Of vvhat qualitie they must be, vvhom he ordaineth Bishops, • and Deacons, 14 and the cause of his vvriting to be, the excellencie of the Catholike Church, and of Christ, vvho is the obiect of our religion.
1A faithful saying: If a man desire the office of a bishop, he desireth a good work.Parola fedele: se uno desideri l'episcopato, ei desidera un bel lavoro.A Faithful saying. If a man desire a Bishops office, he desireth a good worke.Fidelis sermo: si quis episcopatum desiderat, bonum opus desiderat. 2It behoveth therefore a bishop to be blameless, the husband of one wife, sober, prudent, of good behaviour, chaste, given to hospitality, a teacher,Fa dunque di mestieri, che il vescovo sia irreprensibile, che abbia preso una sola moglie, sobrio, prudente, modesto, pudico, ospitale, capace d'insegnare,It behoueth therfore a Bishop to be irreprehensible, the husband of one vvife, sobre, vvise, comely, chast, a man of hospitalitie, a teacher,Oportet ergo episcopum irreprehensibilem esse, unius uxoris virum, sobrium, prudentem, ornatum, pudicum, hospitalem, doctorem, 3Not given to wine, no striker, but modest, not quarrelsome, not covetous, butNon dedito al vino, non violento, ma modesto; non litigioso, non interessato, manot giuen to vvine, no fighter, but modest, no quareler, not couetous.non vinolentum, non percussorem, sed modestum: non litigiosum, non cupidum, sed 4One that ruleth well his own house, having his children in subjection with all chastity.Che ben governi la propria casa, che tenga subordinati i figliuoli con perfetta onestà.vvel ruling his ovvne house, hauing his children subiect vvith al chastitie.suæ domui bene præpositum: filios habentem subditos cum omni castitate. 5But if a man know not how to rule his own house, how shall he take care of the church of God?(Che se uno non sa governare la propria casa, come mai avrà cura della Chiesa di Dio?)But if a man knovv not to rule his ovvne house: hovv shal he haue care of the Church of God?Si quis autem domui suæ præesse nescit, quomodo ecclesiæ Dei diligentiam habebit ? 6Not a neophyte: lest, being puffed up with pride, he fall into the judgment of the devil.Non neofito, affinchè levandosi in superbia non cada nella dannazione del diavolo.Not a neophyte: lest puffed into pride, he fall into the iudgment of the Deuil.Non neophytum: ne in superbiam elatus, in judicium incidat diaboli. 7Moreover, he must have a good testimony of them who are without: lest he fall into reproach and the snare of the devil.Fa d'uopo ancora, che egli sia in buona riputazione presso gli estranei, affinchè non cada nell'obbrobrio, e nel laccio del diavolo.And he must haue also good testimonie of them that are vvithout: that he fall not into reproch and the snare of the Deuil.Oportet autem illum et testimonium habere bonum ab iis qui foris sunt, ut non in opprobrium incidat, et in laqueum diaboli.
8Deacons in like manner: chaste, not double tongued, not given to much wine, not greedy of filthy lucre:Similmente i diaconi pudichi, non di due lingue, non dati al molto vino, non portati ai sordidi guadagni:Deacons in like maner chast, not double tonged, not giuen to much vvine, not folovvers of filthie lucre:Diaconos similiter pudicos, non bilingues, non multo vino deditos, non turpe lucrum sectantes: 9Holding the mystery of faith in a pure conscience.Che portino il mistero della fede in una coscienza pura.hauing the mysterie of faith in a pure cōscience.habentes mysterium fidei in conscientia pura. 10And let these also first be proved: and so let them minister, having no crime.E questi pure prima si provino: e poi esercitino il ministero, essendo senza reato.And let these also be proued first: & so let them minister, hauing no crime.Et hi autem probentur primum: et sic ministrent, nullum crimen habentes. 11The women in like manner: chaste, not slanderers, but sober, faithful in all things.Le donne parimenti pudiche, non date alla detrazione, sobrie, fedeli in ogni cosa.The vvomen in like maner chast, not detracting, sober, faithful in al things.Mulieres similiter pudicas, non detrahentes, sobrias, fideles in omnibus. 12Let deacons be the husbands of one wife: who rule well their children and their own houses.I diaconi abbiano presa una sola donna: e regolino bene i loro figliuoli, e le proprie loro case.Let deacons be the husbandes of one vvife: vvhich rule vvel their children, & their houses.Diaconi sint unius uxoris viri, qui filiis suis bene præsint, et suis domibus. 13For they that have ministered well shall purchase to themselves a good degree and much confidence in the faith which is in Christ Jesus.Imperocché quelli, che faranno bene il lor ministero, si acquisteranno un grado onorevole, e una gran fiducia nella fede di Cristo Gesù.For they that haue ministred vvel, shal purchase to them selues a good degree, and much confidence in the faith vvhich is in Christ IESVS.Qui enim bene ministraverint, gradum bonum sibi acquirent, et multam fiduciam in fide, quæ est in Christo Jesu. 14These things I write to thee, hoping that I shall come to thee shortly.Scrivo a te queste cose, avendo speranza di venir presto da te.These things I vvrite to thee, hoping that I shal come to thee quickly.Hæc tibi scribo, sperans me ad te venire cito: 15But if I tarry long, that thou mayest know how thou oughtest to behave thyself in the house of God, which is the church of the living God, the pillar and ground of the truth.Affinchè ove mai io tardassi, tu sappia come diportarti nella casa di Dio, che è la Chiesa di Dio vivo, colonna, e appoggio della verità.but if I tary long, that thou maiest knovv how thou oughtest to conuerse in the house of God, which is the CHVRCH of the liuing God, the piller and ground of truth.si autem tardavero, ut scias quomodo oporteat te in domo Dei conversari, quæ est ecclesia Dei vivi, columna et firmamentum veritatis.
16And evidently great is the mystery of godliness, which was manifested in the flesh, was justified in the spirit, appeared unto angels, hath been preached unto the Gentiles, is believed in the world, is taken up in glory.Ed è evidentemente grande il mistero della pietà, il quale si è manifestato nella carne, è stato giustificato mediante lo Spirito, è stato conosciuto dagli Angeli, è stato predicato alle gente, è stato creduto nei mondo, è stato assunto nella gloria.And manifestly it is a great sacrament of pietie, vvhich vvas manifested in flesh, vvas iustified in spirit, appeared to Angels, hath beene preached to gentils, is beleeued in the vvorld, is assumpted in glorie.Et manifeste magnum est pietatis sacramentum, quod manifestatum est in carne, justificatum est in spiritu, apparuit angelis, prædicatum est gentibus, creditum est in mundo, assumptum est in gloria.
3:1
Witham
He desireth a good work. No doubt but the work, or office, and charge of a bishop is good; but the motive of desiring to be a bishop not always good. However, in those days, the desire could scarce be grounded on temporal advantages. (Witham)
3:2
A bishop (the same name then comprehended priest) to be blameless, as to life and conversation, adorned, (says St. Chrysostom) with all virtues. See also St. Jerome in his letter to Oceanus.
Witham
The[Ver. 2. Unius uxoris virum, that is non bigamum. See St. Chrysostom, p. 285.] husband of one wife. It does not signify, that to be a bishop or priest he must be a married man; nor that he must be a man who has but one wife at a time; but that he must be a man who has never been married but once, or to one wife: because to be married more than once, was looked upon as a mark of too great an inclination to sensual pleasures. It is true, at that time a man might be chosen to be a bishop or priest whose wife was living, but from that time he was to live with her as with a sister. This St. Jerome testifies as to the discipline of the Latin Church. (Witham)
Challoner
The meaning is not that every bishop should have a wife, (for St. Paul himself had none) but that no one should be admitted to the holy orders of bishop, priest, or deacon, who had been married more than once. (Challoner)
Sober.[Ver. 2. Sobrium, nephalion. Vigilantem.] The Greek rather signifies watchful.
Chaste.[Ver. 2. Pudicum: some Greek manuscripts, semnon.] There is nothing for this in the Greek text at present, unless in some few manuscripts. Perhaps the ancient Latin interpreter added it, as being signified and comprehended in the other words.
Witham
Teacher: a doctor, as the Greek signifies. (Witham)
3:3
Not given to wine, or a lover of wine. This, says St. Chrysostom, is less than to be a drunkard; for such are excluded from the kingdom of heaven, whoever they be. (1 Corinthians 6:10.)
No striker. St. Chrysostom understands not striving, fighting or quarreling even with his tongue.
Witham
Not covetous[Ver. 3. Cupidum, aphilarguron.] of money, as appears by the Greek text. (Witham)
3:4
Ruleth well his own house, etc. Before he is set over the Church, let him have given proofs of his talents for governing within his own house, by the regularity he has made all his dependants observe. In the infancy of the Church, it was frequently necessary to ordain the most regular fathers of families bishops, for want of others of a sufficient age who had observed perpetual continency.
Witham
With all chastity. The Greek implies, grave, sober, temperate; but as this seems to answer what is said in Titus 1:6., it seems to be properly understood of chastity. (Witham)
3:6
Witham
Not a neophyte. Not one newly as it were planted, or newly instructed in the faith. (Witham)
Challoner
That is, one lately baptized, a young convert. (Challoner)
Witham
He fall into the judgment and condemnation of the devil, by returning to his evil habits he has so lately quitted. (Witham)
Calmet
Devil; that is into the same punishment to which the devil is condemned; (Theodoret) or into the power of the devil, who will accuse him at the judgment. (Calmet)
Bible de Vence
Or again, seeing himself so soon after his conversion raised to the first dignities of the Church, might imitate in his pride the devil, who could not bear the weight of glory in which God had created him. (Bible de Vence)
3:8
Witham
Deacons, etc. By the Greek, grave, sober, etc. But why does he pass from bishops to deacons, not naming priests? St. Chrysostom answers, that priests were comprehended under the name of bishops, their functions being much the same, except as to the ordination of the ministers of God. (Witham)
Estius
After speaking of bishops he passes on to deacons, because priests are included in the former title; and every thing that he has said of the first, is applicable to them. (Estius)
3:11
Bible de Vence
Women, etc. By the Greek again, sober, grave, etc. By these women are commonly understood such as had made a vow of not marrying, and who assisted at the baptism of women; (Witham) that is deaconesses, who were women charged with the assistance, and sometimes with the instruction, of persons of their own sex. (Bible de Vence)
Witham
Not given to detraction,[Ver. 11. Non detrahentes, me diabolous.] or calumnies, as in the Greek. A necessary admonition. (Witham)
3:15
Challoner
The pillar and ground of the truth. By the promises of Christ to direct his Church by the infallible spirit of truth; (see John 16:7; Matthew 28:20; etc. (Witham)) and therefore, the Church of the living God can never uphold error, nor bring in corruptions, superstition, or idolatry. (Challoner)
That the Church, the pillar and ground of truth, is to be conducted by the constant superintendence and guidance of the Holy Spirit into all truth to the consummation of days, every one whose mind is not strangely prejudiced may easily discover in various places of the inspired writings.
3:16
Mystery of piety, meaning the mystery of the incarnation of the Son of God: and so in most Greek copies, and in St. Chrysostom we read, God appeared in the flesh.[Ver. 16. Quod manifestatum est; Theos ephanerothe en sarki. See St. Chrysostom.]
Witham
Taken up into glory, by Christ's glorious ascension into heaven. (Witham)
Calmet and others
After having spoken of the grandeur and infallibility of the Church, the apostle takes occasion from it to extol the great mystery of love, the incarnation and redemption of man. By this mystery the Second Person of the blessed Trinity became manifested in the flesh, justifying or proving his divinity by the virtue of the Holy Spirit appearing in his miracles, made known to the Angels, who were his messengers to bear the tidings to man, or assisting spirits to wait upon him, as at the nativity, in the desert, the agony, etc. preached to the world, and at length consummated to the world by his ascension into glory. (Calmet and others)
3:2
3:6
A neophyte.... That is, one lately baptized, a young convert.
3:15
3:1
1. A good vvorke.] The great charge, & great merite, of Ecclesiastical functions. Nothing (saith S. Augustine) in this life, and specially in this time, is easier, pleasanter, or more acceptable to man, then the office of a Bishop, Priest, or Deacon, if the thing be done onely for fashion sake and •••••ringly but nothing before God more miserable, more lamentable, more damnable. Againe, There is nothing in this life, and specially at this time, harder, more laborious, or more dangerous, then the office of a Bishop, Priest, or Deacon. but before God nothing more blessed, if they vvarre in such sort as our Captaine commaundeth. August. ep. 148.
Concordanza Tit. 1, 6.
3:2
2. A Bishop.] The Apostle vnder the name of Bishop instructeth Priestes also. That vvhich is here spoken of a Bishop (because the vvordes Bishop & Priest in the nevv Testament be often taken indifferently for both or either of the tvvaine, as is noted in an other place) the same is meant of euery Priest also: though the qualities here required, ought to be more singular in the Bishop. then in the Priest, according to the difference of their degrees, dignities, and callings.
•. Of one vvife.] Certaine Bishops of Vigilantius sect (vvhether vpon false construction of this text, or through the filthines of their fleshly lust) vvould take none to the Cleargie, except they vvould be maried first, The heretikes opinion cōcerning Priests mariage. not beleeuing (saith S. Hierom aduers. Vigilant. c. 1.) that any single man liueth chastly, shevving hovv holily they liue them selues, that suspect il of euery man, and vvil not giue the Sacrament (of Order) to the Cleargie, vnles they see their vviues haue great bellies, and children vvalling at their mothers breastes. Our Protestants though they be of Vigilantius sect, yet they are scarse come so farre, to commaund euery Priest to be maried. Neuertheles they mislike them that vvill not marrie, so much the vvorse, and they suspect il of euery single person in the Church, thinking the gift of chastitle to be very rare among them, & they do not onely make the state of mariage equal to chast single life, vvith the Heretike Iouinian, but they are bold to say sometimes, that the Bishop or Priest may do his duety and charge better maried, 1 Cor. 7. then single: expresly against S. Paul, vvho affirmeth that the vnmaried thinke of the things that belong to God, and that the maried be diuersely distracted and intangled vvith the vvorld.
The Apostle then, by this place vve novv treate of, neither commaūdeth, nor counseleth, S. Paules place, of one vvife, excludeth bigamos from holy Orders. nor vvisheth, nor vvould haue Bishops or Priests to marrie, or such onely to be receiued as haue been maried: but, that such an one as hath been married (so it vvere but once, and that to a virgin) may be made Bishop or Priest. Which is no more then an inhibition that none hauing been tvvise maried or being bigamus, should be admitted to that holy Order. And this exposition onely is agreable to the practise of the vvhole Church, the definition of aūcient Councels, the doctrine of al the fathers vvithout exception, and the Apostles tradition. Vvhich sense S. Chrysostom vvholy folovveth vpon the Epistle to Titus (though here he folovv not vvholy the same sense.) Ho. 2 in ep. ad Tit. S. Ambrose also vpon this place, and most plainely and largely in his 82 Epistle post med. giuing the cause why bigamus can not be made Bishop or Priest, in fine affirmeth, not onely the Apostle but the holy Councel of Nice to haue taken order that none should be receiued into the Cleargie, that vvere tvvise maried. S. Hierom Ep. 83. ad Oceanum c. 2. & ep. •. c. 18. ep. 11. •. 2 expresly vvriteth that the Cleargie is made of such as haue had but one vvife, at least after Baptisme: for he thought that if one vvere often maried vvhen he vvas yet no Christian, he might notvvithstanding be ordered Bishop or Priest. But S. Ambrose ep. 82. S. Augustine de bono Coniug. c. 18. S. Innocentius the first ep. 2. c. 5. •. to. 1. Concil. S. Leo, ep. 87• li. 2. ep. 25. S. Gregorie, & after them the vvhole Church, exclude those also vvhich haue been tvvise maried vvhen so euer. vvhereof S. Augustine giueth goodly reason and example in the place alleaged. S. Leo ep. 87 addeth further, & proueth that the mā is coū ted bigamus, Vvho are counted bigami. & not the husband of one vvife, in respect of holy Orders, not onely if he hath had tvvo vviues, but if his one vvife vvere not a virgin. vvhich being obserued in the high Priests of the old lavv, Leuit. 21. must needes be much rather kept novv. See also the booke de Ecclesiasticis dogmatibus c. 72, in S. Augustines vvorkes.
And by these fevv you may see hovv shamefully the state of the new heretical Cleargie of our time is fallen from the Apostolike and al the fathers practise and doctrine herein. The Heretical clergie nothing regardeth the Apostles prescription of one vvife. Vvho do not onely take men once or twise maried before, but (vvhich vvas neuer heard of before in any person or part of the Catholike Church) they marie after they be Bishops or Priests, once, tvvise, and as often as their lustes require. Whereas it vvas neuer lawful in Gods Church to marrie after Holy Orders. Neither is there one authentical example thereof in the world. None euer maried after holy Orders. For those of vvhom Nice Councel speaketh, vvere maried before, & were but tolerated onely to vse their wiues: the fathers in the same Councel prouiding expresly at the same time, Socrat. li. 1 c. 8. that none from thence forth should marrie after they came to holy Orders, and that according to the aūcient tradition of the Church, as Socrates and Sozomenus declare in most plaine vvordes. They that vvere made Priests of maried men, absteined from their vviues. See Suidas in the vvord Paphnutius. Sozom. li. 1 c. •2. And in vvhat countrie so euer they haue been permitted to haue carnal dealing euen vvith their vviues whom they had before, it was not according to the exact rule of the Apostles & Churches tradition, by vvhich al that be in holy Orders, should wholy abstaine, not onely from marying, but euen from their wiues before maried. Vvhereof thus vvriteth S. Epiphanius hares. 59 cont. Cathares. S. Epiphanius. The holy preaching of God receiueth not, after Christ, them that marrie againe after their vviues departure, by reason of the great dignitie and honour of Priesthod. And this the holy Church of God obserueth vvith al sinceritie. Yea she doth not receiue the once maried person that yet vseth his vvife and begetteth children: but onely such an one she taketh to be Deacon, Mariage of Priests is contrarie to the aūcient canōs. Priest, Bishop, or Subdeacō, as abstaineth from his one vvife, or is a vvidovver, specially vvhere the holy canō • be sincerely kept. But thou vvilt say vnto me, that in certaine places Priests, Deacons, and Subdeacons do yet beget children (belike this holy father neuer heard of any Bishop that did so, and therfore he leaueth out that order, vvhich he named vvith the other in the former part of the sentence) but that is not done according to order and rule, but according to mans minde, vvhich by time slacketh, and for the great multitude (of Christian people) vvhen there vvere not found sufficient for the ministerie, &c. the test of his vvordes be goodly for that purpose. Eusebius.
Eusebius also Euang. demonst. li. 1. c. 9. saith, that such as be consecrated to the holy ministerie, S. Hierom. should abstaine vvholy from their vviues vvhich they had before. S. Hierom Apolog. ad Pammach. c. 8. proueth, that such of the Apostles as were maried, did so, and that the Clergie ought to do the same by their example. Yea in his time he testifieth (Cont. Vigil. c. 1.) that they did liue single in maner through the world, euē in the East Church also. What, saith he, shal the Churches of the East do, vvhat they of Aegypt, of the See Apostolike: vvhich take to the Clergie, either virgins, or the continent and vnmaried, or such as if they haue vviues, cease to be husbands? And againe he saith in Apolog. ad Pāmach c. 3. (See also c. 8.) If maried men like not vvel of this, let them not be angrie vvith me, but vvith the holy Scriptures, vvith al Bishops, Priests, Deacons, and the vvhole companie of Priests and Leuites, S. Augustine. that knovv they can not offer sacrifices if they vse the act of mariage. S. Augustine de adult. Coniug. li. 2. c. 20. maketh it so plaine a matter that al Priests should liue chast, that he writeth, that euen such as vvere forced (as many vvere in the primitiue Church) to be of the Clergie, See S. Leo ep. 92. c. •. vvere bound to liue chast, yea and did it vvith great ioy and felicitie, neuer complaining of these necessities and intolerable burdens, or impossibilities of liuing chast, as our fleshly companie of new Ministers and Superintendents do novv, that thinke it no life vvhithout vvomen. much like to S. Augustine before his conuersion, vvhen he vvas yet a Manichee, vvho (as him self reporteth Confess. li. 6. c. 3) admiring in S. Ambrose al other his incomparable excellencies, S. Ambrose. yet counted al his felicities lesse, because he lacked a vvoman, vvithout vvhich he thought (in time of his infidelitie) no man could liue. But after his conuersion thus he said to God of S. Ambrose: What hope he had, and against the tentations of his excellencie vvhat a •ight he fel•, or rather vvhat a comfort and solace in tribulation, and his secrete mouth vvhich vvas vvithin in his hart, vvhat sauourie and svveete ioyes it tasted of thy bread, neither could I coniecture, neither h•d I tried.
See Tertullian li. 1 ad vxorem. Tertullian. S. Cyprian de singul• 〈◊〉. the first Councel of Nice can. 3. Conc. Tolet. 2 can. 3. Conc. Aurelian. 3 can. 2. of Carthage the second cap. 2. of Neocaesarea cap. 1, of Ancyra cap. 10. and you shal find that this vvas generally the Churches order euen from the Apostles time, S. Cyprian. though in some places by the licentiousnes of many, Councels. it vvas sometime not so religiously looked vnto. Vvhereby you may easily refute the impudent clamors of Heretikes against Siricius, Gregorie 7, and others, vvhom they falsely make the authors of the Cleargies single life.
•. Not a Neophyte.] None rashly to be admitted to the Clergie. That vvhich is spoken here properly and principally of the nevvly baptized (for so the vvord Neophyte doth signifie) the fathers extend also to al such as be but nevvly retired from prophane occupations, ciuil gouernement, vvarfare, or secular studies, of vvhom good trial must be taken before they ought to be preferred to the high dignitie of Bishop or Priest. though for some special prerogatiue and excellencie, it hath in certaine persons been othervvise, as in S. Ambrose and some other notable men. Tertullian (li. de praescript.) noteth Heretikes for their lightnes in admitting euery one vvithout discretion to the Cleargie. Heretikes admit al sortes vvithout exception. Their Orders (saith he) are rash, light, incōstant: novv they place Neophytes, then secular men, then our Apostataes, that they may tie them by glorie and preferment, Whom vvith the truth they can not. No vvhere may a man sooner prosper and come forvvard, then in the campe of rebelles, vvhere to be onely, is to deserue much. therfore or• to day a Bishop, to morovv somevvhat els: to day a Deacon, to morovv Lector, that is, a Reader: to day • Priest, to morovv a lay man. for to laie men also they enioyne the functions of Priestes. And S. Hierom ep. 83 ad Oceanum c. 4. saith of such, Yesterday a Ca•echumene or nevvly conuerted, to day a Bishop: yesterday in the theatre, to day in the Church: at night in the place of games and maisteries, in the morning at the altar: a vvhile ago a great patrone of stageplaiers, novv a consecrator of holy virgins. And in an other place, Out of the bosome of Plato and Aristophan•s they are chosen to a Bishoprike, vvhose care is, not hovv to sucke out the marovv of the Scriptures, but hovv to soothe the peoples cares vvith florishing declamations. Dialog. cont. Lucifer. c. 5.
3:4
He saith, hauing children, not, getting children. S. Ambr. Ep. 82.
3:6
Neophytus is he that vvas lately christened or nevvely planted in the mystical body of Christ.
〈Greek〉
3:8
8. Deacons.] Vnder the name of Deacons are here conteined Subdeacons, as before vnder the name of Bishop, The three holy orders, only bound to chastitie. Priest also vvere comprehended. Leo ep. 92. c. 3. for to these foure pertaineth the Apostles precept and order touching one vvise, and touching continēcie and chastitie, as by the alleaged Councels and fathers (namely by the vvordes of S. Epiphanius) doth appeare. Greg. li. 1, ep. 42. for they onely be in holy Orders, as seruing by their proper function about the Altar and the B. Sacrament: in respect vvhereof, The 4 inferiour orders not bound to chastitie. the law of chastitie pertaineth to them, and not to the foure inferior Orders of Acolyti, Exorcista, Lectores, and O•tiarij. Vvho neither by precept nor vovv be bound to perpetual chastitie, as the others of the holy and high Orders be bound, both by precept and promis or solemne assent made vvhen they tooke Subdeaconship.
Al these degrees and orders to haue been euer since Christes time in the Church of God, Al the seuen orders auncient, euē from Christ and the Apostles time. it might be proued by al antiquitie. but for as much as the Apostles purpose is not here to recken vp al the Ecclesiastical Hierarchie, it neede not be treated of in this place. But we vvish the learned to reade the 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. chapters of the 4 Councel of Carthage, vvhereat S. Augustine vvas present: vvhere they shal see the expresse callings, offices, and maner of ordering or creating al the said sortes, and shal vvel perceiue these things to be most auncient and venerable. Let them read also Eusebius historie, the 35 Chapter of the 6 booke, vvhere for al these orders he reciteth Cornelius epistle to Fabius, concerning Nouatus. Likewise S. Cyprian in many places, namely ep. 55. nu. 1. where see the notes vpon the same. S. Hiero. ep. 2. c. 6. Of Subdeacon there is mention in S. Augustine. ep. 74 and ep. 20 de epistolis 22 in edit. Paris. S. Epiph. har• 59. S. Cyprian ep. 24. S. Ignatius ep. 9. ad Antioch•nos, and in the 43 canon of the Apostles. Conc. Tolet. 2. can. 1 & 3. Conc. Laodicen. can. 21. Epist. Epiph. apud Hiero. 60. c. 1.
〈Greek〉
3:15
1•. In the house of God.] S. Ambrose calleth the B. of Rome Rector of the vvhole Church. Al the vvorld being Gods, yet the Church onely is his house, the Rector or Ruler vvhereof at this day. (saith S. Ambrose vpon this place) is damasus. where let our louing brethren note vvel, how cleere a case it vvas then, that the Pope of Rome vvas not the Gouernour onely of one particular See, but of Christes vvhole house, vvhich is the Vniuersal Church, vvhose Rector this day is Gregorie the thirtenth.
15. The piller of truth.] This place pincheth al Heretikes vvonderfully, and so it euer did, The heretikes say directly cōtrarie to the Apostle, that the Church is not the piller of truth. and therfore they oppose them selues directly against the very letter and confessed sense of the same, that is, cleane contrarie to the Apostle. some saying, the Church to be lost or hidden: some, to be fallen avvay from Christ these many ages: some, to be driuen to a corner onely of the vvorld: some, that it is become a stewes and the seate of Antichrist: lastly the Protestants most plainely and directly, that it may and doth erre, and hath shamefully erred for many hundred yeres together. And they say herein like them selues, and for the credit of their ovvne doctrine, vvhich can not be true in very deede, except the Church erre, euen the Church of Christ, vvhich is here called the house of the liuing God.
But the Church vvhich is the house of God, That the Church is the piller of truth and can not erre, is proued by many reasons. whose Rector (saith S. Ambrose) in his time was Damasus, and novv Gregorie the thirtenth, and in the Apostles time S. Peter, is the piller of truth, Io. 14, 16. the establishement of al veritie: therfore it can not erre. It hath the Spirit of God to lead it into al truth till the vvorldes end: Mat. 16. therfore it can not erre. It is builded vpon a rocke, Mat. 28. hel gates shal not preuaile against it: therfore it can not erre. Christ is in it til the end of the vvorld, Eph. 4. he hath placed in it Apostles, Doctors, Pastors, and Rulers, Io. 17. to the consummation and ful perfection of the whole body, that in the meane time we be not caried about vvith euery blast of doctrine: therfore it can not erre. Luc. 22. He hath praied for it, Psal. 2. that it be sanctified in veritie, that the faith of the cheefe Gouernour therof faile not: Eph. 5. it is his house, his spouse, his body, his lotte, kingdom and inheritance, giuen him in this vvorld: he loueth it as his ovvne flesh, and it can not be diuorced or separated from him: therfore it can not erre. the nevv Testament, Scriptures, Sacraments, and sacrifice can not be changed, being the euerlasting dourie of the Church, continued and neuer rightly occupied in any other Church but in this our Catholike Church: therfore it can not erre. And therfore al those pointes of doctrine, faith, and vvorship, vvhich the Arians, Manichees, Protestants, Anabaptistes, other old or new Heretikes, vntruely thinke to be errors in the Church, be no errors in deede, but them selues most shamfully are deceiued, and so shal be still, til they enter againe into this house of God, vvhich is the piller and ground of al truth: that is to say, not onely it self free from al error in faith and religion, but the piller and stay to leane vnto in al doubtes of doctrine, and to stand vpon against al heresies and errors that il times yeld, without vvhich there can be no certaintie nor securitie. And therfore the holy Apostles, The meaning of this article, I beleeue the Cath. Church. and Councels of Nice and Constantinople, made it an article of our Creeds, to beleeue the CATHOLIKE and APOSTOLIKE CHVRCH. Vvhich is, not onely to acknowledge that there is such a Church, as heretikes falsely say: but that that which is called the Catholike Church, & knovven so to be, and cōmunicateth vvith the See Apostolike, is the Church: and that vve must beleeue, heare, and obey the same, as the touch stone, piller, and firmament of truth. For, al this is comprised in that principle, 〈Greek〉 I beleeue the Catholike Church. And therfore the Coūcel of Nice said, I beleeue in the Church, that is, I beleeue and trust the same in al things.
Neither can the Heretikes escape by fleing from the knovven visible Church, to the hid congregation or companie of the Predestinate. For that is but a false phantastical apprehension of Vvicleffe and his folowers. It is the visible Church that is the piller or truth and can not erre. The companie of the Predestinate maketh not any one Societie among them selues, many of them being yet vnborne, and many yet Infidels and heretikes, and therfore be not of the one house of God vvhich is here called, the piller of truth. And those of the Predestinate that be already of the Church, make not a seueral companie from the knovven Catholike Church, but are baptized, houseled, taught, they liue and die in the common Catholike visible Church, or els they can neither receiue Sacraments, nor saluation. S. Paul instructeth not Timothee hovv to teach, preach, correct, and conuerse in the inuisible societie of the Predestinate, but in the visible house of God. So that it must needes be the visible Church which can not erre.
If any make further question, Vvhence the Church hath this priuilege neuer to erre. how it can be that any companie or societie of men (as the Church is) can be void of error in faith, seing al men may erre: he must knovv that it is not by nature, but by priuilege of Christes presence, of the Holy Ghosts assistance, of our Lordes promis and praier. See S. Augustine vpon these vvordes of the 118 Psalme Cone. 13. S. Augustine. Ne auferas de ore meo verbum veritatis vsqucquaque. Vvhere he hath goodly speaches of this matter. For the same purpose also these vvordes of Lactantius are very notable. It is the Catholike Church onely, Lactantius. that keepeth the true vvorship of God, this is the fountaine of truth, this the house of faith, this the Temple of God: vvhither if any man enter not, or from vvhich if any man go out, he is an aliene and stranger from the hope of euerlasting life and saluation. No man must by obstinate contention flatter him self, S. Cyprian. for it standeth vpon life and saluation. &c. S. Cyprian saith, The Church neuer departeth from that vvhich she once hath knovven. Ep. 55 ad Cornel. nu. 3. S. Ireneus saith, That the Apostles haue laid vp in the Church as in a rich treasurie, al truth. S. Irenaeus. And, that she keepeth wish most sincere diligence, the Apostles faith and preaching. li. 3 c. 4. & 40. & li. 1. c. 3. It vvere an infinite thing to recite al that the fathers say of this matter, al counting it a most pernicious absurditie to affirme, that the Church of Christ may erre in religion.
3:1
Tertulliano † 220 d.C. A Treatise on the Soul 16
… and with reason, too, will God desire whatever objects and claims are worthy of Himself. For He will show indignation against the evil man, and for the good man will He desire salvation. To ourselves even does the apostle allow the concupiscible quality. “If any man,” says he, “desireth the office of a bishop, he desireth a good work.”
Tertulliano † 220 d.C. On Exhortation to Chastity 7
… In short, after unity begins number. Unity, moreover, is everything which is once for all. But for Christ was reserved, as in all other points so in this also, the “fulfilling of the law.” Thence, therefore, among us the prescript is more fully and more carefully laid down, that they who are chosen into the sacerdotal order must be men of one marriage;
Tertulliano † 220 d.C. On Monogamy 12
Come, now, you who think that an exceptional law of monogamy is made with reference to bishops, abandon withal your remaining disciplinary titles, which, together with monogamy, are ascribed to bishops.
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 11.15
… secondly, prophets; and thirdly, teachers.” And you will say the like in the case of him who seeks the office of a bishop for the sake of glory with men, or of flattery from men, or for the sake of the gain received from those who, coming over to the word, give in the name of piety; for a bishop of this kind at any rate does not “desire a good work,”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 14.22
… For laying down the law in regard to bishops in the first Epistle to Timothy, he says, “If a man seeketh the office of a bishop, he desireth a good work. The bishop, therefore, must be without reproach, the husbands of one wife, temperate, sober-minded,”
Archelao † fl. 278 d.C. The Acts of the Disputation with the Heresiarch Manes 51
… and bishops in the same, and describing in the places severally assigned to that purpose, in what manner and with what character the ministers of God ought to conduct themselves, of what repute the presbyters ought to be possessed, and how they should be constituted, and what manner of persons those also ought to be who desire the office of bishop.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Treatise Concerning the Christian Priesthood 3.11
11. But no one will always endure the strain; for fearful, truly fearful is the eager desire after this honor. And in saying this I am not in opposition to the blessed Paul, but in complete harmony with his words. For what says he? “If any man desireth the office of a bishop, he desireth a good work.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 9
Chap. iii. ver. 1 . “This is a faithful saying.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 2
… God, when He would save His people, wrought for the ark by Oxen. Is it the good life or the virtue of the Priest that confers so much on thee? The gifts which God bestows are not such as to be effects of the virtue of the Priest. All is of grace. His part is but to open his mouth, while God worketh all: the Priest only performs a symbol.
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 14.8
… Should the entreaties of your brethren induce you to take orders, I shall rejoice that you are lifted up, and fear lest you may be cast down. You will say: “If a man desire the office of a bishop, he desireth a good work.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 69.3
… (For if a man know not how to rule his own house, how shall he take care of the church of God?) Not a novice lest being lifted up with pride he fall into the condemnation of the devil. Moreover he must have a good report of them which are without; lest he fall into reproach and the snare of the devil.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 69.8
… Every man’s conscience will tell him that it rests with himself what image he will see reflected there, whether one that will grieve him by its deformity or one that will gladden him by its beauty. I turn now to the passage in question.
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.34
… Bishop, priest, and deacon, are not honourable distinctions, but names of offices. And we do not read:
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 19.19
… It is to this the apostle refers when he says, “He that desireth the episcopate desireth a good work.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 18.1
… for I have taken upon me to treat of things divine, being a man; of spiritual things, being carnal; of things eternal, being a mortal. Also from me, dearly beloved, far be vain presumption, if my conversation would be sound in the house of God, “which is the Church of the living God, the pillar and foundation of the truth.”
Socrate Scolastico † 440 d.C. The Ecclesiastical History of Socrates Scholasticus 7.25
… ‘You are a happy man,’ said he, ‘to have had charge of so “good a work”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 1.8
But for the most part those who covet pre-eminence seize on the language of the Apostle to serve the purpose of their own cupidity, where he says, If a man desire the office of a bishop, he desireth a good work (
3:2
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Arian Persecution Under Constantine 1
… while he who advocates the cause of their heresy is sought for and immediately sent to take possession of the other’s Church; and henceforth confiscations and insults, and all kinds of cruelty are exercised against those who do not receive him. And what is the strangest of all, the man whom the people desire, and know to be blameless
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.69
69. Why need I speak of the things of ancient days? Who can test himself by the rules and standards which Paul laid down for bishops and presbyters, that they are to be temperate, soberminded, not given to wine, no strikers, apt to teach, blameless in all things, and beyond the reach of the wicked,
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 21.10
… St. Paul has sketched him by anticipation. This he does, when he sings the praises of the great High-priest, who hath passed through the heavens (for I will venture to say even this, since Scripture can call those who live according to Christ by the name of Christs): and again when by the rules in his letter to Timothy,
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Letters 13
… ought we not therefore to trust souls to him who is well-skilled to soften them by the fervent heat of the Holy Spirit, and who by the impress of rational implements may fashion each one of you to be a chosen and useful vessel? It is thus that the inspired Apostle bids us to take thought, in his Epistle to Timothy
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 1.50
… “Likewise must the deacons be grave, not double-tongued, not given to much wine, not greedy of filthy lucre, holding the mystery of the faith in a pure conscience. And let them also first be proved, and so let them serve, being found blameless.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Selections from the Letters of St. Ambrose 63.24
61. And so the Apostle has given a pattern, saying that a bishop must be blameless,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 3
… and the reason is, that it is an affair that requires a great mind. Many are the exigencies which throw a man out of his natural temper; and he had need have a thousand eyes on all sides. Do you not see what a number of qualifications the Bishop must have? to be apt to teach, patient, holding fast the faithful word in doctrine (see
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 1
… iv. 14 .) Yet Presbyters would not have laid hands on a Bishop. And again, in writing to Titus, he says, “For this cause I left thee in Crete, that thou shouldest appoint elders in every city, as I gave thee charge. If any man is blameless, the husband of one wife” ( Tit. i. 5, 6 .); which he says of the Bishop.
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 14.8
… You will say: “If a man desire the office of a bishop, he desireth a good work.” I know that; but you should add what follows: such an one “must be blameless, the husband of one wife, vigilant, sober, chaste, of good behavior, given to hospitality, apt to teach, not given to wine, no striker but patient.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 52.16
… while, if you refuse it, it is wonderful how much more he will come to respect you. The preacher of continence must not be a maker of marriages. Why does he who reads the apostle’s words “it remaineth that they that have wives be as though they had none” —why does he press a virgin to marry? Why does a priest, who must be a monogamist,
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 69.2
… and you are of opinion that he has violated the precept of the apostle, who in his list of episcopal qualifications commands that a bishop shall be “the husband of one wife.”
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.23
… Their meaning is that God so ordered events that he who had improvidently made a vow, should learn his error by the death of his daughter. And if Samuel who was brought up in the tabernacle married a wife, how does that prejudice virginity? As if at the present day also there were not many married priests, and as though the Apostle did not
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.34
… For he does not say: Let a bishop be chosen who marries one wife and begets children; but who marries one wife, and
san Girolamo † 420 d.C. Against the Pelagians 1.21
… and yet, he is not to blame who has not all excellence, nor is he condemned for lacking that which he has not; but he is justified through what he does possess. The Apostle described the character of a bishop when he wrote to Timothy,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Good of Marriage 21
… on this account the Sacrament of marriage of our time hath been so reduced to one man and one wife, as that it is not lawful to ordain any as a steward of the Church, save the husband of one wife.
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Letters 4
… certain, too, who have had several wives, and have led a life given up to all licentiousness, have had all facilities put in their way, and been admitted to the Sacred Order, contrary to that utterance of the blessed Apostle, in which he proclaims and says to such, “the husband of one wife
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 1.8
… iii. 1 ). But, while praising the desire, he forthwith turns what he has praised to fear when at once he adds, but a bishop must be blameless (
Ecumenical Councils The Canons of the Council in Trullo 3
… that the indulgence which the Church of Constantinople extended to its presbyters and deacons in allowing them the use of marriage entered into before ordination, should not be allowed to go any further, nor to be an occasion for the violation of that truly Apostolic canon, “The bishop, the presbyter, and the deacon must be the husband of one wife.”
3:3
san Basilio † 379 d.C. The Letters 22.2
The voice should be modulated; no one ought to answer another, or do anything, roughly or contemptuously, but in all things moderation
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 52.11
Let your breath never smell of wine lest the philosopher’s words be said to you: “instead of offering me a kiss you are giving me a taste of wine.” Priests given to wine are both condemned by the apostle
Pseudo-Clement The First Epistle of the Blessed Clement, the Disciple of Peter the Apostle 13
… not “crafty workmen;” not workmen “drunken” and “faithless;” nor workmen who traffic in Christ; not misleaders; not “lovers of money; not malevolent.”
3:4
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 2.14
… For the Psalmist says that even irrational nature is put in subjection , and brings under the same term those who are overcome in war , while the apostle bids servants to be in subjection to their own masters , and that those who are placed over the priesthood should have their children in subjection
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 69.5
… For as the word λογισμόι , that is, “disputings,” refers to the fault and misdoing of sons in the faith, and as the precept concerning the management of a house refers to the right direction of body and of soul,
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 107.6
6. We read of Eli the priest that he became displeasing to God on account of the sins of his children; and we are told that a man may not be made a bishop if his sons are loose and disorderly.
3:5
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 6
… om. “same”) sin. For how are we to draw others away from that idolatry if we draw not ourselves away from this? For we are nearer related to ourselves than our neighbor is, and so when we persuade not ourselves, how are we to persuade others? For if he that doth not rule well over his own house, will not take care of the Church either (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Titus 4
For if Paul requires this of one who is promoted to a Church, saying, “If a man know not how to rule his own house, how shall he take care of the Church of God?” (
3:6
san Ponzio, diacono di Cartagine † 300 d.C. The Life and Passion of Cyprian, Bishop and Martyr. By Pontius the Deacon 3
… none stripped of help by the hand of the mighty was not protected by him as a defender. Such things ought they to do, he was accustomed to say, who desire to please God. And thus running through the examples of all good men, by always imitating those who were better than others he made himself also worthy of imitation.
san Basilio † 379 d.C. The Letters 213
… I therefore salute your holiness in return, and exhort you, as is my wont, not to cease to pray for my unhappy life, that I may never, drowned in the unrealities of this world, forget God, “who raiseth up the poor out of the dust;” that I may never be lifted up with pride and fall into the condemnation of the devil;
sant'Ambrogio † 397 d.C. Selections from the Letters of St. Ambrose 63.24
… Yet the Western Bishops approved of my ordination by their decision, the Eastern by an example of the same kind. And yet the ordination of a neophyte is forbidden, lest he should be lifted up by pride.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 15
3. For whereas the greatest of evils, and those which make havoc of the whole world, had their entering in from pride:—for both the devil, not being such before, did thus become a devil; as indeed Paul plainly declared, saying, “Lest being lifted up with pride, he fall into the condemnation of the devil:”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 62
… Wherefore Paul also said, “Lest, being lifted up with pride, he should fall into the condemnation of the devil.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 1
… to the one the Incarnate, to the other God the Word. Just as one might say of a house which has some part decayed and the other sound, He hath rebuilt the house, that is to say, He has made it stronger, and laid a firmer foundation. So also here He hath brought all under one and the same Head.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Thessalonians 1
Wherefore, I beseech you, let us all be earnest to be far removed from this affection, that we may not fall into his condemnation, that we may not subject ourselves to the same punishment, that we may not partake of the vengeance. “Not a novice,” he says, “lest being puffed up he fall into the condemnation of the devil.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 10
… If before he had learnt to be under rule, he should be appointed one of the rulers, he would be puffed up: therefore he adds, “Lest being lifted up with pride, he fall into the condemnation of the devil,” that is, into the same condemnation which Satan incurred by his pride.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 9
… For that the proud must fall under the same punishment as that (wicked) one, hear Paul declare; “Not a novice, lest being lifted up with pride, he fall into the judgment, and the snare of the devil.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 76.1
1. Although I am conscious of many sins and every day pray on bended knees, “Remember not the sins of my youth nor my transgressions, yet because I know that it has been said by the Apostle “let a man not be lifted up with pride lest he fall into the condemnation of the devil,”
3:7
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Treatise Concerning the Christian Priesthood 2.4
… for in such matters there is need of careful scrutiny, and he who is going to present any one as qualified for the priesthood ought not to be content with public report only, but should also himself, above all and before all, investigate the man’s character. For when the blessed Paul says, “He must also have a good report of them which are without,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 16
Ver. 12 , “For what have I to do with judging them that are without?” Calling the Christians and the Greeks, “those within” and “those without,” as also he says elsewhere, (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 11
Seest thou how everywhere he speaks of those without, the Greeks? Wherefore also when writing to Timothy, he said, “Moreover, he must have good testimony from them that are without.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 10
Ver. 7 . “Moreover he must have a good report of them which are without; lest he fall into reproach and the snare of the devil.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 15
But what if the offenses be notorious, and yet there are no witnesses, only a strong suspicion? It has been said above that he ought “to have a good report of them which are without.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Titus 2
“And ordain elders in every city,” here he is speaking of Bishops, as we have before said,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 22.56
… not the praise given a man by a few just and wise people, but popular report, which bestows greatness and renown on a man, and which is not desirable for its own sake, but is essential to the success of good men in their endeavors to benefit their fellow-men. So the apostle says, that it is proper to have a good report of those that are without;
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Letters 10
… that the rule of the Apostle’s authority might in all things be kept, which enjoins that one who is to be the priest of a church should be fortified, not only by the attestation of the faithful but also by the testimony of “those who are without
3:8
san Policarpo di Smirne † 155 d.C. Epistle to the Philippians 5
Knowing, then, that “God is not mocked,” we ought to walk worthy of His commandment and glory. In like manner should the deacons be blameless before the face of His righteousness, as being the servants of God and Christ, and not of men. They must not be slanderers, double-tongued,
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. De Decretis. (Defence of the Nicene Definition.) 2
… who said, when He came at the end of the ages for the abolishment of sin, “I give no new commandment unto you, but an old commandment, which ye have heard from the beginning .” Wherefore also the blessed Apostle Paul, who had learned it from Him, when describing ecclesiastical functions, forbade that deacons, not to say bishops, should be double-tongued
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 14
… And yet this is not the case in the Churches. But is it to the Presbyters that the management belongs? And yet at present there was no Bishop, but the Apostles only. Whence I think it clearly and manifestily follows, that neither Deacons nor Presbyters is their designation: but it was for this particular purpose that they were ordained.
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 14.8
… “Likewise must the deacons be grave,” he writes, “not double-tongued, not given to much wine, not greedy of filthy lucre, holding the mystery of the faith in a pure conscience. And let these also first be proved; then, let them minister, being found blameless.”
3:10
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 12.14
… who is not a Peter, and does not possess the things here spoken of, imagines as a Peter that he will so bind on earth that the things bound are bound in heaven, and will so loose on earth that the things loosed are loosed in heaven, he is puffed up, not understanding the meaning of the Scriptures, and, being puffed up, has fallen into the ruin of the devil.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 3.30
Chapter 30.— 35. Accordingly this precedent is wholly without bearing on the matter in hand. We might rather say that the declaration of the apostle sufficiently inculcates this care, when he says, "Let these also first be proved; then let them use the office of a deacon, being found blameless."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Against Two Letters of the Pelagians 1.28
… “Forgive and it shall be forgiven you, give and it shall be given you.” But none could rightly be ordained a minister in the Church if the apostle had said, “If any is without sin,” where he says, “If any is without crime;” or if he had said, “Having no sin,” where he says, “Having no crime.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 41.10
… And so the Apostle Paul, when he determined on the ordination of either elders or deacons, or whoever was to be ordained to the superintendence of the Church, says not, If any one is without sin; for had he said so, every one would be rejected as unfit, none would be ordained: but he says, “If any one is without crime” [E.V. blame],
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Letters 12
But when the Apostle warns and says: “and let these also first be proved, and so let them minister
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. Register of the Epistles of St. Gregory the Great 9.106
… He should, then, be polished long by religious meditation, that he may be well-pleasing, and so shine as a candle placed on a candlestick that the adverse force of winds driving against the kindled flame of erudition may not extinguish it, but increase it. For, since it is written, That one should first be proved, and so minister (
3:11
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 11
Ver. 11 . “Even so must the women be grave, not slanderers, sober, faithful in all things.”
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.35
… If his child be unchaste, he himself cannot be a bishop, and he offends God in the same way as did Eli the priest, who had indeed rebuked his sons, but because he had not put away the offenders, fell backwards and died before the lamp of God went out.
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. The Ecclesiastical History of Theodoret 3.10
A young man who was a priest’s son, and brought up in impiety, about this time went over to the true religion. For a lady remarkable for her devotion and admitted to the order of deaconesses
3:12
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 14.22
… The bishop, therefore, must be without reproach, the husbands of one wife, temperate, sober-minded,” etc.; and, in regard to deacons, “Let the deacons,” he says, “be the husbands of one wife, ruling their children and their own houses well,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 11
Ver. 12 . “Let the Deacons be husbands of one wife.”
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.14
… Fratricide and digamy were abolished by the same punishment—that of the deluge. The one was avenged seven times, the other seventy times seven. The guilt is as widely different as are the numbers. What the holiness of second marriage is, appears from this—that a person twice married
3:13
san Basilio † 379 d.C. The Letters 170
… This is the treatment you shall receive from me, for many others are making supplication in your behalf, and before all the rest your own presbyter, for whose grey hairs and compassionate disposition I feel much respect. Continue longer to hold aloof from me and you have quite fallen from your degree.
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Letters 18
… What proofs were given of this supposed injury? What Canons were cited against us? What legitimate episcopal decision confirmed any verdict passed upon us? And supposing any of these processes had taken place, and that in the proper way, my standing
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 1.5
5. For besides the subjects which have been mentioned, there is another, about which some are no less perplexed, enquiring within themselves on what account God permitted a man possessing such confidence towards Him,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 11
Ver. 13 . “For they that have used the office of a Deacon well purchase to themselves a good degree, and much boldness in the faith which is in Christ Jesus.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 14.8
… For whilst you, a slothful trader, keep a penny in your hands, you occupy the place of another who might double the money. Wherefore, as he who ministers well purchases to himself a good degree,
3:14
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 11
Ver. 14, 15 . “These things write I unto thee, hoping to come unto thee shortly. But if I tarry long, that thou mayest know how thou oughtest to behave thyself in the house of God, which is the Church of the living God, the pillar and ground of the truth.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 1
What is the reason of his writing this second Epistle to Timothy? He had said, “I hope to come unto thee shortly” (
3:15
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 3.1
1. We have learned from none others the plan of our salvation, than from those through whom the Gospel has come down to us, which they did at one time proclaim in public, and, at a later period, by the will of God, handed down to us in the Scriptures, to be the ground and pillar of our faith.
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 3.11.8
8. It is not possible that the Gospels can be either more or fewer in number than they are. For, since there are four zones of the world in which we live, and four principal winds, while the Church is scattered throughout all the world, and the “pillar and ground”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 5.33
… and superintendence from no other quarter, and notwithstanding they have revolted from the Jews.” Each one of us, then, is come “in the last days,” when one Jesus has visited us, to the “visible mountain of the Lord,” the Word that is above every word, and to the “house of God,” which is “the Church of the living God, the pillar and ground of the truth.”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 10.16
… And at all times Jesus finds some of this sort in the temple. For in that which is called the church, which is the house of the living God, the pillar and ground of the truth,
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 10.4.7
7. And in what city but in this newly built and God-constructed one, which is a ‘church of the living God, a pillar and foundation of the truth,’
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 18.25
… and immediately afterwards, For from the rising of the sun even unto the going down of the same, My name is glorified among the Gentiles . Concerning this Holy Catholic Church Paul writes to Timothy, That thou mayest know how thou oughtest to behave thyself in the House of God, which is the Church of the Living God, the pillar and ground of the truth
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 10
It is worth while to enquire why he calls Timothy to him, inasmuch as he was intrusted with a Church, and a whole nation. It was not from arrogance. For Paul was ready to come to him; for we find him saying, “But if I tarry long, that thou mayest know how thou oughtest to behave thyself in the house of God.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 48.1
… Of this it is sung in this Psalm. Let us hear, acknowledge, associate, glory, reign. For Her called firmament, hear also in the Apostolic Epistles, “the pillar and firmament of the truth.”
Pseudo-Irenaeus Pseud-Irenæus 1
… But in an exceeding degree did the whole wrath of mob, general, and soldiers fall on Sanctus, a deacon from Vienna, and on Maturus, a newly-enlightened but noble combatant, and on Attalus, a native of Pergamus, who had always been the Pillar
3:16
san Barnaba † 61 d.C. The Epistle of Barnabas 12
… This name then being given him when he sent him to spy out the land, he said, “Take a book into thy hands, and write what the Lord declares, that the Son of God will in the last days cut off from the roots all the house of Amalek.” Behold again: Jesus who was manifested, both by type and in the flesh,
Mathetes (A Diogneto) † fl. 130 d.C. Epistle to Diognetus 11
… For which reason He sent the Word, that He might be manifested to the world; and He, being despised by the people [of the Jews], was, when preached by the Apostles, believed on by the Gentiles.
Clemente Alessandrino † 215 d.C. The Stromata, or Miscellanies fragments-of-clemens-alexandri
1 Tim. iii. 16 . “Was seen of angels.” O mystery! The angels saw Christ while He was with us, not having seen Him before. Not as by men.
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 3.31
… Was it that the human race might be benefited thereby, or did he himself obtain any advantage from the possession of such a power?—always supposing it to be conceded that these statements are not wholly inventions, but that the thing actually happened through the co-operation of some demon. But if it be recorded that my Jesus was received up into glory,
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 10.61
61. Ye who trisect Christ into the Word, the soul and the body, or degrade the whole Christ, even God the Word, into a single member of our race, unfold to us this mystery of great godliness which was manifested in the flesh
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 11.9
… for a moment the exposition of this passage in the Gospel, and ask them first whether they have forgotten the preaching of the Apostle, who said, Without controversy great is the mystery of godliness, which was manifested in the flesh, justified in the Spirit, seen of angels, preached among the nations, believed on in the world, received up in glory
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. On the Incarnation of the Word section1
… come now, Macarius (worthy of that name), and true lover of Christ, let us follow up the faith of our religion
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 1.4
… for he says not, ‘God Himself is the power,’ but ‘His is the power.’ Very plain is it to all that ‘His’ is not ‘He;’ yet not something alien but rather proper to Him. Study too the context and ‘turn to the Lord;’ now ‘the Lord is that Spirit
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 2.21
… And with these proofs, how, O Arians, misunderstanding the passage in Deuteronomy, did you venture a fresh act of irreligion
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 27
… If they deprecate our doxology on the ground that it lacks written authority, let them give us the written evidence for the confession of our faith and the other matters which we have enumerated. While the unwritten traditions are so many, and their bearing on “the mystery of godliness”
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 12.5
… For this would not hold together even another form of government, since that which is held in by force is wont, when opportunity offers, to strike for freedom: but freedom of will more than anything else it is, which holds together our—I will not call it rule, but—tutorship. For the mystery of godliness
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 2.1
… appeared on earth and “conversed with men ,” that men might no longer have opinions according to their own notions about the Self-existent, formulating into a doctrine the hints that come to them from vague conjectures, but that we might be convinced that God has truly been manifested in the flesh, and believe that to be the only true “mystery of godliness
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 4.1
… Tell me, was the Word made flesh, or not? You would not, I presume, say that It was not. It was so made, then, and there is none who denies it. How then was it that “God was manifested in the flesh
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 5.3
… And hence it is that all who preach the word point out the wonderful character of the mystery in this respect,—that “God was manifested in the flesh
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 6.2
… I mean, who were brought into being at His command), marking the specialty of nature by the addition of “own.” And, to the end that no one should connect the suffering of the Cross with the imperishable nature, he gives in other words a fairly distinct correction of such an error, when he calls Him “mediator between God and men ” and “man ,” and “God
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 8.5
… and he is also said by the Apostle to have the power of death . As, then, we obtain, as has been said, from the Scriptures, a twofold conception of death, He Who is truly unchangeable and immutable “alone hath immortality,” and dwells in light that cannot be attained or approached by the darkness of wickedness
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 11.2
… over all,” saying to the Romans, “Whose are the fathers, and of whom, as concerning the flesh, Christ came, Who is over all, God blessed for ever ,” and writing to his disciple Titus, “According to the appearing of Jesus Christ the great God and our Saviour ,” and to Timothy, proclaims in plain terms, “God was manifest in the flesh, justified in the spirit
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. The Great Catechism pref
The presiding ministers of the “mystery of godliness”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 6
… For in the first place he is saying this with a view to accuse them, and to show that, though in the enjoyment of many a blessing from above, they yet showed great ingratitude. Then, the context also makes this clear. For he goes on to say, “For what if some did not believe?” If they did not believe, how do some say, the oracles were believed in?
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 11
Ver. 16 . “And without controversy great is the mystery of godliness; God [He who] was manifest in the flesh, justified in the Spirit.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 15
… and to show that it does so, hear Paul declaring this point, and saying, that He “is the Image of the invisible God.” ( Col. i. 15 .) Now if He be the Image of the Invisible, He must be invisible Himself, for otherwise He would not be an “image.” And wonder not that Paul saith in another place, “God was manifested in the Flesh” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 73
… For those who are seen we may see and not know; but those who are known we cannot know and not know. Wherefore He saith, “and ye have seen Him”; just as it saith, “was seen also of Angels.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 4.20
… and in which, when done and made known, is the salvation of all who believe, and hope, and love. For this is “the great mystery of godliness, which was manifest in the flesh, justified in the Spirit, seen of angels, preached unto the Gentiles, believed on in the world, received up into glory.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Nature and Grace 2
… For God is not so unjust as to defraud righteous persons of the reward of righteousness, because there has not been announced to them the mystery of Christ’s divinity and humanity, which was manifested in the flesh.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 72.3
… For at least, if there is equal power employed in both, there is greater mercy in the latter. For “this is the great mystery of godliness which was manifested in the flesh, justified in the Spirit, seen of angels, preached unto the Gentiles, believed on in the world, received up into glory.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Seven Books of John Cassian on the Incarnation of the Lord, Against Nestorius 5.12
… Let us ask the Apostle himself, who elsewhere to teach the same thing uses words of the same force, saying: “And evidently great is the mystery of godliness, which was manifested in the flesh, justified in the Spirit, seen of angels, preached to the Gentiles, believed on in the world, received up in glory.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Seven Books of John Cassian on the Incarnation of the Lord, Against Nestorius 7.17
… For Scripture says that that which was born of Mary is of the Holy Ghost. Who also filled with righteousness (justitia) that which was created: for it says ‘He appeared in the flesh, was justified in the Spirit.’
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Seven Books of John Cassian on the Incarnation of the Lord, Against Nestorius 7.18
… And as for your use of the evidence of the Apostle on this matter, you garble the arrangement and meaning of the sacred passage. For the Apostle’s statement is not as you have quoted it, mutilated and spoilt. For what says the Apostle? “And evidently great is the mystery of Godliness, which was manifested in the flesh, was justified in the Spirit.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 1
Orth. —The divine apostle, writing to Timothy, also says “without controversy great is the mystery of godliness. God was manifest in the flesh, justified in the spirit, seen of angels, preached unto the Gentiles, believed on in the world, received up into glory.”
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Letters 38
… “Be ye in nothing affrighted by the adversaries; which is for them a cause of perdition, but to you of salvation .” For what is so calamitous as to wish to destroy all hope of man’s salvation by denying the reality of Christ’s Incarnation, and to contradict the Apostle who says distinctly: “great is the mystery of Godliness which was manifest in the flesh
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Letters 124
… nor through the mystery of the Incarnation had the Word been deprived of anything which should be restored Him by the Father’s gift. But “the form of a slave” by which the impassible Godhead fulfilled a pledge of mighty loving-kindness
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 72
… That is to say, weakness and mortality, which were not sin, but the penalty of sin, were undergone by the Redeemer of the World in the way of punishment, that they might be reckoned as the price of redemption. What therefore in all of us is the heritage of condemnation, is in Christ “the mystery of godliness
3:1
1. FIDELIS SERMO. — Chrysostomus, Theophylactus, Oecumenius, haec verba non ad sequentia de episcopatu, sed ad praecedentia referunt; quia enim dubitare poterant, an verum et certum esset id quod dixit in fine cap. praeced., mulierem scilicet salvandam esse per filiorum generationem, ideo hic addit, inquiunt, «Fidelis sermo,» q. d. Id, quod dixi de mulieribus, certum est et indubitatum. Verum longe melius Theodoretus, Ambrosius, Primasius et alii τὸ «fidelis sermo» referunt ad sequentia, q. d. Certum est et verissimum quod de episcopatu et ordine hierarchico jam toto cap. dicturus sum. Solet Apostolus cum aliquid magni dicturus est, τὸ «fidelis sermo» praemittere, ut dixi cap. 1, vers. 15. Hic enim aggreditur Timotheo munia Episcopi et aliorum Ecclesiae ministrorum ad vivum depingere. SI QUIS EPISCOPATUM DESIDERAT, BONUM OPUS DESIDERAT. — Vult, ait S. Augustinus, lib. XIX De Civit., XIX, docere Apostolus, quid sit episcopatus, nomen scilicet esse operis, non honoris: Episcopus enim est superintendens, qui curam aliorum gerit, subitque onus et laborem docendi et regendi populum; episcopatus enim dicitur παρὰ τοῦ ἐπισκοπεῖν πάντας, id est eo quod omnes speculetur omnibusque provideat, inquit Theophylactus. Quo sensu dixit Cicero in Epistolis: «Unum me Pompeius esse voluit, quem tota Campania habeat episcopum, ad quem delectus et summa negotii referatur.» Eusebius quoque lib. I, cap. XXXVII, De Vita Constantini, eum vocat communem orbis episcopum a Deo constitutum. Sic et Hieronymus explicat, epist. 83 ad Oceanum: «Si quis,» inquit, «episcopatum desiderat, bonum opus desiderat: opus, non dignitatem; laborem, non delicias; opus per quod humilitate decrescat, non intumescat fastigio.» Eadem ratione episcopatum esse grave onus, docet S. Clemens, lib. II Constit. Apost., cap. XXV: «Quia,» inquit, «oportet Episcopum omnium scopum esse, sicut Christus Episcopi scopus est.» Ubi addit noster Turrianus, idcirco ab Apostolo hic vocari ἔργον, id est opus arduum et difficile. Hinc infert Augustinus, primo, non esse Episcopum, qui praeesse magis eligit, quam prodesse. Secundo, episcopatum, licet in se sit opus bonum, non tamen bene, sed indecenter appetitur, nisi scilicet a Deo et Ecclesia ad hoc voceris, uti vocatus est Timotheus per prophetiam, cap. 1, vers. 18. «Otium ergo,» ait Augustinus, lib. XIX De Civit., cap. XIX, «sanctum quaerit charitas veritatis, negotium justum suscipit necessitas charitatis; quam sarcinam, si nullus imponit, percipiendae atque intuendae vacandum est veritati: si autem imponitur, suscipienda est propter charitatis necessitatem; sed nec sic omnino veritatis delectatio deserenda, ne subtrahatur illa suavitas et opprimat illa necessitas.» Secundo, planius et clarius: «Qui episcopatum desiderat, bonum (graece καλὸν, id est praeclarum et arduum) opus desiderat:» hic enim verissimum est illud adagium, δύσκολα τὰ καλὰ, difficilia, quae pulchra, sive praeclara. Vult enim Timotheum et omnes episcopos docere Apostolus, Episcopi munus excelsum esse et arduum, ut illud serio apprehendant, totique illi intendant, ut tanto oneri faciant satis. Unde explicans hoc opus bonum, sive praeclarum, subdit: «Oportet ergo Episcopum irreprehensibilem esse,» etc. Id maxime verum erat tempore Pauli, cum episcopatus non erat honor, sed labor ingens et proximus ad martyrium gradus. Imo Alvarus Pelagius, lib. De Planctu Ecclesiae, art. 18, ex S. Hieronymo sic explicat: «Qui episcopatum desiderat, bonum opus, id est martyrium, desiderat. Illo,» inquit, «tempore ab Apostolo dictum est, Si quis episcopatum desiderat, bonum opus desiderat, quo quisquis plebibus praeerat, primus ad martyrii tormenta trahebatur. Tunc ergo fuit laudabile episcopatum quaerere, quando per hoc non dubium erat ad supplicia graviora pervenire.» Idem docet S. Gregorius, I part. Pastor., VIII; Anselmus et alii. Sicut ego Deus tunc multos excitabat ad se offerendum martyrio, ita et nonnullos excitabat ad episcopatus capessendos, qui se Martyribus duces praeberent fidei et martyrii. Jam vero qui episcopatum ob amplos proventus, ob dignitatem, ob gradum et honorem quaerunt, periculosa ambitione et avaritia peccant. Ratio est, quia Episcopus debet esse perfectus, nec tendere, sed esse in statu perfectionis Christianae: hoc autem de se praesumere, magnae est superbiae. Secundo, quia, ut docet Concilium Tridentinum, episcopatus est onus angelicis humeris formidabile; nam non tantum pro sua, sed et pro omnium sibi subditorum animabus ab Episcopo rationem exiget Deus. Quis nisi temerarius hoc munus et onus ambiat? Socrates apud Platonem, dial. I De Republic., miratur eos qui volentes imperium suscipiunt: Quia, inquit, nullus probus magistratus sibi, sed subditis, eorumque commodis intendit et servit: unde censet probos viros ad magistratus capessendos invitos adigendos esse, proposita poena vel praemio. Hinc et Antigonus, Macedonum rex, cum videret filium insolentius regere suos, ait: «An ignoras, o fili, regnum nostrum esse splendidam servitutem?» Si ita est in magistratu terreno et temporaneo, quid erit in spiritali, coelesti et perpetuo, qualis est episcopatus? Unde S. Gregorius loco citato: «Apostolus,» ait, «laudans desiderium boni operis (episcopatus) protinus in pavorem vertit quod laudavit, cum subdit: Oportet autem episcopum irreprehensibilem esse,» etc., q. d. Laudo quod quaeritis, sed discite quid quaeratis. Et auctor operis imperfecti, hom. 33 in Matth.: «Opus,» ait, «desiderare in se bonum est: primatum autem honoris concupiscere, vanitas est; primatus fugientem se desiderat, desiderantem se fugit et horret.» Hinc S. Chrysostomus tantopere episcopatum fugit, ut docet ipse in sex libris De Sacerdotio. Sic eumdem fugerunt S. Augustinus, Gregorius, Fulgentius et alii. Audi S. Augustinum, epist. 148 ad Valerianum: «Vis,» ait, «mihi facta est merito peccatorum meorum (nam quid aliud aestimem nescio), ut secundus locus gubernaculorum mihi traderetur, qui remum tenere non noveram.» Et serm. 75 ad Fratres in Eremo: «Usque adeo timebam episcopatum, ut (quoniam coeperam jam alicujus esse momenti inter servos Dei, fama mea) in quo loco sciebam non esse Episcopum, ne illo accederem caverem; ex hoc agebam quantum poteram, ut in loco humili salvarer, ne in alto periclitarer. Veni ad istam civitatem propter videndum amicum, quem putabam me lucrari posse Deo, ut nobiscum esset in monasterio. Quasi securus perveni, quia locus habebat Episcopum. Apprehensus et presbyter factus sum, et per hunc modum ad episcopatum perveni.» Legitur in Vita S. Goaris, ipsum, cum a Sigeberto, Francorum rege, postulatus esset Trevirorum Episcopus, inducias postulasse; Interim Deum orasse, ut, nisi esset ex salute sua, episcopatum a se averteret: mox ipse in morbum incidit, et infirmatus ad mortem, episcopatum evasit. Simile de Nilamone monacho refert Nicephorus, lib. XIII, cap. XVII. Sic de Canonico illo S. Victoris Parisiis spectatae probitatis et doctrinae narrat Thomas Cantipratanus, lib. I Exemplorum sui temporis memorabilium, cap. XX, quod, cum in vita postulatus ad episcopatum constanter eumdem respuisset, post mortem beatus apparuerit cuidam suo amico, qui idipsum a moriente efflagitarat, rogatusque an bene cessisset illi pertinax illa episcopatus recusatio, responderit dicens: «Quod in vita semper timui nunc scio, scilicet quod si episcopatus cathedram ascendissem, in damnationis perpetuae periculum incidissem,» id est, si de numero Episcoporum fuissem, verisimiliter de numero Beatorum non essem. Recte ergo sanxit Leo Imperator sub annum Domini 469, lib. XXXI, cap. De Episcop. et Clericis, «non pretio, sed precibus ordinetur Antistes. Tantum ab ambitu debet esse sepositus, ut quaeratur cogendus, rogatus recedat, invitatus effugiat, sola illi suffragetur necessitas excusandi. Profecto enim indignus est sacerdotio, nisi fuerit ordinatus invitus.» S. Gregorius, lib. VI in lib. I Reg., cap. ultim.: «Rectus,» ait, «est ordo, ut quaerantur homines ad episcopatum.» Et Bernardus, lib. I De Consid., cap. V: «Qui pro se rogat,» inquit, «jam judicatus est.» Et inferius: «Cunctantes et renuentes coge et compelle intrare.» Vide Anselmum et D. Thomam, II II, Quaest. CLXXXV, art. 1. Nota: Non meminit hic parochorum et Sacerdotum Apostolus, sed eos sub Episcopis intelligit: est enim idem eorum onus et munus, docendi, pascendi, regendi populum, sed circa pauciores subditos. Vide dicta Philipp. 1, 1.
3:2
2. OPORTET ERGO EPISCOPUM IRREPREHENSIBILEM ESSE, UNIUS UXORIS VIRUM. — q. d. Itaque ut aggrediar praecipuum hujus epistolae argumentum, scilicet ut te, o Timothee, aliosque episcopos doceam, quales quibusque virtutibus praediti esse debeant, dico imprimis Episcopum debere esse irreprehensibilem, id est, qui non tantum vitio, quod reprehendi possit, careat, sed qui insuper omnibus virtutibus sit ornatus. «Omnes,» inquit Hieronymus ad Ocean., «virtutes in uno sermone comprehendit, et pene rem contra naturam exigit; quis enim ille est, qui absque peccato et reprehensione vivat?» Hinc Nazianzenus, in Apol. 1: «Vitium,» inquit, «in Episcopo est, non quam optimum esse;» quia, ut recte ait Plutarchus, lib. De Doctrina principum, «Sunt principes tam sacri, quam profani instar lucentium gemmarum, atque adeo si quis in illis naevus apparet, detractioni patet et calumniae.» Et Theophylactus hic: «Praesidem,» inquit, «ac principem velut stellam et illuminationem decet esse, ut ad ipsum omnes defigentes oculos illustrentur, atque ducantur in viam rectam.» Et Chrysostomus hic, hom. 10: «Eum,» inquit, «qui regendos alios suscepit, tanta decet gloria virtutis excellere, ut instar solis caeteros velut stellas suo fulgore obscuret.» Et inferius: «Oportet,» inquit, «Episcopum angelum esse, nulli humanae perturbationi vitiove subjectum.» Et in morali: «Idcirco,» inquit, «nos Dominus elegit, ut simus quasi luminaria, ut veluti fermentum evadamus, ut magistri caeterorum efficiamur, ut veluti angeli cum hominibus versemur in terris, tanquam viri cum infantibus pueris, quasi spirituales cum animalibus, ut ex nostro contubernio ingentia illi lucra conquirant.» Idem alio loco docet Episcopum in populo debere esse quasi angelum inter homines et quasi pastorem inter oves mutas et irrationales, tantumque ratione et virtute populum debere antecellere, quantum homo bruta antecellit. Hinc patet Episcopum debere esse perfectum. Errant ergo imperfecti, qui sibi persuadent, quod sese perficient in episcopatu: ibi enim velle discere perfectionem, idem est quod velle discere figulinam in dolio, ait Nazianzenus, Apologet. 1, id est velle discere artem cum eam debeas exercere, imo docere; idque cum gravi animarum tibi creditarum periculo et damno. Audi Bernardum, in fine lib. IV De Consid. ad Eugenium Pontificem: «Consideres,» inquit, «ante omnia sanctam Romanam Ecclesiam, cui Deo auctore praees, Ecclesiarum matrem esse, non dominam: te vero non dominum Episcoporum, sed unum ex ipsis, porro fratrem diligentium Deum. De caetero considera oportere te esse formam justitiae, sanctimoniae speculum, pietatis exemplar, assertorem veritatis, fidei defensorem, doctorem Gentium, Christianorum ducem, amicum sponsi, sponsae paranymphum, cleri ordinatorem, pastorem plebium, magistrum insipientium, refugium oppressorum, pauperum advocatum, miserorum spem, tutorem pupillorum, judicem viduarum, oculum caecorum, linguam mutorum, baculum senum, ultorem scelerum, malorum metum, bonorum gloriam, virgam potentium, malleum tyrannorum, regum patrem, legum moderatorem, canonum dispensatorem, sal terrae, orbis lumen, sacerdotem Altissimi, vicarium Christi, Christum Domini, postremo Deum Pharaonis,» Nota: Apostolus sexdecim conditiones exigit hic ab Episcopo, decem affirmativas, sex negativas. Prima est affirmativa, ut sit irreprehensibilis; secunda est negativa, ut sit unius uxoris vir, etc. UNIUS UXORIS VIRUM. — Primo, Ambrosius, lib. De Dignitat. sacerd., cap. IV, sic explicat, q. d. Oportet Episcopum unius Ecclesiae, non plurium esse Episcopum, nec ab una Ecclesia ad aliam transire; hoc enim vetat hic Paulus, et Concilium Nicenum I, can. 16. Verum hoc mysticum est, non litterale, ut fatetur ipse Ambrosius. Secundo, Lutherus sic explicat: Episcopus non sit scortator, sed unam habeat uxorem. Sic fere et Beza. Episcopus, inquit, non sit talis, qui temere repudiata uxore aliam ducat. Hic enim revera est scortator, imo adulter. Tertio, Magdeburgenses, Calvinus et passim Novantes sic explicant, q. d. Episcopus simul non habeat multas uxores, uti Judaei permissu Dei habuerunt; sed unam tantum, ita tamen ut illa mortua, aliam et aliam ducere possit, itaque successive habere multas. Huc referri potest aliquorum olim explicatio, cujus meminit hic Chrysostomus et Theophylactus, quamque probat hic Theodoretus, debere scilicet eligi Episcopum, non qui jam sit (in quo plane a Calvino et Novantibus dissident), sed qui ante episcopatum fuerit monogamus, id est unam tantum simul habuerit uxorem, licet plures habuerit successive. Nam in ipso episcopatu non monogamus, sed agamus et caelebs sit oportet. Verum omnes alii, praeter Theodoretum, hasce expositiones refellunt validis rationibus, voluntque per «unius uxoris virum,» intelligi monogamum absolute, qui secundas non iniit nuptias, nec successive plures habuit uxores, sed unam tantum. Patet id primo, quia non tantum lege Christi, sed etiam usu gentium et lege Romana polygamia tempore Christi, imo ante Christum fuit abrogata, non tantum apud Christianos, sed etiam apud Judaeos et gentes omnes, erantque polygami infames, ut patet ex edicto Diocletiani et Maximiani, quod extat L. Neminem, C. De incestis nuptiis, et ex edicto Valeriani et Galieni, L. Eum, C. ad leg. Juliam De adulteriis. «Eum,» inquiunt Imperatores, «qui simul duas habuerit uxores, sine dubitatione comitatur infamia,» scilicet ex recepto jam pridem gentium usu et consuetudine. Supervacue ergo et frustra moneretur hic a Paulo Episcopus, ne sit polygamus, hoc est, ne plures simul habeat uxores, cum nec laico id liceret, nec polygamia esset in usu. Sicut ridicule jam v. g. Pontifex scriberet ad Episcopos: Episcopus non debet esse polygamus, cum polygamia nec apud laicos quidem sit in usu, aut permissa. Imo hoc ipso, quo Apostolus hanc ab Episcopo perfectionem exigit, ut sit unius uxoris vir, tacite permittit laico, ut sit duarum uxorum vir: hoc autem simul esse non potest (quia obstat lex Christi, imo et Romana, ut dixi), sed tantum successive; ergo cum ab Episcopo Paulus exigit, ut sit unius uxoris vir, non simul, sed successive intelligit, scilicet Episcopum ita unam habere, vel habuisse uxorem, ut post vel ante illam, nullam aliam successive habuerit. Secundo, quia cap. V, vers. 9, simili phrasi dicit Apostolus: «Vidua eligatur non minus sexaginta annorum, quae fuerit unius viri uxor.» Atqui ibi intelligit unius viri uxorem illam quae post mortem mariti secundas non iniit nuptias, nec secundum habuit maritum; nunquam enim visum fuit unam uxorem duos simul habere maritos, ut ad hoc cavendum dixerit Apostolus, eligendam esse unius viri uxorem: ergo pariter hic unius uxoris virum intelligit eum, qui successive tantum habuit unam, ita ut mortua prima uxore, non duxerit secundam. Tertio, quia hinc usus antiquissimus Ecclesiae habet, ut non ordinentur digami, qui duas uxores successive, sed monogami, qui unam tantum habuerunt. Estque haec communis Patrum, praeter Theodoretum, expositio. Vide eos apud Bellarminum, lib. I De Cleric., cap. XXIII et XXIV. Dices: Apostolus vult Episcopum esse irreprehensibilem, et explicans subdit: «Unius uxoris virum;» ergo per hoc cavere vult ne simul duas habeat uxores; hoc enim crimen est et reprehensibile: habere vero duas successive, nec crimen est, nec reprehensibile. Respondeo primo, posse haec accipi ut disparata, ut scilicet primo, velit Episcopum esse irreprehensibilem; secundo, ut eumdem velit esse unius uxoris virum; varias enim hic dotes ab Episcopo requirit. Secundo, ut demus τὸ «irreprehensibilem» ad sequentia referri, eaque generatim complecti, respondeo, per «irreprehensibilem» intelligit non tantum carentem crimine, sed etiam nota quapiam, quae ab hominibus notari et reprehendi solet, quaeque alicujus vitii, infirmitatis, aut imperfectionis hominibus suspicionem praebet: talis autem est digamia. Haec enim praebet hominibus suspicionem incontinentiae et propensionis in libidinem; unde in Episcopo turpis est et reprehensibilis; decet enim Episcopos esse castos, ut suis castitate praeluceant, utque liberius eos hortari possint ad continentiam, inquit Ambrosius, lib. I Officior., cap. ult. Hinc et Gentiles, digamos a sacerdotio repulerunt. «Inter Gentiles etiam,» inquit Hieronymus ad Ageruchiam, epist. 11, «flamen unius uxoris vir ad sacerdotium admittitur, flaminissa quoque unius viri uxor eligitur: ad tauri Aegyptii sacra semel maritus assumitur.» Hinc Dido Aeneid. IV, ait: Huic uni forsan potui succumbere culpae. «Culpae,» inquit Servius, propter antiquum ritum, quo repellebantur a sacerdotio bis nuptae. Dices secundo: Scortatores et adulteri, si se emendent, non repelluntur a sacerdotio; ergo multo minus digami, qui successive duas habuerunt uxores, sunt ab eo repellendi. Respondeo: Nego consequentiam; nam non tantum ob incontinentiae speciem, de qua jam dixi, digami repelluntur, sed etiam ob mysticam significationem: Episcopus enim repraesentare debet Christum, qui unam tantum habuit sponsam, eamque virginem, scilicet Ecclesiam; non potest ergo esse digamus, sed monogamus, ut pulchre docet S. Augustinus, lib. De Bono conjug., cap. XVIII, cujus verba mox recitabo. Sicut ergo lege Ecclesiastica judices, qui reos morte mulctant, sunt irregulares et inhabiles ad sacerdotium, non ob crimen (nullum enim admiserunt, imo justitiam exercuerunt), sed ob indecentiam et ob significationem; debet enim sacerdos referre mansuetudinem Christi, et remotissimus esse a sanguinis effusione: ita pariter juste potuit Ecclesia sancire legem, qua digamos, ob similem indecentiam et significationem, arceret a sacerdotio. Est enim duplicis generis irregularitas legibus Ecclesiae sancita: prior ob enormia crimina, inter quae non sunt fornicatio et adulterium; secunda, ob mysticam significationem, qualis est in digamia et judiciis capitalibus. Objicit tertio, Calvinus: Saltem Apostolus inter dotes Episcopi ponit, esse «unius uxoris virum:» ergo requirit ut Episcopus sit conjugatus saltem cum una. Idem olim Hieronymo objecit Vigilantius. Respondeo cum Theophylacto et Patribus, τὸ «unius uxoris virum» esse dotem Episcopi, non positivam, sed negativam, quae tamen innuit aliam positivam: unius enim uxoris vir is est, qui adeo continens est, ut non habeat vel habuerit plures uxores, quam unam. Non ergo praecipit Apostolus, aut laudat, ut Episcopus habeat unam uxorem, sed si habuerit, ut unam tantum habuerit; quod si nullam habeat, habueritve, non ineptum, sed aptiorem episcopatui censendum vult Apostolus: vult enim Episcopum eligi quam fieri possit castissimum. Nam alioqui ipse Paulus contra hanc legem peccasset, utpote qui Timotheum et Titum creaverit Episcopos, qui, teste S. Ignatio ad Philadelphios, perpetuam coluerunt virginitatem: verum quia tempore Christi, rari inter Gentiles et Judaeos inveniebantur caelibes, et plerique omnes erant conjugati, hinc eosdem jam conversos ad Christum, eo quod deessent caelibes apti, necesse erat promoveri ad episcopatus et sacerdotia: ita tamen, ut monogamos, quasi castiores eligi velit Apostolus. Ubi nota: Hi, qui ex conjugio vocabantur ad sacerdotium, post ordinationem usu conjugii abstinebant communi Ecclesiae lege, idque ob excellentem sacerdotii dignitatem, quae puritatem angelicam requirit, et ut toti Christo et Ecclesiae vacarent. Unde Apostolus ad Titum, cap. 1, 8, vult Episcopum esse continentem. Certe constat sanctissimos omnes et doctissimos Episcopos, qui a mille ducentis annis vixerunt, fuisse caelibes. Docet id Epiphanius haeresi 59, quae est Catharorum. «At dices,» inquit, «in quibusdam locis presbyteros et diaconos adhuc liberos gignere; sed hoc non est juxta canonem, sed juxta hominum mentem, quae per tempus elanguit.» Et Hieronymus, lib. I Contra Vigilantium: «Quid facient,» inquit, «Orientis Ecclesiae, quid Aegypti et Sedis Apostolicae, quae aut virgines clericos accipiunt, aut continentes, aut, si uxores habuerint, desinunt esse mariti.» Idem docent et sanciunt sanctissimi Pontifices, Siricius, epist. ad Himerium; Leo I, epist. ad Anastasium; Innocentius I, epist. ad Victricium; imo Concilium Nicenum I, can. 3, et Eliberinum, can. 33. Quod ergo Graeci sacerdotes utantur conjugibus, quas ante sacerdotium duxerunt, abusus est, inductus a Graecis incontinentibus sub annum Domini 700, in Synodo Trullana (quae non legitima, sed clancularia et profana Synodus fuit), can. 13; nam ante hos Trullanos, Graeci Patres in Concilio Niceno, aliique, ut patet ex Epiphanio loco citato, hunc abusum damnarunt: illum tamen, utpote nimis inolitum, pacis causa, Graecis jam permittit Ecclesia Romana, ut patet cap. Cum olim, de clericis conjugatis. Denique fuit olim controversia inter S. Hieronymum et Augustinum an haec digamia, quae est impedimentum sacerdotii, sit accipienda ante baptismum, an vero tantum post baptismum. S. Hieronymus, epist. ad Oceanum, vult tantum censendos hic digamos, qui post baptismum duas uxores successive duxerint, non vero eos, qui ante baptismum unam, et ea defuncta post baptismum alteram duxerant. Negat id Augustinus, vultque tam hos, quam illos esse digamos et irregulares; ita enim habet, lib. De Bono conjug., cap. XVIII: «Quod acutius intellexerunt, qui nec eum, qui catechumenus vel paganus habuerit alteram, ordinandum esse censuerunt; de Sacramento enim agitur, non de peccato: nam in baptismo peccata omnia dimittuntur. Propter Sacramenti autem sanctitatem, sicut femina etiamsi catechumena fuerit vitiata, non potest post baptismum inter Dei virgines consecrari: ita non absurde visum est eum, qui excessit uxorum numerum singularem, non peccatum aliquod commisisse, sed normam quamdam Sacramenti amisisse, non ad vitae bonae meritum, sed ad ordinationis Ecclesiasticae signaculum necessariam.» Augustini sententiam secuta est Ecclesia cum suo capite Innocentio I, ut patet 28, q. III. SOBRIUM. — Graecum νηφάλιον, tam sobrium, quam vigilem (ut vertit Theodoretus et Syrus), atque perspicacem, suisque rebus attentum (ut Theophylactus) significat: nam sobrietas mater est vigilantiae, ingenii et solertiae. Inde νηφάλια sacra dicebantur, in quibus pro vino libabatur aqua: nimirum non decet speculatorem omnium saluti invigilantem esse dormitabundum; nec vigilare potest, qui ventri se addicit. Talem, vigilantem scilicet pastorem, se praebuit Jacob patriarcha, Genes. XXXI, vers. 39. Tales debent esse Episcopi et Pastores: imo, ut ait Chrysostomus, imitari, adeoque superare debent duces castrorum, qui noctu diuque universum suum exercitum perlustrant. PRUDENTEM. — Graecum σώφρονα, etiam temperantem, et, ut Ambrosius ac Hieronymus vertunt, pudicum; proprie tamen prudentem, qui sana mente, judicio ac consilio est, significat, praesertim hoc loco, ubi praecessit «sobrium.» In Episcopo magna requiritur prudentia; nam «ars artium,» inquit Nazianzenus, Apol. 1, «scientia scientiarum mihi esse videtur, hominem regere, animal scilicet omnium maxime varium et multiplex.» Rursum, omnia Ecclesiae negotia dirigere debet Episcopus: quanta ergo et quam varia opus est illi prudentia? Tertio, omnibus virtutibus pollere et excellere oportet Episcopum, ergo rara et admirabili prudentia praeditus sit necesse est; prudentia enim auriga est omnium virtutum, ut dicere solebat S. Antonius. Hinc Aristoteles, VI Ethic., cap. XIII, docet omnes virtutes in prudentia esse connexas, ideoque Socratem asseruisse quod virtutes omnes sunt quaedam prudentiae, quia scilicet nulla sine prudentia esse aut consistere potest; prudentia enim omnes dirigere, omnibus quid agendum, quid cavendum sit, dictare et praescribere debet. ORNATUM. — κόσμιον, id est, honesto habitu, qui virum gravem decet, ornatum: idem enim est verbum, quod cap. II, vers. 9, Noster vertit, in habitu ornato. Secundo et melius, Hieronymus ad Oceanum, ex Cicerone ait: «Ornatus vocatur, qui decorem servat in motu, incessu, habitu et sermone.» «Ornatum» ergo idem est, quod moribus compositum; ut etiam per corpus appareat animi moderatio et temperantia. «Amictus enim corporis, et risus dentium, et ingressus hominis enuntiant de illo,» Ecclesiastici XIX, 27. Et ut ait Cicero: «Caput est artis docere quod facias.» Ita cum Hieronymo explicant Theodoretus, Syrus, Anselmus et alii. Hinc S. Ambrosius, ut narrat hic D. Thomas, quosdam ordinare noluit, hoc solo nomine, quod tam dissolute incederent. De hoc ornatu sacerdotis vide fuse S. Gregorium, homil. 17 in Evangel. Hinc graviter et querula voce S. Ambrosius, lib. De Dignitate sacerdotali, cap. VI, et Gregorius, loco citato, docent, causam cur subinde sacerdotes, Episcopi et clerici despiciantur, esse ipsorummet levitatem, inscitiam, mores incompositos, impuram et improbam vitam. Hoc enim est quod talibus Deus intentat per Malachiam, cap. II, vers. 8, dicens: «Vos recessistis de via, et scandalizastis plurimos in lege, irritum fecistis pactum Levi: propter quod et ego dedi vos contemptibiles et humiles omnibus populis.» PUDICUM. — Non habent hanc vocem Graeca, nec Syrus, sed Romana. Ut se pudicos servent Episcopi et Ecclesiastici, maxime vitare debent consortia mulierum. Ita S. Augustinum fecisse scribit Possidonius, cap. XXVI Vitae ejus, quod tanti doctoris exemplum quia memorabile est nobisque imitandum, hic ascribam: «Feminarum,» inquit Possidonius, «intra domum ejus nulla unquam conversata est, nulla mansit, nec quidem germana soror, quae vidua Deo serviens multo tempore, usque in diem obitus sui, praeposita ancillarum Dei vixit; sed neque patrui sui filia, et fratris sui filiae, quae pariter Deo serviebant; quas personas sanctorum Episcoporum Concilia in exceptis posuerunt. Dicebat vero, quia etsi de sorore et neptibus secum commorantibus nulla nasci possit mala suspicio; tamen, quoniam illae personae sine aliis necessariis secumque manentibus feminis esse non possent, et quod ad eas etiam aliae a foris intrarent, de iis posse offendiculum aut scandalum infirmioribus nasci. Ob hoc ergo dicebat, nunquam debere feminas cum servis Dei etiam castissimis, in una manere domo. Et si forte ab aliquibus feminis, ut videretur et salutaretur, rogabatur, nunquam sine clericis testibus ad eas intrabat, vel solus cum solis unquam est locutus, nisi secretorum aliquid interesset.» Ita S. Xaverius mulieres adiri aiebat minori fructu et majori periculo vel tentationis, vel suspicionis sinistrae. Imo Concilium Carthaginense, can. 23, decernit ne Episcopi, Presbyteri vel clerici feminas accedant, nisi adsint alii clerici, vel graves aliqui Christiani. Quam haec res sit magni momenti aeque ac periculi, praeclare docet, et graviter admonet Auctor libri De Singularitate (sive solitaria et a feminis semota vita) clericorum, qui extat inter opera Cypriani: «Lubrica,» inquit, «spes est, quae inter fomenta peccati salvari se sperat, incerta victoria est inter hostilia arma pugnare, impossibilis liberatio est flammis circumdari, nec ardere.» Et infra: «Ipsi nos fallimus quoties credimus inter masculos et feminas castitatem immobilem custodiri. Difficile quis venenum bibet et vivet; verendum est dormienti in ripa, ne cadat, cum dicat Apostolus I ad Corinth. X: Qui se putat stare, videat ne cadat; et utilius est infirmum se homo cognoscat, ut fortis existat, quam si fortis videri velit, infirmus emergat.» Et infra: «De carbonibus scintillae dissiliunt, de ferro rubigo nutritur, morbos aspides sibilant, et mulier fundit concupiscentiae pestilentiam, quam Salomon sic comparat dicens: De vestimentis procedit tinea, et a muliere iniquitas viri.» Scripsit S. Leander, Episcopus Hispalensis, insignem regulam, sive institutionem virginum ad Florentinam sororem, quam edidit noster Brouwerus, in qua cap. II, ita ei praecipit: «Quisquis vir, si sanctus est, nullam tecum quaerat familiaritatem, ne videndi jugitate aut infametur utriusque sanctitas, aut pereat. Decidet enim a charitate Dei, quae perpetrandi mali operis occasionem praebuerit. Decidet a charitate proximi, quae, etsi male non agit, opinione tamen pessimam famam nutrit. Dispar enim sexus in unum locatus, eo titillatur inflictu, quo nascitur, et naturalis movetur flamma, si incomposita attigerit. Quis colligabit ignem in sinu suo, et non comburetur? ignis et stupa sibi utraque contraria in unum redacta, flammas nutriunt. Viri sexus et feminae diversus si conjungitur, quo lex naturae provocat, commovetur.» Nimirum, ut aiebat Plato, vir appetit feminam tanquam sui partem (cupit enim costa redire ad latus viri, ex quo sumpta est), et femina virum, sicut pars appetit suum totum, cupitque ei jungi et illi inexistere. Vide S. Hieronymum, epist. 8, 9, 10, 11 et 22. Hic est ergo scopulus latens, sed nocentissimus, ad quem incauti aut sibi praefidentes allisi viri magni et sancti, castitatis naufragium fecerunt. O qualia et quanta videbimus in die judicii! Qui sapis, fuge blandas Sirenes. HOSPITALEM. — φιλόξενον, id est peregrinorum amantem, et erga eos hospitalem. Haec virtus Episcopo est necessaria, ideoque tantas opes Episcopis attribuit Ecclesia. Hinc S. Gregorius scribens ad Joannem Episcopum: «Hospitalitatem,» ait, «nesciens non fiat Episcopus.» Et Hieronymus ad Oceanum: «Ante omnia,» inquit, «hospitalitas Episcopo praecipitur. Si enim omnes audire cupiunt illud Evangelii: Hospes eram, et collegistis me, quanto magis Episcopus, cujus domus omnium debet esse hospitium! Laicus enim unum vel alterum aut paucos suscipiens hospitalitatis explebit officium; Episcopus vero, nisi omnes susceperit, inhumanus est.» Ita S. Job peregrinos quaesivit et collegit; unde cap. XXXI, vers. 32, ait: «Foris non mansit peregrinus, et ostium meum viatori patuit.» Sic S. Gregorius pauperes et peregrinos semper hospites ad mensam suam recipiebat: quod adeo Deo placuit, ut Christus, pauperis specie indutus, ab eo ad mensam suscipi voluerit. Testis est Joannes Diaconus in Vita S. Gregorii, lib. II, cap. XIII et XXIII. Ita Leo IX Pontifex, anno Domini circiter 1048, in pauperes et peregrinos profuse beneficus, leprosum ante domum suam repertum in proprio lecto reponi jussit, et postero die illum requirens, evanuisse comperit. Creditum est Christum, sub specie pauperis, in lecto tam misericordis Pontificis cubuisse. Hoc Sigebertus in Chronico et Platina in Vita Leonis IX referunt. Denique audi quid sit mulier, et vide quam cavenda sit. Sic eam describit Anastasius Nicaenus, tom. VI, Bibliothecae SS. Patrum, Quaest. LXII, § Omnis qui aspexerit: «Quid est,» inquit, «mulier? in terra naufragium, fons sceleris, lethalis occursus, lapsus oculorum, animarum exitium, cordis lancea, sceptrum inferorum, praeceps desiderium, juvenum pernicies. Quid mulier? sanctorum calumnia, quies serpentis, diaboli solatium, aegritudo inconsolabilis, fornax succensa, eorum qui servantur scandalum, vitium immedicabile, diurnae nugae, prodigorum hospitium, officina daemonum. Quid est mulier? os effrenatum, triumphus mysteriorum, dux tenebrarum, magistra deliciorum, vestita vipera, domus tempestas, viri naufragium, immitis fera,» etc. Ut ergo sacerdotes et clerici pudicos se servent, feminarum colloquia et consortia devitent. Idem faciant vicissim feminae, praesertim virgines, caveantque ne unquam absque arbitris cum aliquo viro, etiam Religioso, etiam confessario, secreto colloquantur; sed omnia agantur in propatulo, ubi a multis videri possint: vel si intra domum in cubiculo aliquid tractandum sit, nunquam desit testis qui omnia videat. Meminerint Thamar in occulto, quod testis deesset, a fratre esse incestatam. Meminerint pene omnes quotquot ceciderunt, hujus moniti negligentia cecidisse. Si nulla essent in abdito et absque inspectore colloquia, nulla essent stupra. Hinc S. Ambrosius, lib. II in Lucam: «Trepidare,» ait, «virginum est, et ad omnes viri ingressus pavere, omnes viri affatus vereri.» Loquitur de virgine cum sola est: in occulto enim uterque alteri est ignis, uterque fomes et stupa; atque diabolus tum adest, omnesque vires suas exserit, ne tam commoda ipsi occasio sine lucro praetereat. DOCTOREM. — διδακτικόν, id est aptum ad docendum. Doctrinam exigit Apostolus ab Episcopo, non lauream; sed Concilium Tridentinum hanc requirit ut testimonium doctrinae, cum vult eos qui Licentiae in Theologia vel Jure Canonico gradu sunt insignes, eligi Episcopos. Haec est prima Episcopi dos, qua Episcopus est Episcopus. «Summa enim omnium episcopalium virtutum,» ait Hilarius, lib. VIII De Trinit., «est scientia et doctrina.» Et Hieronymus ad Oceanum: «Sine praedicatione,» inquit, «tantum prodest conversatio exemplo, quantum officit silentio.» Hinc Pontifex legis veteris Rationali suo insculptum habebat: «Doctrinam et Veritatem.» «Doctrina enim,» ait Theophylactus in commentario ad Titum, «virtus et character Episcopi est.» Hinc et ad Titum, cap. 1, Apostolus exigit ab Episcopo, «ut sit potens exhortari.» Et Concilium Tridentinum sess. V, cap. 1, docet praecipuum munus Episcopi esse praedicationem verbi Dei, hancque per se ipsum, si potest, Episcopum praestare debere. 3. NON PERCUSSOREM, — id est qui non percutit lingua, non rixatur, non insultat, non maledicit. Ita Chrysostomus. Sunt enim, ut ait Horatius, «linguae plagae,» nimirum cum patres acerbe filios objurgant. Secundo et simplicius, id est: Qui non percutit manibus, qui non violentus, qui non durus et atrox in familiares ac subditos. Ita Syrus, Theophylactus et Anselmus. «Christus,» inquit Hieronymus, «percussorem damnat illum Episcopum, qui dorsum suum dedit ad flagella et, cum maledictus est, non remaledixit.» Tertio, Theophylactus et Anselmus: «Non percussorem,» id est qui non vulnerat conscientias fratrum importuno verbo vel exemplo: sed hic est sensus mysticus. Graecum hic addit μὴ αἰσχροκερδῆ, id est non turpis lucri cupidum; sed hoc videtur supervacaneum. Nam mox sequitur, ἀφιλάργυρον id est non cupidum argenti. MODESTUM, — ἐπιεικῆ, id est aequum. Aequus, inquit Aristoteles, V Ethic., cap. X, dicitur, qui non persequitur summum jus, in quo summa est injuria; sed in partem propendet benigniorem, quam dictat aequitas et moderatio. Unde virtus eo inclinans dicitur ἐπιείκεια. NON LITIGIOSUM, — ἄμαχον id est alienum a pugna, non tam verberum, de qua praecessit, quam verborum. Unde Hieronymus, lib. 1 Contra Pelagianos, vertit, absque jurgio. Idem ad Oceanum docet, quam lites dedeceant Episcopum: «Nihil,» inquit, «impudentius est arrogantia rusticorum, qui garrulitatem auctoritatem putant, et parati semper ad lites in subjectum sibi gregem tumidis sermonibus tonant.» NON CUPIDUM, — ἀφιλάργυρον, id est alienum ab argenti cupiditate. «Gloria Episcopi,» inquit Hieronymus ad Nepotianum, «est pauperum opibus providere; ignominia sacerdotis est propriis studere. Natus in paupere domo et tugurio rusticano, qui vix milio et cibario pane rugientem ventrem saturare poteram, nunc similam et mella fastidio,» etc. Terribile exemplum hujus avaritiae narrat Munsterus, lib. III Cosmograph., de Hattone Moguntino Archiepiscopo anno Domini 914, qui pauperes vocans mures, et quasi mures fame perire permittens, justa Dei vindicta a muribus, perinde ac Pharao a ranis et muscis, invasus, ac tandem ad turrim, quae etiamnum in medio Rheni visitur, confugiens, ibi ab eisdem peremptus et devoratus est. Verum hanc Hattonis a muribus comesti historiam multis refutat noster Serarius in Moguntia, lib. IV, cap. IV et V, dicitque fabulam ortam a Popielo, Polono principe, qui ob crudelitatem a muribus comestus est. 4. SUAE DOMUI BENE PRAEPOSITUM, — καλῶς προϊστάμενον, id est qui domui bene praesit. Ex aptitudine enim et dexteritate regiminis oeconomici sumitur judicium de aptitudine ad regimen politicum et Ecclesiasticum; qui enim bene domum suam moderatur, signum est quod idem bene reget Ecclesiam; «et qui domui suae praeesse nescit,» inquit Paulus vers. 5, «quomodo Ecclesiae Dei diligentiam habebit?» Unde S. Hieronymus ad Oceanum: «Vult,» ait, «Apostolus Episcopum domum suam bene regere, non ut opes augeat, non ut regias paret epulas, non ut caelatas patinas struat, non ut phasidis aves lentis vaporibus coquat, qui ad ossa perveniant et superficiem carnis non dissolvant artifici temperamento; sed ut quod populo praecepturus est, prius a domesticis exigat.» Quid? quod can. 18 Concilii Carthagin. ita praescribitur: «Ut Episcopi, presbyteri et diaconi non ordinentur prius, quam omnes qui sunt in domo eorum, Christianos Catholicos fecerint.»
3:4
FILIOS (si quos genuerit antequam crearetur Episcopus: unde et Ambrosius notat, non dicere Paulum, Facientem aut gignentem, sed) HABENTEM SUBDITOS CUM OMNI CASTITATE. — Graece σεμνότητος, id est honestate et gravitate morum; Vatablus, cum omni reverentia; Syrus, cum omni puritate; Erasmus, cum ingenuo et liberali pudore. Hunc enim exigit subjectio, quam filii debent parentibus, de qua praecessit. Vult ergo Paulus ex moribus compositis liberorum, patris mores modumque educandi et regendi aestimari, eumque deligi Episcopum, qui liberos optime instituerit. Unde S. Bernardus, lib. IV De Consid. ad Eugenium: «Interest,» inquit, «gloriae Sanctitatis tuae, ut quos prae oculis habes, ita ordinati, ita sint informati, quatenus totius honestatis et ordinis ipsi speculum, ipsi sint forma. Inveniantur prae caeteris oportet expediti ad officia, idonei ad Sacramenta, ad plebes erudiendas solliciti, circumspecti, sese custodientes in omni castitate,» etc. Quid si aliquis durus est, et regimini reluctatur? Respondet Bernardus: «Noli diffidere, curam exigeris, non curationem. Audisti, Curam illius habe; non, Cura, vel sana illum.» Non est in medico semper, relevetur ut aeger.
3:5
5. SI QUIS AUTEM DOMUI SUAE PRAEESSE NESCIT, QUOMODO ECCLESIAE DEI DILIGENTIAM HABEBIT? — Graece ἐπιμελήσεται, id est curam habebit. «Est enim,» inquit Chrysostomus, «Ecclesia velut domus quaedam: ac sicut in domo uxor est, et filii ac servi, omniumque cura ac regimen incumbit viro, ita ferme et in Ecclesia videas. Est autem longe difficilius Ecclesiam, quam domum regere; qui ergo rem familiarem dispensare nescit, is quo pacto Ecclesiae rite praeesse posse putandus est?» Quam ergo stolida est ambitio nonnullorum, qui cum se suosque regere nesciant, rempublicam vel Ecclesiam regere gestiunt? Quibus jure competit illud S. Ephrem, tract. De Timore Dei, initio tomi III: «Antequam remigare sciamus, gubernare tentamus.» Duces et capitanei esse volumus, qui militare et arma tractare non didicimus. Themistocles, Atheniensium dux, uxori ardentius pro filio aliquid petenti respondit: «Athenienses Graecis, ego Atheniensibus, tu mihi, tibi filius imperat. Vide ergo ne insipiens omnibus Graecis imperet.» Quid jam suis dicat Episcopus? Quaerit Chrysostomus cur Apostolus communes virtutes hic, non autem raras et heroicas ab Episcopo requirat? cur Episcopos non vult plane esse mortificatos, mundo mortuos, coelestes, divinos? ac respondet: «Quia per paucos tales invenire erat: Episcopis autem plurimis tunc opus fuit, qui per singulas civitates magistri constituerentur; ne ergo Ecclesiae negotia fructusque perirent, idcirco moderatam virtutem proposuit inquirendam, non supremam illam atque coelestem. Quippe sobrium et pudicum et honestum esse, multorum commune erat.»
3:6
6. NON NEOPHYTUM: NE IN SUPERBIAM ELATUS, IN JUDICIUM INCIDAT DIABOLI. — Νεόφυτον Graeci vocant novitium, quasi nove natum aut plantatum, Christoque insitum in baptismo, id est recens a judaismo aut gentilismo conversum et baptizatum, q. d. Ne facile ordines Episcopum eum qui in fide novitius est, ne scilicet talis novo corripiatur honore et superbiat et novitate potestatis videatur, putans se aliis in fide veteranis meliorem, statimque perfectionem Christianam adeptum, ac quasi Ecclesia eo indigeat, illique non tam conferat, quam ab eo beneficium accipiat, et aliis praeesse et insolenter dominari velit. «Excluditur neophytus,» ait Haymo, «ne dicere possit: Indigebat Ecclesia mea sapientia, ideo me ad fidem adduxit et super se constituit;» itaque «in judicium,» id est condemnationem, «incidat diaboli,» qui neophytus in coelo nova creationis suae pulchritudine superbivit, ideoque damnatus est. Alii aliter: primo, aliqui sic, εἰς κρίμα, id est, inquiunt, in jus et potestatem diaboli; secundo, alii sic in criminationem diaboli; tertio, Maldonatus sic κρῖμα, id est in peccatum, per quod homo diaboli jurisdictioni et judicio quasi subjicitur. Nam quod hic vocat κρίμα, vers. seq. vocat παγίδα. Ita Chrysostomus et Theophylactus. Quam sit turpe neophytum eligi, hisce verbis describit Hieronymus ad Oceanum: «Heri,» ait, «catechumenus, hodie Pontifex; heri in amphitheatro, hodie in Ecclesia; vespere in circo, mane in altario; dudum fautor histrionum, nunc virginum consecrator.» Et S. Gregorius, lib. IV Registri, epist. 50: «Alia,» ait, «quoque res valde detestabilis nobis nuntiata, quod quidam ex laico habitu per appetitum gloriae temporalis, defunctis Episcopis tonsurantur et fiunt subito sacerdotes. Qua in re jam notum est qualis ad sacerdotium venit, qui repente de laico habitu ad sacrum transit ducatum: et qui miles nunquam exstitit, dux religiosorum fieri non pertimescit. Quam iste praedicationem habiturus est, qui fortasse nunquam audivit alienam? aut quando aliena mala corrigat, qui necdum sua flevit?» Deinde testimonio hoc Pauli et rerum naturalium exemplo idipsum confirmans, subdit: «Et cum ad sacros Ordines Paulus Apostolus neophytum venire prohibeat, sciendum nobis est, quia sicut neophytus tunc vocabatur, qui adhuc noviter erat eruditioni plantatus in fide, ita nunc inter neophytos deputamus, qui adhuc novus est in sancta conversatione. Scimus autem quod aedificati parietes non prius tignorum pondus accipiunt, nisi novitatis suae humore siccentur. Et cum ad aedificium arbusta succidimus, ut prius viriditatis humor exsiccari debeat, exspectamus, ne ex ipsa novitate curventur et confracta citius corruant.» Vide eumdem, lib. VII Registri, epist. 112. Excipe ab hac lege, nisi neophyti vita adeo sit probata, ut de ejus aptitudine ad Episcopatum nullum sit dubium, aut nisi Dei oraculo neophytus designetur Episcopus. Sic enim S. Ambrosius necdum baptizatus Mediolani a puero, et mox a toto populo conclamatus Episcopus, electus et consecratus est.
3:7
7. OPORTET AUTEM ILLUM ET TESTIMONIUM BONUM (bonae vitae) habere AB IIS QUI FORIS SUNT (ab infidelibus), UT NON IN OPPROBRIUM INCIDAT, ET IN LAQUEUM DIABOLI. — «Et» hic significat «id est»: ipsum enim opprobrium vocat «laqueum diaboli,» q. d. Talis eligatur Episcopus, cui etiam Gentiles probitatis testimonium perhibeant, ne alioqui ipsi pristina vitia ei exprobrent, itaque ipse incidat in laqueum diaboli, id est infamiam. Fiatque commune probrum, quo quasi laqueo diabolus multos fideles et infideles capiat, eosque a tali Episcopo, et consequenter a fide et religione Christi avertat. Ita Ambrosius. Secundo, ut Theophylactus, «ne in laqueum,» id est in pristina Gentilium peccata, recidat, itaque omnibus sit scandalo et ruinae. Tertio, ut Anselmus, «ne in laqueum,» id est iram et odium Gentilium incidat, cum eisque inimicitias suscipiat, utpote qui ei sua vitia exprobrent, vel etiam ab eis occidatur. Unde nonnulli per «laqueum diaboli» intelligunt laqueum calumniatoris: hunc enim significat Graecum διάβολος. Primus sensus magis connexus et genuinus est. Narrat Lampridius in Vita Alexandri Severi, solere Christianos proponere publice nomina eorum qui ordinandi erant sacerdotes, populumque rogare, ut si quis quid criminis de quopiam nosset, ediceret. Sic et ordinandorum nomina publice proponi, in eorumque vitam inquiri, jubet Concilium Tridentinum, sess. XXIII, can. 5.
3:8
8. DIACONOS SIMILITER PUDICOS, NON BILINGUES, NON MULTO VINO DEDITOS, NON TURPE LUCRUM SECTANTES, HABENTES MYSTERIUM FIDEI IN CONSCIENTIA PURA. — Post descriptionem Episcopi, sub quo et presbyteros complectitur, transit Apostolus ad diaconos: hi enim sunt Episcoporum et presbyterorum ministri, non tantum in custodia thesauri Ecclesiae, et distributione eleemosynarum; sed etiam in sacrificio Missae, in quo olim diaconi calicem sanguinis Domini populo ministrabant. Unde S. Laurentius apud Ambrosium, lib. 1 Offic., cap. IV, sibi quasi diacono creditam dicit Dominici sanguinis dispensationem. Adeoque diaconi, ait Clemens Romanus, epist. 1 et 2, sunt oculi Episcopi, quales jam sunt Archidiaconi, qui totum munus veterum diaconorum retinent et referunt, sicut Archipresbyteri et Pastores totum munus veterum presbyterorum, qui Ecclesiam Dei gubernabant, retinent et referunt. Erat enim diaconi assistere Episcopo et sacrificanti et praedicanti, imo diaconus sacerdoti in sacrificio cooperabatur et quodammodo cum illo offerebat sacrificium. Unde S. Laurentius ad Sixtum: «Tu,» inquit, «nunquam sine diacono sacrificium offerre consueveras.» Majus hujus rei argumentum est, quod in Offertorio, cum offertur calix vini, diaconus contingens brachium sacerdotis quasi ei cooperans et subserviens, una cum sacerdote dicere solet: «Offerimus tibi, Domine, calicem,» uti praescribit Missale Romanum. Rursum secundo, diaconi erat particularia fidelium considerare, et ad Episcopum referre; ac tertio, externa pro arbitratu Episcopi tractare, ut is ab orationis instantia et assiduo verbi Dei ministerio non impediretur. Diaconos ergo Apostolus vult esse «pudicos,» graece σεμνούς, id est honestos, compositos, ac vitae puritate morumque gravitate conspicuos. Secundo, vult eos esse «non bilingues,» graece διλόγους, id est duplices in sermone, et in dictis inconstantes, ut hic affirment, ibi negent, quod est hominis fallacis, adulatoris et mendacis. «Nihil autem,» inquit Chrysostomus, «ita nos degenerare a spirituali nobilitate facit, nihilque in Ecclesia nocet magis, quam versuta simulatio.» Tertio, «non multo vino deditos.» Non dixit, inquit Theophylactus, non ebrios, non temulentos (hoc enim omnino indignum est), verum non multum potantes, hoc enim animae mentisque vim et vigorem, licet non eripiat, luxat tamen et debilitat, malique est exempli. Quarto, «non turpe lucrum sectantes,» quod fit, inquit Ambrosius, quando sub pia professione quaestui studetur. Rursum, cum clericus mercaturae vacat, sordidaque officia obit lucri gratia. Hinc negotiatio clericis prohibita est a Canonibus. Quinto, «habentes mysterium fidei in pura conscientia,» id est tenentes mysteria fidei cum pura conscientia, ut scilicet teneant puram fidem et simul conscientiam ac vitam fidei purae conformem, sive ut cum sincera fide et doctrina vitam habeant irreprehensibilem. Ita Theodoretus, Theophylactus et alii. Secundo, S. Thomas et Petrus Lombardus per «mysterium fidei» intelligunt dogmata fidei recondita, quae aliis, maxime laicis, sunt occulta. Haec enim scire debent diaconi, eaque conservare tanquam mystae, vel potius symmystae sacerdotum. Tertio, per «mysterium fidei» Catharinus, Hesselius, Magallianus, Soto Major, intelligunt sacram Eucharistiam: haec enim a Dionysio, Chrysostomo, Cyrillo, Basilio, antonomastice vocatur «mysterium,» vel «tremenda mysteria.». Unde in forma consecrationis sanguinis Domini, calix sanguinis vocatur «mysterium fidei;» et in Graeco additur τὸ, quasi designet certum mysterium, q. d. Diaconi habeant, id est servent et custodiant (hoc enim quoque significat Graecum ἔχω) Eucharistiam, quae est mysterium illud arcanum fidei Christianae; in pura conscientia, ut scilicet pura mente et manibus calicem Eucharistiae tractent, eumque populo administrent. Solent enim Patres veteres, neque ut Paulus hic, loqui tecte et arcane, ne Gentiles rem tantam audientes et non intelligentes irriderent et subsannarent: hinc passim eam vocant arcanum mysterium. Hic sensus valde appositus est: tangit enim proprium et praecipuum diaconorum munus et officium. Addit noster Lorinus in Actor. VI, 3, videri haec verba, «mysterium fidei,» in consecratione calicis sumpta esse ex hoc Apostoli loco. Unde et Innocentius III, cap. Cum Martha, de celebrat. Missar., asserit verba illa consecrationi calicis addita esse ex Apostolica traditione. Causam dat Ivo, quod scilicet ingens hic mysterium lateat, nimirum sanguis Christi sub specie vini, q. d. «Sacramenta quae vides in altari, aestimanda sunt, non specie, sed fide.»
3:10
10. ET HI AUTEM PROBENTUR PRIMUM (q. d. Sicut Episcopus, ita et diaconi debent esse non neophyti, sed quorum virtus diu spectata et probata sit), ET SIC (ordinati ab Episcopo) MINISTRENT, NULLUM CRIMEN HABENTES. — Graece ἀνέγκλητοι ὄντες, id est, dum inventi sunt (per probationem et examen factum ante eorum ordinationem) irreprehensibiles, quos accusare, quos criminari nemo possit. Erasmus vero et Vatablus non ad praeteritum, sed ad futurum haec referentes vertunt, «ministrent diaconi, sic ut nemo eos criminari possit,» q. d. Uti ante ordinationem diaconi probati sunt et inventi irreprehensibiles, ita post eam se probent ministrando, ac diaconatu fungendo inculpate et irreprehensibiliter. Sed prior sensus nostri Interpretis verius et aptius cohaeret cum verbo «probentur.»
3:11
11. MULIERES SIMILITER PUDICAS, NON DETRAHENTES, SOBRIAS, FIDELES IN OMNIBUS. — Ambrosius putat Apostolum loqui de quibusvis mulieribus. Secundo, Chrysostomus, Theodoretus, Theophylactus, Oecumenius putant eum loqui de diaconissis: nisi enim, inquit Theophylactus, de his loqueretur, quid erat opus, cum de diaconis verba faceret, ad mulieres sermonem traducere? Tertio et optime, D. Thomas, Lombardus, Hesselius et alii accipiunt de uxoribus diaconorum, quas post ordinationem retinebant diaconi aeque ut Episcopi: sed earum usu abstinebant. Unde pro «mulieres,» graece est γυναῖκας, quod tam uxores, ut vertit Vatablus et Erasmus, quam mulieres significat. Sicut ergo paulo ante Apostolus Episcopum cum sua familia, ita et hic diaconum cum sua familia vult esse illibatum. Nec ab hac expositione dissidet expositio secunda Chrysostomi et Theodoreti; poterant enim uxores Episcoporum et diaconorum esse diaconissae. Ubi nota: Diaconissae, utpote feminae, non ordinabantur; unde Concilium Nicaenum, can. 19, eas inter laicas deputat. Perperam ergo ex hoc loco Cataphrygae sicut viros diaconos, ita et mulieres ordinabant diaconissas, imo et presbyteras et episcopas, ut testatur Epiphanius in eorum haeresi. Diaconissae itaque erant mulieres templi ministeriis addictae, uti jam sunt Moniales aut Beguinae: quaenam earum fuerint officia, dicam capite V, vers. 9. Uxores ergo diaconorum, quas scilicet diaconi duxerant, non post, sed ante susceptum ordinem diaconatus, uti ostendi vers. 2, quaeque marito facto diacono fiebant subinde diaconissae, tales quales jam dixi, has, inquam, vult Apostolus primo, esse «pudicas,» graece σεμνάς, id est honestate et gravitate morum conspicuas. Secundo, «non detrahentes,» μὴ διαβόλους, id est non calumniatrices; Ambrosius vertit, non studentes discordiae. Hanc enim parit loquacitas mulierum calumniosa et detractoria. Tertio, «sobrias,» graece νηφαλίους, quod tam sobrias, quam vigilantes et prudentes significat. Hac ergo voce prohibet esse vinolentas, socordes, vecordes. Quarto, «fideles in omnibus,» scilicet tam in fide conjugali, quam in dispensatione rei domesticae, ne scilicet sint adulterae aut furaces. Ex vita enim et fama uxorum pendet fama maritorum, praesertim diaconorum.
3:12
12. DIACONI SINT UNIUS UXORIS VIRI: QUI FILIIS SUIS BENE PRAESINT, ET SUIS DOMIBUS. — De hoc vide dicta vers. 2 et 4, ubi idem exegit ab Episcopo.
3:13
13. QUI ENIM BENE MINISTRAVERINT (in suo diaconatu, unde graece est διακονήσαντες), GRADUM BONUM SIBI ACQUIRENT, ET MULTAM FIDUCIAM IN FIDE, QUAE EST IN CHRISTO JESU. — Id est bonum locum gratiae et meritorum tum apud Deum, tum apud homines, ut mereantur altius promoveri in sacerdotes et Episcopos. Ita Ambrosius, Chrysostomus, Theophylactus, Anselmus. Unde Concilium Tridentinum, sess. XXIII, cap. XI, jubet eos ad Ordines altiores promoveri, qui in inferioribus pie et fideliter se gesserint. Ita S. Cyprianus, lib. IV, epist. 2 ad Antonianum, laudat S. Cornelium Pontificem, quod gradatim ad pontificatum fuerit evectus. «Non iste (Cornelius),» inquit, «ad episcopatum subito pervenit, sed per omnia Ecclesiastica officia promotus, et in divinis administrationibus Dominum saepe promeritus, ad sacerdotii sublime fastigium cunctis religionis gradibus ascendit: tum deinde episcopatum ipsum nec postulavit, nec voluit, sed ipse vim passus est, ut episcopatum coactus acciperet.» Nota: Per «fiduciam» Ambrosius intelligit fiduciam petendi et impetrandi a Deo id, quod ab eo petimus. Haec enim fiducia non tantum Dei misericordia, sed et bona petentis vita ac sanctitate nititur, ut docet Augustinus, lib. I De Doctrina Christiana, cap. XXXVII. Verum pro «fiduciam,» graece est παρρησίαν, id est libertatem, scilicet docendi et arguendi, q. d. Diaconi bene fungentes officio acquirent libertatem et auctoritatem, ut homines etiam potentes non curent, sed libere ea, quae fides Christi exigit, profiteantur, doceant, arguant et perficiant. Ita Theophylactus et Oecumenius. Moraliter S. Bernardus, serm. 3 De Assumptione, explicans optimam partem Mariae prae Martha: «Bonum,» inquit, «acquirit gradum, qui bene ministraverit: forte meliorem, qui bene vacaverit Deo: optimum autem, qui perfectus est in utroque.»
3:14
14 et 15. HAEC TIBI SCRIBO, UT SCIAS QUOMODO OPORTEAT TE IN DOMO DEI CONVERSARI, QUAE EST COLUMNA ET FIRMAMENTUM VERITATIS. — Stimulum hunc dat Timotheo, ut digne, exacte et vigilanter conversetur, obeatque munia episcopalia in Ecclesia Dei, scilicet ut cogitet, se id facere in domo Dei. Nota: Non sola Ecclesia Ephesina, sed absolute Ecclesia universalis, hic vocatur «domus Dei et columna veritatis.» Universalis enim Ecclesia in fide errare non potest; Ephesina autem et quaelibet particularis Ecclesia in fide errare potest. «Cum totus,» inquit Ambrosius, «mundus Dei sit, Ecclesia tamen domus ejus dicitur; cujus hodie rector est Damasus.» Alludit Apostolus ad Bethel, de qua viso ibi Domino dixit Jacob, Genes. XXVIII: «Vere non est hic aliud nisi domus Dei, et porta coeli;» et ad tabernaculum templumque Judaeorum, quod Ecclesiae typus erat. Ita Chrysostomus. Simul tacite admonet omnes fideles, ut reverenter et sancte se gerant in ecclesia, cogitantes se vivere et versari non in aula regis, sed in domo Dei, adeoque in oculis ipsius Dei optimi maximi. 15. QUAE EST COLUMNA ET FIRMAMENTUM VERITATIS. — Addit hoc Apostolus, ut innuat Timotheo, magno cum studio ad haereses et errores devitandos et refellendos, purae veritati intelligendae et praedicandae in Ecclesia, sibi incumbendum esse, adeoque se non Judaizantium aliorumque Novantium, sed Ecclesiae fidem sequi et praedicare debere, utpote quae sit basis veritatis; ac praesertim articulum illum fidei primarium, et tunc maxime necessarium, quem subjicit hic Apostolus, scilicet ut praedicet fidem Ecclesiae de Christo unico redemptore, excluso Mose et operibus legis: hoc enim est «magnum pietatis sacramentum,» quod subdit Apostolus. Nota: Ecclesiam dici «columnam et firmamentum veritatis,» id est columnam bene firmatam et firmantem veritatem. Est enim hendiadys, qualis est cum dicitur: «Aurum frenosque momordit.» Rursum Ecclesia est «firmamentum veritatis,» tam activum, quam passivum. Ecclesia enim in fide et veritate passive firmatur a Deo per infallibilem assistentiam Spiritus Sancti a Christo promissam, ac per eam fideles omnes active confirmat. Ita Chrysostomus, Theophylactus, Beda et alii. Unde Commentarius Hieronymo ascriptus: Ecclesia, inquit, est «columna et firmamentum veritatis,» quia in ea sola stat veritas firmata, quae sola sustinet aedificium Ecclesiae. Nota secundo: Alludit Apostolus ad duas columnas, quas erexit Salomon in ingressu templi a se extructi, quarum dextram vocavit Jachin, sinistram Booz, III Reg. VII, 21, ut iis significaret suum votum, scilicet optare se firmitatem et stabilitatem templi sui, illamque quasi hoc facto et monumento portenderet. Ita Abulensis et Vatablus ibi, et Franciscus Ribera, lib. II De Templo, cap. XIV. Fecit porro duas, et dextram vocavit hebraice Jachin, id est, ut Septuaginta vertunt II Paralip. cap. III, vers. ult., κατόρθωσις, id est directio, a radice כון cun, id est dirigere; sinistram vero vocavit Booz, id est, ut Septuaginta, ἰσχύς, id est fortitudo: vel praecise Booz idem est quod «fortitudo in eo;» ut per Jachin significaret directivum imperium, tum Dei circa omnes creaturas et homines, sed maxime circa Judaeos, eorumque templum; tum regum Israel circa regimen populi secundum pietatem, piumque Dei in templo cultum. Unde utraque columna coronata erat. Secundo, ut per sinistram Booz significaret fortitudinem executivam directorum: ut quod Jachin prudenter dirigi a Deo et a rege, hoc Booz fortiter exequi tam Deum, quam regem repraesentaret: utrumque enim, scilicet tam prudens directio, quam fortis executio, in Deo est, et utrumque regibus est necessarium; utrumque ergo tacite, et reipsa per hasce duas columnas Deo gratulatus est Salomon, et implicite optavit et oravit, ut utrumque in templi et populi custodia ostenderet, eamdemque sibi et suis in regno successoribus communicaret. Hae duae columnae allegorice significabant Ecclesiam a Deo directam et stabilitam instar columnae. Unde Apostolus Ecclesiam vocat «columnam veritatis,» q. d. Columnae illae Salomonis umbrae tantum fuerunt, ipsa vero veritas est in Ecclesia Christi, quae columna est non mendacii, non vanitatis, non umbrae evanescentis, qualis fuit illa templi Salomonici, quod a Chaldaeis in cineres et favillas redactum est; sed stabilis, constantis et aeternae veritatis. Hinc quod ait hic Apostolus: «Ecclesia est columna et firmamentum,» idem est, ac si dixisset: Ecclesia est Jachin et Booz. «Columna» enim, quae graece dicitur στῦλος, idem est quod Jachin, id est, columna erecta et directa; «firmamentum» vero idem est quod Booz, id est fortitudo, q. d. Apostolus: Ecclesia est rectitudo veritatis, quam adumbravit Jachin; est etiam fortitudo et firmamentum veritatis, quod adumbravit Booz: ita ut ne vel minimum a recta veritatis linea deflectere, vel a constanti veritatis professione divelli ulla ratione aut vi unquam possit. Tropologice: Columnae hae duae, inquiunt, sunt Apostoli et sancti Doctores Ecclesiae, quia contemplatione ad superna erecti fortes sunt tam fide, quam opere. Duae sunt, quia Judaeos et Gentes fulciunt; sunt ante fores templi, ut utrosque in templum, id est in Ecclesiam, inducant. Rursum, una est a dextris, altera a sinistris, ut demonstrent per prospera et adversa nobis tendendum esse in coelum, quod est verum Dei templum, utque prosperis non elevemur, adversis non dejiciamur: sed templum ipsum, id est coelum, quo per ea tendimus, ante mentis oculos perpetuo ponamus, eoque constanter pergamus. Hinc patet primo, Ecclesiam esse visibilem et visibiliter nos docere ac confirmare in veritate, scilicet per suos pastores, Episcopos et maxime per suum caput, quod est Romanus Pontifex Petri successor, cui dictum et promissum est a Christo, Matth. XVI, 18: «Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam.» Patet secundo, Ecclesiam errare non posse in fide et veritate. Negat id Calvinus, ac respondet Ecclesiam dici columnam et firmamentum veritatis, quia conservat verbum Dei scriptum, quod errare non potest; et, ut habet Commentarius hic Vatablo ascriptus, quia, inquit, qui in Ecclesia sunt, verbum Dei, quod est ipsa veritas, tuentur et defendunt. Sed contra, quia sic Ecclesia esset theca veritatis, non columna. Secundo, sic non tantum omnes Martyres, doctores et fideles, sed etiam omnes bibliopolarum officinae dicendae essent columnae veritatis, quod est absurdum et ineptum. Tertio, sic Judaei, hostes Christi, dicendi essent columnae veritatis, quia conservant vetus Testamentum. Quarto, columna non in alio, sed per se solida est et firma, aliaque firmat et roborat: ergo Ecclesia quasi columna veritatis per se in veritate firma est et solida, ut possit alios in ea confirmare. Ita docent omnes Patres, qui ex hoc loco docent ab Ecclesia in dubiis fidei petendam esse certam et stabilem resolutionem. Audi inter alios Irenaeum, lib. III, cap. IV: «Tantae,» inquit, «ostensiones (Ecclesiae) cum sint, non oportet apud alios quaerere veritatem, quam facile est ab Ecclesia sumere, cum Apostoli quasi in depositorium dives, plenissime in eam contulerint omnia, quae sunt veritatis, uti omnis quicumque velit sumat ex ea potum vitae: haec enim est vitae introitus. Omnes autem reliqui fures sunt et latrones, propter quod oportet devitare quidem illos; quae vero sunt Ecclesiae cum magna diligentia diligere et apprehendere veritatis traditionem.» Deinde ab Ecclesia et Ecclesiae traditione dubiorum et quaestionum in fide suborientium resolutionem petendam esse docet, cum ait: «Quid enim etsi de aliqua modica quaestione disceptatio esset, nonne oporteret in antiquissimas recurrere Ecclesias, et ab eis de praesenti quaestione sumere, quod certum et liquidum est? Quid autem si neque Apostoli quidem Scripturas reliquissent nobis, nonne oportebat sequi ordinem traditionis, quam tradiderunt iis, quibus committebant Ecclesias? Cui ordinationi assentiunt multae gentes barbarorum, eorum qui in Christo credunt, sine charactere, vel atramento, scriptam habentes per spiritum in cordibus suis salutem, veterem traditionem diligenter custodientes.» Similia habet cap. III, ubi inter omnes Ecclesias maxime sequendam ait Ecclesiam Romanam, a Petro et Paulo fundatam. Audi Hieronymum Contra Luciferianum: «Poteram,» inquit, «omnes propositionum rivulos uno Ecclesiae sole siccare.» Et iterum: «Brevem tibi apertamque animi mei sententiam proferam, in illa Ecclesia esse permanendum, quae ab Apostolis fundata usque in hunc diem durat,» etc. Audi Ambrosium, epist. 82: «Utrumque,» ait, «ad Mosen a Domino dictum est: Ubi stas, terra sancta est. Et: Tu hic sta mecum, hoc est, mecum stas, si stas in Ecclesia. Ipse enim locus est sanctus, ipsa terra fœcunda sanctitatis, et opima virtutum messibus. Sta ergo in Ecclesia, sta ubi tibi apparui: ibi ego tecum sum. Ubi est Ecclesia, ibi firmissima statio tuae mentis est; ibi fundamentum animi tui, ubi tibi de rubo apparui.» Audi denique Augustinum, lib. I Contra epist. fundament., cap. V: «Ego Evangelio non crederem, nisi me Catholicae Ecclesiae commoveret auctoritas. Quibus ergo obtemperavi dicentibus: Credite Evangelio; cur non obtemperem dicentibus mihi: Noli credere Manichaeo?»
3:16
16. ET MANIFESTE MAGNUM EST PIETATIS SACRAMENTUM, QUOD MANIFESTATUM EST IN CARNE. — q. d. Sicut olim templum Judaeorum, quod erat domus Dei, continebat arcana mysteria, scilicet arcam, Cherubim, propitiatorium: ita Ecclesia Christi, quae est domus Dei, continet, servat, docet et explicat verissime magnum pietatis Dei sacramentum, scilicet incarnationem Verbi et dispensationem omnem carnis ab eo assumptae. In hac enim re praecipue consistit religio Christiana et Ecclesiae doctrina, ac veritas. Nam, ut ait Fulgentius, lib. I ad Trasimundum: «Certum est pene omnes haereticae pravitatis errores insurrexisse, dum magnum pietatis sacramentum, quod manifestatum est in carne, aut sicut est non credunt, aut omnino non credunt.» Et patet primis quadringentis annis, omnes Arii, Nestorii, Eutychetis, Apollinaris, Valentini, Manichaeorum et aliorum haereses versatas fuisse vel circa divinitatem, vel circa humanitatem Verbi incarnati, q. d. Apostolus: Vide, o Timothee, ut caute et reverenter in Ecclesia converseris, utque hoc veritatis et pietatis sacramentum vere piissimum rite doceas, eoque digne vivas. Tibi enim credita est tanti custodia sacramenti, inquit Chrysostomus. Nota primo: Pro manifeste, graece: ὁμολογουμένως, id est confesse; et, ut Ambrosius, omnium confessione; et, ut Erasmus vertit, citra controversiam. Nota secundo: «Magnum hoc pietatis sacramentum» est Verbi incarnatio, nativitas, passio, crux, resurrectio, ascensio, Gentium per ipsum conversio, justificatio et salus; vel aptius est ipsum Verbum incarnatum, sive Deus-homo, nascens, patiens, crucifixus, resurgens, ascendens, justificator et salvator omnium hominum. Unde pro eo quod nos habemus, «quod manifestatum est in carne,» Graeca habent, Θεὸς ἐφανερώθη ἐν σαρκί, id est, Deus manifestatus est in carne, justificatus est in spiritu, angelis apparuit, praedicatus est Gentibus, creditus est in mundo, assumptus est in gloria. Ita legunt Syrus, Chrysostomus, Theophylactus et Cyrillus ad Reginas. «Ipsa,» inquit S. Dionysius, cap. II De Divin. Nomin., «Jesu in carne apparitio et ineffabilis est sermone omni, et omni ignota intelligentiae, ipsi quoque angelorum primati non cognita,» scilicet plene et perfecte quoad omnia. Quare minus apte nonnulli cum Erasmo haec explicant de lege Christi et praedicatione Evangelii; adeo ut etiam Beza miretur Erasmum tam studiose omnes Scripturae de Christi divinitate locos enervare aut detorquere: quanquam lex Christi et praedicatio Evangelii uti consecuta sunt ex Verbi incarnatione, ita ex ea hic consequenter intelliguntur. Adverte tertio: «Sacramentum,» vel, ut graece est, mysterium, non significat hic signum rei sacrae, sed ipsam rem sacram et arcanam, scilicet Verbum incarnatum. Addit Magallianus, in fine hujus capitis, per «magnum hoc pietatis sacramentum» accipi posse Eucharistiam. Sed hic sensus accommodatitius tantum est, non autem ex mente Apostoli. Idem enim est Verbum incarnatum in altari, quod olim natum in Bethlehem manifestatum fuit in carne; ac proinde ea quae huic, eadem et illi accommodari possunt. PIETATIS. — Graece εὐσεβείας, quod Syrus vertit, justitiae; quia, ut sequitur, hoc arcanum, sive sacramentum, justificatum fuit in spiritu, et per illud satisfactum fuit justitiae Dei, quae peccatum Adae punivit et vindicavit in Christo incarnato et crucifixo. Secundo, Ambrosius: «Pietatis,» inquit, id est veritatis, cujus columna est Ecclesia, quia Deus magnanimitatem, pietatem et clementiam suam, scilicet piissimam gratiam et dona Christi exhibet iis, qui illam vere agnoscunt. Unde et Vatablus vertit, magnum est mysterium quod pii norunt. Tertio et genuine, εὐσεβείας, id est pietatis, Dei cultus ac religionis, q. d. Mysterium incarnationis pium est, et tale quo maxime colitur Deus, quoque maxime Deum coluit Christus, et quod incitat nos ad pietatem, Dei cultum ac venerationem; quodque piissime recolendum et venerandum est: hoc enim proprie significat vox Εὐσέβεια, id est pietas. Quarto, potest ex communi hominum sensu sic accipi: «pietatis,» id est misericordiae et dignationis; Hebraeum enim חסד chesed, id est pietas, passim significat misericordiam, tum quia piorum proprium et certum indicium est misericordia: sic pietas pro clementia et misericordia sumitur Eccli. XLIV, 10; Esther XVI, 10; tum quia misericordia Deo gratissimus est cultus. «Misericordiam (Christus ait) volo, non sacrificium.» Et Jacobus, cap. I, vers. 27: «Religio,» ait, «munda est visitare pupillos et viduas.» Est ergo incarnatio Verbi summae «pietatis,» id est dignationis, mysterium: nam etsi ille ait: Non bene conveniunt, nec in una sede morantur Majestas, et amor: haec tamen in Christo conveniunt, scilicet summa majestas divinitatis et summa vilitas humanitatis, quae duo vinxit et arctissime sociavit amor, scilicet ut idem Christus sit Deus-homo, Verbum infans, puer sapiens. S. Augustinus, lib. IX Confess., capite VII, de se recenter baptizato loquens: «Non satiabar,» inquit, «illis diebus, dulcedine mirabili considerare altitudinem consilii tui (o Deus) super salutem generis humani.» Hinc recte infert admirabundus B. Prosper, sententia 30: «Quid,» inquit, «futurus est homo, propter quem Deus factus est homo?» QUOD MANIFESTATUM EST IN CARNE. — En magnum, quod dixi, pietatis sacramentum, scilicet quod Verbum aeternum in se invisibile, in carne apparere viderique dignatum sit. Unde Graeca habent Θεὸς ἐφανερώθη ἐν σαρκί, id est, Deus apparuit in carne; olim legerunt ὃ Θεός, vel ὅς Θεός, id est, qui Deus. Nam hunc locum corrupit Macedonius legens ὃς pro Θεός, sicque interpretatur: ut esset Deus, apparuit per carnem, q. d. Ut hic homo qui dicitur Jesus, esset et dici posset Deus, hac de causa Deus descendit et apparuit in carne et corpore Jesu, in eoque quasi in domo habitavit. Sentiebat enim cum Nestorio Christum duas habere tam personas quam naturas, unamque alteri non esse junctam hypostatice, sed tantum per assistentiam vel inhabitationem, qua de causa ab Anastasio Imperatore episcopatu Constantinopolitano pulsus est, ut refert Liberatus in Breviario, cap. XIX, tom. III Conciliorum. Verum hanc calumniam falso in Macedonium Patriarcham Catholicum concinnatam esse ab Anastasio Imperatore Eutychiano, ut eum suae haeresi resistentem episcopatu abdicaret, eo praetextu quod Nestorianus esset, qui Eutycheti resisteret, demonstrat Baronius anno Christi 510, in fine. JUSTIFICATUM EST IN SPIRITU. — Primo, sic aliqui explicant, ne quis putet Christum cum carne carnis vitia assumpsisse, dico quod Christus per opera Sancti Spiritus, et per hoc quod Spiritus Sanctus in eum cum baptizaretur, descendit in specie columbae, declaratus et agnitus sit esse summe justus, adeoque ipsa justitia. Secundo, Cyrillus, ad Reginas, et Anselmus explicant sic, q. d. Christus a Spiritu Sancto factus est justus, adeo ut nunquam peccaverit, sed alios a peccatis justificarit; sic fere et Vatablus: Declaratus est, inquit, Christus per Spiritum Sanctum esse verus justificator. Tertio, Theophylactus hoc modo interpretatur, q. d. Christus, abrogata carnali et umbratica legis justitia, solidam et veram justitiam, quae in spiritu consistit, induxit. Quarto, alii ex Syro putant Apostolum hic dicere, quod per Verbum incarnatum satisfactum sit justitiae et justae vindictae Dei. Quinto, Brixianus hoc modo intelligit, q. d. Christus, qui in carne hominibus apparuerat, non hominum, sed Spiritus Sancti oculis judicatus est justus. Verum sexto et ultimo, hic genuinus hujus loci est sensus, q. d. Apostolus: Gentes rident Verbum incarnatum, et in carne manifestatum, sive Deum hominem factum, quasi stultum; Judaei habent pro scandalo: sed Spiritus Sanctus per rationes convenientissimas, per miracula, per tot charismata, per efficacem praedicationem et sanctitatem, zelum, sapientiam aliasque dotes coelestes Apostolorum declaravit et comprobavit hoc Dei de Verbi incarnatione consilium esse justum, sanctum, sapiens Deoque dignum. In hoc enim incarnationis opere relucet mira Dei justitia, sapientia, bonitas et potentia, ut pulchre declarat S. Thomas, III part., Quaest. 1, art. 1 et 2, ita ut Centurio et alii videntes Christi etiam patientis in cruce miracula, patientiam, gratiam, etc., exclamarent: «Vere Filius Dei erat hic.» Ita Chrysostomus, Ambrosius et Sedulius. Sic «eloquia Dei» dicuntur «justificata,» id est, declarata esse justa et sancta. Sic Matth. XI, 19, sapientia dicitur «justificata a filiis suis,» id est, justa declarata, et absoluta ab omni calumnia hominum mundanorum et sapientum hujus saeculi. Huc refertur et illa Theophylacti expositio: justificatum, inquit, est hoc mysterium in spiritu, quia Deus fecit omnia in hoc mysterio, quae requirebantur ad hominum salutem. Itaque si qui pereunt, sua culpa pereunt, quia Christo credere et obedire nolunt: sibi ergo suam perditionem imputent, Deum autem justificent. Eodem sensu Psal. L, dicitur, «Ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris.» APPARUIT ANGELIS. — Graece ὤφθη, visum, vel, ut Vatablus vertit, visus est angelis: visum est, supple sacramentum; visus est, supple Christus, qui est hoc sacramentum, id est res haec sacra et arcana. Omnia enim haec referri possunt ad Graecum Θεός, id est, ad Deum in carne manifestatum, q. d. Visus est ab angelis in praesepio Deus infans, cum cecinerunt: «Gloria in excelsis Deo;» visus etiam est ab eisdem in deserto cum bestiis agens, jejunans, orans, praedicans, fatigans se, moriens, resurgens quoque, et ascendens supra omnes coelos et angelos, cum admirantes angeli dixerunt, Isaia LXIII, 1: «Quis est iste, qui venit de Edom, tinctis vestibus de Bosra?» Hinc et angeli resurrectionem Christi nuntiarunt, quia per Christum nobis reconciliati majorem salutis nostrae curam gerere coeperunt. Ita Augustinus, Enchir., cap. LXI et LXII. Mystice, S. Gregorius, lib. XXXIV Moral. cap. IV, per «angelos» accipit praedicatores, per quos, ut sequitur, Christus praedicatus est Gentibus. PRAEDICATUM EST GENTIBUS. — Mira fuit Dei bonitas, quod non solis Judaeis, quibus promissus erat Messias, sed omnibus Gentibus quantumvis impuris, barbaris, idololatris et sceleratis, Christus Christique justitia praedicata fuit. CREDITUM EST IN MUNDO. — Non solum, inquit Theodoretus, praedicatus est Christus, sed et creditus, et ut Deus ab iis qui crediderunt, adoratur. Mirum fuit, totum mundum credere in Christum hominem crucifixum, ab eoque gratiam et salutem sperare; magnum fuit hoc potestatis et veritatis ejus argumentum. Vide dicta I Cor. cap. I, vers. 18 et 24. ASSUMPTUM EST IN GLORIA. — Cum scilicet Christus, sive Deus-homo gloriose cum angelis et Sanctis omnibus tam in corpore, quam in anima triumphans ascendit in coelum. Ita Chrysostomus, Theophylactus, Anselmus et Theodoretus, qui putat hoc addi quasi causam, cur creditum sit ei in mundo, quia scilicet in coelis a dextris Dei sedet, indeque quasi doctor efficax et omnipotens veritatem mundo persuadet, ut omnes credant in eum. Adde, cum Hesselio, posse sic explicari: Christus assumptus, id est receptus, est a mundo tanquam in gloria Patris existens, tanquam verus Deus, cui omnis debetur gloria: quem proinde totus mundus glorificat.
3:1
Supra instruxit Timotheum de pertinentibus ad fidem rectam et cultum Dei, hic agit de instructione officiorum ecclesiasticorum. Et primo ponitur institutio, secundo suae institutionis occasio seu necessitas, ibi haec tibi scribo. Item primo instruit de pertinentibus ad episcopum, secundo quo ad diaconos, ibi diaconos similiter. Sed cum secundum Dionysium tres sint ordines, scilicet episcoporum, qui praeficiunt, presbyterorum, qui illuminant, diaconorum, qui purgant: quare non facit mentionem de presbyteris? Respondeo. Dicendum est quod presbyteri intelliguntur cum episcopis: non quod sit indistinctio inter ordines quantum ad rem, sed quantum ad nomina; quia presbyter idem est quod senior, et episcopus superintendens. Et ideo presbyteri et episcopi quantum ad nomen vocabantur et episcopi et presbyteri. Circa hoc ergo primo agit de desiderio perveniendi ad episcopatum; secundo describit conditionem episcopi, ibi oportet autem. Praemittit ergo suae institutionis assertionem, dicens fidelis sermo, scilicet quem dicam, vel dixi. Apoc. ult.: haec verba fidelissima et vera sunt. Si quis episcopatum desiderat, et cetera. Ex hoc sumpserunt aliqui occasionem ambitionis episcopatus et praelationis, sed non recte intelligunt quod hic dicitur. Apostolus enim hic voluit ostendere quid pertineat ad episcopum. Episcopus est nomen Graecum, scopos enim idem est quod intendens, epi, id est, supra; episcopus ergo dicitur quasi superintendens. Duo ergo sunt consideranda in episcopo, scilicet gradus superior, et actio plebi utilis. Aliqui enim proiiciunt forte oculum ad ea quae circumstant eum, scilicet quod qui praeest honoratur, et quod habet potestatem. Et qui propter ista desiderat episcopatum, nescit quid sit episcopus. Et ideo dicit apostolus, quid sit episcopus, et quid desideret qui episcopatum desiderat, quia bonum opus. Non dicit bonum desiderium habet, sed bonum opus, scilicet utilitatem plebis. Sed numquid licet ipsum desiderare? Augustinus dicit quod non. Glossa: locus superior, sine quo regi non potest populus, et si teneatur et administretur decenter, tamen indecenter appetitur. Et idem dicit XIX de civitate Dei. Cuius ratio est quod nullus debet appetere aliquid supra vires suas non sibi proportionatum, alias esset stultus. Horatius: ludere qui nescit campestribus abstinet armis. Ille ergo bene episcopatum desiderare posset, cuius facultas episcopatui esset proportionata. Ad hoc autem nullus est idoneus, quia praelatus secundum gradum et convenientiam debet omnes alios excedere in conversatione et contemplatione, ita ut in respectu sui alii sint grex. Et hanc idoneitatem de se praesumere est maximae superbiae. Aut ergo appetit circumstantias, et tunc nescit quid appetat, quia non est hic episcopatus; vel ipsum opus, et hoc est superbiae. Et ideo non est accipiendum nisi impositum. Glossa: si dicis: status episcoporum est perfectior statu religiosorum, hunc autem licet appetere, igitur. Respondeo. Perfectio aliter se habet in hoc et in illo, quia status episcoporum praesupponit perfectionem, et ideo nullus appetere debet nisi habeat eam; sed status religiosorum est via, et ideo non requiritur perfectio iam habita, sed quod teneatur acquirere eam nisi habeat. Et hoc patet Io. ult., ubi dominus Simoni non dicit: si vis perfectus esse, pasce, etc. et iuveni dicit: si vis perfectus esse, et cetera. Sic ergo intelligendum est in nomine episcopatus bonum opus. I Petr. V, 3: non ut dominantes in cleris, sed forma facti gregis, et cetera. Quasi dicat: si tu episcopatum desideras, hoc est quod desideras, quia bonum opus. Sed qualis debeat esse episcopus, ostendit, cum subdit oportet episcopum, etc., quem primo instruit in generali; secundo in speciali, ibi unius uxoris. Dicit ergo: dico quod bonum opus desiderat, sed ad hoc non omnis est idoneus, sed oportet quod sit talis, primo irreprehensibilis. Unde de Zacharia dicitur Lc. I, v. 6 quod incedebat in omnibus mandatis et iustificationibus sine querela. Lev. XXI, 17: qui habuerit maculam non offeret panes Deo suo, nec accedet ad ministerium eius. Nec intelligendum est, quod omnino sit sine peccato, quia dicitur I Io. I, 8: si dixerimus, et cetera. Nec est dicendum, sicut aliqui dixerunt, quod quicumque peccavit mortaliter post Baptismum, non est idoneus, quia pauci essent tales, sed irreprehensibilis, id est, non subiectus alicui peccato, unde ab aliis reprehendi posset, quia indecens est si reprehensibilis sit reprehensor. Matth. VII, 5: eiice primum trabem, et cetera. Deinde cum dicit unius uxoris, etc., instruit eum in speciali, et primo quantum ad se, secundo quantum ad multitudinem, ibi filios habentem. Iterum prima in duas, quia primo ostendit quibus virtutibus ornetur; secundo a quo mens debet esse immunis, ibi non vinolentum. Omnis autem moralis virtus est primo circa passiones; et sunt duo quae faciunt sanctitatem, scilicet castitas et sobrietas, quia per delectationem vel delectabilia carnis, maxime inquietatur anima.
3:2
Et ideo primo ponit quod pertinet ad castitatem, dicens unius uxoris virum. Simile Tit. I, 6. In hoc autem discordia videtur esse inter Augustinum et Hieronymum. Hieronymus enim dicit quod hoc intelligitur post Baptismum, quia si ante Baptismum duas habuit uxores, vel unam primo, et aliam postea, non impeditur ab ordinatione, quia per Baptismum omnia delentur. Augustinus et Ambrosius contrarium dicunt, quia sive ante, sive post, si duas habuit, non ordinatur. Et numquid Baptismus omnia delet? Respondeo, sic quo ad peccata, non autem quo ad irregularitatem, quae interdum etiam sine peccato incurritur ex sola ecclesiastica institutione; sed matrimonium non est peccatum etiam in Paganis. Sed quae est causa huius institutionis? Numquid non magis impeditur qui multas concubinas habet? Respondeo. Dicendum quod hoc fit non propter incontinentiam tantum, sed propter repraesentationem sacramenti, quia sponsus Ecclesiae est Christus, et una est Ecclesia. Cant. V: una est columba mea. Secundo agit de sobrietate, dicens sobrium. Tit. II, 12: sobrie et pie et iuste vivamus in hoc saeculo, et cetera. Hic enim docet episcopum qui dicitur superintendens, ut vigilet. Lc. I, 8: pastores autem erant, et cetera. Et ebrietas obstat vigiliis. I Petr. ult.: sobrii estote, et cetera. Tertio ordinat rationem, dicens prudentem, quia haec est regitiva omnium virtutum, et episcopus eligitur ut alios regat. Matth. X, 16: estote prudentes. Matth. c. XXIV, 45: quis, putas, est fidelis servus et prudens, et cetera. Consequenter ponit virtutes, quae ordinant actiones exteriores. Primo quantum ad se, secundo quantum ad alios. Quantum ad se dicit ornatum, pudicum. Ornatus est quando bene componitur in actibus et dictis. Ornatus enim importat pulchritudinem quae consistit in proportione. Unde tunc est ornatus, quando agit et loquitur ut decet. Eccli. XLIV, 6: homines divites in virtute, pulchritudinis studium habentes. Hoc requiritur in episcopo, quia per exteriora iudicamus de interioribus. Eccli. XIX, v. 27: amictus corporis, et risus dentium, et ingressus hominis, enuntiant de illo. Quia praelatus ponitur in aspectu hominum, oportet quod sit ornatus. Unde dicitur de Ambrosio, quod quosdam ordinare nolebat, quia dissolute incedebant. Item quandoque contingit quod occurrunt alicui aliqua turpia in aliis vel agentibus vel dicentibus, et ad haec debet habere pudicitiam, ut verecundetur si videat vel audiat. Augustinus: impudicus oculus impudici cordis est nuntius. Eccli. c. VII, 21: gratia enim verecundiae illius super aurum. Deinde cum dicit hospitalem, etc., agit de episcopo in comparatione ad alios. Imponitur autem episcopo ut pascat oves. Io. ult. et I Petr. ult. Et duplex est eleemosyna, scilicet corporalis et spiritualis. Ergo debet in utraque pascere. Quantum ad primum dicit hospitalem, scilicet peregrinorum et hospitum. Rom. c. XII, 3: hospitalitatem sectantes. Hebr. ult.: hospitalitatem nolite oblivisci, et cetera. Iob XXXI, 32: ostium meum viatori patuit, et cetera. Quantum ad secundum dicit doctorem. Eph. IV, 11: alios pastores et doctores, et cetera. Et hoc est officium proprium praelati. Ier. c. III, 15: dabo vobis pastores iuxta cor meum, et pascent vos scientia et doctrina, et cetera. Consequenter cum dicit non vinolentum, etc., removet vitia opposita. Tria autem removet: unum quod pertinet ad concupiscentiam carnis, aliud ad iram, aliud ad cupiditatem. Quantum ad primum dicit non vinolentum. Minus dicit, et plus significat. Eph. V, 18: nolite inebriari vino, in quo est luxuria. Quasi dicat: non gulosum, non luxuriosum. Quantum ad iram duo ponit; primo quantum ad actum dicit non percussorem. Decenter prohibet hoc post vina, quia ebrii de facili percutiunt. Sed modestum, id est, patientem. Phil. IV, 5: modestia vestra nota sit omnibus hominibus. Ps. XCI, 15: bene patientes erunt ut annuntient. Christus passus non percutiebat. Secundo quantum ad verba, cum dicit non litigiosum. II Tim. II, v. 24: servum Dei non oportet litigare. I Cor. XI, 16: si quis autem videtur contentiosus esse, nos talem consuetudinem non habemus, neque Ecclesia Dei. Et hoc quia episcopi sunt successores apostolorum, quos Christus instruxit ut pacem annuntiarent. Item in passione sua Christus dixit: pacem meam do vobis, pacem relinquo vobis. Quantum ad res temporales dicit non cupidum, quia ponitur iudex et ordinator Ecclesiae, qui, si sit cupidus, de facili declinat a iustitia. Ex. XXIII, 8: ne accipias munera, quae excaecant etiam prudentes et subvertunt verba iustorum. Sed heu. Ier. VI, 13: a maiore usque ad minorem omnes avaritiae student.
3:4
Supra ostendit apostolus qualis debet esse episcopus secundum se, hic ostendit qualis debet esse in comparatione ad multitudinem. Et primo quo ad multitudinem domesticae familiae; secundo quo ad multitudinem Ecclesiae, ibi non neophytum; tertio quo ad multitudinem infidelium, ibi oportet autem. Item primo ostendit qualis debet esse in comparatione ad familiam domesticam; secundo rationem huius assignat, ibi si quis autem. Item primo ostendit quod ab episcopo requiritur gubernatio debita familiae; secundo bona instructio filiorum, ibi filios habentem. Dicit ergo: oportet episcopum bene praeesse domui, id est, familiae suae, ut eam bene gubernet. Bona autem gubernatio non solum est acquisitio divitiarum, quia hae non sunt finis oeconomiae, sed instrumenta; sed finis eius est recta vita. Eccli. c. XLIV, 6: pacificantes in domibus suis. Specialiter autem in domestica familia praecipui sunt filii. Et ideo dicit de eis specialiter filios habentem subditos, id est, quod suis filiis dominetur non emollitus ex teneritudine amoris, quam quandoque extendit ad filios. Inter alia autem, quae requiruntur in filiis episcoporum, quos habuerunt antequam essent episcopi, requiritur quod sint casti. Ideo subditur cum omni castitate, quia mala eorum vita esset testimonium contra parentem et praelatum. Eccli. X, 2: secundum iudicem populi, sic et ministri eius, et qualis rector civitatis, tales et habitantes in ea. Sap. IV, 6: ex iniquis enim omnes filii qui nascuntur testes sunt nequitiae adversus parentes in interrogatione sua. Secunda ratio est, quia ad domum episcopi concurrit populus, ideo oportet eos esse castos. Contra illud I Reg. II, v. 22, ubi filii Heli non casti corrumpebant mulieres venientes ad templum. Unde et Heli a domino est punitus. Deinde cum dicit si quis autem, dicti sui rationem assignat. Posset enim dici: quid ad episcopum quod bene regat familiam, cui imminet cura communis?
3:5
Et ideo dicit si quis autem domui suae, etc., propriae familiae. Lc. XVI, 10: qui fidelis est in minimo, et in maiore fidelis est. Contingit tamen frequenter quod aliqui non sunt bene regitivi in parvis domesticis, qui tamen bene regunt in maioribus. Sed quod dicit nescit, haec nescientia refertur ad negligentiam. Nam qui parva negligit, de facili magna negligit, licet qui non curat de parvis, aliquando bene se habeat in maioribus. Consequenter ostendit qualiter se habeat ad multitudinem Ecclesiae, in qua non debet esse novitius in fide, sed antiquus. Unde dicit non neophytum, id est, novam fidem habentem. Act. I, 21: oportet eligere unum ex his qui nobiscum, et cetera. Item Num. XI, 16: congrega mihi septuaginta viros de senioribus, quos tu nosti quod senes sint populi ac magistri et duces, et cetera. Sed, sicut dicitur Sap. c. IV, 8, senectus venerabilis est, non diuturna, neque numero annorum computata. Contingit enim quandoque quod in aliquibus novis superabundet gratia, et habent simul cum aetate iuvenili morum senectutem, qui dispensative promoventur, sicut Ambrosius divina inspiratione. Unde hoc quod dicit hic, ad eos pertinet qui non solum aetate neophyti, sed et qui neophyti sunt perfectione.
3:6
Et huius est ratio ne in superbiam, et cetera. Quando enim aliquis de novo veniens ad fidem et ad conditionem aliquam promovetur, reputat se aliis meliorem et valde necessarium, quasi nisi ipse esset, non haberent unde provideretur Ecclesiae. Et dicit Diaboli, quia ipse condemnatus fuit propter peccatum superbiae.
3:7
Deinde cum dicit oportet autem illum, etc., ostendit qualiter se habeat ad multitudinem infidelium, et ponit documenta. Primo ut sit bonae famae. Col. IV, 5: in sapientia ambulate ad eos qui foris sunt. I Petr. II, 12: conversationem vestram inter gentes habentes bonam. Et hoc necessarium est praelato, quia conversatio totius congregationis iudicatur ex praelato. Sed contra, II Cor. VI, 8: per infamiam et bonam famam. Respondeo. Infamia insurgit quandoque ex culpa eius qui infamatur, et hanc prohibet hic; quandoque ex malitia detrahentium et in hac oportet habere patientiam, et de hac loquitur apostolus ibi. Sed hic loquitur de assumendo in episcopum, qui et si sit bonus, et infamatur falso, debet patienter ferre. Secundo assignat rationem; unde subdit ut non in opprobrium, et cetera. Ubi tangit duplex periculum, scilicet ne fiat opprobriosus, et per hoc eius auctoritas minuatur, et per consequens auferatur audacia corrigendi. Matth. VII, 5: eiice primum trabem, et cetera. Secundo ne incidat in laqueum Diaboli, quandoque scilicet impatienter sustinendo, per quod infamis concitetur ad odia, et desperet, et huiusmodi. Et quod praelatus sit odiosus laicis, contingit, si negligit cultum divinae laudis. Mal. II, 8 s.: irritum fecistis pactum levi, dicit dominus exercituum, propter quod dedi vos contemptibiles et humiles omnibus populis. Deinde cum dicit diaconos, etc., ostendit pertinentia ad diaconos, quod in Graeco idem est quod ministri. In primitiva enim Ecclesia solum erant tres ordines, ut dicit Dionysius, scilicet episcoporum, presbyterorum et ministrorum; et non dividebantur per diversos gradus, sed omnia erant in uno ordine propter paucitatem ministrorum et propter novitatem Ecclesiae. Primo ergo ostendit quales debent esse secundum se; secundo quantum ad alios, ibi mulieres. Item, primo ostendit quales debent esse; secundo quomodo examinandi sunt, ibi et hi. Item, primo ostendit quales debent esse quantum ad eorum proprium corpus; secundo quantum ad res exteriores, ibi non turpe; tertio quantum ad alia, ibi habentes, et cetera. Item quantum ad corpus, primo ostendit quo ad totius corporis qualitates; secundo quantum ad oris refrenationem. Dicit ergo: dico quod episcopi debent esse pudici, similiter oportet diaconos esse, quia contrarium pudicitiae facit ineptum ad spiritualia, quia denegat animum a spiritualibus, quem necesse est tales habere elevatum. Is. LII, 11: mundamini, qui fertis vasa domini. Lc. XII, 35: sint lumbi vestri praecincti. Deinde ostendit quales debent esse in ore. Os servit locutioni et gustui. Quantum ad primum dicit non bilingues. Eccli. XXVIII, v. 16: lingua tertia multos commovit, et dispersit illos a gente in gentem. Bilinguis est habens duas linguas. Non erunt tales diaconi ministri pacis. Quantum ad secundum dicit non multo. Prov. XXIII, 29 s.: cui vae? Cuius patri vae? Cui rixae? Cui foveae? Cui sine causa vulnera? Cui suffossio oculorum? Nonne his qui commorantur in vino et student calicibus epotandis? Is. V, 22: vae qui potentes estis ad bibendum vinum, et viri fortes ad miscendam ebrietatem.
3:8
Deinde cum dicit non turpe lucrum sectantes, ostendit quomodo se habeant ad res exteriores. Non solum enim divertuntur a iustitia quandoque propter cupiditatem lucri, sed etiam a veritate, dicentes quae non oportet. Et ideo prohibetur eis temporale lucrum, in quo intelligitur omne lucrum inhonestum. Sed quantum ad affectionem dicit habentes, etc., et instruit eos, primo, quantum ad fidem, secundo quantum ad conscientiae puritatem.
3:9
Unde dicit mysterium fidei, non fidem, id est, non tantum fidem simplicem, sed intelligentiam eius quod in fide occultum est. Mysterium enim idem est quod occultum, quia ministri debent scire non tantum ea de fide quae et populus intelligit, sed et mysteria, quia debent alios instruere. I Petr. III, v. 15: parati semper ad satisfactionem omni poscenti vos rationem de ea, quae in vobis est fide et spe, et cetera. Item conscientiam puram, quia impura facit in fide errare. Supra I, 5: finis autem praecepti est charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta.
3:10
Deinde cum dicit et hi probentur primum, et sic, etc., ostendit quomodo examinentur. Posset enim dicere aliquis: puto omnes bonos. Hoc enim debet esse in tua reputatione, sed quantum ad eorum promotionem omnes sunt examinandi. Unde etiam ipsi examinantur; unde dicit et hi, et cetera. Nullum crimen, id est, peccatum mortale; non autem intendit de peccato veniali, quia, ut dicitur I Io. I, 8, si dixerimus quia peccatum non habemus, ipsi nos seducimus, et veritas in nobis non est. Nec dicit, qui habuerunt, sed habentes, id est, qui sunt notabiles et habent infamiae crimen. Alioquin hoc esset derogare clavibus Ecclesiae. Deinde cum dicit mulieres, etc., ostendit qualiter se habeant ad alios. Et primo ponit suam instructionem; secundo rationem, ibi qui enim bene. Circa primum duo facit, quia primo ostendit qualiter se habeant ad uxores, quas habebant in primitiva Ecclesia, et loquitur pro statu illo. Secundo quomodo ad filios, ibi qui filiis. Iterum prima in duas, quia primo ostendit quales debent esse eorum uxores; secundo qualiter ipsi habeant se ad illas, ibi diaconi. In uxoribus eorum requirit quatuor, scilicet pudicitiam, modestiam, sobrietatem et fidelitatem. Dicit ergo: similiter sicut dixi de diaconibus dico de mulieribus, quia oportet eas esse pudicas. Eccli. XXVI, 19: gratia super gratiam mulier sancta et pudorata. Item modestas in lingua, non detrahentes. Eccli. X, v. 11: quomodo si serpens mordeat in silentio, nihil eo minus habet qui detrahit. Item sobrias, quae est maximum ornamentum mulierum. Supra II, 9: similiter et mulieres in habitu ornato cum verecundia et sobrietate. Item fideles, vel Deo quantum ad veram fidem, vel viris suis. Sed quae culpa est diaconi, si eius uxor est mala? Respondeo. Aliquis a ministerio repellitur non solum propter culpam, sed etiam propter aliquod impedimentum ministerii. Et ideo si praeter culpam eorum possent mulieres esse malae, tamen praestant impedimentum dupliciter: primo quia cum malae sunt, indigent maiori cura, et per hoc earum viri minus vacarent ecclesiasticis ministeriis; secundo quia viri depravantur ex uxoribus. Item esset in periculum, quia ministrorum Ecclesiae multi frequentant domos. Dixerunt autem Cathaphrigae, quod ex quo inter diaconos agitur de mulieribus, mulieres possunt ordinari ad sacros ordines. Sed sciendum est quod in iure aliquae mulieres aliquando vocantur diaconissae, non quia habeant huiusmodi ordinem, sed propter aliquod ministerium Ecclesiae, sicut in Graeco dicitur diaconus quilibet minister.
3:12
Supra ostendit apostolus, quales debent esse diaconi et eorum uxores, hic ostendit quomodo diaconi se habeant ad uxores et ad filios et familiam. Et primo ponit documentum, secundo eius rationem, ibi qui enim bene. Dicit ergo: dixi quod mulieres diaconorum sint pudicae. Etsi in uxoribus est pudicitia habenda propter eos, amplius in ipsis est necessaria, ut sint omnino a contactu mulierum immunes. Sed quia secundum hoc pauci essent ministri, concedit quod saltem sint unius uxoris viri, quia habuisse plures, est signum incontinentiae et contra significationem sacramenti. Et inde est quod dominus instituit matrimonium unius ad unum. Unde et prima uxor benedicitur, non secunda. Deinde monet qualiter se habeant ad filios, dicens qui filiis suis bene praesint, scilicet bene erudiendo in disciplina bona et vita. Eccli. VII, 25: filii tibi sunt? Erudi illos, et cetera. Consequenter hortatur eos bene praeesse toti domui, id est, familiae, scilicet cum mansuetudine. Eccli. IV, 35: noli esse sicut leo in domo tua, et cetera.
3:13
Et huius ponit rationem, dicens qui enim bene ministraverint, etc.; quasi diceret: quod requiris ab episcopis rationabile est; quia ipsi sunt praelati. Sed quare a diacono qui est minister? Respondet dicens qui enim, et cetera. Et primo ostendit quod bonus usus huius ministerii est via ad maiorem dignitatem; secundo etiam quod est via ad vitam aeternam. Quantum ad primum dicit qui enim bene ministraverint, exercendo officium diaconi quod enim est in Graeco diaconus, in Latino dicitur minister, gradum bonum sibi acquirent, id est, promoveri merentur ad gradum altiorem. Matth. XXV, 21: quia in pauca fuisti fidelis, supra multa te constituam, et cetera. Et dicit bonum, quia supra eodem: qui episcopatum desiderat, bonum opus desiderat. Nec tamen in hoc est eorum finis, sed cum hoc remunerationem habent a Deo. Io. XII, 26: volo ut ubi ego sum, illic sit et minister meus. Et ideo dicit multam fiduciam, scilicet auxilii gratiae in praesenti, et gloriae in futuro; et hoc in fide, etc., id est, per fidem Christi. II Cor. III, 4: fiduciam talem habemus, et cetera. Is. XII, 2: fiducialiter agam, et non timebo.
3:14
Deinde cum dicit haec tibi scribo, ponit rationem omnium praedictarum monitionum. Et primo excludit causam opinatam; secundo astruit veram, ibi si autem; tertio assignat rationem, ibi quae est Ecclesia. Circa primum sciendum est, quod posset Timotheus credere quod ex quo scripsit, de caetero eum non visurus esset, alias superfluum videretur eum litteris monere. Et ideo dicit haec tibi scribo, fili. Et nominat eum filium, quia sibi charissimus erat. I Cor. IV, 17: ideo misi ad vos Timotheum, qui est filius meus charissimus. Et dicit sperans, quasi non certus. II Io. I, 12: plura habens vobis scribere, nolui per chartam et atramentum; spero enim me futurum apud vos, et os ad os loqui. Scribo igitur, licet spem habeam, quia spes in longum protrahi potest. Prov. XVI, 1: hominis est praeparare animum, et domini linguam gubernare. Et ideo dicit si autem tardavero, et cetera. I Thess. II, 18: sed Satanas impedivit nos.
3:15
Ego igitur scribo, si tardavero, ut scias, quomodo oporteat te in domo Dei conversari. Ps. LXVII, 6: habitare facit unius moris in domo, et cetera. Deinde cum dicit quae est Ecclesia, assignat rationem quare sit sic conversandum in ea. Et assignat rationem huius causae, quae est duplex: primo commendando ipsam Ecclesiam; secundo unitatem Ecclesiae, ibi et manifeste. Circa primum duo facit, quia primo commendat Ecclesiam ex parte eius, cuius est Ecclesia; secundo ex veritate ipsius Ecclesiae, ibi columna. Ex parte eius cuius est Ecclesia, quia est Dei vivi. Ecclesia dicitur quasi adunatio, quia in Ecclesia est adunatio fidelium. Rom. VIII, 30: quos vocavit, et cetera. Et adunantur in Deum. Io. XVII, 21: ut et ipsi in nobis sint unum, et cetera. Et ideo dicit quae est Dei. Et addit vivi, ad distinctionem aliorum deorum, ad quos congregantur gentes. Nam hi sunt mortui, sed Deus Ecclesiae est vivus. Io. V, 26: sicut pater habet vitam in semetipso, et cetera. Est ergo sic in ea conversandum, ut spiritualiter vivamus. Ps. XCII, 7: domum tuam, domine, decet sanctitudo, et cetera. Secunda ratio est ex veritate Ecclesiae. Naturale est enim homini ut desideret cognitionem veritatis, cum sit perfectio intellectus. Unde Augustinus dicit, quod beatitudo est finis hominis, quae nihil aliud est quam gaudium de veritate. Hoc innotuit philosophis per creaturas Rom. I, 19. Sed in hoc vacillabant, quia non habebant certitudinem veritatis, tum quia erant corrupti erroribus, tum quia vix invenitur apud eos, quod in veritate concordent. Sed in Ecclesia est firma cognitio et veritas. Unde dicit columna. Eccli. XXIV, 7: thronus meus in columna nubis, et cetera. Eccli. XXVI, 23: columnae aureae, et cetera. Et dicitur aurea, quia in se sancta. Et firmamentum, scilicet quantum ad alios, quia non possunt firmari in veritate, nisi per Ecclesiae sacramenta. Lc. XXII, 32: tu aliquando conversus confirma, et cetera. Ps. LXXIV, 3: ego confirmavi columnas eius. Quia igitur Ecclesia congregat in Deo et dat cognitionem veritatis, debemus esse in ea. Deinde cum dicit et manifeste, commendat veritatem Ecclesiae. Et primo Christum, ad cuius manifestationem apparuit; secundo de eius exaltatione agit, ibi assumptum. Commendat autem Christum dupliciter. Primo quantum ad naturam divinam; secundo quantum ad humanam, ibi quod manifestum est. Dicit ergo et manifeste, et cetera. Quia sacramentum idem est quod sacrum secretum. Nihil autem tam secretum, quam id quod in corde gerimus. Multo ergo magis quod in corde Dei, et secretum est et sacrum. I Cor. II, 11: quae sunt Dei nemo novit nisi spiritus Dei, et cetera. Is. XXIV, 16: secretum meum mihi. Is. XLV, 15: tu es Deus absconditus. Et hoc est verbum Dei in corde patris. Ps. XLIV, 2: eructavit cor meum verbum bonum. Hoc siquidem secretum est sacramentum pietatis; secretum autem hominis aliquando est vanum. Ps. XCIII, 11: dominus scit cogitationes hominum, quoniam vanae sunt. Inquantum ergo est restaurativum mundi, est pietatis. Item magnum, quia est verus Deus, cuius magnitudinis non est finis. Hoc ergo secretum quod latet in corde patris factum est homo. Et ideo describit ipsum, secundo, quantum ad naturam humanam. Et primo quantum ad carnem, secundo quantum ad animam.
3:16
Quantum ad primum dicit quod manifestatum est in carne. Sicut verbum quod latet in corde manifestatur verbo sensibili, ita verbum Dei in corde Dei latebat, sed in carne est manifestatum. Io. I, 14: verbum caro factum est, et cetera. Quantum ad animam dicit iustificatum est in spiritu. Hoc dupliciter exponitur. Primo, ne credatur quod caro prius sit concepta, dicit quod non, quia in spiritu, id est, per spiritum sanctum conceptus est. Matth. I, v. 20: quod enim ex ea natum est, de spiritu sancto est. Et Lc. I, 35: quod enim ex te nascetur vocabitur filius Dei; et hoc quia spiritus sanctus superveniet in te, et cetera. Vel in spiritu sancto humano, de quo Io. XIX, v. 30: emisit spiritum. Et sic est manifestatum in carne, quod tamen est cum spiritu. Et dico spiritu iustificato, scilicet quia iustus est, absque omni macula. Deinde cum dicit apparuit, ostendit eius manifestationem, et primo factam Angelis, secundo hominibus, ibi praedicatum. Dicit ergo sacramentum illud quod apparuit Angelis, et excedit etiam cognitionem Angelorum. Illud autem dicitur apparere quod in potestate sua habet videri et non videri, et non subest potestati videntis. Unde non dicitur: lapis apparet mihi, sed video lapidem. Si ergo Angelus in sua natura vel potestate haberet quod videret verbum, non diceretur verbum apparere sibi, sed quod ipse videret cum vellet. Et ideo dicit apostolus quod apparuit Angelis, quia non in sua natura viderunt ipsum. Et verum est quod a principio apparuit Angelis, quando ex conversione ad se aedificavit ipsos; sed quando est incarnatum, multa mysteria innotuerunt Angelis, quae non cognoverant antea. Et ideo dicit Beda, quod in nativitate apparuit Angelis claritas, quae non antea in veritate visa est hominibus. Et hoc dupliciter: primo quantum ad ministerium apostolorum; secundo quantum ad cognitionem populorum quibus manifestatur. Olim siquidem solis Iudaeis manifestabatur, sed nunc in gentibus. Et ideo dicit praedicatum est gentibus. Matth. ult.: euntes ergo docete omnes gentes, et cetera. Ps. XCV, 3: annuntiate inter gentes gloriam eius. Et hoc efficaciter, quia creditum est in mundo. Et hoc dominus orabat Io. XVII, 18. Et hoc maxime mirum est quod per simplices pauperes et impotentes, totus mundus est conversus. I Cor. I, 26: non multi sapientes, etc.; et hoc ut non glorietur omnis caro, et cetera. Secundo manifestat quod sola veritas Dei hoc facit, quia assumptum est in gloria, Christus scilicet, quia manifestatus assumptus est in caelis. Matth. ult.: dominus quidem Iesus postquam locutus est eis, assumptus est in caelum. Phil. c. II, 11: et omnis lingua confiteatur, quia dominus noster Iesus Christus in gloria est Dei patris.
3:1
Si quis episcopatum desiderat, bonum opus desiderat. Pro desiderat in Graeco non est unum idemque vocabulum, sed priori loco opsysxai, appetit, unde ops£tc admonens Timotheum, ut conversetur. appetentia, praesertim cibi vehementior, vocabulum etiam Latinis auctoribus usurpatum. Posterius verbum est S7U$uu.sT cupit, desiderat. Utitur autem in priori loco vehementioris significationis vocabulo, quod eadem res nomine episcopatus desideretur ardentius quam nomine operis et ofiicii. Apparet autem, fuisse quosdam eo tempore, qui episcopatum cupide appeterent; eos Apostolus hoc loco nec laudans nec reprehendens ante omnia docet, qualem oporteat episcopum esse, non solum ut Timotheus in iis constituendis bonum faciat delectum, verum etiam ne quis indignus se ingerat. Quanquam et dici potest, Apostolum loqui ad hunc modum, quod spiritu prophetico praeviderefc, multos in Ecclesia futuros, qui magno studio et ambitione ad episcopatus contenderent. Quare hujusmodi inordinatam et immodicam appetentiam reprimere studet declaratione operis, cujus debitor est, quisquis est episcopus, et earum proprietatum, quae in episcopo requiruntur, quaoqne tales sunt, ut merito hominem infirmitatis suae conscium deterreant ab episcopatus onere suscipiendo, quod ex sententia Patrum concilii Tridentini etiam angelicis humeris est forraidabiie. Notandum autem est, episcopatum esse munus, potestatem, dignitatem seu praefecturam episcopalem, sicut Apostolatus est munus ac potestas Apostolica; ut docuimus in cap. 1. ad Rom., ubi dicitur: Gratiam et apostolatum. Et tamen, quia is, qui episcopatum habet, est debitor operis, ad quod ea potestas destinatur, idcirco qui episcopatum appetit, is, tanquam effectum in sua causa, opus episcopale appetit: ut merito dicat Apostolus, eum qui episcopatum desiderat, bonum opus desiderare. Et in lmnc sensum loquitur B. August. lib. 19. de civit. cap. 19., ubi ait, quod Apostolus voluit exponere, quid sit episcopatus: quia nomen est operis, non honoris: significat enim eTuaxoTtT) superintendentiam, non eminentiam otiosam. Si quaeritur, an liceat episcopatum appetere, quod hic Apostolus non determinat: de dignitate quidem et honore episcopali absoluta est ibidem Augustini responsio: Locus superior, inquit, sine quo regi pcpulus non potest, etsi ita teneatur atque administretur, ut decet, tamen indecenter appetitur. Quod si de opere sermo sit, nec illud simpliciter appetendum est, sed urgente Ecclesiae necessitate si imponitur, suscipiendum. Unde consequenter eodem loco Augustinus: Otium sanctum quaerit charitas veritatis; negotium justum suscipit necessitas charitatis. Quam sarcinam si nullus imponit, percipiendae atque intuendae vacandum est veritati: si autem imponitur, suscipienda est propter charitatis necessitatem. Sic ille. De qua re vide B. Thomam plenius disputantem tum hoc loco tum in 2. sec. q. 185. art. 1.
Bonum opus alii honestum, alii praeclarum interpretantur: omnia enim haec Graeco nomine xaXov significantur, eademque omnia verissime competunt in hoc opus, de quo agitur. Nam publicam et aeternam salutem multitudinis procurare, opus est excellenter bonum et honestum, ac proinde praeclarum et eximium.
3:2
2. Oportet ergo episcopum irreprehensibilem esse. Ergo non illative, sed expletive sumitur, ut alibi saepe. Primo loco vult episcopum irreprehensibilem esse, quod in Epistola ad Titum dicit, sine crimine; quod non ita intelligendum, ut peccato prorsus careat, quo modo Pelagius in commentario videtur intellexisse. Certe Pelagii et sequacium ejus dogma fuit, posse hominem vivere sine peccatis; ad quod probandum etiam hoc Apostoli loco utebantur; ut patet ex Hieronymi dial. contra Pelag. lib. 1. cap. 8. Sed sensus est, episcopum oportere talem esse, quem nemo jure possit reprehendere, de quo non sit justa tjuerela, qui sit bonae et integrae famae. Vix enim est, ut cum fructu in hujusmodi officio versetur, qui propter crimen aliquod male audiat. Liquet ex hac interpretatione, Petrum Apostolum non fuisse episcopatu indignum, quod vel Dominum suum ter negasset, vel a Paulo juste fuerit aliquando reprehensus Gal. 2., quod enim poenitentia deletum erat, etiam ante acceptum in die Pentecostes Spiritum sanctum, non debuit ei postea pro crimine objici. Paulina autem reprehensio non erat de crimine, sed de facti imprudentia, quae tantum eratveniale peccatum. Confer quae dicuntur infra ad finem vers. 10.
Unius uxoris virum. Variae sunt hujus loci expositiones; partim Catholicorum, partim haereticorum. Imprimis autem ineptus est et sol:s, nec omnibus, haereticis probatus commentarius, Apostolicum esse praeceptum, ut omnis episcopus uxorem habeat, sed unam dumtaxat: idemque de presbyteris et diaconis esse judicium; quoniam et de diaconis infra statuitur, ut sint unius uxoris viri. In hac sententia fuisse videntur episcopi quidam Vigilantii consortes, de quibus Hieronymus adversus Vigilantium disserens: Non ordinant, inquit, diaconos, nisi prius uxores duxerint; nulli caelibi credentes pudicitiam, imo ostendentes quam sancte vivant, qui male de omnibus suspicantur. Facile autem hic sensus refellitur ipsis sanctorum exemplis. Nam nec Paulus ipse, nec Timotheus, uxorem habuit; Apostoli vero, qui uxores habuerunt, eas propter Christum et Evangelium dimiserunt; ut nihil jam dicamus de tot sanctissimis episcopis primitivae ac veteris Ecclesiae, quorum nullus uxorem duxit; si quis autem ante episcopatum duxisset, eam, deinceps continenter victuram, a se removebat. Neque vero praeceptum hujusmodi de ducenda aut habenda uxore consisteret cum eo, quod idem Apostolus 1 Cor. 7. dicit: Volo omnes homines esse sicut meipsum, id est abstinentes et liberos a conjugio. Sane etiam nostri temporis sectarii, perspecta rei absurditate, non multum tribuunt illi commentario Vigilantiano; sed alium ejus loco obtrudunt. Dicunt enim, Apostolum praecipere, ut episcopus non habeat simul plures uxores; quemadmodum tunc quidam ex Ju daeis, antiquos patres imitati, quidam etiam ex gentibus nuper conversi adhuc habebant; hoc enim episcopo non per mitti, ne suspectus sit de impudicitia: sed praecipi, ut si continere nolit, una uxore sit contentus. Meminit hujus expositionis Hieronymus in comm. epist. ad Titum; sed aiienc tantum nomine. Rursus meminit in epist. ad Oceanum de unius uxoris viro; sed et ibi satis ostendit, eam sibi non placere, cum eam allaturus praefatur malo modo malum quaerendum esse cuneum. Chrysostomus quoque et ejus sequaces eandem expositionem adfeiunt hoc loco; sed, quod minus eam probarint, argumento est, quod scribentes postea in epist. ad Titum, ubi hoc praeceptum repetitur, nullam memoratae expositionis faciunt mentionem. Senserunt enim, quam parum aut nihil habeat probabilitatis: sive piopter Judaeos dicatur Apostolus Loc praeceptum posuisse, sive propter gentiles. Nam apud Judaeos quidem jam propemodum desierat polygamia; sive ob consuetudiuera cum Romanis, quibus subjecti erant, sive ipsa naturae lege ac primaeva matrimonii institutione eos admonente: ad quam etiam Christus, sua ipsius lege, matrimunium reduxerat, Mattii. 19. citans ipsa primae institutionis verba: Propter hoc relinquethomo etc. Ex quo liquet, nulli Christiano licitum aliquando fuisse plures simul habere uxores. Nulla igitur ratio erat, cur id peculiari praecepto episcopis prohiberetur. Quod veio ad gentiles attinet, docte respondet B. Thomas in comm. epist. ad Tit. 1., nihil opus fuisse, ut propter eos de episcopo statueretur, ne plures haberet uxores; quandoquidem secundum leges Romanas, quibus regebantur etiam Asiani, quorum causa haec scribuntur, non licebat cuiquam, plures simul uxores habere. Quod etsi licuisset, per legem tamen Christi non licebat Christianis; ut dictum est. Addit idem doctor certissimam refutationem dictae expositionis ex ipso Apostolo; qui cap. 5. hujus epist. similiter de vidua eligenda dicit, quae fuerit unius viri uxor; quod profecto nulla ratione sic exponi potest, quae non habuerit simul plures maritos: id enim nusquam gentium ulla lege vel consuetudine factum aut permissum unquam fuisse. Has omnes rationes si considerasset Cajetanus, non fuisset eam, quam refellimus, interpretationem amplexus, tam hoc loco, quam in comment. epist. ad Titum. Quod enim posterius hoc argumentum solvere conatur, dicens, Apostolum de vidua loquentem uti praeterito tempore, quae fuerit unius viri uxor, cum de episcopo Joquatur in praesenti: nihil efficit. Nam de episcopo quidem indefinite loquitur Apostolus, quoad tempus, ut etiam ad praeteritum referri possit; id quod Syrus interpres tam hoc loco, quam in epistolaad Titum, exprimendum putavit, dicens, qui fuerit unius uxoris vir. De vidua autem idcirco loquitur Apostolus in praeterito, quoniam si in praesenti virum haberet, vidua non esset. Quare si Apostoli de episcopo loquentis sensus est: Qui non habeat simul plures uxores: ergo ejusdem de vidua loquentis sensus erit: Quae non habuerit simul plures maritos; quod omnino frustra et inaniter dici jam ostendimus. Est igitur hujus loci verus commentarius, oportere episcopum esse unius uocoris virum, id est oportere, ut si uxorem habeat aut habuerit, non tamen secundam acceperit, sed unam tantum; sive eam adhuc habeat sive non. Sic enim et paulo post vult, eum filios habzre subditos etc. Id est si filios habeat, ut subditi sint. Unum ergo non opponitur nulli, sed pluribus; estque negatione plurium exponenaum, eo modo quo diximus. Tradunt hunc sensum Chrysostomus, Theophylactus et Oecumenius super epist. ad Titum; Hieronymus in eandem scribens epist. nec non in epist. ad Oceanum; et in universum Latini commentatores, et alii praeterea a nobis citati ad dist. 27. et 37. lib. 4. sent. Denique, propter hanc ApostoKcam legem isto modo intellectam, Ecclesia digamos a sacris ordinibus semper repulit; digamos utique intelligens eos, qui priori conjuge mortua duxissent alteram. Fatendum quidem est, Apostolum permittere, ut in episcopum eligatur, qui uxorem habeat; verum id pro tempore, propter paucitatem eorum, qui et coelibes essent et ad episcopatum idonei; plerique enim aute fidem susceptam conjugium inierant: coelibes autem aut nimium juvenes erant, aut libertatis amore potius, quam studio castitatis conjugium refugerant, in gentilitate adhuc constituti. Posteaquam vero multi ab infantia coeperunt Christiana religione ac moribus institui, et ad ecclesiastica ministeria aptari: non facile quisquam uxoratus ad episcopatum assumebatur; nec id aliter, quam si pari consensu cum uxore continentiam servaret. Nam id ab ipsis Apostolorum temporibus observatum in Ecclesia fuisse, probant antiquissimi canones; inter quos est 2. Concilii Carth. canon secundus, quo cum episcopis, presbyteris et diaconis continentia praeciperetur, qua etiam ab uxoribus abstinerent, subjecit concilium, haec verba: JJt quod Apostoli docuerunt, et ipsa servavit antiquitas, nos quoque custodiamus. Sed ea de re pluribus egimus ad dictam dist. 37. lib. 4. Illud autem omnino certum et evidens, etiam Graecorum testimonio, quemadmodum eodem loco ostendimus: nunquam in Ecclesia Dei permissum fuisse, ut quis episcopus aut presbyter uxorem duceret: licet de usu uxoris antea ductae Graeci posteriores a Latinis opinione simul et praxi dissentiant. Restat quaerendum, qua ratione Apostolus digamum ab episcopatu, et paulo interius etiam a diaconatu repellat. Hujus rei alii moralem, alii mysticam causam reddunt. Nam Hieronymus in exposit. epist. ad Titum, et plenius in epist. ad Oceanum hanc adfert rationem, quia digamia argumentum est incontinentiae: merito autem a sacris ministeriis arcentur, quos incontinentiae suspicio gravat. Eandem Apostolici praecepti rationem urgent Chrysostomus ac caeteri commentatores Graeci. Nec dissentit Epiphanius, qui in haer. 59., quae est Catharorum, dicit hoc constitutum propter excellentem sacerdotum dignitatem et honorem. Spectat eodem, quod alii dicunt, hanc causam esse, ut episcopus possit viduas adhortari ad continentiam. Sunt enim morales hae rationes, ac pene coincidunt. Verum alii rationem assignant ex significatione conjugii; dicunt enim, digamum a sacris ordinibus arceri propter defectum sacramenti, id est sacrae significationis. Cum enim episcopus gerat vicem Christi atque ejus personam peculiari ratione repraesentet tanquam vicarius Ecclesiae sponsus; non erit ad eam repraesentationem idoneus, qui dum esset in matrimonio, eandem Christi personam imperfecte tantum et defective significavit. Christus enim unicam sibi sponsam copulavit per incamationis mysterium; et similiter Ecclesia uni sponso copulata est. Despondi vos, ait Apostolus 2 Cor. 1 1., uni viro virginem castam exhibere Christo. Cujus rei significatio in eo, qui plures sibi copulavit uxores, haud subsistit. Hanc rationem tradit efc explicat August. lib. de bono conjug. cap. 18. et ante eum Ambrosius lib. I. off. cap. 50. et in epist. 82., quae est ad Eccles. Vercell. Eam deinde probarunt Romani pontifices, Innocentius I. epist. 2. et 22. et Leo I. epist. 87. ad episc. Afric. atque alii deinceps, ut videre est in Decretalibus, tit. De digamis non ordinandis. Quamvis igitur probabiliter possit dici, Apustolum ad utramque rationem, scilicet moralem et mysticam respexisse: nam moralem etiam rationem pulcre et graviter urget Ambrosius, utroque loco supra citato; tamen hanc posteriorem apparet esse primariam. Etenim si Apostolici praecepti ratio pure moralis esset, multo magis arcendi erant, qui vel concubinam in gentilitate habuissent, vel fornicati fuissent: quos tamen, si post baptismum caste vixerint, Erclesia recipit etiam ad episcopatum. Dicet aliquis, Paulum etiam in vidua requirere, ut fuerit unius viri uxor; ubi tamen nullum videtur subesse mysterium. Respondeo, nec ibi mysterium deesse; quia viduae Ecclesiae repraesentabant fidelibus honorem vidualis castitatis: ad hoc autem repraesentandum illa non erat idonea, quae post mortem mariti nupserat alteri, etiamsi ante baptismmn id factum fuisset, quemadmodum nec velamen sacrum inter virgines accipere debet, quae corrupta fuerit ante baptismum. Sic ergo nec is, qui secundam uxorem duxit, etiam ante baptismum, debuit in episcopum assumi: secus quam privata opinione sensit Hieronymus, qui priorem tantum rutionem putaverat considerandam.
2. Sobrium, prudentem, ornatum, pudicum. In Graeco et Syriaco textu tria tantum vocabula sunt, nec verisimile est, interpretem nostrum plura dedisse. Nam quod hic additur, pudicum; ex alia versione huc adjectum putamus; quod enim nos habemus prudentem, potest ex Graeco verti pudicum, seu castum; idque adeo mavult Hieronymus. Nam et apud Ambrosianum leguntur haec tria, tobrium, pudicum, compositum; et apud verum Ambrosium lib. 1. offic. cap. 50. sobrium, pudicum, ornatum. Porro MSS. codices Latini variant. Alii Graecis consentanei pudicum quarto loco penitus omittunt; quod et facit Primasius. Alii legunt quidem, sed non eundem ei locum tribuunt; quae res satis arguit adventitium esse. Proinde caetera exponamus.
Sobrium, Graece VYjcpaXtov; quae vox etiam vigilantem significat, quemadmodum alii transtulerunt, Graecorum commentarius secuti. Quanquam et Hieronymus ita legit lib. 1. Dialogi contra Pelag. Utrumque significatum aptissime quadrat. Inprimis enim episcopo necessarium est, ut cibi potusque temperans sit; tum, quod inde consequitur, ut vigiles habeat sensus atque in officium semper intentos. Eadem vox infra repetitur, ubi de mulieribus sermo est; cui certe loco magis convenit sobrietatis significatio quam vigilantiae. Derivatur autem vox Graeca oltzo too vijcpstv, quod est sobrium esse, quo verbo usus est B. Petrus 1. ep. cap. 5., ubi nos habemus, sobrii estote, et vigilate. Nam quoniam illic additur, et vigilate, ypTrjYop^aats non potest verbum praecedens vrfytizi similiter exponi, ne idem secundo repetatur. Non tamen negandum, quin aliquando significet vigilare: sic enim accipitur 2 Tim. 4. Tu vero vigila. Pro quo sobrius esto minus quadrat; ut ibi videbimus. Prudentem alii pudicum verterunt, ut jam diximus; alii sobrium, ut idem noster interpres ad Tit. 1. Alii denique temperantem, ut ea virtus intelligatur, quae praestat, ut rebus moderate utamur, nec dissolvamur in luxum. De qua actum est etiam in capite praeced. Atque haec omnia significat Graeca dictio ooxppova, ac nihil horum est, quod non in episcopo cum primis desideretur. Eundem vult esse ornatum, Graece xoajiiov, id est in vultu, incessu, sermone ac toto corporis habitu bene decenterque compositum. De significatione vocabuli Graeci nonnihil dictum est in capite superiori.
Hospitalem, ea nimirum hospitalitate, quam Scriptura passim commendat, quam- 43 • que etiam sancti Patres veteris testamenti leguntur exercuisse. Haec autem non in eo sita est, quod quis laute mensam instruat, eamque semper expositam habeat divitibus ac nobilibus, aut improbis mensarum asseclis; sed quod Christianos ac Dei servos de via adventantes ac refocillatione egentes, eos praesertim, qui spiritualia seminant, hospitio suscipiat, foveatque: quod laudatissimum est opus liberalitatis ac misericordiae. Graeca vox cptX6£svov sonat, peregrinorum amantem. De talibus, quales dixi, viatoribus suscipiendis est illud B. August. serm. 1. de vita comm. cleric. Perveni ad episcopatum; vidi necesse habere episcopum exhibere humaDitatem assiduam quibusque venientibus sive transeuntibus. Quod si non fecisset episcopus, inhumanus diceretur. EtS. Hier. Comm.adIit. 1. Episcopus nisi omnes receperit, inhumanus est.
Doctorem. Graece <5t<5axxtx6v; quod non significat docilem, ut habebat antiqua quaedam versio reprehensa ab Hieronymo lib. 1. dial. contra Pelag. cap. 6., sed, ut ita dicam, doctivum. Erasmus, Ambrosianum textum imitatus vertit, aptum ad docendum; Hieronymus in loco jam citato interpretatur eum, qui docere possit: quod ita intellige, ut etiam promptus sit et paratus ad docendum. Td totum autem, sine dubio, plus est quam doctum esse: sunt enim plerique docti, sed quibus aut voluntas, aut facultas et gratia desit communicandi suam doctrinam aliis; ut qui conceptiones animi non noverunt commode ad instructionem et aedificationem aliorum exprimere. Proprietas haec episcopo vel maxime necessaria est; sed quam in eo cum caeteris virtutibus difficulter inveniri scribit eodem loco Hieronymus. Disputant quidam, uter ad episcopatum sit aptior, theologus, an canonista. Equidem non arbitror, Apostolum in hac parte qua doctorem vult esse euiscopum, respicere ad peritiam canonum ecclesiasticorum, qui tunc vix ulli erant; sed in episcopo requirere scientiam, quam n<<s Theologiam vocamus, qua nimirum ea, quae de Deo rebusque divinis sunt divinitue revelata, cognoscuntur et aliquatenus intelliguntur, ut et aliis tradi et adversus humrnas rationes congruenter defendi possint, per sermonem scientiae atque sapientiae. Hanc enim Theologiam a Christo acceptam futuris episcopis tradiderunt Apostoli; hanc et Paulus suum docuit Timotheum; et Timotheus deinceps eos, qui possent ct alios docere, ut cum monuit ipse Apostolus, posterioris epist. cap. 2.
3:3
3. Non vinolentum. Chrysostomus et sequaces ejus hoc non de temulentia interpretantur, sed de vitio conjuncto. Putant enim praecipi, ne episcopus ferox sit aut conviciator, ad exemplum eorum, qui vino pleni debacchantur in alios. Unde et Hentenius in epist. ad Titum vertit: non debacchantem. Verum proprie accipiendam esse hanc partem, quomodo Latini Syro astipulante accipiunt, ex eo satis colligitur, quod paulo post de diaconis agens Apostolus, hoc idem explicatius dicit, non multo vino deditos. Quo argumento etiam Theodoretus utitur. Recte igitur Ambrosianus textus habet, non obnoxium vino, id est non deditum potationi. Valde enim hoc vittam dedecet pastorem animarum; non fere aliud est, quod magis auctoritatem ejus destruit. Proinde non debuit illud intactum relinquere Apostolus; praesertim quod Asiani, quibus haec Epistola mittitur, a luxu et vinolentia male audirent.
Non percussorem. Ambrosianus, non verberatorem. Quod rursua Graeci, suffragante Hieronymo, nolunt de eo intelligi, qui faciles habeat manus ad verberandum: quid enim magnum episcopo, si manibus temperet? sed referunt ad acerbitatem Hnguae, dicuntque prohiberi, ne episcopus importune ac severe nimium feriat fratrum conscientiam, ne sit saevus objurgator, ne sit ad contumelias et convitia pronus. Nam et apud Latinos auctores legimus verbera linguae; et in sacris literis impiorum vox est: Venite percutiamus eum lingua. Jer. 18. Confirmare videtur hunc sensum illud hujus epist. cap. 6. Seniorem ne increpaveris; quod Graece est, ne plagam inferas. Quanquam quod Anselmus, Aquinas, Cajetanus et alii Latini percussorem accipiunt proprie, non est abjiciendum: cognata enim vitia sunt vinolentia et violentia; quorum alterum ex altero consequi solet, ut bene S. Thomas annotavit. His palam accedit Syrus interpres, ita vertens: Cujus manus non sit praeceps ad percutiendum. In Graecis exemplaribus sequitur: Non turpis lucri cupidum; quod cum nec a Cbrysostonio, nec a quoquam aliorum veterum tam Graecorum, quam Latinorum interpretum hoc loco expositum inveniatur; facilis conjectura est huc adjectum esse ex epist. ad Titum; ubi hoc ordine legitur: Non vinolentum, non percussorem, non turpis lucri cupidum; hic autem ejus loco paulo post dicitur, non cupidum.
Sed modestum. Graeca dictio S7ri£iX7J significat aequum, humanum, mansuetum, qui non rigide jus suum exigit, sed quantum res patitur, aliorum se moribus et affectibus accommodat. Mire praeluxit in hoc genere virtutis ipse Paulus, omnibus omnia factus, ut omnes salvos faceret. 1 Cor. 9. Non litigiosum. Graece a/jiaxov, id est alienum a pugna, pro quo Hieronymus lib. 1. contra Pelag. legit: absque jurgio, nam lites jurgia, etiam Graecis jxa^i, id est pugnae vocantur, ut Jac. 4. Unde bella et lites in vobis? et apud hunc Apostolum legimus pugnat verborum, pro contentionibus, infra cap. 6. Non cupidum. Id est non avarum, Graece d<piXapyupov, quod alii verterunt: alienum ab avaritia. Hieronymus sine avaritia legit, non enim quaevis cupiditas Graeco vocabulo negatur, sed cupiditas et amor pecuniarum, quam omnium malorum radicem pronuntiat hac eadem Epist. cap. 6.
3:4
4. Suae domui bene praepositum. Id est qui suae familiae bene praesit. Ita enim mox veitit; atqui bene praeesse familiae, est domesticos suos bene regere. Vult igitur Apostolus experientia probatum esse, quod qui in episcopum assumitur, sit domus regendae gnarus et peritus, ut a minore domo ad majorem, id est, Ecclesiam regendam transeat. Hinc in concilio 3. Carthag. can. 18. statuitur, episcopos, presbyteros et diaconos non prius ordinari debere, quam omnes, qui in domibus ipsorum sunt, Christianos Catholicos fecerint, ut ita se probent suis bene praefuisse.
Filios habentem subditos cum omni castitate. Declaratio est partis praecedentis; subditos Graece in subjectione, quod emphasim habere videtur, quasi dicat: liberos habentem subjectioni paternae assuefactos, ad nutum obedientes. Pro castitate, reverentiam vertit Erasmus. quod non probo: nam Graeca dictio osjivOTTjg, qua etiam in super. cap. usus est Apostolus, patet quidem ad omnem morum gravitatem et honestatem, atque ita ab interpretibus Graecis hic exponitur. Interdum quoque pudicitiam significat, et in genere temperantiam, quam significatam hoc loco, probabile fit ex Epistola ad Titum, ubi de episcopo sic legitur: filios habens fideles, non in accusatione luxuriae, aut non subditos. At reverentia, quam filii parentibus et in universum subditi praefectis debent, hac Graeca voce non significatur. Vult ergo Apostolus, episcopum, si liberos habeat, eos habere dicto audientes, et quos spectata morum honestas, praecipue vero castitas commendet. Observat Ambrosius hunc locum tractans in Epist. 82. ad Eccl. Vercell., Apostolum non dicere: facientem filios, sed habentem, ne ad procreandum filios videatur episcopus invitari. Sequitur jam hujus praecepti ratio.
3:5
5. Si quis autem domui suae praeesse nescit, quomodo Ecclesiae Dei diligentiam habebit? Graece: quomodo Ecclesiam Dei curabit? vel: quomodo Ecclesiae Dei curam habebit? Argumentum a majore, id est magis probabili. Nam longe facilius est familiam paucorum hominum regere, quam Ecclesiam totius cujuspiam civitatis aut regionis aut provinciae, in qua tanta est hominum, ingeniorum ac morum diversitas. Tale est, quod ab Aeschine Graeco oratore scriptum refert Stobaeus in serm. de republ., Eum, qui suam familiam non bene administravit, in communibus quoque reipublicae negotiis similiter versaturum. Hic quaeret aliquis: Si nulla sit patris culpa, quod filii sint infideles, luxuriosi, impudici, inobedientes; numquid arcebitur ab episcopatu? Sic omnino *apparet, ne videlicet domesticum opprobrium redundet in Ecclesiam Dei. Constituuntur enim haec propter publicum Ecclesiae bonum. Et sane praesumitur non bene regere domum suam, qui filios habet inobedientes et scandalose viventes, qualiscumque demum ipse esse videatur, S. Hieronymus lib. 1. contra Pelag. cap. 8. hunc Apostoli locum etiam de servis domesticis intelligit: volens esse ejiciendos, nisi honeste et Christiane vivant.
3:6
6. Non neophytum. Graecam vocem interpres retinuit. Erasmus novitium vertit, haud plene reddens, quod in Graeco est. Nam veocpuxog sonat nuper insertum; quo nomine vocabantur recens baptizati, quod a baptismo Christiani seu fideles censerentur. Multae rationes adferri possunt, cur vetet Apostolus neophytum creari episcopum: veluti quod nondum solide doctus sit mysteriorum, quod constantia ejus nondum probata, quod auctoritate destituatur; denique quod ea res invidiae sit obnoxia, si praetermissis veteranis novitius assumatur. Verum Apostolus unam subjungit, eamque praecipuam:
Ne in superbiam elatus in judicium incidat diaboli. Interpres periphrasi expressit, quod in Graeco dicitur: ne inftatus. Judicium Hebraeo more dixit pro condemnatione seu poena. Et sensus est, periculum esse neophyto in episcopum assumpto, ne novo honore eoque apud Christianos prinjo turgidus ac sibiplacens, ob superbiam incidat in eandem damnationis poenam cum diabolo, id est ne cum diabolo, qui rex est super omnes filios superbiae, partem habeat in aeterno gehennae supplicio; vel plenius hoc modo: ne per superbiam a recta fide deficiens, honore excidat, et talento spoliatus detrudatur in gehennam; quomodo diabolus, cum per superbiam a Deo apostataret, coelo dejectus est et aeternis ignibus addictus. Erasmus pro diabolo vertere maluit: calumniatorem, tam in hoc loco, quam in eo, qui statim sequitur: et laqueum diaboli, ut ad hominem possit utrumque referri. Putat enim hunc esse sensum: Ne elatus in superbiam, pateat calumniis hominum maledicorum, qui dicturi sint, eum hoc consilio Christianismum appetivi.sse, ut qui inter suos humilis erat, inter Christianos honore praecelleret. Haec Erasmi versio probatur Cajetai.o dumtaxat posteriori loco: nam de priori nobiscum sentit. Refellitur autem interpretatio; primum, quia juxta hunc sensum nihil attinebat dicere: in superbiam elatus, sive enim superbiat neophytus ad episcopalum evectus, sive non superbiat; obnoxius erit calumniae memoratae. Deinde, quia praeter usum Scripturae sacrae est, ut judicium pro calumnia seu maledicentia sumatur. Tertio, quia laqueus diaboli quid significet, ipse Apostolus declarat in secunda Epistola cap. 2. dicens: ut resipiscant a diaboli laqueis, a quo captivi tenentur. Accedit omnium Interpretum veterum consentiens expositio, qui diabolum hic non alium quam daemonum principem intellexerunt. Circa hoc Apostoli praeceptum quaeritur, quomodo non illi repugnent exempla laudatissimorum episcoporum Ambrosii et Nectarii, qui paulo ante catechumeni, mox baptizati, paucis diebus interpositis episcopi facti sunt. Forte dicet aliquis, eos tunc non fuisse neophytos secundum mentem Apostoli, utpote loquentis de iis, qui recens ex gentilitate erant conversi: Ambrosius autem et Nectarius multo tempore fuerant catechumeni, firmiter tenentes Christianae fidei veritatem, sedbaptismumdifferentes, ut illius saeculi mores habebant; proinde nec periculum fuisse, ne per superbiam exciderent. Sed haec responsio non convenit: nam vocabulum neophyti non catechumenis, qui nondum habebantur fidelium numero, sed recens baptizatis tribuebatur, per baptismum enim inserebantur corpori Ecclesiae, et ex eo vocabantur fideles, quantumvis antea diu fuissent catechumeni, et fidem Christianam probe edocti. Certe Hieronymus lib. 1. dial. contra Pelag. cap. 8., dum ita scribit: vult Apostolus, ut non neophytus episcopus ordinetur, quod videmus nostris temporibus pro summa eligi justitia; respicit haud dubie ad exemplum Ambrosii et aliorum similium. Erat igitur Ambrosius, Hieronymi judicio, neophytus; quod et ipse de se Ambrosius non negat, sed in supradicta epist. excusat, his verbis: Quam resistebam ne ordinarer! postremo, cum cogercr, saltem ordinatio protelaretur. Sed non valuit praescriptio; praevaluit impressio. Tamen ordinationem meam occidentales episcopi, judicio; orientales etiam exemplo probarunt, de Nsctario loquitur: et tamen neophytus prohibetur ordinari, ne extollatur superbia. Si dilatio ordinationi defuit, vis cogentis est. Si non deest humilitas competens sacerdotio: ubi causa non haeret, vitium non imputatur. Haec ille. Non igitur negandum est, Ambrosium neophytum fuisse ordinatum, quod ipse fatetur; sed dicendum, sicut in illa parte praecepti Apostolici, unius uxoris virum, dispensari potest, dum videlicet ex justa causa conceditur, ut digamus ordinetur; ita in hac parte dispensari posse, quando non subest periculum, quod Apostolus metuit, ne in superbiam elatus etc, sed magis speratur ex ejusmodi ordinatione magnum Ecclesiae bonum; sicut factum est in Ambrosio et Nectario. Notandum est enim, quod istarum conditionum episcopalium, quas Apostolus enumerat, quaedam sunt per se requisitae, in quibus proinde non est dispensandum; ut quod episcopus sit irreprehensibilis, sobrius, prudens, non vinolentus etc, quaedam requiBitae per accidens; quoniam si desint, periculum vel suspicio mali ingeritur, vel certi mysterii significatio frustratur. Atqui potest amoveri tam suspicio mali, quam periculmn: nam et digamus potest esse probatae castitatis, et neophytus a periculo superbiae remotus; quod ubi contingit, et magnum ex ordinatione speratur bonum, nihil vetat tales ordinari. Quae eadem causa esse potest, ut significationem mysterii in quibusdam Ecclesia negligendam putet.
3:7
7. Oportet autem illum et testimonium habere bonum ab iis, qui foris sunt. Id est bene apud eos audire, ac bonae famae esse. Per eos, qui foris sunt, intelliguntur, qui extra Ecclesiam sunt, et in ea nunquam fuerunt; quemadmodum ostendimus ad illud 1 Cor. 5. Quid enim mihi de iis, qui foris sunt, judicare? Non enim omnino foris sunt, qui per excommunicationem ab Ecclesia separati sunt, aut sponte eam deseruerunt, ut haeretici et schismatici; remanent enim sub Ecclesiae potestate, licet inviti. Non igitur ab haereticis et schismaticis oportet episcopum habere bonum testimonium, ut qui contra catholicos episcopos studiose soleant crimina confingere: sed ab infidelibus, nunquam fidem Christianam professis; qui quamvis dogma Christianum, quatenus adhuc infideles sunt, vituperent, quod tamen ad mores et externam vitae conversationem attinet, non male loquentur do eo, quem noverint inter ipsos innocenter et honeste vixisse. Non enim odio et malitia excaecati sunt, sicut illi Ecclesiae desertores. Conducit hoc bonum testimonium ad eum finem, ut facilius infideles ad fidem adducantur; quamvis aliam hic rationem subjiciat Apostolus.
Vt non in opprobrium incidat, et in laqueum diaboli. In opprobrium, Graece in exprobrationem, et sensus est: Ne fideles, qui eum, ut episcopum suum honorare debebant, incipiant ei vitia vitae prioris exprobrare; et per hoc ille videns detectam esse vitae suae anteactae turpitudinem, despondeat animum et ad vomitum redeat, ipsumque Christianismum per apostasiam abjiciat cum magno Ecclesiae scandalo. Hoc enim est, primum in opprobrium incidere, ac deinde in laqueum diaboli; quia occasione opprobrii et infamiae publicae nectuntur ei a diabolo haec mala consequentia. Cui rei non dissimilia etiam hoc saeculo vidimus exempla. Alii alios sensus adferunt, sed ut nobis videtur, lninus commodos eo, quem dedimus, qui est exComm. B. Thomae. Atque hucusque conditiones in episcopo requisitae: in quibus nec divitiarum, nec generis, nec potentiae saecularis meminit; ut discamus, hujusmodi qualitatum in episcopis constituendis per se nullam omnino habendam esse rationem.
3:8
8. Diaconos similiter pudicos. Ab episcopis ad diaconos transit, omissis presbyteris. Quos cur omittat, non eadem ab omnibus rntio redditur. Aerius quidem haereticus dicebat, hoc ideo factum ab Apostolo, quod inter episcopum et presbyterum nihil interesset. Idipsum postea docuit Joan. Wicleff, deinde Lutherus, et hodie sectarii fere omnes, veterem haeresim, in Aerio damnatam, suscitantes. Nam inter haereses eam sententiam numerant, et merito, Epiphanius, Philastrius et Augustinus; a qua tamen non multum recedere videtur commentator Ambrosianus; dum hanc rationem adfert, quia episcopi et presbyteri una ordinatio est, cum sit uterque sacerdos. Licet hic auctor sententiam mitiget, addendo: Sed episcopus primus est, ut omnis episcopus presbyter sit, non omnis presbyter episcopus. Alii respondent, episcopi nomen tempore Apostolorum fuisse ccmmune caeteris presbyteris: quod ex aliis quibusdam Scripturae locis ostendi putant, ut Act. 20. Phil. 1. et Tit. 1., et propterea, quae de episcopo dicta sunt, ad presbyterum etiam pertinere. Haec responsio est Anselmi, Thomae et quorundam recentiorum: sed non videtur solida, quia licet presbyteri nomen etiam episcopis tribuatur in Scripturis: non tamen e diverso doceri potest, episcopi nomen attributum simplici presbytero. Nam in Scripturis allegatis episcopos intelligi proprie et secundum usum ejus vocabuli in Ecclesia receptum, nihil vetat; uti suis locis partim oetensum est, partim ostendetur. Huc facit, quod de episcopo hic loquitur in singulari, tanquam singulos tantum esse velit in singulis civitatibus: nam postea descendens ad diaconos, pluraliter loquitur. Quae res utique argumento est, hic agi de episcopo juxta receptam et ecclesiasticam ejus vocabuli significationem. Alioqui constat, iu una Ecclesia plures fuisse presbyteros etiam tempore Apostolorum. Quod plane convincit locus Jac. 5. Infirmatur quis in vobis? inducat presbyteros Ecclesiae, et orent super eum, ungentes eum oleo in nomine Domini. Quamvis enim ungendo infirmo ur us presbyter sufficiat; non tamen presbyteros Ecclesiae plurali numero diceret Apostolus, si plures presbyteros una Ecclesia habere non posset: sicut habere non potest plures episcopos. Sunt alii, qui putent Apostolorum tempore sub nomine episcoporum comprehensos fuisse, non quidem omnes omnino presbyteros, sed eos, qui ab episcopis ad ejusdem dioecesis vicos et oppida mittebantur docturi plebem et sacramenta administraturi: quos nunc Cura animarum oneratos seu Parochos vocamus. Sed hanc sententiam non video, qui probent, cum antiquitatis Ecclesiasticae historia nihil usquam tale prodiderit. Plus longe probabilitatis habet Chrysostomi responsio, qua causam adfert omissi presbyteri: Quoniam, inquit, inter episcopum atque presbyterum interest ferme nihil; quippe et presbyteris Ecclesiae cura permissa est: et quae de episcopis dixit Apostolus, ea etiam presbyteris congruunt; sola namque ordinatione superiores illi sunt; atque hoc tantum plus quam presbyteri habere videntur. Haec ille: ordinationem intelligens ordinandi potestatem. Pro qua responsione notandum est, tempore primitivae Ecclesiae propter paucitatem eorum, qui ad presbyterium idonei essent, non solere plures ordinari presbyteros, quam qui adEcclesias una cum episcopis sub eorum cura regendas essent necessarii. Verum aliter adhuc, et ni fallor, probabilius respondet Epiphanius baer. 75. adversus Aerium disputans. Dicif enim, Apostolos initio iis Ecclesiis, in quibus adhuc pauci erant fideles,.simul ob raritatem ministrorum, tantummodo episcopum attribuisse cum diaconis; quod per eos solos, sine presbyteris, ecclesiastica ministeria compleri possent; quicquid enim presbyter facit, et episcopus facere potest. etsi non contra. Caeterum diaconi ministerio episcopum carere nullo modo potuisse; et hanc esse causam, cur Apostolus hoc loco, omissa mentione presbyteri, tantum de episcopo et diaconis loquatur. Ac sane notum est ex historia antiquitatis, multas fuisse civitates episcopis attributas, quae paucissimos haberent tideles. Unde de Gregorio Neocaesariensi legitur, quod eo tempore, quo suscepit episcopatum, tantum septemdecim habuerit in ea civitate fideles; quos utique sine presbytero regere perfacile poterat. Sed ad diaconos veniamus; quorum etsi officium fuerit, eleemosynas a fidelibus oblatas suscipere, easque tam viduis, qur.m aliis egentibus fratribus ac sororibus distribuere, quemadmodum patet Act. 6.: non ea sola, nec praecipua diaconorum functio erat; sed dependens ex alia majore et sacratiore, qua nimirum episcopo sive presbytero ad altare ministrabant. Ibi enim fidelium oblationes, erogandas in pauperes, recipiebant: ut proinde conjuncta fuern.t hac ratione ea duo officia, quam rem latius probare non est praesentis instituti. Videantur, quae Joan. Hesselius in hunc locum doctissime scripsit, et quae nos de diaconorum officio commentati sumus in 4. sent. dist. 24. Etsi vero Staxovog Graecis ministrum sonet; non tamen recentior quidam hoc loco vertere debuit, ministros; nihilo magis quam pro episcopo, superintendentem aut inspectorem. Nam haec vocabula Graeca, episcopus et diaconus, instituta sunt ab Apostolis, et perpetuo deinceps usurpata ad certos in Ecclesia gradus et officia significanda: quae proinde retinenda sunt etiam Latinis: quod et ipse Erasmus tum alibi, tum hic fecit, in utroque vocabulo, ut Phil. 1. Forte etiam quaerat aliquis, cur hypodiaconorum hic ni.lia mentio fiat? Sed in promptu responsio est, aut eum ordinem tunc nondum fuisse institutum, in illa adhuc paucitate eorum, qui ad sacra nrnisteria possent assumi: aut sub generali nomine diaconorum comprehendi. Nam quotquot initiati sunt presbytero inferiores, quodammodo diaconi sunt, id est presbyterorum ad sacra peragenda ministri: licet hi quoque suos inter se gradus habeant; sive a Christo Domino, sive, quod nobis est probabilius, ab Apostolis eovumve successoribus per officia distinctos: eo tamen constituto, quod in Ecclesia Catholica credendum est, esse hierarchiam divina ordinatione institutam, quae constat ex episcopis, presbyteris et ministris; ut definitum est in Synodo Tridentina sess. 23. can. 6. Quo loco ministris dicere maluit Synodus, quam diaconis; ne gradus diacono inferiores videretur excludere. Quam rationem si etiam Erasmus prae oculis habuit, dum aliquando hoc loco pro diaconis, ministros scripsit.; non est cur reprehendafur. Dicit ergo Apostolus: Diaconos similiter pudicos, scilicet, oportet esse. Ubi illud similiter non admodum urgendum est, quasi ad episcopum respiciatur, cui velit diaconos virtutibus esse similes. Nato Graece non est o/ioiok;, similiter, sed habet cum similiter. Pudicos, Graece asuvoo-, quod varie vertunt: honestos, graves, compositos, castos. Haec enim omnia Graeca voce significari jam superius ostendimus ad illud, cum omni castitate; v. 4. hujus. Non bill?ignes. Oraeec 6\X6yooc;_, id est duplices in sermone. Sic appellantur homines vani, futiles ac leves, in quorum verbis nulla est constanlia; qui aliud stantes, aliud sedentes hxjuuntur, ut in proverbio est. Alii significari putant dolosos ac simulatores, qui aliud corde gerunt, aliud ore proferunt. Utrumque vitium inEcclcsiae ministris, quorum lingua debet esse organum Spiritus saucti, turpissimum est, eorumqueministerium valde dehonestat.
Non multo vino dtditos. Ex eo, quod de episcopo dixit, non vinolentum, et nunc de diaconis dicit, non multo vino deditos, non autem ait, non ebriosos, de quibus alibi contestatur dicens, quod ebriosi regnum Dei non possidebunt, 1 Cor. 6.: satis apparet, minus esse vinolentiae seu bibacitatis vitium quam ebriositatis; nec omnes multo vino deditos esse ebriosos. Et tamen etiam hoc vitium, sicut ab episcopo, sic a diaconis remotum esse vult Apostolus. Nam etiamsi non se inebrient, tamen immoderata potatione redduntur animo languidiores, ut annotat post Theophylactum Oecumenius. Quanquam hujus praecepti rationem etiam aliam assignat Theodoretus; quod eos, quibus divinum creditum est ministerium, quique sacris astant altaribus, temulentia maxime dedeceat. Cujus rei significandae gratia in veteri lege prohibiti fuerunt sacerdotes, ne vinum et omne, quod inebriari potest, biberent, quando tabernaculum testimonii erant ingressuri. Lev. 10.
Non turpe lucrum sectantes. Graecum vocabulum aio^poxsp^sIc, quod interpres vertit, turpe lucrum sectantes, et 1. ad Titum, de episcopo, turpis lucri cupidum, compositum est ex turpi et lucro. Pro quo Erasmus vertere maluit, turpiter lucri cupidos, aut turpiter lucro deditos, ut in univeisum ab episcopo et diaconis removeatur lucri cupiditas; sentit enim Paulus, inquit in annot. epist. ad Titum, omnestudiumlucrifoedumesse sacerdoti. Persistit in eo, dum 1 Pet. 5. ejusdem vocabuli adverbium, pro quo nos habemus, turpis lucri gratia, vertit: turpiter ajfectantes lucrum. Atqui in vocabulo Graeco non potest turpitudo ad studium seu cupiditatem referri, utpote ibi non nominitam, sed necessario referenda est ad lucrum; quasi dicas uno nomine, turpilucrios, tametsi Plautus in Trinummo tricomposite dixit, turpilu- Ci icupidum. Prohibet ergo Apostolus, ne diaconi turpe lucrum aut sectentur, aut cupiant, aut omnino accipiant. Nec dicit injustum, quale est usurarium lucrum; sed turpe, quale si quis ex re sordida quaestum faciat; quod quidem avaritiae signum est, dum quis posthabita dignitate lucrum capit ex re qualibet. Syrus vertit: Neque ament lucra turpia. Potest exponi turpe lucrum, turpiter et avare quaesitum, etiam ex re honesta. Nam loco hujus supra inter qualitates episcopi dixit: non cupidum, seu non avarum. Confer Tit. 1. et 1 Petr. 5. ibi: Non turpis lucri graiia. Optionem lectori relinquimus.
3:9
9. Habentes mysterium fidei in conscientia pura. Quidam mysterium fidei interpretantur id, quod de fide.est aliis occultum: tanquam a diaconis exigatur, ut non tantum habeant fidem, quam habere debent omnes Christiani, verum etiam teneant fidei mysteria, id est arcana aliis incognita; vel certe ut pleniorem earum rerum, quae ad fidem pertinent, intelligentiam sint adepti. Catharinus intelligi putat mysterium fidei, quod a sacerdote nominatur in consecratione calicis Dominici, hoc est, ipsum Domini sanguinfm, quem olim diaconi solent porrigere fidelibus, ut constat ex Cypriano serm. de lapsis et Ambrosio lib. 1. Offic. cap. 41. et aliunde. Hoc enim tremendum ac sacratissimum mysterium puram conscientiam requirit eorum, a quibus tractatur ac ministratur. Refert hunc sensum etiam Hesselius, sed examinandum relinquit lectori. Nobis simplicior ac germanior sensus esse videtur, quem communiter Graeci ac Latini veteres tradant. Is ejusmodi e~t: Habentes fidem mysteriorum Christianae religionis, hoc est, fidem Christianam, conjunctam cum pura conscientia, id est cum animo sincero ac bene sibi conscio. Nam Apostolus more suo praeter fidem exigit charitatem et conscientiam bonam. Itaque non amplius hic exigitur a diaconis, quam a Timotheo illis verbis cap. 1. Habens fidem et bonam conscientiam, quam quidam repellentes circa fidem naufragaverunt. Unde et hic locus ostendit, posse fidem haberi sine conscientia pura, quod hodie sectar"i negant.
3:10
10. Et hi autem probentur primum. Quemadmodum, inquit, episcopum eligi volo, non neophytum, sed multo tempore probatum, ita et diaconi prius probentur, quam ad hoc ministerium assumantur. Probationem intellige constantis fidei ct vitae inculpatae; praesertim quod diaconis etiam dispensatio thesaurorum Ecclesiae committeretur.
Et sic ministrent nuUum crimen habentes. In Graeco ad verbum ita legitur: Deinde ministrent irreprehensibiles existentes. Quod duobus modis exponi potest, vel ut in suo ministerio exhibeant se irreprehensibiles, quem sensum dedit Erasmus, dum ita vertit: Deinde ministrent sic, ut nemo possit illos criminari. Vel 6ensus est: Prius probentur, deinde ministrent, postquam probati fuerint et irreprehensibiles inventi. Hunc sensum reddit alia versio: si sint irreprehensibiles. Atque ita exponunt post Theophylactum Cajetanus et Sasbuldus, idque convenientius. Nam sicut episcopum Apostolus assumi noluit. nisi prius probatum ac repertum irreprehensibilem, ita et nunc de diaconis statuit. Irreprehensibiles autem intelligit eos, qui nullo notabili vitio laborent, de quibus nemo jure conqueratur, quibus nullum crimen possit impingi. Quamvis enim non idem in Graeco vocabulum sit hic et superius, ubi de episcopo agebatur, res tamen eadem significata est. Quod patet ex Epist. ad Titum, ubi de episcopo loquens, usus est eodem vocabulo, quod hic attribuit diaconis. Tertium vocabulum ejusdem significationis habetur Luc. 1., Phil. 2. et 3., 1 Thess. 2. et alibi, quod interpres vertere solet sine querela. Quod vero dicit: et sic ministrent, non eic intelligendum, quasi ad officium diaconi exercendum nihil amplius requiratur; opus est enim ordinatione seu manus impositione, per quam, ut ait Theodoretus, gratiam spiritualem consequantur. Hujus autem non meminit Apostolus, quod scriberet ad episcopum, qui sciebat, neminem nisi ab episcopo ordinatum, diaconum fieri posse. Nam et primis septem diaconis manus ab Apostolis impositae fuerunt Act. 6.
3:11
11. Mulieres similiter pudicas, scilicet oportet esse. Pudicas autem, Graece asjjLvac;, id est graves, modestas, castas. De cttjus vocis significatione satis jam dictum est. Sed quaeritur, de quibus mulieribus loquatur. Ambrosianus in genere Je omnibus dictum putat. Sed hunc generalem commentarium contextus ipse sermonis Apostolici, qui proprie de ministris Ecclesiae institutus erat, respuit. Nam et statim post de diaconis sermonem resumit. Quo argumento etiam Chrysostomus rejicit hunc intellectum. Existimat autem, Apostolum loqui de mulieribus, quae ministerii dignitate praeditae erant, et diaconae sett diaconissae vocabantur. Chrysostomi sententiam caeteri Graeci sequuntur, nec non Latini plerique vetustiores, qui et consuetudinis Orientalis, qua mulieres ejusmodi vucabantur Diaconissae, meminerunt. Earum vero, quae fuerint officia, late describit Epiphanius haeresi 79., quae est Collyridianorum. Sciendum est enim, quosdamhaereticos ex hoc Apostoli loco erroris occasionem captasse, ut quia continue post diaconos de mulieribus loquitur, etiam ipsas dicant diaconas ordinari debere. Hi Cataphryges erant et Collyridiani. De illis Ambrosianum consule in comment. et Eusebium lib. 5. hist. eccles. cap. 14. De utrisque Epiphanium, Philastrium et Augustintim in catalogo haereseon. Ab his quidem diversae eiant Orientales diaconissae, quas dixi, nimirum a Catholicis episcopis institutae et certis raiuisteriis deputatae, etiam cum aliqua benedictione episcopali, sed et ipsae tandem propter ambitionem et arrogantiam, qua sibi in clero partem aliquam, tanquam laicae non essent, vindicare volebant abrogatae. De quibus videatur Hesselius. Porro tales in Ecclesia primitiva fuisse videntur quaedam, quarum in Paulinis Epistolis mentio est Rom. 16. et Phil. 4., Phoebe, Prisca, Maria, Tryphosa, Evodia et Syntyche, quarum Phoebe etiam expresso nomine 6\axovoc irjg sxxAYjoiac, in Graeco vocatur. Verum si de talibus fceminis Apostolus loqueretur, utique officii soa ministerii titulo eas designasset, perinde ut episcopum et diaconos, de quibus jam locutus est. Itaque probabilius est, ut de uxoribus praedictorum, scilicet episcoporum et diaconorum haec pars accipiatur; cum enim eos uxoratos admittat, putavit etiam de uxoribus praecipiendum, quales esse debeant; quemadmodum ct de filiis praecepit, dicens: filios habentem subditos cum omni castitate. Nam sicut arcendus est ab episcopatu, oni propter filios male audit, ita et qui propter uxorem, si vel impudica sit, vei obtrectatrix, vel vinasa, vel non probae fidei. Sic exponunt post glossam interlinealem Petrus Lombardus, S. Thomas, Cajetanus, aliique neoterici. Unde nec plane improbandum, quod Erasmus non mulieres, sedw#oresvertit; cum Graeca vox Yuvalxec anceps sit ad utiumque, sed rectius vertisset mulieres, quod similiter est anceps.
Non detrahentes. Graece jtxrj <5iap6- Xooc;, id est non calumniatrices, quod et Syriacus interpres reddidit. Ambrosianus legit: non studentes discordiae. Sobrias. Hentenius vigilantes vertit. Atque in eum sensum accipiunt Theophylactus et Oecumenius. Quoniam enim, inquit, faciie decipitur mulierum genus; idcirco vigilantes et prudentes esse eas oportet. Theodoretus sobrias intellexit, quod magis huic loco convenit. Idem vocabulum est m conditionibus episcopi, ubi et geminum ejus significatum exposnimus. Fideles in omnibus. Id est veritatem et justitiam in omni negotio sibi commiseo servantes ac neminem defraudantcs, ntlitl surripientes. Roe ideo fortasse monet, quia penes earum maritos, episcopos ac diaconos, custodia erat pecuniae in pauperes dispensandae.
3:12
12. Diaconi sint unius uxoris viri. Quem dicat unius uxoris virum, expositum est supra. Rationes praecepti eaedem, quae in episcopo: moralis quidem, quoniam et Ecclesiae diaconum oportet esse extra suspicionem incontinentiae; mystica vero, quia et in diacono sacram significationem spectat Apostolus. Nam et Christus Dei Patris <5iaxovog, id est minister fuit, Rom. 15.; atque ea in re Christum diaconus repraesentat. Unde Ignatius in Epistola ad Trallianos: Quid sunt, inquit, diaconi, nisi imitatores Christi, ministrantes episcopo, sicut Christus Patri, et operantes illi operationem mundam et immaculatam? etc. Sicut ergo Christus pro unica sponsa Ecclesia servivit Patri, sic et diaconum unius dumtaxat uxoris virum esse oportet. Qui filiis suis bene praesint et suis domibus. Domos intelligit familias, quo nomine praeter liberos etiam uxores et famuli comprehenduntur.
3:13
13. Qui enim bene ministraverint, gradum bonum sibi acquirent. Graece et Syriace: acquirunt, tempore praesenti, quemadmodum et Ambrosianus legit. Diaconos ad bene ministrandum incitat, spe gradus altioris ac melioris. Qa >d si, inquit, bene ministraverint, id est diaconatus officio bene functi fuerint; viam sibi parabunt ad gradum majorem et honoratiorem, nempe presbyterii vel etiam episcopatus. Hic enim fructus, inquit Cajetanus, suapte natura sequitur bonam administrationem inferioris officii. Sensum hunc plerique reddunt tara Graeci quam Latini, nec male. Nam verisimile est, Apostolum respicere ad quosdam altioris gradus appetentes, quorum causa dixit: Qui episcopatum desiderat, bonum opus desiderat. Hos submonet, ut prius in inferiori gradu bene ministrenl; ita futurum, ut superiore loco dignos se probent. Qua in re accommodat se Apostolus humanis affectibus; ne quis hinc consequens putet, quod liceat episcopatum appetere. Facit etiam hic locus ad ostendendum, diaconos habuisse partem aliquam in ministerio verbi, et non ad solam pauperum curam ab Apostolis institutos fuisse, sicut adversarii volunt; multi enim ad hoc munus apti sunt, et in eo bene et cum laude versari possunt, qui tamen ad gradus ecclesiasticos presbyterii atque episcopatus inepti sint; utpote scientia rerum divinarum aliisque donis destituti, quae presbyteris et episcopis illo praecipue tempore erant necessaria. Sunt, qui gradum bonum interpretentur de profectu et accessione donorum salutarium. Sunt alii, qui sic exponunt: Gradum bonum, id est valde egregium, sibi acquirent, scilicet in regno coelorum, juxta illud Matth. 25. Quia super pauca fuisti fidelis, super multa te constituam. Verum ut ista per gradum bonum in Scriptura sacra significentur, insuetum est.
Et multam fiduciam in fide, quae est in Christo Jesu. Fiduciam, Graece nappSjaiav. Quae vox apud Apostolum frequens est. Significat autem libertatem ingenue agendi, quam parere solet mens conscia recti. Ambrosianus interpretatur fiduciam impetrandi a Deo postulata per fidem in Christum, de qua Joannes Apostolus 1 Epist. 3. Si cor nostrum, inquit, non reprehenderit nos, fiduciam habemus ad Deum, et quidquid petierimus, accipiemus ab eo; quoniam mandata ejus custodimus, et quae sunt placita coram eo, facimus; et cap. 5. Haec est fiducia, quam habemus ad Deum, quia quodcunque petierimus secundum voluntatem ejus, audit nos. Hanc impetrandi fiduciam, orationis usu et experimento acquisitam, in episcopo requirit Gregorius parte 1. curae pastor. cap. 10. Alii non minus probabiliter Apostolum exponunt de fiducia seu libertate, qua quis utitur erga homines, nimirum docendo, admonendo, corripiendo, increpando; idque secundum doctrinam fidei, quae est in Christo. Cujusmodi fiducia commendatur in Stephano diacono Act. 6. et 7., quam et a Timotheo et Tito passim, Epistolis ad eos scriptis, Paulus exigit. Ejusmodi fiduciam gignit vita inculpata, morumque integritas. Huc usque de episcopo et diaconis. Ubi quaeri potest, cur Apostolus inter alia, quae in episcopo et diaconis requirit, nullam fecerit mentionem administrationis sacramentorum, nullam altaris et sacrificii, quod episcopus offerre et cui diaconus assistere debet; nullam denique caeremoniarum, quibus in episcopi, presbyteri et diaconi ordinationibus utendum. Sed prompta responsio est, Apostolum de his omnibus nihil praecipere: Primum, quia faciliora sunt haec atque adeo minora, si universum episcopi et diaconi officium attendatur. Non enim, ut vulgus hominum putat, in hoc praecipue consistit episcopalis aut pastoralis cura, ut sacri ordines suis temporibus conferantur, Ecclesiae consecrentur, baptizati confirmentur, ut caetera sacramenta, quando et quibus oportet administrentur, ac sacrificium missae pro vivis et defunctis offeratur, sed praecipuum episcopi et cujuslibet animarum pastoris munus est praedicatio verbi Dei, teste etiam Apostolo, qui ait 1 Cor. 1. Non misit me Christus baptizare, sed evangelizare. Sub huc autem evangelizandi ofHcio comprehenduntur publicae ac privatae exhortationes, admonitiones, correptiones, et ad Deum pro salute giegis commissi frequentes et ferventes orationes. Altera ratio est, quia ad prudentiam Apostolicam pertinebat, caeremonias ac ritus sacramentales et ea maxime, quae in mysterio missae aguntur, diligenter occultare, ne quo modo proferrentur in publicum atque infidelibus proderentur. Quo consilio etiam Lucas Act. 6. commemorans institutionem septem primorum diaconorum, prorsus tacet de altaris mysterio, tantumque describit officii diaconalis eam partem, quae etiam spectantibus infidelibus exerceri poterat: qualo est, viduis ac caeteris indigentibus erogare necessaria. Non ergo debuit Apostolus ea, quae in episcopi et diaconorum ordinatione et officio secretiora sunt, ac proinde sola traditione, sine scripto, discenda erant, literis in charta exaratis, quae ab unoquoque legi possent et in manus infidelium facile venirent, ulla ratione committere.
3:14
14. Haec tibi scribo. Quod in quibusdam libris additur: fili Timothee, Graeca et Syra exemplaria non agnoscunt, uti nec MSS. Lafcina probatiora, denique nec editio Clementina. Sperans me ad te venire cito, scilicet Ephesum, ubi Timotheus erat. Non promittit, sed sperat; tanquam incertus, ut annotant Graeci. Nesciebat enim, an Spiritus sanctus, a quo profectiones ejus dirigebanfur, permissurus esset ipsum redire Ephesum. Nec sane apparet rediisse; nisi quatenus pcstea presbyteros Ephesinae Ecclesiae Miletum ad se evocavit, ut scribitur Act. 20. Qui epistolam hanc scriptam putant e Phrygia, facile probant, Paulum rediisse Ephesum: nam Act. 18. Phrygiam perambulat, et cap. 19. Ephesum revertitur. Verum non e Phrygia, sed e Macedonia, postquam secundo reliquerat Ephesum, scriptam esse Epistolam, ostendimus in ejus argumento.
3:15
15. -jSi" autem tardavero, ut scias quomodo oporteat te in domo Dei conversari. Pronomen te, nec in Graeco legitur, nec in Syriaco. Est enim hic Apostoli sermo non ad Timothei personam restrictus, sed absolutus; quem sic explicare possumus: Haec de singuloium officiis tibi perscribo, non quasi ipse non sim ad vos rediturus; imo spes est fore, ut brevi ad te revertar: sed, si tardius venero, aut forte omnino non venero, ut interim noris, quemadmodum versari oporteat in domo Dei; id est quales esse, et quomodo vivere debeant in domo Dei, qui in ejus ministerio a te constituentur, scilicet episcopi et diaconi. Nam de mulieribus, id est, uxoribus eorum, quales esse debeant, propter ipsos additum est. Si quis tamen cum Theophylacto voculam te supplendam putet, ut moneatur ipse Timotheus, quemadmodum in domo Dei gubernanda ac bonis ministris instruenda versari debeat; sensum attulerit non minus probabilem, quem et Latini plerique reddunt, et interpres Ambrosianus ita expressit: Ut scias quomodo Ecclesiam ordiaes, quae est domus Dei vivi. Porro quam domum Dei dicat Apostolus, ipse consequenter exponit:
Quae est Ecclesia Dei vivi. Graece viventis. Ecclesiam Dei vocat domum Dei; domum quidem, propter aptam fidelium tanquam partium inter se ordinationem; Dei vero, quia Deus in illa colitur, eamque per gratiam suam inhabitat. Alludit autem ad templum Judaicum; quod suos habebat saceidotes ac Levitas, quibus praescriptum erat, quomodo ad illius templi ministerium aptare se deberent. Itaque significat, ab iis, qui ministrant in Ecclesia Dei, tanto majores ac veriores virtutes requiri, quanto corpus umbram, et veritas figuram antecellit. Addit autem Deo epitheton viventis, quo distinguat eum a falsis diis, qui aut nunquam vixerunt, ut astra, uietalla, lapides; aut mortales fuerunt, ut homines; aut vivunt quidem, sed sic, ut eis melius esset non vivere, ut daemones. Apposite vero Ecclesiam Dei viventis nominat, propter effectum, quod in illam a Deo peculiariter ac proprie vita influat. Ea vita est, Deum cognoscere et amare, quomodo cognoscendus et amandus est. Hic Apostoli locus evidenter ostendit, id quod haeretici negant, Ecclesiam Dei visibilem esse et commonstrari posse; perinde ut domum aut familiam principis alicujus, ad quam ministri certis officiis praeficiendi vocantur. Unde commentator Ambrosianus, Ecclesia domus Dei dicitur, inquit, cujus hodie rector est Damasus.
Columna et firmamentum veritatis. Transiturus Apostolus a doctrina morum ad institutionem fidei, adversum haereses muniendae, duo quaedam velut fundamenta praestruit; altorum de auctoritate Ecclesiae, alterum de mysterio Verbi incarnati. Ad declarandam Ecclesiae auctoritatem faciebant, quae dixit, nempe quod sit domus Dei, quod Ecclesia Dei vivi; quibus non contentus, addit et hunc praeclarum titulum, quod sit columna et firmamentum veritatis; sed quia metaphoricus est hic sermo, quaerenda est ejus intelligentia. Pro columna Graece est otuaoq, quae vcx etiam graphium significat, hoc est, instrumentum scriptorum, quo solent antiquitus scribere in tabulis ceratis. Latini ex Graeco stylum vocant. Hac significatione dici potest Ecclesia stylus veniatis; quia per eam, velut perinstrumentum certissimum, Deus doctrinam veritatis inscribit cordibus hominum. Verum longe usitatius est Graeco vocabulo columnam signiticari; quomodc idem Apcstolus ea voce utitur Gal. 2., de quibusdam dicens: qui videbantur columnae esse. Et quidem ea significatio praesenti loco magis congruit; praesertim quia pro explicatione sequitur, et firmamentum veritatis. Nam pro firmamento, Graece est sSpatwua, id est fulcimentum, seu stabilimentum, ut alii verterunt. Est enim vox diversa ab ea, quae initio Genesis et alibi habetur apud LXX. nimirum aTepea>u.a. Pro qua Latini passim firmamentum legunt, licet Hebraea vox expansionem significet. Sensus igitur Apostoli est: Ecclesiam esse columnam et fulcimentum veritatis; quia sicut columna supposita sustentat, firmat et fulcit aedificium, ne corruat, ita Ecclesia veritatem, hoc est, doctrinam fidei Christianae sibi concreditam sustentat et conservat, ne corrumpatur aut pereat; ut si quis veritatem quaerat, non alibi certius quam in Ecclesia, quae firmissima basis et certissima custos est veritatis, eam sit reperturus. Hunc sensum praeter Catholicos commentatores etiam Pelagius dedit. Nam post haec verba, columna et firmamentum veritatis, pro scholio subjicit: In qua sola veritas stat firmata; quae sola sustinet aedificium. Hinc jam manifeste liquet contra nostri temporis haereticos, Ecclesiam Christi, eamque visibilem, in qua sunt episcopi, presbyteri, diaconi per Timotheum aliosque Apostolorum successores ordinati, et in qua Petri, Damasique successor praesidet, in doctrina fidei errare non posse; et proinde veritatem hujusmodi doctrinae ab ea petendam esse: id quod inter alios copiose docet et declarat Apostolicus scriptor Irenaeus lib. 3. contra haereses cap. 3. et 4. Et lib. 4. cap. 63. Liquet etiam, generale concilium a Petri successore confirmatum, in iis, quae fidei sunt, errare non posse. Cum enim ejusmodi concilium Ecclesiam repraesentet, et ab eo omnes alii fideles doctrinam salutis accipere debeant; utique consequens foret, tam in praecipuis membris, quam in minoribus Ecclesiam errare, si ejusmodi Concilium erraret. De eadem re consule Joannem Hesselium commentantem in hunc locum. Sed quaeres, unde Ecclesia habeat, quod sit columna et firmamentum veritatis? Respondeo, id eam habere a Christo, per promissiones infallibiles ipsi Ecclesiae et Petro capiti ejus factas; quas hoc loco non opus est commemorare. Rursum quaeres, quomodo Ecclesia sustentet veritatem; cum ipsa potius per veram doctrinam sustentetur et contineatur? Sed facilis est responsio, nihil haec pugnare, sed alterum esse alterius causam. Per hoc enim Ecclesia veritatem sustentat, aliisque indefectibiliter ministrat, quoniam ipsa, juxta promissiones sibi factas, in veritate firmatur a Deo, et per eandem veritatem conservatur, quam rem pulcre explicat Beda super illud Prov. 9. Sapientia aedificavit sibi domum, excidit columnas septem. Atque idipsum satis indicant Graecorum commentarii in praesentem locum.
3:16
16. Et manifeste magnum est pietatis sacramentum. Manifeste, Graece ouoAoyoouivojg, id est ex confesso; quod Erasmus et alii verterunt, citra controversiam. Ambrosianus interpres sententiam ita reddidit: Et quidem omnium confessione magnum est pietatis mysterii sacramentum. Quia dixerat Apostolus, Ecclesiam esse columnam et iirmamentum veritatis; ipsam nunc veritatem, quae sit, explicat, scilicet ejus doctrinae, quae est de mysterio Dominicae incarnationis; non quod hoc solum doceat Ecclesia, sed quod in eo praecipue consistat religio Christiana; ut proinde etiam in eo praecipue versetur Ecclesiae doctrina. Nam pauca verba: Deus homo; sed quibus summa religionis nostrae concluditur. Eam doctrinam vocat mysterium, id est arcanum, quod noster interpres vertit sacrameixtum, non quia jam latebat; testatur enim ipse Apostolus confessum et manifestatum esse et creditum in mundo: sed quia a saeculis absconditum fuerat et aliis retro generaticnibus incognitum; ut idem Apostolus loquitur Ephes. 3. Quanquam et nobis, quibus manifestatum est, adhuc mysterium dici potest: tum quia non potuit nobis innotescere nisi per revelationem Spiritus sancti: Nobis enim revelavit Deus per Spiritum suum, ait Apostolus 1 Cor. 2., tum quia hoc ipsum, quod cognoscimus, magis admiramur, quam intelligimus. Nativitas enim Domini nostri Jesu Christi superat omnem intelligentiam, teste Leone serm. 10. in Natali Domini. Magnum vero mysterium dicitur, quia de re magna. Pietatis autem mysterium, quia vera pietas et religio, qua Deus colitur, in hujus mysterii fide potissimum fundata est. Quod contra Judaizantes aliosque haereticos dicitur, qui veram pietatem extra Christum sibi vendicabant. Nonnulli pietatis sacramentum imcrpretantur, in quo Deus suam declaraverit pietatem, id est pium ac benignum affectum erga genus humanum. Sed repugnat vocabulum Graecum suasjjSia, quo pietas bomims Deum colentis significatur, nunquam vero pietas seu benignus affectus Dei erga hominem. Porro magnum hoc pietatis sac/amentum sequentia verba particulatim explicant.
Quodmanifestatum est in carne. Graeci codices, si.ffragantibus etiam Graecis expositoribus constanter legunt: Deus manifestatus est in carne. Similiter et caetera, quae sequuntur, ad Deum referunt. Consentit et Syriaca versio, quae sic habet: Et vere magnum est mysterium hoc justitiae, quod Deus reveJatus est in came etc. Veruuitamen tam Latici, quam Graeci in eo conveniunt, quod partem hanc cum sequentibus in Christi personam interpretentur. Et quidem secundum Graecam lectionem locus hic aperte Christi deitatem astruit. Unde et olim Nestorianus quidam Macedonius tentavit, banc Apostoli seatentiam additione seu mutatione quadam corrumpere, quemadmodum refert Liberatus diaconus in breviario suo cap. 19. Caro, synecdochice naturam significat humanam, ut alibi saepe; cum quadam tamen insinuatione mortalitatis, infirmitatis ac miseriae. Sic enim Apostolus de Christo dicit Heb. 5. Qui in diebus carnis suae etc., quasi jam non sit amplius in diebus carnis; et de seipso Gal. 4. Tentationem vestram in came mea non sprevistis. Sensus igitur Apostoli est: Deum in humana natura, eaque miseriis obnoxia, a se assumpta, palam ab hominibus visum, et cum iis conversatum esse, juxta illud: Verbum caro factum est et habitavit in nobis; et vidimus gloriam ejus etc. Quod vero ad lectionem Latinorum attinet, plerique mysterium, quod manifestatum est in carne, Christum incarnatum interpretantur: videlicet mysterii nomine Christum ipsum intelligentes metonymice, quia mysterium de Christo est. ut objecto; itemque voculam quod exponentes relative ad mysterium. Verum fortassis interpres quod accepit, ut est conjunctio determinativa, velut ibi: Scio, quod redemptor meus vivit, ut sensus sit: Magnum esse pietatis sacramentum, quod Deus, aut Christus, aut Verbum Dei, manifestatum sit in carne. Sciendum est enim, pro manifestatum est, in Graeco verbum esse ecpavspa>{>7}, quod omni generi servit. Et quamvis Apostolus hoc loco non addidisset suppositum Deus, quod habetur in Graeco, tamen ex praecedentibus intelligendum ac supplendum videretur: nam praecedit, pietatis sacramentum seu mysterium, quod de Christo plerosque accipere jam diximus. Conjecturam hanc nostram de conjunctione quod, confirmat textus Syriacus supra citatus. Jam quod monui de verbo Graeco manifestatum est, indifferente ad omne genus; aeque locum habet in sequentibus, justificatum est, praedicatum est, creditum est, assumptum est.
Justificatum est in spiritu. Deum hominem, id est Christum, in spiritu justificatum intelliguntquidam hoc sensu, quia sicut de Spiritu sancto conceptus est, ita ab initio conceptionis a Spiritu sancto justus et sanctus fuit effectus, adeo ut nullum unquam peccatum habuerit aut fecerit. Sed hic commentarius duplici ratione displicet. Primum, quia justificari pro eo, quod est justum fieri, nusquam alibi Christo attribuitur, sed passim nobis per Christum. Deinde, quoniam etsi Christo tribueretur, nihil tamen singulare de Christo significaret, cum sit omnibus hominibus justis commune, quod sint justificati, id est justi facti in spiritu. Nam quod addunt, ab initio conceptionis, et ita ut nunquam peccaverit, in justificationis ratione non continetur. Rectius igitur alii, tam Graeci quam Latini, Christum justificatum in spiritu interpretantur, quia per spiritum declaratus est justus et verax in operibus et doctrina; atque ab omnibus Judaeorum calumniis absolutus. Nam in scriptura frequentissimum est justificari pro eo, quod est justum declarari, et in judicio absolvi. Ita Christus justificatus est in spiritu multipliciter; ut per testimonia divinitus exhibita in ejus nativitate, et baptismo, et alias; sed praecipue per innumera miracula, quae fecit virtute Spiritus sancti, juxta id quod ipse ait: Si ego in spiritu Dei ejicio daemones. Matth. 12. Hic modus justificationis secundum scripturam Deo convenit: unde et dicitur Psalm 50. Ut justificeris in sermonibus tuis. Quo pertinet et illud Psalm. 18. Judicia Dotnini vera, justificata in semetipsa. Sed potissimum huc facit, quod in Evangelio legimus, justificatam esse sapientiam ab omnibus filiis suis; scilicet adversus calumnias obtrectantium. Matth. 11. et Luc. 7. Quo etiam posteriore loco diserte dicitur, quod populus et publicani jus*ificaverunt Deum, Pharisaeis et legisperitis consilium Dei spernentibus. Hoc igitur brevius et obecurius hic a Paulo dictum est, quod plenius et clarius expressit Petrus Act. 2. dicens: Jesum Nazarenum virum approbatum a Deo in vobis, virtutibus et prodigiis et signis: quae fecit Deus per illum in medio vestri, sicut vos scitis. Haec nimirum est illa Christi justificatio, quam in ejus persona jam olim praedixerat Jesaias cap. 50. Juxta est, qui justificat me: quis contradicet mihi?
Apparuit angelis. Graece et Syriace: Visus est angelis, Ambrosiano textu adstipulante. Sensus est, Deum hominem ab angelis visum fuisse, quem antea non viderant: ut etiam in angelos commpetat, quod de hominibus a Christo dictum: Beati oculi, qui vident, quae vos videtis Luc. 10. et de quo Joannes, in persona Apostolorum, sibi gratulabatur, dicens: Vidimus gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a Patre. Viderunt autem angeli Deum hominem oculis intellectualibus, non solum quando conspexerunt nascentem, esurientem, docentem, miracula facientem; probra, verbera, vulnera patientem usque ad supplicium et mortem crucis, denique resurgentem et super omnes coelos ascendentem: verum etiam quando postea clare per rerum evidentiam cognoverunt fructum incarnationis et passionis ejus, in vocatione et conversione gentium. De hoc enim mysterio angelis patefacto sic loquitur Apostolus Ephes. 3. Ut innotescat principibub et potestatibus in coelestibus, per Ecclesiam, multiformis sapientia Dei. Atque haec sunt illa nostrae religionis arcana, in quae desiderant angeli prospicere 1 Pet. 1. Locum hunc Ambrosianus commentator de malis angelis, id est daemonibus, ab errore conversis intellexisse videtur. Sic enim habet: Ut agnoscentes angeli mysterium, quod prius Jatuit, declaratum in carne, genu illi flectentes, quasi Deo gratias agant, quia didicerunt veritatem, quae gentibus praedicata est, ut ab errore liberarentur. Quamvis enim hoc, quod dicit, ut ab errore liberarentur, referri possit ad gentes, tamen potius ad angelos referendum, si conferatur cum ejusdem auctoris commentario super illud Eph. 3. Ut innotescat principibus etc. Ubi similia manifesto dicit de angelis malis, quod et nos eo loco admonuimus. Est enim error cavendus et ad damnata Origenis dogmata rejiciendus.
Praedicatum est gentibus. Gentes more Scripturae intelliguntur extra populum Judaicum, de quibus ita Paulus Act. 14. Deus, inquit, in praeteritis generationibus dimisit omnes gentes ingredi vias suas. Pertinet igitur ad magnum pietatis sacramentum, quod gentibus olim a Deo derelictis in tantum, ut juxta eun~ dem Apostolum Ephes. 2. essent sine Deo in hoc mundo, praedicatus est Christus Deus et homo, nec quomodocunque praedicatus, sed cum eo successu, qui declaratur verbis sequentibus:
Creditum est in mundo. Licet non omnes, quibus Christus praedicatur, in eum credant; tamen quacunque gentium pervasit Christi praedicatio, pervasit et fides. Atque hoc est, quod ait: Christum Deum et hominem creditum esse in mundo, id est per universum mundum, ubicunque fuit praedicatus. Sic de Evangelio dicit Col. 1., quod in universo mundo est, et fructificat et crescit.
Assumptum est in gloria. Videri potest ordo praeposterus, cum prius sit Christum in gloria assumptum esse, quam in mundo creditum. Verum Apostolus non temporis spectavit ordinem, sed rationem reddere voluit ejus, quod dixerat: creditum est in mundo, quasi dicat: Non temere nec inaniter mundus in Christum sibi praedicatum credidit, quandoquidem ille jam in coelum assumptus est, cum ea gloria, ut sedeat ad dexteram Patris. Sic enim hanc gloriam explicat Marcus cap. ult, dicens: Et Dominus quidem Jesus assumptus est in coelum, et sedet a dextris Dei. Simul autem innuit Apostolus, eos, qui in Christum crediderunt, vocari ad ejusdem gloriae cum Christo participationem; juxta id, quod ait Eph. 2. Conresuscitavit nos et consedere fecit in coelestibus in Christo. Nam quo praecessit gloria capitis, ait Leo Pontifex, eo spes vocatur et corporis. Quum autem Christus propria virtute tam humana quam divina ascenderit in coelum; assmnptus tamen dicitur, non tanquam externo ministerio adjutus, quemadmodum Elias curru igneo raptus legitur, sed assumptus ab unita sibi divinitate. Quanquam alii assumptum dici volunt, id est interventu nubis sublatum e conspectu hominum, testante Luca Act. 1., quod nubes suscepit eum ab oculis eorum.
3:1
Anche in questa lettera (come in I Tim. 1, 15; 3, 1; 4, 9) è citata forse una delle più antiche massime cristiane, introdotta con le parole «fedele è il detto» (II Tim. 11 sg.). …
3:2
La posizione del vescovo, che s. Paolo vuole liberale e disinteressato verso gli orfani, le vedove e gli infelici (I Tim. 3, 2 sgg.), appare preminente nelle provvidenze d'indole caritativa, specialmente negli scritti di s. Ignazio di Antiochia, che lo dice provvidenza delle vedove (ad Polycarp., 4). Come tale …
… In tal senso parla la S. Scrittura (cf., ad es., Ps. 14, 3; 33, 14; Prov. 20, 19; 30, 10; Sap. 1, 11 agg.; I Tim. 3, 2; Rom. 1, 30; II Cor. 12, 20; Inc. 4, 11, ecc.) e la tradizione patriottica (specialmente i commenti dei Padri ai passi biblici citati).
Le i. sono antichissime nella Chiesa; già l'apostolo Paolo ne enumerava due: una perpetua (la bigamia successiva: I Tim. 3, 2, 12; Tit. 1, 6), l'altra temporanea (la conversione recente: I Tim. 3, 6). Gli antichi canonisti chiamarono « regola apostolica » le prescrizioni di s. Paolo e dissero « irregolari …
… 4, 9). S. Giovanni lodava il cristiano Gaio per l'o. che dava ai pellegrini e concludeva: « Noi pertanto dobbiamo accogliere questi tali, per cooperare alla verità » (III Io. 5-8). A quest'opera dovevano badare i vescovi, i diaconi e le vedove (cf. I Tim. 3, 2; 5, 10; Tit. 1, 8), anzi tale ufficio doveva poi essere particolarmente riservato ai diaconi, preposti com'erano all'amministrazione dei beni della Chiesa e delle offerte dei fedeli. …
3:3
I, 5-7; I Tim. 3, 3).
3:4
… ambasciatori regi (II Mach. 1, 46), lo stesso Dio (Iob. 20, 20; Sap. 1, 6). Nel Nuovo Testamento la parola ἐπίσκοπος è usata solamente cinque volte, di cui quattro per indicare i superiori della comunità cristiana (Act. 20, 28; Phil. 1, 1; I Tim. 3, 4; Tit. 1, 7), una per significare Gesù Cristo (I Pt. 2, 25: «episcopus animarum nostrarum»). …
3:6
Le i. sono antichissime nella Chiesa; già l'apostolo Paolo ne enumerava due: una perpetua (la bigamia successiva: I Tim. 3, 2, 12; Tit. 1, 6), l'altra temporanea (la conversione recente: I Tim. 3, 6). Gli antichi canonisti chiamarono « regola apostolica » le prescrizioni di s. Paolo e dissero « irregolari » quanti si allontanavano da essa. …
… S. Paolo (I Tim. 3, 6) chiama n. i neoconvertiti dal gentilesimo: questa accezione del termine si perpetuò nella Chiesa, includendovi pure dopo il Battesimo i convertiti da qualsiasi setta non cristiana. …
3:7
… Partecipavano anche all'elezione del vescovo, affinché si potesse provare che l'eletto «godeva buona reputazione presso quelli di fuori» (I Tim. 3, 7). Questo diritto, nell'alto medioevo, si trasformò in vero e proprio abuso e diede luogo alla lotta delle investiture (v.). …
3:8
… Nel senso tecnico odierno si trova attestato la prima volta in s. Paolo (Phil. 1, 1 e I Tim. 3, 8-12). Il diaconato è certamente Sacramento, sebbene ciò non sia di fede definita, ed è in ordine gerarchico.
… primordi, erano stati costituiti i sette ministri delle mense (ibid. 6, 1-7), comunemente ritenuti diaconi (cf. S. Bihel, De septem diaconis, in Antonianum, 3 [1928], pp. 129-50). Nelle Chiese fondate da s. Paolo sono ricordati i diaconi (Philip. 1, 1; I Tim. 3, 8), i presbiteri (Act. 14, 22; 20, 17; I Tim. 5, 17, 19; Tit. 1, 5), ai quali viene promiscuamente dato il titolo di vescovi (Act. 20, 28; Tit. 1, 7). Anche tenendo conto dell'accesa …
3:11
Già s. Paolo (Rom. 16, 1) nomina una d., Phoebe di Cenere, il cui ufficio viene ricordato probabilmente anche in I Tim. 3, 11. La I Tim. 5, 9-16 sembra enumerare nelle vedove da onorarsi le qualità necessarie per una d. (uniche nozze, 60 anni). …
Il termine vi è usato 30 volte in questo senso tecnico di nemico di Dio e dei suoi fedeli, eccetto 3 casi in cui διάβολο (plurale) è l'attributivo «accusatore» (I Tim. 3, 11 [detrahentes]; II Tim. 3, 3 e Tit. 2, 3 [criminator]; cf. s. Policarpo, 5, 2). Ricorre anche 36 volte ὁ αἰτανᾶς (Mt. 4, 1 a diabolos = Mc. 1, 13 a satana; Volgata sempre satanas e …
3:14
… che questa Chiesa insegni una dottrina diversa da quella che ha avuto ordine e carisma d'insegnare per mandato e indefettibile assistenza divina (Mt. 28, 18-20; Mc. 16, 15-16; Io. 14, 16 sgg.; 15, 26; 17, 18-20; I Cor. 1, 17; II Cor. 5, 20; I Tim. 3, 14 sgg.), ogni uomo deve a questa pienamente aderire (Mc. 16, 16; Rom. 1, 5; II Cor. 10, 4; I Io. 2, 24), né mai dare ascolto a dottrine contrarie (Rom. 6, 16; Gal. 1, 8; II Io. …
3:15
CALVINO (CALVINUS, CAUVIN, CHAUVIN, CALVIN JEAN)
… Quindi la S. Scrittura non era l'unico criterio di verità; Gesù promise la sua assistenza indefettibile e quella dello Spirito Santo alla Chiesa docente sicché essa e non l'interpretazione privata dei singoli restasse « la colonna e la fermezza della verità » (1 Tim. 3, 15) e nel consegnare a s. Pietro « le chiavi del regno dei cieli » e dandagli l'incarico di pascare le sue pecore ed i suoi agnelli (Io. 21, 15), promise che su di lui avrebbe edificato …
la Chiesa « colonna e fondamento della verità » (I Tim. 3, 15), personalmente a Pietro, fondamento della Chiesa (Mt. 16, 18), e ai suoi successori nel primato romano (v. INFALLIBILITÀ DELLA CHIESA E DEL PAPA).
Opera principale del Florenskij è il libro Colonna e fondamento della verità (Mosca 1914; cf. I Tim. 3, 15). Criterio di verità è per lui la bellezza spirituale; la Sofia, come « quarta ipostasi », partecipa alla vita della S.ma Trinità. …
3:16
… futura felicità degli eletti è assimilata a quella degli a. e sarà in loro compagnia, compagnia già iniziatasi quaggiù, per cui siamo loro concittadini (Hebr. 22, 12). La scienza degli a. è limitata e ammette progressi (Mt. 24, 36; Mc. 13, 32; Eph. 3, 10; I Tim. 3, 16). Il loro numero è grandissimo (Hebr. 12, 22; Apoc. 5, 11). Vi è tra loro anche una certa diversità; vengono nominati: a., arcangeli, troni, dominazioni, virtù, principati, potenze …
… riducevano la natura umana di Cristo alla carne animata soltanto dell'anima senitiva, la voce I. (σάρκωσις) prevalse su altre, con cui la S. Scrittura e i Padri sogliono indicare il mistero dell'unione del Verbo con la natura umana, come ἐφανερώθη ἐν σαρκί (I Tim. 3, 16); ἐκένωσεν (Phil. 2, 7); ἐπιφάνεια (II Tim. 1, 10); λήψις (Hebr. 2, 16); e presso i Padri: οἰκονομία (dispensatio = consiglio divino per la salvezza degli uomini; cf. Ireneo, Adv. …
VIII, cioè Lectio in Sexagesima: Et manifeste magnum est pietatis sacramentum... quae nunc est et futura (I Tim. 3,16-48). Altre volte il riferimento era più completo con l'indicazione del capitolo, versetti e incipit. …
… perché i suoi connazionali lo ritenevano tale (Cicerone, Divin., I, 18); nonostante l'approvazione dell'agrografo, rimane largo margine alla iperbole poetica e alle eccezioni. Tit. 3, 5-8 cita forse un inno liturgico battesimale (analogo a quello di I Tim. 3, 16; cf. I Cor. 14, 26; Eph. 5, 14, 19). È stata anche notata qualche somiglianza con I Pt., scritta intorno al tempo in cui Paolo era a Roma per la prima volta.
3:23
… I consigli dati dall'agiografo non come tale, non diventano consigli di Dio, ma rimangono consigli di persona prudente (p. es., I Tim. 3, 23; II Tim. 4, 13, 21). I fatti turpi sono sempre implicitamente riprovati, i virtuosi approvati nei limiti della morale professata. …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.