Expositions on the Book of Psalms 144
144.1 Psalm CXLIV PL 36, 1869
1. The title of this Psalm is brief in number of words, but heavy in the weight of its mysteries. “To David himself against Goliath.” This battle was fought in the time of our fathers, and ye, beloved, remember it with me from Holy Scripture.…David put five stones in his scrip, he hurled but one. The five Books were chosen, but unity conquered. Then, having smitten and overthrown him, he took the enemy’s sword, and with it cut off his head. This our David also did, He overthrew the devil with his own weapons: and when his great ones, whom he had in his power, by means of whom he slew other souls, believe, they turn their tongues against the devil, and so Goliath’s head is cut off with his own sword.
Laudare vobiscum Dominum desideravimus: et quoniam hoc concedere dignatus est; ut laus quam illi dicimus habeat ordinem suum, ne forte aliquo excessu quem laudat offendat, melius iter laudis in Scriptura Dei quaerimus, ne ab ipsa via, nec in dexteram nec in sinistram digrediamur. Audeo enim dicere Charitati vestrae: ut bene ab homine laudetur Deus, laudavit se ipse Deus; et quia dignatus est laudare se, ideo invenit homo quemadmodum laudet eum. Neque enim hoc potest dici Deo, quod dictum est homini, «Non te laudet os tuum» . Ut enim se homo laudet, arrogantia est: ut Deus se laudet, misericordia est. Prodest amare quem laudamus; bonum amando, nos meliores efficimur. Itaque, quoniam hoc nobis prodesse novit, ut amemus eum, laudando se amabilem se facit; et in eo nobis consulit, quia se amabilem facit. Exhortatur ergo cor nostrum in laudem suam; spiritu suo implevit servos suos, ut laudarent eum. Et quoniam spiritus ejus in servis ejus laudat eum, quid aliud quam ipse se laudat? Incipit ergo psa mus iste ita:
144.2 PL 36, 1869
2. “Blessed be the Lord my God, who teacheth my hands for battle, my fingers for war” (ver. 1). These are our words, if we be the Body of Christ. It seems a repetition of sentiment; “our hands for battle,” and “our fingers for war,” are the same. Or is there some difference between “hands” and “fingers”? Certainly both hands and fingers work. Not then without reason do we take “fingers” as put for “hands.” But still in the “fingers” we recognise the division of operation, yet still a sort of unity. Behold that grace! the Apostle saith, To one, this; to another, that; “there are diversities of operations; all these worketh one and the self-same Spirit;” there is the root of unity. With these “fingers” then the Body of Christ fighteth, going forth to “war,” going forth to “battle.”…By works of Mercy our enemy is conquered, and we could not have works of mercy unless we had charity, and charity we could have none unless we received it by the Holy Ghost; He then “teacheth our hands for battle, and our fingers for war:” to Him rightfully do we say, “My Mercy,” from whom we have also that we are merciful: “for he shall have judgment without mercy, that hath showed no mercy.”
[«vers. 1.] Exaltabo te, Deus meus, rex meus; et benedicam nomen tuum in saeculum, et in saeculum saeculi.» Videtis inchoatam esse laudem Dei, et usque ad finem Psalmi laus ipsa perducitur. Denique titulus Psalmi est, «Laus ipsa David.» Et quoniam dictus est David, qui venit ad nos ex semine David , ipse autem rex noster est, regens nos, et introducens nos in regnum suum: intelligitur «Laus ipsi David,» Laus ipsi Christo. Christus autem secundum carnem David, quia filius David: secundum divinitatem autem Creator David, et Dominus David. Denique et Apostolus cum honoraret primum populum Dei, unde et Apostoli ipsi crediderunt, et multae Ecclesiae primae factae sunt, facientes in multis hominum millibus quod modo in Evangelio dives unus audivit, et tristis abscessit ; id est, vendentes omnia quae habebant, et distribuentes pauperibus, et perfectionem in Domino requirentes : cum ergo laudaret ipsum populum primum, sic ait: «Quorum patres, et ex quibus Christus secundum carnem, qui est super omnia Deus benedictus in saecula» . Quia itaque ex ipsis Christus secundum carnem, ideo David: quia vero ipse est super omnia Deus benedictus in saecula, ideo, «Exaltabo te, Deus meus, rex meus; et benedicam,» inquit, «nomen tuum in saeculum, et in saeculum saeculi.» Forte «in saeculum,» Hic; «in saeculum» autem «saeculi,» In aeternum. Modo ergo incipe laudare, si in aeternum laudaturus es. Qui laudare non vult in transitu hujus saeculi, obmutescet cum venerit saeculum saeculi. Proinde sequentibus versibus prope hoc dixit.
144.3 PL 36, 1870
3. My Mercy and my Refuge, my Upholder and my Deliverer” (ver. 2). Much toileth this combatant, having his flesh lusting against his spirit. Keep what thou hast. Then shalt thou have in full what thou wishest, when “death shall have been swallowed up in victory;” when this mortal body has been raised, and is changed into the condition of the angels, and rises aloft to a heavenly quality.…There is life, there are good days, where nought lusteth against the spirit, where it is not said, “Fight,” but “Rejoice.” But who is he that lusteth for these days? Every man certainly saith, “I do.” Hear what followeth. I see that thou art toiling, I see that thou art engaged in battle, and in danger; hear what followeth:…“Depart from evil, and do good:” let not the poor first weep under thee, that the poor may rejoice through thee. For what reward, since now thou art fighting? “Seek peace, and ensue it.” Learn and say, “My Mercy and my Refuge, mine Upholder and my Deliverer, my Protector:” “mine Upholder,” lest I fall; “my Deliverer,” lest I stick; “my Protector,” lest I be stricken. In all these things, in all my toil, in all my battles, in all my difficulties, in Him have I hoped, “who subdueth my people under me.” Behold, our Head speaketh together with us.
[«vers.» 2.] Ne quis etiam aliter intelligeret quod ait, «Laudabo nomen tuum in saeculum;» et quaereret aliud saeculum, quando laudaret: «Per singulos,» inquit, «dies benedicam te.» Lauda ergo et Benedic Dominum Deum tuum per singulos dies; ut cum finiti fuerint singuli dies, et venerit sine fine unus dies, eas ex laudibus in laudem, sicut ex virtutibus in virtutem . «Per singulos,» inquit, «dies benedicam te;» non transiet dies quo te non benedicam. Nec mirum est si laeto die tuo benedicis Deum tuum. Quid, si forte illuxerit aliquis tristis dies, sicut se habent humanae res, sicut est abundantia scandalorum, sicut est multiplicatio tentationum? Quid si ergo aliquid accidat triste homini? desines laudare Deum? desines benedicere Creatorem tuum? Si desines, mentitus es dicendo, «Per singulos dies benedicam te, Domine.» Si autem non desines, etsi tibi videtur in die tristi male, erit tibi in Deo tuo bene. Est enim, et quando male est tibi, ubi bene tibi sit. Si enim in aliquo malo male est tibi, procul dubio in aliquo bono bene tibi erit. Et quid tam bonum, quam Deus tuus; de quo dictum est: «Nemo bonus, nisi unus Deus» ? Nam quam sit secura ista laudatio, et quam sit securum hoc bene, intellige de ipso bono. Nam si gaudes de bono quod tibi accidit per diem, fortasse transit alio die bonum hoc unde gaudes. Bene fuit mihi, bonum diem duxi: quia forte lucra venerunt, aut invitatus es, aut in epulis diu fuisti. Gaudes, quia in epulis diu fuisti; alter te dolet, quia non erubuisti. Verumtamen de quocumque tali bono gaudeas, certe transitorium est. Si autem gaudeas in Domino Deo tuo, audies dicentem Scripturam: «Delectare in Domino» . Tanto firmius gaudebis, quanto est ille certior in quo gaudebis. Si enim gaudes de nummo, times furem; si autem gaudes de Deo, quid times? Ne tibi quisquam auferat Deum? Deum tibi nemo auferet, si tu eum non dimiseris. Non enim sic est Deus, quomodo lux ista de coelo fulgens. Non quando volumus ad eam accedimus quia non in omni loco lucet. Per infirmitatem nostram forte fit, ut hieme nos delectet esse in ipsa luce: nunc autem per aestatem videtis quia magis eum locum quaesivimus, ut in ipsa luce non staremus. In Deo autem tuo quando stas, et in lumine veritatis ejus delectaris, non quaeris locum quo ad eum accedas; sed conscientia accedit, conscientia recedit. Quod dictum est, «Accedite ad eum, et illuminamini» : animo dictum est, non vehiculo; affectibus dictum est, non pedibus. Et cum in eo stabis, aestus non patieris. Spiritus enim spirabit tibi, et sub alis ejus sperabis .
144.4 PL 36, 1871
4. “Lord, what is man, that Thou hast become known unto him?” (ver. 3). All is included in “that Thou hast become known unto him.” “Or the son of man, that Thou valuest him?” Thou valuest him, that is, Thou makest him of such importance, Thou countest him of such price, Thou knowest under what Thou placest him, over what Thou placest him. For valuing is considering the price of a thing. How greatly did He value man, who for him shed the blood of His only-begotten Son! For God valueth not man in the same way as one man valueth another: he, when he findeth a slave for sale, giveth a higher price for a horse than for a man. Consider how greatly He valued thee, that thou mayest be able to say, “If God be for us, who can be against us?” And how greatly did He value thee, “who spared not His own Son”? “How shall He not also with Him freely give us all things?” He who giveth this food to the combatant, what keepeth He in store for the conqueror?…
Vides ergo habere te quomodo delecteris per singulos dies. Non enim te dimittet Deus tuus, etiam si aliquid triste acciderit. Quam enim triste erat, quod sancto viro Job acciderat! Quam repente, quam multa mala! quemadmodum omnia de quibus gaudere putabatur, non de quibus gaudebat, diabolo tentante subtracta sunt! quemadmodum et filii mortui sunt! Periit quod servabatur, perierunt quibus servabatur; nec tamen periit qui et illud et illos dedit. Et ipsi filii praesenti saeculo perierunt, agnoscendi et recipiendi in futuro. Ille tamen vir habens aliud unde gauderet, in quo verum erat quod modo commemoravimus, «Per singulos dies benedicam te;» numquid quia ille dies quo totum perierat, tristis illuxit, ideo lux interior in corde defecit? Stetit quippe in illa luce, et ait: «Dominus dedit, Dominus abstulit; sicut Domino placuit, ita factum est: sit nomen Domini benedictum» . Ergo per singulos dies laudavit, qui etiam in die tam tristi laudavit. Breve magisterium est, ut semper laudes Deum, veroque corde, non falso dicas: «Benedicam Dominum in omni tempore; semper laus ejus in ore meo» . Breve magisterium est, scilicet ut noveris eum misericorditer dare cum dat, misericorditer auferre cum tollit; nec te credas a misericordia ejus derelinqui, qui tibi aut blanditur dando, ne deficias; aut corripit exsultantem, ne pereas. Sive ergo in ejus donis, sive in ejus flagellis, lauda tu. Laus flagellantis, medicina est vulneris. «Per singulos,» inquit, «dies benedicam te.» Prorsus per singulos dies, fratres, benedicite; omnino quidquid acciderit, benedicite Deum. Etenim ne accidat aliquid quod ferre non potestis, ipse facit. Ideo cum timore debes esse, quando tibi bene est; neque te ad hoc parare, quasi ut nunquam tenteris. Si enim nunquam tentaris, nunquam probaris. Nonne melius est tentari et probari, quam non tentatum reprobari? «Et laudabo nomen tuum in saeculum, et in saeculum saeculi.»
144.5 PL 36, 1871
5. “Man is made like unto vanity: his days pass away like a shadow” (ver. 4). What vanity? Time, which passeth on, and floweth by. For this “vanity” is said in comparison of the Truth, which ever abideth, and never faileth: for it too is a work of His Hand, in its degree. “For,” as it is written, “God filled the earth with His good things.” What is “His”? That accord with Him. But all these things, being earthly, fleeting, transitory, if they be compared to that Truth, where it is said, “I Am That I Am,” all this which passeth away is called “vanity.” For through time it vanisheth, like stroke into the air. And why should I say more than that which the Apostle James said, willing to bring down proud men to humility, “What is,” saith he, “your life? It is even a vapour, which appeareth for a little time, and then vanisheth away.”…Work then, though it be in the night, with thine hands, that is, by good works seek God, before the day come which shall gladden thee, lest the day come which shall sadden thee. For see how safely thou workest, who art not left by Him whom thou seekest; “that thy Father which seeth in secret may reward thee openly.”…
[«vers. 3.] Magnus Dominus et laudabilis valde.» Quantum dicturus erat? quae verba quaesiturus? Quantam conceptionem conclusit in uno «valde?» Cogita quantum vis. Quando autem potest cogitari, qui capi non potest? «Laudabilis» est «valde; et magnitudinis ejus non est finis.» Ideo dixit, «valde;» quia, «magnitudinis ejus non est finis:» ne forte incipias velle laudare, et putes te laudando posse finire, cujus magnitudo finem non potest habere. Noli ergo te putare eum cujus magnitudinis finis non est, sufficienter posse laudare. Nonne ergo melius est ut quomodo ipse non finitur, nec laus ipsius finiatur? Illius magnitudo sine fine est, et tua laudatio sine fine sit. De magnitudine ejus quid dictum est? «Magnitudinis ejus non est finis.» De tua laude quid? «Laudabo nomen tuum in saeculum, et in saeculum saeculi.» Ergo sicut ejus magnitudinis non est finis, sic tuae laudis non erit finis. Non enim cum mortuus fueris in hac carne, desines laudare Dominum. Dictum est quidem, «Non mortui laudabunt te, Domine» : sed illi de quibus dicitur, «A mortuo, velut qui non sit, perit confessio» ; non illi de quibus ait, «Qui credit in me, licet moriatur vivet» : quia «Deus Abraham et Deus Isaac et Deus Jacob, non est Deus mortuorum, sed vivorum» . Si enim nunquam nisi ipsius eris, nunquam a laude ipsius tacebis. Timere poteris, ne, dum hic vivis, ipsius sis; et cum mortuus fueris, non ipsius sis? Audi Apostolum promittentem tibi securitatem: «Sive vivimus, Domino vivimus; sive morimur, Domino morimur: sive ergo vivimus, sive morimur, Domini sumus.» Et unde factum est ut ejus sis et mortuus? Quia pretio sui sanguinis te redemit et mortuus. Quomodo perdit servum mortuum, cujus mors est pretium tuum? Ideo cum dixisset, «Sive vivimus, sive morimur, Domini sumus;» ut ostenderet ipsum pretium, «Ad hoc enim,» inquit, «Christus mortuus est et rexurrexit, ut et vivorum et mortuorum dominetur» .
144.6 PL 36, 1872
6. “Lord, bow Thy heavens, and come down: touch the mountains, and they shall smoke” (ver. 5). “Flash Thy lightning, and Thou shalt scatter them; send forth Thine arrows, and Thou shalt confound them” (ver. 6). “Send forth Thy Hand from above, and deliver me, and draw me out of many waters” (ver. 7). The Body of Christ, the humble David, full of grace, relying on God, fighting in this world, calleth for the help of God. What are “heavens bowed down”? Apostles humbled. For those “heavens declare the glory of God;” and of these heavens declaring the glory of God it is presently said, “There is neither speech nor language, but their voices are heard among them,” etc. When then these heavens sent forth their voices through all lands, and did wonderful things, while the Lord flashed and thundered from them by miracles and commandments, the gods were thought to have come down from heaven to men. For certain of the Gentiles, thinking this, desired even to sacrifice to them.…But they commended to these the Lord Jesus Christ, humbling themselves, that God might be praised; because “the heavens” were “bowed,” that “God” might “come down.”…“Touch the mountains, and they shall smoke.” So long as they are not touched, they seem to themselves great: they are now about to say, “Great art Thou, O Lord:” the mountains also are about to say, “Thou only art the Most Highest over all the earth.”
[«vers.» 4.] Verumtamen, quia «magnitudinis ejus non est finis,» et eum quem non capimus, laudare debemus (si enim capimus, magnitudinis ejus est finis: si autem magnitudinis ejus non est finis, capere ex eo aliquid possumus; Deum tamen totum capere non possumus); tanquam deficientes in ejus magnitudine, ut reficiamur ejus bonitate, ad opera respiciamus, et de operibus laudemus operantem, de conditis Conditorem, de creatura Creatorem. Videamus quae hic fecerit, quae nobis nota sunt, quae nobis manifesta sunt. Illius enim immensa bonitas et interminabilis magnitudo, quanta alia fecit quae nos non novimus? Quando quidem aciem oculorum nostrorum usque ad coelum extendimus, et a sole et a luna et a stellis rursus revocamus ad terram; et hoc totum spatium est ubi vagatur acies nostra: ultra coelos quis extendat vel aciem mentis, non dicam carnis? Ergo quantum nota sunt nobis opera ejus, laudemus eum per opera ejus. Invisibilia enim ejus, a constitutione mundi, per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur . «Generatio et generatio laudabit opera tua.» Omnis generatio laudabit opera tua. Forte enim omnis generatio dicta est, «generatio et generatio.» Non enim tamdiu dicturus erat, «generatio et generatio,» quamdiu finiret numerum omnium generationum; sed repetitio loquentis, in infinitum misit animum cogitantis. Ecce ista generatio quae nunc in carne est, transitura hinc sicut venit, laudat opera Dei; et illa cui succedenti cedit, laudabit utique opera Dei; et post illam erit alia; et usque in finem saeculi quam multae generationes! Hoc significans ait, «Generatio et generatio laudabit opera tua.» An forte duas quasdam generationes insinuare voluit ista repetitione? Sumus enim in ista generatione filii Dei; erimus in alia generatione filii resurrectionis. Appellavit Scriptura filios resurrectionis; ipsam resurrectionem regenerationem vocavit. «In regeneratione,» inquit, «cum sederit filius hominis in majestate sua» . Item in alio loco: «Non enim nubent, neque uxores ducent, cum sint filii resurrectionis» . Ergo, «Generatio et generatio laudabit opera tua.» Laudamus nunc opera Domini, cum in hac mortalitate vivimus; et si laudamus compediti, quomodo laudabimus coronati! Ergo haec nunc attendamus in hac generatione opera Domini, in cujus laude dicitur, «Generatio et generatio, laudabit opera tua;» quoniam magnitudinis tuae non est finis. Opera tua intueri licet, ut tu lauderis qui talia operaris.
144.7 PL 36, 1873
7. But there are some that conspire, that “gather themselves together against the Lord, and against His Christ.” They have come together, they have conspired. “Flash forth Thy lightnings, and Thou shalt scatter them.” Abound with Thy miracles, and their conspiracy shall be broken.…“Send forth Thine arrows, and Thou shalt confound them.” Let the unsound be wounded, that, being well wounded, they may be made sound; and let them say, being set now in the Church, in the Body of Christ, let them say with the Church, “I am wounded with Love.” “Send forth Thine Hand from on high.” What afterward? What in the end? How conquereth the Body of Christ? By heavenly aid. “For the Lord Himself shall come with the voice of the Archangel, and with the trump of God shall He descend from heaven,” Himself the Saviour of the body, the Hand of God. What is, “Out of many waters”? From many peoples. What peoples? Aliens, unbelievers, whether assailing us from without, or laying snares within. Take me out of many waters, in which Thou didst discipline me, in which Thou didst roll me, to free me from my filth. This is the “water of contradiction.”…“From the hand of strange children.” Hear, brethren, among whom we are, among whom we live, from whom we long to be delivered. “Whose mouth hath spoken vanity” (ver. 8). All of you to-day, if ye had not gathered yourselves together to these divine shows of the word of God, and were not at this hour engaged in them, how great vanities would ye be hearing! “whose mouth hath spoken vanity:” when, in short, would they, speaking vanity, hear you speaking vanity? “And their right hand is a right hand of iniquity.” What doest thou among them with thy pastoral scrip with five stones in it? Say it to me in another form: that same law which thou hast signified by five stones, signify in some other way also. “I will sing a new song unto Thee, O God” (ver. 9). “A new song” is of grace; “a new song” is of the new man; “a new song” is of the New Testament. But lest thou shouldest think that grace departeth from the law, whereas rather by grace the law is fulfilled, “upon a psaltery of ten strings will I sing unto Thee.” Upon the law of ten commandments: therein may I sing to Thee; therein may I rejoice to Thee; therein may “I sing to Thee a new song;” for, “Love is the fulfilling of the law.” But they who have not love may carry the psaltery, sing they cannot. Contradiction cannot make my psaltery to be silent.
«Et virtutem tuam annuntiabunt.» Neque enim opera tua laudabunt, nisi ut virtutem tuam annuntient. Proponuntur laudes pueris in schola, et omnia talia proponuntur quae laudentur, quae Deus est operatus: proponitur homini laus solis, laus coeli, laus terrae; ut ad minora etiam veniam, laus rosae, laus lauri: omnia ista opera Dei sunt, proponuntur, suscipiuntur, laudantur; opera celebrantur, de operatore tacetur. Ego in operibus volo laudari Creatorem; ingratum non amo laudatorem. Laudas quod fecit, taces de illo qui fecit? Quasi vero nisi ille tantus esset, invenires quod laudares. In eo quod vides, quid ibi laudatur? Species, utilitas, aliqua virtus, aliqua potentia rerum istarum. Si pulchritudo te delectat, quid pulchrius faciente? Si utilitas laudatur, quid illo utilius, qui fecit omnia? Si virtus laudatur, quid illo potentius, a quo facta sunt omnia; a quo etiam facta non dimittuntur, sed reguntur et gubernantur omnia? Non ergo quemadmodum quidam eloquentes muti, laudantes creaturam, obliviscentes Creatorem; non sic te laudat generatio et generatio in servis tuis, cum laudat opera tua. Sed quomodo laudat? «Et virtutem tuam annuntiabunt.» In laudandis operibus tuis, virtutem tuam annuntiabunt. Laudatores isti, sancti et boni fideles, veri laudatores, non ingrati gratiae, cum laudant opera Dei haec atque illa, summa et ima, coelestia et terrestria, inter ipsa opera Dei quae laudant, et seipsos inveniunt, quia in operibus Dei et ipsi sunt. Qui enim fecit omnia, ipse nos fecit inter omnia. Proinde si laudas opera Dei, et te laudaturus es; quia et tu opus Dei es. Ubi est ergo, «Non te laudet os tuum» ? Ecce inventum est quomodo et te laudare possis, et arrogans non sis. Deum in te lauda, non te: non quia tu es talis, sed quia ille fecit te; non quia tu aliquid potes, sed quia potest ille in te et per te. Ac per hoc laudabunt te, «et virtutem tuam annuntiabunt;» non suam, sed «tuam.» Discite ergo laudare. Intuentes opera, miramini artificem; gratias agendo, non arrogando. Laudate quia ipse fecit, quia sic constituit, quia talia donavit.
144.8 PL 36, 1874
8. “Who giveth salvation to kings, who redeemeth David His servant” (ver. 10). Ye know who David is; be yourselves David. Whence “redeemeth He David His servant”? Whence redeemeth He Christ? Whence redeemeth He the Body of Christ? “From the sword of ill intent deliver me.” “From the sword” is not sufficient; he addeth, “of ill intent.” Without doubt there is a sword of good intent. What is the sword of good intent? That whereof the Lord saith, “I came not to send peace on earth, but a sword.” For He was about to separate believers from unbelievers, sons from parents, and to sever all other ties, while the sword cut off what was diseased, but healed the members of Christ. Of good intent then is the sword twice sharpened, powerful with both edges, the Old and New Testaments, with the narration of the past and the promise of the future. That then is the sword of good intent: but the other is of ill intent, wherewith they talk vanity, for that is of good intent, wherewith God speaketh verity. For truly “the sons of men have teeth which are spears and arrows, and their tongue is a sharp sword.” “From” this “sword deliver me” (ver. 11). “And take me out of the hand of strange children, whose mouth hath spoken vanity:” just as before. And that which followeth, “their right hand is a right hand of iniquity,” the same he had set down before also, when he called them “many waters.” For lest thou shouldest think that the “many waters” were good waters, he explained them by the “sword of ill intent.”
[«vers.» 5, 6.] Denique vide quae sequuntur: «Virtutem,» inquit, «tuam annuntiabunt. Et magnificentiam gloriae sanctitatis tuae loquentur, et mirabilia tua narrabunt. Et virtutem metuendorum tuorum dicent, et magnitudinem tuam enarrabunt eam. Memoriam abundantiae suavitatis tuae eructabunt:» nonnisi tuam. Iste operum considerator, vide si deflexus est ab operante ad opus; vide si decidit ab eo qui fecit, ad ea quae fecit. Ab his quae facta sunt, gradum sibi fecit ad eum, non ab illo ad ista casum. Si enim amaveris haec plus quam illum, non habebis illum. Et quid tibi prodest abundare operibus, si te deserit operator? Certe ama et haec; sed plus illum ama, et haec propter illum ama. Annuntia virtutem ejus, magnificentiam gloriae sanctitatis ejus loquere, mirabilia ejus enarra, virtutem metuendorum dic. Iste enim amabilis est et terribilis. Non enim blanditur et non minatur. Si non blandiretur, nulla esset exhortatio; si non minaretur, nulla esset correptio. Dicent ergo laudatores tui «et virtutem metuendorum;» virtutem creaturae tuae punientis et disciplinam dantis dicent, non tacebunt. Non enim praedicabunt regnum tuum aeternum, et tacebunt ignem aeternum. Laus enim Dei in via te constituens, ostendere tibi debet et quid diligas, et quid timeas, et quid appetas, et quid fugias; quid eligas, et quid rejicias. Tempus electionis nunc est, acceptionis postea erit. Dicatur ergo virtus metuendorum. «Et magnitudinem tuam,» inquit, «enarrabunt eam.» Sic infinitam, sic quomodo magnitudinis tuae non est finis; non de illa tacebunt. Illam, inquam, «magnitudinem tuam,» de qua superius dixeram, «Et magnitudinis» tuae «non est finis, enarrabunt eam.» Quomodo enarrabunt eam, si finis non est? Enarrabunt eam, cum laudabunt eam; et quia finis ejus non est, sic et laudis ejus non erit finis. Probemus quia non erit finis laudis ejus. «Beati,» inquit, «qui habitant in domo tua; in saecula saeculorum laudabunt te» . «Et magnitudinem tuam» illam, illam infinitam, «enarrabunt eam.»
144.9 PL 36, 1874
9. “Whose sons are like young vines firmly planted in their youth” (ver. 12). He wisheth to recount their happiness. Observe, ye sons of light, sons of peace: observe, ye sons of the Church, members of Christ; observe whom he calleth “strangers,” whom he calleth “strange children,” whom he calleth “waters of contradiction,” whom he calleth a “sword of ill intent.” Observe, I beseech you, for among them ye are in peril, among their tongues ye fight against the desires of your flesh, among their tongues, set in the hand of the devil wherewith he fighteth.…What vanity hath their mouth spoken, and how is their right hand a right hand of iniquity? “Their daughters are fitted and adorned after the similitude of a temple.” “Their garners are full, bursting out from one store to another: their sheep are fruitful, multiplying in their streets” (ver. 13): “their oxen are fat: their hedge is not broken down, nor their road, nor is their crying in their streets” (ver. 14). Is not this then happiness? I ask the sons of the kingdom of heaven, I ask the offspring of everlasting resurrection, I ask the body of Christ, the members of Christ, the temple of God. Is not this then happiness, to have sons safe, daughters beautiful, garners full, cattle abundant, no downfall, I say not of a wall, but not even of a hedge, no tumult and clamour in the streets, but quiet, peace, abundance, plenty of all things in their houses and in their cities? Is not this then happiness? or ought the righteous to shun it? or findest thou not the house of the righteous too abounding with all these things, full of this happiness? Did not Abraham’s house abound with gold, silver, children, servants, cattle? What say we? is not this happiness? Be it so, still it is on the left hand. What is, on the left hand? Temporal, mortal, bodily. I desire not that thou shun it, but that thou think it not to be on the right hand.…For what ought they to have set on the right hand? God, eternity, the years of God which fail not, whereof is said, “and Thy years shall not fail.” There should be the right hand, there should be our longing. Let us use the left for the time, let us long for the fight for eternity. “If riches increase, set not your heart upon them.”…
[«vers. 7.] Memoriam abundantiae suavitatis tuae eructabunt.» O epulas felices! Quid manducabunt qui sic eructabunt? «Memoriam abundantiae suavitatis tuae.» Quid est, «memoriam abundantiae suavitatis tuae?» Quia nos oblitus non es, cum obliti te nos fuerimus. Omnis enim caro oblita erat Deum; ille tamen opera sua non est oblitus. Haec memoria ejus super nos, quia non nos oblitus est, praedicanda est, enarranda est; et quia valde dulcis est, manducanda et eructanda est. Sic manduca, ut eructes; sic accipe, ut des. Manducas, cum discis; eructas, cum doces; manducas, cum audis; eructas, cum praedicas: hoc tamen eructas quod manducasti. Denique ille avidissimus epulator Joannes apostolus, cui non sufficiebat ipsa mensa Domini, nisi discumberet super pectus Domini , et de arcano ejus biberet divina secreta, quid eructavit? «In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum» . «Memoriam» ergo «abundantiae suavitatis tuae eructabunt.» Quomodo non sufficit, memoriam tuam, nec memoriam abundantiae tuae, vel memoriam suavitatis tuae; sed «memoriam abundantiae suavitatis tuae?» Etenim quid prodest si abundat et insuave est? Item molestum, si suave et parum est.
144.10 PL 36, 1875
10. “They have called the people blessed who have these things” (ver. 15). O men that speak vanity! They have lost the true right hand, wicked and perverse, they have put on the benefits of God inversely. O wicked ones, O speakers of vanity, O strange children! What was on the left hand, they have set on the right. What dost thou, David? What dost thou, Body of Christ? What do ye, members of Christ? What do ye, not strange children, but children of God?…What say ye? Say ye with us, “Blessed is the people whose Lord is their God.”
Ergo, «Memoriam abundantiae suavitatis tuae eructabunt:» quia non es tu oblitus nostri; et non oblitus commonuisti nos, ut et nos reducas in memoriam. «Commemorabuntur» enim «et convertentur ad Dominum universi fines terrae» . Quia ergo «memoriam abundantiae suavitatis tuae eructabunt,» intelligentes in se nihil boni esse quod a te non sit; nec potuisse converti ad te, nisi commonerentur abs te; nec reduci potuisse in memoriam tui, si tu obliviscereris illorum: haec considerantes in gratia tua, «Et justitia tua exsultabunt.» Haec, inquam, in tua gratia considerantes, «exsultabunt justitia tua,» non sua. Fratres, si vultis eructare gratiam, bibite gratiam. Quid est, bibite gratiam? Discite gratiam, intelligite gratiam. Nos antequam essemus, omnino non eramus; et facti sumus homines, cum ante nihil essemus: deinde jam ipsi homines ex traduce illius peccatoris, et maligni eramus, et filii irae natura, sicut et caeteri . Attendamus ergo gratiam Dei, non solum qua fecit nos, verum etiam qua refecit. Cui ergo debemus quia sumus, illi debemus quia et justificati sumus. Nemo quasi tribuat Deo quia est, et sibi tribuat quia justus est. Melius est enim quod tibi vis tribuere, quam quod illi: melius enim aliquid es quia justus es, quam quia homo es. Inferius aliquid das Deo; et superius tibi. Totum illi da, in toto ipsum lauda: non cadas de manu artificis. Ut esses quis fecit? Nonne scriptum est quia sumpsit Deus limum de terra, et formavit hominem ? Antequam homo esses, limus eras; antequam limus esses, nihil eras. Sed non de isto solo figmento gratias agas artifici tuo; audi aliud figmentum ubi te fecit. «Non ex operibus,» ait, «ne forte quis extollatur.» Sed qui dixit, «Non ex operibus, ne forte quis extollatur;» superius quid commemoravit? «Gratia salvi facti estis per fidem; et hoc» «non ex vobis.» Apostoli verba sunt, non mea: «Gratia salvi facti estis per fidem; et hoc» (ut salvi essetis per fidem) «non ex vobis.» Quamvis hoc ipsum quod dixerat, «Gratia;» utique, «non ex vobis:» sed ne quis aliter intelligeret, planius hoc aperire dignatus est. Da intellectorem, et totum dixit: «Gratia salvi facti estis.» Ubi audis, «gratia,» Gratis intellige. Si ergo gratis, nihil tu attulisti, nihil meruisti: nam si meritis aliquid redditum est, merces est, non gratia. «Gratia,» inquit, «salvi facti estis per fidem.» Expone illud apertius propter arrogantes, propter sibi placentes, propter ignorantes Dei justitiam et suam volentes constituere. Audi hoc idem apertius: «Et hoc,» inquit, quod «gratia salvi facti estis, non ex vobis, sed Dei donum est.» Sed et nos forte aliquid fecimus, ut dona Dei mereremur. «Non ex operibus,» inquit, «ne forte quis extollatur,» Quid ergo? nos bene non operamur? Imo operamur. Sed quomodo? Ipso in nobis operante; quia per fidem locum damus in corde nostro ei qui in nobis et per nos bona operatur. Audi enim unde opereris bona: «Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis, ut in illis ambulemus» . Ista est suavitas abundans memoriae ipsius circa nos. Hanc eructando, praedicatores ejus justitia ejus exsultabunt, non sua. Quid ergo ut simus, ut laudemus, ut justitia tua exsultemus, ut memoriam abundantiae suavitatis tuae eructemus, quid erga nos fecisti, Domine, quem laudamus? Dicamus, et cum dicimus, laudemus.