Of vvhat qualitie the Priests and Bishops must be: 9 namely learned, considering the Iudaical seducers of that time. 12 That the Cretensians must be roughly vsed, 10 haue them continue sound in faith.
1Paul, a servant of God and an apostle of Jesus Christ, according to the faith of the elect of God and the acknowledging of the truth, which is according to godliness:Paolo servo di Dio, e Apostolo dì Gesù Cristo secondo, la fede degli eletti di Dio, e il conoscimento della verità, la quale è secondo la pietà,PAVL the seruant of God, and an Apostle of IESVS Christ according to the faith of the elect of God and knowledge of the truth: vvhich is according to pietiePaulus servus Dei, Apostolus autem Jesu Christi secundum fidem electorum Dei, et agnitionem veritatis, quæ secundum pietatem est 2Unto the hope of life everlasting, which God, who lieth not, hath promised before the times of the world:Per la speranza della vita eterna la quale Iddio, che non mentisce, promise prima del cominciamento de' secoli.into the hope of life euerlasting, vvhich he promised that lieth not, God, before the secular times:in spem vitæ æternæ, quam promisit qui non mentitur, Deus, ante tempora sæcularia: 3But hath in due times manifested his word in preaching, which is committed to me according to the commandment of God our Saviour:Ed ha manifestato a suo tempo il suo Verbo per mezzo della predicazione, che è stata confidata a me per ordine del Salvator nostro Dio:but hath manifested in due times his vvord in preaching, vvhich is cō mitted to me according to the precept of our Sauiour God:manifestavit autem temporibus suis verbum suum in prædicatione, quæ credita est mihi secundum præceptum Salvatoris nostri Dei: 4To Titus, my beloved son according to the common faith, grace and peace, from God the Father and from Christ Jesus our Saviour.A Tito diletto figlio secondo la comune fede, grazia, e pace da Dio Padre, e da Gesù Cristo Salvator nostro.to Titus my beloued sonne according to the cōmon faith, grace and peace from God the father, and Christ IESVS our Sauiour.Tito dilecto filio secundum communem fidem, gratia, et pax a Deo Patre, et Christo Jesu Salvatore nostro. 5For this cause I left thee in Crete: that thou shouldest set in order the things that are wanting and shouldest ordain priests in every city, as I also appointed thee:A questo fine io ti lasciai in Creta, perchè tu dia sesto a quel, che rimane, e stabilisca de' preti per le città conforme io ti prescrissi.For this cause left I thee in Crete, that thou shouldest reforme the things that are vvanting, and shouldest ordaine priestes by cities, as I also appointed thee:Hujus rei gratia reliqui te Cretæ, ut ea quæ desunt, corrigas, et constituas per civitates presbyteros, sicut et ego disposui tibi,
6If any be without crime, the husband of one wife, having faithful children, not accused of riot or unruly.Uom, che sia senza taccia, che abbia avuto una sola moglie, che abbia i figliuoli fedeli, che non sian accusati di lussuria, o indisciplinati.if any be vvithout crime, the husband of one vvife, hauing faithful children, not in the accusation of riote, or not obedient.si quis sine crimine est, unius uxoris vir, filios habens fideles, non in accusatione luxuriæ, aut non subditos. 7For a bishop must be without crime, as the steward of God: not proud, not subject to anger, not given to wine, no striker, not greedy of filthy lucre:Conciossiachè fa d'uopo, che il Vescovo sia senza colpa, come economo di Dio: non superbo, non iracondo, non dedito al vino, non violento, non amante del vil guadagno:For a Bishop must be vvithout crime, as the stevvard of God: not proud, not angrie, not giuen to vvine, no striker, not couetous of filthy lucre:Oportet enim episcopum sine crimine esse, sicut Dei dispensatorem: non superbum, non iracundum, non vinolentum, non percussorem, non turpis lucri cupidum: 8But given to hospitality, gentle, sober, just, holy, continent:Ma ospitale, benigno, temperante, giusto, santo, continente,but giuen to hospitalitie, gentle, sober, iust, holy, continent:sed hospitalem, benignum, sobrium, justum, sanctum, continentem, 9Embracing that faithful word which is according to doctrine, that he may be able to exhort in sound doctrine and to convince the gainsayers.Tenace di quella parola fedele, che è secondo la dottrina: affinchè sia capace di esortare con sana dottrina, e di convincere i contraddittori.embracing that faithful vvord vvhich is according to doctrine, that he may be able to exhort in sound doctrine, & to reproue them that gainesay it.amplectentem eum, qui secundum doctrinam est, fidelem sermonem: ut potens sit exhortari in doctrina sana, et eos qui contradicunt, arguere. 10For there are also many disobedient, vain talkers and seducers: especially they who are of the circumcision.Imperocché vi sono ancora molti disubbidienti, chiaccheroni, e seduttori: massimamente quegli, che sono del numero de' circoncisi:For there be many disobedient, vaine-speakers, and seducers, especially they that are of the Circumcision.Sunt enim multi etiam inobedientes, vaniloqui, et seductores: maxime qui de circumcisione sunt: 11Who must be reproved, who subvert whole houses, teaching things which they ought not, for filthy lucre’s sake.A' quali bisogna turar la bocca: che mettono a soqquadro tutte le case, insegnando cose, che non convengono, per amore di vil guadagno.vvho must be controuled. vvho subuert vvhole houses, teaching the things they ought not, for filthie lucre.quos oportet redargui: qui universas domos subvertunt, docentes quæ non oportet, turpis lucri gratia.
12One of them a prophet of their own, said: The Cretans are always liars, evil beasts, slothful bellies.Disse uno di essi, proprio loro profeta: i Cretensi sempre bugiardi, cattive bestie, ventri pigri.One of them said, their ovvne proper prophete, The Cretensians alvvaies liers, naughtie beastes, slouthful bellies.Dixit quidam ex illis, proprius ipsorum propheta: Cretenses semper mendaces, malæ bestiæ, ventres pigri. 13This testimony is true. Wherefore, rebuke them sharply, that they may be sound in the faith:Questo dettato è vero. Per la qual cosa sgridali con rigore, affinchè siano sani nella fede,This testimonie is true. For the vvhich cause rebuke them sharpely, that they may be sound in the faith,Testimonium hoc verum est. Quam ob causam increpa illos dure, ut sani sint in fide, 14Not giving heed to Jewish fables and commandments of men who turn themselves away from the truth.Non dando retta alle favole giudaiche, e alle tradizioni d'uomini, che hanno in avversione la verità.not attending to Ievvish fables, and commaundements of men auerting them selues from the truth.non intendentes judaicis fabulis, et mandatis hominum, aversantium se a veritate. 15All things are clean to the clean: but to them that are defiled and to unbelievers, nothing is clean: but both their mind and their conscience are defiled.Tutto è puro pe' puri: per gli impuri poi, ed infedeli niente è puro, ma è immonda la mente, e la coscienza di essi.Al things are cleane to the cleane: but to the polluted and to infidels nothing is cleane: but polluted are both their minde and conscience.Omnia munda mundis: coinquinatis autem et infidelibus, nihil est mundum, sed inquinatæ sunt eorum et mens et conscientia. 16They profess that they know God: but in their works they deny him: being abominable and incredulous and to every good work reprobate.Professano di conoscer Dio, e lo rinnegano co' fatti: essendo abbominevoli, e miscredenti, e inetti a qualunque buona opera.They confesse that they knovv God: but in their vvorkes they deny, vvhereas they be abominable and incredulous and to euery good vvorke reprobate.Confitentur se nosse Deum, factis autem negant: cum sint abominati, et incredibiles, et ad omne opus bonum reprobi.
1:1
According to the faith of the elect of God; that is, of the Christians, now the elect people of God.
Witham
Truth, which is according to piety: because there may be truth also in things that regard not piety. By truth, St. Chrysostom here understands the truth of the Christian religion, as distinguished from the Jewish worship, which consisted in a great measure in the figures and types of truth. (Witham)
1:2
Who[Ver. 2. Qui non mentitur, o apseudes.] lieth not, or who cannot lie, being truth itself.
Hath promised; that is, decreed to give life everlasting to his faithful servants.
Witham
Before the times of the world.[Ver. 2. Ante tempora saecularia, pro chronon aionion.] Literally, before secular times. (Witham)
1:3
1:4
Witham
To Titus, my beloved, (in the Greek, my true and[Ver. 4. Dilecto filio, gnesio tekno.] genuine son,...grace and peace. In the present ordinary Greek copies is added mercy, which the Protestant translators followed; but it is judiciously omitted by Dr. Wells, as not found in the best manuscripts nor in St. Chrysostom's Greek edition, nor in the ancient Greek and Latin Fathers. (Witham)
1:5
Witham
That thou shouldst,[Ver. 5. Ut corrigas, epidiorthose, ut supercorrigas.] etc. The sense cannot be, that he was to change any thing St. Paul had ordered, but to settle things which St. Paul had not time to do; for example, to establish priests[Ver. 5. Per civitates presbyteros, presbuterous. St. Chrysostom, (p. 387) tous episkopous.] in the cities, that is to say, bishops, as the same are called bishops in ver. 7; and, as St. Chrysostom and others observe, it is evident from this very place, that the word presbyter was then used to signify either priests or bishops. If St. Jerome here meant that bishops were only placed over priests by ecclesiastical and not by divine institution, as some have expounded his words, his singular opinion against so many others is not to be followed. (Witham)
That the ordaining of priests belongs only to bishops, is evident from the Acts and from St. Paul's epistles to Timothy and Titus. It is true, St. Jerome seems to express himself as if in the primitive Church there was no great difference between priests and bishops, yet he constantly excepts giving holy orders, (ep. 85) as also confirming the baptized, by giving them the Holy Ghost by imposition of hands and holy chrism; (dial. contra Lucif. ch. IV.) which pre-eminence he attributes to bishops only. To assert that there is no distinction between a priest and bishop is an old heresy, condemned as such by the Church. See St. Epiphanius, haer. 75.; St Augustine, haer 53.
1:6
Witham
Without crime. See the like qualifications, 1 Timothy iii. (Witham)
Calmet
These words if taken in their strictest meaning, do not seem to have all the force St. Paul meant them to have. For it is not sufficient that a bishop be free from great crimes; he ought, moreover to lead such a life as to draw others by his example to the practice of virtue. (Calmet)
If we consult all antiquity we shall find, that if in the early infancy of the Church some who had been once married were ordained to the ministry, we shall find that after their ordination they abstained from the use of marriage. See St. Epiphanius, lib. 3:cont. haer. and lib. 2:haeres. 59.
1:7
Witham
Not proud.[Ver. 7. Non superbum. St. Jerome says, non tumidum, me authade. See Cornelius a Lapide and Legh's Critica. (2 Peter 2:10.)] The Greek word is of an extensive signification, which the Protestants have translated self-willed. The Latin interpreter (2 Peter 2:10.) for the same Greek word has put, pleasing themselves; as it were never pleased with others, the unhappy disposition of a proud man. (Witham)
1:8
Witham
Continent:[Ver. 8. Continentem, egkrate. The Protestant translate the verb, (1 Corinthians 7:9.) If they cannot contain, let them marry.] though both the Latin and Greek word signify in general, one that hath abstained, or contained, and overcome himself: yet it is particularly used for such as contain themselves from carnal pleasures. (Witham)
1:10
Josephus
For there are also many. St. Paul here alludes principally to the Jews, who were of the circumcision, from whom St. Paul suffered much during the greater part of his life. They constantly enforced the necessity of the new converted Gentiles observing the law of Moses, and of their being circumcised, if they wished to be saved. There were many Jews of this description in Crete; to resist whom, St. Paul here tells Titus he ought to appoint bishops remarkable for their zeal and learning. (Josephus; Socrates, lib. 2:chap. 38. Hist. Eccles.)
Witham
Especially they who are of the circumcision; which shews who were chiefly the false teachers. (Witham)
1:11
Whole houses.[Ver. 11. Universas domos, olous oikous.]
1:12
One of them, a prophet of their own.[Ver. 12. Propheta, prophetes. Cretenses, semper mendaces, malae bestiae, ventres pigri; Kretes, aei pseustai, kaka theria, gasteres argai. Aristotle, lib. III. Rhetor. ch. XVII. Epimenides ille de futuris non vaticinabatur: peri ton esomenon ouk emanteueto, alla peri ton gegonoton.
Witham
Kretixeiin was proverbially used for uttering falsehood, and it was a received adage, and very illiberal on the inhabitants of Crete, Cappadocia, and Cilicia. Kretes, Kappodokes, Kilikes, tria Kappa Kakista.] He does not mean a true prophet, but as the pretended prophets of Baal were called prophets. St. Paul understands Epimenides, a poet of Crete, who by some pagan authors was thought to know things to come; but Aristotle says, he knew only things past, not to come. The ill character he gave of the Cretians was, that they were always liars, evil beasts, slothful bellies, addicted to idleness and sensual pleasures. (Witham)
1:13
Witham
This testimony, or character, says the apostle, is true, by public fame of them, and therefore they must be rebuked sharply,[Ver. 13. Durè, apotomos; a metaphor from surgeons cutting.] their condition and dispositions requiring it; which, therefore, is not contrary to the admonition he gave to Timothy, to be gentle towards all. (2 Timothy 2:24.) (Witham)
1:14
Witham
Jewish fables, and commandments of men. False traditions of the Jewish doctors, which were multiplied at that time. Calvin pretended from hence, that holydays and fasting days, and all ordinances of the Catholic Church were to be rejected as null, because they are the precepts of men. By the same argument must be rejected all laws and commands of princes and civil magistrates, as being the precepts of men. Fine doctrine! He might have remembered what St. Paul taught, (Romans xiii.) that all power is from God; and what Christ said, (Luke 10:16,) "He that hears you, hears me," etc. He might have observed that the men the apostle here speaks of, had turned[Ver. 14. Adversantium se a veritate, apostrephomenon.] away themselves from the Christian faith. (Witham)
1:15
Witham
All things are clean to the clean. That is, no creature is evil of its own nature; and the distinction of animals, clean and unclean, is now out of date, as are the other ceremonies of the Jewish law. And that to these unfaithful, defiled men, nothing is clean, because their consciences are defiled when they make use of them against their conscience. (Witham)
Calmet
St. Paul here tells Titus, to be particularly on his guard against those who wished to introduce among Christians a distinction of meats, and to preach up the necessity of divers purifications prescribed by the Mosaic law. All kinds of meats, he says, are clean to those who preserve their hearts free from sin; it is not what enters into the body defiles a man; it is from the heart that proceed wicked desires and wicked counsels: those defile a man. But to eat with unwashed hands; to eat swine's flesh, or meat that has been offered to idols: these things in themselves are indifferent actions, though particular circumstances may make them criminal. (1 Corinthians 8:4, 5, 6, etc.) (Calmet)
Estius
But to the defiled, etc. On the contrary, the man whose soul is defiled with sin, or who lives in infidelity, never can possess purity of heart; whatever legal washings or purifications, whatever sacrifices or ceremonies of the law he may make use of, all these cannot wash away the stains of the soul. (Estius; Menochius; Tirinus)
1:16
Witham
They confess that they know God. He speaks not therefore of those who were properly infidels, without the knowledge of the true God; so that it is foolish to pretend from hence, that every action of an infidel must be a sin. (Witham)
1:2
Concordanza 2. Tim. 1, 9.
1:5
5. Ordaine Priests.] Priests must be consecrated by Bishops only. Though Priests or Bishops may be nominated and elected by the Princes, people, or Patrons of places, according to the vse of the time and diuersitie of Countries and fashions, yet they can not be ordered and consecrated but by a Bishop vvho vvas him self rightly ordered or consecrated before, as this Titus vvas by S. Paul. And here it seemeth that he did not onely consecrate them vvhom the people had elected before, The popular election of the Cleargie taken avvay. but him self also made choise of the persons, no mention being here made of any other election popular. Vvhich though it vvere long vsed in the primitiue Church, yet for diuers causes and specially for continual tumultes, partialities, and disorders vvhich S. Augustine much complaineth of in his time, vvas iustly taken avvay, and other better meanes of their designement appointed. See Conc. Laodic. cap. 12. 13. S. August. de adult. coniug. li. 2. •. 20. Ep. 110. and Possid. in vita. Aug. •. •.
And that the ordering of Priests or imposition of hands to that purpose, belongeth onely to Bishops, The preeminēce of a Bishop aboue a Priest. and to no inferior Priests or other persons, it is plaine by the Apostolike practise set dovvne in the Scriptures, namely in the Actes, and in the Epistles to Timothee and Titus. And S. Hierom, vvho seemeth sometimes to say that in the primitiue Church there vvas no great difference betvvixt a Bishop and Priest, yet he euer excepteth giuing holy Orders, vvhich preeminence he attributeth to Bishops onely. ep. 85. as he doth also Confirming the Baptized by giuing them the holy Ghost through imposition of hand and holy Chrisme. To put no differēce betvvene them is Aërius heresie. Dial. cont. Lucifer. c. 4. Note also that Aërius vvas of old condemned of heresie, for holding that there vvas no difference betvvixt a Priest and a Bishop. Epiph. har. 75. August. har. 53. Note lastly the fraudulent translation of the Heretikes alvvaies, turning for Priests (vvhich here is euident to be a calling of Order and office) elders, saying, That thou ordaine Elders. vvhich in our vulgar tonge signifieth the age, and not the Office properly: Heret. translation. and al this for hatred of Priests.
1:6
6. Of one vvife.] To that vvhich is said vpon the like vvordes 1 Tim. 3: adde this testimonie of S. Epiphanius li. 3. 〈◊〉. 2. cont. harese• in fine. Holy Priesthod, saith he, for the most part procedeth of Virgins: Bigami excluded from holy Orders, and the causes thereof. and if not of virgins, yet of them that liue a sole or single life: but and if the single and sole persons suffice not to the Ministerie, of such as conteine from their vviues, or after once marying remaine vvidovves. For, him that hath him maried tvvise, it is not lavvful to take to Priesthod &c. If you list to see the causes vvhy bigamie is forbidden them that are to be Priests, and continencie required of the Clergie, see the same author li. 2. to. 1. hares. 59. S. Ambrose li. 1. Offic. c. 50. and vpon 1 Tim. 3. S. Augustine de bono Coniugal. c. 18. S. Hierom ep. 50 c. 5 ad Pammachium, and against Iouinian li. 1 c. 19. S. L•o •p. 87. and other auncient authors.
And if the studious reader peruse al antiquitie, The notable men of both Testamēts, that liued cōtinētly from vviues. he shal finde al notable Bishops and Priests of Gods Church to haue been single, or continent from their vviues, if any vvere maried before they came to the Clergie. So vvas S. Paul, and exhorteth al men to the like. 1 Cor. 7, 7. So vvere al the Apostles after they folovved Christ, at S. Hierom vvitnesseth, affirming that our Lord loued Iohn specially for his virginitie. Apol. ad Pammach. c. 8. & li. 1 cont. Iouin. c. 14. S. Ignatius •p. • ad Philadelph. saith of the said Iohn, and of Timothee, Titus, Euodius, Clement, that they liued and died in chastitie, reckening vp of the old-Testament diuers notable personages that did the same, as Elias, Iesus Naue (othervvise called Iosue) Melchlsedec, Elisaeus, Hiere•••e, Iohn Baptist. No man is ignorant that al the notable fathers of the Greeke and Latin Church liued chast: Athanasius, Basil, Nazianzene, Chrysostom, Cyprian, Hilarie (vvho entered into holy Orders after his vviues death) Ambrose, Hierom, Augustine, Leo, Gregorie the great. Certaine other notable fathers had once vviues, but no holy men euer vsed them, much lesse maried, after they vvere in holy Orders. Only the Protestants complaine that they haue not the gift of chastitie. A maruelous thing, that so many heretofore should haue the gift of chastitie then, and novv so fevv, if the Protestants say true, that skarse one among them in our age of al their sectes, euen of their principal Superintendents, hath had it.
Concordanza 1. Tim. 3, 2.
1:12
Epimenides.
1:15
He speaketh not of the Churches abstaining from meates some times, vvhich is not for any vncleannes in the creatures, but for chastening their bodies: but he meaneth the Ievvish superstition, vvho novv being Christians, vvould not cease to put difference of cleane and vncleane according to their old lavv. See S. Augustine Cont. Faust. li. 31. c. 4.
Concordanza Rom. 14, 20.
1:1
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 4.7
… but that they should be thrown into the fire; to the end that not even any relics of these saints should remain, their bodies being altogether consumed, and their ashes being mingled with the ashes of the fagots. But God accordingly employed this very circumstance for the taking away of impiety.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Titus 1
Ver. 1 . “Paul, a servant of God, and an Apostle of Jesus Christ, according to the faith of God’s elect.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 147
… But it is unnecessary to say more on this point. The opening of every one of his letters is distinguished by the divine Apostle with this address. At one time it is “Paul a servant of Jesus Christ called to be an apostle.” At another “Paul called to be an apostle of Jesus Christ.” At another “Paul a servant of God and an apostle of Jesus Christ.”
1:2
papa san Clemente I † 99 d.C. The First Epistle of Clement to the Corinthians 27
Having then this hope, let our souls be bound to Him who is faithful in His promises, and just in His judgments. He who has commanded us not to lie, shall much more Himself not lie; for nothing is impossible with God, except to lie.
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 12.34
34. But, heretic, do you consider it pious and devout to confess that God indeed always existed, yet was not always Father? For if it is pious for you to think so, you must then condemn Paul of impiety, when he says that the Son existed before times eternal
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 5.17
… The Son was beaten, He was mocked, was crucified, and died. He suffered much worse things in the flesh than those servants who had been appointed before. Was the Father deceived, or was He ignorant of it, or was He unable to give help? But He that is true cannot make a mistake; for it is written: “God is faithful Who doth not lie.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Titus 1
Ver. 2 . “Which God, that cannot lie, promised before the world began.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 12.16
… But even the apostle speaks of time as eternal, and this with reference, not to the future, but, which is more surprising, to the past. For he says, “In hope of eternal life, which God that cannot lie promised before the eternal times, but hath in due times manifested His word.”
1:3
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Titus 1
Ver. 3 . “But hath in due times manifested His word through preaching, which is committed unto me.”
1:4
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 13
… 1, 2 .) And to the Thessalonians, “As when a nurse cherisheth her children, even so being affectionately desirous of you, we were well pleased to impart unto you, not the Gospel only, but also our own souls.” ( 1 Thess. ii. 7, 8 .) And to Timothy, “Remembering thy tears, that I may be filled with joy.” ( 2 Tim. i. 4 .) And to Titus, “To my beloved son; (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Titus 1
Ver. 4 . “To Titus, mine own son after the common faith.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Titus 5
… For if our reproaches are true, it is not for us to utter them, but for the Judge to enquire into the matter. “For why,” he says, “dost thou judge thy brother?” ( Rom. xiv. 10 .) But if they are not true, how great the fire.
1:5
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 14.22
… And, in the Epistle to Titus, “For this cause,” he says, “I left thee in Crete that thou shouldest set in order the things that were wanting, and appoint elders in every city as I gave thee charge. If any one is blameless, the husband of one wife, having children, that believe”
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 3.4.6
6. Timothy, so it is recorded, was the first to receive the episcopate of the parish in Ephesus, Titus of the churches in Crete.
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 2.20
… And what are we to say of Elijah and Elisha? Though Scripture has not in so many words stated that Elisha was a young man, yet we gather from it that he was the younger. In the Acts of the Apostles, Barnabas took Mark with him, and Paul took Silas and Timothy and Titus.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 1
… iv. 14 .) Yet Presbyters would not have laid hands on a Bishop. And again, in writing to Titus, he says, “For this cause I left thee in Crete, that thou shouldest appoint elders in every city, as I gave thee charge. If any man is blameless, the husband of one wife” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 10
… 7 .), that is, practicing continency. That he may not therefore confine them within too narrow a limit, by requiring an over-strict conversation, he is satisfied to prescribe moderate virtue. For it was necessary to appoint one to preside in every city, as he writes to Titus, “That thou shouldest ordain elders in every city, as I had appointed thee.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Titus 1
Titus was an approved one of the companions of Paul; otherwise, he would not have committed to him the charge of that whole island, nor would he have commanded him to supply what was deficient, as he says, “That thou shouldest set in order the things that are wanting.” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 69.3
… not self-willed, not soon angry, not given to wine, no striker, not given to filthy lucre; but a lover of hospitality, a lover of good men, sober, just, holy, temperate; holding fast the faithful word as he hath been taught, that he may be able by sound doctrine both to exhort and to convince the gainsayers.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 146
… Writing to Titus the apostle says: “For this cause left I thee in Crete, that thou shouldest set in order the things that are wanting, and ordain presbyters in every city, as I had appointed thee: if any be blameless, the husband of one wife, having faithful children not accused of riot or unruly. For a bishop must be blameless as the steward of God.”
san Girolamo † 420 d.C. Against the Pelagians 1.21
… Moreover, he must have good testimony from them that are without, lest he fall into reproach and the snare of the devil.” Writing also to his disciple Titus, he briefly points out what sort of bishops he ought to ordain:
1:6
sant'Ambrogio † 397 d.C. Selections from the Letters of St. Ambrose 63.24
62. I have set down these things which I have been told are to be avoided, but the Apostle is the Master of virtues, and he teaches that gainsayers are to be convicted with patience, who lays down that one should be the husband of a single wife,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 21
… when we train them to regard the present world as nothing. Let this then be our task, to mold and to direct both ourselves and them according to what is right. Otherwise with what sort of boldness shall we stand before the judgment-seat of Christ? If a man who has unruly children is unworthy to be a Bishop (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Titus 2
Ver. 6 . “If any be blameless, the husband of one wife, having faithful children, not accused of riot, or unruly.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 69.8
… I turn now to the passage in question. “If a man desire the office of a bishop, he desireth a good work.” Work, you see, not rank; toil not pleasure; work that he may increase in lowliness, not grow proud by reason of elevation. “A bishop then must be blameless.” The same thing that he says to Titus, “if any be blameless.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Good of Marriage 21
… on this account the Sacrament of marriage of our time hath been so reduced to one man and one wife, as that it is not lawful to ordain any as a steward of the Church, save the husband of one wife. And this they have understood more acutely who have been of opinion, that neither is he to be ordained,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Concerning Man’s Perfection in Righteousness 38
… for it does not follow that a man is without sin because he has not a blot of accusation. Accordingly the apostle, when selecting ministers for ordination, does not say, “If any be sinless ,” for he would be unable to find any such; but he says, “If any be without accusation,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Against Two Letters of the Pelagians 1.28
… For no one is so foolish as to say that that precept of our Lord does not refer to baptized people: “Forgive and it shall be forgiven you, give and it shall be given you.” But none could rightly be ordained a minister in the Church if the apostle had said, “If any is without sin,” where he says, “If any is without crime;”
1:7
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 67.5
… But if Basilides could deceive men, he cannot deceive God, since it is written, “God is not mocked.” But neither can deceit advantage Martialis, in such a way as that he who also is involved in great crimes should hold his bishopric, since the apostle also warns, and says, “A bishop must be blameless, as the steward of God.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Selections from the Letters of St. Ambrose 63.24
61. And so the Apostle has given a pattern, saying that a bishop must be blameless, and in another place: “A bishop must be without offence, as a steward of God, not proud, not soon angry, not given to wine, not a striker, not greedy of filthy lucre.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Treatise Concerning the Christian Priesthood 4
… “The bishop,” he says, “must be holding to the faithful word which is according to the teaching, that he may be able to convict the gainsayers.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Eulogy 2
… not self-willed, not soon angry, no brawler, no striker, not greedy of filthy lucre; but given to hospitality, a lover of good, sober-minded, just, holy, temperate, holding to the faithful word, which is according to the teaching, that he may be able both to exhort in the sound doctrine, and to convict the gainsayers;”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 3
… and the reason is, that it is an affair that requires a great mind. Many are the exigencies which throw a man out of his natural temper; and he had need have a thousand eyes on all sides. Do you not see what a number of qualifications the Bishop must have? to be apt to teach, patient, holding fast the faithful word in doctrine (see 1 Tim. iii. 2–9 ;
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 1
… If any man is blameless, the husband of one wife” ( Tit. i. 5, 6 .); which he says of the Bishop. And after saying this, he adds immediately, “For the Bishop must be blameless, as God’s steward, not self willed.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Titus 2
Ver. 7 . “For a Bishop must be blameless, as the steward of God; not self-willed, not soon angry, not given to wine, no striker.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 69.9
… And the same lesson is taught by the poverty of the apostles who used to receive sustenance and refreshment from their brethren and to boast that they neither had nor wished to have anything besides food and raiment. What the epistle to Timothy calls covetousness, that to Titus openly censures as the desire for filthy lucre.
san Girolamo † 420 d.C. The Dialogue Against the Luciferians 1
… Will you dare to spoil the savour of the Church with the salt which has lost its savour? Will you replace at the altar the man who having been cast out ought to lie in the mire and be trodden under foot by all men? What then will become of the Apostle’s command,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 3.18
… I trow not, since those are established by ordination as appointed of the Lord, of whom the apostle, in giving them a standard, says, "Not greedy, not given to filthy lucre."
1:8
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Apology to the Emperor. (Apologia Ad Constantium.) 28
… And enquiry was no longer made, as the Apostle enjoined, ‘if any be blameless
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Titus 2
Ver. 8 . “But a lover of hospitality, a lover of good men, sober, just, holy, temperate.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 14.7
… and this is in Scripture more commonly called charity, but it is also, even in the same books, called love. For the apostle says that the man to be elected as a ruler of the people must be a lover of good.
1:9
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 3.48
… that amongst the characteristic qualifications of those who are termed “bishops,” Paul, in describing what kind of man the bishop ought to be, lays down as a qualification that he should also be a teacher, saying that he ought to be able to convince the gainsayers, that by the wisdom which is in him he may stop the mouths of foolish talkers and deceivers.
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 8.1
… For there are many unruly men, vain talkers and deceivers
san Basilio † 379 d.C. The Letters 230
… I trust that it may be permitted me one day to visit and inspect a Church which is the nursing mother of true religion, honoured by me as a metropolis of orthodoxy, because it has from of old been under the government of men right honourable and the elect of God, who have held fast to “the faithful word as we have been taught.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Selections from the Letters of St. Ambrose 63.24
62. I have set down these things which I have been told are to be avoided, but the Apostle is the Master of virtues, and he teaches that gainsayers are to be convicted with patience,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Titus 2
Ver. 9 . “Holding fast the faithful word as he has been taught.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 52.7
… never, indeed, let the sacred volume be out of your hand. Learn what you have to teach. “Hold fast the faithful word as you have been taught that you may be able by sound doctrine to exhort and convince the gainsayers. Continue thou in the things that thou hast learned and hast been assured of, knowing of whom thou hast learned them;”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 53.3
… To Titus he gives commandment that among a bishop’s other virtues (which he briefly describes) he should be careful to seek a knowledge of the scriptures: A bishop, he says, must hold fast “the faithful word as he hath been taught that he may be able by sound doctrine both to exhort and to convince the gainsayers.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 69.8
… but all such attempts at dress and display are nastier than a beggar’s rags. As regards the obligation of priests to be teachers we bare have the precepts of the old Law and the fuller instructions given on the subject to Titus.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 34.4
… but could I do otherwise than utter my feelings when my heart was pierced with such grief? Shall they do such things, and am I to be commanded to hold my peace? When He commands me by the mouth of the apostle saying that those who teach what they ought not must be rebuked by the bishop,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 35.3
… For, since the Lord commands us to speak and proclaim the truth, and in teaching to rebuke what is wrong, and to labour in season and out of season, as I can prove by the words of the Lord and of the apostles,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Christian Doctrine 4.16
… “Preach the word; be instant in season, out of season; reprove, rebuke, exhort, with all long-suffering and doctrine.” And so in the Epistle to Titus, does he not say that a bishop ought to “hold fast the faithful word as he hath been taught, that he may be able by sound doctrine both to exhort and to convince the gainsayers?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Christian Doctrine 4.28
… For where, then, would be what he says when he is describing the sort of man a bishop ought to be: “that he may be able by sound doctrine both to exhort and convince the gainsayers?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 68.36
… long a task, and for the present work unnecessary?…Of whom, as it were bulls, that is, not subject to the peaceful and gentle yoke of discipline, the Apostle maketh mention, in the place where he hath said that such an one must be chosen for the Episcopate as is “able to exhort in sound doctrine and to convince the gainsayers. For there are many unruly;”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 2.4
… neither do they at all discover the iniquity of sinners, since they refrain their voice from chiding. For the language of reproof is the key of discovery, because by chiding it discloses the fault of which even he who has committed it is often himself unaware. Hence Paul says, That he may be able by sound doctrine even to convince the gainsayers (
1:10
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Trallians: Shorter and Longer Versions 6
I therefore, yet not I, out the love of Jesus Christ, “entreat you that ye all speak the same thing, and that there be no divisions among you; but that ye be perfectly joined together in the same mind, and in the same judgment.” For there are some vain talkers
san Basilio † 379 d.C. The Letters 22.2
… it is idle ostentation. Cheap things ought to be used for bodily necessity; and nothing ought to be spent beyond what is necessary, or for mere extravagance; this is a misuse of our property. The Christian ought not to seek for honour, or claim precedence. Every one ought to put all others before himself. The Christian ought not to be unruly.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Titus 2
Ver. 10 . “For there are many unruly and vain talkers and deceivers, especially they of the circumcision;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 8.10
22. Let them perish from Thy presence, O God, as “vain talkers and deceivers”
san Vincenzo di Lerino † 445 d.C. The Commonitory of Vincent of Lérins, For the Antiquity and Universality of the Catholic Faith Against the Profane Novelties of All Heresies 7
… and by good words and fair speeches deceive the hearts of the simple,” “who enter into houses, and lead captive silly women laden with sins, led away with diverse lusts, ever learning and never able to come to the knowledge of the truth;” “vain talkers and deceivers, who subvert whole houses, teaching things which they ought not, for filthy lucre’s sake;”
1:11
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Titus 2
Ver. 11 . “Whose mouths must be stopped.”
1:12
Tertulliano † 220 d.C. Ad Nationes 2.13
… Your Jupiter too, stolen in his infancy, was unworthy of both the home and the nutriment accorded to human beings; and, as he deserved for so bad a child, he had to live in Crete.
Tertulliano † 220 d.C. A Treatise on the Soul 20
… The subject of national peculiarities has grown by this time into proverbial notoriety. Comic poets deride the Phrygians for their cowardice; Sallust reproaches the Moors for their levity, and the Dalmatians for their cruelty; even the apostle brands the Cretans as “liars.”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 3.43
… and accordingly he accuses the Cretans in his hymn addressed to Jupiter, in the words:
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. On the Symbols 'Of the Essence' And 'Coessential.' 1
… speaking from the Scriptures, is silenced by the Saviour, the blessed Paul, though he speaks from profane writers, ‘The Cretans are always liars,’ and, ‘For we are His offspring,’ and, ‘Evil communications corrupt good manners,’ yet has a religious meaning, as being holy,—is ‘doctor of the nations, in faith and verity,’ as having ‘the mind of Christ’ (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans the-argument
… And let no one say to me, “I am unskilled and unlearned:” nothing were less instructed than Peter, nothing more rude than Paul, and this himself confessed, and was not ashamed to say, “though I be rude in speech, yet not in knowledge.” ( 2 Cor. xi. 6 .) Yet nevertheless this rude one, and that unlearned man,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 32
… iii. 19 .) But here he appears to me to intimate those of the Jews, whom he ever uses particularly to find fault with as gluttonous. For in writing to Titus too, he said of them, “Evil beasts, slow bellies.” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 70.2
… all of which belong by right to the sphere of the dialectician and the philosopher. The Apostle Paul also, in writing to Titus, has used a line of the poet Epimenides: “The Cretians are always liars, evil beasts, slow bellies.”
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.9
… You know the meaning of language, or you would not quote
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 19.2
… With the prophets of the Jews, of course, every one is acquainted. If any one is in doubt about the prophets of the Gentiles, let him hear what Paul says when writing of the Cretans to Titus: "A prophet of their own has said, The Cretans are always liars, evil beasts, slow bellies."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.30
… seeing that the Apostle Paul said that certain testimony of I know not what Cretan prophet was true, though he was not reckoned among the prophets of God for he says, "One of themselves, even a prophet of their own, said the Cretians are always liars, evil beasts, slow bellies: this witness is true."
Socrate Scolastico † 440 d.C. The Ecclesiastical History of Socrates Scholasticus 3.16
… Whence did he get the saying, ‘The Cretans are always liars, evil beasts, slow-bellies,’
1:13
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Persecution in Egypt 1
This was an easy proposition for the Meletians to comply with; for the greater part, or rather the whole of them, have never had a religious education, nor are they acquainted with the ‘sound faith
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 6
How is it then he says, “Rebuke with all authority” ( Tit. ii. 15 .); and again, “Let no man despise thy youth” ( 1 Tim. iv. 12 .): and again, “Rebuke them sharply”? (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Titus 3
Ver. 13 . “Wherefore rebuke them sharply, that they may be sound in the faith.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 130.10
… nor is it so miserable a thing to fail in obtaining what you wish as to wish to obtain what you ought not to desire.” What is your opinion? Are not these words, by whomsoever they are spoken, derived from the Truth itself? We may therefore here say what the apostle said of a certain Cretan poet whose sentiment had pleased him: “This witness is true.”
1:14
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. To the Bishops of Egypt 2
… For we know that, as it is written, ‘in the latter times some shall depart from the sound faith, giving heed to seducing spirits, and doctrines of devils, that turn from the truth
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 1.3
… But what is not from our fathers, but has come to light in this day, how can it be but that of which the blessed Paul
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Titus 3
Ver. 14 . “Not giving heed,” he says, “to Jewish fables.”
1:15
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.31.1
… but we should [rather] give thanks to God in their behalf, inasmuch as their sins have been forgiven them through the advent of our Lord; for He said that they gave thanks [for us], and gloried in our salvation.
Tertulliano † 220 d.C. The Chaplet, or De Corona 10
… a nose, and smell not; hands, and they will not handle.” By means of these organs, indeed, we are to enjoy flowers; but if he declares that those who make idols will be like them, they already are so who use anything after the style of idol adornings. “To the pure all things are pure: so, likewise, all things to the impure are impure;”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 11.12
… But as for the things which are called impure, “All things become pure to the pure,” for, “To them that are defiled and unbelieving nothing is pure, since both their minds and their conscience are defiled.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 58.4
4. For, with respect to what you say, that the aspect of an infant in the first days after its birth is not pure, so that any one of us would still shudder at kissing it, we do not think that this ought to be alleged as any impediment to heavenly grace. For it is written, “To the pure all things are pure.”
Antipapa Novaziano † 258 d.C. On the Jewish Meats 5
… For the illustrious Master, and the heavenly Teacher, and the ordainer of the perfected truth, has come, under whom at length it is rightly said: “To the pure all things are pure; but unto them that are defiled and unbelieving is nothing pure, but even their mind and conscience is defiled.”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 48
… come let us briefly dispel the error of the evil one by the grace of the Saviour, and confirm the mind of the simple. For ‘to the pure all things are pure,’ but both the conscience and all that belongs to the unclean are defiled
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 25
… For wherefore, when cleansing him by will and word, did He add also the touch of His hand? It seems to me, for no other end, but that He might signify by this also, that He is not subject to the law, but is set over it; and that to the clean, henceforth, nothing is unclean.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Titus 3
Ver. 15 . “Unto the pure,” he says, “all things are pure.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.13
… Some, when they find themselves with child through their sin, use drugs to procure abortion, and when (as often happens) they die with their offspring, they enter the lower world laden with the guilt not only of adultery against Christ but also of suicide and child murder. Yet it is these who say: “‘Unto the pure all things are pure;’
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.29
… For “what communion hath light with darkness? And what concord hath Christ with Belial?” How can Horace go with the psalter, Virgil with the gospels, Cicero with the apostle? Is not a brother made to stumble if he sees you sitting at meat in an idol’s temple? Although “unto the pure all things are pure,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 10.31
46. Thou hast taught me, good Father, that “unto the pure all things are pure;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 55.36
… For every creature of God is good, and nothing to be refused, if it be received with thanksgiving: for it is sanctified by the word of God and prayer.” Again, in another place, he says, concerning these things: “Unto the pure all things are pure: but unto them that are defiled and unbelieving is nothing pure; but even their mind and conscience is defiled.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 12.5
… since perhaps it may be answered that these things offend us in carnal things, because we think of bodily conceptions and births. Although these very things themselves are most chastely thought of by the pure, to whom all things are pure; but to the defiled and unbelieving, of whom both the mind and conscience are polluted, nothing is pure;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Enchiridion 75
… But the fact is, that all are unclean who are not made clean by the faith of Christ, according to the expression, “purifying their hearts by faith;” and that the apostle says, “Unto them that are defiled and unbelieving is nothing pure; but even their mind and conscience is defiled.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Faith and the Creed 4
… For most true are these sayings of an apostle, both that “the foolishness of God is wiser than men,” and that “to the pure all things are pure.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Morals of the Catholic Church 33
71. With all this, no one is pressed to endure hardships for which he is unfit; nothing is imposed on any one against his will; nor is he condemned by the rest because he con fesses himself too feeble to imitate them: for they bear in mind how strongly Scripture enjoins charity on all: they bear in mind "To the pure all things are pure,"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 6.3
… But, as the apostle says, "To the pure all things are pure. But to the impure and unbelieving nothing is pure, but both their mind and conscience are defiled."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 6.6
… Unhappy sheep and oxen, that are not so tenacious of life, and therefore are refused entrance into your bodies! Such is the absurdity of your notions. And you persist in making out an opposition in us to the Old Testament, because we consider no flesh unclean: according to the opinion of the apostle, "To the pure all things are pure;"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 16.31
… Why then do you call wine unclean? It is not in order to subdue the body by abstinence that you prohibit these things, but because they are unclean, for you say that they are the poisonous filth of the race of darkness; whereas the apostle says, "To the pure all things are pure."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 25
… They ought thus to consider the rite with a Christian instead of a heretical mind; as it is written, "To the pure all things are pure." But, considering the truth of the following words, "To the unclean and unbelieving nothing is pure, but even their mind and conscience are defiled,"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.52
… Therefore, if a bad man offer sacrifice to God, and a good man receive it at his hands, the sacrifice is to each man of such character as he himself has shown himself to be, since we find it also written that "unto the pure all things are pure."
Sozomeno † 450 d.C. The Ecclesiastical History of Sozomen 1.11
… When it was prepared, he sat down to table with the stranger, partook of the meat, and told him to follow his example. But the stranger declining, under the plea of being a Christian, he said to him, “It is for that very reason that you ought not to decline partaking of the meat; for the Divine word shows that to the pure all things are pure.”
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 42
… But if it is taken with immoderate greed, it is the excess that disgraces the eaters and drinkers, not the nature of the food or drink that defiles them. “For all things,” as the Apostle says, “are clean to the clean. But to the defiled and unbelieving nothing is clean, but their mind and conscience is defiled
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 3.19
… but God shall destroy both it and them ( 1 Cor. vi. 13 ). And again, Not in rioting and drunkenness ( Rom. xiii. 13 ). And again, Meat commendeth us not to God ( 1 Cor. viii. 8 ). Let the latter hear, To the pure all things are pure: but unto them that are defiled and unbelieving is nothing pure (
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. Register of the Epistles of St. Gregory the Great 11.64
… 19 ). Hence it is abundantly indicated that what is shewn by Almighty God to be polluted in act is that which is engendered of the root of polluted thought. Whence also Paul the Apostle says, All things are pure to the pure; but unto them that are defiled and unbelieving is nothing pure (
1:16
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 47
… and we, when we are bidden by our passions to abjure, let us not be overcome. Gold saith: Say that Christ is not Christ. Then listen not to it as to God, but despise its biddings. The evil lusts “profess that they know God, but in works they deny Him.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 13
This then surely is to learn Christ, to live rightly; for he that lives wickedly knows not God, neither is known of Him; for hear what he saith elsewhere, “They profess that they know God, but by their works they deny Him.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 7
… For of what advantage is it to be godly as to doctrine, but ungodly in life? and that it is very possible to be ungodly in life, hear this same blessed Apostle saying elsewhere, “They profess that they know God, but in works they deny Him.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 14
… But if he who provides not for them has denied the faith, and is worse than an infidel, where shall he be ranked who has injured his relatives? With whom shall he be placed? But how has he denied the faith? Even as it is said, “They profess that they know God, but in works they deny Him.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Titus 3
Ver. 16 . “They profess that they know God; but in works they deny Him, being abominable, and disobedient, and to every good work reprobate.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 28
“He that believeth on the Son, is not judged.” He that “believeth,” not he that is over-curious: he that “believeth,” not the busybody. But what if his life be unclean, and his deeds evil? It is of such as these especially that Paul declares, that they are not true believers at all: “They profess that they know God, but in works they deny Him.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 50
… For He speaketh of a different kind of knowledge, when He saith, “ye know not”; as when He saith, “The sons of Eli were wicked sons, they knew not the Lord” ( 1 Sam. ii. 12 ); and again, “Israel doth not know Me.” ( Isa. i. 3 .) So also Paul saith, “They profess that they know God, but in works they deny Him.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 82
[4.] Let us then believe and love God, that it may not be said of us, “They profess that they know God, but in their works they deny Him.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Christian Doctrine 4.29
… And if you look closely into the matter, it is not really themselves who say the good things they say. For how can they say in words what they deny in deeds? It is not for nothing that the apostle says of such men: “They profess that they know God, but in works they deny Him.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 31.1
… For it would follow that Moses and the prophets were not only influenced by devils in making so much in their laws of the distinctions in food, but also that they themselves were impure and defiled in their mind and conscience, so that the following words also might properly be applied to them: "They profess to know God, but in works deny Him."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 4.2
… For among many other evils of which he makes mention, he speaks of them also as "renouncing the world in words only and not in deeds;" as the apostle says of certain men, "They profess that they know God, but in works they deny Him."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 74.1
… For many call Him so with their lips, but deny Him in their hearts and works; just as He saith of such, “For they profess that they know God, but in works they deny Him.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 3.8
… Where find we this in Scripture? Hear Paul the Apostle; speaking of such, he saith, “For they confess that they know God, but in their deeds deny Him.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 6.13
… because neither do we deny, nor do those deny. And we found that some do in their deeds deny; and we brought testimony from the apostle, who saith, “For they confess that they know God, but in their deeds deny Him.”
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Letters 162
… it is altogether unworthy and unjust to admit to freedom of discussion men whom the Holy Spirit describes in the words of the prophet, “the sons of the stranger have lied unto me .” For even though they resist not the Gospel, yet they have shown themselves to be of those of whom it is written “they profess that they know God but by their deeds they deny Him
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 36
… Men’s hearts are shown by the character of their works, and the fashion of their minds is betrayed by the nature of their actions. For there are some, as the Apostle says, “who profess that they know God , but deny Him by their deeds
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. Register of the Epistles of St. Gregory the Great 7.15
… For it is evident that after the incarnation of the Lord no one can be saved, even of those who hold His faith, who have not the life of faith; since it is written, They acknowledge that they know God , but in deeds they deny Him (
1:1
Vers. 1 et 2. Paulus servus Dei, Apostolus autem Jesu Christi, secundum fidem electorum Dei, et agnitionem veritatis, quae secundum pietatem est in spem vitae aeternae. — Nota: Novo honoris titulo speciali Paulus se hic indigitat «servum Dei,» non tantum servi per creationem, per quam omnis creatura est serva Dei; nec tantum per fidem, per quam omnes fideles sunt servi Dei: sed per legationem et apostolatum, per quem sicut legati dicuntur servi regis, ita Apostoli vocantur servi Dei. Vide dicta ad Philip. I, 1. Sic B. Virgo se vocat humili quidem, sed glorioso titulo «ancillam Domini,» cum fieret mater Dei, eo quod Deo in mysterio incarnationis quasi ancilla subservierit: «Ecce,» inquit, «ancilla Domini, fiat mihi secundum verbum tuum.» Nota secundo: Praepositio «secundum» hic significat materiam vel objectum circa quod servus Dei et Apostolus, scilicet Paulus ipse, occupabatur, Deoque et Christo deserviebat. «Secundum» ergo idem est quod «circa,» q. d. Ego sum Dei servus et Apostolus circa fidem electorum Dei, qui videlicet versor circa fidem, ut scilicet omnes fideles maxime sanctos et electos doceam veram, sinceram et sanctam fidem, qua cognoscant veritatem non speculativam, aridam et philosophicam, sed illam, quae «secundum,» id est circa pietatem versatur, quae scilicet docet et persuadet, ut sancte et pie vivamus «in,» id est ad, spem vitae aeternae in nobis excitandam, ut scilicet spem quam optimam concipiamus, quod assequemur per piam vitam in hoc mundo, vitam aeternam in futuro, q. d. Sum Dei servus et Apostolus, ut praedicem veram fidem quae nutrit pietatem, in qua habemus spem vitae aeternae, quaeque hanc spem in nobis exacuit et accendit. Nota tertio: «Fides» hic non significat commissionem Paulo creditam, ut vult Chrysostomus, quasi dicere velit Paulus: Sum servus et Apostolus circa electos, quos Deus meae fidei, id est meae curae, credidit, quosque mihi commisit; sed significat fidem qua credimus Deo et Christo, qua scilicet agnoscimus veritatem veramque pietatem, ut subdit hic Apostolus. Porro «agnitio et scientia pietatis,» inquit Hieronymus, «est nosse legem, intelligere Prophetas, Evangelio credere, Apostolos non ignorare, ut scilicet inde Dei cultum addiscas,» ut nimirum per fidem assequaris spem vitae aeternae, ipsamque tandem vitam aeternam. Nota quarto: Hic Apostolus designat quatuor causas suae servitutis et apostolatus. Primo, materialem, cum ait illum versari «secundum,» id est circa, fidem et agnitionem veritatis. Secundo, finalem, cum dicit: «In spem vitae aeternae.» Tertio, efficientem, cum addit: «Dei, et Jesu Christi,» q. d. A Deo et Jesu Christo creatus sum Apostolus et servus. Quarto, formalem, cum subdit: «In praedicatione quae credita est mihi.» Servitus enim Apostolorum, qua Deo et Christo serviebant, non erat alia, quam praedicatio et propagatio Evangelii. Nota quinto: Tacite hic Paulus se et Apostolos opponit Mosi et Prophetis: Moses enim, Deuter. cap. xxxiv et alibi, vocatur servus et famulus Dei, q. d. Moses fuit servus Dei, sed secundum, id est circa, legem et caeremonias ac umbras, quas docuit et tradidit populo Judaeorum, ut eas observando vitam commodam et bonis terrenis affluentem hic agerent: ego vero et Apostoli sumus servi Dei circa fidem et pietatem, ut homines adducamus ad vitam aeternam. Ita Theophylactus. Haec enim est veritas secundum pietatem et scientiam Sanctorum; sunt enim multae veritates et scientiae, quae ad pietatem non faciunt, uti est Arithmetica, Grammatica, Rhetorica et aliae plurimae.
1:2
2. Quam (vitam aeternam) promisit qui non mentitur, Deus, ante tempora saecularia. — Pro «promisit» graece est ἐπηγγείλατο, id est gratuita sua liberalitate, sua sponte, gratis et ultro promisit. Quaeres, cui Deus promiserit ab aeterno hanc vitam? Respondet S. Hieronymus, promisisse Filio suo, vel, ut alii, suae sapientiae et bonitati. Verum melius Chrysostomus: «Promisit,» inquit, «id est dare decrevit, proposuit, praedestinavit apud se in sua mente divina, dare fidelibus suis vitam aeternam.» Idem enim dicit hic, quod II Timoth. cap. 1, vers. 9, ubi ait: «Quae (scilicet gratia) data est nobis in Christo Jesu ante tempora saecularia.» «Data est,» id est dari decreta, sive praedestinata est: quod enim nobis dari decretum est, idipsum nobis quasi promissum est, promissione non personali, sed reali, sive quantum est ex parte rei quae danda decernitur. Quaeres secundo, quae vocentur hic tempora saecularia? Respondeo, graece est αἰώνιοι, quod S. Hieronymus hic et Augustinus loco mox citando, vertunt, «aeterna tempora»: nec Latini, inquit S. Augustinus, ausi fuerunt vertere «saecularia,» quia «saeculare» subinde significat id quod cito transit. Per «tempora aeterna» S. Hieronymus intelligit saecula et aeternitates, quae mundi creationem praecesserunt, in quibus angeli vixerunt Deumque laudarunt. «Sex millia,» inquit, «nondum nostri temporis implentur annorum, et quantas prius aeternitates, quantas saeculorum origines fuisse cogitandum est, in quibus angeli, Throni, Dominationes caeteraeque Virtutes servierunt Deo, et absque temporum vicibus atque mensuris Deo jubente substiterunt?» Insinuat hic Hieronymus angelos fuisse creatos ante mundum, suamque ante mundum habuisse aeternitatem, id est aevum. Verum hoc Hieronymus non tam ex sua quam ex Origenis, ut solet, dicit sententia. Origenes multis enim ita sensit, et post eum multi Patres Graeci et Latini. Verum contrarium, scilicet angelos, non ante, sed simul cum mundo corporeo creatos esse, ac consequenter nullum angelorum fuisse aevum vel saeculum ante hunc mundum, certum est. Ita enim definit Concilium Lateranense, sub Innocentio III, cap. 1: «Creator,» inquit, «omnium invisibilium spiritualium et corporalium, sua omnipotenti virtute simul ab initio temporis utramque de nihilo condidit creaturam, spiritualem et corporalem, angelicam videlicet et mundanam.» Ubi nota: Licet mens Concilii fuerit hisce verbis damnare sententiam Origenis, qui primo creatos a Deo dicebat angelos et animas, deinde ob peccata eorum creata esse corpora, quibus quasi carceribus includerentur: tamen simul clare docet angelos simul cum mundo corporeo esse creatos; nec enim clarioribus verbis id dici aut doceri posset. Nam hoc dogma plane evertit fundamentum sententiae Origenis, et ad eam evertendam statuitur et proponitur a Concilio. Quare quod nonnulli ex S. Thoma, 1 part., Quaest. LXI, art. 3, respondent, hujus Concilii non verba, sed mentem jam explicatam spectandam esse, quasi aeque post Concilium atque ante, liceat sine erroris nota opinari, angelos creatos esse ante mundum, non video quomodo sane et tuto dici possit. Hinc secundo, melius S. Augustinus, lib. XVI De Civit., cap. XVII, Anselmus et alii «tempora aeterna» intelligunt illa quae praecesserunt mundi et angelorum creationem, quae tamen non fuerint Deo coaeterna. Dices: Nulla talia sunt aut fuerunt tempora, quia ante mundum nullum fuit tempus, adeoque nihil fuit nisi Deus Deique aeternitas. Respondeo, a parte rei, sive re ipsa nihil fuit praeter Deum; fuit tamen tempus imaginarium quod mente concipimus et fingimus ante mundum Deo coextitisse, in quo Deus poterat et hunc mundum, et alios infinitos longe citius creare, quam de facto crearit. Instabis: Hoc tempus concipimus quasi Deo coaeternum; id autem negat S. Augustinus et Apostolus hic, qui dicit Deum vitam aeternam promisisse, ante haec tempora aeterna; si ante, ergo non sunt coaeterna Deo. Respondeo: Haec tempora imaginaria, quae concipimus ante mundum Deo coextitisse, confuse quidem concipimus quasi Deo coaeterna, non autem distincte et particulatim, quia sic concipimus illa quasi Deo posteriora: distincte enim concipimus partes hujus temporis definitas, ita ut illarum una pars aliam habeat se priorem, et haec rursum alteram et alteram se priorem, idque in infinitum; nec enim mente nostra et conceptu possumus devenire per hasce partes temporis gradatim semper ascendendo ad initium, vel ad ipsa primordia aeternitatis, cum illa uti in fine, ita et in sui principio sit infinita, adeoque uti fine, ita et principio careat: et hoc modo ante tempora haec aeterna partialia, quae mente divisim et distincte concipimus, antecedit semper ipsa Dei aeternitas, q. d. Apostolus: Ante omne tempus, ante quamlibet temporis partem, quam definite concipere possumus in aeternitate Deo coextitisse, Deus promisit, id est decrevit suis fidelibus vitam aeternam, puta ab omni aeternitate. Hic sensus videtur esse ex mente et sensu Apostoli, ut mox dicam; sed non est plenus et adaequatus. Tertio, alii «tempora aeterna» intelligunt antiqua, quomodo Actor. xv, 7, dicitur, «ab antiquis diebus,» et ita legisse hic aliquos «tempora antiqua,» pro «aeterna,» vel «saecularia,» docet S. Thomas; scilicet hi legerunt in Graeco ἀρχαῖα pro αἰώνια. Verum noster Interpres optime vertit «ante tempora saecularia,» ut dixi II Timoth. 1, 9. Per «saeculum» autem non intelligit spatium centum aut mille annorum (quomodo vocamus «ludos saeculares»), sed proprie dictum «saeculum,» sive aevum et tempus, tam illud quod revera cum mundo coepit et fluxit hucusque, quam illud quod, ut dixi, imaginamur ante mundum Deo coextitisse. Unde Syrus vertit, «ante tempus saeculi,» q. d. Ante omnem saeculorum seriem, ante omnem mundi et temporis, sive veri, sive imaginarii originem, Deus promisit se nobis per Christum daturum esse vitam aeternam. Notat S. Hieronymus, «tempora dici saecularia,» quia omne tempus in fluxu est, et per suum quodque saeculum decurrit in curriculo hoc et rota mundi. «Unde et quidam Philosophorum,» inquit Hieronymus, «censent non esse tempus praesens, sed aut praeteritum, aut futurum; quia scilicet omne quod loquimur, agimus, cogitamus, aut dum fit, praeterit; aut, si nondum factum est, futurum exspectamus.» Alii e contrario dixerunt tempus non existere, sed tantum nunc, sive instans temporis, adeoque falso dici: «Hoc tempore studeo, curro, comedo,» quia ex tempore nihil existit, nihil est praesens, sive nunc, sive instans; quidquid reliquum est de tempore, non existit; sed aut praeteritum est, aut futurum, id est extitit, aut existet. Ecce hoc est punctum quod hic vivimus.
1:3
3. Manifestavit autem temporibus suis verbum suum in praedicatione (id est per praedicationem), quae credita est mihi secundum praeceptum Salvatoris nostri Dei. — Nota: «Verbum suum,» puta Dei, hic vocat Dei promissionem jam dictam de vita aeterna. Unde clarius Graeca, τὸν λόγον αὐτοῦ vertas, verbum illud suum, vel promissionem illam suam, olim scilicet in Deo occultam et reconditam, jam per praedicationem meam manifestavit. Articulus enim τὸ vim habet revocandi et repetendi id quod antecessit; idque exigit conjunctio adversativa autem, quae haec praecedentibus connectit. Sic Lucae 1, 72, dicitur: «Memorari (ut memoraretur) testamenti (id est pacti) sui sancti, jusjurandum quod juravit ad Abraham,» q. d. Testamentum, sive pactum, hoc Dei est jusjurandum illud magnum quod juravit patri nostro Abrahae: licet enim in Graeco jusjurandum sit accusativi casus, tamen Graeci eum pro nominativo usurpant, cum scilicet relativo accusativi casus praeponitur. Sic enim loquuntur ὅρκον ὅν, pro ὅρκον ὅς ὤμοσε. Nota secundo: Hieronymus per «verbum» intelligit Filium. Sic enim Filius dicitur λόγος, Joan. cap. 1, vers. 1, id est Verbum, quo Deus omnia dixit, et dicendo fecit ac produxit; rursum quo jam incarnato, et in carne manifestato, gratiam et gloriam, omniaque bona nobis promisit. Verum simplicius cum Chrysostomo per «verbum» intelligemus Evangelium, vel clarius promissionem vitae aeternae in Evangelio propositam, uti dixi. Nota tertio: Deus hoc «verbum,» id est promissionem, manifestavit suis temporibus, graece καιροῖς ἰδίοις, id est opportunis, congruis et propriis temporibus: quod ad Galat. IV, 4, aliis verbis dicit: «Ubi venit plenitudo temporis,» cum scilicet praecessisset lex naturae et Mosis, quasi praeparatio et paedagogus ducens homines ad Christum, cumque tempora a Mose et Prophetis praescripta essent evoluta, post quatuor scilicet annorum millia, quibus languens et gemens mundus sub peccatis, vitiis, morte et inferno, suspirabat ad Christum redemptorem et salvatorem. Nota quarto: «Secundum,» id est per, «praeceptum,» et, ut Vatablus vertit, delegationem. Hinc recte colligit Chrysostomus Apostolorum praedicationem non fuisse consilii, sed praecepti: scilicet Paulum et Apostolos praecepto divino, sub poena peccati mortalis et inferni, a Deo obligatos et astrictos fuisse ad praedicandum Evangelium. Unde Paulus, I Cor. ix, 16: «Vae,» inquit, «mihi est, si non evangelizavero.» Nota quinto: Tam longum exordium quasi salutationem praemittit hic Apostolus, tum quia naturaliter fecundo, ubere et diserto erat ingenio, tum quia in gratia Christi et apostolatu ejus depraedicando solet se effundere, tum denique quia hic in exordio quasi thema et argumentum totius epistolae proponit, scilicet suum et Titi, adeoque omnium Episcoporum et Pastorum munus esse praedicare, non legis caeremonias, sed Christi gratiam, ac docere non Judaeorum, Gentilium aut haereticorum fabulas, sed mores Christianos et sanctos, in quibus sita est vera pietas Deique cultus.
1:4
4. Tito dilecto (γνησίῳ, id est germano, genuino) filio secundum communem fidem, gratia (Graeca addunt ἔλεος, id est misericordia) et pax (supple sit) a Deo Patre et Christo Jesu Salvatore nostro. — q. d. Saluto te, o Tite, qui non degener, sed germanus es filius meus; non secundum carnem, sed secundum communem fidem et spiritum, quo ego te in Christo genui. Filius ergo meus es a me genitus secundum fidem, id est in fide. Nota: «Communem fidem» vocat fidem Catholicam, ut vult Chrysostomus; vel potius et significantius, ut Hieronymus, quae Tito cum Paulo communis erat. Ubi adverte modestiam Pauli, qui ita se patrem Titi vocat, ut se ejusdem fratrem agnoscat, q. d. In fide tibi, o Tite, sum pater, quia te genui; et frater, quia eamdem mecum habes fidem: fides mea, fides tua est, tibique communis, eamque non adulteras, uti haeretici, sed genuinam tenes et tueris, aeque ut ego, tanquam germanus mihi in fide filius, imo frater. Ita Theophylactus. Nota secundo: Hic apposite petit gratiam et pacem a Deo Patre et Christo Jesu. Si enim Deus est a quo omne bonum, quasi a fonte uberrimo manat, cujusque proprium est se et sua bona communicare et effundere: hanc is se orantibus et petentibus gratiam et pacem, non negabit. Si pater est amantissimus, ecquid filiis suis utile aut commodum deesse patietur? Si Christus, id est, unctus est oleo gratiae et misericordiae, sane eamdem in nos effundet. «Oleum enim effusum nomen tuum,» inquit sponsa Cantic. 1, 2. Si Jesus est, id est salvator, utique gratiam elargietur qua salvi effici possimus.
1:5
5. Hujus rei gratia reliqui te Cretae (ἐν Κρήτῃ, id est, in Creta, scilicet insula), ut ea quae desunt, corrigas. — Graece ἵνα τὰ λείποντα ἐπιδιορθώσῃ, id est, ut quae reliqua sunt, scilicet quae adhuc corrigenda restant, nec a me tam cito corrigi potuerunt, pergas corrigere. Notat Chrysostomus animum Pauli labori et Evangelio plane intentum, ab ambitione alienum, non suum honorem, sed publicum animarum commodum ubique spectare. Hinc labores sibi deposcit, ut duritiem Ethnicorum quasi glaciem primus ipse perfringat; deinde via facta aliis laborem cedit cum honore, adeoque quae magis honorifica sunt, ut constituere ubique Episcopos, commendat Tito: interim ipse alia quaerit novalia, per se ingenti labore Evangelio subigenda. Hoc vere Apostolicum est. Discant Praelati non tantum laboriosa, sed et honorifica munia cum subditis partiri; non honores, sed labores ambire et usurpare, et Apostoli spiritum imitentur, suisque eumdem imprimant. Et constituas per civitates (κατὰ πόλεις, id est oppidatim) presbyteros, — id est Episcopos et proprie dictos presbyteros, sive sacerdotes et pastores. «Presbyter» enim nomen commune erat tam Episcopis, quam communibus sacerdotibus, ut dixi ad Philip. 1, 1. Jubet ergo Paulus, ut in singulis oppidis Titus constituat presbyteros, puta in majoribus Episcopos, in minoribus sacerdotes, sive pastores: ita enim explicat et sancit Leo I, epist. 87 ad Episcopos Africae, cap. 11, et Concilium Sardicense, can. 6, ubi dicitur: «Licentia non sit Episcopi passim ordinandi, aut in vico aut in civitate modica, cui satis esse possit unus presbyter; nec enim necesse est ibi Episcopum fieri, ne Episcopi vilescat nomen et honoris summi auctoritas.» Nota primo: Jubet Apostolus Tito, ut plures in Creta constituat Episcopos. Erat enim Creta, licet insula, populis et urbibus ad stuporem frequens; habebat enim centum urbes. Unde Poeta de Creta ita canit: Urbes centum habitat magnas, ditissima regna. Ideoque ab Homero, Iliados II, Creta dicta est Hecatompolis. Nota secundo, caute legendum esse hic S. Hieronymum; ait enim: «Olim idem erat presbyter qui Episcopus, et propter schismata consuetudine potius, quam Dominica institutione factum est ut presbyteris praeessent Episcopi.» Similia habent Sedulius et Anselmus. Unde Aerius et Wielef docuerunt presbyteros pares esse Episcopis. Verum S. Hieronymus et eum secutus Anselmus et Sedulius volunt dicere, olim communi consensu, spiritu et zelo magis, quam hierarchico ordine et imperio presbyteros rexisse Ecclesiam, conniventibus Episcopis; sed paulo post illo ipso tempore, scilicet Apostolorum, cum orirentur dissensiones, ut patet I ad Corinth. 1, 12, et I ad Timoth. v, 19, mox ob superbiam et schismata presbyterorum, Episcopos suum primatum resumpsisse. Certum enim est, non tantum consuetudine, sed et jure divino Episcopos presbyteris esse majores, tum potestate ordinis, tum potestate jurisdictionis. Quod ipsum docet S. Hieronymus epist. ad Heliodorum, et ad Marcellam: «Apud nos,» inquit, «Apostolorum locum Episcopi tenent.» Atqui Apostoli majores erant ex Christi vocatione et institutione 70 discipulis: ergo pariter et Episcopi presbyteris ex Christi institutione majores sunt. Quod ergo hic dicit Hieronymus: «Magis consuetudine quam divina institutione Episcopos presbyteris esse majores,» intellige non de ipsa Episcoporum potestate et auctoritate, sed de usu et exercitio potestatis. Christus enim non instituit de facto distinctionem hierarchici ordinis et jurisdictionis, ita ut illam in actum et exercitium deduceret; sed permisit ut, quamdiu duraret primus ille zelus, communi omnium labore et spiritu regerentur Ecclesiae; illo vero refrigescente, voluit ut Apostoli distinctionem hanc et jurisdictionem a se Episcopis datam, in praxim et usum redigerent. Confirmat hanc expositionem id quod subdit Hieronymus: «Imitantes,» inquit, «Mosen, qui cum posset solus praeesse populo Israel, septuaginta elegit, cum quibus populum judicaret.» Atqui certum est Mosen majorem fuisse hisce 70; ergo certum est Episcopum majorem esse presbytero: qui tamen, si Mosen imitari velit, ambitiose eis non imperet, sed mansuete eos in communionem suae potestatis et jurisdictionis admittat. Vide dicta Philipp. 1, 1. Sicut et ego disposui tibi. — Graece διεταξάμην, id est ordinavi, constitui, disposui: inde διατάξεις vocantur canones, constitutiones et ordinationes Apostolorum et Pontificum, q. d. Tales tam probatos et selectos, tali numero, modo, serie, subordinatione constitue presbyteros, sicut ego viva voce tibi praescripsi et ordinavi. Unde patet Christum non omnia ordinasse, sed circa multa Ecclesiae regimen, pro ratione temporum futurorum ordinanda commisisse Apostolis eorumque successoribus. Hoc enim exigit cujusvis reipublicae prudens institutio. Sic quod vers. seq. praecipit Apostolus, ut Episcopus sit unius uxoris vir, ut filios habeat fideles, ut sit hospitalis et benignus, nusquam legitur instituisse aut praecepisse Christus. Sed, ut ait Apostolus, haec «ego disposui tibi,» haec mea sunt praecepta, meae ordinationes. Sic deinceps per novos canones toto orbe receptos multa sancita sunt a Patribus Concilii Nicaeni, Ephesini, Chalcedonensis, Constantinopolitani et aliorum conciliorum, de quibus nec Christus, nec Apostoli quidquam sanxerunt aut ordinaverunt. Hinc patet hosce canones omnibus fidelibus venerandos et servandos esse: ita enim de suis hic praecipit Apostolus.
1:6
6. Si quis sine crimine est, unius uxoris vir, filios habens fideles, non in accusatione luxuriae, aut non subditos. — Hic qualem velit esse presbyterum et Episcopum, praescribit Apostolus. Primo, ut sit «sine crimine,» non quasi velit eum tantum eligi Episcopum, qui a baptismo non peccarit mortaliter, sed qui crimine infami aut accusatione digno non notetur, ut ait D. Thomas. «Multi,» inquit Augustinus, lib. 1 Contra duas epistolas Pelagianorum, cap. xiv, «sine crimine sunt, et sine querela vivunt, sed nemo sine peccato.» Idem enim hic requirit Apostolus, quod I Tim. cap. III, cum ait: «Oportet Episcopum irreprehensibilem esse.» Hanc et sequentes Episcopi dotes explicui I Timoth. III. Nota: Tertia dos Episcopi hic requisita ab Apostolo est, ut, si sit pater «habeatque filios,» ii sint «fideles.» Si enim suos filios non potuit facere fideles, quomodo Episcopus factus infideles alios et exteros ad fidem adducat? Secundo, ut filii «non sint in accusatione luxuriae,» id est non accusentur de luxu in comessationibus et compotationibus, id est non sint comessatores et compotores. Hi enim a parente facto Episcopo extorquerent bona Ecclesiae et pauperum, eaque aeque ut sua dilapidarent, cum sint helluones et gurgites opum. «Luxuria» ergo hic pro luxu sumitur: hunc enim significat Graecum ἀσωτία, de qua dixi Ephes. v, 18. Posset rursum cum Lyrano luxuria pro libidine accipi: hanc enim significat quoque Graecum ἀσωτία, ut dixi loco jam citato: luxus enim gulae, et «venter mero aestuans despumat in libidinem,» ut ait hic ad vers. 7 S. Hieronymus. Vult ergo Paulus Episcopum ita caste suos educasse filios, ut de luxuria notari aut accusari non possint, sicut filii Heli pontificis notati sunt, ideoque tam ipsi, quam pater Heli et pontificatu et vita privati sunt, I Reg. II. Simili modo I Tim. III scribit Episcopum esse eligendum, qui «filios habeat subditos in omni castitate.» Cretenses enim in venerem profusi fuerunt, adeoque, ut tradit Strabo, lib. X, Cretae moris erat, ut in pueros insanirent, quos etiam quantumvis nobiles licebat ibi rapere, et apud se duos menses retinere, et sic donatos muneribus domum remittere. Nimirum hoc docuit eos eorum rex Jupiter, cum suum Ganymedem rapuit: et tamen (o infanda caecitas!) uterque inter deos relatus est ab eorum sapientibus. Atque hac de causa, ut ibidem docet Strabo, priscis Cretensium legibus decretum erat, ut Cretenses omnes statim a pubertate conjugium inirent ad infamem hanc paederastiam, cujus eos tandem pudere coepit, adulteria, aliasque vagas libidines restinguendas. Tertio, requirit Apostolus, ut futurus Episcopus filios habeat subditos: si enim eos regere et disciplinae suae subdere non potuit pater, quomodo factus Episcopus fideles omnes regere, sibique et Ecclesiae obedientes efficere poterit?
1:7
7. Oportet enim Episcopum sine crimine esse, sicut Dei dispensatorem, non superbum. — Pro «dispensatorem» graece est οἰκονόμον, q. d. Oportet Episcopum esse sine crimine, id est sine graviori scelere, quia est non dominus, sed oeconomus et administrator domus Dei, quae est Ecclesia: ipse ergo toti Ecclesiae vitae integritate, quasi sol prelucere debet; in illum enim omnium intenti sunt oculi. Secundo, pro «superbum» graece est αὐθάδη, id est sui sensus tenacem, et, ut Syrus, qui sua ducatur propria voluntate, id est praefractus, durus, asper, inflexibilis, qui sibi ipsi ita placet, ut ceteri displiceant. Ita Chrysostomus et Theophylactus. S. Hieronymus vertit, «protervum»; alii, contumacem. Antigonus rex videns filium suum ferocius tractantem subditos: «An ignoras,» inquit, «fili, regnum nostrum esse splendidam servitutem?» Idem sibi dicant Episcopi et Praelati.
Non turpis lucri cupidum, — qui scilicet se et proles ditare non satagit ex mulctis, quas canonum transgressoribus imponit; quique avare frumentum et decimas non recondat, exspectans annonae caritatem, ut pluris divendat; denique qui ex mercium aliarumque rerum indecentium et sordidarum commutatione aut negotiatione lucrum non aucupetur. Ita Patres Concilii Antiocheni apud Eusebium, lib. VII Histor., cap. xxiii et xxiv, graviter accusant Paulum Samosatenum, Antiochiae Episcopum, quod, cum antea vilis esset et pauper, a litigantibus per fraudes et dolos pecunias extorserit, iisque se ditarit. Quam turpe sit hoc lucrum in clericis, docent sacri Canones 3, Quaest. II, cap. Si quis, et 17, Quaest. IV, cap. Alias.
1:8
Benignum. — Graece φιλάγαθον, id est ad verbum, bonos amantem, vel bonorum amatorem. Ita Hieronymus; potest tamen quoque verti, «benignum.» Sobrium. — Graecum σώφρονα verti etiam potest cum Hieronymo, «castum» vel «pudicum,» et cum Ambrosio «prudentem»: nimirum anima sicca (id est sobria) est sapientissima et prudentissima, atque, ut aiunt Graeci, ῥώμη ψυχῆς σωφροσύνη, id est robur animae est sobrietas. Sanctum, — ὅσιον, quod cum Vatablo et aliis verti potest, «pium erga Deum»; nam, ut ait S. Hieronymus, quem nos «sanctum» vocamus, Graeci ἅγιον vocant; quem autem ipsi ὅσιον, nos «pium in Deum» possumus appellare. Continentem, — tum a gula et luxuria, tum ab omnibus animi vitiis. «Sit Episcopus,» inquit Hieronymus, «abstinens non tantum, ut quidam putant, a libidine et ab uxoris amplexu, sed ab omnibus animi perturbationibus, ne ad iracundiam concitetur, ne illum tristitia dejiciat, ne terror exagitet, ne laetitia immoderata sustollat.» Talis fuit S. Martinus, Turon. Episcopus, de quo audi Severum Sulpitium, dial. 1: «Nemo unquam Martinum vidit iratum, nemo moerentem, nemo ridentem: unus idemque semper, coelestem quodammodo laetitiam vultu praeferens, extra naturam hominis videbatur. Tantam adversus omnes injurias patientiam assumpserat, ut cum esset summus sacerdos, impune etiam ab infimis clericis laederetur, nec propter id eos aut loco unquam amoverit, aut a sua charitate repulerit. Nunquam in illius ore, nisi Christus; nunquam in illius corde, nisi pietas, nisi pax, nisi misericordia inerat. Plerumque etiam pro eorum, qui obtrectatores illius videbantur, solebat flere peccatis.» Hinc non tantum vivens, sed et moriens invictum animi spiritum non relaxabat. Cumque pro morte celeri oraret, discipuli ad eum, inquiunt: «Cur nos, pater, deseris? cui nos desolatos relinquis? Tum ille: Domine, si adhuc populo tuo sum necessarius, non recuso laborem, fiat voluntas tua. Ardenti vero febre aestuans cum supinus oraret, rogarunt discipuli ut pronus conquiesceret. Quibus ille: Sinite me coelum potius quam terram aspicere, ut suo itinere jam iturus ad Dominum spiritus dirigatur. Instante jam morte, viso humani generis hoste: Quid, inquit, adstas cruenta bestia? nihil in me funeste reperies. Ea in voce animam Deo reddidit, quam angelorum chorus excepit, eosque divinas canentes laudes multi, imprimisque Severinus Coloniensis Episcopus audivit.»
1:9
9. Amplectentem eum, qui secundum doctrinam est, fidelem sermonem, — pro «amplectentem» graece est ἀντεχόμενον, id est, ut Ambrosius, tenacem et mordicus retinentem, «fidelem,» id est veracem et indubitatum (ut dixi I Timoth. 1, 15) «sermonem, qui secundum doctrinam est,» id est qui sanae doctrinae et fidei consentaneus est, sive, quem decet sana doctrina. «Non statuit,» inquit Theodoretus, «ut Episcopus sit disertus, sed ut sit divinorum eloquiorum peritus.»
1:10
10. Sunt enim multi etiam inobedientes, vaniloqui et seductores (graece φρεναπάται, id est, mentium deceptores), maxime qui de circumcisione sunt. — Pro «etiam» graece est καί, id est «et»; pendet haec copula a sequentibus, eaque cum praecedentibus connectit, q. d. «Sunt multi et inobedientes, et vaniloqui, et seductores.» Unde Vatablus et alii τὸ «etiam» in sua versione omittunt, tumque sensus idem est, sed planior et clarior. Pro «redargui» graece est ἐπιστομίζειν, id est obturare illis os, et quasi epistomio illud occludere, indicto scilicet eis silentio, ut vertit Hieronymus. Notat Judaizantes, qui docebant cum christianismo jungendam esse circumcisionem et legis caeremonias, fabulasque Judaicas, indeque lucrum aucupabantur.
1:12
12. Dixit quidam ex illis, proprius ipsorum propheta: Cretenses semper mendaces, malae bestiae, ventres pigri. — 13. Testimonium hoc verum est. — S. Hieronymus haec verba partim refert ad vers. 5, ubi dixit: «Hujus rei gratia reliqui te Cretae, ut ea quae desunt corrigas,» nimirum ut corrigas mores Cretensium in mendacia, ventris ingluviem et pigritiam proclives; partim ad proxime praecedentia, scilicet ut notet hos Judaizantes pseudodoctores, ut eorum indolem perspiciat Titus, sciatque quomodo et de quibus eos arguere debeat. Nota: «Proprius ipsorum propheta» est Callimachus, vel potius Epimenides poeta Cretensium et Philosophus, ac templi Mēris, id est solis, sacerdos. Ita Hieronymus. Sed cur poeta hic vocatur «propheta?» Respondeo: Primo, quia a suis habitus est propheta, teste Laertio et Cicerone, lib. I De Divin. Secundo, quia poetae sunt dicti «vates,» id est prophetae, ob furorem poeticum, et Sibyllae ac Apollo sua oracula reddebant carmine; unde iidem, uti et alii multi, simul erant poetae et prophetae. Atque hac de causa Plato, lib. II De Republica, poetas deorum filios vocat, illorumque nonnullos prophetas fuisse asserit. Hinc poetae ipsi spiritum sibi de coelo communicatum jactabant, dicentes: Est Deus in nobis, sunt et commercia coeli, / Sedibus aethereis spiritus iste venit. Tertio, quia Epimenides hic scripsit librum περὶ τῶν χρησμῶν, id est de Oraculis. Quarto, «propheta,» id est doctor et ethicus, qui vitia gentis nativa describit, quod perinde est atque mores posterorum praedicere, quia vitia nativa parentum fere in posteros derivantur. Vide dicta I Cor. xiv, initio capitis. Nota secundo: Epimenidis sententia et carmen quod hic citat Apostolus, ita graece sonat: Κρῆτες ἀεὶ ψεύσται, κακὰ θηρία, γαστέρες ἀργαί. Quod pari carmine Latino reddidit Faber Stapulensis: Gnossius usque loquax, mala bestia, viscera pigra. Verum, ut recte advertit Erasmus, «loquax» non est idem quod «mendax»; nec «viscera» idem sunt quod «ventres,» id est gulosi, uni ventri dediti. Melius ergo et brevius ita carmen carmine reddas: Cres semper mendax, mala bestia, venter iners est. Nota tertio: Tria hic Cretensium vitia suggillat. Primum, quod sint mendaces, unde in proverbium abierunt, ut vulgo dicatur, «Cretizare cum Cretensi,» id est mentienti mentiri, fallentem fallere, decipientem decipere. Et, «Cretensis est, cretizat,» id est mendax est, mentitur. Ubi adverte ex S. Hieronymo et Chrysostomo occasionem, quae Epimenidem et Callimachum movit, ad vocandum Cretenses mendaces, fuisse, quod Cretenses Jovem non in coelo vivere, sed in Creta ubi rex fuerat, mortuum et sepultum crederent, ejusque sepulcro inscripsissent: Hic jacet Jupiter. Hinc eos arguit Epimenides et Callimachus quod deos et divina non sentiant: «Sepulcrum,» inquiunt, «tuum, o Jupiter, fabricati sunt Cretenses, sed mentiuntur: tu enim minime obisti, sed in coelo quasi Deus immortalis semper vivis.» Dices, hi poetae errant et mentiuntur, quomodo ergo de eorum dicto ait Apostolus: «Testimonium hoc verum est?» Respondent S. Hieronymus et Chrysostomus, Apostolum non probare illam opinionem de Jovis divinitate, cujus occasione hoc dixit Epimenides; sed tantum rem ipsam, scilicet quod Cretenses sint mendaces, scilicet ob ingenitam mentiendi et fallendi proclivitatem: hoc autem verum est. Unde Erasmus initio Chiliadum ita cuilibet genti sua vitia proverbio assignans ait: «Poeno perfidior, Scytha asperior, Scythotauris inhospitalior, Parthis vanior, Thracibus bibacior, Sybarita fastuosior, Milesiis effeminatior, Arabe ditior, Arcade stolidior, Care vilior, Cretensi mendacior.» Secundo, vocat Cretenses malas bestias, graece θηρία, id est feras, quales sunt lupi, apri, tigrides; quia ferinis erant moribus, et ferarum ritu sanguinem sitiebant deceptorum, inquit Hieronymus et Anselmus; multoque magis quasi in animas grassabantur, dum eas ob lucrum falsa docebant et persuadebant, itaque in ruinam et perditionem pertrahebant, ut patet vers. 11. Hinc illud Graecorum adagium τρία κάππα κάκιστα, id est, tria pessima cappa, scilicet tres gentes a cappa incipientes pessimae, puta Cilices, Cretenses, Cappadoces. Cappadoces enim, quod a Gabaonitis prognati sint, mendaces et perversos esse docet Isidorus Pelusiota, epist. 282. Tertio, Cretenses vocat ventres pigros, id est qui nonnisi ventri saburrando, et pingui aqualiculo infarciendo student instar suum, et quasi porcorum pigra propago, de quibus Lucilius: Vivite lurcones, comedones, vivite ventres. Plato, lib. IV De Legibus, solerter advertit et notat urbes et regiones maritimas (qualis est Creta insula) solere male esse moratas, causamque dat: «Nam cum mercibus,» inquit, «et pecuniis cauponando talis civitas repleatur, dolosos animos, instabiles et infidos mores parit: unde parum ipsa ad seipsam, et minus ad alias gentes fidem et amicitiam stabilem colit.» Unde illud vulgo jactatum: «Omnes insulani mali, S. autem pessimi.» Verum per Christum gratia corrigente naturam, eamque acrem edomante, efformante et dirigente, ut sibi sit cos virtutis ad heroica virtutum opera, impletum videmus illud Isaiae, cap. LX, vers. 9, oraculum: «Me insulae exspectant, et naves maris in principio, ut adducam filios tuos de longe: argentum eorum et aurum eorum cum eis, nomini Domini Dei tui, et sancto Israel, quia glorificavit te.» Et cap. xxiv, 15: «In doctrina glorificate Dominum: in insulis maris nomen Domini Dei Israel.» Et illud Psal. LXXI, 10: «Reges Tharsis et insulae munera offerent.» Sane quot quantosque Ecclesiae doctores, quot fidei athletas, quot Sanctos omni virtute illustres Christo dedit Creta, Cyprus aliaeque insulae?
1:13
13. Quam ob causam increpa illos dure. — Graece ἀποτόμως, id est praecise, ad vivum, severe, rigide. Rursum ἀποτόμως, hoc est abscindendo et ejiciendo eos ex Ecclesia, si moniti nolint vitia corrigere, ait Turrianus, in lib. II Clementis Constit. Apost., cap. XLII, in indice.
1:14
14. Ut sani sint in fide, non intendentes Judaicis fabulis, et mandatis hominum, aversantium se a veritate. — Graece αποστρεφομένων, id est aversantium veritatem. Nota: Apostolus hic taxat mandata hominum, non omnium (sic enim mandata omnium regum et principum elideret), sed eorum qui aversantur veritatem, et pro veritate fabulas substituunt, maxime judaicas, puta de servandis legis caeremoniis, ac praesertim de servando ciborum delectu, ne quis carne suilla, leporina, aliave, quam lex Levit. xi, quasi immundam vetat, vescatur. Hoc enim verbis sequentibus innuit Apostolus, cum subdit: «Omnia munda mundis.» Ita S. Hieronymus, Chrysostomus et alii. Ubi nota secundo, non mirum esse, quod in Creta viguerint hae Judaicae fabulae et observantiae ciborum, ac judaismus, quia magna per maris viciniam communio erat Judaeorum cum Cretensibus; adeoque Judaeos nobiles in Creta habitare solitos testis est Josephus in sua Vita, ubi hac de causa se uxorem ex Creta accepisse narrat. Immo inde falsus est Cornelius Tacitus, lib. XXI, cum Judaeos e Creta descendisse, dictosque Judaeos quasi Idaeos ab Ida monte, qui est in Creta, asseverat.
1:15
15. Omnia munda mundis. — Infert Lutherus: Ergo fornicatio quoque munda est mundis, puta fidelibus. Sicut enim, inquit, nihil justificat nisi fides, ita nihil coinquinat nisi infidelitas. Sed apage monstrum: tibi munda sit fornicatio, furtum, sacrilegium, homicidium omnisque iniquitas, perinde ut porco mundae ac in deliciis sunt faeces, sordes omnisque immunditia. Dico ergo Apostolum loqui de delectu ciborum, quem Judaizantes inducebant. De iis enim eorumque fabulis hic agi patet ex vers. 10, 11 et 14; nam Judaizantium nonnulli dicebant cibos aliquos esse natura sua immundos, uti postea eos secuti docuerunt Manichaei et Marcionitae: alii vero censebant cibos quosdam esse immundos et Christianis vitandos, non in se, sed propter legem Mosis, Levit. xi, eos vetantem. Hos refutat hic Apostolus dicens: «Omnia munda mundis,» q. d. Christianis, qui sanguine Christi in baptismo mundati sunt, nullus cibus, nullum animal, nulla res, vel natura sua, vel propter legem Mosis, habenda est immunda; sed omnia eis sunt munda, ut omnibus vesci et uti sine scrupulo possint. Hunc esse sensum patet primo, quia, ut dixi, agit contra Judaizantes; secundo, quia ita se explicat I Timoth. IV, 3, cujus haec epistola ad Titum est quasi compendium; tertio, quia ita interpretantur Chrysostomus, Hieronymus, Theodoretus, Ambrosius, Vatablus, Erasmus et alii passim. Unde S. Augustinus, lib. XXXI Contra Faust., cap. IV: «Omnia,» inquit, «munda mundis, quia servi Dei in eo quod carnibus et vino abstinent, non tanquam res immundas refugiunt, sed mundioris vitae instituta sectantur.» Hic ergo locus Apostoli nihil facit contra jejunia ab Ecclesia indicta, quae non ob ciborum immunditiam, sed ad temperantiam, carnis castigationem et obedientiam exercendam, ad Dei iram placandam, ad melius vacandum orationi, et ad alios sanctos fines indicuntur. Sic enim Apostoli Actor. xv, praeceperunt abstinentiam a sanguine et suffocato. Et Paulus I Corinth. x, 21, vetat esum idolothytorum. Sic Deus vetuit Adamo esum pomi, non aliam ob causam, quam ad probandam et exercendam ejus obedientiam. Hanc Apostoli sententiam magnus ille Spiridion, Trimituntis in Cypro Episcopus, vir admodum hospitalis et benignus, apposite adaptavit cuidam hospiti suo, ut narrat Sozomenes, lib. I Histor., cap. xi: «Cum jam,» inquit, «instaret Quadragesima, ex itinere forte quidam venit ad eum (Spiridionem) illis ipsis diebus, in quibus una cum suis jejunia peragere consueverat, et ad statutum diem cibum degustare, cum diebus interpositis sine cibo omnino remansisset; cumque Spiridion videret hospitem valde de via fessum, nec haberet in domo sua panem, aut quidquam aliud, petita a Deo venia, carnes suillas quas solas domi habebat, coqui jussit, hospitique apponi ac de carnibus ipse primo comedere coepit, hortando hospitem ut se imitaretur; qui cum illud facere recusaret, diceretque se esse Christianum: Hanc ob causam, inquit Spiridion, minus recusare deberes. Nam omnia munda mundis, sacrae litterae pronuntiant.» Ubi adverte, hoc exemplum non facere contra jejunia Ecclesiae, quasi hospite adventante, ea solvere et violare liceat. Nam imprimis non erat tum jejunium ab Ecclesia praeceptum; non enim dicit: Cum esset, sed: Cum instaret Quadragesima; ergo non praeceptum, sed voluntarium erat hoc jejunium. Idem insinuat, cum ait fuisse dies in quibus ipse cum suis jejunare consueverat, et ad certum usque diem nihil omnino degustare. Erat ergo hoc jejunium non praecepti, sed suae consuetudinis: nec enim Ecclesiasticum jejunium praecipit talem abstinentiam, in qua nihil omnino gustare licet. Dices: Cur ergo comesturus carnes a Deo veniam petiit, et cur hospes carnes detrectavit, dicens se Christianum esse? Respondeo: Quia tum consuetudo videtur fuisse apud Christianos, ut ante Quadragesimam, a Dominica Quinquagesimae carnibus abstinerent. Ita enim constituit Telesphorus Pontifex, ut scilicet a Dominica Quinquagesimae jejunium inchoaretur; verum ejus constitutio pro lege recepta non fuit, sed tamen a multis in consuetudinem deducta; perinde ut etiamnum multi Religiosi ab illa Dominica vel jejunium, vel abstinentiam a carnibus inchoant; hanc piam consuetudinem noluit hospes ille infringere, nec etiam Spiridion nisi petita a Deo venia. Adde secundo, etiamsi haec consuetudo vim aliquam obligandi habuisset, fuissetque pro lege recepta, tamen hospes ille valde fessus erat, nec Spiridion aliud habebat quam carnes, quas illi apponeret. Putavit ergo Spiridion totus in charitatem et hospites effusus, tali necessitate consuetudinem illam non obligare, satiusque esse, si pro jejunio, charitati et hospitalitati satisfaceret, carnesque hospiti apponeret, utque eum alliceret, ipse eas praegustavit, putans ex charitate id sibi omittere licere tali casu, uti putavit et Hosius Cardinalis in Confessione Polonica, cap. xci, pag. 188. Forte etiam sensit id quod sensit Cassianus, collat. 21, cap. xxix, scilicet viros perfectos, et eos qui toties sponte sua jejunant, non teneri ita rigide ad jejunia ab Ecclesia indicta, quia alias abunde ea supplent. Denique exempla Sanctorum admiranda sunt, at non semper imitanda. Nam certum est jejunia praecepta praeferenda esse voluntariis, praeque illis observanda esse. Mystice et spiritualiter abbas Pimenius per mundos accipit humiles. Cum enim quidam eum rogaret: «Quid est, pater, quod Apostolus dicit, Omnia munda mundis?» Respondit: «Si quis ad hunc sermonem pervenire potuerit, ut eum intelligat, videbit se minorem esse totius creaturae.» Cui frater: Et quomodo me possum videre minorem ab eo qui homicida est? Respondit senex: «Si potuerit homo ad sermonem hunc Apostoli pervenire, et viderit hominem qui forte alium occiderit, dicit in semetipso: Ille quidem hoc solum peccatum fecit, ego autem omni hora homicidium committo, meipsum interficiens.» Et cum frater requireret, quomodo hoc posset fieri, respondit senex: «Haec sola hominis justitia est, ut semper semetipsum reprehendat: et tunc justificabitur, cum sua peccata condemnat.» Ita habetur in Vitis Patr., lib. VII, cap. xv. Coinquinatis autem et infidelibus nihil est mundum, sed inquinatae sunt eorum et mens et conscientia. — Aliqui hinc inferunt omnia infidelium opera esse peccata; sed hic est error, nec hoc velle Apostolum mox patebit. Secundo, S. Thomas et Cajetanus explicant haec verba in sensu formali, hoc modo: infidelibus, qua talibus, seu quatenus comedunt, aut faciunt quippiam ex infidelitate, nihil est mundum. Sed hic sensus nisi ulterius explicetur et applicetur, nihil facit ad rem et mentem Apostoli. Dico ergo tertio, sensus genuinus est hic: sicut mundis, id est Christianis, omnia, id est omnes cibi lege vetiti sunt mundi: ita e contrario Judaizantibus et infidelibus nihil, id est nullus cibus est mundus; quia hi superstitiose et Judaica vel haeretica mente et conscientia, cibis omnibus vel abstinent, vel vescuntur. Putant enim superstitiose legem veterem adhuc obligare etiam Christianos, et secundum illam discernendos esse cibos, ut lege vetitis abstinere teneantur, lege vero permissis vesci possint. Ita Patres omnes citati, et S. Augustinus, lib. XXXI Contra Faustum, cap. IV: «Infidelis,» inquit, «sive comedat, sive abstineat, non sancte vel juste comedit vel abstinet, quia prava opinione utrumque facit.» Posset quarto, esse hebraismus, ut verbum neutrum in cal capiatur pro activo in hiphil, q. d. Infidelibus nihil est mundum, id est, nullus cibus eos mundat a sua infidelitate et sceleribus; uti e contrario alios mundos, qui bonae sunt conscientiae, nihil, id est, nullus cibus aut natura sua, aut lege veteri immundus est, qui eos sordidet aut contaminet; nullus est, qui eis immunditiam aliquam sive corporalem sive legalem aspergat, uti olim cibi lege Mosis vetiti immunditiam quamdam legalem Judaeis aspergebant. Huic expositioni favet antithesis, quam subdit Apostolus dicens: «Sed inquinatae sunt eorum et mens et conscientia,» q. d. Ideo nullus cibus eis est mundus, id est eos emundare potest, quia inquinata est et manet eorum mens et conscientia, ad quam cibus corporalis penetrare, eamque expiare non potest. Licet et juxta priorem sensum commode exponi possit haec antithesis, quasi det causam cur infidelibus nullus cibus sit mundus, sed potius omnis eis sit immundus: quia scilicet omni cibo utuntur vel abstinent ex infideli et perversa conscientia, qua volunt legi Mosis, aeque ac Christi se subdere, et utramque amplecti: itaque faciunt contra legem Christi, et contra libertatem Evangelicam, quae docet legem Mosis esse abolitam, nulloque modo miscendam esse Christianismo; ac consequenter quamdiu in hac mente perseverant, ex eaque cibos comedunt, vel non comedunt, semper et in omni actu peccant, seque contaminant infidelitate et judaismo.
1:16
16. Confitentur (id est profitentur) se nosse Deum, factis autem negant: cum sint abominati, et incredibiles, et ad omne opus bonum reprobi. — Pro «abominati» graece est βδελυκτοί, id est abominabiles, et, ut Hieronymus vertit, execrabiles, scilicet vita et moribus. Secundo, pro «incredibiles» graece est ἀπειθεῖς, id est increduli; Hieronymus vertit, inobedientes; alii, intractabiles; Syrus, impersuasibiles, quibus scilicet nulla ratione veritas, puritas et libertas christianismi persuaderi potest. Hoc enim proprie significat ἀπειθεῖς, ut dixi Ephes. II, 2. Tertio, «reprobi,» id est improbi, aversi, inepti ad opus bonum, idque ob suam malitiam, qua sua libera et improba voluntate, in sua infidelitate et impia vita obstinati repudiant et reprobant omne opus bonum, id est pleraque bona opera. Est hyperbole, q. d. Hi Judaizantes projecti sunt in omnia scelera. Haec enim secum affert haeresis, judaismus et infidelitas: hinc tamen non sequitur, quin haeretici et infideles quaedam saltem opera moraliter bona facere possint, et subinde faciant: nam confitentur Deum: hoc autem est opus bonum; est enim opus fidei ejusque professionis. Nota: Alludit Apostolus ad Job xv, 16, ubi dicitur: «Quanto magis abominabilis et inutilis homo, qui bibit quasi aquam iniquitatem?» Pro «inutilis» hebraice est נאלח neelach, id est reprobus. Et ad Psalm. XIII, 3, qui sic habet: «Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt: non est qui faciat bonum, non est usque ad unum.» Ubi rursum, pro «inutiles facti sunt,» hebraice est נאלחו neelachu, id est, reprobi facti sunt, id est, infirmi et inutiles facti sunt ad omne bonum: hoc enim illud ipsum est, quod hic dicit Apostolus. Unde patet reprobum idem esse quod infirmum, ineptum, inutilem ad opus bonum. Moraliter S. Hieronymus docet hic quovis peccato Deum negari, non verbo, sed facto: «Christus,» inquit, «est sapientia, justitia, veritas, sanctitas. Negatur per insipientiam sapientia, per iniquitatem justitia, per mendacium veritas, per turpitudinem sanctitas, per imbecillitatem animi fortitudo; et quoties vitiis vincimur, Deum negamus; e contrario quoties boni quid agimus, non ore, sed re ipsa Deum confitemur.»
1:1
Haec epistola dividitur in salutationem et epistolarem narrationem, ibi huius rei. In prima, primo ponitur persona salutans, quae notificatur tripliciter, scilicet ex nomine, cum dicit Paulus, quod significat humilitatem. I Cor. XV, 9: ego sum minimus apostolorum, et cetera. Item ex conditione, cum dicit servus. Ps. CXV, 16: domine, ego servus tuus. Contra, Io. XIV: iam non dicam vos servos. Respondeo. Sancti quandoque dicuntur servi, quandoque non, sed filii. Duplex enim est servitus. Una est ex timore, quae non competit filiationi Dei, sed condividitur contra eam. Rom. VIII, 15: non accepistis spiritum servitutis iterum in timore, et cetera. Alia ex amore, quae consequitur filiationem Dei. Et ratio huius distinctionis est, quia liber est qui est causa sui, qui operatur quod vult; servus vero est qui est causa alterius. Sed triplex est causa, quae est principium operis, scilicet finalis, formalis et efficiens. Si ergo propter causam finalem, sic omnes sancti sunt servi Dei, quia propter Deum faciunt. I Cor. X, 31: sive manducatis, sive bibitis, vel aliud quid facitis, omnia in gloriam Dei facite. Et hoc est ex amore, a quo procedit, quod omnia operemur propter Deum. Si vero propter causam moventem, quae est extrinseca, et compellit, sic est servitus timoris, et est malorum. Si propter causam formalem, sic est habitus inclinans, et sic quidam sunt servi peccati, quidam servi iustitiae, qui secundum habitum inclinantur ad malum vel ad bonum. Item ex auctoritate, cum dicit apostolus. Lc. VI, 13: elegit, scilicet super omnes fideles, duodecim ex ipsis, quos etiam apostolos nominavit. Eph. IV, 11: primum quidem apostolos. Et describitur primo ab auctore, cum dicit Iesu Christi, quia ab ipso est electus. Gal. I, v. 1: non ab hominibus, neque per hominem, sed per Iesum Christum, et cetera. Item quia solum Christum annuntiabat. II Cor. IV, 5: non enim nosmetipsos praedicamus, sed Iesum Christum dominum nostrum, nos autem servos vestros per Iesum. Item quia legatus Christi, cuius auctoritate utebatur. II Cor. V, v. 20: pro Christo ergo legatione fungimur. Eph. VI, 20: legatione fungor in catena. II Cor. II, 10: si quid donavi propter vos in persona Christi. Item secundo describitur ex idoneitate; nam apostolus est annuntiator. Matth. ult.: docete omnes gentes, et cetera. Doctor autem debet habere fundamentum doctrinae, et perfectionem. Primum pertinet ad quemlibet, secundum vero pertinet ad praedicatores, et ad doctores. Et sicut in aliis scientiis sunt principia, sic in hac sunt articuli fidei, qui innotescunt cuilibet fideli secundum lumen infusum, et articuli sunt fundamenta fidei, quae est substantia rerum sperandarum, etc., Hebr. XI, 1. Et ideo dicit secundum fidem electorum Dei. Item requiritur perfectio doctrinae. Unde dicit et agnitionem veritatis. Duplex autem habetur cognitio veritatis, scilicet perfecta in patria, scilicet quando videbimus facie ad faciem, et imperfecta per fidem, quam habent sancti. Io. VIII, 32: cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos. Sed cuius veritatis? In agnitionem eius, quae est secundum pietatem. Religio enim et pietas, secundum Tullium, sunt partes iustitiae; et differunt, quia religio est cultus Dei. Sed quia Deus non solum est creator, sed etiam est pater, ideo non solum debemus ei cultum ut creatori, sed amorem et cultum sicut patri. Et ideo pietas quandoque pro cultu Dei sumitur. Iob XXVIII, 28: ecce pietas, ipsa est sapientia, secundum aliam translationem, ubi nostra sic habet: ecce timor domini, ipsa est sapientia. Tertio describitur ex fine, et primo ponit ipsum finem; secundo eius dignitatem, ibi quam promisit. Finis autem est spes vitae aeternae, quia etsi Moyses possit dici apostolus, quia a domino missus; sed tamen non in spem vitae aeternae, sed terrae Hevei et Amorrhaei; sed Paulus est apostolus in spem vitae aeternae. Io. VI, 40: haec est voluntas patris mei qui misit me, ut omnis qui videt filium, et credit in eum, habeat vitam aeternam, et ego resuscitabo, et cetera. I Pet. I, 3: regeneravit nos in spem vivam. Rom. V, 2: gloriamur in spe gloriae filiorum Dei. Promissio autem haec est firma dupliciter: primo, ex parte promittentis; unde dicit qui non mentitur. Deus enim veritas est, cuius contrarium est mendacium. Num. c. XXIII, 19: non est Deus quasi homo ut mentiatur.
1:2
Secundo ex divino proposito dandi; unde dicit ante tempora saecularia. Saeculum, secundum philosophum, est mensura durationis uniuscuiusque rei. Tempora ergo saecularia sunt tempora distincta secundum diversas successiones rerum; quasi dicat: antequam tempus successivum inciperet esse. Et quia incepit hoc tempus cum mundo, ideo fuit ante principium mundi. Alia littera habet, aeterna, id est, antiqua. Sic enim aliquando accipitur aeternum, id est, antiquum. Vel aeterna, non secundum veritatem, sed secundum imaginationem. Et ante ista promisit hoc, quia haec sunt successiva. Sed promittere est verbo nuntiare suam voluntatem de dando. Et Deus ab aeterno protulit verbum suum in quo erat ut sancti haberent vitam aeternam. Eph. I, 4: elegit nos ante mundi constitutionem. Confirmatur autem haec spes ex manifestatione promissionis, unde dicit manifestavit autem suis temporibus, et cetera. Et describitur haec manifestatio tripliciter.
1:3
Primo ex tempore, unde manifestavit quando verbum suum incarnari constituit; unde dicit temporibus suis, id est, tempore congruo, quo homo esset convictus de superbia, per quam peccaverat. Et sic primo medicus convincit aegrotum, ut eum congruentius sanet. Homo enim superbiebat de scientia, sed convictus est de ignorantia ante tempus legis, ubi peccavit in idololatria, et vitiis contra naturam. Item de virtutibus, et de his convictus est tempore legis. Gal. IV, 4: at ubi venit plenitudo temporis, misit Deus filium suum, et cetera. Item, secundo, describitur ex modo, quia per publicam praedicationem. Mc. ult.: euntes in mundum universum, praedicate Evangelium omni creaturae. Unde dicit in praedicatione. I Cor. IX, 17: dispensatio credita est mihi. Item tertio ex auctore. Unde dicit secundum praeceptum, et cetera. Matth. I, 21: ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Act. IX, 15: vas electionis est mihi iste, ut portet nomen meum, et cetera. Persona salutata ponitur, cum dicit Tito, quem describit tripliciter: primo ex nomine; secundo ex dilectione; tertio ex filiatione. Filius ergo est per dilectionem et fidem, quae debet esse communis, ut idipsum dicant omnes.
1:4
Et ideo dicit communem fidem, quae etiam dicitur Catholica, id est, universalis. Unde dicitur Eph. IV, 5: una fides, unus dominus, et cetera. Bona vero optata sunt gratia et pax. Haec saepe coniungit, quia omnium spiritualium donorum principium est gratia, et pax, finis. Ps. CXLVII, 14: qui posuit fines tuos pacem. A Deo, et cetera.
1:5
Accedit ad narrationem; et, sicut dictum est, intendit munire Ecclesiam contra haereticos. Et primo monet Titum quod alios instruat ad resistendum haereticis; secundo docet, quomodo ipse eis resistat, ibi tu autem loquere, c. II. Item primo monet ut instituat episcopos, qui haereticis resistant; secundo ostendit necessitatem huius commissionis, ibi sunt enim multi. Item primo ponit commissionem Tito factam de instituendo episcopo; secundo ostendit quales debent esse episcopi, ibi si quis sine crimine; tertio manifestat quae dixit, ibi oportet enim. Quia ergo apostolus habuit universalem commissionem Ecclesiae gentium, et non poterat solus per se omnia exequi, ideo dicit huius rei gratia reliqui te Cretae, in Creta scilicet insula, ut loco apostoli, Ecclesiae Cretensi officium pastorale gerat. Prov. c. XVIII, 19: frater qui iuvatur a fratre, quasi civitas firma. Sed quod dicit ut quae desunt corrigas, videtur quod deberet dicere, suppleas. Respondeo. Dicendum est quod Glossa sic supplet: ut omnia quae sunt in malis, corrigas: et quae desunt in bonis, addas. I Thess. c. III, 10: impleamus ea quae desunt fidei vestrae. Vel dicendum est, quod est quoddam peccatum omissionis, et quoddam transgressionis, et utrumque indiget correctione. In sanctis autem et perfectis, sicut Titus fuit, non abundaverunt transgressiones; et ideo non dicit, transgressiones corrigas sed quae desunt, id est, omissiones. Et constituas presbyteros, id est, episcopos, unde inferius dicit oportet episcopum, et cetera. Et utitur indifferenter nomine episcoporum et presbyterorum. Unde sumpsit occasionem haereticus, qui ambivit episcopatum, quem quia non poterat adipisci, divisit se ab aliis, et multa falsa docuit. Inter quae dixit, quod episcopi in nullo differunt a sacerdotibus, quod est contra Dionysium in libro de Eccl. Hierar. Utitur ergo apostolus eodem nomine in utroque per identitatem rei, quia presbyter dicitur senior. Item, quia pertinet ad superiores episcopum constituere, licet eum canonici eligant. Et dicit constituas, non in villis, sed per civitates; sicut enim in republica reges sunt tantum in civitatibus, sic in spirituali regimine episcopi. I Petr. II, 9: regale sacerdotium. Item debent seniores esse. Eccle. X, 16: vae tibi, terra, cuius rex est puer. Et intellige senes non solum aetate, sed et moribus. Num. XI, 16: congrega mihi septuaginta viros de senioribus Israel, quos tu nosti, quod senes sint populi ac magistri, et cetera. Item secundum formam Ecclesiae; unde dicit sicut ego disposui tibi. Prov. XIII: fili mi, ne effluant haec ab oculis tuis. Deinde cum dicit si quis sine crimine, describit eos tripliciter, scilicet quantum ad seipsos, quantum ex parte uxoris et ex parte filiorum. De primo dicitur sine crimine. Si quis talis erit. I Io. I, 8: si dixerimus quia peccatum non habemus, ipsi nos seducimus, et veritas in nobis non est. Dicendum est, quod aliud est crimen, aliud est peccatum. Peccatum dicitur quodcumque, sive magnum, sive parvum, sive occultum. Crimen autem magnum et infame. Ps. XIV, 1: domine, quis habitabit in tabernaculo tuo, etc.; et postea subdit: qui ingreditur sine macula, et cetera. Non quod qui mortaliter peccat post Baptismum, non possit eligi; sed quod eligendus non sit infamis. Quo ad secundum dicit unius uxoris virum. Quod Orientales sic exponunt, id est, quod non habeat simul duas uxores, sicut quorumdam est consuetudo. Sed secundum hoc non esset necessarium quod apostolus hoc diceret; quia secundum leges Romanas, quibus apostolus scribebat, etiam ante fidem, non licebat simul habere plures uxores. Item I Tim. V, 9 dicit de vidua, quae fuit unius viri uxor, et tamen numquam licuit quod una plures viros simul posset habere. Et hoc modo vult istud etiam de vidua, scilicet quod non habuerit nisi unum virum. Sed Hieronymus dicit oportere, quod unam tantum uxorem post Baptismum habuerit, et quod non est vis, si ante Baptismum alias habuisset. Sed Augustinus et Ambrosius dicunt quod per Baptismum delentur omnia crimina; sed quod per Baptismum, matrimonium non deletur; ergo secundum hos dicendum est, et rectius, quod unam tantum et non plures, licet habuisset ante vel post. Secundum quosdam autem ratio huius est, quia signum esset incontinentiae si plures habuisset. Sed hoc non est verum; quia nihil repugnaret si plures habuisset meretrices, quae magis sunt incontinentes. Sed est alia ratio altior significato, scilicet quia ipse est dispensator sacramentorum, et ideo nullus defectus sacramentorum debet esse in eo; sed sacramentum matrimonii est significativum coniunctionis Christi et Ecclesiae; ergo ut signum respondeat signato, sicut Christus est unus, et Ecclesia una, sic et hic; quod quidem deficeret, si episcopus plures uxores habuisset. In veteri autem lege, patriarchae significabant coniunctionem hanc, non ut coniunctam Christo, sed coniungendam, et cum Ecclesia erat futura ex multis, ideo tunc non una, sed plures habebantur. Et ideo multitudo uxorum ipsorum hoc significabat.
1:6
Quantum autem ad tertium, scilicet ex parte filiorum, subiungit, dicens filios habens fideles, non in accusatione luxuriae, et cetera. Episcopus enim constituitur, ut superintendat: et qui constituitur ad aliquid debet esse exercitatus in illo, alias non prudenter institueretur. Praesumitur autem esse bene exercitatus, si bene alios rexit. Episcopus autem constituitur ad tria. Primo ut fidem doceat. Matth. ult.: docete omnes gentes, et cetera. Et ideo dicit fideles. Secundo requiritur quod populum instruat ad virtutes. Eccli. VII, 25: filii tibi sunt? Erudi illos. Peccata autem lasciviae magis abstrahunt a virtute. Eccli.: lascivus et imprudens non servabunt tempus. Et ideo dicit non in accusatione luxuriae. I Reg. III, 13: Heli condemnatur, quia filios de hoc non correxit. Tertio oportet, quod pertinaces corrigat. Unde dicit aut non subditos, id est, non obedientes. Eccli. XXX, 8: equus indomitus evadet durus, et filius remissus evadet praeceps. Deinde cum dicit oportet enim, exponit quod dixit, et primo quod dixit sine crimine; secundo sine quibus debet esse, ibi non superbum. Causa autem primi est, quia debet dispensare divina. Eccli. X, 2: secundum iudicem populi, sic et ministri eius. Ps. c, 6: ambulans in via immaculata, hic, et cetera. Deinde cum dicit non superbum, ostendit a quibus debet esse immunis: et primo ostendit a quibus criminibus; secundo quibus virtutibus luceat, ibi hospitalem. Peccatorum autem quaedam sunt carnalia, quaedam spiritualia. De primis non facit mentionem, quia omnino debent mundi esse ab eis. Eph. V, 3: fornicatio autem et omnis immunditia, aut avaritia, nec nominetur in vobis, sicut decet sanctos. Sed tantum de spiritualibus, quae sunt quinque, quorum duo non habent locum in praelatis, scilicet invidia, quod est peccatum parvulorum. Iob V, v. 2: parvulum occidit invidia, praelatus autem est in summo. Item nec accidia, quia omnia ei ad votum succedunt; sed superbia, quia est in summo, et ira et cupiditas occasione temporalium, quorum est dispensator. Quantum ad primum dicit non superbum. Ps. c, 5: superbo oculo et insatiabili corde, cum hoc non edebam. Eccli. XXXII, 1: rectorem te posuerunt? Noli extolli, et cetera. Quantum ad secundum, primo excludit iram, cum dicit non iracundum. Secundo incendium irae, quod est vinum, dicens non vinolentum. Prov. XXIII, 29: cui suffossio oculorum? Nonne his qui commorantur in vino, et cetera. Tertio sequelam irae, quod est percussio. Ideo dicit non percussorem, id est, non crudelem. Is. l, 6: corpus meum dedi percutientibus, et genas meas vellentibus, et cetera. Vel, non percussorem, id est, non percutientem conscientias aliorum pravis moribus. I Cor. VIII, 10: et percutientem conscientiam eorum infirmam.
1:7
Quantum ad tertium dicit non turpis lucri cupidum. I Tim. III, 8: non turpe lucrum sectantes. Sap. XV, 12: sed aestimaverunt lusum esse vitam nostram, et conversationem vitae compositam ad lucrum, et oportere undecumque etiam ex malo acquirere. Deinde ponit bona, quae debet habere: et primo, quae pertinent ad conversationem vitae; secundo, quae ad veritatem doctrinae, ibi amplectentem. Et patent omnia.
1:9
Supra docuit qualem oportet esse episcopum in vita, hic ostendit qualem oportet esse in doctrina. Et primo ostendit quod ad ipsum requiritur diligentia studii; secundo ponit materiam studii; tertio eius utilitatem. Quantum ad primum dicit amplectentem. Aliquid enim amplectens, illud diligenter constringit, et amplexus ex dilectione fit. Oportet enim eum scientiae inhaerere cum amplexu, id est firma adhaesione animi et cordis dilectione. Sap. VI, 14: praeoccupat eos, qui se concupiscunt. Prov. IV, 8: arripe illam, et exaltabit te, glorificaberis ab ea, cum eam fueris amplexatus. Materia studii non debent esse fabulae, nec temporalia, sed sermo fidelis, id est verus. Ps. CXLIV, 13: fidelis dominus, et cetera. Vel sermo fidelis, id est, fidei, in qua oportet episcopum instrui. Sed aliqui student in eis dupliciter, ut scilicet addiscant solum et operentur. Sed hoc non sufficit episcopo, sed oportet ut et alios instruat. Et ideo dicit qui secundum doctrinam est. I Tim. IV, 12 dicitur: nemo adolescentiam tuam contemnat, sed esto exemplum fidelibus in verbo, in conversatione. Utilitas est facultas exequendi officium suum. Officium autem praelati est sicut pastoris. Io. ult.: pasce oves meas. Pastor vero duo habet facere, scilicet pascere gregem, I Petr. V, 2: pascite qui in vobis est gregem Dei, item arcere lupum. Sic et episcopus pascere debet per doctrinam veram. Ier. III, 15: dabo vobis pastores iuxta cor meum, et pascent vos scientia et doctrina. Et ideo dicit ut sit potens exhortari in doctrina. Non dicit ut exhortetur sed ut potens sit exhortari. Quod est quando habet in promptu exhortationes quando est necesse exequi. Quod figuratur Exod. XXV, 27, per vectes in circulis arcae, ut arca scilicet posset portari. Lc. ult.: potens in opere et sermone. Et dicit sana, id est, absque corruptione falsitatis. Infra II, 1: tu autem loquere quae decent sanam doctrinam. I Thess. II, 3: exhortatio nostra non fuit de errore, neque de immunditia, et cetera. Item ut custodiant contra haereticos. Et ideo dicit et eos qui contradicunt arguere, id est, convincere. Et hoc per studium sacrae Scripturae. II Tim. III, 16: omnis Scriptura divinitus inspirata utilis est ad docendum, ad arguendum. Iob VI, 10: nec contradicam sermonibus sanctis. Et haec duo secundum philosophum pertinent ad opus sapientis, scilicet non mentiri de quibus novit, quantum ad primum; et mentientem manifestare posse, quantum ad secundum. Consequenter cum dicit sunt enim multi, ponit necessitatem dictorum. Et primo ex parte falsorum doctorum, secundo ex parte malorum auditorum, ibi dixit quidam. Circa primum duo facit, quia primo describit conditionem falsorum doctorum; secundo perversitatem studii ipsorum, ibi qui universas. Item primo ostendit eorum conditionem; secundo docet remedium contra eos, ibi quos oportet. Conditionem ostendit quadrupliciter. Et primo ex numero, cum dicit multi. Eccli. I, 15: stultorum infinitus est numerus. Secundo ex vitio inobedientiae, cum dicit etiam inobedientes, quantum ad Deum et suos superiores. Rom. I, 30: parentibus non obedientes. I Reg. XV, 23: peccatum inobedientiae, sicut idololatria dicitur esse. Tertio ex vaniloquio, cum dicit vaniloqui, scilicet quo ad se. Ps. XCIII, 11: dominus scit cogitationes hominum, quoniam vanae sunt. Sap. XIII, 1: vani sunt homines, in quibus non subest scientia Dei; et praecipue vani sunt haeretici; ideo subiungit dicens seductores, scilicet quo ad inferiores. II Tim. III, v. 13: mali homines et seductores, et cetera. Quarto ex loco, cum dicit maxime qui de circumcisione, qui cogebant homines iudaizare. Phil. III, 2: videte canes, videte malos operarios, videte concisionem. Contra quos ponit remedium. Non enim sunt tolerandi, quia corrumperetur populus et imputaretur pastori. Ez. XIII, 5: non ascendistis ex adverso, neque opposuistis murum pro domo Israel, et cetera. II Tim. IV, v. 2: argue, obsecra, increpa in omni patientia et doctrina.
1:11
Et ideo dicit quos oportet redargui. Deinde cum dicit qui universas, etc., describit horum studium; et primo describit ex damno quod inferunt; secundo ex falso quod docent; tertio ex lucro quod concupiscunt. Damnum est, quia universas domos subvertunt. Doctrina enim Catholica publice proponitur in Ecclesia, sed haeretici latenter; et ideo quaerunt latibula. Prov. IX, 17: aquae furtivae dulciores sunt, et panis absconditus suavior. Et ideo circumeunt per domos, ut seducant praecipue mulieres. II Tim. III, 6: ex his sunt, qui penetrant domos, et captivas ducunt mulierculas oneratas peccatis. Docentes quae non oportet, id est vana et inutilia. Nec quaerunt lucrum spirituale, sed temporale; et ideo addit turpis lucri gratia, scilicet temporalis, vel propriae gloriae. Sap. c. XV, 12: sed aestimaverunt lusum esse vitam nostram, et conversationem vitae compositam ad lucrum, et oportere undecumque etiam ex malo acquirere. Deinde cum dicit dixit quidam, describit auditores, quia isti erant Cretenses, et ad hos refert hoc opus. Et primo ostendit conditionem; secundo dat remedium, ibi quam ob causam. Circa primum, primo describit conditionem per testimonium; secundo confirmat. Dicit ergo: tales sunt doctores, sed et auditores sunt similiter seducibiles iuxta testimonium cuiusdam poetae eorum, scilicet Epimenidis, quem hic Paulus dicit eorum prophetam. Ubi nota quod propheta aliquis dicitur, qui a Deo illuminatur secundum intellectum, ad cognoscendum aliqua supra communem cognitionem. Num. XII, 6: si quis fuerit inter vos propheta domini, in visione apparebo ei, vel per somnium loquar ad illum. Item qui exponit prophetias eodem spiritu, et eodem modo quo sunt traditae. Item qui profert aliquid propheticum. Unde potest proferri aliquid propheticum ex quodam interiori instinctu, etiam praeter suum intellectum. Io. XI, 51: Caiphas, cum esset pontifex, prophetavit. Non enim prophetavit secundum suam intentionem, qui dicebat expedire eum mori, intelligens sic, ne seduceret populum. Nihilominus tamen fuit motus ad id dicendum per spiritum. Et hic modus prophetandi est apud illos, qui accipiunt primum verbum aliquorum pro omine quod etiam fit a Daemonibus. Et dicit proprius, quia proprie descripsit eorum conditiones.
1:12
Deinde cum dicit Cretenses, proponit testimonium, et notat eos de tribus, scilicet de corruptione rationalis, cum dicit semper mendaces. Ps. LIV: perdes omnes qui loquuntur mendacium. Item de corruptione irascibilis, cum dicit malae bestiae, id est, crudeles; bestiae dicuntur, quasi vastiae, quia crudeles sunt. Prov. c. XXVIII, 15: leo rugiens, et ursus esuriens, princeps impius super populum pauperem. Et dicit malae, quia, secundum philosophum in politicis homo quando secundum rationem operatur, est optimum animalium; sed quando declinat ad malitiam, est pessimum; quia si declinat propter crudelitatem, nulla bestia ita est crudelis. Unde dicit quod decies millies est peior malus homo quam mala bestia. Item de corruptione concupiscibilis, cum dicit ventres pigri, id est, pigritiam habentes ex ventre: erant enim gulosi, et tales quaerunt quietem. Lc. XII, 19: anima, habes multa bona reposita in annos plurimos, requiesce, comede, bibe, epulare. Confirmat autem testimonium, cum dicit testimonium, et cetera. Glossa: per hoc intelligimus quod doctor sacrae Scripturae accipit testimonium veritatis, ubicumque invenerit. Unde apostolus in pluribus locis recitat dicta gentilium, sicut in I Cor. XV, 33: corrumpunt bonos mores colloquia mala. Item Act. XVII, 28: in ipso vivimus, movemur et sumus. Nec propter hoc approbatur tota eorum doctrina; sed eligitur bonum, quia verum a quocumque dicatur, est a spiritu sancto, et respuitur malum. Unde dicitur Deut. XXI, 11 in figura huius, quod si quis viderit puellam in numero captivorum, debet praecidere ungues et capillos, id est, superfluitates.
Posita conditione Cretensis populi, hic ponit remedium; et primo ponit remedium reprehensionis; secundo assignat dictorum rationem, ibi omnia munda. Circa primum tria facit, quia primo hortatur Titum ad reprehendendum eos; secundo reprehensionis finem ostendit, ibi ut sani; tertio docet debitum modum perveniendi ad finem, ibi non intendentes. Dicit ergo: Cretenses sunt malae bestiae, quibus scilicet debetur flagellum et castigatio. Et ideo increpa illos dure. Prov. c. VI, 23: via vitae, increpatio. Ps. LXVII, 31: increpa feras arundinis. Sed contra II Tim. IV, 2: in omni patientia. Respondeo. Duplex est ratio exhortationis huius. Una ex parte eorum qui reprehenduntur. Cretenses enim duri et pertinaces erant, et ideo dure eos reprehendi iubet; non autem Ephesii, quorum archiepiscopus erat Timotheus. Alia ex parte reprehendentium, quia et Titus fuit lenis et mansuetus, et ideo inducitur quasi ad contrarium; sed Timotheus erat rigidus, et ideo inducitur ad patientiam.
1:13
Deinde cum dicit ut sani sint in fide, tangit finem reprehensionis. Nam homo est sanus, in quo non est corruptio. Et sic sanus est in fide, qui in nullo habet eam corruptam. Horum autem fides vitiabatur per haereticos. II Cor. XI, 3: timeo ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua, ita corrumpantur sensus vestri, et excidant a simplicitate, quae est in Christo Iesu. I Tim. VI, 3: si quis autem aliter docet, et non acquiescit sanis sermonibus domini nostri Iesu Christi, et cetera. Modus perveniendi ad sanitatem est si vitent errores Iudaeorum.
1:14
Unde dicit non intendentes Iudaicis fabulis. In lege enim erant duplicia documenta fidei, scilicet quaedam circa credenda. Item quaedam mandata religionis, quae erant servanda circa cultum Dei. Et prima vocat fabulas; secunda, mandata hominum, et non Dei. Ex quo videtur quod condemnet vetus testamentum, ut dicunt Manichaei. Sed quod dicit fabulis, potest referri ad eorum narrationes, praeter doctrinam legis, quae sunt fabulosa, ut Thalmuth. I Tim. I, 4: ne intenderent fabulis et genealogiis interminatis. Vel ipsa doctrina, quae fuit olim veritas, nunc secundum quod ipsi intelligunt, sunt fabulae; sicut illud Is. VII, 14: virgo concipiet, etc., fuit veritas; sed nunc quia ipsi dicunt adhuc hoc esse implendum, est fabulosum. Item mandata hominum possunt intelligi non quae sunt in lege Moysi, sed traditiones seniorum, Matth. XV, 2. Sed numquid mandatis hominum non est obediendum? Respondeo quod sic quamdiu non avertunt a veritate Dei. Et ideo subdit aversantium se a veritate. II Tim. IV, 4: a veritate quidem auditum avertent, et cetera. Simile habetur Matth. XV, 9: sine causa colunt me, docentes doctrinas et mandata hominum. Simile dicitur Mc. VII, 7. Vel dicendum est quod mandata, quae sunt in lege Dei, sunt facta mandata hominum. Quando enim servantur in signum futurae veritatis, sunt mandata Dei; sed quando volunt ea servare postquam corpus nostrum mortuum est legi, sunt mandata hominum. Deinde cum dicit omnia munda, in speciali ostendit dictorum rationem, scilicet quomodo avertunt se a veritate, et quomodo dicunt fabulas, et mandata hominum; quod est praecipue de discretione ciborum secundum legem, quam pseudo quidam dicebant esse servandam. Et ideo primo ostendit quomodo hi cibi habent se ad bonos; secundo quomodo ad malos, ibi coinquinatis autem. Dicit ergo: non intendentes Iudaicis fabulis de cibis: quia omnia, scilicet cibaria, sunt munda mundis. Sed infert: ergo adulterium est mundum mundis. Respondeo. Dicendum est quod non: quia ex hoc ipso quod adulterium est, immundat.
1:15
Sed sunt munda mundis illa, quae de se non immundant. Ad haec, Matth. XV, 11: ea quae intrant in os, non coinquinant hominem. Ergo omne quod intrat in os, mundum est. Sed duplex est obiectio. Una quod Lev. XI, 7 dicitur, quod quando aliquod animal non ruminat, vel non scindit ungulam, est immundum. Respondeo, secundum Augustinum contra Faustum. Aliquod est immundum, vel secundum rei naturam, vel secundum significationem: puta si hoc nomen stultus, secundum se sumatur, inquantum est vox quaedam, sic non est immundum, sed bonum. Si vero secundum significationem, quia significat defectum sapientiae, et sic habet immunditiam. Actus autem illius populi erant actus prophetici. Unde porcus secundum quod res quaedam, non est immundus; sed secundum quod significat hominem voluptatibus se involventem. Sed nunc veritate veniente cessant, et utuntur cibis homines secundum suam naturam. Alia quaestio est quod Act. XV, 28 mandaverunt apostoli, quod abstinerent se a sanguine et suffocato; ergo videtur quod non sit licitum hoc comedere; non ergo omnia munda mundis. Respondeo. Aliqui credunt quod illud mandatum intelligatur ad litteram, et quod obligat usque modo, ut apud Graecos, et etiam aliquando apud Latinos. Aliqui autem dicunt, quod non intelligitur secundum litteram, sed secundum mysterium, ut per sanguinem intelligatur homicidium, et a suffocato, id est, oppressione pauperum. Et hoc bonum est, sed non est tota ratio praecepti; et ideo dico, quod ad litteram est praeceptum, et tamen non obligamur. Quaedam enim prohibentur quia mala sunt, et haec simpliciter sunt vitanda. Aliqua vero, quae non sunt mala simpliciter, sed pro tempore, et haec sunt servanda existente causa. Et haec apostoli prohibuerunt, non quia mala secundum se, quia Matth. XV, 11 dicit dominus contrarium. Sed ratio erat, quia conversi erant quidam ex Iudaeis, quidam ex gentibus: et ideo oportebat ad hoc quod unus populus ex eis fieret, quod uni condescenderet alius, ut Iudaeis, quibus abominabile erat comedere sanguinem et suffocatum, condescenderetur. Et ideo ad servandam pacem, instituerunt apostoli hoc esse servandum pro tempore illo. Deinde cum dicit coinquinatis, ostendit quomodo se habent ad malos; et circa hoc tria facit, quia primo ostendit hoc; secundo assignat causam, ibi sed inquinatae; tertio manifestat per signum, ibi confitentur se nosse Deum. Dicit ergo: cibi isti mundi sunt mundis, sed immundi coinquinatis, id est his qui habent conscientiam coinquinatam. Eccli. c. XIII, 1: qui tetigerit picem, inquinabitur ab ea; et infidelibus, id est, qui habent malam fidem. Is. XXI, 2: qui incredulus est, infideliter agit. Sed numquid facit peccator et infidelis immundam eleemosynam? Dicendum est quod apostolus non ponit affirmativam, sed negativam. Unde non dicit, omnia, sed nihil mundum eis, quod est verum: quia nihil eis perfecte mundum est, quia nihil est mundum in actibus, nisi in finem debitum ordinatum sit. Isti autem sunt extra finem. Sed numquid aliquid est eis mundum? Sic. Sed contra: quia omne quod non est ex fide, peccatum est. Dicendum est, quod malum numquam corrumpit totum bonum. Impossibile enim est quin in peccatore quolibet sit aliquod bonum, scilicet naturae, etiam in Daemonibus: quando ergo peccator facit aliquod bonum secundum quod est peccator et infidelis, totum est peccatum ex radice. Sed si quid facit ex principio alicuius boni quod habet, ut fidei informis, vel naturae, non est immundum. Et ideo signanter dicit coinquinatis et infidelibus, id est, inquantum sunt huiusmodi. Comedebant enim contra conscientiam, et errabant in fide. Et ideo quod de natura sua est mundum, fecerunt sibi immundum. Cuius causa est, quia causa actuum eorum est immunda, scilicet voluntas et intellectus, quae sunt in eis depravata. Unde dicit sed inquinatae sunt eorum mentes, scilicet per infidelitatem, et conscientia, scilicet per peccatum. Bar. III, 10: quid est, Israel, quod in terra inimicorum es, inveterasti in terra aliena, coinquinatus es cum mortuis, et cetera. Deinde cum dicit confitentur, etc., ostendit fidem per signum. Si enim aliquis dicat quod eorum dicta sunt vera, immo quod habent fidem unius Dei et confitentur eum, hoc excludit. Et primo ostendit bonum quod erat in eis, scilicet quod confitentur, scilicet labiis exterioribus, se nosse Deum. Is. XXIX, 13: populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me. Ier. XII, 2: prope es tu ori eorum. Secundo ostendit defectum interiorem; et primo quantum ad praesentia; secundo quantum ad futura, ibi incredibiles. Quo ad praesentia, quia negant eum factis. Qui enim peccat, inquantum est de se, negat eum factis: quia qui confitetur Deum, confitetur et eius potestatem, scilicet quod est ei obediendum. Et ideo si non obedit peccando, negat factis, confitetur ore. Sed dicis: quicumque negat Deum, est infidelis; peccatores negant Deum factis, ergo peccatores sunt infideles. Respondeo. Sicut habens scientiam in universali, potest errare in particulari; ita habens fidem in universali, in particulari tamen agibili corrumpitur, propter corruptionem affectus. I Tim. V, 8: fidem negavit, et est infideli deterior. Quomodo autem quo ad futura deficiunt? Certe, quia non solum negant, sed sunt indispositi ad redeundum ad Deum. Sunt enim tria per quae homo redit ad Deum, scilicet Dei gratia, Rom. V, 9: iustificati gratia ipsius, secundum est fides, Act. c. XV, 9: purificans fide corda eorum, tertium, exercitium boni operis, Rom. II, 13: factores legis iustificabuntur. Haec tria excludit ab ipsis: primo gratiam, ibi cum sint abominati, id est, non accepti ad gratiam. Secundo fidem, cum dicit incredibiles, id est, non apti ad credendum. Ez. c. II, 6: increduli et subversores sunt tecum.
1:16
Tertio tertium, quia ad omne opus bonum reprobi, id est, reprobandi. Ier. VI, 30: argentum reprobum vocate eos.
1:1
Secundum fidem electorum Dei. Chrysostomus et ejus sequaces sic exponunt: Christi Apostoli, cui concrediti sunt electi Dei. Juxta quem sensum fides ad Paulum refertur, et eam significat virtutem, quae ab iis exigitur, quibus magnam aliquid committitur. Alii, Hieronymum secuti, phrasim Hebraeam hic agnoscunr, ut sensus sit: Servus Dei et Apostolus, seu legatus Christi in hoc missus, ut iis, qui sunt a Deo electi, fidem, qua salventur, annuntiem. Quae expositio simplicior est et Apostolico sensui congruentior, quam et Theodoretus innuit. Nec ab ea dissentiunt Theophylactus et Oecumenius, dum alterum hunc sensum adjiciunt: Apostolus sum, ut electi per me credant. Specialiter autem electorum meminit, non quod ii soli credant in Christum, ut perverse ex hoc loco colligunt sectarii, sed quia salus, ad quam dirigitur fides annuntiata, totumque munus Apostolicum, solis ex Dei voluntate contingit electis. Unde et ait in 2 Tim. 2. Omnia sustineo propter electos, ut et ipsi salutem consequantur. Et agnitionem veritatis. Expositio est ejus, quod praecedit. In hoc, inquit, missus sum Apo6tolus, ut electi per me credant et cognoscant veritatem. Nam credere est cognoscere et recipere veritatem divinitus revelatam de rebus ad pietatem atque aeternam salutem pertinentibus. Unde addit:
1:2
2. Quae secundum pietatem est in spem vitae aeternae. Relativum quae, veritatem respicit, ut patet ex Graeco. Nec Graece est in spem, sed in spe, quemadmodum et Hieronymus legit. Itaque sensus est: Quae veritas circa picta tem, verumque Dei cultum versatur, ex quo speranda nobis offertur vita aeterna, idque juxta Dei promissionem, prout sequitur: quam promisit, qui non mentitur Deus, ante tempora saecularia. Qui non mentitur, Graece a<\>£odr}~, quasi dicas: immendax, id est expers mendacii. Hieronymii8 in comment. et Augustinus de civit. Dei lib. 12. cap. 16. legunt: non mendax. Ambrosianus ac Syrus interpres: verax. Recte alii vertunt: Qui mentiri nescit, non potest, juxta quod dicit 2 Tim. 2. Negare seipsum non potest. Statuit enim Apostolus immobilem promissionis firmitatem ex eo, quod ille promiserit, qui fallere non potest. Quid sit: ante tempora saecularia, pro quo Hieronymus et Augustinus legunt aeterna, Graece ocicovia, diximus ad 1. cap. epist. 2. ad Tim. Significatur autem universum tempus, quod ab initio fluxit, quodque saeculorum nomine solet in Scriptura designari. Usitatius diceretur: ante omnia saecula, ante mundum conditum. Nam saecula simul cum mundo ceperunt initium, dicente Apostolo Hebr. 11. Fide intelligimus, aptata esse saecula verbo Dei, ut ex invisibilibus visibilia fierent. Leguntur quidem apud Hieronymum in comm. haec verba: Sex millia necdum nostri orbis implentur annorum, et quantas prius aeternitates, quanta tempora, quantas saeculorum origines fuisse arbitrandum est, in quibus angeli, throni, Dominationes caetoraeque virtutes servierint Deo, et absque temporum vicibus atque mensuris Deo jubente substiterint? Ante haec itaque tempora, quae nec sermo eloqui, nec mens comprehendere, nec cogitatio tacita audet attingere, promisit Deus etc. Sed sive ex propria sententia scribat haec Hieronymus, sive, quod interdum facit in commentariis, ex aliena, fuit enim illa Graecorum Patrum communis opinio angelos ante mundum corporeum exstitisse, nihil ei patrocinatur Apostolus hoc loco. Tantum enim dicit Deum promisisse vitam aeternam ante omnia tempora, fuisse autem aliqua tempora ante mundum corporeum non affirmat. Nam ita dictum est ante tempora saecularia, sicut ad Eph. 1. ante mundi constitutionem, et sicut Dominus ait Joan. 17. Priusquam mundus esset. Quae omnia tantum valent, ac si dicatur ab aeterno, propterea quod ante mundum creatum sola fuerit aeteraitas. Verumtamen in verbo promittendi, notanda est catachresis: nam ab aeterno proprie promitti nihil potuit, quando nullus erat, cui promitteretur. Sed quia promittentes constituunt dare, quod promittunt; hinc Apostolus abusus est. vocabulo promissionis pro decreto seu praedestinatione, ut sit sensus: Deum ab aeterno praeordinasse et constituisse dare electis vitam aeternam. Atque ea est expositio B. Augustini loco memorato. Quidam auctor promissionem accipit proprie, et hunc reddit sensum: Quam promisit ab antiquis temporibus, scilicet per Prophetas. Quomodo Zacharias dicit in cantico: Sicut locutus est per os Sanctorum, qui a saeculo sunt Prophetarum ejus. Vel, quam promisit ab initio saeculorum, scilicet in Paradiso, dicens ad serpentem: Semen mulieris conteret caput tuum. Verum hae expositiones coutorquent phrasim: ante tempora saecularia. Nostra vero proprie accipit atque eodem modo, quo accipitur in 2 Tim. 1.
1:3
3. Manifestavit autem temporibus suis verbum suum. Temporibus suis, Graece propriis, id est huic negotio praescriptis, quam alibi vocat plenitudinem temporis, Gal. 4. et Eph. 1. Sunt autem hic et superius in Graeco diversa -vocabula, pro quibus nos tempora legimus: ypovoi et xaipol, quorum posterius proprie significat tempora rebus agendis opportuna seu deputata, quae nonnulli appellant momenta, ut interpres vulgatus 1 Thess. 5. et Act. 1. Verbum suum sive sermonem suum Hieronymus interpretatur Filium, qui est Verbum Patris. Hunc enim Pater manifestavit mundo per Apostolorum praedicationem. Graeci verbum Evangelii intelligunt. At contextus magis exigit, ut intelligatur verbum promittentis; ita tamen, ut metonymice significetur res promissa seu praedestinata, quasi dicat Apostolus: Quod ab aeterno Deus promisit, id nunc suo tempore manifestavit, scilicet vitam aeternam. Manifestavit autem non quidem statim exhibendo, sed palam praedicando. Unde sequitur:
In praedicatione } quae credita est mihi. Id est per praedicationem illius aeternae promissionis seu propositi divini, cujus praedicationis officium post alios Apostolos etiam mihi Paulo commissum est. Secundum praeceptum Salvatoris nostri Dei. Id est per delegationem mihi factam a Deo Salvatore nostro. De significatione Graeci vocabuli, quod modo praeceptum, modo imperium vertit interpres, diximus exponentes initium prioris ad Timotheum Epistolae. Ex quo etiam Apostoli loco, qui huic similis est, satis intelligitur de Deo Patre sermonem esse. Porro quod Apostolatum suum Paulus hoc longiori exordio tam accurate commendat, non id facit Titi causa, sed eorum, quibus ille erat praefectus. Cum enim inter eos multi essent Judaei, iidemque Judaicis fabulis ac traditionibus addicti, ipsique Paulo iniquiores: auctoritatem suam Apostolicam, qua illi reprimerentur atque in ordinem cogerentur, in primis asserendam sibi existimavit.
1:4
4. Tito dilecto filio secundum communem fidem. Subaudi: scribit hanc Epistolam. Dilecto, Graece yvrpio), id est germano, \\t legit Ambrosianus; tametsi Hieronymus, in cujus textu legitur carissimo } putat vim Graeci vocabuli Latino sermone non posse explicari. Sed tamen eam prope explicant haec vocabula: vero, ingenuo, germano. Sentit Apostolus, Titum sibi in evangelico ministerio subsidiariam operam navasse, non serviliter, sed liberaliter atque ingenue, perinde ut filium patri. Addens autem: secundum communem fidem, significat eum in fide Christi, ejusque sincera praedicatione, nusquam discedere ab ipsius Pauli vestigiis: cujus rei testimonia sunt in 2. epist. ad Cor. Communem ergo fidem dicit suam et Titi, ut bene exponit Hieronymus, non autem communem omnibus fidelibus, quae commendatio nimium esset generalis. Conferenda est haec salutatio cum ea, quae pene eadem est ad Timotheum in prima Epistola, ubi dicit: Timotheo dilecto 3 sive germano filio in fide.
Gratia et pax a Deo Patre. Graece Gratia, misericordia, pax a Deo Patre. Et quidem Graecos interpretes Theophylactum et Oecumenium medio loco misericordiam legisse, probant eorum commentarii: verum Chrysostomus inter enarrandum miseiicordiae non meminit, sed tantum gratiae et pacis. Hieronymus et Ambrosianus, caeterique Latini misericordiam nec legunt, nec explicant. Constat, Origenem non legisse scribentem in epist. ad Rom. cap. 1. initio salutationis. Denique Syrus interpres non agnoscit. Quare verisimile est, ex duabus ad Timotheum epistolis, in quibus legitur, huc quoque translattim esse. Quid autem nomine gratiae et pacis in hujusmodi salutaticnibus significetur, satis in praecedentibus epistolis dictum est.
Et Christo Jesu Salvatore nostro. Graece atque Syriace: Et Domino Jesu Christo Salvatore nostro. Sic et Ambrosianus. Epithetum Salvatoris Christo addendum putavit Apostolus, quia Deo id paulo ante tribuerat, ut ex communicatione nominis Filius intelligereturnon inferior Patre. Quamquam aliter Christus Salvator ut Deus; aliter ut homo. Salutem enim, quam ut Deus principaliter operatur, ut homo jpromeritus est nobis sua passione. Unde et illi, nt homini, nomen Jesus, id est Salvator.
1:5
5. Hujus rei gratia reliqui te Cretae. Orditur a narratione, qua Titum reddit memorem mandati, quod discedens ei dederat. Nonnulli propter id quod legunt, reliqui te Cretae, et non in Creta; dubitant, Creta civitatis nomen sit, an regionis. Verum absque dubio regionis, sive insulae nomen est, ac Graece legitur, in Creta, quemadmodum et Latinius vertunt neoterici.
Ut ea, quae desunt, corrigas. Vel, quemadmodum Hieronymus legit: ut ea, quae deerant, corrigeres. Quamquam idem admonet in Graeco verbum esse, quod significat supercorrigere. Cujus emphasim tam Graeci, quam ipse Hieronymus, accurate expendunt. Significat enim Apostolus, se multa correxisse, non omnia; sed et ea, quae correxit, exactiori lima opus habuisse: hujus autem negotii curam sese Tito demandasse. Sensum hunc clarius expressit Erasmi versio, quae sic habet: Ut ea quae desunt pergas corrigere. Quaeres cur non dicat Apostolus, ut ea, quae desunt, suppleas. Nam proprie quod deest, suppletur, non corrigitur. Respondeo cum Cajetano, Paulum, ea quae desunt intelligere, quae subterfugerant ipsius correctionem, id est quae corrigenda restabant. Non enim est Graece uaxspo jvxa, sicut alibi; neque uaxspTJuaia ut 1 Thess. 3., sed Xsircovxa. Quod propius expressit vetus illa versio, quae habebat, ut quae reliqua sunt corrigas; citante Hieronymo lib. 1. dial. contra Pelag. cap. 8. Rursum quaeres, cur non ipse Paulus opus suum absolverit, ne quid corrigendum Tito relinqueret. Primum respondeo, nullam ecclesiam ita constitui posse, quin semper aliquid restet corrigendum. Deinde, sicut ait Hieronymus, Apostolicae dignitatis erat, ecclesiarum jacere fr.ndamenta; moxque substitntis idoneis, qui superaedificarent, ad alias orbis partes evangelio Christi imbuendas properare. Sic 1 Cor. 3.: Secundum gratiam Dei, inquit, quae data est mihi, ut sapiens architectus fundamentum posui; alius autem superaedificat. Ubi gratiam intelligit Apostolici muneris.
Et constituas per civitates presbyteros. Graece xaxa rcoXiv, id est per singulas civitates. Erasmus vertit, oppidatim; sed minus recte. Primum, quia non omnino idem est oppidum et civitas, Graece tcomc: Concilia coetusque hominum jure sociati, quae civitates appellantur; ait Tullius in Somn. Scip. Deinde, quia oppidatim fieri dicitur, quod fit per varia oppida, etsi non per omnia, aut singula; sicut ostiatim, vicatim. Quare melius vertit Hentenius: Et constituas singulis civitatibus presbyteros. Presbyteros autem, Latine Seniores, intellige non aetate, sed ordinatione sacra. Tametsi Graecum vocabulum, ecclesiae consuetudine receptissimum, nobis retinendum est; maxime propter haereticos, qui libenter sub novis vocabulis confusionem introducunt. Quaeritur, quos dicat presbyteros: Num episcopos, an episcopis inferiores? Hanc quaestionem ipse Apostolus dissolvere videtur, quum seipsum interpretans paulo post subjicit: Oportet enim episcopum sine crimine esse. Nam ex conjunctione causali manifestum est, quod de eodem loquatur. Verumtamen adhuc quaeri potest, utrum episcopi et presbyteri nominibus significare velit eum, quem nunc presbyterum vocamus, uti nonnullis Catholicis visum est; an eum, quem episcopum. Respondeo, episcopi nomine tam hic quam in epist. 1 Tim. 3. (de utroque enim loco prorsus idem judicium est) ex omnium interpretum et Patrum sententia, significari eum, quem ecclesiae consuetudo episcopum vocat; hoc est, qui tam ordine quam jurisdictione caeteris, qui tantum presbyteri sunt, superior est: nec tamen inde consequens esse, ut nomen presbyteri, prout hic accipitur, idem omnino significet, quod episcopus: sed, ut etiam episcopo sit commune. Praecipit enim Apostolus, constitui per civitates presbyteros, qui iidem sint episcopi. Non ergo nomina idem significant, sed in eosdem cadunt, etsi non in omnes eosdem. Nam omnis episcopus presbyter est, non contra. Perpendatur caput 5. eccl. hier. apud R. Dionys. Quae consideratio servit etiam aliis scripturae locis intelligendis, in quibus presbyterorum, aut seniorum, aut majorum natu (quod in Graeco idem est) fit mentio. Loquitur enim interdum scriptura de presbyteris episcopis, interdum de presbyteris non episcopis. Monet ergo Titum Apostolus, ut per civitates constituat presbyteros episcopos, scilicet singulos persingulas; nondum de presbyteris qui non sintepiscopi solicitus: eo quod tunc plures haberi facile non possent, et unus, qui episcopus esset, cum adjuncto sibi diacono ad omne ecclesiasticum ministerium in illa adhuc fidelium paucitate sufficeret; quemadmodum exEpipbanio annotavimus ad illud 1 Tim. 3. Diaconos sitniliter pudicos. At dices: Creta centum habebat civitates, ut testantur veteres scriptores •, unde et ixaTO/x7roXic dicta fuit. Neque tamen ullo modo verisimile est, Titum uni Cretae insulae centum dedisse episcopos, praesertim iu tanta raritate ministrorum ecclesiae. Sed scieudnmimprimis, Paulum ecclesiastice loqui. Nunquam autem in ecclesia consuetudo fuit, ut omnia oppida, quantulacunque, proprios episcopos haberent; sed majora tantum et insigniora, quae et ecclesiastico more civitates vocabantur. Praeterea, de solis iis loquitur civitatibus, in quibus erant justo numero fideles, quibus opiscopus attribueretur. Cujusmodi civitates tunc adhuc paucas in ea insula fuisse existimandum est. Verum adversus ea, quae de presbyteri et episcopi discrimine diximus, objici solent, quae Hieronymus scribit tum in hujus loci comm, tum in epist. 85., quae est ad Evagrium, plane contendens, primis ecclesiae temporibus episcopum et presbyterum unum et eundem fuisse, idque ex hoc Apostoli loco et aliis, quae ibidem citat, manifesto constare. Postea vero, ad tollendas schismatum occasiones, in toto orbe decretum fuisse, ut unus de presbyteris electus, superponeretur caeteris, ad quem omnis ecclesiae cura pertineret. Ex quo subinfert, episcopos magis ex ecclesiae consuetudine, quam dispositionis dominicae veritate presbyteris esse majores. Similia transscripsit ex Hieronymo suis in commentariis Anselmus, vel quisquis auctor. Ad hanc objectionem quid respondendum nobis videatur, diximus in 4. Sent. dist. 24. etnunc breviter repetimus: Hieronymi sententiam esse, quod inter episcopum et presbyterum initio nascentis ecclesiae discrimen non apparuerit propterea, quod tam nomen episcopi (ut ipse quidem existimat propter verba Philip. 1.), quam ecclesiae regimen utrique quodammodo commune esset; communi enim, inquit, presbyterorum consilio ecclesiae gubernabantur: sed ad excludenda schismata factum, ut unus, caeteris praeponeretur; hoc est, praepositus esse agnosceretur. Non enim dicit, communi potestate, sed consilio presbyteros ecclesiam gubernasse. Erat ergo revera potestas penes unum, qui episcopus vocabatur, caeteris presbyteris usque adeo superior, ut eorum judicem fuisse declarent haec Apostoli verba 1 Tim. 5. Ad^ersus presbyterum accusationem noli recipere, nisi sub duobus aut tribus testibus et quae sequuntur. Hinc etiam praepositus vocabatur, ut Hebr. 13.: Mementote praepositorum vestrorum. Obedite praepositis vestris etc. Quod nomen permansit episcopis usque ad tempora Cypriani; imo et Hieronymus in hujus loci comm. utitur. Sed et Joannes singulis ecclesiis, ad quas scribit, singulus attribuit angeloe, id est eniscopos. Singulariter enim ei dicitur: Angelo Ephesi ecclesiae scribe, non angelis, et ita in aliis Igitur unus, quem angelum vocat et ad quem Joannes scrilere jubetur, caeteris ejusdem civitatis presbyteris cum potestate praeerat; idque tempore Apostolorum. Quare quod Hieronymus scribit, primis ecclesiae temporibus episcopum et presbyterum unum et eundem fuisse, ac postea in toto orbe fuisse decretum, ut unus de presbyteris electus praeponeretur caeteris; mihi videtur, ut pace tanti viri dixerim, nec scripturae sacrae, nec antiquitatis historiae consentaneum. Nam et scriptura Apostolica, ut ostensum est, agnoscit episcopum presbyteris majorem, et nulla exstat historia, sed nec ullus alius scriptor ecclesiasticus, qui mentionem faciat illius decreti, de quo loquitur Hieronyrous. Quod si hac in parte placet Hieronymo deferre: poterimus dicere, fuisse quidem, quamvis non ita conspicue, propter communem gubernationem. Illud quoque notandum in verbis Hieronymi, non eum negare, episcopos dispositione Dominica presbyteris esse majores: sed id esse dicit ex ecclesiae consuetudine magis, nuam dispositionis Dominicae veritate, quia nimirum ecclesiastica consuetudo, seu constitutio, ad eminentiam episcoporum multa adjecit; velut locum in ecclesia excelsiorem, quem Graeci ftpovov vocant et ornamenta peculiaria; item variarum rerum consecrationes; excepta tamen ordinatione et consignatione, quas ipsemet Hieronymus excipit; alteram in epistola ad Evagrium, alteram in dialogo contra Lucif. Additio. B. P. Non potuit B. Hieronymus ignorare, episcopum esse majorem aliis presbyteris tam jurisdictione quam ordine, jure etiam divino: sed oratorio more per quandam hyperbolen, ex certis causis, extollit presbyterorum dignitatem. Tn epist. quidem ad Evagrium, ut quorundam diaconorum arrogantiam comprimeret, qui sese presbyteris anteferebant vel anteferri patiebantur. Id Hieronymus perinde esse ait, ac si anteferantur episcopis, quid enim magnum habet episcopus prae presbyteris aliis; qui in re omnium maxima illi pares sunt, in potestate consecrandi corpus Domini? In Comment. autem hujus loci videtur hoc agere Hieronymus, ut quorundam episcoporum fastum deprimat, qui insolenter presbyteris dominabantur et injuste vinculum excommunicationis injiciebant. Credibile est, illum prae oculis habuisse Joannem Hierosolymae episcopum; de quo sciunt eruditi quantopere afflixerit Hieronymum et fratrem ejus Paulinianum, omnesque fautores eorum. Legantur apud Hieronymum epist. 60. 61. 62. Supra exEpiph. dictum est et res ipsa loquitur, quod tempore Apostolorum multae ecclesiae unicum haberent presbyterum, qui idem esset episcopus. Eae certe non regebantur communi presbyterorum consilio, quod ait Hieronymus. Obiter hoc loco notandum adversus nostrae aetatis sectarios, ex eo quod Tito praecipitur, ut presbyteros, sive episcopos per civitates constituat, satis ostendi, non ad saecularem magistratum aut principem pertinere, ut aut ordinet aut constituat ecclesiae ministros, sed ad ipsius ecclesiae praefectos, quales utique erant Titus et Timotheu?.
Sicut et ego disposui tibi. Graece et Syriace: Sicut ego tibi ordinaveram, sive praeceperam. Significat se ea per literas repetere de constituendis episcopis, quae coram praeceperat. Res enim tanti momenti diligenter erat inculcanda. Videtur autem adverbium sicut ad qualitatem pertinere, quasi dicat: Tales constitue episcopos quales praecepi. Id enim explicat sequentibus verbis.
1:6
6. Si quis sine crimine est. Sicut in epist. 1. ad Tim. 3. recensuit notas episcopi constituendi, ita et hoc loco. Inter eas prima est, ut sit sine crimine, vel ut alii vertunt, inculpatus; tametsi Graeca vox non significat eum, in quo nihil omnino culpae resideat (sunt~enim multae leves culpae, sine quibus haec vitanon ducitur), sed qui sic vixerit, ut nullus eum merito possit in crimen vocare, qui-.que sit, ut vulgo dicitur, boni nominis et famae. Nam qui infamia notatus est, auctoritatem amisit; sine qua cum fructu praeesse non potest. Haec episcopi nota seu proprietas etiam in epist. ad Tim. primo loco posita est, quamvis 6ub alio vocabulo, quando dixit, oporlere Episcopum esse irreprehensibilem. Idem enim utrobique significatum est. Vide quae ibi dicta sunt ad vers. 2. et 10.
Unius uxoris vir. Quem dicat unius uxoris virum, late prosecuti sumus in comment. prioris epist. ad Tim., ubi refutatis aliis, partim haereticorum partim etiam Catholicorum quorundam expositionibus, ostendimus. hunc esse germanum Apostoli sensum, ut is intelligatur unius uxoris vir, qui, si uxorem habeat, aut habuerit, non tamen acceperit secundam, sed una contentus vixerit. Quem sensum non modo Hieronymus caeterique Latini tradiderunt; verum etiam probant, ac solum agnoscunt, in hunc locum scribentes auctores Graeci Chrysostomus, Theophylactus et Oecumenius. Quamquam ad probationem sufiicere poterat Ecclesiae Catholicae praxis perpetua; qua, propter hanc Apostoli legem, digamos, id est eos qui priore defuncta aliam duxissent uxorem, ab episcopatu repellit. Quae vero sit hujus praecepti ratio, moralis, anmystica, similiter a nobis explicatum est loco meniorato, ut non sit opus hic, eadem dicere.
Filios habens fideles. Non solum exigit, u t ipse episcopus expers sit criminis; verum etiam, ut filios habeat integritati paternae respondentes. Cujus praecepti rationem assignat in prima ad Timotheum dicens: Si quis domui suae praeesse nescit, quomodo Ecclesiae Dei diligentiam habebit? Primum autem est, ut ejus filii, si quos habet, fideles sint, id est Christi fidem professi. Nam quomodo externos ad fidem sua praedicatione adducet, qui ne domesticis quidem suis ac liberis potuerit fidem persuadere? Qua de re exstat canon Concilii Carthaginensis tertii, prohibens, ne quis episcopus, presbyter, aut diaconus ordinetur, priusquam omnes suos domesticos Christianos Catholicos fecerit.
Non in accusatione luxuriae. Ita ad verbum reddidit interpres, quod alii sic vertunt: Non obnoxios crimini luxus, id est qui de luxu non possint accussari. Luxus, seu luxuria, Graece docoxta, non in sola libidine carnis intelligitur, sed toti generi temperantiae opponitur; comprehendens ebrietates, comessationes, fornicationes, ac caeteras impudicitias; denique omnem immoderatum et inhonestum rerum usum.
Aut non subditos. Negatio repetenda est ex parte praecedenti. Quod ut commodius fiat, alii vertunt, aut intractabiles, sive immorigeros; sive quod legit Ambrosianus, inobsequentes. Graeca dictio significat eos, qui subjici nolunt, qui in ©rdinem cogi non possunt. Hanc quoque notam cum superiore posuit in Epistola ad Tim. ita scribens: Filios habentem subditos, cum omni castitate.
1:7
7. Oportet enim episcopum sine crimine esse. Ad qualitates ipsi Episcopo inhaerentes redit, ac repetit, quod primo loco dixerat, ut alia addat ejusdem generis. Simul declarat, se non de quibuscunque presbyteris, tametsi hoc nomine fuerat usus vers. 5., agere, sed de iis, qui sunt episcopi.
Sicut Dei dispensatorem. Hoc est, tanquam Dei vicarium ac ministrum in dispensationeEvangeliietsacramentorum. Sic nos, inquit, existimet homo, ut ministros Christi, et dispensatores mysteriorum Dei, 1 Cor. 4. Redundat autem infamia dispensatoris in Dominum ipsiusque dispensationis ministerium. Unde rursus ait 2 Cor. 6. Nemini dantes ullam offensionem; ut non vituperetur ministerium nostrum: sed in omnibus exhibeamus nosmetipsos sicut Dei ministros etc.
Non superbum. Hieronymus et Ambrosiauus legunt, nonprotervum. Erasmus et Hentenius vertunt, non praefractum, id est sui sensus ac judicii tenacem, qui ratione non dimoveatur ab eo, quod semel animo concepit. Quod vitium est hominis superbi sibique placentis: in Episcopo autem, qui omnibus omnia fieri debet, intolerabile. Non iracundum. Hoc quoque vitium vehementer Episcopum dedecet; quem oportet esse mansuetum ad omnes, et cum modestia\corripere eos, qui resistunt 2 Tim. 2. Non vinolentum, non percussorem. Haec duo eadem, eodemque ordine conjuncta habentur in priore ad Tim., de quibus satis eo loco dictum est.
Non turpis lucri cupidum. Hujus loco ad Timotheum dixit: non cupidum, sive non avarum: unde apparet, Apostolo eundem esse avarum, et turpis lucri cupidum. Quod quidem verissimum esse probat experientia. Nam homo avarus nihil pensi habet, unde et qua ex causa accipiat, tantum intentus, ut rem augeat. Hinc illud Satyricum: Unde habeas, quaerit nemo, sed oportet habere. Item: Lucri bonus est odor ex re qualibet. Erasmus vertendum putavit: Non turpiter lucro deditum. Sed cur ea versio nobis non probetur, rationem dedimus, exponentes illud de diaconis in prima ad Tim. cap. 3. Non turpe lucrum sectantes. Est enim idem in Graeco vocabulum. Eum ergo turpis lucri cupidum interpretamur, qui lucium captat undecunque, etiam repugnante honesti ratione. Hanc notam expendant parochi et episcoporum officiarii, quijurasua, quae vocant, ita severe exigunt, etiam a tenuioribus, ut remissioni nullus sit locus. Id autem si turpe judicatur in minoribus, quanto magis in Episcopo?
1:8
8. Sed ho&pitalem, benignum. Hucusque vitia recensuit, quae abesse debent ab Episcopo; nunc adjicit virtutes ei necessarias, quae quidem bona ex parte vitiis illis opponuntur. De hospitalitate, quam in Episcopo commendat, in quo praecipue sita sit, diximus in prima ad Tim. Et eodem pertinet, quod nunc addit, benignum, Graece <piXaya$ov, id est amantem bonorum, scilicet hominum; ut intelligat Episcopus, non hoc a se exigi, ut malis et improbis hominibus, aut assentatoribus, mensam habeat expositam, sed ut consuetudine bonorum delectetur, eosque mensae suae adhibeat; idque juxta praeceptum Eccles. 12. Da bono, et non receperis peccatorem. Unde et laudatur a Possidio B. Augustini factum, qui disticho palam affixo profitebatur alienae famae detractores sua mensa esse indignos. Erasmus bonum ad res ipsas referre maluit; vertit enim, bonarum rerum studiosum. Idem sentire videtur Augustinus lib. 14. de civit. Dei cap. 7. ubi legit, amatorem boni. Sed multo probabilius est, ut ad personas referatur: sic enim melius cohaeret cum parte praecedenti, ut jam ostensum est; praesertim cum ita venustius in Graeco conjungantur <piX6£svov, cpiXaYaOov: quasi dicere velit Apostolus, amatorem hospitum, sed bonorum. Certe Graecum ayafroc usitatius de personis dicitur, quam de rebus. Porro idem est judicium de privativo vocabulo acptAayafroc, quo usus est Apostolus in 2 Tim. 3., ubi nos habemus, sine benignitate.
Sobrium. Multi vulgatae editionis codices legunt, prudentem, sobrium: sed plures, iique antiquiores et meliores, prudentem omittunt; adstipulante etiam Clementina editione. In Graeco tantum est ao)9pova_, quod dum alius prudentem, alius sobrium vertit, factum est improba quorundam diligentia, ut ambae versiones conjungerentur. Quod et accidit 1 Tim. 3. in vocabulis prudentem et pudicum, ex hac eadem Graeca dictione redditis; sicut eo loco monuimus. Caeterum Ambrosianus hic legit prudentem. Id vero Hieronymus reprehendit, substituens castum, seu pudicum. At Syrus interpres nostro consentiens eam dedit vocem, quae sobrium significat. Atque hoc nobis prae caeteris probatur, modo sobrium intelligas eum, qui rebus moderate utitur, atque in omni actione temperate se gerit. Quae virtus est Episcopo summopere necessaria. Vide quae de eadem voce diximus 1 Tim. 3.
Justum, sanctum. Justum, qui innocenter inter homines versetur. Sanctum, qui pure et incontaminate Deum colat. Has duas virtutes conjunxit in suo Cantico Zacharias. Graece est oaiov, non ayiov. Quae duo, teste Hieronymo, ita differunt, ut hoc significet purum a vitiis, illud insuper addat pietatem in Deum. Continentem, Graece syxpaTTj, quod alii vertunt temperantem. Hieronymus abstinentem legit; ut is significetur, qui cupiditates refraenat, eas potissimum, quae sunt a libidine et gula. Haec virtus in numero fructuum spiritus, quos ad Galatas S. Paulus enumerat, extrema est.
1:9
9. Amplectentem eum, qui secundum doctrinam est, fidelem sermonem. Non satis est Episcopo, si inculpate vivat, nisi etiam doctus sit, et, quod praecipuum est Episcopi munus, alios docere possit. Id quidem ad Timotheum dixit uno verbo, doctorem; sed hic pluribus explicat. Ac sicut ibi doctorem intellexit, non cujuscunque scientiae, sed ejus, quae secundum pietatem sit; ita et hic doctrinam vult intelligi pietatis Christianae. Sic ad Rom 12. Qui docet, in doctrina. Graecum participium avIS^ojjisvov, quod noster interpres vertit amplectentem, proprie significat eum, qui adhaeret alicui rei, velut unguibus affixus, nec avelli se patitur. Unde textus Ambrosianus ita legit: Tenacem ejus sermonis, qui etc. Proinde sensus est: Oportere Episcopum esse talem, qui tenaciter ac mordicus adhaereat fideli sermoni, quo salutiferam doctrinam aliis tradat. Fidelem sermonem suo more vocat eum, qui est certae et exploratae veritatis; ut in utraque Epistola ad Tim.
Ut potens sit exhortari in doctrina sana. Graeca et Syra, suffragantibus Latinis quibusdam, conjunctionem interponunt: Lt potens sit et exhortari. Sensus est: Ad hoc volo Episcopum esse instructum verbo veritatis, ut non solum docere alios possit, verum etiam potens, hoc est, sufficiens et idoneus sit, qui exhortetur ad pietatem, et ad omne genus virtutis; idque per sanam, integram et incorruptam Evangelii doctrinam. Et eos, qui contradicunt, arguere. Id est, qui sanae doctrinae resistunt et obloquuntur, tum Scripturae testimoniis, tum firmis rationibus revincere. Hujusmodi contradictores maxime sunt haeretici, quales illo tempore erant Judaizantes. Hos enim notat in sequentibus. Jam ut in summam colligamus, quae praeter integritatem vitae Paulus in Episcopo requirit, ea sunt: Primum, ut sit doctus: secundum, ut doctrinam veritatis constanter teneat: tertium, ut doceat alios: quartum, ut idoneus sit ad exhortandum: quintum, ut etiam potens sit ad redarguendum contradicentes. Porro cum nemo dixerit, universa haec officia a quibuslibet exigi presbyteris; agnoscit enim Apostolus 1 T. 5. presbyteros bonos, nec tamen laborantes in verbo et doctrina: manifeste consequens fit, Episcopi nomine non posse hoc lcco quemvis presbyterum intelligi. Verumtamen, ne per hoc presbyterorum inscitiae patrocinari videamur: Hieronymi verbis admonemus, hunc locum adversus eos facere, qui inertiae se et otio et somno dantes, putant peccatum esse, si Scripturas legerint, et eos, qui in lege Domini meditantur die ac nocte, quasi garrulos iuutilesque contemnunt.
1:10
10. Sunt enim multi inobedientes, vaniloqui, et seductores. Causam reddit, cur Episcopum velit esse potentem ad exhortandum et redarguendum, nominatim apud Cretenses. Ad eos enim peculiariter respicit, ut ex sequentibus patet. Est autem tacitus hic transitus ad haereticorum increpationem; adversum quos agit usque ad finem capitis. Sunt enim, inquit, inter illos multi inobedientes, hoc est, intractabiles, refractarii, quique Christianam disciplinam non ferant. Est enim idem in Graeco vocabulum, quod supra vertit: Non subditos; quomodo et hic legit Hieronymus. Item vaniloqui, Graece jJiaTatOAoyot, qui inania frivolaque loquuntur ac docent; qui fabnlosis narrationibus et doctrinis auditorem detinent. Denique seductores, Graece cppsvaTcaxat, hoc est, mentium deceptores, ut habet Hieronymi textus; id est, qui pravis opinionibus mentes hominum inficiunt, qui errores seminant inter fideles. Rem postea specialius explicat. Maxime, qui de circumcisione sunt. Id est Judaei. Nam et Creta multos habebat ex dispersione Judaeos. Unde Act. 2. inter caeteros, qui Hierosolymae erant die Pentecostes, Judaeos, etiam Cretes recensentur.
1:11
11. Quos oportet redargui. Graeca sic sonant: Quibus oportet ora occludere aut obstruere. Atque ita Syrus interpretatur. Hieronymus sic legit: Quibus oportet silentium indici. Sed aliud est silentium indicere, quod est imperantis; aliud, redarguendo cuipiam os obstruere, quod officium hic ab Episcopo exigitur; juxta id quod supra dictum est, oportere episcopum esse talem, qui potens sit, eos, qui contradicunt, arguere, id est erroris convincere. Itaque sensum reddidit noster interpres. Quamvis enim haereticus etiam manifeste convictus obstrepere nunquam cesset, censetur tamen os ei obturatum, quando redargutus est, ut cum ratione non habeat amplius quod dicat.
Qui universas domos subvertunt. Graece totas. Rationem indicat, cur oporteat Episcopum adversus ejusmodi vel maxime vigilare, et intentum esse officio: quia non leve est, inquit, detrimentum, quod adferunt Ecclesiae. Non enim paucos aliquot fideles sua doctrina pervertunt, sed totas familias subvertunt, subtrahentes spiritualis aedificii fundamentum, quod est fides. Metaphora sumpta a domo materiali, quae subvertitur evulso fundamento. Docentes, quae non oportet. Plus intelligi vult quam dicit: nam sensus est, docentes falsa et noxia, quae faciunt ad subversionem fidei. Turpis lucri gratia. Significat, eos avaritia excaecatos falsa docere; dum quaestum existimant pietatem, ut ait 1 Tim. 6. Nam doctores, qui se ad quaestum componunt, facile persuadent, ea vera esse, et pietati consentanea, quae grata vident auditoribus, in quorum manus respiciunt.
1:12
12. Dixit quidam ex illis proprius ipsorum propheta. Pronomen illis, non Judaeos refert, sed Cretenses in genere; quanquam eorum multi erant Judaei, quo tempore Paulus haec scripsit: ut supra dictum est. Cretenses semper mendaces, malae bestiae, ventres pigri. Versus est hexameter in Graeco; quem simili versu Latino sic reddas, solo mutato numero: Res semper mendax, mala bestia, venter iners est. Falluntur autem, qui hunc versum Cal liraacho poetae tribuunt: nam is patria Cyrenensis fuit, non Cretensis: nec apud eum integer habetur hic versus, ut et B. Hier. notat Epist. 84., sed ex eo dumtaxat hemistichium illud: KpYJxs<; de! ^suoxal, inseruit hymno suo, quem scripsit in Jovem; coarguere volens Cretensium vanitatem, quod apud se esse dicerent Jovis sepulchrum; qui, ut ait, nunq uam molitur, sed semper vivit. Caeterum versus integer est apud Epimenidem Cretensem, Callimacho vetustiorem, in libro icepi xpijojJUOVj id est de oraculis. Unde etiam ratio colligi potest, cur eum Paulus prophetam vocet. Non enim, ut quidam volunt, propheta Paulo hic idem est, quod poeta, quasi loquatur ethnicorum more, qui poetas suos solent vates appellare, quod eos numine quodam agi censerent: nam alibi suo nomine poetas appellat, ut Act. 17. Sicut et quidam, inquit, vestrorum poetarum dixerunt: Ipsius enim et genus sumus. Sed prophetam vocat Epimenidem, quod de oraculis scripsisset et rerum arcanarum notitiam profiteretur. Unde Apulejus inclytum fatiloquum eum fuisse scribit, lib. 2. Floridorum. Neque tamen absolute eum prophetam dicit Apostolus, quem noverat a cultu veri Dei alienum; sed proprium ipsorum, id est Cretensium, prophetam. Quod ita videtur intelligendum: Vatem seu prophetam domesticum, et ab ipsismet Cretensibus pro tali habitum: cujus proinde testimonium adversus eos merito proferatur. Porro Cretenses adeo mendaces passim audierunt, ut locum dederint proverbio apud ethnicos ipsos: Cum Cretensibus cretizandum esse; quo significabant, adversus mendaces utendum mendacio. Malae bestiae vocantur, quod essent ad nocendum prompti,more hostiarum earum, quae ictu, morsuve venenum relinquunt. Hoc enim genus animalium Graeco nomine frvjpia proprie significatur; maxime si addatur epitheton xaxd, mala, tametsi non ignorem &7jpiov aliquando de jumento dici, ut Heb. 12. Et si bestia tetigerit montem, lapidabitur. Ob hujusmodi causas arbitror Cretenses vulgari dicterio fuisse inter tria cappa pessima recensitos hoc versu: KpTJxsc;, Konzizddox£<:, KiXtxsq^ zpia xaiiTtd xaxtoxa. Hoc est:
Cretes, Cappadoces, Cilices, tria pessima cappa. Denique ventres pigri sunt appellati, quod gulae et inerti otio essent dediti. Sunt, qui distinguant haec duo vocabula, sic ut tertio loco ventres; quarto, pigri vocentur: ventres a studio gulae et voluptatum corporis, pigri, ab ineitia. Nobis magis placet, ut conjungantur.
1:13
13. Testimonium hoc verum est. Satis indicat, se non omnia illius poetae probare: non enim divina scribebat oracula, sed vel daemonum responsa, vel humana commenta. Hoc tamen, inquit, testimonium, quo suos insulares notat vanitatis, maleficentiae et inertis gulae, adeo verum est, ut oraculum videri possit. Noverat hoc Paulus experientia doctus, et fama publica: neque tamen desperabat apud eos Evangelii fructum, utpote confisus virtuti gratiae Dei per Christum, quem illis praedicabat. At neque ista scribens, maledicus est, aut contumeliosus in Cretenses; sed gentis ulcera commemorat medico, quem eis reliquerat, videlicet Tito, cui dixit: Hujus rei gratia reliqui te Cretae, ut ea quae desunt corrigas. Hoc enim e3t, quod jam sequitur.
Quam ob causam increpa illos dure. Graece, argue, redargue illos severiter, vel, ut Hieronymus legit, acriter, quasi dicat: Ne eis parcas, ne dissimules. Adverbium aTCOTOjiojc;, quo utitur etiam 2 Cor. ult, ubi nos habemus: ut non praesens durius agam, sumptum videtur a medicis, aut chirurgis, qui carnem emortuam, aut putrescentem ad vivum resecant. Hinc est, quod quidam neotericus opinatur hic praecipi Tito, ut excommunicationis gladio eos, de quibus loquitur, abscindat a reliquo corpore. Quo sensu dictum ostendimus illud ad Gal. 5. Utinam et abscindantur, qui vos conturbant. Verum hoc, etsi de loco memorato ad Cor. probabiliter dici queat, huic tamen loco non convenit, ubi generatim agitur de vitiis gentis increpatione corrigendis. Itaque sensus est: Quum tales sint, tu eos ita redargue rationibus e verbo Dei petitis, ut ulcera eorum ferro increpationis tangas, et quod vitiosum est, ad vivum reseces. Hanc enim vim habet adverbium Graecum, etiam apud profanos auctores. Loquitur autem Apostolus de fidelibus, in quibus adhuc haerebant prioris conversationis vitia. Sed hic duplex occurrit dubitatio: Una, quomodo mandet Tito, ut dure Cretenses increpet, cum in 2. ad Tim. 3. velit, servum Domini mansuetum esse ad omnes, et cum modestia corripere etiam eos, qui resistunt? Altera: Quomodo praecipit eos hic dure increpari, qui cibos aliquos velut ex lege immundos rejiciebant; nam et de iis Apostolum loqui sequentia probant: cum Rom. 14. tales jubeat velut infirmos tolerari. Ad priorem dubitationem respondeo, debere quidem episcopum esse mansuetum ad omnes, quoad animi praeparationem; non semper tamen utendum mansuetudine, sed interdum severitate, quemadmodum suo loco explicatum est. Unde ipse Apostolus 1 Cor. 4. Quid vultis? inquit, in virga veniam ad vos, an in charitate et spiritu mansuetudinis? Neque vero cum dicit: Jncrepa illos dure, lenitatem correptionis excludit, sicubi magis profutura videatur. Ad alteram respondetur, Apostolum ad Romanos scribentem agere de infirmis in fide, quia a paterna consuetudine non ita statim avocari poterant, quos proinde vult ad tempus tolerari, donec perfectius instituantur: hic autem agit adversus obstinatos quosdam et indociles, qui non contenti privata observatione discriminis ciborum aliarumque legis ceremoniarum, etiam gentilibus, ad quos lex Mosaica nihil pertinebat, easdem observantias imponere et persuadere nitebantur; idque adeo cum opinione, quod cibi lege quondam vetiti per se essent immundi. Quae doctrina plane erat perniciosa. Unde et hic ab Apostolo vocati sunt seductores seu mentium deceptores. Quanquam et illos taxat Apostolus, qui talibus magistris temere credebant. Sed de hac re plura diximus in comm. epist. ad Rom. ad illud cap. 14. Unusquisque in suo sensu abundet.
Ut sani sint in fide. Id est, ut integritatem doctrinae Christianae conservent, ac quidquid ei contrarium suggeritur, respuant. Sanitatem Apostolus modo ad doctrinam, modo ad animum refert translatione quadam, qua sanum id dicitur, quod sincerum et incorruptum est, ac vitii expers.
1:14
14. Non intendentes Judaicis fabulis. Graece non attendentes, uti legunt Hieronymus et Ambrosianus. Sensus enim est: Ne seductoribus illis Judaeis, de quibus supra, fabulas suas Judaicas venditantibus aurem praebeant. Quas autem vocet fabulas Judaicas hoc loco non omnino certum est. Chrysostomus ceremonialia legis Mosaicae significari putat, quatenus post Christum observanda proponuntur tanquam ad salutem necessaria, sicut isti Judaizantium magistri faciebant. Sed durum videtur, ut legem divinam, quatenus ceremonialia complectitur, Apostolus contemptibili nomine fabulas vocet. Alii de traditionibus seu praeceptis Pharisaicis interpretantur. Sed de his agitur in parte sequenti. Quare verisimilius est, hic intelligi fabulosas narrationes a Rabbinis Judaeorum excogitatas et auditoribus tradi solitas pro vera historia, quasi ad intelligentiam Scripturarum necessaria. De quibus etiam interpretati sumus illum locum 1 Tim. 1. Neque intenderent fabulis. Ab his avocandi erant fideles \ primum, ne assuescerent fabulis aures accommodare, praesertim in rebus sacris, deinde quia sub cortice fabularum non raro latebat impietas.
Et mandatis hominum aversantium se a veritate. Graece et Syriace: aversantium veritatem, quod et Latinius dicitur et significantius. Alioqui dicendum erat: avertentium se a veritate. Scriptura quoties de mandatis et traditionibus hominum in malam partem loquitur, ea semper intelligit, quae sic ab hominibus instituta sunt aut praecepta, ut aut omnino nihil ad pietatem conducant aut etiam pietati ac legi Dei repugnent. Utriusque generis exempla referuntur Matth. 15. et 23. et Marc. 7. Prioris quidem generis, lotiones multae supervacaneae: posterioris vero, Corban et juramenta per templum et altare. Vocantur autem hominum mandata, quod ab humano sensu ac spiritu profecta sint; quatenus scilicet homo a se ipso movetur, et non a Deo. Qua ratione etiam illud ab Apostolo dictum est 1 Cor. 3. Nonne homines estis? Huc ergo pertinent Deuteroses, quas vocant, et Thalmudicae traditiones a Rabbinis Hebraeorum etiam post Apostolorum tempora excogitatae, ineptiarum et impietatis plenae. At vero nimis impudenter hunc locum detorquent haeretici contra constitutiones ecclesiasticas et pontificias, quasi sint, juxta lucutionem Scripturae, hominum mandata ac non potius Dei, qui dedit potestatem talem hominibus, Christo ad eos dicente: Qui vos audit, me audit Luc. 10., quemadmodum plenius a nobis declaratum est ad illud Col. 2. Secundum praecepta et doctrinas hominum. Quanquam hoc loco Paulus manifeste seipsum explicat. Non enim simpliciter dicit: Mandatis hominum, sed addit aversantium veritatem, scilicet evangelicam, quae (inter caetera) docet id, quod sequitur:
1:15
15. Omnia munda mundis. Innuit hac parte, quonam potissimum respexerit, loquens de mandatis hominum, videlicet ad ea, quibas multarum rerum, tanquam immundarum, vel esus, vel contactus prohibebatur. Cujusmodi praecepta notat Col. 2. Ne tetigeritis, neque gustaveritis, neque contrectaveritis. Qui locus cum isto conferendus est. Sciendum est enim, eos, contra quos tam hoc loco, quam ad Col. agit Apostolus, non solum voluisse legalia, quae a Mose tradita erant, imponere gentilibus ad Christum conversis; verum etiam multa alia adjecisse observanda, quae ex majorum traditione acceperant, maxime circa cibos usumquo rerum. Insuper autem docuisse, quidquid seu lege seu traditione vitandum praecipitur velut immundum, id sua natura tale esse, ut immundum reddat hominem edentem, tangentem, utentem. Itaque duplici nomine tradebant hominum mandata. Primum, quod legi divinae praeceptiones adjungerent a so adinventas atque a spiritu Dei alienas. Deinde quod immunditiam legalem in Dei injuriam prave interpretarentur, quasi per seipsum, ut loquitur Apostolus Rom. 14., aliquid esset commune et immundum. Igitur adversus hujusmodi mandata hominum dicit: Omnia munda mundis, ac si dicat: In creaturis Dei nihil est ex se immundum, sed omnia munda sunt mundis, hoc est, bene et sancte utentibus. Jam autem, ut bene rebus utantur homines, imprimis opus est fide, qua credant omnia esse munda. Nam in lege quidem veteri multa prohibebantur velut immunda, sed significatione, non natura; quemadmodum hunc locum tractans explicat Augustinus lib. 31. contra Faustum cap. 4. Propter quam causam Israelitis, tanquam figurativo populo, talium rerum esus aut contactus erat illicitus, non autem gentilibus. Unde in Levitico non simpliciter immunda vocantur, sed passim dicitur: Hoc aut illud immundum erit vobis, id est, propter immunditiae significationem vobis prohibitum. Ex his igitur facile est, hodiernis sectariis respondere, dum ex hoc loco calumniam faciunt Ecclesiae Christi, propterea quod ciborum quorumdam abstinentiam fidelibus interdum indicat. Non enim id facit errore Judaizantium aut haereticorum, qui cibos aliquos dixerunt immundos, sed ut per hujusmodi abstinentiam fideles Deo pro peccatis satisfaciant, carnis lasciviam doment, mentemque promptius in Deum elevent. Sed replicat Calvinus, Aposlolum non alio sensu cibos omnes puros vocare, nisi quia liber omnium usus est, quoad conscientiam, quod non erat tempore veteris legis propter prohibitionem divinam. Resp. Si vera sunt, quae dicit Calvinus: graviter ergo libertatem Christianam laeserunt Apostoli, quando Act. 15. gentilibus injunxerunt abstinentiam a suffocatis et sanguine. Rursum, si vera dicit, igitur tempore veteris testamenti dici non poterat: Omnia munda mundis, ac ne quidem post adventum Christi, usque ad ejus passionem. Quod quam falso et impie dicatur, ipse Christus ostendit, qui urgente adhuc lege dixit: Non quod intrat in os, coinquinat hominem, sed quae de corde procedunt. Matth. 15. Hoc autem, quid aliud est dicere, quam: Omnia munda mundis, et quod sequitur. Manet ergo ratio, quam diximus, et quam ipse etiam Apostolus alibi manifestius asserit, dicens: Omnem creaturam Dei bonam esse, 1 Tim. 4. Et cum ait Rom. 14. se scire ac certo persuasura esse, quod nihil per seipsum commune sit; nisi ei, qui existimat, quid commune esse, illi commune est. Unde et hic consequenter dicit:
Coinquinatis autem et infidelibus nihil est mundum. Hanc sententiam nonnulli ita generaliter acceperunt, ut ex ea colligerent, nec eleemosynam, nec ullum aliud opus hominis infidelis mundum esse, sed peccatum quidquid ab eo fieret. Verum hoc pacto etiam contra sequeretur, omnia fidelium et justorum opera munda esse, quoniam hoc praecessit: Omnia munda mundis, eritque falsum: Non est justus in terra, qui non peccet, Eccles. 7. Igitur Cajetanus et alii haec absurda fugere volentes, dixerunt, Apostoli sermonem esse formalem, de coinquinatis scilicet et infidelibus quatenus tales sunt. Nam ex infidelitate et mente inquinata nulla potest actio munda procedere, sed quaecunque procedit, immunda est impuritate peccati. Hic sensus etsi verus est, non tamen hic ab Apostolo spectatus. Non enim de actionibus loquitur, sed de rebus. Quare dicendum est, Apostolum, sicuti dixit: Omnia esse munda mundis, id est, fideliter ac bene utentibus, sic et e diverso pronuntiare, quod coinquinatis et infidelibus, id est iis, qui per immunditiam cordis aut per infidelitatem Dei creaturis vel abutuntur, vel quasi essent impurae, non utuntur; nihil esse mundum, sed omnia immunda. Non quod creatura Dei veram contrahat immunditiam per malum usum aut falsam opinionem hominum, sed partim quia conscientia hominis existimantis aliquid immundum esse facit, ut quamdiu ea conscientia ipse laborat, ea re sine peccato uti nequeat; non secus ac si res vere immunda esset; quomodo Rom. 14. ab eodem Apostolo dictum est, ei, qui existimat aliquid commune esse, 111 i esse commune, unde et ibidem generaliter concludit: Omne, quod non est ex fide, peccatum est: partim vero, quia sicut res simpliciter bona fit mala male utenti; ita res simpliciter munda fieri dicitur immunda abutenti per cordis immunditiam. In hunc fere sensum Apostoli verba tractat Augustinus loco memor. contra Faustum, ubi etiam ostendit, ea praecipue quadrare in Manichaeos, quibus, inquit, omnino nihil est mundum, quia scilicet docebant, omnes cibos propter mali principii commixtionem esse immundos. Confirmat eundem sensum id, quod sequitur:
Sed inquinatae sunt eorum et mens et conscientia. Haec adversativa continet in se causam partis superioris; estque sententia sic explicanda: Coinquinatis et infidelibus nihil est purum, sed omnia impura, quia nimirum inquinata est eorum mens et conscientia; mens, quia per errorem res per se mundas judicant esse immundas; conscientia vero, qua errante seipsos ad opus applicant in utramvis partem. Nam qui persuasus est verbi gratia, suillam esse immundam, sive comedat sive abstineat, peccat. Comedit enim, contra conscientiam mentisque suae dictamen; abstinet autem, contra fidei veritatem. Ita conscientiam hic interpretatur Cajetanus. Alii conscientiam accipiunt pro animo sibi conscio. Sic enim accipitur aliquoties in utraque ad Timoth. epist. Ita sensus erit, inquinatam esse eorum conscientiam, quia sibi multorum scelerum conscii sunt. Huic intellectui congruunt sequentia:
1:16
16. Confitentur se nosse Deum, factis autem negant. Id est, profitentur unius veri Dei notitiam et cultum; sed quem ore confitentur, factis negant, quia facta professioni nequaquam respondent, utpote praeceptis Dei, cujus notitiam jactant, omnino contraria. Manifeste notatur Judaeorum hypocrisis, qui cum veri Dei notitiam sibi peculiariter prae omnibus gentibus vendiearent, et sanctitatem Deo dignam promitterent; rebus tamen ipsis nihil minus exhiberent. Loca similia sunt Rom. 2. et Jac. 2.
Cum sint abominati et incredibiles. Graece: Cum sint abominabiles et impersuasibiles. Hieronymus et Arabrosianus legunt, execrabiles et inobedientes. Vocat eos Paulus abominabiles, propter vitae morumque impuritatem; impersuasibiles autem, hoc est pervicaces, nec ullam admittentes rationem, qua possit eis veritas persuaderi. Non solum ergo Deum negabant moribus legi divinae contrariis, verum etiam pervicacia non credendi verbo ejus, quem nosse se gloriabantur.
Et ad omne opus bonum reprobi. Hanc quoque partem ita generaliter interpretati sunt quidam, ut ex ea consequens sit, infideles nihil vel moraliter bonum agere posse. Verum multo rectius alii bonum opus intelligunt, quomodo Scriptura de bonis operibus loquitur, id est, opus verae pietatis, cujus fnndamentura est fides. Ad omne enim hujusmodi bonum opus hi, contra quos agit Apostolus, erant reprobi, propterea quod doctrinae sanae pertinaciter resisterent; in eo maxime, quod ex lege Mosaica justitiam quaerentes, gratiam Christi respuerent, ejus nimirum, qui dixit: Sine me nihil potestis facere, Joan. 15. Est quidem omnibus infidelibuset Christi gratiam ignorantibus commune, quod juxta hunc sensum sint ad omne bonum opus inepti; quemadmodum aperte testatur Apostolus Rom. 3. adscribens eis illud Davidicum: Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt. Non est, qui faciat bonum, non est usque ad unum. Sed istis Judaizantium magistris hoc attribuit peculiare, quod ad omne opus bonum reprobi sint ac rejectitii, id est, merito suae obstinationis, qua nullam admittunt fidei persuasionem, ita derelicti a Deo, ut quasi desperata sit eorum conversio, qua ad opera verae pietatis proficiant. Quanquam id ipsum et de aliis haereticis obstinatioribus vere dici potest. Quod si generatim de opere moraliter bono quis malit Apostolum intelJigere; sensus erit: Illos sanae doctrinae adversarios adeo mente corruptos esse, ut vix quicquam boni operis ab eis, dum tales sunt, exspectari possit. Sed et hoc de plerisque haereticis veritatem habet.
1:1
SERVUS SERVORUM DEI (ἸΟΎΛΙΟΣ ΤΩ͂Ν ἸΟΎΛΩΝ ΤΟΥ͂ ΘΕΟΥ͂)
L'uso della formula di devozione o di umiltà Servus Dei o Jesu, Jesu Christi, Ἰούλιος Θεοῦ ὁ Χριστοῦ, Ἰεσοῦ Χριστοῦ nell'« intitulatio » delle lettere risale agli Apostoli: Paolo (Rom. 1, 1; Tit. 1, 1), Pietro (II Pt. 1, 1), Giacomo (1, 1) e Giuda (1, 1) l'adoperarono e il loro esempio fu poi seguito da altri, come, per ricordare solo alcuni es., dai cristiani di Vienne e Lione, …
1:4
… Compare la prima volta con Paolo e Barnaba diretti a Gerusalemme per il Concilio degli Apostoli (ca. 49-59): la presenza di un cristiano esemplare, convertito dal paganesimo (forse dallo stesso Paolo, che lo dice « figlio »: Tit. 1, 4) e non circonciso, era l'espressione vivente del Vangelo libero dalla Legge (Gal. 2, 1, 3). Fu di nuovo con Paolo ad Efeso (54-58), insieme con Timoteo ed altri, però sembra con …
1:5
« unius uxoris vir » (Tit. 1, 5-6), espressione che bisogna intendere nel senso di un interdetto portato su coloro che sono passati a nozze due o più volte prima di accedere agli Ordini sacri, e non già quasi un obbligo …
… S. Paolo stesso genericamente afferma: et constitutus per civitates presbyteros (Tit. 1, 5). Le ragioni addotte successivamente per l'i. erano il vincolo indissolubile di matrimonio spirituale che veniva contratto tra la Chiesa e il titolare (cf. Gregorio Nisseno, Oratio …
5) Gli Apostoli, d'altronde, appaiono pienamente consapevoli della loro i. (Act. 5, 32; 15, 28) e trasmettono i loro poteri ai successori (I Tim. 4, 11-16; II Tim. 2, 2; Tit. 1, 5) secondo una legge di successione chiaramente attestata da s. Clemente Romano (Cor., 44, 1) e contemplata già nelle promesse di Gesù.
… 6, 1-7), comunemente ritenuti diaconi (cf. S. Bihel, De septem diaconis, in Antonianum, 3 [1928], pp. 129-50). Nelle Chiese fondate da s. Paolo sono ricordati i diaconi (Philip. 1, 1; I Tim. 3, 8), i presbiteri (Act. 14, 22; 20, 17; I Tim. 5, 17, 19; Tit. 1, 5), ai quali viene promiscuamente dato il titolo di vescovi (Act. 20, 28; Tit. 1, 7). Anche tenendo conto dell'accesa controversia sull'esistenza o meno di veri vescovi nelle Chiese …
… Signore (Act. 11,30; 15, 2, 4, 6, 22, 23; 16, 4; 21, 18). Nelle Chiese fondate da s. Paolo viene regolarmente costituito dallo stesso Apostolo un collegio di p. per il governo spirituale della comunità cristiana (Act. 14, 22; 20, 17; I Tim. 5, 17; Tit. 1, 5). Poiché s. Paolo dà ad essi anche il nome di ἐκτάχαστοι (Act. 20, 28; Tit. 1, 7) fin dai primi secoli si è vivamente discusso sulla distinzione, per l'età apostolica, dei due …
liti in ogni città (Tit. 1, 5); si identificano probabilmente con
1:6
Le i. sono antichissime nella Chiesa; già l'apostolo Paolo ne enumerava due: una perpetua (la bigamia successiva: I Tim. 3, 2, 12; Tit. 1, 6), l'altra temporanea (la conversione recente: I Tim. 3, 6). Gli antichi canonisti chiamarono « regola apostolica » le prescrizioni di s. Paolo e dissero « irregolari » quanti si allontanavano …
… nei Padri e negli altri autori soluzioni pratiche, che suppongono necessariamente l'uso implicito di simili principi (cf. Lattanzio, De divin. ist., 3, 27; s. Gregorio Nazianzeno, Oratio 37, In sancta lumina, 18 sgg.; s. Girolamo, Tim., 3, 2; Tit. 1, 6; Apol. adv. Rufin. 1, 32; s. Agostino, Contra Faustum, 22, 75; De fide et operibus, 10, 35). Quanto ai teologi del medioevo va osservato che il loro t., oltre all'ignoranza dei …
1:7
… Antonianum, 3 [1928], pp. 129-50). Nelle Chiese fondate da s. Paolo sono ricordati i diaconi (Philip. 1, 1; I Tim. 3, 8), i presbiteri (Act. 14, 22; 20, 17; I Tim. 5, 17, 19; Tit. 1, 5), ai quali viene promiscuamente dato il titolo di vescovi (Act. 20, 28; Tit. 1, 7). Anche tenendo conto dell'accesa controversia sull'esistenza o meno di veri vescovi nelle Chiese paoline, vivente ancora l'Apostolo (cf. A. M. Vellico, De Ecclesia Christi, Roma 1940, …
… Paolo viene regolarmente costituito dallo stesso Apostolo un collegio di p. per il governo spirituale della comunità cristiana (Act. 14, 22; 20, 17; I Tim. 5, 17; Tit. 1, 5). Poiché s. Paolo dà ad essi anche il nome di ἐκτάχαστοι (Act. 20, 28; Tit. 1, 7) fin dai primi secoli si è vivamente discusso sulla distinzione, per l'età apostolica, dei due gradi (cf. L. Marchal, Evêque, in DBs, II, coll. 1298-1318). Qualunque sia il giudizio …
… regi (II Mach. 1, 46), lo stesso Dio (Iob. 20, 20; Sap. 1, 6). Nel Nuovo Testamento la parola ἐπίσκοπος è usata solamente cinque volte, di cui quattro per indicare i superiori della comunità cristiana (Act. 20, 28; Phil. 1, 1; I Tim. 3, 4; Tit. 1, 7), una per significare Gesù Cristo (I Pt. 2, 25: «episcopus animarum nostrarum»). …
1:8
… lodava il cristiano Gaio per l'o. che dava ai pellegrini e concludeva: « Noi pertanto dobbiamo accogliere questi tali, per cooperare alla verità » (III Io. 5-8). A quest'opera dovevano badare i vescovi, i diaconi e le vedove (cf. I Tim. 3, 2; 5, 10; Tit. 1, 8), anzi tale ufficio doveva poi essere particolarmente riservato ai diaconi, preposti com'erano all'amministrazione dei beni della Chiesa e delle offerte dei fedeli. …
1:9
… Così pure la Didaché o « Dottrina dei XII Apostoli » (che non s'identifica con la « dottrina degli Apostoli », Act. 2, 42; cf. Tit. 1, 9), prezioso documento dell'età subapostolica, è un vestigio della c. morale degli Apostoli, specialmente nella prima parte (capp. 1-6), che sotto la forma delle « due vie » (cf. Mt. …
1:12
S. Paolo, parlando dei Cretesi, sembra citata un verso di E. in questi termini: « Disse uno di loro, un loro proprio profeta: Cretesi sempre bugiardi, male bestie, venuti pigri » (Tit. 1, 12). S. Giovanni Crisostomo dichiara che il verso è di E. (In Tit., 1, 12: PG 62, 575); s. Girolamo aggiunge il titolo dell'opera di E. citata: Liber oraecularum (PL 26, 571 sg.). …
… libro quando se ne trova approvata una piccola parte (In Tit., 1, 12 : PL 26, 571). Alla questione si danno altre soluzioni : si fa notare che il termine « profeta » può essere usato in senso improprio : così è chiamato Epimenide (v.) da s. Paolo in Tit. 1, 12; il verbo « profetare » presso gli scrittori apocalittici giudaici conosciuti da G. e dai suoi lettori giudei significava spesso « comporre delle visioni fittizie, attribuite a celebri …
… zelo quasi fanatico « per le tradizioni paterne » (Gal. 1, 14). È possibile che nell'intellettuale Tarso, P. frequentasse le scuole greche, ma sono quanto mai tenui e discutibili le tracce di una educazione ellenistica (cf. Act. 17, 28; I Cor. 15, 33; Tit. 1, 12), mentre è innegabile la sua formazione rabbinica, per perfezionare la quale egli si recò giovanetto (14-20 d. C.?) a Gerusalemme. …
… Nelle pastorali s. Paolo dimostra una cultura letteraria più stessa che nelle altre epistole, ed anche in questa si nota la citazione di varie fonti. Tit. 1, 12 sg. cita approvandolo un verso del poeta cretese Epimenide (sec. vi a. C.), che dice « profeta » forse perché i suoi connazionali lo ritenevano tale (Cicerone, Divin., I, 18); nonostante …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.