As clay in the hand of a potter, so is Israel in Gods hand. 8. He pardoneth penitents, 10. and punisheth the obstinate. 18. They conspire against Ieremie, for which he denounceth miseries hanging ouer them.
1The word that came to Jeremias from the Lord, saying:Parola detta a Geremia dal Signore, che disse:THE word that was made to Ieremie from our Lord, saying:Verbum quod factum est ad Jeremiam a Domino, dicens: 2Arise, and go down into the potter’s house, and there thou shalt hear my words.Sorgi, e va a casa del vasaio, ed ivi udirai le mie parole.Arise and goe downe into the potters house, and there thou shalt heare my wordes.Surge, et descende in domum figuli, et ibi audies verba mea. 3And I went down into the potter’s house, and behold he was doing a work on the wheel.Ed io andai a casa del vasaio, ed egli lavorava alla ruota.And I went downe into the potters house, and behold he made a worke vpon the wheele.Et descendi in domum figuli, et ecce ipse faciebat opus super rotam. 4And the vessel was broken which he was making of clay with his hands: and turning he made another vessel, as it seemed good in his eyes to make it.E il vaso, ch'egli faceva di creta, si sciolse nelle sue mani: e subitamente fece di quello un altro vaso della forma, che a lui parve.And the vessel was broken which he made of clay with his handes: and turning he made it an other vessel, as it pleased in his eies to make it.Et dissipatum est vas quod ipse faciebat e luto manibus suis: conversusque fecit illud vas alterum, sicut placuerat in oculis ejus ut faceret. 5Then the word of the Lord came to me, saying:E il Signore parlommi, dicendo:And the word of our Lord was made to me, saying:Et factum est verbum Domini ad me, dicens: 6Cannot I do with you, as this potter, O house of Israel, saith the Lord? behold as clay is in the hand of the potter, so are you in my hand, O house of Israel.Non potrò io forse fare a voi, casa d'Israele, come ha fatto questo vasaio, dice il Signore? Siccome la terra è in mano del vasaio, così voi, casa d'Israele, nella mano mia.Why, shal I not be able to doe vnto you, as this potter, ô house of Israel? Behold, saith our Lord, as clay in the hand of the potter, so are you in my hand, ô house of Israel.Numquid sicut figulus iste, / non potero vobis facere, domus Israël ? ait Dominus: / ecce sicut lutum in manu figuli, / sic vos in manu mea, domus Israël. 7I will suddenly speak against a nation, and against a kingdom, to root out, and to pull down, and to destroy it.Io repentinamente minaccerò una nazione, ed un regno di sradicarlo, distruggerlo, ed annichilarlo.I wil sodenly speake against nation, and against kingdom, to roote out, and destroy, and wast it.Repente loquar adversum gentem et adversus regnum, / ut eradicem, et destruam, et disperdam illud:
8If that nation against which I have spoken, shall repent of their evil, I also will repent of the evil that I have thought to do to them.Se quella nazione farà penitenza del suo male, che io le rimproverai, mi ripentirò io pure del mal, che pensava di farle.If that nation shal repent them of their euil, against whom I haue spoken: I also wil repent me of the euil, that I haue thought to doe to it.si pœnitentiam egerit gens illa a malo suo / quod locutus sum adversus eam, / agam et ego pœnitentiam super malo / quod cogitavi ut facerem ei. 9And I will suddenly speak of a nation and of a kingdom, to build up and plant it.Repentinamente ancora parlerò io di felicitare, e fondare una nazione, od un regno.And I wil sodenly speake of nation and of kingdom, to build and plant it.Et subito loquar de gente et de regno, / ut ædificem et plantem illud. 10If it shall do evil in my sight, that it obey not my voice: I will repent of the good that I have spoken to do unto it.Se questa farà il male sugli occhi miei, e non udirà la mia voce, io mi ripentirò del bene, che avea detto di farle.If it shal do euil in mine eies, that it heare not my voice: I wil repent me of the good that I haue spoken to do vnto it.Si fecerit malum in oculis meis, / ut non audiat vocem meam, / pœnitentiam agam super bono quod locutus sum ut facerem ei. 11Now therefore tell the men of Juda, and the inhabitants of Jerusalem, saying: Thus saith the Lord: Behold I frame evil against you, and devise a device against you: let every man of you return from his evil way, and make ye your ways and your doings good.Tu dunque adesso dì agli uomini di Giuda, e agli abitatori di Gerusalemme: Queste cose dice il Signore: Ecco, che io vo formando per voi un male, ed ho de' pensieri contro di voi: si converta ognuno di voi dalla sua mala vita, raddirizzate le vostre vie, e le vostre inclinazioni.Now therefore tel the man of Iuda, and the inhabitantes of Ierusalem, saying: Thus saith our Lord: Behold I forge euil against you, and deuise a deuice against you: let euerie man returne from his euil way, and direct ye your waies and your studies.Nunc ergo dic viro Juda, et habitatoribus Jerusalem, dicens: / Hæc dicit Dominus: / Ecce ego fingo contra vos malum, / et cogito contra vos cogitationem: / revertatur unusquisque a via sua mala, / et dirigite vias vestras et studia vestra. 12And they said; We have no hopes: for we will go after our own thoughts, and we will do every one according to the perverseness of his evil heart.Quelli hanno detto: Non abbiam più speranza: perocché anderem seguendo i nostri pensieri, e farem ciascheduno quel, che gli suggerisce la depravazione del cattivo suo cuore.Who said: We are desperate: for we wil goe after our cogitations, and we wil do euerie one the peruersitie of his euil hart.Qui dixerunt: Desperavimus: / post cogitationes enim nostras ibimus, / et unusquisque pravitatem cordis sui mali faciemus.
13Therefore thus saith the Lord: Ask among the nations: Who hath heard such horrible things, as the virgin of Israel hath done to excess?Quindi il Signore parla così: Domandate alle nazioni: chi mai udì cose tali, e sì orrende, quali purtroppo ha fatte la vergine d'Israele?Therefore thus saith our Lord: Aske the Nations: Who hath heard such horrible thinges, as the virgine of Israel hath done exceedingly?Ideo hæc dicit Dominus: / Interrogate gentes: / Quis audivit talia horribilia, / quæ fecit nimis virgo Israël ? 14Shall the snow of Libanus fail from the rock of the field? or can the cold waters that gush out and run down, be taken away?Può ella mancare la neve del Libano nei massi della pianura? o può ella esaurirsi la scaturigine di fresca acqua corrente?Why shal the snow of Libanus faile from the rocke of the field? or can the cold waters gushing forth and runing downe, be drawen out?Numquid deficiet de petra agri nix Libani ? / aut evelli possunt aquæ erumpentes frigidæ, et defluentes ? 15Because my people have forgotten me, sacrificing in vain, and stumbling in their ways, in ancient paths, to walk by them in a way not trodden:Ma il popolo mio si è scordato di me, facendo libagioni alla vanità, e trovando inciampo nelle sue vie, nelle vie antiche, facendo per esse non piano, né facil viaggio.Because my people hath forgotten me, sacrificing in vaine, and stumbling in their waies, in the pathes of the world, that they might walke by them in a way not trodden:Quia oblitus est mei populus meus, / frustra libantes, / et impingentes in viis suis, / in semitis sæculi, / ut ambularent per eas in itinere non trito, 16That their land might be given up to desolation, and to a perpetual hissing: every one that shall pass by it, shall be astonished, and wag his head.Per ridurre la loro terra in desolazione, ed in ischerno sempiterno: il passaggiero, che la vedrà, rimarrà stupefatto, e scuoterà la sua testa.that their land might be made into desolation, and into an euerlasting hisse: euerie one that shal passe by it, shal be astonied, and wagge his head.ut fieret terra eorum in desolationem, / et in sibilum sempiternum: / omnis qui præterierit per eam obstupescet, / et movebit caput suum. 17As a burning wind will I scatter them before the enemy: I will shew them the back, and not the face, in the day of their destruction.Qual vento ardente io gli spergerò davanti al nemico: volgerò loro le spalle, e non la faccia nel dì della lor perdizione.As the burning winde wil I disperse them before the enemie: the backe, and not the face wil I shew them in the day of their perdition.Sicut ventus urens dispergam eos coram inimico: / dorsum, et non faciem, ostendam eis in die perditionis eorum.
18And they said: Come, and let us invent devices against Jeremias: for the law shall not perish from the priest, nor counsel from the wise, nor the word from the prophet: come, and let us strike him with the tongue, and let us give no heed to all his words.Ma quegli dissero: Venite; pensiam seriamente contro Geremia: perocché non resterà senza legge il sacerdote, senza consiglio il sapiente, senza parola il profeta: venite, trafiggiamolo colla lingua, e non badiamo a tutti, i suoi sermoni.And they said: Come, and let vs finde deuises against Ieremie: for the law shal not perish from the priest, nor counsel from the wise, nor the word from the prophet: come, and let vs strike him with the tongue, and let vs not attend to al his wordes.Et dixerunt: Venite, et cogitemus contra Jeremiam cogitationes: / non enim peribit lex a sacerdote, / neque consilium a sapiente, / nec sermo a propheta: / venite, et percutiamus eum lingua, / et non attendamus ad universos sermones ejus. 19Give heed to me, O Lord, and hear the voice of my adversaries.Volgi, o Signore, lo sguardo verbo di me, e ascolta le voci de' miei avversari.Attend ô Lord vnto me, and heare the voice of mine aduersaries.Attende, Domine, ad me, / et audi vocem adversariorum meorum. 20Shall evil be rendered for good, because they have digged a pit for my soul? Remember that I have stood in thy sight, to speak good for them, and to turn away thy indignation from them.Così adunque rendesi mal per bene, dappoiché costoro hanno scavata una fossa per la mia vita? Ricordati com'io mi presentava al tuo cospetto per parlarti a loro favore, e per allontanare da essi il tuo sdegno.Why, is euil rendred for good, because they haue digged a pitte for my soule? Remember that I haue stood in the sight, to speake good for them, and to returne away their indignation from them.Numquid redditur pro bono malum, / quia foderunt foveam animæ meæ ? / Recordare quod steterim in conspectu tuo / ut loquerer pro eis bonum, / et averterem indignationem tuam ab eis. 21Therefore deliver up their children to famine, and bring them into the hands of the sword: let their wives be bereaved of children and widows: and let their husbands be slain by death: let their young men be stabbed with the sword in battle.Per questo abbandona tu i loro figli alla fame, e rimettili in balia della spada: le loro mogli si restino senza figli, e i loro mariti sian messi a morte: la gioventù sia trafitta dalla spada nella battaglia.Therefore geue their children into famine, and lead them into the handes of the sword: let their wiues be made without children, & widowes: and let the husbands be killed by death: let their youngmen be pearced through with the sword in battel.Propterea da filios eorum in famem, / et deduc eos in manus gladii: / fiant uxores eorum absque liberis, et viduæ: / et viri earum interficiantur morte: / juvenes eorum confodiantur gladio in prælio:
22Let a cry be heard out of their houses: for thou shalt bring the robber upon them suddenly: because they have digged a pit to take me, and have hid snares for my feet.Le case loro rimbombino di clamori. Imperocché tu manderai sopra di loro improvvisamente il ladrone, perchè eglino han cavata la fossa per prendermi, ed han teso lacciuoli a' miei piedi.Let a crie be heard out of their houses, for thou shalt bring the robber vpon them sodenly: because they haue digged a pitte to take me, and haue hid snares for my feete.audiatur clamor de domibus eorum: / adduces enim super eos latronem repente, / quia foderunt foveam ut caperent me, / et laqueos absconderunt pedibus meis. 23But thou, O Lord, knowest all their counsel against me unto death: forgive not their iniquity, and let not their sin be blotted out from thy sight: let them be overthrown before thy eyes, in the time of thy wrath do thou destroy them.Ma a te, o Signore, noti sono tutti i loro mortali disegni contro di me. Non perdonare alle loro iniquità, non si cancelli dinanzi a te il loro peccato; rovinino per terra al tuo cospetto, nel tempo del tuo furare consumali.But thou ô Lord knowest al their counsel against me vnto death: be not propicious to their iniquitie, & let not their sinne be cleane put out from thy face: let them be made falling in thy sight, in the time of thy furie deale with them.Tu autem, Domine, scis omne consilium eorum / adversum me in mortem: / ne propitieris iniquitati eorum, / et peccatum eorum a facie tua non deleatur: / fiant corruentes in conspectu tuo; / in tempore furoris tui abutere eis.
18:2
Potter's. Thus God would shew his dominion over all, Romans 9:21.
18:3
Calmet
Wheel. Hebrew, "stones." Septuagint, "seats;" or "wheel." (Chaldean) (Exodus 1:16.) See Ecclesiasticus 38:32. (Calmet)
18:4
St. Jerome
Broken. So Providence ordered it. (St. Jerome)
Calmet
How should this idea humble man! (Calmet)
Worthington
A potter may mould afresh the clay as long as it is soft, but God can change the hardest heart. (Worthington)
18:8
St. Jerome
Shall repent, having free-will, though prevented by grace. (St. Jerome)
18:12
Haydock
Hopes. Jeremias 2:25. Septuagint, "we are valiant men." (Haydock)
18:13
Calmet
Virgin. The disorders of Israel are thus enhanced. (Calmet)
18:14
Haydock
Snow. It continues on Libanus seven or eight months, (La Roque quoted. Univ. Hist. 2:p. 363) or all the year; (Tacitus, Hist. 5:6.) and hence the mountain is justly denominated "white," as the Alps and Albion are from albon. (Bochart; Parkhurst, p. 155.) (Haydock)
Haydock
Away. Yet my people abandon me, to serve idols! Hebrew may have many other senses to the same purpose. Septuagint, "Shall the mountain springs fail, or snow from Libanus? Shall a stream forcibly driven by the wind, turn aside?" (Haydock)
The laws of nature are observed by inanimate things, and shall my people be so foolish as to follow mere vanity.
18:15
Ancient; followed by the patriarchs, Jeremias 6:16.
18:16
Head, through contempt (Calmet) and pity, Lamentations 2:15.
18:17
Calmet
Burning. Hebrew kadim, "eastern," (Haydock) coming from Desert Arabia, Exodus 10:13. (Calmet)
St. Jerome
Back. Thus the Lord now treats the synagogue. (St. Jerome)
18:18
Prophet. Jeremias will not cease to upbraid us with our transgressions; or we have guides as good as him, and we shall not be left destitute, as he would intimate.
Worthington
Tongue, detraction; or make him suffer for what he says. In all the transactions of this prophet, Christ was foreshewn; (Calmet) and here, particularly, the Jews demand the crucifixion. (St. Jerome) (Worthington)
18:20
Challoner
Remember, etc. This is spoken in the person of Christ, persecuted by the Jews, and prophetically denouncing the evils that should fall upon them in punishment of their crimes. (Challoner)
Haydock
Jeremias had prayed earnestly for the people, Jeremias 14:17. (Haydock)
18:21
Therefore. He foretells of the event, and approves of the chastisement of the impenitent, (Calmet) whose "impurity might be a bad precedent for others.["] (St. Jerome) See Jeremias 17:18.
18:22
Haydock
For. Protestants, "when." (Haydock)
Calmet
Robber. So Nabuchodonosor and all professional conquerors are styled. (Calmet)
18:23
Haydock
Destroy. Hebrew, "with them." Use them as vessels of ignominy: abutere. (Haydock)
18:20
Remember, etc.... This is spoken in the person of Christ, persecuted by the Jews, and prophetically denouncing the evils that should fall upon them in punishment of their crimes.
18:4
A potter can make a nevv vessel of the same clay being misformed in casting, so it be yet fresh, & moyst; but God can also reforme man being hardned in hart, as if he made a new potte of an old one, broken into peeces or deformed.
18:6
18:18
Alluding to his owne persecution the prophet here speaketh expresly of Christ, as S. Ierom sheweth it verified when the Iewes crucified Christ, crying Crucifie him, crucifie him.
18:1
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 16
Ver. 20, 2l . “Shall the thing formed say to Him that formed it, Why hast Thou made me thus? Hath not the potter (Read
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 3
… xlix. 15 .) and again, “Shall the clay say to him that fashioneth it, What makest thou?” ( Isa. xlv. 9 .) and in Hosea, He represents a husband set at nought by his wife. ( Hos. ii. 5 , f) This use of human examples frequently occurs in types also, as when the prophet takes the girdle, ( Jer. xiii. 1–9 .) and goes down to the potter’s house (
18:3
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. The Banquet of the Ten Virgins; or Concerning Chastity 3.5
And here I may adduce the prophet Jeremiah as a trustworthy and lucid witness, who speaks thus: “Then I went down to the potter’s house; and, behold, he wrought a work on the wheels. And the vessel that he made of clay was marred in the hand of the potter: so he made it again another vessel, as seemed good to the potter to make it.”
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. From the Discourse on the Resurrection, Part I 1
… and, behold, he wrought a work upon the stones. And the vessel which he made in his hands was broken; and again he made another vessel, as it pleased him to make it. And the word of the Lord came to me, saying, Cannot I do to you as this potter, O house of Israel? Behold, as the clay of the potter are ye in my hands.”
san Girolamo † 420 d.C. To Pammachius against John of Jerusalem 33
… Stephen also saw Jesus standing on the right hand of the Father, and the hand of Moses became snowy white, and was afterwards restored to its original colour. There was still a hand, though the two states were different. The potter in
18:4
Tirannio Rufino † 411 d.C. A Commentary on the Apostles' Creed 29
… Whence also the Apostle says, “Who hath raised us up together and made us sit together in the heavenly places.” For He was the potter, Who, as the Prophet Jeremiah teaches, “took up again with His hands, and formed anew, as it seemed good to Him, the vessel which had fallen from His hands and was broken in pieces.”
18:6
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Instructions to Catechumens 1.4
… and brings him to it saying, “If this potter has taken up and remodelled his vessel which has fallen, shall I not much rather be able to restore you when you have fallen?”
18:7
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 5.16
… What then is this law? “I shall speak a sentence,” saith He, “concerning a nation or a kingdom, to pluck up, and to pull down, and to destroy it; and it shall be, that if they repent of their evil, I will also repent of the wrath which I said I would do unto them.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 61
… if that nation turn from their evil deeds, I also will repent of the evils, which I thought to do unto them. And at what instant I shall speak concerning a nation and kingdom to build and to plant it; and if they do evil in my sight, that they obey not my voice, I also will repent of the good, which I said I would do unto them.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 122.3
… “Behold, I frame evil against you, and devise a device against you: return ye now every one from his evil way, and make your ways and your doings good. And they said, there is no hope: but we will walk after our own devices, and we will every one do the imagination of his evil heart.”
san Girolamo † 420 d.C. Against the Pelagians 3.6
… but God inasmuch as He is God, foreknew what Adam would do of his own free choice. You may as well accuse God of falsehood because He said by the mouth of Jonah: “Yet three days, and Nineveh shall be overthrown.” But God will reply by the mouth of Jeremiah,
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 17.25
… If it shall do evil in My sight, that it obey not My voice: I will repent of the good that I thought to do to it.” To Ezekiel also: “Leave out not a word, if so be they will hearken and be converted every one from his evil way: that I may repent Me of the evil that I thought to do to them for the wickedness of their doings.”
Pseudo-Cyprian Exhortation to Repentance 1
… And I will speak the decree upon the nation or the people, that I should rebuild it and plant it; and they will do evil before me, that they should not hearken to my voice, and I will repent of the good things which I spoke of doing to them.”
18:11
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 2.24
… There is. We say, in short, that evil in the present case means, not what may be attributed to the Creator’s nature as an evil being, but what may be attributed to His power as a judge. In accordance with which He declared, “I create evil,” and, “I frame evil against you;”
Early Popes (Pseudo-Isidorian Decretals) The Epistles of Pope Pontianus 2
… And of them the Lord, speaking by the prophet Jeremiah, says: “I will utter my judgments against them touching all their wickedness.” “Wherefore I will yet plead with you, saith the Lord; and with your children’s children will I plead.” “Behold, I frame evil against you, and devise a device against you.”
18:12
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 16.10
… You made light of the stroke, and treated me with less reason and attention than the beasts who were struck. I withheld from you the rain; one piece was rained upon, and the piece whereupon it rained not withered, and ye said “We will brave it.”
Pseudo-Cyprian Exhortation to Repentance 1
Also in the same: “Therefore let every one of you turn from his evil way, and make your desires better. And they said, We will be comforted, because we will go after your inventions, and every one of us will do the sins which please his own heart.”
18:13
san Basilio † 379 d.C. The Letters 46.3
3. Who would not grieve over such things and say, “How is the faithful city become an harlot?” How would not the Lord Himself say to some of those who are now walking in the spirit of Jeremiah, “Hast thou seen what the virgin of Israel has done to me?”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Concerning Virgins 1.5
… He is, then, the Virgin Who was espoused, the Virgin Who bare us, Who fed us with her own milk, of whom we read: “How great things hath the virgin of Jerusalem done! The teats shall not fail from the rock, nor snow from Lebanon, nor the water which is borne by the strong wind.”
18:15
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 24.24
… For “there are thorns and thistles in wrong ways, but he that feareth the Lord shall keep himself from them.” Of such also the Lord says elsewhere by the prophet: “My people have forgotten, sacrificing in vain, and stumbling in their ways, in ancient paths, to walk in them in a way not trodden.”
18:2
2. Descende. — Descendere hic et alibi sæpe, idem est quod ire; quanquam et proprie hic capi potest: officinæ enim figulinæ, ob aquam qua indigent, erant in valle; unde eunti ad eas, descendendum erat: erant enim juxta vallem gehennæ, sive Topheth. Hoc est enim quod dicitur cap. xix: «Egredere ad vallem filii Ennom, quæ est juxta introitum portæ fictilis,» id est figularis, sive figulinæ et figulorum, uti exponunt Lyranus, Hugo, Dionysius et alii. Tropologice jubet Deus, ut sæpe cum Jeremia descendamus ad domum figuli, ut videamus originem nostram, et Adami ex adama, id est luto, ex luto; itaque humiliemur sub manu Dei, quasi figuli nostri. Vere S. Gregorius, lib. VIII Moral. xxii: «Quia, inquit, elatum semel sumpsimus spiritum, ecce defluens quotidie portamus lutum.»
18:4
4. Fecit illud vas alterum, — q. d. Figulus ex eodem luto vas formaverat, sed nondum igne decoxerat. Hoc vas casu inter manus figuli confractum et dissipatum fuit in partes suas luteas, quas resumens figulus, mox ex iis aliud fecit vas quod libuit: nam si vas hoc fuisset fictile, sive igne decoctum, non potuisset figulus fragmenta coagmentare, et ex iis aliud vas facere.
18:6
6. Ecce sicut lutum in manu figuli, sic vos in manu mea, — q. d. Sicut vas luteum est in manu figuli, ut illud frangat, et ex eo faciat aliud vas, vel prius renovet: sic et ego vos, o Judæi, a me destinatos excidio, si pœnitueritis, reformabo, mutabo sententiam, et calamitatem vestram in felicitatem convertam; ut ex vasis contumeliæ, id est ingloriis et infelicibus, fiatis vasa in honorem, id est honorifica et felicia. Ita Theodoretus. Paulo aliter explicat Hugo, q. d. Sicut figulus vas fractum renovat: ita ego vos e captivitate, quasi fractos reducam, et renovabo rempublicam vestram, si resipueritis. Deus enim mutabit sententiam, si vos mutetis mentem. Nota: Hæc comparatio non per omnia est similis; nam lutum non habet mentem, nec liberum arbitrium, ut habet homo: ac proinde non in luti, sed in hominis manu est virtus et vitium, salus et damnatio ejus; ita tamen ut virtutis et salutis ejus magis causa sit Deus per gratiam suam, quam homo. Similitudo ergo est tantum in eo quod dixi. Non enim agitur hic de animo, sed de corpore; scilicet de captivitate et libertate, de rebus adversis et prosperis, de morte et vita, q. d. Ego solus possum vos de captivitate liberare, et in captivitatem tradere; ego possum mortificare, et vivificare; deducere ad inferos, et reducere, I Reg. II, 6. Tropologice, lutum est homo, quia ex limo est factus, ut cum timore et humilitate Deo se subdat: in cujus manu est status noster, vita, gressus, virtus, salus, et omne bonum nostrum, ut ab eo pendeat, illique se restituat, cujus manum et potestatem effugere non potest. Secundo, sicut lutum tantum est lutum, sed ex manu figuli hanc vel illam formam sortitur; ita homo ex se impotens est, informis et rudis instar materiæ primæ; sed a Deo habet quod sit dives, nobilis, sapiens, felix, gratiosus: et Deus dividit hæc sua dona cuique prout vult, Eccli. xxxiii, 10; Roman. ix, 21. Vide ibi dicta. Tertio, quisque sua sorte contentus esse debet: sicut enim lutum non potest dicere figulo: Cur me fecisti sic? sic nec nos Deo: Cur nos fecisti pauperes, ignobiles, rudes; illos vero divites, nobiles, ingeniosos, etc.? Denique, perfecti et beati sunt, qui se totos Deo resignant, et ab eo instar luti se flecti, regi, fingi et refingi sinunt. Anagogice, hoc symbolo significantur mors et resurrectio, ait S. Hilarius, in Psalm. II, 9. Deus enim quasi figulus vas corporis nostri in morte collapsum et diffractum, in resurrectione refingit. Sic et Cyprianus, vel potius Rufinus in Expositione Symboli, hæc accipit de resuscitatione Christi mortui.
18:8
8. Agam et ego pœnitentiam, — id est retractabo et revocabo sententiam contra vos latam. Ἀνθρωποπαθῶς.
18:11
11. Dic viro Juda, — dic viris Juda, dic Judæ. Ponitur singularis pro plurali. Ecce ego fingo, — formo quasi figulus, id est comminiscor et apparo, contra vos malum, «non quod per se malum sit, sed quod patientibus malum esse videatur,» ait S. Hieronymus, puta afflictionem et stragem. Sic ait Isaias, cap. XLV, 7: «Ego Dominus formans lucem, et creans tenebras, faciens pacem, et creans malum» pœnæ, non culpæ. Vere S. Gregorius, lib. III Moral. cap. vii: «Non creantur, ait, a Domino, quæ nulla natura sua subsistunt; sed creare se mala Dominus indicat, cum res bene conditas nobis male agentibus in flagellum format, ut ea ipsa et per dolorem quo feriunt, delinquentibus mala sint, et per naturam qua existunt, bona. Unde et venenum mors est homini, serpenti vita.» Et S. Basilius, tract. Quod Deus non est auctor malorum: «Malum, ait, aliquod est secundum nostrum sensum (puta malum pœnæ), aliud natura ipsa. Malum natura ex nobis oritur, injustitia, invidia, cædes,» etc.
18:12
12. Desperavimus (Hebraice נואש noas, id est desperatum est; Vatablus, exspectoratum est; Chaldæus, aversi sumus a cultu tuo; Septuaginta apud Theodoretum, obstirmati sumus, scilicet in malo), q. d. Actum est, non possumus inolitas voluptates, consuetudines et peccata relinquere; præ difficultate, habitu, tædio et negligentia, non possumus ad Dei timorem et legis observantiam reverti, q. d. Certum nobis est et deliberatum, non facere: quia) post cogitationes nostras ibimus, — id est mala, quæ animo destinavimus, perficiemus.
18:13
13. Quis audivit talia horribilia? — quis audivit ullam gentem fecisse שערורית scaarurit, id est tam fœdam et horrendam turpitudinem, atque fecit Israel, olim virgo, jam meretrix.
18:14
14. Numquid deficiet de petra agri nix Libani? (Petram agri vocat rupes Libani, planas instar agri et campi, q. d. De iis non deficiet nix): aut evelli (id est exhauriri et deficere) possunt aquæ erumpentes frigidæ, et defluentes? Quia oblitus est mei populus meus. — Sensus est: Cum cæteræ creaturæ naturæ ordinem servent, populus tantum meus oblitus est mei, q. d. Citius debuissent nives deficere de Libano petroso, et siccari rivi de montibus fluentes, quam populus mei obliviscretur, propter assidua beneficia, quæ a me in illum manant. Quomodo ergo fieri potest ut mei oblitus sit, libando scilicet idolis, et relinquendo «semitas sæculi,» id est a sæculo, et olim a sanctis Patribus tritas, ut vias suas novas, id est avia, et nova idola, sequeretur? Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Chaldæus. Simili schemate ait Virgilius: Ante leves ergo pascentur in æthere cervi, Et freta destituent nudos in littore pisces, Quam nostro illius labatur pectore vultus. Rursum, sic recte exponas: Num ex Libano ultro fluentes et liquescentes nivales aquæ, respui possunt ab agro sito ad montis radicem, arescente et sitiente: num sitis, ipsa et necessitas, atque privatio pluviæ, ipsaque siccitas deserere aut non admittere potest sponte sua influentem aquam? Minime sane: et tamen populus meus mei oblitus, hunc mei jugem influxum, ex mente et animo suo excludit. Sicut enim Libanus perpetuo ex nivibus liquat et scaturit aquas frigidas: sic ego sum fons aquæ viventis, quæ copiose tam corpus quam animam refrigerat, juxta illud Cant. IV, 15: «Puteus aquarum viventium, quæ fluunt impetu de Libano.» Quod S. Ambrosius, lib. De Virgin., ante medium mystice sic exponit: «Qualis est hæc virgo (Ecclesia), quæ Trinitatis fontibus irrigatur, cui de petra fluunt aquæ, non deficiunt ubera, mella funduntur. Petra ergo est Christus, ergo a Christo non deficiunt ubera, claritas a Deo, flumen a Spiritu: hæc est Trinitas quæ Ecclesiam suam irrigat, scilicet Pater, Filius et Spiritus Sanctus.» Ubi Ambrosius Trinitatem hisce verbis significari putat, q. d. Non deficient ubera de petra, id est de Christo; nec nix a Libano, id est claritas a Deo Patre; neque aqua valida a vento, id est flumen zeli et gratiarum a Spiritu Sancto. Hæc ubera Christus maxime nobis exhibet in Eucharistia. Audi S. Chrysostomum, hom. 60 ad Popul.: «Quis, ait, pastor oves proprio pascit cruore? et quid dico pastor? matres multæ sunt, quæ post partus dolores filios aliis tradunt nutricibus: hoc autem ipse non est passus, sed ipse nos proprio sanguine pascit, et per omnia nos sibi coagmentat.» Unde infert: «Nonne videtis quanta promptitudine parvuli papillas capiunt, et quanto impetu labia uberibus infigunt: accedamus cum tanta nos quoque alacritate ad hanc mensam; quinimo cum longe majore trahamus tanquam infantes lactanei Spiritus Sancti gratiam, et unus sit nobis dolor hac esca privari.» Secundo, Lyranus, Pagninus et Vatablus vertunt: Num quis relinquet de petra agri nivem Libani? id est numquid relinquet aliquis aquam frigidam et claram ex nive Libani, in petras et per petras defluentem, ut quærat cisternas dissipatas? uti fecit populus meus, me fontem vivum relinquens, et libans Baalim, uti dixit cap. II, 13; eo enim alludit, ibique dicta refricat. Duo ergo absurda hæc parœmia significat: primo, petere ex longinquo quod habeas prope; secundo, quærere malum foris, cum domi habeas bonum. Sic enim Judæi, relicto Deo optimo quem domi habebant, quærebant deos pessimos gentium: perinde ac si maritus, relicta uxore optima, sectetur fœdissimas meretrices. Tertio, Septuaginta pro שדה, id est ager, legunt שדים sadaim, id est ubera, vertuntque: Numquid deficient de petra ubera, aut, ut Theodoretus legit, mammæ stillantes: quia ex rupibus fluunt aquæ perennes, uti ex uberibus fluit lac: fontes ergo sunt terræ quasi ubera, et, ut Philo, lib. De Opificio mundi, ait, quasi mammæ quibus terra lactat et pascit tam plantas suas, quam homines et animalia: vel nix de Libano, aut declinavit aqua valida quæ vento portatur? q. d. ait Theodoretus: «Fontes sine intermissione scaturiunt; Libanus semper habet nivem; aqua quæ fertur impetu trita via fluit.» Aut evelli possunt. — Hebræi sic habent: Si evellentur aquæ alienæ (id est, ex alio loco per rivos vel canales deductæ, itaque purificatæ et claræ) frigidæ defluentes, q. d. Non possunt e fontibus evelli, siccari et impediri aquæ jugiter scaturientes. Secundo, Vatablus vertit: Num deserentur aquæ alienæ frigidæ fluentes? sicque explicat, q. d. An aliquis relinquere solet aquas vivas et fluentes, quæ canalibus deducuntur in urbem? Minime. Nam is esset dementissimus, qui cum habeat fontem optimum apud se, alio se converteret ad aquas putidas et fœtidas quærendas in suos usus; et tamen hoc fecit populus meus. Tertio, Septuaginta apud Theodoretum sic vertunt: Numquid aqua quæ fertur impetu, relinquet viam tritam qua fluit? q. d. Minime; cur ergo vos, o Judæi, religionem et viam tritam ad templum relinquitis, euntes ad Baalim? 15. Impingentes (hebraice יכשילום iakschilum, id est impingere fecerunt eos, scilicet pseudoprophetæ) in viis suis, — ut scilicet deserant semitas sæculi, id est semitas antiquas patrum suorum, «quæ omnium sanctorum sunt tritæ vestigiis,» ait S. Hieronymus. Huc spectat adagium Græcorum: «Fluminum undas in caput revocare;» et: «Sursum versus sacrorum fluminum feruntur fontes,» significans præpostere quid fieri, naturæ rerumque vices inverti: quod genus est, si puer senem admoneat, discipulus præceptorem docere, filii præ patribus sapere, cornicum
18:15
oculos configere velit. Hebraice clarius sic distinguunt: Impingere fecerunt eas in viis suis, in semitis sæculi, ut ambularent per semitas viæ non tritæ. Quocirca melius easdem hic accipias vias suas et semitas sæculi. Viæ ergo peccati et peccatorum vocantur viæ vel semitæ sæculi: quia ab olim, a Caino, gigantibus, Sodomitis, ac nominatim a primis Judæorum patribus aureum vitulum in deserto fabricantibus et adorantibus, calcatæ et tritæ sunt, de quibus ait Job, cap. xxii, 15: «Numquid semitam sæculorum custodire cupis, quam calcaverunt viri iniqui? Qui sublati sunt ante tempus suum, qui dicebant Deo: Recede a nobis?» Ita Hugo, Lyranus, D. Thomas, Capella, Dionysius et alii, q. d. Vos priscam patrum impietatem et idololatriam imitamini, estis malorum corvorum mali pulli. Porro tritissima a plurimis fuit hæc via; vocat tamen eam non tritam, per catachresin, quia aspera erat, difficilis et devia, utpote ducens ad exitium. Hoc est quod aiunt scelesti, Sap. v, 7: «Ambulavimus vias difficiles.» 16. In sibilum (in contemptum: solemus enim quos contemnimus exsibilare. Simile est cap. xix, vers. 8, xxv, 9, et li, 37), movebit caput suum, — irridebit et contemnet te. Simile est Psalm. xxi, 8, et Isaiæ cap. xxxvii, vers. 22: «Despexit te, et subsannavit te virgo filia Sion; post te caput movit filia Jerusalem.»
18:16
17. Sicut ventus urens. — Hebraice est כרוח קדים keruach kadim, id est sicut ventus Orientalis, vel Euroauster, qui flat ab Oriente meridionali, vel, ut S. Hieronymus, Vulturnus, qui flat ab Oriente septentrionali, estque vehemens et urens, segetes adurit, facitque ut spicæ, granis in favillam versis, cassæ sint et evanidæ, ac deinde easdem dispellit quasi paleas et quisquilias: sic ego Judæos affligam excidio et incendio urbis et templi, atque tam ante quam post illud faciam aut profugos aut captivos, ut fugiant, vel captivi ducantur a facie Chaldæorum, id est a præsentia et persecutione Chaldæorum, sicut bestiæ fugiunt a facie leonis, id est a leone adventante aut persequente.
18:17
Hoc est quod de impiis dicitur Job cap. xxvii, vers. 21: «Tollet eum ventus urens, et auferet, et velut turbo rapiet eum de loco suo.» Aliter Chaldæus vertit, nimirum: Dispergam vos sicut ventum Orientalem, scilicet soleo dispergere. Dorsum, et non faciem ostendam eis, — q. d. Abibo ab eis, eosque deseram. Secundo, adversus illos ero, non propitius; sicut ipsi mihi vocanti dorsum obverterunt: ita et ego eis ejulantibus, opemque meam invocantibus dorsum obvertam. Ita Maldonatus. Symbolice, Franciscus Lucas in Matth. xvii, 35, et alii hæc referunt ad Christum in cruce pendentem. Judæi enim ita collocarunt crucem, ut dorso Jesu Orientem urbemque Hierosolymorum spectante, facies respiceret Occidentem; eo quidem consilio, quod indignum reputarint sanctæ urbis aspectu, sed ex eo eventu, ut facie sua a Judæis aversa, nos gentes illustraret, quorum habitatio est in Occidente; tuncque impleta est hæc Jeremiæ prophetia: «Dorsum, et non faciem ostendam eis in die perditionis eorum;» et altera illa Psalmi LXV, 7: «Oculi ejus super gentes respiciunt.» Ut ambularent per eas, — scilicet vias suas novas, hactenus non calcatas, scilicet ad idola sua. Ovidius in Heroidum epistolis: Cum Paris Œnone poterit spirare relicta, Ad fontem Xanthi versa recurret aqua. Nanthe, retro propera, versæque recurrite lymphæ, Sustinet Œnonem deseruisse Paris. Narrat Lartius in Vita Diogenis, cum, cum servus effectus esset, hero tamen suo imperasse, ut quod ab se jubebatur faceret; cumque herus irridens responderet: «Sursum flumina;» replicavit Diogenes: Si existens ægrotus medicum ære tuo mercatus esses, nonne illi monenti pareres? an istum ad modum responderes: «Sursum flumina?» Idem usurpat Nazianzenus in sua Vita. 18. Non enim peribit lex, — id est legis interpretatio, q. d. Non erit magna jactura, si hic Jeremias occidatur, licet sacerdos, sapiens, propheta: non enim deerunt alii, eoque blandiores. Ita S. Hieronymus et Rabanus. Perire enim est auferri, ita ut desit et non exstet. Aliter Theodoretus et Vatablus, q. d. Occidamus eum, alioqui non peribit lex, id est alioqui non cessabit ipse docens nos legem, nosque arguens quod eam non servemus, tanquam sacerdos; dans etiam consilia nostris contraria, tanquam sapiens: et mala nobis prænuntians, tanquam Propheta. Tertio, Hugo, S. Thomas et Lyranus, quasi dicant: Occidamus eum quasi falsum prophetam; quia dixit perituros sacerdotes, sapientes, Prophetas, non enim peribunt hi quos Deus instituit. Hic sensus, uti et primus, valde genuinus est. Consonat Jeremiæ Isaias dicens, cap. xxix, 14: «Peribit sapientia a sapientibus;» et Ezechiel, cap. vii, vers. 26: «Quærent visionem de Propheta, et lex peribit a sacerdote, et consilium a senioribus.» Hinc quarto, Lyranus, Dionysius, Sanchez et Maldonatus, q. d. «Non peribit lex,» id est, non enim falsa esse possunt, quæ nobis sacerdotes et Prophetæ prædicant, in quorum ore lex est, Malach. II, 7; dicebant enim illi sacerdotes et prophetæ falsi: «Pax, pax, cum non esset pax,» cap. IV, 10.
18:18
Percutiamus eum lingua. — Chaldæus: Falsa testimonia testificemur contra eum. Secundo, Theodoretus et Vatablus: Texamus contra eum calumniam. Tertio, ut cæteri: Accusemus eum quasi falsum prophetam. Sic Jeremias fuit hic typus Christi falso accusati. Alii vertunt: Percutiamus ejus linguam, id est imponamus ei silentium, vel minando ei mortem, vel compingendo in carcerem, uti reipsa fecerunt. 20. Numquid redditur (reddi solet) pro bono malum? — q. d. Non: cur ergo malum pro bono mihi reddunt Judæi? Quid enim aliud quæro quam eorum salutem? Cur excidium ex ore Dei eis intento, nisi ut pœniteant, itaque illud evadant? Quia foderunt foveam (more venatorum, ut caderem in eam, q. d. Struxerunt animæ, id est vitæ meæ, aut mihi insidias, ut me occiderent, cum (ut tu, Domine, recordaris) steterim in conspectu tuo, ut loquerer pro eis bonum, — id est cum te oraverim pro eis, ut bene eis faceres. Hic est genius Sanctorum: Audi Davidem Psal. cviii, 4: «Pro eo ut me diligerent, detrahebant mihi: ego autem orabam. Et posuerunt adversum me mala pro bonis.» 22. Adduces enim super eos latronem repente, — id est Nabuchodonosorem, ait S. Hieronymus, vel, ut hebraice est, גדוד gedud, id est turmam, vel globum militarem, qui excurrit ad prædandum et populandum, qui in libris Regum vocantur latrunculi. Ita Chaldæus, Pagninus, Vatablus. Verum latrunculi isti hebraice vocantur gedudim in plurali, hic autem in singulari est gedud, id est latrunculus, prædo, volo. Unde Noster recte vertit, «latronem,» et recte intelligitur Nabuchodonosor, qui cap. IV, vers. 7, vocatur prædo gentium. Sic piratæ capti ab Alexandro Magno, rogati qui essent, responderunt: «Tales sumus qualis tu; sed tu magnus es prædo, nos parvi prædones sumus.» Nam, ut recte ait S. Augustinus, lib. IV De Civit. cap. xvi, loquens de Nino rege Assyriorum, qui primus cœpit finitimis bella inferre cupiditate regnandi: «Inferre bella finitimis, et inde ad cætera procedere, ac populos sibi non molestos sola regni cupiditate conterere et subdere, quid aliud quam grande latrocinium nominandum est?» Multa ergo regna gentilium fuerunt latrocinia, et multi reges latrones. Posset, secundo, Nabuchodonosor vocari latro, id est miles a Deo quasi mercede conductus ad ejus vindictam peragendam. Talis enim fuit ipse in expugnatione Tyri, uti docet Ezech. xxix, 18. Nam latrones olim dicebantur conducti milites ἀπὸ τοῦ λατρεύειν, id est a serviendo: serviebant enim mercede. Moris autem erat, ut hos Imperator et circa se haberet, et primos mitteret ad omne discrimen. Dicti quasi laterones, inquit Varro, quod circa latera esse soleant; quos nunc satellites vocant, qui principis alicujus latus tuentur. Ita ait Plautus, Milit. III, 75: Nam rex Seleucus me opere oravit maximo, Ut sibi latrones cogerem et conscriberem. Hinc et latro vel latrunculus vocatur ludus milites prælientes repræsentans, quo scilicet luditur sedecim scrupis gemina acie utrinque directis, in quibus duo reges sunt invicem contendentes, duæ reginæ, quatuor equites, sedecim pedites, quatuor satellites, totidem centuriones. Vulgo Scachos vocant. Ita Seneca: «Latrunculis, ait, ludimus;» et Martialis: Insidiosorum si ludis bella latronum.
18:20
Huic expositioni favet verbum «adduces,» scilicet quasi tuum satellitem et lictorem, idque «repente,» ut antequam hostem adventare audiant, et contra eum se præmuniant, eum adesse, omnia ferro et flamma vastare sentiant, imo videant. Moraliter: Latro repentinus impiis, et quasi fur de nocte est mors. Hinc nycticorax, ait Horus Apollo lib. II Hieroglyph. cap. xxiv, mortem significat. Sicut enim hic pullos cornicum repente noctu, sic mors homines nec opinantes invadit et opprimit.
18:22
23. In tempore furoris tui abutere eis, — ad ignominiam et excidium, quos creaveras in gloriam et felicitatem, quia ipsa Jerusalem quasi meretrix abusa est tua patientia, et seipsa. Sic Deus abutitur impiis, dum eos trudit in infernum cruciandos, quos creaverat cœlo glorificandos. Ita a Castro. Pro abutere eis hebraice est, fac in eis, id est exple in eis, scilicet furorem tuum: vel fac eis quod merentur, ultionem de eis sumendo, scilicet jam per Babylonios, et postea per Romanos, ob cæsum ab eisdem Christum, quem hic Jeremias adumbrat. Ita S. Hieronymus. Unde Nazianzenus ait hic esse prophetiam de Christo. Nam Propheta sui solius non tam acerbus fuisset ultor, sed Christi merito est. Hinc secundo, «abutere eis,» id est consume, disperde eos. Eleganter et docte vertit Interpres: nam veteres abuti sumebant pro consumere. Audi Catonem, lib. De Re rustica, cap. LXXVI: «Donec omnem caseum cum melle abusus eris,» id est consumpseris, quasi abuti sit plene re uti usque ad ejus consumptionem. Plautus in Trinum.: «Me abusus sum (id est consumpsi) tantam rem patriam.» Terentius in Prol. Andr.: «Nam in prologis scribendis operam abutitur,» id est consumit et perdit. Plautus in Asino: «Ubi quæ dedi ante? abusa. Nam si ea durarent mihi, mulier mitteretur ad te.» Ubi Nonius: Abusa, inquit, id est utendo vel in usum consumpta.
18:2
Hic ostendit obstinationem ipsius populi quasi per experimentum: et primo quia contemnunt praedicationem; secundo quia persequuntur praedicatorem, ibi, et dixerunt: venite, et cogitemus contra Jeremiam cogitationes. Circa primum duo. Primo ponitur praedicatio revocans eos ad poenitentiam; secundo ponitur contemnentium desperatio, ibi, qui dixerunt: desperavimus: post cogitationes enim nostras ibimus. Circa primum duo. Primo designat dominus prophetae revelationis locum: in domum figuli, ut ex ipsius operis similitudine prophetia sumeretur: in quo significatur quod descendenti in considerationem suae infirmitatis, verba domini revelantur. Prov. 3: cum simplicibus sermocinatio ejus. Descendi, accessi in inferiorem partem civitatis, ubi hujusmodi artifices morabantur. Secundo ponitur revelatum verbum. Et primo ponit similitudinem; secundo ex similitudine sumit rationem, ibi, repente loquar adversus gentem. Circa primum duo.
18:3
Primo ponitur factum figuli, unde similitudo sumitur, ponens vasis destructionem: et ecce ipse faciebat opus super rotam, Eccl. 58: figulus sedens ad opus suum, et convertens pedibus suis rotam, qui in solicitudine positus est semper propter opus suum, et innumera est omnis operatio ejus.
18:4
Et destructi vasis restaurationem: conversusque fecit illud vas alterum. Sapien. 15: figulus mollem terram premens, laboriose fingit ad usus nostros unumquodque vas, et de eodem luto fingit quae munda sunt in usum vasa, et similiter quae his sunt contraria.
18:5
Secundo ponit similitudinis adaptationem: et factum est verbum domini ad me.
18:6
Et primo ponitur quaestio: numquid sicut figulus iste non potero vobis facere, domos Israel? Isa. 64: et nunc domine, pater noster est tu, nos vero lutum; et fictor noster tu, et opera manum tuarum omnes nos. Secundo responsio: ecce sicut lutum: Sapien. 7: in manu ipsius et nos, et sermones nostri, et omnis sapientia, et operum scientiae disciplina.
18:8
Hic sumit rationem ex praedicta similitudine. Sed objicitur contra id quod dicitur hic, illud quod habetur Num. 23: non est Deus ut homo ut mentiatur, neque ut filius hominis ut mutetur. Sed hoc non potest esse sine mendacio, quod aliquis dicat futurum quod non eveniat, neque sine mutatione, si poenitentiam agat. Ergo et cetera. Ad quod dicendum quod est duplex prophetia secundum Hieronymum in Glossa super Matth. cap. 1, scilicet praedestinationis in his quae non dependent ex libero arbitrio, sed tantum ex Dei dispositione, quae immutabilis est; et ideo hanc necesse est omnibus modis evenire. Alia est praescientiae de his etiam quae libero arbitrio non subjacent, sed procedunt a Deo secundum quod Deus praescit finaliter eventum uniuscujusque rei. Et sic etiam sententia divina non mutatur, facta mutatione in homine, sed non in Deo. Et ideo poenitentia accipitur non secundum mutationem divinae dispositionis, sed divinae sententiae prolatae secundum causas inferiores. Et ideo dicit, repente, et subito, loquens de Deo ad similitudinem hominis: dicitur enim aliquis repente loqui, quando sine praemeditatione loquitur. Hoc autem convenit quando tantum ad praesens, omissa futuri consideratione, respicit. Circa hoc ergo duo facit. Primo ponit divinae sententiae revocabilitatem in malis, ponens sententiae pronuntiationem, ut eradicem, auferendo omnem firmitatem. Supra 1: constitui te hodie super gentes, et super regna, ut evellas, et destruas, et disperdas, et dissipes, et aedifices, et plantes. Et sententiae revocationem: si poenitentiam egerit gens illa a malo suo (...) agam et ego poenitentiam. Oseae 11: conversum est in me cor meum, pariter conturbata est paenitudo mea. Et in bonis, ponens sententiae promulgationem, et subito. Job 22: si reversus fueris ad omnipotentem, aedificaberis, et longe facies iniquitatem a tabernaculo tuo.
18:10
Et revocationem, si fecerit malum. Ezech. 18: si averterit se justus a justitia sua, et fecerit iniquitatem juxta omnes abominationes quas operari solet impius numquid vivet? Omnes justitiae ejus quas fecerat, non recordabuntur: in praevaricatione qua praevaricatus est, et in peccato suo quod peccavit, in ipsis morietur. Secundo inducit cognitionem: et primo proponit excogitatam poenam: nunc ergo dic viro Juda (...): haec dicit dominus, ecce ego fingo, sicut figulus, malum, poenae. Isa. 45: ego dominus faciens pacem, et creans malum.
18:11
Secundo concludit poenitentiam: revertatur unusquisque a via sua mala, et vias, opera, studia, cogitationes, dirigite, recta facite. Ezech. 33: convertimini a viis vestris pessimis.
18:13
Hic ponitur contemnentium desperatio: et primo ponitur desperatio, desperavimus. Supra 2: dixisti: desperavi, nequaquam faciam: adamavi quippe alienos, et post eos ambulabo. Secundo ponitur desperantium condemnatio: ideo haec dicit dominus. Et primo arguit in eis horribilem culpam in comparatione gentium: interroga gentes. Supra 2: transite ad insulas Cethim, et videte, et in Cedar mittite, et considerate vehementer, et videte si factum est hujusmodi, si mutuavit gens deos suos. Et certe ipsi non sunt dii. Ezech. 5: contempsit judicia mea, ut plus esset impia quam gentes, et praecepta mea ultra quam terrae quae in circuitu ejus sunt. Ex similitudine insensibilium, quae ordinem sibi a Deo praefixum tenent: numquid deficiet de petra agri nix Libani? Et notandum quod Libanus est mons magnus, et habet in summitate magnam latitudinem, in qua sunt agri, et speluncae petrarum, in quas, quia radius solis non pervenit, conservantur nives perpetuo.
18:14
Aut evelli possunt aquae erumpentes, ut non fluant de Libano, et aliis altis montibus? Quasi dicat, non. Eccl. 3: didici quod omnia opera quae fecit Deus perseverent in perpetuum. Non possumus eis quidquam addere, nec auferre, quae fecit dominus ut timeatur. Ex conditione operum, quia inutilia: frustra libantes, scilicet idolis. Rom. 6: quem ergo fructum habuistis tunc in illis in quibus nunc erubescitis? Quia nociva, et impingentes, idest offendentes. Isa. 59: impegimus in meridie quasi in tenebris, in caliginosis quasi mortui. Quia turpia, in semitis saeculi, scilicet idolatriae, post quas saeculum totum vadit. Job 22: numquid semitam saeculorum custodire cupis, quam calcaverunt viri iniqui, qui sublati sunt ante tempus suum, et fluvius subvertit fundamentum eorum qui dicebant Deo: recede a nobis, et scientiam viarum tuarum nolumus.
18:15
Et difficilia: ut ambularent per eas in itinere non trito, a sanctis patribus. Vel quia vana peccata excogitabant. Sap. 5: ambulavimus vias difficiles, viam autem domini ignoravimus. Numer. 20: via trita gradiemur. Secundo comminatur stupendam poenam.
18:16
Primo quantum ad terrae desolationem: ut fieret terra eorum in desolationem. Ut consecutive. Thren. 1: o vos omnes qui transitis per viam attendite, et videte, si est dolor sicut dolor meus. Secundo quantum ad gentis destructionem: sicut ventus, qui omnes fruges desiccat, inimico, Babylonico.
18:17
Supra 4: ventus urens in viis quae sunt in deserto viae filiae populi mei, non ad ventilandum, et ad purgandum. Tertio divini auxilii cessionem. Dorsum, ad modum hominis irati. Deut. 32: abscondam faciem meam ab eis, et considerabo novissima eo. Ps. 73: ut quid, domine, repulisti in finem, iratus est furor tuus super oves pascuae tuae?
18:18
Hic ostenditur eorum obstinatio ex eo quod persequebantur praedicatores eorum in figuram persecutionis Christi: et primo ponitur adversariorum persecutio, ponens persequendi consilium, venite. Sapient. 2: dixerunt impii cogitantes apud se non recte. Et infra (ibidem): circumveniamus justum, quoniam inutilis est nobis, et contrarius est operibus nostris et cetera. Persecutionis argumentum: non enim peribit lex, legis dispositio, sermo, divinae revelationis; quasi, falso hoc futurum praedixit. E contra Ezech. 7: peribit lex a sacerdote, et consilium a senioribus. Et persequendi modum, lingua, detrahendo, et accusando. Non attendamus, quasi timentes comminationes ipsius. Psalm. 63: exacuerunt ut gladium linguas suas, firmaverunt sibi sermonem nequam. Eccl. 28: flagelli plaga livorem facit, plaga autem linguae comminuet ossa.
18:19
Secundo ponitur prophetae oratio: et primo petit audientiam: attende, domine, ad me, idest ad mea merita. Thren. 3: audisti opprobrium eorum, domine, omnes cogitationes eorum adversum me.
18:20
Secundo proponit ingratitudinis culpam, ponens ingratitudinem: numquid redditur pro bono malum? Quasi dicat: non est consuetum, non est justum. Foveam, deceptionem, ut tollerent vitam meam. Psalm. 108: posuerunt adversum me mala pro bonis, et odium pro dilectione mea. Et ingratitudinis probationem, recordare. 2 Mach. ult.: hic est fratrum amator, et populi Israel; hic est qui multum orat pro populo, et universa sancta civitate, Jeremias propheta Dei. Tertio imprecatur poenam: et primo poenae inflictionem quantum ad pueros: propterea da filios. Supra 15: qui ad gladium, ad gladium; et qui ad famem, ad famem: et qui ad captivitatem, ad captivitatem. Quantum ad matrimonio utentes: fiant uxores eorum absque liberis. Osea 9: da eis vulvam sine liberis, et ubera arentia.
18:21
Et quantum ad viros bellicosos: juvenes eorum confodiantur gladio in praelio, audiatur clamor, planctus. Isa. 15: clamorem contritionis levabunt. Secundo poenae occultationem, ut praecavere non possint: adduces latronem, Nabuchodonosor, qui subito super eos veniat. Abdias: si fures intrassent ad te, si latrones per noctem, quomodo conticuisses?
18:22
Et assignat rationem: quia foderunt foveam; quasi dicat: justum est ut decipiantur qui me decipere voluerunt. Psalm. 56: laqueum paraverunt pedibus meis, et incurvaverunt animam meam.
18:23
Et inducit probationem: tu autem, domine, scis. Thr. 3: vidisti, domine, iniquitatem illorum adversum me, judica judicium meum. Secundo excludit sententiae revocationem, excludens misericordiam: ne propitieris, mundando a culpa, non deleatur, liberando a poena. Psalm. 108. In memoriam redeat iniquitas patrum ejus in conspectu domini, et peccatum matris ejus non deleatur. Et imprecatur poenam: fiant corruentes (...) abutere eis, idest in malum utere, vel contra consuetudinem clementiae tuae. Isa. 3: ruit Jerusalem, et Judas concidit: quia lingua eorum, et adinventiones eorum contra dominum, ut provocarent oculos majestatis ejus. Notandum, quod est quidam sibilus bonus divinae inspirationis. Zach. 10: sibilabo eis, et congregabo illos quia redemi eos. Humilis confirmationis. 3 Reg. 19: post ignem sibilus aurae tenuis. Compassionis. Infra 49: omnis qui transibit per eam stupebit, et sibilabit super omnes plagas ejus. Item est sibilus malus iniquae persuasionis. Sapient. 17: serpentum sibilatione commoti, tremebundi peribant. Insultationis. Thren. 2: omnes transeuntes per viam sibilaverunt, et moverunt capita sua super filiam Jerusalem: haeccine est urbs, dicentes, perfecti decoris, gaudium universae terrae? Et stuporis. Infra 25: ponam eos in stuporem, et sibilum in solitudines sempiternas. Item super illud verbum, ut loquerer pro eis bonum, nota, quod Christus loquitur pro nobis bonum ad impetrandum veniam. Luc. 23: pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt. Ad excusandam culpam. 1 Joan. 2: advocatum habemus apud patrem Jesum Christum justum; et ipse est propitiatio pro peccatis nostris. Ad Heb. 12: accessistis ad testamenti novi mediatorem Jesum, et sanguinis aspersionem melius loquentem quam Abel. Ad impetrandam gloriam. Joan. 17: volo ut ubi ego sum et illi sint mecum, ut videant claritatem meam, quam dedisti mihi.
18:6
Dal complesso del Vecchio Testamento si possono ricavare facilmente questi elementi, in cui è implicito il concetto fondamentale della G. santificante: a) un'azione di Dio nell'intimo dell'anima (Jer. 18, 6; 17, 14; 31, 18; I Reg. 8, 58); b) una purificazione dello spirito (Is. 1, 18; Ps. 50); c) un rinnovamento interiore secondo la forte espressione di Ez. 11, 19: « Et dabo eis cor unum …
18:7
È notevole la dipendenza letteraria e teologica di G. da Geremia: il profeta delle nazioni è stato la fonte principale dell'autore di G. (cf. 1, 14 = Ier. 36, 15; 3 = Ier. 36; 3, 8 = Ier. 18, 11; 23, 22; 3, 10 b = Ier. 18, 7 sg.). …
18:8
Tale dottrina è fondata sia nella S. Scrittura (Joel, 2, 12 sgg.; Lc. 13, 3-5; Act. 3, 19; cf. Ez. 18, 21 sgg.; Ier. 18, 8; Eccl. 2, 22) nella quale il perdono di Dio è condizionato alla detestazione delle proprie colpe ed alla volontà di far frutti di penitenza; sia nel costante insegnamento dei Padri, …
18:11
È notevole la dipendenza letteraria e teologica di G. da Geremia: il profeta delle nazioni è stato la fonte principale dell'autore di G. (cf. 1, 14 = Ier. 36, 15; 3 = Ier. 36; 3, 8 = Ier. 18, 11; 23, 22; 3, 10 b = Ier. 18, 7 sg.). …
18:14
Nella Bibbia si menziona spesso il L. come confine settentrionale della Palestina (cf. Deut. 11, 24; Ios. 1, 4) e come un monte altissimo (cf. Is. 10, 34; Ier. 22, 6.20; Os. 14, 6), sempre coperto di neve (Ier. 18, 14); ma anche più sovente si ricorda la sua vegetazione, di cui adesso restano solo tracce. …
18:18
… in materia di osservanza rituale (sacrifici vari e modalità, condizioni della purità, criteri della lebbra, ecc.), a quanti li interrogavano; cf. Agg. 2, 11; Mal. 2, 6-9. I depositari e dispensatori della t. erano i sacerdoti: Mich. 3, 11; Ier. 2, 8; 18, 18; Soph. 3, 4; Ez. 7, 26; 22, 16; 44, 23 (cf. Lev. 14, 57); cf. Hab. 1, 2-4 e Lam. 2, 9. Affidata al sacerdozio (cf. II Reg. 17, 27-28; II Par. 15, 3), la t. esigeva l'assoluta fedeltà …
18:20
… I gradi di questa forma di ingratitudine sono: a) contraccambiare il bene con il male (cf. Ier. 18, 20); b) vituperare pubblicamente il beneficio. …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.