Expositions on the Book of Psalms 143
143.1 Psalm CXLIII PL 36, 1855
1. …The title of the Psalm is, “To David himself, when his son was pursuing him.” We know from the Books of Kings that this happened:…but we must recognise here another David, truly “strong in hand,” which is the explanation of David, even our Lord Jesus Christ. For all those events of past time were figures of things to come. Let us seek then in this Psalm our Lord and Saviour Jesus Christ, announcing Himself beforehand in His prophecy, and foretelling what should happen at this time by things which were done long ago. For He Himself foretold Himself in the Prophets: for He is the Word of God. Nor did they say ought of this kind, save when filled with the Word of God. They announced then Christ, being filled with Christ, they went before Him about to come, and He deserted not them going before.…
[«vers.» 1.] Psalmi hujus titulus brevis est numero verborum, sed gravis pondere mysteriorum: «Ipsi David ad Goliam.» Praelium hoc factum tempore patrum nostrorum, de Scripturis sanctis recolit mecum Charitas vestra. Cum enim adversus populum Dei alienigenae dimicarent, provocavit unus unum, Golias David: in quo certamine voluntas Dei pro cujusque partis victoria probaretur. Sed quid de victoria satagimus, quando provocantem provocatumque cernamus? Provocavit impietas pietatem, provocavit superbia humilitatem, postremo provocavit diabolus Christum. Quid miramini diabolum victum? Ille erat grandis statura corporis; iste autem statura parvus, fide magnus. Accepit arma bellica sanctus David, ut adversus Goliam procederet. Haec arma per aetatem, et parvam, ut diximus, staturam corporis, portare non valuit. Abjecit onerantia, non adjuvantia: accepit quinque lapides de flumine, et posuit in vase pastorali. His armatus corporaliter, nomine autem Dei spiritualiter, processit, et vicit . Hoc quidem ille David: sed mysteria perscrutemur. Proposueramus enim titulum istum brevem numero verborum, sed gravem pondere mysteriorum. Veniat in mentem apostolica illa sententia, «Omnia haec in figura contingebant in illis» ; ne impudenter videamur quaerere aliquid absconditum, ubi possit dici totum sine mysterii profunditate simpliciter dictum. Habemus ergo auctoritatem facientem nos intentos ad quaerendum, vigiles ad investigandum, devotos ad audiendum, fideles ad credendum, impigros ad faciendum. In David Christus: sed sicut soletis intelligere eruditi in schola ejus, Christus caput et corpus. Non ergo sic audiatis aliquid ex persona Christi, quasi ad vos non pertineat, qui estis membra Christi. Hoc tanquam fundamento posito, videte quae sequantur.
143.2 PL 36, 1856
2. Let then our Lord speak; let Christ with us, whole Christ, speak. “Lord, hear my prayer, receive with Thine ears my entreaty” (ver. 1). “Hear” and “receive with ears” are the same thing. It is repetition, it is confirmation. “In Thy truth hear me, in Thy righteousness.” Take it not without emphasis when it is said, “in Thy righteousness.” For it is a commendation of grace, that none of us think his righteousness his own. For this is the righteousness of God, which God hath given thee to possess. For what saith the Apostle of them, who would boast of their own righteousness? Speaking of the Jews, he saith, “they have a zeal of God, but not according to knowledge.”…Thou art perverse, because thou imputest what thou hast done ill to God, what well to thyself: thou wilt be right, when thou imputest what thou hast done ill to thyself, what well to God.…Behold, “in Thy righteousness hear me.” For when I look upon myself, nought else do I find mine own, save sin.
Nostis multis sacramentis visibilibus et corporalibus oneratum esse populum primum; circumcisione, negotioso illo quodam sacerdotio, et templo figuris pleno, multiplicibus holocaustorum sacrificiorumque generibus. Haec David noster tanquam arma prementia, non adjuvantia, posuit. «Si enim data esset lex quae posset vivificare, vere ex Lege esset justitia.» Utquid ergo Lex? Sequitur: «Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus» . Denique iste David, scilicet Christus caput et corpus, tempore revelationis Novi Testamenti, tempore insinuandae et commendandae gratiae Dei, quid fecit? Arma posuit, quinque lapides tulit: arma, ut diximus, onerantia posuit; ergo sacramenta Legis, sacramenta illa Legis, quae non sunt imposita Gentibus, posuit, quae non observamus. Meministis enim quanta in Veteri Lege legamus, et non observemus; sed tamen ad aliquam significationem praemissa et proposita intelligamus: non ut abjiciamus Legem Dei, sed ut sacramenta promittentia, impleta promissione non celebremus. Quod enim promittebant, venit. Gratia enim Novi Testamenti in Lege velabatur; in Evangelio revelatur. Velum removimus, quod velabatur agnovimus: agnovimus autem in gratia Domini nostri Jesu Christi, capitis et Salvatoris nostri, qui pro nobis crucifixus est; quo crucifixo etiam velum templi conscissum est . Denique arma ille posuit, tanquam onera sacramentorum Veteris Legis; et ipsam Legem accepit. Quinque enim lapides quinque libros Moysi significant. Tulit ergo illos quinque lapides de flumine. Nostis quid sit fluvius. Labitur enim mortale saeculum, et praeterfluit quidquid venit in mundum. Erant ergo in flumine, tanquam in populo illo primo, lapides; illic erant inutiles, vacabant, nihil proderant, transibant super fluvios. Quid fecit David, ut Lex ipsa utilis esset? Accepit gratiam. Lex enim sine gratia impleri non potest: «Plenitudo» enim «Legis charitas» . Et unde ista charitas? Vide si non ex gratia. «Charitas,» inquit, «Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis» . Quia ergo gratia fecit impleri Legem, significatur autem gratia lacte; hoc enim est in carne gratuitum, ubi mater non quaerit accipere, sed satagit dare; hoc mater gratis dat, et contristatur si desit qui accipiat: quomodo ergo ostendit David Legem sine gratia operari non posse, nisi cum illos lapides quinque, quibus significabatur Lex in libris quinque, conjungere volens gratiae, posuit in vase pastorali, quo lac mulgere consueverat? His armatus, gratia utique armatus, et ideo praesumens non de se, sed de Domino suo, processit adversus Goliam superbum, se jactantem, de se praesumentem. Tulit unum lapidem, jecit, inimicum in fronte percussit; cecidit ex eo loco corporis, ubi signum Christi non habuit. Hoc quoque licet attendas: quinque lapides posuit, unum misit. Libri quinque lecti sunt, sed unitas vicit. «Plenitudo» enim «Legis,» ut paulo ante commemoravimus, «charitas:» et Apostolus ait, «Sufferentes invicem in dilectione, studentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis» . Deinde illo percusso atque dejecto, gladium ejus abstulit, et inde caput illi abscidit. Et hoc fecit noster David, dejecit diabolum de suis: quando autem credunt magni ejus, quos ille in manu habebat, et de quibus caeteras animas trucidabat, convertunt linguas suas contra diabolum; et sic Goliae de gladio suo caput inciditur. Mysterium tituli pro temporis brevitate tractavimus; videamus quid habeat ipse Psalmus.
143.3 PL 36, 1857
3. “And enter not into judgment with Thy servant” (ver. 2). Who are willing to enter into judgment with Him, save they who, “being ignorant of the righteousness of God, go about to establish their own?” “Wherefore have we fasted, and Thou hast not seen; wherefore have we afflicted our souls, and Thou takest no knowledge?” As though they would say, “We have done what Thou hast commanded, wherefore dost Thou not render to us what Thou hast promised?” God answereth thee: I will give to thee to receive what I have promised: I have given thee that thou shouldest do that whereby thou mayest receive. Finally, to such proud ones the Prophet speaketh; “Wherefore will ye plead with Me? ye have all transgressed against Me, saith the Lord.” Why will ye enter into judgment with Me, and recount your own righteousnesses?…“For before Thee every one living shall not be justified.” “Every one living;” living, that is, here, living in the flesh, living in expectation of death; born a man; deriving his life of man; sprung from Adam, a living Adam; every one thus living may perhaps be justified before himself, but not before Thee. How before himself? By pleasing himself, displeasing Thee. Enter not then into judgment with me, O Lord my God. How straight soever I seem to myself, Thou bringest forth a standard from Thy store-house, Thou fittest me to it, and I am found crooked. Well is it said, “with Thy servant.” It is unworthy of Thee to enter into judgment with Thy servant, or even with Thy friend.…What of the Apostles themselves?…That ye may perceive it at once, they learnt to pray what we pray: to them was given the pattern of prayer by the heavenly Counsellor. “After this manner,” saith He, “pray ye.” And having set down certain things first, He laid down this too to be said by the leaders of the sheep, the chief members of the Shepherd and Gatherer of the one flock; even they learnt to say, “Forgive us our debts.” They said not, “Thanks be to Thee, who hast forgiven us our debts, as we too forgive our debtors,” but, “Forgive, as we forgive.” But surely the faithful prayed then, surely the Apostles prayed then, for this Lord’s Prayer was given rather to the faithful. If those debts only were meant which are forgiven by Baptism, it would befit catechumens rather to say, “Forgive us our debts.” Let the Apostles then say, yea let them say, “Forgive us our debts.” And when it is said to them, “Wherefore say ye this? what are your debts?” let them answer, “for in Thy sight every one living shall not be justified.”
«Benedictus Dominus Deus meus, qui docet manus meas in praelium, digitos meos ad bellum.» Vox nostra est, si corpus Christi nos sumus. Benedicamus Dominum Deum nostrum qui docet manus nostras in praelium, digitos nostros ad bellum. Repetitio sententiae videtur: quod est, manus nostras in praelium; hoc est; digitos nostros ad bellum. An aliquid interest inter manus et digitos? Digitis utique operantur et manus: non itaque absurde accipimus digitos pro manibus positos. Verumtamen in digitis agnoscimus divisionem operationis, et tamen radicem unitatis. Vide illam gratiam: dicit Apostolus, «Alii quidem per Spiritum datur sermo sapientiae, alii sermo scientiae secundum eumdem Spiritum, alii fides in eodem Spiritu, alii donationes curationum in uno Spiritu, alii genera linguarum, alii prophetia, alii dijudicatio spirituum. Omnia autem haec operatur unus atque idem Spiritus, dividens propria unicuique prout vult» . «Alii» illud, «alii» hoc; divisiones sunt operationis: «Omnia haec operatur unus atque idem Spiritus;» radix est unitatis. His ergo digitis pugnat corpus Christi, procedens in bellum, procedens in praelium.
143.4 PL 36, 1858
4. “For the enemy hath persecuted my soul: he hath humbled my life on the earth” (ver. 3). Here we speak, here our Head speaketh for us. Manifestly both the devil persecuted the Soul of Christ and Judas the Soul of his Master: and now too the same devil remaineth to persecute the Body of Christ, and one Judas succeedeth another. There lacketh not then of whom the Body too may say, “For the enemy hath persecuted my soul.” For what doth each one who persecuteth us endeavour save to make us abandon our heavenly hope, and savour of the earth, yield to our persecutor, and love earthly things? “They have laid me in dark places, as the dead of the world.” This ye hear more readily from the Head; this ye perceive more readily in the Head. For He died indeed for us, yet was He not one of the “dead of the world.” For who are the “dead of the world”? And how was not He one of the “dead of the world”? “The dead of the world” are those who have died of their own desert, receiving the reward of iniquity, deriving death from the sin transmissed to them; according as it is said, “For I was conceived in iniquity.”…In dying, saith He, I do the will of My Father, but I am not deserving of death. Nought have I done wherefore I should die, yet is it Mine own doing that I die, that by the death of an innocent One, they may be freed who had wherefore they should die. “They set me in places,” as though in Hades, as though in the tomb, as though in His very Passion, “as the dead of the world.”
Jam praeliorum et bellorum genera commemorare fortasse longum est, et gerere facilius quam explicare. Habemus unum bellum quod commemorat Apostolus: «Non est vobis colluctatio adversus carnem et sanguinem,» id est, adversus homines a quibus videmini pati molestias; non adversus ipsos pugnatis: «sed adversus principes et potestates et rectores mundi.» Et ne intelligeres mundi, coeli et terrae, ostendit quid diceret: «Tenebrarum,» inquit, «harum» . Mundi scilicet, non qui per ipsum factus est; quia, «Et mundus per eum factus est:» sed mundi qui eum non cognovit; quia, «Et mundus eum non cognovit» . Hae tenebrae non sunt natura, sed voluntate. Anima enim per semetipsam non lucet: quia humiliter et veraciter cantat, «Tu illuminabis lucernam meam, Domine; Deus meus, illumina tenebras meas» : et, «Apud te,» inquit, «fons vitae; in lumine tuo videbimus lumen» ; non in lumine nostro, sed «in lumine tuo.» Nam et oculi nostri lumina vocantur; et tamen lux extrinsecus si desit, etiam sani et patentes, in tenebris remanebunt. Ergo bellum gerimus adversus rectores tenebrarum harum, rectores scilicet infidelium, diabolum et angelos ejus, rectores gladii ejus de quo pugnat diabolus adversus fideles. Sed quomodo Goliae prostrato tollitur gladius, ut ipsi Goliae caput de gladio suo amputetur; ita cum credunt ipsi infideles, dicitur eis: «Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino» . Pugnastis de manu Goliae, jam in manu Christi tollite caput Goliae.
143.5 PL 36, 1858
5. “And My Spirit within me,” saith He, “suffered weariness” (ver. 4). Remember, “My soul is exceeding sorrowful, even unto death.” Here we see one voice. Do we not see plainly the transition from the Head to the members, from the members to the Head?…
Hoc unum praelium: alterum autem unicuique in seipso. Modo genus hoc belli ex apostolica Epistola legebatur: «Caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem; ut non ea quae vultis, faciatis.» Et hoc grave bellum, et quod est molestius, internum. In quo bello si sit quisque victor, illos quos non videt inimicos, continuo superabit. Non enim tentat diabolus vel angeli ejus, nisi quod in te carnale dominatur. Nam quomodo vincimus illos hostes quos non videmus, nisi quia carnales interiores motus nostros sentimus? Cum his confligimus, et illos percutimus. In amore pecuniae dominatur avaritia: dominanti tibi avaritiae diabolus forinsecus lucrum cum fraude proponit. Plerumque enim ad lucrum non pervenis, nisi fraudem feceris. Proponit ergo ille forinsecus avaritiae tuae quam intus non vicisti, quam non domuisti, quam non tibi subjecisti; proponit tanquam, athletae suo malus agonotheta fraudem et lucrum, opus et praemium: Fac, et tolle. Tu autem si calcas avaritiam, si tibi interius non dominatur, quam sentiens vincis; nam diabolum insidiantem non sentis: si ergo edomuisti avaritiam, attendis alterum proponentem opus et praemium. Quid ille proposuit? Fraudem et lucrum. Quid iste proponit? Innocentiam et coronam. Fac et tolle, et ille dicit, et iste. Jam tu praelatior interior, si non es victus avaritia, sed victor avaritiae; illum attendis, hunc vincis. Discernis enim utrumque, et dicis: Hic video opus et praemium, illic autem escam et laqueum. Neque enim aliquid dicis in te, quod non pertineat ad te. Etenim ex peccato divisus es adversum te. Trahis concupiscentiae propaginem et traducem mortis: habes contra quod pugnes in te, habes quod expugnes in te. Sed habes quem invoces, ut pugnantem adjuvet te, et vincentem coronet te, qui non existentem fecit te.
143.6 PL 36, 1859
6. But we too were there. He goes to the members. “I have called to mind the days of old” (ver. 5). Did He “call to mind the days of old,” by whom every day was made? No, but the body speaketh, each one who has been justified by His grace, who dwelleth in Him in love and devout humility, speaketh and saith, “I have meditated upon all Thy works:” plainly because Thou hast made all things good, and nothing would have stood fast, which was not established by Thee. Thy creation is made a spectacle unto me: I have sought in the work the Artificer, in all that is made the Maker. Wherefore this, to what purpose this, save that he might understand, that whatever there was of good in himself was made by Him.…Look back then upon the Framer of thy life, the Author of thy substance, of thy righteousness, and of thy salvation: “meditate upon the works of His hands,” for the righteousness too which is in thee, thou wilt find to pertain to His hand. Hear the Apostle teaching thee this, “not of works,” he saith, “lest any should boast.” Have we no good works? Plainly we have: but see what follows; “for we are His workmanship,” saith he. “We are His workmanship:” perhaps in thus speaking of workmanship, he meant to mention the nature whereby we are men? Evidently not: he was speaking of works. But let us not make conjectures; let the text go on, “for we are His workmanship, created in Christ Jesus unto good works.” Think not then that thou thyself doest anything, save in so far as thou art evil.…“Work out your own salvation,” saith the Apostle, “with fear and trembling.” If we do work out our own salvation, wherefore with fear, wherefore with trembling, when what we work is in our own power? Hear wherefore with fear and trembling: “for it is God that worketh in you both to will and to do, of His good pleasure.” Therefore “with fear and trembling,” that it may delight our Maker to work in the lowly valley.…
Quomodo, inquis, vincam? Ecce ipse Apostolus difficillimum praelium proponit, et quam laboriosum sit aut forte insuperabile, si non intelligo, ipse ostendit. «Caro,» inquit, «concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem; ut non ea quae vultis, faciatis.» Quomodo me jubes vincere, cum ille dicat, «Ut non ea quae vultis, faciatis?» Quaeris quomodo? Attende ad gratiam vasis pastoralis, lapidem de flumine in exceptorio lactis pone. Ecce et ego tibi dico, imo tibi ipsa veritas dicit. Prorsus non facis quod vis, pugnante carne adversus spiritum tuum. Si ad istam pugnam de te praesumis, admonendus es, ne frustra audieris, «Exsultate Deo adjutori nostro» . Si enim per te impleres totum, non esset necessarius adjutor. Rursus, si tu ipse tua voluntate nihil ageres, non vocaretur adjutor: adjutor enim aliquid agentem adjuvat. Denique cum dixisset, «Caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem; ut non ea quae vultis, faciatis;» et proposuisset te ante te, veluti deficientem te in te, continuo misit ad adjutorem: «Quod si spiritu ducimini, non adhuc estis sub Lege.» Qui enim sub lege est, non implet legem, sed premitur a lege; sicut ille David sub armis erat. Ergo si spiritu duceris, vide quis te adjuvabit, ut impleas quod velis. Adjutor tuus, susceptor tuus, spes tua qui docet manus tuas in praelium, et digitos tuos ad bellum. «Manifesta enim sunt,» inquit, «opera carnis, quae sunt fornicationes, immunditiae, idolorum servitus, luxuria, veneficia, contentiones, inimicitiae, ebrietates, comessationes, et his similia; quae praedico vobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt» . Non qui adversus talia confligunt, sed qui talia agunt. Cum enim confligis, aliud est opus; cum vincis, aliud opus est; cum pacem et requiem habes, aliud opus est. Haec dum exemplis demonstro paucis, advertite. Suggeritur aliquod lucrum, delectat; habet fraudem, sed magnum est lucrum; delectat, non consentis: pugnam vide, adhuc suadetur, adhuc instatur, adhuc deliberatur ergo qui pugnat, periclitatur. Vidimus pugnam, caetera videamus. Contempsit justitiam, ut fraudem faceret; victus est: contempsit lucrum, ut justitiae serviret; vicit. In his tribus, victum doleo, pugnanti metuo, victori congaudeo. Sed etiam ille qui vicit, numquid omnino egit in se, ut prorsus eum pecunia non attentet, aut nihil in eo excitet delectationis, quamvis superabilis, quamvis contemptibilis, quamvis non solum cui non consentiat, sed cum qua nec pugnare dignetur? Inest tamen aliqua delectationis titillatio. Ista titillatio, et ille hostis jam nec pugnat, nec regnat: inest tamen, et quasi moratur in carne mortali, quod non erit. Ducetur enim totum in victoriam, sed postea: modo autem, «Corpus quidem mortuum est propter peccatum;» et ideo eidem corpori inest peccatum, etsi non regnat peccatum: «spiritus autem vita est propter justitiam. Si autem qui suscitavit Christum a mortuis, habitat in vobis; qui suscitavit Christum a mortuis, vivificabit et mortalia corpora vestra, propter inhabitantem Spiritum ejus in vobis» . Ibi jam nec quod pugnet erit, nec quod titillet; totum cedet in pace. Non enim contraria natura contra aliam naturam pugnat, sed tanquam in domo maritus et uxor. Si adversus se dissentiant, molestus et periculosus labor; si maritus vincatur et uxor dominetur, pax perversa: si autem uxor marito dominanti subjiciatur, pax recta; non tamen aliud ex alia natura, quia ex homine facta mulier viro. Caro tua, conjux tua, famula tua: quodlibet deputa, opus est ut subjicias; et si pugnas, ut prosit pugna. Hoc enim expedit, inferius subjici superiori; ut et ille qui sibi subjici vult quod est inferius se, subjiciatur superiori se. Agnosce ordinem, quaere pacem. Tu Deo, tibi caro. Quid justius? quid pulchrius? Tu majori, minor tibi: servi tu ei qui fecit te, ut tibi serviat quod factum est propter te. Non enim hunc ordinem novimus, neque hunc ordinem commendamus. Tibi caro et tu Deo; sed, Tu Deo, et tibi caro. Si autem contemnis Tu Deo, nunquam efficies ut Tibi caro. Qui non obtemperas Domino, torqueris a servo. Numquid si non prius tu Deo, ut deinde tibi caro, poteris dicere haec verba, «Benedictus Dominus Deus meus, qui docet manus meas in praelium, et digitos meos ad bellum?» Praeliari vis indoctus, damnaberis victus. Primo ergo te subdas Deo; deinde illo docente te et adjuvante praelieris, et dicas, «Qui docet manus meas in praelium, et digitos meos ad bellum.»
143.7 PL 36, 1860
7. “I stretched forth,” saith he, “my hands to Thee: my soul is as a land without water to Thee” (ver. 6). Rain upon me, saith he, to bring forth from me good fruit. “For the Lord shall give sweetness, that our land may give her fruit.” “I have stretched forth my hands to Thee; my soul is as a land without water,” not to me, but “to Thee.” I can thirst for Thee, I cannot water myself.
[«vers.» 2.] Et cum praeliaris, quia dum praeliaris, periclitaris, dic quae sequuntur, in praeliandi periculo constitutus. «Misericordia mea.» Non vincar. Quid est hoc, «Misericordia mea?» Praebes mihi misericordiam, et in me existis misericors? an, Donasti mihi ut et ipse sim misericors? De nulla enim re sic vincitur inimicus, quam cum misericordes sumus. Omnino parat calumnias ad judicium, et non potest falsa objicere, quia non est apud quem. Si enim apud hominem judicem nobiscum ageret, posset eum mentiendo fallere, et nos gravare criminationibus falsis: quia vero apud talem judicem causa nostra cum illo est, qui falli non potest; ideo ambit ut ad peccatum seducat, ut habeat vera quae objiciat. Et ubi forte aliquibus ejus fraudibus succumbit humana fragilitas, sequatur in confessione opus humilitatis, exerceatur in operibus misericordiae et pietatis. Omnia delentur, cum ex vero corde et plena fiducia dicimus illi qui videt: «Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus» . Dic toto corde, dic tota fiducia, dic securus, «Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus;» aut noli dimittere, si non dimittimus. Quod etsi non dixeris, Noli dimittere, si non dimittimus; prorsus non dimittit, si non dimittimus. Neque enim ut tu sis impunitus peccator, erit ille mendax promissor. Vis, inquit, ut dimittam? Dimitte. Est aliud opus misericordiae: Vis ut dem? Da. Uno loco positum est in Evangelio, «Dimittite, et dimittetur vobis; date, et dabitur vobis» . Aliquid, inquit, contra te teneo, aliquid et tu contra alterum tenes; dimitte, et dimitto. Aliquid petis a me, aliquid petit alter a te; da, et do. Et quae dimittit? quae dat? Nonne charitas? Et unde charitas nisi per Spiritum sanctum qui datus est nobis ? Si ergo per opera misericordiae noster vincitur inimicus, et opera misericordiae habere non possemus, nisi charitatem haberemus; charitas autem nobis nulla esset, nisi per Spiritum sanctum acciperemus: ille docet manus nostras in praelium, et digitos nostros ad bellum; illi recte dicimus, «Misericordia mea,» a quo habemus etiam ut misericordes simus. «Judicium enim sine misericordia illi, qui non fecit misericordiam.»
143.8 PL 36, 1861
8. “Speedily hear me, Lord” (ver. 7). For what need of delay to inflame my thirst, when already I thirst so eagerly? Thou didst delay the rain, that I might drink and imbibe, not reject, Thy inflowing. If then Thou didst for this cause delay, now give; for “my spirit hath failed.” Let Thy Spirit fill me. This is the reason why Thou shouldest speedily hear me. I am now become “poor in spirit,” make Thou me “blessed in the kingdom of heaven.” For he in whom his own spirit liveth, is proud, is puffed up with his own spirit against God.…
Parva putatis opera misericordiae? Libet et de his aliquid dicere. Attendite primo istam sententiam de sancta Scriptura depromptam, quam modo commemoravi: «Judicium enim sine misericordia illi qui non fecit misericordiam.» Sine misericordia judicabitur qui misericordiam non fecit antequam judicaretur. Quid deinde? quid sequitur? «Superexaltat autem misericordia judicio» . Quid est hoc, fratres, «Superexaltat misericordia judicio?» Superponitur misericordia judicio: in quo inventum fuerit opus misericordiae, etsi habuerit aliquid forte in judicio quo puniatur, tanquam unda misericordiae peccati ignis exstinguitur. «Superexaltat» enim «misericordia judicio.» Quid autem? et cum talibus subvenit, et cum tales liberat, et cum talibus ignoscit, injustus est Deus? Absit. Et ibi justus est: non ei tollit misericordia justitiam, nec justitia misericordiam. Vide enim si non justus est: Dimitte, et dimitto; da, et do. Vide si non justus est: «In qua mensura mensi fueritis, in ea» «remetietur vobis» . Ad hoc enim, «In qua mensura:» non enim mensura ejusdem generis est; sed ad hoc eadem mensura, Ignosce, et ignosco. Est apud te mensura veniae dandae; invenies apud me mensuram veniae accipiendae: est apud te mensura tribuendi quod habes; invenies apud me mensuram accipiendi quod non habes.
143.9 PL 36, 1862
9. “Turn not Thou away Thy Face from me.” Thou didst turn it away from me when proud. For once I was full, and in my fulness I was puffed up. Once “in my fulness I said, I shall never be moved.” “I said in my fulness, I shall not be moved,” knowing not Thy Righteousness, and establishing mine own; but “Thou, Lord, in Thy Will hast afforded strength to my beauty.” “I said in my fulness, I shall not be moved,” but from Thee came whatever fulness I had. And to prove to me that it was from Thee, “Thou didst turn away Thy Face from me, and I was troubled.” After this trouble, where into I was cast, because Thou didst turn away Thy Face, after the weariness of my spirit, after my heart was troubled within me, because Thou didst turn away Thy Face, then became I “like a land without water to Thee: turn not Thou away Thy Face.” Thou turnedst it away from me when proud; give it back to me now I am humble. Because, if Thou turn it away, “I shall be like to them that go down into the pit.” What is, “that go down into the pit”? When the sinner has come into the depth of sins, he will show contempt. They “go down into the pit,” who lose even confession; against which is said, “Let not the pit close her mouth over me.” This depth Scripture calleth mostly “a pit,” into which depth when a sinner hath come, “he showeth contempt.” What is, “he showeth contempt”? He no longer believeth in Providence, or if he do believe, he thinketh that he has no longer aught to do with it.…
«Misericordia mea et refugium meum, susceptor meus et erutor meus.» Multum laborat praeliator hic, tenens concupiscentem adversus spiritum carnem. Tene quod tenes. Tunc erit plene quod vis, cum absorpta fuerit mors in victoriam; quando resuscitatum mortale hoc corpus transfertur in habitudinem angelicam, et in coelestem subvolat qualitatem. «Mortui,» inquit, «in Christo, resurgent primi: deinde et nos viventes qui reliqui sumus, in adventu Domini simul rapiemur cum illis in nubibus obviam Christo in aera; et sic semper cum Domino erimus» . Ibi absorbebitur mors in victoriam: ibi dicetur, «Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus» ? Non enim relinquetur, nec in animo, nec in corpore, quod rebellet adversus amorem Dei. Plena victoria plena pax. De hac nobis praeliantibus dicitur: «Venite, filii, audite me; timorem Domini docebo vos.» In praelio estis, in contentione confligitis; et tamen quamdam requiem desideratis. «Quis est homo qui vult vitam, et diligit videre dies bonos?» Quis est qui non dicat: Ego? Ibi vita, ibi dies boni, ubi nihil concupiscit adversus spiritum: ubi non dicitur, Pugna; sed Gaude. Sed quis est qui hos dies velit? Omnis homo certe dicit: Ego. Audi quid sequitur. Video quia laboras, video quia in pugna, in periculo diversaris: audi quid sequitur; docet manus in praelium, digitos in bellum. «Contine linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum; declina a malo, et fac bonum.» Quomodo enim poteris facere bonum, nisi declinaveris a malo? Quid quaero ut vestias, quando adhuc exspolias? quid quaero ut dones, quando adhuc rapis? «Declina a malo, et fac bonum.» Non sub te ploret primo pauper, ut gaudeat de te pauper. «Declina a malo, et fac bonum.» Qua mercede? Nam modo pugnas. «Quaere pacem, et sequere eam» . Disce, dic, «Misericordia mea et refugium meum, susceptor meus et erutor meus, protector meus. Susceptor,» ne cadam; «erutor,» ne haeream; «protector,» ne feriar. «Protector meus, et in ipso speravi.» In his omnibus, in toto labore meo, in omnibus praeliis meis, in omnibus difficultatibus meis in ipso speravi. «Qui subdit» «populum meum sub me.» Ecce caput nostrum loquitur nobiscum.
143.10 PL 36, 1862
10. “Make me to hear in the morning Thy mercy, for in Thee have I hoped” (ver. 8). Behold, I am in the night, yet “in Thee have I hoped,” until the iniquity of the night pass away. “For we have,” as Peter saith, “a more sure word of prophecy, whereunto ye do well that ye take heed, as unto a light that shineth in a dark place, until the day dawn, and the daystar arise in your hearts.” “Morning” then he calleth the time after the end of the world, when we shall see what in this world we believe. But what here, until the morning come? For it is not enough to hope for the morning; we must do somewhat. Why do somewhat? God is to be sought with the hands in the night. What is, “with the hands”? By good works. Since then we must thus hope for the morning, and bear this night, and persevere in this patience until the day dawn, what meanwhile must we do here? lest perchance thou think that thou wilt do aught of thyself, whereby thou mayest earn to be brought to the morning. “Make known to me, O Lord, the way wherein I must walk.” Therefore did He kindle the lamp of prophecy, therefore did He send the Lord in the vessel, as it were, of the flesh, who should even say, “My strength is dried up like a potsherd.” Walk by prophecy, walk by the lamp of future things predicted, walk by the word of God.…
[«vers. 3.] Domine, quid est homo, quoniam innotuisti ei?» Totum quod est, hoc est «quoniam innotuisti ei. Quid est homo, quoniam innotuisti ei? aut filius hominis, quoniam aestimas eum?» Aestimas eum, tanti facis, tanti pendis: ordinas, nosti sub quo ponas, supra quid ponas. Aestimatio enim est, quanti pretii sit quidque. Quanti aestimavit hominem, qui pro eo Unici sanguinem fudit? «Quid est homo, quoniam innotuisti ci?» Cui, quis innotuisti Quid est «filius hominis, quoniam aestimas eum?» Quoniam tanti eum pendis, tanti eum aestimas, pretiosum quiddam esse ostendis. Non enim Deus sic aestimat hominem, quomodo homo aestimat hominem: quando invenit servum venalem, carius emit equum, quam hominem. Ille quanti te aestimet vide, ut possis dicere: «Si Deus pro nobis, quis contra nos?» Et quanti te aestimavit, «qui Filio proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum? Quomodo non et cum illo omnia nobis donavit» ? Qui hanc annonam dedit pugnanti, quid servat vincenti? «Ego sum,» inquit, «panis vivus, qui de coelo descendi» . Haec est annona praeliantium, de horreis invecta dominicis, unde pascuntur Angeli: quia, «Panem Angelorum manducavit homo» . Post praelia vero et hanc annonam quid servat? quid dabit victoribus, nisi quod in alio psalmo dicitur: «Unam petii a Domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini per omnes dies vitae meae; ut contempler delectationem Domini, et protegar templum ejus» ? «Quid est homo, quoniam innotuisti ei? aut filius hominis, quoniam aestimas eum?»
143.11 PL 36, 1863
11. “Deliver me from mine enemies, O Lord, for unto Thee have I fled for refuge” (ver. 9). I who once fled from Thee, now flee to Thee. For Adam fled from the Face of God, and hid himself among the trees of Paradise, so that of him was said in the Book of Job, “As a servant that fleeth from his Lord, and findeth a shadow.” He fled from the Face of his Lord, and found a shadow. Woe to him, if he continue in the shade, lest it be said afterward, “All things are passed away like a shadow.” The rulers of this world, of this darkness, the rulers of the wicked; against these ye wrestle. Great is your conflict, not to see your enemies, and yet to conquer. Against the rulers of this world, of this darkness, the devil, that is, and his angels; not the rulers of that world, whereof is said, “the world was made by Him,” but that world whereof is said, “the world knew Him not.” “For unto Thee have I fled for refuge.”…Whither should I flee? “Whither shall I go from Thy Spirit?”
[«vers. 4.] Homo vanitati similis factus est;» et tamen innotuisti ei, et aestimas eum. «Homo vanitati similis factus est.» Cui vanitati? Temporibus praeterlabentibus et praeterfluentibus. Vanitas enim ista dicitur in comparatione semper manentis et nunquam deficientis veritatis. Nam et ista creatura est loci sui. «Implevit» enim «Deus terram,» sicut scriptum est, «bonis suis» . Quid est, «suis?» Sibi congruentibus. Sed haec omnia terrena, volatica, transitoria, si comparentur illi veritati, ubi dictum est, «Ego sum qui sum» ; totum hoc quod transit, vanitas dicitur. Evanescit enim per tempus, tanquam in auras fumus. Et quid dicam amplius, quam id quod apostolus Jacobus dixit, volens homines superbos ad humilitatem redigere? «Quae est enim,» inquit, «vita vestra? Vapor est ad modicum apparens; deinceps exterminabitur» . Ergo, «Homo vanitati similis factus est.» Peccando «vanitati similis factus est.» Nam quando est primum conditus, veritati similis factus est; sed quia peccavit, quia recepit digna, «vanitati similis factus est. Pro iniquitate» enim «erudisti hominem,» dixit in alio psalmo, «et tabescere fecisti sicut araneam animam ejus.» Inde et hoc, «Homo vanitati similis factus est.» Ibi quid ait, «Ecce veteres posuisti dies meos» . Hic quid ait? «Dies ejus sicut umbra praetereunt.» Attendat sibi homo in diebus umbrae suae, ut faciat aliquid dignum desideratae lucis suae; et si in noctis umbra est, quaerat diem. Dies enim hujus vanitatis, cognoscenti homini, dies est tribulationis; sive aliqua incommoditate et aliqua molestia noceat nobis, sive aliqua prosperitate mundus arrideat, totum timendum et gemendum est, quoniam tentatio est vita humana super terram : unde dicitur, «Tota die contristatus ambulabam» . Solatiis opus habemus, et quidquid nobis nunc exhibet Deus, cum prospere exhibet, non est gaudium beatorum, sed consolatio miserorum. Itaque agat aliquid, inquam, homo dignum desiderata luce in istis diebus umbrae suae, et in nocte inquirat Deum, sicut scriptum est: «In die tribulationis meae Deum exquisivi manibus meis nocte coram eo, et non sum deceptus» . Quam dicit diem tribulationis, nisi quam dicit et noctem? «Manibus meis nocte coram eo.» Adhuc in nocte sumus, et ad prophetiae lucernam vigilamus. Aliquid promissum est quod adhuc exspectatur: sed quid ait apostolus Petrus? «Habemus certiorem propheticum sermonem, cui benefacitis intendentes, tanquam lucernae lucenti in obscuro loco, donec dies lucescat, et lucifer oriatur in cordibus vestris» . Ipse dies praemium nostrum ibi est. «Mane exaudies vocem meam; mane astabo tibi, et contemplabor» . Ergo operare, quamvis in nocte, manibus tuis; id est, bonis operibus inquire Deum, antequam veniat dies ille qui te laetificet, ne veniat qui te moestificet. Vide enim quam securus opereris, quia non desereris ab illo quem quaeris: «Manibus meis,» inquit, «Deum exquisivi nocte coram eo.» Ut Pater tuus qui videt in occulto, reddat tibi ; ideo, «coram eo.» Intus habeas misericordiam, charitatem; ne aliquid facias quasi studio placendi hominibus. «Manibus meis,» operibus meis: in umbra, in hac vita: ubi ipse videt, non ubi placere hominibus studeo. Et quid sequitur? «Et non sum deceptus. Homo vanitati similis factus est; dies illius tanquam umbra transeunt:» et tamen innotuisti ei, et aestimas eum.
143.12 PL 36, 1864
12. “Teach me to do Thy will, for Thou art my God” (ver. 10). Glorious confession! glorious rule! “For Thou,” saith he, “art my God.” To another will I hasten to be re-made, if by another I was made. Thou art my all, “for Thou art my God.” Shall I seek a father to get an inheritance? “Thou art my God,” not only the Giver of mine inheritance, but mine Inheritance itself. “The Lord is the portion of mine inheritance.” Shall I seek a patron, to obtain redemption? “Thou art my God.” Lastly, having been created, do I desire to be re-created? “Thou art my God,” my Creator, who hast created me by Thy Word, and re-created me by Thy Word. “Teach Thou me:” for it cannot be that Thou art my God, and yet I am to be mine own master. See how grace is commended to us. This hold fast, this drink in, this let none drive out of your hearts, lest ye have “a zeal, of God, but not according to knowledge.” Say then this: “Thy good Spirit,” not my bad one, “Thy good Spirit shall lead me into the right land.” For my bad spirit hath led me into a crooked land. And what have I deserved? What can be reckoned as my good works without Thy aid, through which I might obtain and be worthy to be led by Thy Spirit into the right land?
[«vers. 5.] Domine, inclina coelos tuos, et descende: tange montes, et fumigabunt. Corusca coruscationem, et disperges eos; emitte sagittas tuas, et conturbabis eos. Emitte manum tuam ex alto; et exime me, et erue me de aquis multis.» Corpus Christi, humilis David, gratia plenus, de Deo praesumens, pugnans in hoc saeculo, invocat adjutorium Dei: «Inclina coelos tuos, et descende.» Qui sunt coeli inclinati? Apostoli humiliati. Isti enim «coeli enarrant gloriam Dei:» et de his coelis enarrantibus gloriam Dei mox dicitur, «Non sunt loquelae neque sermones, quorum non audiantur voces eorum: in omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum» . Cum ergo isti coeli emitterent voces suas per omnes terras, et facerent mirabilia, coruscante de illis et intonante Domino miraculis et praeceptis, putati sunt dii descendisse de coelo ad homines. Nam quidam ex Gentibus hoc putantes, eis etiam sacrificare voluerunt. Tunc illi videntes sibi deferri indebitum honorem, et expavescentes, et detestantes, et eos qui sic errabant corrigentes, ut ostenderent eis motum animi sui, consciderunt vestimenta sua, et dixerunt, «Quid hoc facitis?» «Homines et nos sumus passibiles, sicut et vos.» Et coeperunt sub his verbis commendare excellentiam Domini nostri Jesu Christi , humiliantes se ut commendaretur Deus; quia inclinati erant coeli, ut descenderet Deus. «Inclina» ergo «coelos tuos, et descende.» Factum est. «Tange montes, et fumigabunt:» montes superbos, elationes terrenas, tumidas granditates: «Tange,» inquit, «tange» istos «montes;» de gratia tua da istis montibus: «et fumigabunt;» quia fatebuntur peccata sua. Fumus confitentium peccatorum extorquebit et lacrymas humiliatorum superborum. «Tange montes, et fumigabunt.» Quamdiu non tacti, magni sibi videntur. Dicturi sunt, Tu magnus, Domine ; dicturi sunt et montes, «Tu solus altissimus super omnem terram» .
13 [«vers.» 6.] Sed sunt quidam conspirantes, convenientes in unum adversus Dominum, et adversus Christum ejus . Convenerunt, conspiraverunt. «Corusca coruscationes, et disperges eos.» Crebresce miraculis tuis, et solvetur conspiratio eorum. «Corusca coruscationes, et disperges eos.» Jam miraculis territi, non audebunt aliquid contra te, et in ipsis miraculis expavescentes haesitabunt. Quis est iste qui tanta potest? quis est iste qui sic exaltatur, cujus nomen tantum valet? Cum dicunt, Quis est iste, credituri sunt: coruscasti miraculis, et dispersisti malam consensionem eorum. «Emitte sagittas tuas, et conturbabis eos. Sagittae potentis acutae» ; praecepta tua, dicta tua feriant cor eorum. «Emitte sagittas tuas, et conturbabis eos.» Vulnerentur male sani, ut sanentur bene vulnerati; et dicant jam in Ecclesia et in corpore Christi constituti, dicant cum Ecclesia: «Quoniam vulnerata charitate ego sum» . «Emitte sagittas tuas, et conturbabis eos.»
143.13 PL 36, 1855
13. Listen, then, with all your power, to the commendation of Grace, whereby ye are saved without price. “For Thy Name’s sake, O Lord, Thou shalt quicken me in Thy righteousness” (ver. 11); not in mine own: not because I have deserved, but because Thou hast mercy. For were I to show mine own desert, nought should I deserve of Thee, save punishment. Thou hast pruned off from me mine own merits; Thou hast grafted in Thine own gifts. “Thou shalt bring forth my soul out of tribulation.” “And in thy mercy shalt bring mine enemies to destruction: and thou shalt destroy all them that afflict my soul; for I am Thy servant” (ver. 12).