Sharply rebuking their Clergies negligence, 3 him self absent excommunicateth that publike incestuous person: 6 commaunding that hereafter no Christian be so tolerated in any open crime, but excommunicated.
1It is absolutely heard that there is fornication among you and such fornication as the like is not among the heathens: that one should have his father’s wife.Insomma si parla tra di voi di fornicazione, e di tale fornicazione, quale neppur tralle genti, talmente che uno ritenga la moglie del proprio padre.THERE is plainely heard fornication among you, and such fornication, as the like is not among the heathen, so that one hath his fathers vvife.Omnino auditur inter vos fornicatio, et talis fornicatio, qualis nec inter gentes, ita ut uxorem patris sui aliquis habeat. 2And you are puffed up and have not rather mourned: that he might be taken away from among you that hath done this thing.E voi siete gonfi: e non piuttosto avete pianto, affinchè fosse tolto di mezzo a voi chi ha fatto tal cosa.And you are puffed vp: and haue not mourned rather, that he might be taken avvay from amōg you, that hath done this deede.Et vos inflati estis: et non magis luctum habuistis ut tollatur de medio vestrum qui hoc opus fecit. 3I indeed, absent in body but present in spirit, have already judged, as though I were present, him that hath so done,Io però assente corporalmente, ma presente in ispirito ho già come presente giudicato, che colui il quale ha attentato tal cosa,• I in deede absent in body, but present in spirit, haue already iudged, as present, him that hath so done,Ego quidem absens corpore, præsens autem spiritu, jam judicavi ut præsens eum, qui sic operatus est, 4In the name of our Lord Jesus Christ, you being gathered together and my spirit, with the power of our Lord Jesus:(Congregati voi, e il mio spirito nel nome del Signor nostro Gesù Cristo) con la potestà del Signor nostro Gesù,in the name of our Lord IESVS Christ, • you being gathered together and my spirit, • vvith the vertue of our Lord IESVSin nomine Domini nostri Jesu Christi, congregatis vobis et meo spiritu, cum virtute Domini nostri Jesu, 5To deliver such a one to Satan for the destruction of the flesh, that the spirit may be saved in the day of our Lord Jesus Christ.Sia dato questo tale nelle mani di Satana per morte della carne: affinchè lo spirito sia salvo nel dì del Signor nostro Gesù Cristo.to deliuer such an one • to Satan for the destruction of the flesh, that the spirit may be saued in the day of our Lord IESVS Christ.tradere hujusmodi Satanæ in interitum carnis, ut spiritus salvus sit in die Domini nostri Jesu Christi. 6Your glorying is not good. Know you not that a little leaven corrupteth the whole lump?Voi vi gloriate senza ragione. Non sapete voi, che un poco di lievito fa fermentare tutto l'impasto?Your glorying is not good. Knovv you not that a litle leauen corrupteth the vvhole paste?Non est bona gloriatio vestra. Nescitis quia modicum fermentum totam massam corrumpit ?
7Purge out the old leaven, that you may be a new paste, as you are unleavened. For Christ our pasch is sacrificed.Togliete via il vecchio fermento, affinchè siate una nuova pasta, come siete senza fermento. Imperocché nostro agnello pasquale è stato immolato Cristo.Purge the old leauen, that you may be a nevv paste, as you are azymes. For our Pasche, Christ, is immolated.Expurgate vetus fermentum, ut sitis nova conspersio, sicut estis azymi. Etenim Pascha nostrum immolatus est Christus. 8Therefore, let us feast, not with the old leaven, nor with the leaven of malice and wickedness: but with the unleavened bread of sincerity and truth.Per la qual cosa solennizziamo la festa non col vecchio lievito, né col lievito della malizia, e della malvagità, ma con gli azzimi della purità, e della verità.Therfore • let vs feast, not in the old leauen, nor in the leauen of malice and vvickednes, but in the azymes of sinceritie and veritie.Itaque epulemur: non in fermento veteri, neque in fermento malitiæ et nequitiæ: sed in azymis sinceritatis et veritatis. 9I wrote to you in an epistle not to keep company with fornicators.Vi ho scritto per lettera: non abbiate commercio co' fornicatori:I vvrote to you in an epistle, Not to keepe companie vvith fornicatours.Scripsi in epistola: Ne commisceamini fornicariis: 10I mean not with the fornicators of this world or with the covetous or the extortioners or the servers of idols: otherwise you must needs go out of this world.Ma certamente non coi fornicatori di questo mondo, o con gli avari, o coi ladri, o idolatri: altrimenti dovreste senz'altro uscire di questo mondo.I meane not the fornicatours of this vvorld, or the couetous, or the extorsioners, or seruers of Idols: othervvise you should haue gone out of this vvorld.non utique fornicariis hujus mundi, aut avaris, aut rapacibus, aut idolis servientibus: alioquin debueratis de hoc mundo exiisse. 11But now I have written to you, not to keep company, if any man that is named a brother be a fornicator or covetous or a server of idols or a railer or a drunkard or an extortioner: with such a one, not so much as to eat.Vi scrissi bensì, non abbiate commercio; se taluno, che si chiama fratello, è fornicatore, o avaro, o adoratore degli idoli, o maldicente, o dato all'ubriachezza, o rapace: con questi tale neppur prender cibo,But novv I vvrote to you, not to keepe companie, if he that is named a brother, be a fornicatour, or a couetous person, or a seruer of Idols, or a railer, or a drunkarde, or an extorsioner: vvith such an one not so much as to take meate.Nunc autem scripsi vobis non commisceri: si is qui frater nominatur, est fornicator, aut avarus, aut idolis serviens, aut maledicus, aut ebriosus, aut rapax, cum ejusmodi nec cibum sumere.
12For what have I to do to judge them that are without? Do not you judge them that are within?Imperocché tocca egli a me il giudicare anche di que', che sono di fuori? Non giudicate voi di quegli, che sono dentro?For vvhat is it to me to iudge of them that are vvithout? Do not you iudge of them that are vvithin?Quid enim mihi de iis qui foris sunt, judicare ? nonne de iis qui intus sunt, vos judicatis ? 13For them that are without, God will judge. Put away the evil one from among yourselves.Imperocché que' di fuori giudicheralli Dio. Togliete di mezzo a voi il cattivo.for them that are vvithout, God vvil iudge. Take away the euil-one from among your selues.nam eos qui foris sunt, Deus judicabit. Auferte malum ex vobis ipsis.
5:1
Witham
As the like is not among the heathens. This seems to have been the crime of incest, that he took the wife of his father yet living. See 2 Corinthians 7:12. (Witham)
Calmet
St. Chrysostom, Theod.[Theodoret?], etc., think, that this incestuous person was one of the chiefs of the schism which then reigned in Corinth. This man, say they, was a great orator, with whose eloquence the Corinthians were enchanted, and therefore dissembled a knowledge of his crime, public as it was. The apostle having proved to them the vanity of all human learning, in the preceding chapter, now attacks the incestuous man, and exposes to their view the enormity of his crime. (Calmet)
5:2
Witham
You are puffed up, seem to be unconcerned, to take pride in it, instead of having the man separated from you. (Witham)
5:3
etc. Have already judged, decreed, and do decree, being present in spirit with you, and with your congregation.
Witham
In the name....with the power of our Lord Jesus, to deliver such a one to Satan by a sentence of excommunication, depriving him of the sacraments, the prayers, and communion, and even of the conversation of the rest of the faithful. It is likely in those times, such excommunicated persons were delivered over to Satan, so as to be corporally tormented by the devil. But most divines are of opinion that this man was delivered over to the devil, to strike a terror into others. See St. Chrysostom, hom. xv. and this is said to be done for the destruction, or punishment of the flesh, that the spirit, or soul, may be saved. (Witham)
St. Ambrose
It is the opinion of most of the Greek fathers, that this man was either really possessed by the devil, or at least struck with such a complaint as a mortification, and humiliation to his body, whilst it served to purify his soul. We have seen from many instances in holy Scripture, that it was not unusual, in the origin of Christianity, for persons who had fallen into crimes of this nature, to be punished with death, some grievous sickness, or by being possessed by the devil. But most divines are of opinion that this man was delivered over to the devil, so as to be separated from the communion of the Church. (St. Ambrose; Estius; Just.[St. Justin Martyr?]; Menochius)
5:6
Your glorying is not good, when you suffer such a scandal among you: you have little reason to boast of your masters, or even of the gifts and graces you received. A little leaven corrupteth the whole mass; a public scandal, when not punished, is of dangerous consequence.
Witham
Purge out the old leaven. He alludes to the precept given to the Jews of having no leaven in their houses during the seven days of the Paschal feast. For our Pasch, that is Paschal lamb, Christ is sacrificed: and Christians, says St. Chrysostom, must keep this feast continually, by always abstaining from the leaven of sin. (Witham)
5:9
etc. I wrote to you in an epistle. If he does not mean what he has said already in this epistle, it must have been in some other, which he had written to them before, (as some conjecture) and which is not now extant.
Witham
Now to keep company with fornicators, nor with such like public scandalous sinners, not so much as to eat with them. But you must take notice, that I mean, when they are brethren, or Christians, not when they are infidels, for this cannot be avoided, especially by those who are to labour to convert them. This admonition of the apostle, shews us how much such persons are to blame, who by their carriage encourage, applaud, and are delighted with wicked company. Them who are without the pale and fold of the Church, the apostle leaves to the great judge of the living and the dead. (Witham)
5:12
To judge them that are without. Those who are said by the apostle to be without, are those who have never been converted to the faith, and therefore are not within the jurisdiction of the Church.
5:13
Estius
Take away. This passage is differently understood by commentators. By some it is understood thus: expel the evil one from among you, that is, the incestuous man. (Estius)
Calmet
By others, it is understood to be spoken in a general sense, meaning, take away the evil of sin from among you. (Calmet)
5:1
Concordanza Leu. 18, 8. 20, 11
5:2
2. I absent.] S. Paul here vseth his Apostolike povver, of binding this incestuous person, excommunicating him by his letters and Manda•••, though absent.
Christian men should be sorovvful to see greuous offences borne vvithal, and ought zelously to seeke the offenders punishment by excōmunication.
5:4
4. You being gathered.] Though he commaunded the acte should be done in the face of the Church, The authoritie of Ecclesiastical censures is in the Clergie only, and is executed in the name of Christ. as such sentences and censures be at this day executed also, yet the iudgement and authoritie of giuing sentence vvas in him self, and not in the vvhole multitude, as the Protestants and the popular Sectaries affirme. for the povver of binding and loosing vvas not giuen to the vvhole Church, but as in the persons of the Prelats, & to them for the benefite of the vvhole. Vvherevpon S. Chrysostome vpon those vvordes, Dic Ecclesia, Tel the Church. Mat. 18: Complaine to the Church, that is, saith he, to the Prelats and Presidents thereof.
4. With the vertue.] Al such great povver ouer sinners, is holden and exercised in the name and vertue of CHRIST IESVS. And vvhosoeuer setteth light by it, despiseth our Lordes name and povver.
5:5
5. To Satan.] To assure vs that al excommunicate persons be in the povver and possession of the Diuel, and quite out of Christes protection as soone as they be separated by the Churches sentence, from her body and the Sacraments and felovvship of Christian Catholike men: it pleased God to giue povver to the Apostles and Prelates in the primitiue Church, The terrible sentence of excōmunication. to cause the Diuel straight vpon their sentence of excommunication, to inuade the body of the excommunicate, and to torment him corporally. so Christ excommunicated Iudas, and the Diuel entered into him, and he vvent forth of the happie felovvship of the Apostles. Io. 13, 27. so this Apostle excommunicated Alexander and Hymepaeus, Act. 5. and Satan straight tooke them: 1 Tim. 1. Yet it is thought that S. Peter excommunicated Anauias and Sapphîra, and for signe of his povver and terrour of the sentence, strooke them both starke dead. De mirabil. S. Scriptura li. 3 c. 16 apud D. August. Vvhich miraculous povver though it be not ioyned novv to that sentence, yet as far as concerneth the punishment spiritual, vvhich it specially appartaineth vnto, it is as before, and is by the iudgement of the holy Doctors (Cypr. ep. 62. nu. 3. Chrys. in 1 Tim. 1. ho. 5. Ambros. in 1 Tim. 1. Hiero. ep. ad Heliod. c. 7. August. de cor. & gra. c. 15.) the terriblest and greatest punishment in the vvorld, yea far passing al earthly paine and torment of this life, and being a very resemblance of damnation, and so often called by the Fathers, locis 〈◊〉. namely by S. Augustine. And by this spiritual svvord (saith S. Cyprian) al must die in their soules, that obey not the Priests of Christ in the nevv lavv, as they that vvere disobedient to the iudges of the old lavv, vvere slaine vvith the corporal svvord. Vvould God the vvorld knevv vvhat a maruelous punishment Christ hath appointed the Priests to execute vpon the offenders of his lavves, and specially vpon the disobedient, as Heretikes namely.
5:6
Liturgia The Epistle vpon Easter day.
5:8
8. Let vs feast.] Puritie in receiuing the B. Sacrament. The Paschal lambe, vvhich vvas the most expresse figure of Christ euery vvay. vvas first sacrificed and aftervvard eaten vvith azymes or vnleauened bread. Exo. 1•5. so Christ our Paschal, being then nevvly sacrificed on the Crosse, is recommended to them as to be eaten vvith al puritie and sinceritie, in the holy Sacrament. Vvhich mysterie the holy Church in these vvordes commendeth to the faithful euery yere at the feast of Easter.
5:9
Either this Epistle in the vvordes before, or some other.
5:11
11. Not to take meate.] It is not meant that vve should separate our selues corporally from al sinners, Vve are boūd to auoid, not al sinners, but the excommunicate only, & them, except in certaine cases. or that vve might refuse to liue in one Church or felovvship of Sacraments vvith them, vvhich vvas the errour and occasion of the Donatistes great schisme: nor that euery man is straight after he hath committed any deadly sinne, excommunicated, as some Lutherans hold: but that vve should auoid them vvhen the Church hath excommunicated them for such. though in minde, and condemnation of their faults, euery one ought to be alvvaies far from them. As for the Heathen and Pagans, vvhich be not vnder the Churches discipline, and at that time in external vvorldly affaires dealt vvith Christians and liued amongest them vvhether they vvould or no, the Apostle did not forbid Christians their companie.
A notorious wilful corruption in the bible 1562: translating in the verse before, Idolaters: and here, vvorshipper of images: the Apostles vvord being one, 〈Greek〉, Idolater.
5:13
13. The euil one.] He concludeth that though they can not, nor him self neither, cut of the Heathen, that be publike offenders, yet the il person by him excommunicated being one of their ovvne body, they may cut of, as is aforesaid, and auoid his company. Vpon vvhich commaundement of the Apostle, vve see that vve are bound by Gods vvord to auoid al companie and conuersation vvith the excommunicate, except in cases of necessitie, and the spiritual profite of the person excommunicated.
5:1
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.7
… for against Him he could not possibly seem to have a word to say, except only in a straightforward manner! I quite admit, that, according to the Creator’s law, the man was an offender “who had his father’s wife.”
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 2
… Besides, the Lord Himself demonstrates the manner in which He threatens such as judge: “For with what judgment ye judge, judgment shall be given on you.” Thus He has not prohibited judging, but taught (how to do it). Whence the apostle withal judges, and that in a case of fornication,
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 6.80
… but on the present occasion it pleases him to speak of the Egyptian people too as most divinely inspired, and that, too, from the earliest times,—perhaps because they made war upon the Jews from an early date. The Persians, moreover, who marry their own mothers,
sant'Ambrogio † 397 d.C. Concerning Repentance 1.13
60. What the Apostle means by the rod is shown by his invective against fornication,
sant'Ambrogio † 397 d.C. Concerning Repentance 2.7
64. The house of Corinth stank, when it was written concerning it: “It is reported that there is fornication among you, and such fornication as is not even among the Gentiles.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 36
But what is it to be a babe in wickedness? Not even to know what wickedness is: yea, such he willed them to be. Wherefore also he said, “It is actually reported that there is fornication among you.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 14
Ver. 28 . “Let him that stole,” saith he, “steal no more.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 17
Have no witticisms, no obscenities, either in word or in deed, and thou wilt quench the flame—“let them not even be named,” saith he, “among you,” that is, let them not anywhere even make their appearance. This he says also in writing to the Corinthians. “It is actually reported that there is fornication among you” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 122.3
… So the apostle writes to the Corinthians: “it is reported commonly that there is fornication among you, and such fornication as is not so much as named among the Gentiles, that one should have his father’s wife. And ye are puffed up and have not rather mourned that he that hath done this deed might be taken away from among you.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 147.1
1. Of old, when it had repented the Lord that he had anointed Saul to be king over Israel, we are told that Samuel mourned for him; and again, when Paul heard that there was fornication among the Corinthians and such fornication as was not so much as named among the gentiles,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 22.64
… Had Faustus wished to reproach Jacob’s family merely, and not Christ’s birth, he might have taken the case of Reuben the first-born, who committed the unnatural crime of defiling his father’s bed, of which fornication the apostle says, that it was not so much as named among the Gentiles.
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 3.8
… And ye are puffed up, and have not rather mourned, that he that hath done this deed might be taken away from among you (
5:2
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 13
… and associate not with him, that he may feel awed; not regarding (him) as an enemy, but rebuking as a brother.” Accordingly, he could have said that to a fornicator, too, “affection” only was conceded, not “communion” as well; to an incestuous man, however, not even “affection;” whom he would, to be sure, have bidden to be banished from their midst
sant'Ambrogio † 397 d.C. Concerning Repentance 1.15
86. But do you not understand that the Apostle also prophesied of you and says to you: “And ye are puffed up and did not rather mourn, that he who did this deed might be taken away from among you”?
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 5
… Wherefore also he charges the Corinthians with it, saying, “Ye are puffed up.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 15
“In every thing ye approved yourselves to be pure in the matter.” Not only by not having perpetrated, for this was evident before, but also by not consenting unto it. For since he said in the former Epistle, “and ye are puffed up;” (
5:3
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 14
… (lust) on which he would sit in judgment though absent, for fear the culprit should “gain the time;” (lust) which he had condemned after calling to his aid even “the Lord’s power,” for fear the sentence should seem human. Therefore he has trifled both with his own “spirit,”
Tertulliano † 220 d.C. On Fasting 13
… in unity!” This psalm you know not easily how to sing, except when you are supping with a goodly company!) But those conclaves first, by the operations of Stations and fastings, know what it is “to grieve with the grieving,” and thus at last “to rejoice in company with the rejoicing.” If we also, in our diverse provinces, (but) present mutually in spirit,
san Dionigi di Alessandria † 265 d.C. Containing Epistles, or Fragments of Epistles 10.6
6. Then after some other matters he says :—Moreover, we did not withdraw from the visible assembling of ourselves together, with the Lord’s presence. But those in the city I tried to gather together with all the greater zeal, as if I were present with them; for I was absent indeed in the body, as I said,
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 7.11.12
12. Farther on he says: “But through the help of the Lord we did not give up the open assembly. But I called together the more diligently those who were in the city, as if I were with them; being, so to speak, ‘absent in body but present in spirit.’
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Defence Against the Arians (Apologia Contra Arianos) 3
… put away from you all these, for there is no concord of Christ in Belial . And take heed, dearly beloved, that ye neither write to them, nor receive letters from them; but desire rather, brethren and fellow-ministers, as being present in spirit
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 3.18
… “I have judged as though I were present him that hath so done this deed, to deliver him unto Satan for the destruction of the flesh, that the spirit may be saved in the day of our Lord Jesus Christ.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 32
… For what good thing did not that mouth effect? Devils it drave out, sins it loosed, tyrants it muzzled, philosophers’ mouths it stopped, the world it brought over to God, savages it persuaded to learn wisdom, all the whole order of the earth it altered. Things in Heaven too it disposed what way it listed (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 15
[3.] Ver. 3 . “For I verily being absent in body, but present in spirit.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 4
“For what I also have forgiven, if I have forgiven any thing, for your sakes have I forgiven it.” For, this very thing I have done for your sakes, he saith. And as when he commanded them to cut him off, he left not with them the power to forgive, saying, “I have judged already to deliver such an one unto Satan,” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 1
… And always, even though he be absent, he makes himself present. So, when he punishes the fornicator, look how he places himself on the tribunal; “for,” he saith, “I verily being absent in body, but present in spirit, have judged already as though I were present” (
5:4
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 14.1
… But they were not in symphony in earth who said, “I am of Paul, and I of Apollos, and I of Cephas, and I of Christ,” but there were schisms among them, upon the dissolution of which they were gathered together in company with the spirit in Paul, with the power of the Lord Jesus Christ,
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 11.1
… The blessed martyrs have written to me about certain persons, requesting that their wishes may be examined into. When, as soon as peace is given to us all by the Lord, we shall begin to return to the Church, then the wishes of each one shall be looked into in your presence, and with your judgment.
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Epistola Encyclica. (Encyclical Letter.) 2
… but according to the ecclesiastical Canons, and the direction of Paul, when the people were ‘gathered together, and the spirit’ of them that ordain, ‘with the power of our Lord Jesus Christ
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Defence Against the Arians (Apologia Contra Arianos) 2
… If then any such suspicion rested upon the Bishop there, notice thereof ought to have been sent to the Church of this place; whereas, after neglecting to inform us, and proceeding on their own authority as they pleased, now they desire to obtain our concurrence in their decisions, though we never condemned him. Not so have the constitutions
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 27
… What amount of difference and similarity there is between the two we have already shewn. And our argument is confirmed by the fact that the Apostle uses either word indifferently,—saying at one time “in the name of the Lord Jesus and by the Spirit of our God;” at another “when ye are gathered together, and my Spirit, with the power of our Lord Jesus,”
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 2.8
… And when Christ wills to be with us, as He Himself said: “Father, I will that they whom Thou hast given Me be with Me where I am,” would He disdain to be with the Spirit? For it is written: “Ye coming together and my spirit with the power of the Lord Jesus.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 5
… For this shows that he served and obeyed them even against his will, and this was no little proof of the power of grace. And listen how he delivered them: “When ye are gathered together, and my spirit, with the power of our Lord Jesus Christ, to deliver such an one unto Satan.” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 90
… moreover, if you think fit, you can add my letter, so that all of us gathered together in one spirit with the power of our Lord Jesus Christ may deliver these men unto Satan for the destruction of the impiety which possesses them.
5:5
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.7
… for against Him he could not possibly seem to have a word to say, except only in a straightforward manner! I quite admit, that, according to the Creator’s law, the man was an offender “who had his father’s wife.” He followed, no doubt, the principles of natural and public law. When, however, he condemns the man “to be delivered unto Satan,”
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 2
… “For with what judgment ye judge, judgment shall be given on you.” Thus He has not prohibited judging, but taught (how to do it). Whence the apostle withal judges, and that in a case of fornication, that “such a man must be surrendered to Satan for the destruction of the flesh;”
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 13
We know plainly at this point, too, the suspicions which they raise. For, in fact, they suspect the Apostle Paul of having, in the second (Epistle) to the Corinthians, granted pardon to the self-same fornicator whom in the first he has publicly sentenced to be “surrendered to Satan, for the destruction of the flesh,”
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.54
… On behalf of some he gives thanks, others he upbraids. Some he names his joy and crown, others he charges with folly. Some who hold a straight course he accompanies, sharing in their zeal; others he checks, who are going wrong. At one time he excommunicates,
sant'Ambrogio † 397 d.C. Concerning Repentance 1.13
… “Behold, I give him up unto thee, only preserve his life.” This the Apostle took up in the same words, giving up this man to Satan for the destruction of the flesh, that his spirit might be saved in the day of our Lord Jesus Christ.
sant'Ambrogio † 397 d.C. Concerning Repentance 1.17
95. But lest any one be perplexed because it is written: “I have delivered such an one unto Satan for the destruction of the flesh,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. An Exhortation to Theodore After His Fall 1
… but, desiring to prove to us that there is no sin which cannot be healed, he said again concerning the man who had transgressed more grievously than the Gentiles: “Deliver such an one to Satan for destruction of the flesh that his spirit may be saved in the day of the Lord Jesus Christ.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Three Homilies Concerning the Power of Demons 2.4
… and this, we shewed in a small degree from the case of Job. And it is possible also to learn this from Paul: for writing about the fornicator he thus speaks “Deliver such an one unto Satan for the destruction of the flesh, that the spirit may be saved.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. To Olympias 1
… On this account Paul delivers the man who had made the incestuous marriage to “destruction of the flesh,” purifying him by this means. For as a proof that what was done did purify even from so great a stain hear his words “that his spirit may be saved in the day of the Lord.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 9
… For as to the fact, that in consideration of what we may suffer wrongfully, we either have sins done away, or receive more glorious crowns, if the amount of our sins be not so great: hear what Paul says concerning him that had committed fornication, “Deliver ye such a one to Satan for the destruction of the flesh, that the spirit may be saved.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 13
… And what hope of salvation is there left, if it be impossible for one who is bad to become good? This is not what he says. Else how would Paul have become such as he was? how would the (penitent) thief, or Manasses, or the Ninevites, or how would David after falling have recovered himself? How would Peter after the denial have raised himself up? (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 28
… But when after hearing it even, we continue the same as we were, this is the very thing to rid him of his fear. Let us sing then the Psalm of good deeds, that we may cast out the sin that is worse than the demon. For a demon certainly will not deprive us of heaven, but doth in some cases
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 32
… ( Luke xiii. 32 .) For he did not even come to set the battle in array against him, since he feared so and trembled at him, as that if he saw his shadow, and heard his voice, he fled even at a distance. And so did he deliver over to him the fornicator, though at a distance, and again snatched him out of his hands (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 39
Where are those foul-mouthed Manichees who say that by the resurrection here means the liberation from sin
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 15
… that he uses as a proof that it was right in him to speak freely. For neither does he refuse afterwards to humor them fearlessly, when he finds he can do this. For he that said farther above such things as these, “He that is joined to an harlot is one body,” ( 1 Cor. vi. 16 .) and, “Deliver such an one to Satan for the destruction of the flesh,” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 5
… It is not that “he should instruct,” but that they should be instructed . It is not he that does it, though such is the result. As elsewhere he says in the case of the fornicator: “To deliver such an one to Satan for the destruction of the flesh.” Not that he may save the body, but “that the spirit may be saved.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 38
… Thus too among the Corinthians Paul restored the adulterer, checking the disease of the soul by the destruction of the flesh, and having applied the knife to the body, so repressed the evil (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 5
… And happy is he most of all who is punished here, that having put away all his sins, he may depart approved, and pure, and without having to be called to account. And this Paul teacheth us when he says, “For this cause many [are] weak and sickly among you, and many sleep.” ( 1 Cor. xi. 30 .) And again, “I have delivered such an one to Satan.” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 14.8
… Nor can I plead poverty as an excuse, for the Lord in the gospel has praised an aged widow for casting into the treasury the last two coins that she had. I may not sit in the presence of a presbyter; he, if I sin, may deliver me to Satan, “for the destruction of the flesh that the spirit may be saved.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 109.2
2. I am surprised that the reverend bishop in whose diocese he is said to be a presbyter acquiesces in this his mad preaching, and that he does not rather with apostolic rod, nay with a rod of iron, shatter this useless vessel and deliver him for the destruction of the flesh that the spirit may be saved.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 93.7
… What could be more similar than these crosses? what more unlike than the persons who were suspended on them? Paul was given up to be imprisoned and bound, but Satan is unquestionably worse than any gaoler: yet to him Paul himself gave up one man for the destruction of the flesh, that the spirit might be saved in the day of the Lord Jesus.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 22.79
… We see the same in the apostle, who, not in cruelty, but in love, delivered a man up to Satan for the destruction of the flesh, that the spirit might be saved in the day of the Lord Jesus.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.10
24. Augustin answered: I might indeed say that Satan himself was worse than all wicked men; and yet the apostle delivered a man over to him for the destruction of the flesh, that his spirit might be saved in the day of the Lord Jesus.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Our Lord’s Sermon on the Mount 1.20
65. But if the heretics who are opposed to the Old Testament will not credit this book, let them contemplate the Apostle Paul, whose writings they read along with us, saying with respect to a certain sinner whom he delivered over to Satan for the destruction of the flesh, “that the spirit may be saved.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Twelve Books on the Institutes of the Cœnobia, and the Remedies for the Eight Principal Faults 2.16
… For by a plan of this kind they separate and cut themselves off from fellowship with him in prayer for this reason—because they believe that one who is suspended from prayer is, as the Apostle says, “delivered unto Satan:”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 7.28
… and humbled in order that when they depart out of this world they may be removed in a state of greater purity to the other life, or have a lighter punishment inflicted on them, as they have been, as the Apostle says, delivered over at the present time “to Satan for the destruction of the flesh that the spirit may be saved in the day of the Lord Jesus.”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 2.5
… Let the husband render unto the wife her due, and likewise the wife unto the husband ( 1 Cor. vii. 2 ). And a little after (
Early Popes (Pseudo-Isidorian Decretals) Of the persons by whom, and the uses for which, ecclesiastical property should be managed, and of the invaders thereof 1
… And if any one do so, then, after the sharp vengeance which is due to such a crime, and which is justly to be carried out against the sacrilegious, let him be condemned to perpetual infamy, and cast into prison or consigned to life-long exile. For, according to the apostle,
5:6
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.27.4
… for because of these things cometh the wrath of God upon the sons of mistrust. Be not ye therefore partakers with them.” And as then the condemnation of sinners extended to others who approved of them, and joined in their society; so also is it the case at present, that “a little leaven leaveneth the whole lump.”
Tertulliano † 220 d.C. On the Apparel of Women ii.3
… Some one will say, “Why, then, if voluptuousness be shut out and chastity let in, may (we) not enjoy the praise of beauty alone, and glory in a bodily good?” Let whoever finds pleasure in “glorying in the flesh”
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 13
… It remains, therefore, that his meaning was, that that spirit which is accounted to exist in the Church must be presented “saved,” that is, untainted by the contagion of impurities in the day of the Lord, by the ejection of the incestuous fornicator; if, that is, he subjoins: “Know ye not, that a little leaven spoileth the savour of the whole lump?”
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 18
… But now I write to you, if any is named a brother among you, (being) a fornicator, or an idolater” (for what so intimately joined?), “or a defrauder” (for what so near akin?), and so on, “with such to take no food even,” not to say the Eucharist: because, to wit, withal “a little leaven spoileth the flavour of the whole lump.”
Tertulliano † 220 d.C. Five Books in Reply to Marcion 2
What power, the paschal image has; ye thus
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. The Great Catechism 37
… What, then, is this remedy to be? Nothing else than that very Body which has been shown to be superior to death, and has been the First-fruits of our life. For, in the manner that, as the Apostle says
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 15
And “tell me not,” saith he, “that the fornicator is but one: the charge hath become common to all.” Wherefore at once he added, “and ye are puffed up:” he said not, “with the sin;” for this would imply want of all reason: but with the doctrine you have heard from that person
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 4
… Seest thou how here again he brings the danger to their doors. For as when he sinned, he alarmed their minds, except they should cut him off, saying, “A little leaven leaveneth the whole lump,” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 15
… For he had feared lest the evil should eat further, and advancing on its way should seize upon the whole Church. Wherefore also he said, “A little leaven leaveneth the whole lump.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 31
… “Lest any root of bitterness springing up trouble you.” ( Deut. xxix. 18 .) This is found in Deuteronomy; and he derived it from the metaphor of plants. “Lest any root of bitterness,” he says; which he said also in another place when he writes, “A little leaven leaveneth the whole lump.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 211.3
3. When I reflect on these good things, these gifts of God in you, my heart, amid the many storms by which it is agitated through evils elsewhere, is wont to find perfect rest. “Ye did run well; who did hinder you, that ye should not obey the truth? This persuasion cometh not of Him that calleth you.” “A little leaven ”—
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Morals of the Catholic Church 24
… It is the part of prudence to keep watch with most anxious vigilance, lest any evil influence should stealthily creep in upon us. Thus the Lord often exclaims, "Watch;" and He says, "Walk while ye have the light, lest darkness come upon you." And then it is said, "Know ye not that a little leaven leaveneth the whole lump?"
5:7
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Magnesians: Shorter and Longer Versions 10
… “The people shall be called by a new name, which the Lord shall name them, and shall be a holy people.” This was first fulfilled in Syria; for “the disciples were called Christians at Antioch,” when Paul and Peter were laying the foundations of the Church. Lay aside, therefore, the evil, the old, the corrupt leaven,
Policrate di Efeso † 196 d.C. Polycrates, Bishop of Ephesus 1
… He seems to have presided over a synod of Asiatic bishops ( a.d. 196) which came together to consider this matter of the Paschal feast. It is surely noteworthy that nobody doubted that it was kept by a Christian and Apostolic ordinance. So St. Paul argues from its Christian observance, in his rebuke of the Corinthians.
Tertulliano † 220 d.C. An Answer to the Jews 10
… Which prediction was thus also fulfilled, that “on the first day of unleavened bread” you slew Christ;
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.7
… and when he bade “the wicked person be put away from the midst of them,” he only mentioned what is a very frequently recurring sentence of the Creator. “Purge out the old leaven, that ye may be a new lump, as ye are unleavened.”
sant'Ippolito † 235 d.C. The Refutation of All Heresies 8.11
… They attend to this one commandment, and do not look unto what has been spoken by the apostle: “For I testify to every man that is circumcised, that he is a debtor to keep the whole law.” In other respects, however, these consent to all the traditions delivered to the Church by the Apostles.
sant'Ippolito † 235 d.C. The Refutation of All Heresies 10.29
… This Logos we know to have received a body from a virgin, and to have remodelled the old man
sant'Ippolito † 235 d.C. Fragments of Discourses or Homilies 5
… In the Passover season, so as to exhibit Himself as one destined to be sacrificed like a sheep, and to prove Himself the true Paschal-lamb, even as the apostle says, “Even Christ,” who is God, “our passover was sacrificed for us.”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 10.11
… In another passage, too, we find it said, “These are the feasts of the Lord, which ye shall call chosen, holy.” From the mouth of the Lord Himself, then, we see that there is no gainsaying our statement on this point. Some one, no doubt, will ask about the words of the Apostle, where he writes to the Corinthians:
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On the Dress of Virgins 16
16. The voice of the warning apostle is, “Purge out the old leaven, that ye may be a new lump, as ye are unleavened; for even Christ our passover is sacrificed. Therefore let us keep the feast, not with old leaven, neither with the leaven of malice and wickedness, but with the unleavened bread of sincerity and truth.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.12
… “Purge out the old leaven, that ye may be a new dough, as ye are unleavened. For also Christ our passover is sacrificed. Therefore let us celebrate the feast, not in the old leaven, nor in the leaven of malice and wickedness, but in the unleavened bread of sincerity and truth.”
Archelao † fl. 278 d.C. The Acts of the Disputation with the Heresiarch Manes 49
… Give me therefore an answer to these several questions which I shall address to you. How shall we get rid of these many words of the apostle, so important and so precise, which are expressed in terms like the following: “But when the good pleasure of God was with us, He sent His Son, made of a woman;” and again, “Christ our passover is sacrificed for us;”
san Pietro I di Alessandria † 311 d.C. Fragments from the Writings of Peter 5.7
… “For even Christ our Passover is sacrificed for us;”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 1
… thus assigning to each its own virtues and an honourable recompense. Sometimes the call is made to fasting, and sometimes to a feast. Hear again the same [Apostle] blowing the trumpet, and proclaiming, ‘Christ our Passover is sacrificed; therefore let us keep the feast, not with old leaven, neither with the leaven of malice and wickedness
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 2
Now some have related the wonderful signs performed by our Saviour, and preached His eternal Godhead. And others have written of His being born in the flesh of the Virgin, and have proclaimed the festival of the holy passover, saying, ‘Christ our Passover is sacrificed
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 3
… so that all of us, who serve God in every place, may together in our prayers be well-pleasing to God. For the blessed Paul, announcing the nearness of gladness like this, did not announce days, but the Lord, for whose sake we keep the feast, saying, ‘Christ, our Passover, is sacrificed
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 6
2. For the feast is not on account of the days; but for the Lord’s sake, who then suffered for us, we celebrate it, for ‘our Passover Christ, is sacrificed
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 7
… for the Passover is not of the Gentiles, nor of those who are yet Jews in the flesh; but of those who acknowledge the truth in Christ , as he declares who was sent to proclaim such a feast; ‘Our Passover, Christ, is sacrificed
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 10
2. While I then committed all my affairs to God, I was anxious to celebrate the feast with you, not taking into account the distance between us. For although place separate us, yet the Lord the Giver of the feast, and Who is Himself our feast
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 11
… ‘For,’ he says, ‘this corruptible must put on incorruption, and this mortal must put on immortality .’ Now this came to pass in the time of the Passion, in which our Lord died for us, for ‘our Passover, Christ, is sacrificed
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 13
… But let us now keep the feast, my beloved, not as introducing a day of suffering, but of joy in Christ, by Whom we are fed every day. Let us be mindful of Him Who was sacrificed in the days of the Passover; for we celebrate this, because Christ the Passover was sacrificed
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 14
… His habitation with us should be perpetual, in virtue thereof cried, saying, ‘Lo, I am with you all the days of the world .’ For as He is the Shepherd, and the High Priest, and the Way and the Door, and everything at once to us, so again, He is shewn to us as the Feast, and the Holy day, according to the blessed Apostle; ‘Our Passover, Christ, is sacrificed
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 19
… For this is the season of the feast, my brethren, and it is near; being not now proclaimed by trumpets, as the history records , but being made known and brought near to us by the Saviour, Who suffered on our behalf and rose again, even as Paul preached, saying, ‘Our Passover, Christ, is sacrificed
sant'Ambrogio † 397 d.C. Concerning Repentance 1.15
81. This is Paul’s meaning which the words make more obscure. Let us consider the exact words of the Apostle: “Purge out,” says he, “the old leaven, that ye may be a new lump, even as ye are unleavened.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Concerning Repentance 2.3
… orders the shoes to be brought out, for he who is about to celebrate the Lord’s Passover, about to feast on the Lamb, ought to have his feet protected against all attacks of spiritual wild beasts and the bite of the serpent; bids the calf to be slain, for “Christ our Passover hath been sacrificed.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 15
… But in saying, “that ye may be a new lump, even as ye are unleavened,” he affirms and declares that not over very many was the wickedness prevailing. But though he saith, “as ye are unleavened,” he means it not as a fact that all were clean, but as to what sort of people you ought to be.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 23
… But the reality is this; we too eat a Passover, even Christ; “for,” saith he, “our Passover hath been sacrificed, even Christ.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 8.1
… nor did I now desire to be more certain of Thee, but more stedfast in Thee. As for my temporal life, all things were uncertain, and my heart had to be purged from the old leaven.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 55.5
… in hope and are patient in tribulation, while still “our outward man perisheth, but the inward man is renewed day by day.” It is because of this beginning of a new life, because of the new man which we are commanded to put on, putting off the old man, “purging out the old leaven, that we may be a new lump, because Christ our passover is sacrificed for us;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Christian Doctrine 2.41
… Now Christ is our passover sacrificed for us,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Christian Doctrine 4.21
… Listen to the warning voice of the apostle: ‘Purge out the old leaven, that ye may be a new lump, as ye are unleavened. For even Christ our Passover is sacrificed for us: therefore let us keep the feast, not with old leaven, neither with the leaven of malice and wickedness; but with the unleavened bread of sincerity and truth.’
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 19.10
… When you ask why a Christian does not keep the feast of unleavened bread as the Jews did, if Christ came not to destroy the law, but to fulfill it, I reply, that a Christian does not keep this feast precisely because what was thus prefigured is fulfilled in Christ, who leads us to a new life by purging out the leaven of the old life.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 55.2
… For what mean these words, “to the end,” but just to Christ? “For Christ is the end of the law,” says the apostle, “for righteousness to every one that believeth.” The end that consummates, not that consumes; the end whereto we attain, not wherein we perish. Exactly thus are we to understand the passage, “Christ our passover is sacrificed.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 117.2
… 14 ). And parasceve is in Latin præparatio (preparation); but the Jews are fonder of using the Greek words in observances of this sort, even those of them who speak Latin rather than Greek. It was therefore the preparation of the passover. But “our passover, Christ,” as the apostle says, “has been sacrificed;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 120.3
… Whence “our passover has been offered, even Christ,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 40.13
… like Cain with his mark. The sacrifices, however, which used to be performed there, have been put away; and that which remained unto them for a sign like that of Cain, hath by this time been fulfilled; and they know it not. They slay the Lamb; they eat the unleavened bread. “Christ has been sacrificed for us, as our Passover.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 2
“Wherefore three seasons of the year typified the Saviour Himself that He might fulfil the mysteries predicted about Him. In the Passover, that He might shew Himself as the sheep doomed to be sacrificed and shew a true Passover as says the Apostle, ‘Christ, God,
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 59
… For by this transference the propitiation of the spotless Lamb and the fulfilment of all mysteries passed from the circumcision to the uncircumcision, from the sons according to the flesh to the sons according to the spirit: since as the Apostle says, “Christ our Passover is sacrificed for us
5:8
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 10.13
… and the passover is accompanied by the slaughter of thousands of rams and goats, in proportion to the number of the houses of the people. But our Passover is sacrificed for us, namely, Christ. Another feature of the Jewish festival is unleavened bread; all leaven is made to disappear out of their houses; but “we keep the feast
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 12.5
… no one, by reason of not seeing and from want of taking heed, may ever partake of their forbidden leaven,—on this account He says to the disciples, first, “see,” and then, “beware.” It is the mark of the clear-sighted and careful to separate the leaven of the Pharisees and Sadducees and every food that is not of “the unleavened-bread of sincerity and truth”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 1
… but with the unleavened bread of sincerity and truth. Putting off the old man and his deeds, let us put on the new man
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 3
… it is written, ‘Righteousness shall be the girdle of His loins, and faithfulness the girdle of His reins .’ Each one of us having in his hand the staff which came out of the root of Jesse, and our feet shod with the preparation of the Gospel , let us keep the feast as Paul saith, ‘Not with the old leaven, but with the unleavened bread of sincerity and truth
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 6
… ‘So that we may keep the Feast, not with old leaven, neither with the leaven of wickedness; but with the unleavened bread of sincerity and truth
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 1
… To-day we have clean escaped from Egypt and from Pharaoh; and there is none to hinder us from keeping a Feast to the Lord our God—the Feast of our Departure; or from celebrating that Feast, not in the old leaven of malice and wickedness, but in the unleavened bread of sincerity and truth,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 39
… or that they should make one day a festival, who are commanded to keep a feast all their life long; (“For let us keep the feast,” it is said, “not with old leaven, neither with leaven of malice and wickedness; but with unleavened bread of sincerity and truth”);
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 128.2
… This they argue, is the reason that neither honey nor wax is offered in the sacrifices of the Lord, and that oil the product of the bitter olive is burned in His temple. Moreover it is with bitter herbs that the passover is eaten, and “with the unleavened bread of sincerity and truth.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 13.19
… That rich man asked of the good Master what he should do to attain eternal life. Let the good Master, whom he thought a man, and nothing more, tell him (but He is “good” because He is God)—let Him tell him, that if he would “enter into life” he must “keep the commandments;” let him banish from himself the bitterness of malice and wickedness;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 32.11
… Thus also the day of our paschal feast does not correspond with the Jewish observance, for we take in the Lord’s day, on which Christ rose. And as to the feast of unleavened bread, all Christians sound in the faith keep it, not in the leaven of the old life, that is, of wickedness, but in the truth and sincerity of the faith;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 40.13
… What of the unleavened bread? “Therefore,” says he, “let us keep the feast; not with old leaven, neither with the leaven of wickedness” (he shows what is meant by “old;” it is “stale” flour; it is sour), “but in the unleavened bread of sincerity and truth.”
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 39
… And he that, aided by God’s grace, shall strain every nerve after this perfection, will keep this holy fast faithfully; free from the leaven of the old wickedness, in the unleavened bread of sincerity and truth
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 59
… And he that is not advancing is going back, and he that is gaining nothing is losing something. Let us run, then, with the steps of faith, by the works of mercy, in the love of righteousness, that keeping the day of our redemption spiritually, “not in the old leaven of malice and wickedness, but in the unleavened bread of sincerity and truth
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 63
… This it is that by newness of life exalts the desires of the mind and quenches the lusts of the flesh. This it is whereby the Lord’s Passover is duly kept “With the unleavened bread of sincerity and truth” by the casting away of “the old leaven of wickedness
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 72
… For our Paschal feast will never end, if we abstain from the leaven of the old wickedness (in the sincerity of truth
5:9
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 18
… not, of course, with the fornicators of this world”—and so forth—“else it behoved you to go out from the world. But now I write to you, if any is named a brother among you, (being) a fornicator, or an idolater” (for what so intimately joined?), “or a defrauder” (for what so near akin?), and so on, “with such to take no food even,”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Concerning Repentance 1.17
94. And that we may know that this person was baptized, he added: “I wrote to you in my epistle to have no company with fornicators, not altogether with fornicators of this world.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Selections from the Letters of St. Ambrose 63.11
11. In vain, then, does the Apostle say: “I wrote to you, in an Epistle, not to mingle with fornicators;”
5:10
Tertulliano † 220 d.C. On Idolatry 14
… In like manner, when he is saying, “I have become all things to all, that I may gain all,” does he mean “to idolaters an idolater?” “to heathens a heathen?” “to the worldly worldly?” But albeit he does not prohibit us from having our conversation with idolaters and adulterers, and the other criminals, saying, “Otherwise ye would go out from the world,”
Tertulliano † 220 d.C. On Idolatry 24
… to such as are run aground is inextricable shipwreck; to such as are engulphed is a whirlpool, where there is no breathing—even in idolatry. All waves thereof whatsoever suffocate; every eddy thereof sucks down unto Hades. Let no one say, “Who will so safely foreguard himself? We shall have to go out of the world!”
Tertulliano † 220 d.C. A Treatise on the Soul 35
… Thus our “adversary” (therein mentioned ) is the heathen man, who is walking with us along the same road of life which is common to him and ourselves. Now “we must needs go out of the world,”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Selections from the Letters of St. Ambrose 63.11
… For what have I to do with judging them that are without?”
5:11
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Philadelphians: Shorter and Longer Versions 3
… For it is obligatory neither to separate from the godly, nor to associate with the ungodly. If any one walks according to a strange opinion, he is not of Christ, nor a partaker of His passion; but is a fox, a destroyer of the vineyard of Christ. Have no fellowship
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.27.4
… And we have the precept: “If any man that is called a brother be a fornicator, or covetous, or an idolater, or a railer, or a drunkard, or an extortioner, with such an one go not to eat.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.9
… to meet him, and before anything else to point out to him the force of the law figuratively interpreted, which, in this example of a leper (who was not to be touched, but was rather to be removed from all intercourse with others), prohibited any communication with a person who was defiled with sins, with whom the apostle also forbids us even to eat food,
Tertulliano † 220 d.C. To His Wife 2.3
If these things are so, it is certain that believers contracting marriages with Gentiles are guilty of fornication, and are to be excluded from all communication with the brotherhood, in accordance with the letter of the apostle, who says that “with persons of that kind there is to be no taking of food even.”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 13.30
… to the expression, and not wishing to introduce these extraneous thoughts, nor admitting that it is spoken about every sin, will say, that he who commits those great sins is not a brother, even if he be called a brother, as the Apostle says, “If any one that is named a brother be a fornicator, or covetous, or an idolater, etc., with such an one not to eat;”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Concerning Repentance 1.17
94. And that we may know that this person was baptized, he added: “I wrote to you in my epistle to have no company with fornicators, not altogether with fornicators of this world.” And farther on he adds: “But now I write unto you not to keep company if any man that is named a brother be a fornicator, or covetous, or an idolator.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 30
But how is it, one may say, that Paul commands, “If any man that is called a brother be a fornicator or covetous, with such an one no, not to eat?”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 21
What then? did he not use to eat or to drink? It were most true to say that in many places he really did not eat nor drink: for (c.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Thessalonians 5
… “I will be with you,” He says, “always.” Let us not therefore drive away grace. He tells us to withdraw from every brother that walketh disorderly. This was then a great evil, to be separated from the whole body of the brethren. By this indeed he punishes all, as elsewhere in his Epistle to the Corinthians he said, “With such a one no, not to eat.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 7
… and that it is very possible to be ungodly in life, hear this same blessed Apostle saying elsewhere, “They profess that they know God, but in works they deny Him.” ( Tit. i. 16 .) And again, “He hath denied the faith, and is worse than an infidel.” ( 1 Tim. v. 8 .) And, “If any man that is called a brother be a fornicator, or covetous, or an idolater” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Titus 1
“To Titus mine own son,” that is, my true son. For it is possible for men not to be true sons, as he of whom he says, “If any man that is called a brother be a fornicator, or covetous, or an idolater, or a railer, or a drunkard, with such an one no not to eat.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 25
And dost thou not fear Paul who allows us to go without restraint to the Tables of the heathen if we wish, but not even if we wish to those of the covetous? For, “if any man who is called a Brother” (
san Girolamo † 420 d.C. The Perpetual Virginity of Blessed Mary 17
… “Tell these who hate you,” says the prophet, “ye are our brethren.” And the Apostle writing to the Corinthians:
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 22.3
… And yet, even in that case, what are we to make of the fact that, when the same apostle had given a long list of vices, among which he mentioned drunkenness, he concluded with the warning that we should not even eat bread with those who are guilty of such things?
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 29.5
… with such an one (ye ought) not even to eat;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 7.45
… For to the question before us, as I said before, it has no reference at all. For John says that we are not to bid God speed to men of strange doctrine; but Paul the apostle says, with even greater vehemence, "If any man that is called a brother be covetous, or a drunkard," or anything of the sort, with such an one no not to eat;
san Vincenzo di Lerino † 445 d.C. The Commonitory of Vincent of Lérins, For the Antiquity and Universality of the Catholic Faith Against the Profane Novelties of All Heresies 24
[60.] But let us return to the apostle. “O Timothy,” he says, “Guard the deposit, shunning profane novelties of words.” “Shun them as you would a viper, as you would a scorpion, as you would a basilisk, lest they smite you not only with their touch, but even with their eyes and breath.” What is “to shun”? Not even to eat
Early Popes (Pseudo-Isidorian Decretals) The Epistles of Pope Fabian 1
… but, sustained by each other’s prayers and supplications, strive ye to do the will of God; and from those persons whom I have mentioned, if they show themselves incorrigible, keep yourselves separate in all things. In like manner keep yourselves separate from all those of whom the apostle makes mention when he says, “with such persons, no, not to eat;”
Early Popes (Pseudo-Isidorian Decretals) The Epistles of Pope Fabian 2.2
… Those also are to be dealt with in like manner of whom he says, “With such persons, no, not to eat;”
5:12
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 19
… Dogs, sorcerers, fornicators, murderers, out!” —of course, such as do not act according to the precepts; for to be sent out is the portion of those who have been within . Moreover, “What have I to do to judge them who are without?”
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. On Virginity 8
… and very truly too, considering that, deserting the guidance of the Holy Spirit for the “doctrines of devils,” they have some ulcers and blisters stamped upon their hearts, abominating God’s creatures, and calling them “foul,” “seducing,” “mischievous,” and so on. “But what have I to do to judge them that are without
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 57
Wherefore, with respect to them that are without He saith no such thing, but, “If any one smite thee,” He saith, “on thy right cheek, turn to him the other also,” but here not in such wise. For what Paul meaneth, saying, “What have I to do to judge them also that are without?”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 16
… How then? Did not Paul care for them that were without as well? Yes, he cared for them; but it was not till after they received the Gospel and he had made them subject to the doctrine of Christ, that he laid down laws for them. But so long as they despised, it was superfluous to speak the precepts of Christ to those who knew not Christ Himself.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 25
[2.] But perhaps some one may say, “The brethren indeed, as is natural, thou sparest, and dost not suffer us to taste for their sakes, lest their conscience being weak might be emboldened to eat the idol sacrifices. But if it be some heathen, what is this man to thee? Was it not thine own word, ‘What have I to do with judging them that are without?’ (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 29
… What then is the import of the addition? The expression is either as shaming them exceedingly by remembrance of the proofs they have already received; or else as declaring this, that meanwhile He shows His power in you who ought to be corrected. As he said also in another place, “For what have I to do to judge them also that are without?” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 11
Seest thou how everywhere he speaks of those without, the Greeks? Wherefore also when writing to Timothy, he said, “Moreover, he must have good testimony from them that are without.” ( 1 Tim. iii. 7 .) And again, “For what have I to do with judging them that are without.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 13.23
… but Thou, O Lord, dost already know them, and Thou hast divided and hast called them in secret, before the firmament was made. Nor doth that man, though spiritual, judge the restless people of this world; for what hath he to do to judge them that are without,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 78.5
… remember that word of the apostle, “Judge nothing before the time, until the Lord come, who both will bring to light the hidden things of darkness, and will make manifest the counsels of the hearts, and then shall every man have praise of God;” and this also, “The things which are revealed belong to you, but the secret things belong unto the Lord your God.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 95.3
… yet, on the other hand, he commands them to be judged when he says, “What have I to do to judge them also that are without? do not ye judge them that are within? therefore put away from among yourselves that wicked person.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 20.9
… And no better interpretation of judgment being given can be produced than that which we have in the words, “What ye bind on earth shall be bound in heaven; and what ye loose on earth shall be loosed in heaven.” Whence the apostle says, “What have I to do with judging them that are without? do not ye judge them that are within?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Our Lord’s Sermon on the Mount 2.18
… such as debaucheries, or blasphemies, or thefts, or drunkenness, and all such things, of which we are permitted to judge, according to the apostle’s statement: “For what have I to do to judge them also that are without? do not ye judge them that are within?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 12.11
… and was looking out for those who “touched” Him. And, Brethren, I would that if the Body of Christ be pressed by Pagans, by whom it is wont to be pressed; that at least Christians would not press the Body of Christ. Brethren, it is my business to speak to you, my business it is to speak to Christians; “For what have I to do to judge them that are without?”
5:13
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.7
… It does not matter that he also said, “For the destruction of the flesh, that the spirit may be saved in the day of the Lord,” since both in the destruction of the flesh and in the saving of the spirit there is, on His part, judicial process; and when he bade “the wicked person be put away from the midst of them,”
Tertulliano † 220 d.C. Against Hermogenes 11
… But, as the argument now stands, since what is eternal can be deemed evil, the evil must prove to be invincible and insuperable, as being eternal; and in that case it will be in vain that we labour “to put away evil from the midst of us;”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Defence Against the Arians (Apologia Contra Arianos) 1.19
… We call upon you to be the avengers of such injustice, reminding you of the injunction of the Apostle, ‘Put away from among yourselves that wicked person
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 4
… unless one be present at the time of the mysteries, and see the one sort put out, the others remaining within. Whereas they ought to be distinguished not by their place, but by their way of life. For as men’s outward
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 57
… but if they remain incorrigible and may injure us, it is necessary to cut them off and cast them away. For so they will often be gainers rather (than losers). Wherefore also Paul exhorted, saying, “And ye shall put away from among yourselves that wicked person”; and, “that he that hath done this deed may be put away from among you.” (
5:1
1. Omnino (non vago rumore, sed certa fama et judicio) auditur inter vos talis fornicatio, qualis nec inter Gentes, ita ut uxorem patris sui (id est novercam) aliquis habeat, — scilicet sibi concubinam. Nota, Gentes non barbaras, sed civiles et honestas, ex dictamine et pudore naturali, aversatas esse congressum privigni cum noverca. Unde Poetae laudant Hippolytum, qui maluit patris Thesei iram incurrere, quam Phaedrae novercali libidini parere: sollicitatus enim a Phaedra, cum renuisset facinus, accusatus ab ea falso, quod se sollicitasset, apud patrem, ab equis discerptus fuit. Extat tamen apud Valerium V, cap. «De Parentum amore in liberos,» hujus copulae exemplum in Seleuco rege, qui Antiocho filio Stratonicen uxorem suam tradidit, cum Antiochus amore illius aegrotaret ad mortem, idque ex medico cognovisset Seleucus. Nota secundo: Theodoretus in praefatione epistolae, et Chrysostomus hic, hunc fornicarium fuisse insignem, potentem, et ducem factionis et schismatis inter Corinthios. Unde et ex schismate cap. praeced. statim ad eum transit hoc cap. v. Quaeritur, an hic fornicarius, vel potius incestuosus, uxorem patris viventis an mortui acceperit? Respondent aliqui, mortui: sed videtur potius viventis patris fuisse uxor; haec enim proprie dicitur «uxor patris.» Et quia epist. II, cap. vii, vers. 12, ait: «Haec scripsi, non propter eum qui fecit injuriam, nec propter eum qui passus est,» scilicet pater: ergo vivebat adhuc pater. Ita Anselmus et alii. Erat ergo hic incestus simul et adulterium, in quo contumaciter hic homo permanebat; sine contumacia enim non potuisset excommunicari.
5:2
2. Et vos inflati estis. — q. d. Et vos interim in vestris superbis contentionibus occupamini, et negligitis correctionem hujus incestus, nec curatis ut reus tollatur, id est expellatur, e coetu vestro, et excommunicetur. Ita Chrysostomus, Theophylactus, Anselmus. Disce hic quanta cura satagere debeant non tantum Praelati, sed etiam fideles quique, ut scandala et scandalosi de Ecclesia tollantur.
5:3
3. Ego quidem absens corpore, praesens autem spiritu (uti Pastorem et Episcopum Ecclesiae suae cura sua et vigilantia praesentem semper esse oportet, etiamsi corpore ab ea sit absens), jam judicavi (id est statui, et de facto hisce verbis statuo, judico et impero eum excommunicari et tradi Satanae, idque) in nomine Christi, — id est auctoritate et vice Christi, qua fungor, dum impero et judico. Chrysostomus vero τὸ «in nomine Christi,» refert ad id quod sequitur, «congregatis vobis,» q. d. Nomine Christi vos congregante, pro quo convenistis. Vult enim Paulus, ut congregatis omnibus, sive in publica Corinthiorum congregatione ex Ecclesia excommunicetur hic fornicarius. Potest tertio, τὸ «in nomine Domini nostri Jesu Christi» referri ad «tradere Satanae.» Quia traditio haec et executio sententiae fit virtute, nomine et vice Christi.
5:4
4. Congregatis vobis et meo spiritu, cum virtute Domini nostri Jesu, tradere hujusmodi Satanae. — q. d. Judico et jubeo, ut dum vos, o Corinthii, in Ecclesia estis congregati, quibus «meo spiritu,» hoc est animo, affectu et auctoritate sum praesens cum potestate et virtute Christi mihi data, excommunicetur, et tradatur incestuosus Satanae, qui extra Ecclesiam regnat, ibique excommunicatos solet in anima, et etiam in corpore hoc tempore affligere. Hinc patet, hoc non dici a Paulo, quasi in Ecclesia, id est tota congregatione, et plebe ac laicis sit potestas excommunicandi, non autem in Praelatis, ut volunt haeretici; contrarium enim dicit: «Ego,» inquit, «judicavi;» sed tantum, quod velit Apostolus publice excommunicationem fieri per praepositum Ecclesiae, ad terrorem aliorum. Unde non dicit: Ut vos congregati tradatis eum; sed, «Congregatis vobis,» id est in congregatione et Ecclesia vestra, judicavi tradere eum Satanae, scilicet per illum, cujus est tradere, puta qui nomine Christi vice mea praeest Ecclesiae vestrae. Sic enim in omni republica judicium facit respublica, non voce populari, sed per suos judices et magistratus. Adde, hac phrasi uti Apostolum, ut significet hanc potestatem et spiritum Ecclesiae esse datum, et se ac Praelatos nomine Ecclesiae illa potestate fungi eamque exercere: hoc sensu, non quod tota Ecclesia immediate eam a Christo acceperit, sed quod Christus hanc potestatem dederit Paulo et Praelatis non propter se, sed ad bonum Ecclesiae, ut, quia Ecclesia tota non potest eam exercere (sic enim in ea esset magna confusio, si singuli deberent rogari et dicere sententiam), eam saltem exerceat per sua capita et rectores. Denique, quia res odiosa est excommunicatio, vult Paulus eam ex communi Ecclesiae consensu et spiritu fieri, ut sic omnes sibi conciliet, ne quis fornicarium virum potentem tueatur, et Paulum nimiae severitatis accuset. Unde sponte sua defert illis tacite quasi judicium, et ex modestia Corinthios sibi adsciscit, quasi judices, id est approbatores et executores sententiae a se latae, ut fornicarium hunc publice excommunicent per Ecclesiae praepositum. Sic enim solent modesti principes, et duces exercitus in causa ardua et periculosa, si primarius aliquis miles plectendus sit, ne exercitum exacerbent, primariorum militum sententiam exquirere, imo illis quasi judicium deferre. Ita Chrysostomus, Ambrosius, Theophylactus, Anselmus. Cum virtute Domini nostri Jesu. — Refer ad «tradere,» vel potius cum Ambrosio ad «congregatis vobis et meo spiritu,» q. d. In hac actione, puta excommunicatione, Christi Spiritus vobis adest, et maxime meo spiritui adest. Christus enim Ecclesiae suam virtutem et potestatem communicavit, ut Ecclesia per suos rectores et Praelatos posset contumaces excommunicare et tradere Satanae.
5:5
5. Tradere Satanae. — Putat Theophylactus his verbis Paulum actu excommunicare fornicarium; sed verius est, tantum iis jubere Paulum, ut excommunicetur a Praelatis in ipsa Corinthiorum Ecclesia. Ita Syrus. Hoc enim est «judicavi tradere,» id est, ut tradatur: alioqui dixisset: Trado. Hoc etiam significat «congregatis vobis,» q. d. In vestra congregatione et Ecclesia tradatur Satanae. Ubi nota, veteres hunc locum accipere de excommunicatione et potestate excommunicandi, quae est in Praelatis Ecclesiae. Ita Chrysostomus, Anselmus, Augustinus, etc., quos vide apud Baronium, anno Christi 57, pag. 448. Nota secundo: Excommunicati dicuntur «tradi Satanae,» quia ejecti extra societatem Christi et Ecclesiae, ejusque bonis privati, scilicet orationibus, suffragiis, sacrificiis, Sacramentis, Dei protectione, cura pastorali, tyrannidi et incursibus diaboli, cujus regnum est extra Ecclesiam, ita exponuntur, ut in eos magis quam ante grassetur, et in omne malum impellat. Ita Ambrosius, Augustinus, lib. III Contra epist. Parmen., cap. II; Hieronymus, epist. I ad Heliod. cap. 1; Innocentius apud S. Augustinum, epist. 51. In interitum carnis, — ut aegritudine corporis, vulneribus, aut plagis ipsum maceret diabolus, ut caro ejus atteratur carnisque vigor intereat, ut ita humiliatus resipiscat. Ita Theodoretus, Chrysostomus, Theophylactus, Oecumenius, Anselmus. Secundo, Ambrosius et Anselmus hic, et S. Augustinus loco paulo ante citato, sic explicant, q. d. «In interitum carnis,» id est, ut carnalis voluptas in eo intereat per hanc confusionem et pudorem: hac de causa trado eum Satanae. Verum quia pudor hic, licet coerceat hominem ab actu externo, si periculum sit quod is in vulgus erumpet, non tamen internam carnis concupiscentiam interimit: hinc prior plurium Patrum sensus est verior et aptior. Ex quibus Patribus colligitur, excommunicatos olim daemoni traditos (ut discerent excommunicationem timere), etiam ab eo corporaliter (quod aliqui hic negant) fuisse divexatos, et quasi possessos. Id enim diserte docet Theodoretus tum hic, tum I Timoth. I, 20, et ibidem Ambrosius dicit hanc esse majorum traditionem, idque proprie significat hic «interitus carnis.» Hoc etiam illa phrasis innuit, qua excommunicati dicuntur possideri a diabolo, ut habetur cap. Audi, et cap. Omnis, II, Quaest. III. Haec enim phrasis ex illa corporali vexatione, quam in primitiva Ecclesia daemon in excommunicatos exercebat, manasse videtur. Exempla crebra sunt in Vitis Patrum, ac nominatim in Vita S. Ambrosii scripta per Paulinum. Cum enim Ambrosius quemdam Satanae tradidisset, daemon eodem momento eum abripiens, discerpere coepit. Et hac de causa, Matth. x, dedit Christus Apostolis potestatem spirituum immundorum, scilicet tum ad eos expellendum, tum ad eos immittendum, ad vexationem corporis, ait D. Thomas. Denique excommunicatos traditos ab Ecclesia Satanae, possessos ac vexatos fuisse a daemone multis exemplis docent Delrio, De Magia, lib. III, part. I, Quaest. VII; Petrus Tyraeus, De Daemon., part. II, cap. xxx; Serarius, in Tobiae cap. vi, Quaest. XX. Ut spiritus salvus sit in die Domini. — q. d. Ut anima et mens hac poena resipiscens et renovata, salva sit in die judicii. Hinc patet finem excommunicationis eo ferri debere, ut pudorem et afflictionem excommunicato injiciat, quo humilietur, ut recipi oret, veniamque roget Ecclesiam et Deum; utque fideles pro eo secreto orent, et curent ut rursus sibi uniatur.
5:6
6. Non est bona gloriatio vestra, — jactantia vestra, qua vos jactatis de sapientia saeculari, quaque dicitis: «Ego sum Pauli, ego Apollo,» mala est et intempestiva; cum potius oculos et animos demittere deberetis, eo quod tantum scelus inter vos sustineatis. Ita Anselmus. Addit ex Chrysostomo Theophylactus: «Obscure, inquit, et clanculum subindicat, quod ipsi Corinthii non permiserint hunc fornicarium resipiscere, gloriantes ejus nomine: erat enim unus ex ipsorum sapientibus.» Modicum fermentum totam massam corrumpit? — Graece ζυμοῖ, id est fermentat, puta totam farinae conspersae massam sapore et acore suo inficit. Unde Tertullianus vertit, desipit, id est desipidam facit. Est ergo sensus Pauli, q. d. Haec unius fornicarii labes omnes vos quasi fermentum pervadit et aspergit, primo, ut propter unum ira Dei in vos omnes totamque Ecclesiam, quae illam tolerat labem, saevire possit. Ita Ambrosius et Anselmus. Secundo, ut unius hoc exemplum, si inultum maneat, alii sequantur, et scandalum hoc alios inficiat. Ita Chrysostomus, q. d. Agite ergo, scandalum hoc tollite, et separate ab Ecclesia per excommunicationem.
5:7
7. Expurgate vetus fermentum, — putidum istum fornicarium e coetu vestro, ne eum totum quasi fermentum inficiat, ejicite. Ergo non soli praedestinati, aut peccatores occulti, sed et publici (qualis erat hic fornicarius) sunt in Ecclesia, donec excommunicentur. Ita Chrysostomus et Anselmus, qui secundo apte, generalius etiam accipiunt fermentum pro fornicatione, ejusque dissimulatione, et quavis malitia ac vitio, quod pari ratione jubet Apostolus ex anima cujusque et tota Ecclesia auferri, hoc vers. et seq. et 11, q. d. Expurgate et ejicite a vobis hoc fornicationis et quodvis aliud peccati alterius fermentum: proprie tamen et directe respicit Apostolus (uti jam dixi) ad fornicarium ejusque incestum. Ut sitis nova conspersio, — id est nova massa, hoc est, ut sit vestra Ecclesia nova et pura. «Conspersio» enim graece dicitur φύραμα (ἀπὸ τοῦ φυρᾶν, id est a miscendo), hebraice בצק batsac, id est farina aqua mixta et macerata, massa conspersa, quae vulgo «pasta» dicitur. Sicut estis azymi, — id est, ut Chrysostomus et Anselmus ait, sicut per baptismum facti estis «azymi,» id est a fermento peccati puri, et consequenter deinceps vocatione et professione estis, hoc est esse debetis «azymi,» puri scilicet et sancti. Hebraeis enim «fieri» dicitur, quod fieri debet; et, «quod non fiet,» significat id quod fieri non debet. Sic Christiani vocantur Sancti, quia debent esse sancti. Alii proprie accipiunt τὸ «estis,» q. d. Sicut praeter unicum incestuosum, reliqui fere omnes reipsa estis azymi, id est puri. Haec vitae et morum azyma tam verbis, quam caeremoniis in baptismo cuique proponit Ecclesia, dum post signatum chrismate verticem, baptizatum induit veste candida, et porrigens ardentem cereum, dicit illi: «Accipe vestem» linguarum imperiti opinati sunt: deducitur enim ab Hebraeo חסם pasach, quod transire, vel potius transilire significat: inde enim nos pisseach, hebraice dicitur claudus, quod quasi saltitans incedat. Unde Symmachus et Josephus pascha vertunt, ὑπέρβασιν, id est transcensum; S. Hieronymus, in Nominibus Hebraicis, transgressum vel transcentionem. Pascha ergo dicitur, id est transcensus, quia angelus videns postes Hebraeorum sanguine agni pro hoc transitu vel transcensu immolati, illitos, transiliebat Hebraeorum domos, ut in eis nullum primogenitorum percuteret, et in vicinas Aegyptiorum domos sanguine agni non notatas insiliebat, in iisque omnia primogenita occidebat. Hinc a felici hoc transitu vel transcensu, agnus pro eo immolatus dicitur phase, vel pascha, id est hostia paschalis, hoc est hostia pro hoc transitu et transcensu immolata, Exodi XII, 11 et seq. Inde et dies ipse, et festum quo hoc contigit, quoque annua ejus memoria recurrit et celebratur, proprie dicitur Pascha. Allegorice hic agnus significabat Christum. «Pascha ergo nostrum,» id est, agnus paschalis noster pro nobis immolatus est Christus, ut quicumque ejus sanguine et passione in baptismo et Sacramentis tinguntur, tuti sint et immunes a devastante angelo, qui eos transiliat, et insiliat in infideles et impios, qui non sunt tincti sanguine Christi, ut eos morte aeterna occidat: tinctos enim a Pharaonis, id est diaboli et peccati, jugo eripuit Christus, eosque omni libertate, donis et gratiis cumulavit, et in dies cumulat. Graeci addunt ὑπὲρ ἡμῶν, «pro nobis,» ut haec sit sententia: «Etenim pascha nostrum pro nobis immolatus est Christus.» Vide de paschae origine et ritu dicta Exodi XII. Moraliter, S. Bernardus, serm. 1 in die Paschae: «Pascha, inquit, nostrum immolatus est Christus. Amplectamur commendatas nobis in cruce virtutes, humilitatem, patientiam, obedientiam et charitatem. In hac quoque tam praecipua solemnitate quid commendetur nobis, sedula cogitatione pensemus: nempe resurrectio, transitus et transmigratio. Christus enim, fratres, non recidit hodie, sed resurrexit; non rediit, sed transiit; transmigravit, non remeavit. Denique et ipsum quod celebramus pascha, transitus, non reditus interpretatur; et Galilaea, ubi videndus nobis promittitur qui resurrexit, non remeationem sonat, sed transmigrationem.» Deinde illa explicans subdit: «Luximus his diebus, compunctioni et orationi, gravitati et abstinentiae dediti. Si negligentias planximus, quid causae est ut nunc recidamus in easdem? Inveniemur nunc iterum curiosi ut ante, verbosi ut ante, pigri et negligentes ut ante, vani, suspiciosi, detractores, iracundi, caeterisque impliciti vitiis quae tam anxie deploravimus his diebus? Lavi pedes meos: quomodo iterum inquinabo eos? Proh dolor! peccandi tempus, terminus recidendi facta est resurrectio Salvatoris; ex hoc nempe comessationes et ebrietates redeunt, cubilia et impudicitiae repetuntur: quasi ad hoc surrexerit Christus, et non magis ad justificationem nostram. Non est hic transitus, sed reditus. Propter hoc (ut ait Apostolus) multi infirmi, et imbecilles, et dormiunt multi. Propter hoc crebra in diversis regionibus hominum mortalitas, specialiter his diebus.» Idem notat S. Anselmus in I Cor. XI, 30, scilicet in paschate grassari morbos et multos mori, ob indignam multorum communionem, et peccata vel non rite expiata, vel repetita. Hinc et sabbatum primum a festo Paschae, sabbatum in albis, et sequens dies Dominica in albis vocatur, quod tunc candidam vestem neophyti deponebant: ita tamen ut (sicuti recte annotavit Baronius anno Christi 58, pag. 606) candidum «agnum Dei» (ut vocant) ex cereo paschali confectum et a Pontifice benedictum acciperent, eumque ex collo suspensum gestarent, ut perpetuo admonerentur puritatis et innocentiae, atque a Christo Agno paschali discerent deinceps in omni opere esse azymi, puri, mites et humiles corde. Etenim Pascha nostrum immolatus est Christus. — Nota τὸ «etenim,» q. d. Jure exigo ut sitis azymi et puri, quia pascha agitis, in quo omnia Judaeis erant azyma; sicut enim pascha typus erat Christi, ita panes azymi erant typus Christianorum et innocentiae baptismalis, ac vitae purae et Christianae. Argumentatur Apostolus a sensu allegorico paschae et azymorum. Pascha. — Nota: Ex Hebraeo nos pesach, Syri et Chaldaei de more addentes א, formant pischa, vel pascha. Noster, Exodi XII, 11 et alibi, transfert phase, ut sit facilior vox, et magis vicina Graecis et Latinis: hi enim nullas habent voces quae desinant in ch, unde Hebraeum chet finale Septuaginta in dissyllabis in E vertere solent. Sic pro Neach, Hebraeo vertunt Noe, pro Corach Core, pro Therach Thare; ita hic pro pesach, phase. Est ergo pascha Hebraea, vel potius Chaldea vox, non Graeca ἀπὸ τοῦ πάσχειν, «a patiendo,» quasi pascha idem sit quod passio Domini, ut nonnulli linguarum imperiti opinati sunt.
5:8
8. Itaque epulemur. — Graecus, Syrus et Ambrosius legunt, «itaque festum agamus»; hoc enim est Graecum ἑορτάζωμεν. Noster tamen vertit, «epulemur,» quia solebant festa solemnibus epulis celebrari, in signum laetitiae. Nota: Epulum et festum hoc est, vel agni paschalis, vel azymorum. Pro quo adverte ex Exodi XII, vesperam 14 lunae, sive paschae, proprie non fuisse festum, sed sequens mane, quod dicebatur solemnitas primi azymorum, quae durabat dies septem, quibus nonnisi azymis vesci licebat; illisque diebus vice agni paschalis prius, puta praecedente decima quarta luna, sive die (Hebraei enim uti menses, ita et dies habebant lunares: nam novilunium erat prima dies mensis, et ab eo consequenter caeteros dies numerabant) mensis primi Nisan, immolati, immolabant alias victimas paschales, puta holocausta et pacifica, de quibus Num. XXVIII, 19. Sensus ergo est: Christus pro nobis quasi phase immolatus, nos redemit, nobisque initiavit solemnitatem azymorum. Itaque post hoc pascha, post Christi immolationem et redemptionem, agamus festum hoc azymorum spirituale, ut simus azymi et puri, ac consequenter vescamur azymis, id est, fruamur puritate vitae per septimanam nostrae vitae, id est, per totum ejus decursum (septem enim diebus revolutis omne nostrum tempus decurrit: unde septenarius universitatis est symbolum), eoque memoriam redemptionis Christi, agni paschalis nostri, puris et dignis moribus, sacrificiis et laudibus celebremus. Verum, quia vespera paschae poterat etiam referri ad sequens mane primi azymorum, nam a vespera in vesperam celebrabant Judaei sua festa: hinc etiam haec vespera festum dici potest, aut certe vocari festa, id est, festiva immolatio, et epulum agni. Unde Noster vertit hic, «epulemur.» Hinc colligi potest secundus sensus, videlicet, q. d. Perenne habeamus pascha, unus continuusque sit nobis dies festus paschae; ut Christo agno paschali ejusque beneficiis et donis quotidie vescamur, et festive epulemur spiritualiter fide, spe, charitate, aut etiam realiter in venerabili Sacramento, idque in azymis, id est cum azymis, sinceritatis et veritatis. Vide Chrysostomum et Anselmum. Nam licet agnus paschalis quoad immolationem figura esset sacrificii Christi in cruce, tamen quoad azyma et esum magis erat figura sacrificii incruenti, in Eucharistia. Ita per «pascha» hic, Christum in Eucharistiae sacrificio immolatum et manducatum intelligunt S. Cyprianus, serm. De Cena Domini; Nazianzenus, orat. De Pascha; Chrysostomus, serm. De Prodit. Judae; Ambrosius, in cap. 1 Lucae; Hieronymus et Origenes, in cap. XXVI Matth. Unde S. Andreas Apostolus ad Aegeam tyrannum: «Ego, ait, quotidie Agnum immaculatum immolo, cujus carnem cum omnis populus comederit, agnus tamen qui sacrificatus est, integer perseverat, et vivus.» Hinc etiam Ecclesia hunc locum Apostoli, pro epistola legit in solemnitate paschae, quando omnes communicare, et de hoc Agno paschali manducare praecipit; cum in primitiva Ecclesia de eodem fideles quotidie manducarent, uti hic hortatur Apostolus. Moraliter Chrysostomus epulandum dicit, non quia pascha est, aut pentecoste, sed quia omne tempus, tempus epulationis est Christianis, ob collatorum beneficiorum excellentiam: «Quid enim boni, inquit, non concessit Filius Dei pro te natus, mortuus? Te liberavit et in regnum vocavit, quomodo ergo non semper epularis?» Hinc S. Sylvester omnes dies vocavit ferias, ut dicamus feria prima, secunda, tertia, quia omni die Christiani a peccato feriari debent et Deo vacare, et festum agere spirituale. Hinc et Clemens Alexandrinus, lib. VII Stromat.: «Universa, inquit, vita viri justi est quidam celebris ac sanctus dies festus.» Non in fermento malitiae et nequitiae. — «Nequitiae,» graece πονηρίας, quod Vatablus recte, «versutiae,» alii, «pravitatis,» vertunt: nequam enim est, qui meditate, et cum dolo ac fraude male agit. Veteres Latini per «malitiam» et «nequitiam» significabant omnia hominum vitia et scelera. Hinc illud Publii Africani apud Gellium, lib. VII, cap. XI: «Omnia mala, probra, flagitia quae homines faciunt, in duabus rebus sunt: malitia atque nequitia.» Sed in azymis sinceritatis et veritatis. — Est hebraismus, q. d. Epulemur, non in panibus azymis, non triticeis, sed spiritualibus, qui sunt «sinceritas» (id est puritas) «et veritas,» non intellectus, neque oris tantum; sed veritas vitae, id est, justitia Christiana, hoc est, debitum quodvis Christianae virtutis, seu id ad quod obligantur Christiani, quod est omnis virtutis honestas, maxime simplicitas, fidelitas, veracitas. Opponitur enim hic «sinceritas,» id est sincera ac pura vita, «malitiae,» «veritas,» vero, vel vita vera, «nequitiae,» vel, ut Vatablus vertit, «versutiae,» id est, hypocrisi, dolo, fraudi. Ita Theophylactus. Alludit ad coenas puras paschatis, in quibus non fermento, sed azymo, id est, puro pane vescebantur, quae symbolum erant absolutissimae puritatis.
5:9
9. Scripsi vobis, — nimirum vers. 2 hujus cap.: ita Theodoretus et Chrysostomus, licet D. Thomas, Glossa, Lyranus, Cajetanus, putent alia anteriori epistola, quae interciderit, id scripsisse Paulum: scripsi, inquam, id quod sequitur:
9 et 10. Ne commisceamini (ne habeatis consortium cum) fornicariis, non utique fornicariis hujus mundi (q. d. Cum dixi et scripsi: Ne commisceamini fornicariis, non intellexi fornicarios Paganos esse vitandos): alioquin debueratis de hoc mundo exiisse; — totus enim mundus plenus est Paganis, eisque vel fornicariis, vel avaris, vel idolis servientibus; sed «si is qui frater est,» id est, si sit Christianus, ait Ambrosius, et publice male audiat quasi fornicator, hunc vitate.
5:11
11. Si is, qui frater nominatur, est fornicator. — Τὸ «nominatur» refer ad «frater,» quanquam ex Graeco cum Oecumenio referri potest ad «fornicator»; q. d. Qui publice nominatur fornicator. Unde Augustinus, lib. III contra Parmen., cap. II: «Nominatur, inquit, id est, judicatur, condemnatur in judicio de fornicatione, tanquam fornicator.» Aut avarus, aut rapax. — «Avarus» est, qui clam aliena capit per fraudes; «rapax,» qui per vim apertam. Nec enim avarus qui tenacius sua retinet, coelo excludetur, nisi neget eleemosynam pauperi in extrema et gravi necessitate; multo minus a societate fidelium est excludendus: quod tamen hic jubet Apostolus. «Avarum» ergo intelligit furem, vel raptorem, ut dixi. Unde pro «avarus,» graece est πλεονέκτης, quod idem est atque πλεονεκτικός. Πλεονεκτικός autem Aristoteli dicitur fraudator et circumscriptor, ait Budaeus. Πλεονεκτεῖν enim fraudare significat, ut patet II Cor. VII, 2, et XII, 18.
5:12
12. Quid mihi de his, qui foris sunt, judicare? Nonne de his, qui intus sunt, vos judicatis? — Nota: «Judicare» hic uti et alibi, idem est quod damnare et punire fornicarios, v. g. poena separationis et vitationis, quasi excommunicationis cujusdam, quae fertur hoc ipso, quo aliis puris et innocentibus praecipitur, ut cum fornicariis hisce non commisceantur, q. d. Hoc ipso quo edico, Non commisceamini fornicariis, indirecte et consequenter judico et damno ipsosmet fornicarios, quasi sontes et noxios cavendos et fugiendos; idque hac de causa, ut nimirum ipsi, cum vident se hac lege ab aliis vitari, confundantur et resipiscant: damno, inquam, fornicarios, non eos qui «foris,» id est extra Ecclesiam, sunt, puta Paganos (hi enim cum sint extra Ecclesiam, pariter extra meam jurisdictionem sunt); sed eos qui in Ecclesia sunt, puta fideles, qui meae curae et jurisdictioni sunt subjecti. Dices: Si eos qui foris sunt non possumus judicare: ergo Ecclesia non potest judicare et punire haereticos et schismaticos; hi enim sunt foris, id est extra Ecclesiam. Respondeo, eos esse extra Ecclesiam, quia bonis Ecclesiae sunt privati; intus tamen sunt, quia ejus jurisdictioni subsunt; hoc ipso enim quo characterem baptismi retinent, manent sua prima professione Ecclesiae devincti, obligati, subjecti. Unde tenentur jejuniis, festis aliisque legibus Ecclesiae: suntque in Ecclesia, sicut mancipia in familia, et rei incarcerati in urbe.
5:13
13. Auferte malum ex vobis ipsis, — ejicite e coetu vestro fornicarium: nam Graece est τὸν πονηρόν.
5:1
Postquam apostolus prosecutus est ea, quae pertinent ad Baptismi sacramentum, hic incipit prosequi ea quae pertinent ad matrimonium. Et primo arguit peccatum contrarium matrimonio, scilicet fornicationem; secundo agit de ipso matrimonio, c. VII, ibi de quibus autem scripsistis, et cetera. Circa primum duo facit. Primo ponit culpam; secundo redarguit eam, ibi non est bona gloriatio, et cetera. Circa primum duo facit. Primo ponit culpam cuiusdam fornicarii; secundo culpam aliorum, qui peccatum fornicarii tolerabant, ibi et vos inflati estis, et cetera. Circa primum, primo ponit tria, quae pertinent ad culpae gravitatem. Primo namque ostendit peccatum esse notorium, dicens: non sine causa quaesivi, an velitis quod in virga veniam ad vos. Est enim in vobis aliquid dignum virga disciplinae, quia fornicatio auditur inter vos omnino, secundum publicam formam; contra quod dicitur Eph. V, 3: fornicatio autem nec nominetur in vobis; Is. III, 9: peccatum suum quasi Sodoma praedicaverunt, nec absconderunt. Secundo aggravat peccatum ex comparatione, cum dicit et talis fornicatio, qualis nec inter gentes licita reputatur vel invenitur. Apud gentiles enim simplex fornicatio non reputabatur peccatum. Unde apostoli Act. XV, 20, ad hunc errorem excludendum, gentilibus ad fidem conversis imposuerant, quod abstineant se a fornicatione. Erat tamen quaedam fornicationis species, quae et apud gentiles illicita habebatur. Et ideo dicit ita ut uxorem patris aliquis habeat, sicut dicitur Gen. XLIX, 4: effusus es sicut aqua, non crescas, quia ascendisti cubile patris tui, et maculasti stratum eius. Hoc autem erat horribile etiam apud gentiles, utpote contrarium naturali rationi existens. Per naturalem enim reverentiam filii ad parentes secundum omnem statum et legem pater et mater a matrimonio excluditur. Ut sic etiam possit intelligi, quod habetur Gen. II, 24: propter hoc relinquet homo patrem et matrem, scilicet in contractu matrimonii, et adhaerebit uxori suae. Sicut autem ibi subditur: vir et mulier erunt duo in carne una. Et ideo uxor patris repellitur a matrimonio: sicut persona patris vel matris, secundum illud Lev. XVIII, 8: turpitudinem uxoris patris tui ne discooperias, turpitudo enim patris tui est. Deinde, cum dicit vos inflati estis, ponit culpam eorum qui hoc peccatum tolerabant. Et primo reprehendit eorum tolerantiam; secundo supplet quod illi negligebant ibi ego quidem, et cetera. Circa primum notat in eis tria vitia. Primo superbiam, cum dicit et vos inflati estis, scilicet vento superbiae, reputantes vos innocentes ex comparatione peccatoris, sicut, Lc. XVIII, 11, Pharisaeus dicebat: non sum sicut caeteri hominum, velut etiam hic publicanus. Sap. IV, 19: disrumpam illos inflatos sine voce.
5:2
Secundo tangit eorum iniustitiam, cum dicit et non magis luctum habuistis, scilicet patiendo causam peccatoris, sicut Ier. IX, 1 dicitur: quis dabit capiti meo aquam, et oculis meis fontem lacrymarum, ut plorem die ac nocte interfectos filiae populi mei? Vera enim iustitia, ut dicit Gregorius, compassionem habet, non dedignationem. Tertio tangit eorum iudicii negligentiam ut tollatur de medio vestrum qui hoc opus fecit. Talis enim compassio viri iusti ad peccatorem vulnerat et liberat, secundum illud Prov. XXIII, 14: tu virga percutis eum, et animam eius de Inferno liberabis. Per hoc etiam alii corriguntur, secundum illud Prov. c. XIX, 25: pestilente flagellato, stultus sapientior erit. Unde Eccle. VIII, 11: quia non profertur cito contra malos sententia, absque ullo timore filii hominum perpetrant mala. Debet autem ad correctionem aliorum interdum peccator separari, ubi de contagione timetur, secundum illud Prov. XXII, 10: eiice derisorem, et exibit cum eo iurgium, cessabuntque causae et contumeliae. Deinde, cum dicit ego quidem absens corpore, etc., supplet eorum negligentiam, sententiam proferens contra peccatorem. Et circa hoc tria facit. Primo ponit auctoritatem iudicantis; secundo modum iudicandi, ibi congregatis vobis, etc.; tertio sententiam iudicis, ibi tradere huiusmodi, et cetera. Circa primum duo facit. Primo ponit auctoritatem ministri, scilicet sui ipsius. Videbatur autem contra iudiciarium ordinem, ut condemnaret absentem, secundum illud Act.
5:3
XXV, 16: non est consuetudo Romanis condemnare aliquem, priusquam is qui accusatur, praesentes habeat accusatores; sed hoc apostolus excusat, dicens ego quidem absens corpore, praesens autem spiritu, id est, affectu et sollicitudine mentis, secundum illud Col. II, 5: et si corpore absens sum, sed spiritu vobiscum sum, gaudens et videns ordinem vestrum. Vel praesens spiritu, quia per spiritum cognoscebat ea quae apud ipsos agebantur, ac si praesens esset, sicut et Eliseus dixit IV Reg. V, 26: nonne cor meum in praesenti erat, quando reversus est homo de cursu suo? Et quia sum spiritu praesens, iam iudicavi, id est, sententiam condemnationis ordinavi in eum, qui sic operatus est.
5:4
Secundo ponit auctoritatem principalis domini, dicens in nomine domini nostri Iesu Christi, id est, vice et auctoritate, seu cum virtute et invocatione nominis eius, secundum illud Col. III, 17: omne quodcumque facitis verbo aut opere, in nomine domini nostri Iesu Christi facite. Deinde, cum dicit congregatis vobis in unum, ostendit modum iudicandi, ubi tria tangit: primo fidelium congregationem, cum dicit congregatis vobis. Ea enim, quae gravia sunt, multorum concordi deliberatione punienda sunt. Unde et antiquitus iudices sedebant in portis, ubi populus congregabatur, secundum illud Deut. XVI, 18: iudices constitues in omnibus portis tuis. Unde dicitur in Ps. CX, 1: in consilio iustorum et congregatione magna opera domini. Et Matth. XVIII, 20: ubi sunt duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio. Secundo adhibet suum assensum, cum dicit et meo spiritu, id est, mea voluntate et auctoritate, secundum illud quod dixerat: praesens autem spiritu. Tertio adhibet auctoritatem principalis domini, scilicet Christi, dicens cum virtute domini nostri Iesu Christi, ex qua iudicium Ecclesiae habet robur firmitatis, secundum illud Matth. XVIII, 18: quodcumque ligaveris super terram, erit ligatum et in caelis. Deinde, cum dicit tradere huiusmodi, etc., ponit condemnationis sententiam, circa quam tria ponit. Primo poenam, cum dicit tradere huiusmodi Satanae supple: iudicavi. Quod potest dupliciter intelligi. Primo quod, sicut dicitur Matth. X, 8, dominus dedit apostolis potestatem spirituum immundorum, ut eiicerent eos, et per eamdem potestatem poterant imperare spiritibus immundis, ut vexarent corporaliter quos hac poena iudicabant dignos. Mandavit ergo apostolus Corinthiis in eius auctoritate tradere praedictum fornicarium Satanae corporaliter vexandum. Unde ponit, secundo, huius sententiae effectum, cum dicit in interitum carnis, id est, ad vexationem carnis et afflictionem in qua peccavit, secundum illud Sap. XI, 17: per quae peccat quis, per haec et torquetur.
5:5
Tertio ponit fructum, cum dicit ut spiritus salvus sit in die domini nostri Iesu Christi, id est, ut salutem consequatur in die mortis, vel in die iudicii, sicut supra tertio expositum est et sic impletur quod ibi subditur: ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem, poenae scilicet temporalis. Non enim apostolus Satanae tradidit peccatorem, ut eius potestati perpetuo subiaceret, sed ut carnis vexatione ad poenitentiam convertatur, secundum illud Is. XXVIII, 19: sola vexatio intellectum dat auditui. Est autem haec sententia apostoli, quam dominus servavit Iob II, 6, ubi Satanae dixit: ecce in manu tua est, scilicet caro eius, verumtamen animam illius serva, scilicet illaesam. Alio modo intelligi potest quod dicitur tradere huiusmodi Satanae, scilicet per excommunicationis sententiam, per quam aliquis separatur a communione fidelium, et a participatione sacramentorum, et privatur Ecclesiae suffragiis, quibus homo munitur contra impugnationem Satanae, propter quod de Ecclesia dicitur Cant. IV, 9: terribilis ut castrorum acies ordinata, scilicet Daemonibus. Quod autem subditur in interitum carnis, intelligitur, ut scilicet ab Ecclesia separatus, et tentationibus Satanae expositus liberius ruat in peccatum, secundum illud Apoc. ult.: qui in sordibus est, sordescat adhuc. Vocat autem peccata mortalia carnis interitum, quia, ut dicitur Gal. ult., qui seminat in carne, de carne et metet corruptionem. Subdit autem ut spiritus salvus sit, ut scilicet peccatorum turpitudinem cognoscens confundatur et poeniteat, et sic sanetur, secundum illud Ier. XXXI, 19: confusus sum et erubui, quoniam sustinui opprobrium adolescentiae meae. Potest etiam intelligi, ut spiritus eius, scilicet Ecclesiae, id est spiritus sanctus Ecclesiae salvus sit fidelibus in diem iudicii, ne scilicet perdant eum per contagium peccatoris, quia, ut dicitur Sap. I, 5. Spiritus sanctus disciplinae effugiet fictum, et cetera.
5:6
Supra apostolus memoravit duplicem culpam, scilicet Corinthii fornicatoris, et aliorum qui eius peccatum tolerabant, hic utramque culpam redarguit. Primo culpam tolerantium eius peccatum; secundo culpam fornicatoris, ibi corpus autem non fornicationi, et cetera. Circa primum duo facit. Primo redarguit in Corinthiis negligentiam iudicii; secundo redarguit in eis quaedam alia vitia circa iudicium, VI cap. audet aliquis, et cetera. Circa primum duo facit. Primo redarguit eos qui fornicatorem a se non separaverunt; secundo reprobat falsum intellectum quem ex verbis suis conceperant, ibi scripsi vobis in epistola, et cetera. Circa primum duo facit. Primo reprehendit quod fecerant; secundo ostendit quid faciendum sit, ibi expurgate vetus fermentum, et cetera. Circa primum duo facit. Primo reprehendit culpam praeteritam quantum ad suam radicem. Dixerat enim supra quod ex inflatione sequitur in eis incompassio, et ex incompassione correctionis negligentia. Arguit ergo primo Corinthiorum elationem, dicens non est bona gloriatio vestra, qua scilicet defectibus aliorum gloriamini, quasi vos sitis innocentes. Debet enim unusquisque in domino gloriari de bonis sibi divinitus datis, non de aliis, secundum illud Gal. VI, 4: opus autem suum unusquisque probet, et sic in semetipso gloriam habebit, et non in alio. Praecipue autem malum est de malis aliorum gloriari. Dicitur enim in Ps. LI, 3: quid gloriaris in malitia? Secundo assignat rationem eius quod dixerat, dicens an nescitis quod modicum fermentum totam massam corrumpit? Quasi dicat: hoc ignorare non potestis. Est autem sciendum quod in fermento duo possunt considerari. Primo sapor quem tribuit pani, et secundum hoc per fermentum significatur sapientia Dei, per quam omnia quae sunt hominis sapida redduntur, et secundum hoc dicitur Matth. XIII, 33: simile est regnum caelorum fermento, quod acceptum mulier abscondit in farinae satis tribus, donec fermentatum est totum. Secundo, in fermento potest considerari corruptio, et secundum hoc per fermentum potest intelligi uno modo peccatum, quia scilicet per unum hominis peccatum omnia opera eius corrupta redduntur, puta per peccatum simulationis, quod comparatur fermento. Lc. XII, 1: attendite a fermento Pharisaeorum, quod est hypocrisis. Alio modo per fermentum potest intelligi homo peccator, et ad hoc inducitur haec similitudo. Sicut enim per modicum fermentum tota massa pastae corrumpitur, ita per unum peccatorem tota societas inquinatur. Unde Eccli. XI, 34: ab una scintilla augetur ignis, et ab uno doloso augetur sanguis. Et hoc quidem contingit, dum per peccatum unius alii provocantur aliqualiter ad peccandum. Vel etiam dum peccanti consentiunt, saltem non corrigendo, dum possunt corrigere, secundum illud Rom. I, 32: digni sunt morte, non solum qui faciunt ea, sed etiam qui consentiunt facientibus. Et ideo Corinthiis non erat gloriandum de peccato unius, sed magis cavendum, ne peccato unius omnes inquinarentur ex eius consortio, secundum illud Cant. II, 2: sicut lilium inter spinas, sic amica mea inter filias, ubi dicit Glossa: non fuit bonus, qui malos tolerare non potuit. Deinde, cum dicit expurgate vetus fermentum, ostendit quid de caetero sit faciendum. Et primo ponit documentum; secundo rationem assignat, ibi Pascha nostrum, et cetera. Dicit ergo primo quia modicum fermentum totam massam corrumpit, ideo expurgate vetus fermentum, id est, expurgate vos, abiiciendo a vobis vetus fermentum, id est fornicarium, qui peccando rediit in vetustatem corruptionis antiquae, secundum illud Baruch III, 11: inveterasti in terra aliena, coinquinatus es cum mortuis. Quod quidem dicit, quia per separationem unius peccatoris tota societas expurgatur. Unde et, egresso Iuda, dominus dixit Io. XIII, 31: nunc clarificatus est filius hominis. Potest etiam per vetus fermentum intelligi antiquus error, secundum illud Is. XXVI, 3: vetus error abiit, vel etiam corruptio originalis peccati, secundum illud Rom. VI, 6: vetus homo noster simul crucifixus est, vel etiam quodcumque peccatum actuale, secundum illud Col. III, 9: expoliantes vos veterem hominem cum actibus suis: horum enim admonitione homo expurgatur.
5:7
Ponit autem consequenter purgationis effectum, dicens ut sitis nova conspersio. Dicitur autem conspersio commixtio aquae et farinae novae, antequam admisceatur fermentum. Remoto ergo fermento a fidelibus, id est peccatore, vel peccato, remanent sicut nova conspersio, id est, in puritate suae novitatis, secundum illud Ps. CII, 5: renovabitur ut aquilae iuventus tua; Eph. IV, v. 23: renovamini spiritu mentis vestrae. Deinde ponit modum debitum expurgationis cum dicit sicut estis azymi, id est, sine fermento peccati. Dicitur enim ab a, quod est sine, et zyma, quod est fermentum. Unde dominus Matth. XVI, 6 dicit discipulis cavete a fermento Pharisaeorum et Sadducaeorum. Deinde, cum dicit etenim Pascha nostrum, assignat rationem eius quod dixerat, scilicet quare fideles debent esse azymi, quae quidem ratio sumitur ex mysterio passionis Christi. Unde primo proponit ipsum mysterium; secundo concludit propositum, ibi itaque epulemur, et cetera. Circa primum considerandum est quod inter caetera sacramenta legalia celeberrimum erat agnus paschalis, qui, ut praecipitur Ex. XII, 1 ss., immolabatur ab universa multitudine filiorum Israel in memoriam illius beneficii, quo Angelus percutiens primogenita Aegypti pertransivit domos Iudaeorum, quorum fores linitae essent sanguine agni. Unde nomen Paschae sumitur, secundum quod ibi dicitur est enim phase, id est, transitus domini, et ultimo virtute huius beneficii transivit populus mare rubrum, ut dicitur Ex. XIV, 15 ss. Ille enim agnus figura fuit Christi innocentis, de quo dicitur Io. I, 29: ecce agnus Dei. Sicut ergo ille agnus figuralis immolabatur a filiis Israel, ut populus Dei liberaretur ab Angelo percutiente, et ut transirent mare rubrum, liberati de servitute Aegypti, ita Christus est occisus a filiis Israel, per cuius sanguinem populus Dei liberatur a Diaboli impugnatione et servitute peccati per Baptismum quasi per mare rubrum. Ille autem agnus figuralis Pascha Iudaeorum dicebatur, quia in signum transitus immolabatur. Unde dicitur Matth. XXVI, 17: ubi vis paremus tibi comedere Pascha? Id est, agnum paschalem. Dicit ergo apostolus: ideo debetis esse azymi, etenim, id est, quia, sicut figurale Pascha veteris populi est agnus immolatus, ita Pascha nostrum, id est, novi populi, est Christus immolatus, cuius etiam immolationi convenit nomen Paschae, tum significatione linguae Hebreae, quod significat transitum, Ex. XII, 11: est enim phase, id est, transitus, tum significatione linguae Graecae, prout nomen Paschae significat passionem. Christus enim per passionem, qua fuit immolatus, transivit ex hoc mundo ad patrem, ut dicitur Io. XIII, 1. Deinde, cum dicit itaque epulemur, concludit propositum. Ad cuius evidentiam considerandum est, quod, sicut legitur Ex. XII, 8, agnus paschalis post immolationem manducabatur cum azymis panibus. Sicut ergo agnus figuralis fuit figura nostri Paschae immolati, ita figuralis observantia paschalis debet conformari observantiae novi Paschae. Ergo quia Christus immolatus est Pascha nostrum, itaque epulemur, scilicet manducantes Christum, non solum sacramentaliter, secundum illud Io. VI, v. 54: nisi manducaveritis carnem filii hominis, et biberitis eius sanguinem, non habebitis vitam in vobis, sed spiritualiter fruendo sapientia eius, secundum illud Eccli. XXIV, v. 29: qui edunt me, adhuc esurient, et qui bibunt me, adhuc sitient, et sic cum gaudio spirituali, secundum illud Ps. XLI, 5: in voce exultationis et confessionis, sonus epulantis.
5:8
Deinde determinat modum epulandi secundum conformitatem veritatis ad figuram, dicens non in fermento veteri, neque in fermento malitiae, et nequitiae. Mandabatur enim Ex. XII, 15, quod omne fermentum non inveniretur in domibus manducantium agnum paschalem. Fermentum autem habet et vetustatem et corruptionem. Unde per remotionem fermenti, primo quidem potest intelligi amotio observantiae praeceptorum veteris legis, quae per passionem Christi est mortificata, secundum illud Lev. c. XXVI, 10: vetera, novis supervenientibus, proiicietis. Secundo, per remotionem fermenti potest intelligi remotio corruptionis peccati, sicut supra dictum est, quod modicum fermentum totam corrumpit massam. Et quantum ad hoc subdit neque in fermento malitiae et nequitiae, ut malitia referatur ad perversitatem operis, secundum illud Iac. I, v. 21: abiicientes omnem immunditiam et abundantiam malitiae. Per nequitiam vero intelligitur fraudulenta machinatio. Prov. XXVI, v. 25: quando sumpserit vocem suam, non credideris ei, quoniam septem nequitiae sunt in corde eius. Vel secundum Glossam cum dicit non in fermento veteri, removet vetustatem peccati in communi. Quod autem subdit neque in fermento malitiae et nequitiae, explicat peccatum per partes; ut malitia dicatur peccatum quod committitur in seipsum, nequitia peccatum quod committitur in alium. Excluso ergo modo indebito epulandi, determinat modum convenientem, subdens sed in azymis sinceritatis et veritatis, id est, sinceritate et veritate, quae significantur per azyma. Ponitur autem sinceritas contra corruptionem peccati, quod significavit, cum dixit non in fermento malitiae et nequitiae. Nam sincerum dicitur quod est sine corruptione. Unde II Cor. II, 17 dicitur: non sumus sicut plurimi adulterantes verbum Dei, sed ex sinceritate in Christo loquimur. Veritas vero ponitur contra figuras veteris legis, sicut Io. I, v. 17 dicitur veritas et gratia per Iesum Christum facta est, quia scilicet verum Pascha cum veritate et non cum figuris celebrare debemus. Unde secundum Glossam per sinceritatem intelligitur innocentia a vitiis, seu novitas vitae: per veritatem autem iustitia bonorum operum, vel rectitudo, quae fraudem excludit.
5:9
Induxerat supra apostolus Corinthios ad hoc, quod a seipsis peccatorem separarent, quod quidem praetermiserant propter falsum intellectum cuiusdam verbi, quod continebatur in epistola quadam, quam eis prius miserat. Et ideo pravum sensum, quem ex verbis conceperant, nunc excludit. Unde circa hoc tria facit. Primo resumit verbum prioris epistolae; secundo excludit falsum intellectum, ibi: non utique fornicariis; tertio exponit verum intellectum, ibi: nunc autem scripsi vobis. Dicit ergo primo: dixi vobis in epistola quadam alia, quae in canone non habetur, ne commisceamini fornicariis, id est, non habeatis cum eis societatem, vel communionem, secundum illud Prov. I, 15: fili mi, ne ambules cum eis, prohibe pedem tuum a semitis eorum; Eccli. IX, 6: non des fornicariis animam tuam in ullo.
5:10
Deinde, cum dicit non utique fornicariis, excludit falsum intellectum praedicti verbi. Et primo proponit quod intendit; secundo concludit propositum, ibi alioquin debueratis, et cetera. Circa primum considerandum est, quod in praedicto verbo apostoli dupliciter falsum intellectum conceperant Corinthii. Primo quantum ad hoc, quod intelligebant illud esse dictum de fornicariis infidelibus. Sed illud excludit apostolus, dicens non utique intendo dicere quod non commisceamini fornicariis huius mundi. Vocat autem infideles nomine mundi, secundum quod dicitur Io. I, 10: mundus eum non cognovit; supra c. I, 21: non cognovit mundus per sapientiam Deum. Secundo conceperant falsum intellectum quantum ad hoc, quod putabant prohibuisse apostolum solum de fornicariis, non autem de aliis peccatoribus. Et ideo ad hoc excludendum subdit aut avaris, qui scilicet iniuste detinent aliena. Eph. V, 5: avaritia, quae est idolorum servitus, non habet haereditatem in regno Christi et Dei. Aut rapacibus, qui scilicet violenter diripiunt aliena. Infra eodem: neque rapaces regnum Dei possidebunt. Aut idolis servientibus, contra quos dicitur Sap. XIV, 27: nefandorum enim idolorum cultura omnis malitiae causa est, initium et finis. Et est sensus: non solum vobis prohibui societatem fornicatorum, sed etiam omnium aliorum peccatorum. Et est advertendum, quod per fornicationem quis peccat contra seipsum, per avaritiam autem et rapacitatem contra proximum, per idolorum autem culturam contra Deum; et in his, quae ponit, omne peccati genus intelligitur. Deinde cum dicit alioquin, etc., assignat rationem propositi, dicens alioquin, si scilicet sit intelligendum verbum praedictum de fornicariis huius mundi, debueratis de hoc mundo exisse, quia scilicet totus mundus talibus plenus est. Unde non possetis tales fornicarios vitare, nisi de hoc mundo exeundo. Dicitur enim I Io. V, 19: totus mundus in maligno positus est. Vel aliter: debueratis de hoc mundo exisse, quasi dicat: a tempore conversionis vestrae debueratis ab infidelibus mundi separari. Unde non oportet vos super hoc moneri; dicitur enim Io. XV, 16: ego elegi vos de mundo. Vel aliter: debueratis de hoc mundo exisse, scilicet per mortem. Melius est enim hominibus mori, quam peccatoribus in peccatis consentire. Unde dicitur infra IX, 15: melius est enim mihi mori, quam ut gloriam meam quis evacuet. Deinde, cum dicit nunc autem scripsi vobis, exponit eis verum intellectum et primo proponit quod intendit; secundo rationem assignat, ibi: quid enim mihi est?; Tertio infert conclusionem intentam, ibi auferte malum, et cetera. Dicit ergo primo: nunc autem sic expono, quod olim scripsi vobis: non commisceamini, scilicet fornicariis et aliis peccatoribus. Si is qui, inter vos, frater nominatur, eo modo quo dominus dicit, Matth. c. XXIII, 8: omnes vos fratres estis. Non tamen dicit: si is qui frater est, sed: si is, qui frater nominatur, quia per peccatum mortale aliquis a charitate recedit, quae est spiritualis fraternitatis causa. Unde Hebr. ult. dicitur charitas fraternitatis maneat in vobis. Nominatur ergo frater propter fidei veritatem, non autem est vere frater, propter charitatis defectum, qui est ex peccato.
5:11
Unde subditur aut fornicator, aut avarus, aut idolis serviens, aut maledicus, aut rapax, aut ebriosus, cum huiusmodi nec cibum sumere, scilicet debetis, secundum illud Io. II Canon.: si quis venit ad vos, et hanc doctrinam non affert, nolite eum recipere in domo vestra, nec ave dixeritis ei; quasi dicat: per hoc quod dixi non debere vos misceri peccatoribus, intellexi de fidelibus qui nominantur fratres, et sunt inter vos. Non autem per hoc intelligendum est, sicut dicit Augustinus in libro contra Parmenianum, et habetur in Glossa hic, quod aliquis extraordinario iudicio debeat a communione aliorum separari, quia frequenter posset errare, sed potius hoc debet fieri secundum ordinem Ecclesiae, quando aliquis a communione repellitur, ut convictus, vel sponte confessus. Et ideo signanter dicit si is qui nominatur, ut eam nominationem intelligamus, quae fit per sententiam Ecclesiae ordine iudiciario contra aliquem prolatam. Illi autem qui sic a communione pelluntur, sunt vitandi quantum ad mensam, sicut hic dicitur, et quantum ad salutationem, ut dicitur in praedicta auctoritate Ioannis, et ulterius quantum ad sacram communionem. Unde in versu dicitur: os, orare, vale, communio, mensa negatur, scilicet excommunicato. Sed notandum quod apostolus supra non numeravit nisi peccata mortalia, in signum, quod pro solo peccato mortali debet aliquis excommunicari. Et de aliis quidem quae ponit manifestum est; sed de ebrietate potest esse dubium, quae non semper videtur esse peccatum mortale. Dicit enim Augustinus in sermone de Purgatorio, quod ebrietas, nisi sit frequens, non est peccatum mortale. Quod credo ideo esse, quia ebrietas ex suo genere est peccatum mortale. Quod enim aliquis propter delectationem vini velit perdere usum rationis, exponens se periculo multa alia peccata perpetrandi, videtur esse contrarius charitati. Contingit tamen per accidens ebrietatem non esse peccatum mortale propter ignorantiam vini fortitudinis, vel debilitatis proprii capitis, quae tamen excusatio tollitur per frequentem experientiam: et ideo apostolus signanter non dicit ebrius sed ebriosus. Addit autem duo peccata his quae supra posuerat, scilicet ebriosum et maledicum. Refertur autem ebrietas ad genus peccati quod committitur contra seipsum, sub quo continetur non solum luxuria, sed etiam gula; maledicus autem refertur ad genus peccati quod committitur contra proximum, cui nocet aliquis non solum facto, sed etiam verbo, mala imprecando, vel male diffamando: quod pertinet ad detractionem, vel mala in faciem dicendo: quod pertinet ad contumeliam, et hoc totum pertinet ad rationem maledici, ut supra dictum est. Deinde, cum dicit quid enim mihi est, etc., assignat rationem eius quod dixerat. Et circa hoc tria facit. Primo assignat rationem, dicens: dixi hoc esse intelligendum de fratribus, et non de infidelibus. Quid enim mihi est, id est, quid ad me pertinet, iudicare, id est, sententiam condemnationis ferre, de his qui foris sunt? Id est, de infidelibus, qui sunt omnino extra Ecclesiam? Praelati enim Ecclesiarum accipiunt spiritualem potestatem super eos tantum, qui se fidei subdiderunt, secundum illud II Cor. X, 6: in promptu habentes ulcisci omnem inobedientiam, cum impleta fuerit vestra obedientia. Indirecte tamen praelati Ecclesiarum habent potestatem super eos qui foris sunt, inquantum propter eorum culpam prohibent fideles, ne illis communicent.
5:12
Secundo adhibet similitudinem, dicens nonne de his qui intus sunt vos iudicatis? Quasi dicat: eadem auctoritate vos iudicatis, qua et ego. Unde nec vos non iudicatis nisi de vestris, ita et ego. Dicitur Eccli. X, 1: iudex sapiens iudicabit populum suum. Tertio respondet tacitae dubitationi. Posset enim videri, quod infideles essent meliores, qui propter peccata praedicta non condemnantur; sed hoc excludit, dicens: ideo nihil mihi de his qui foris sunt iudicare, nam eos qui foris sunt, id est, infideles, iudicabit Deus, scilicet iudicio condemnationis, non examinationis; quia, ut Gregorius dicit in moralibus, infideles damnabuntur sine iudicio discussionis et examinationis. Et quantum ad hoc dicitur Io. III, 18: qui non credit, iam iudicatus est, id est, manifestam in se habet causam condemnationis, et hoc gravius reservatur Dei iudicio, secundum illud Hebr. X, 31: horrendum est incidere in manus Dei viventis.
5:13
Deinde, cum dicit auferte malum, etc., infert conclusionem principaliter intentam, dicens: ex quo hoc quod dixi non commisceamini fornicariis, intelligendum est de fidelibus, non de his qui foris sunt. Ergo auferte malum, scilicet hominem, ex vobis ipsis, id est, de vestra societate eiicite, secundum illud Deut. XIII, 5: auferes malum de medio tui. Est ergo considerandum ex praemissis apostoli verbis, quod non prohibemur communicare infidelibus, qui numquam fidem receperunt propter eorum poenam. Est tamen hoc cavendum aliquibus, scilicet infirmis, propter eorum cautelam, ne seducantur. Illi vero qui sunt firmi in fide, possunt eis licite communicare, et dare operam conversioni eorum, ut dicitur infra X, 27: si quis infidelium vocat vos ad caenam et vultis ire, omne quod appositum fuerit manducate. Infidelibus autem qui aliquando fideles fuerunt, vel sacramentum fidei receperunt, sicut haereticis et apostatantibus a fide, subtrahitur omnino communio fidelium, et hoc in eorum poenam, sicut et caeteris peccatoribus qui adhuc subduntur potestati Ecclesiae.
5:1
1. Omnino auditur inter vos fomicatio. Incipit a narrations, sed quae cum exaggeratione facinoris severam habeat objurgationem, non ejus tantum, qui facinus admiserat, quod hic narratur; sed totius ecclesiae Corinthiorum, quae sinebat impunitum, non sine gravi culpa negligentiae. Omnino, inquit, auditur inter vos fornicatio; id est, non levis rumor, sed constans fama est, ac res notior quam ut negari possit, fornicationem apud vos committi. Nam illud inter vos ad fornicationem, non ad auditum refertur. Fornicatio, Graece 7:opVcta {stuprum alii vertunt), more Scripturae generaliter accipitur pro quovis concubitu non conjugali: ut etiam adulterium, incestum, et ejus generis alia comprehendat.
Et talis fornicatio qualis nec inter gentes. Graece: Quae nec in gentibus, sive inter gentes nominatur. Quanquam illud nominatur, non a Paulo scriptum, sed a Graeco quopiam adscriptum suspicari licet, sive explendae sententiae causa, sive ex occasione similis loci Eph. 5. nec nominetur in vobis. Nam in Latinis certe nullis scriptum reperitur, ac sermonem reddit nimis hyperbolicum: ut non immerito censeat Erasmus, Latinorum codicum lectionem esse sinceriorem, secundum quam repetendum est ex parte priori verbmn auditur; ut sensus sit: Et quidem ejus generis fornicatio, quae nec inter gentiles a Dei notitia alienos audiri solet. Caeterum fornicarius iste Judaeusne fuerit an gentilis, haud liquet. Illud satis constat, inter Corinthios fideles etiam Judaeos aliquos fuisse; qua de re diximus in argumento epistolae. Si Judaeus fuit: dictum est ad majorem ejus pudorem, qualis nec inter gentes. Nam turpissimum erat in Judaeo, qui legem a Deo acceperat, inveniri flagitium, quale nec iuter gentes. Sed A^erisimilius est, gentilem fuisse. Nam tantum in Judaeo facinus ecclesia gentilium non perinde tolerasset.
Ita ut uxorem patris aliquis habeat. Numen non exprimit, parcens auribus legentium. Nam nec erat necesse, quum satis esset notum ob publicum rumorem. Uxorem patris intelligit novercam, non matrem, ut accepisse videtur Liranus. Loquitur autem Apostolus non de relicta patris demortui, sed de uxore patris viventis, id est, de ea, quae jam adhuc erat uxor patris; ut in eodem facinore duo non ferenda crimina notari intelligas, incestum et adulterium. Id satis apparet tum ex gravissima exaggeratione facti, tum quia 2 Cor. 7. dicit tanquam de vivente: nec propter eum, qui passus est injuriam. Primasii commentarius, qui concubinam patris interpretatur, admitti non potest; nisi quo sensu secundum Scripturas eadem esse potest uxor et concubina: tametsi nec sic appareat, cur putemus fuisse concubinam. Jam iu eo, quod dicit Apostolus habeat, non sentit, quod eam duxerit uxorem, aut uxoris loco habeat, quemadmodum exponit Erasmus in sua paraphrasi: quamvis et Sjnrus interpres ita videtur intellexisse, dum vertit: adeo ut acceperit filius uxorem patris sui. Et quomodo ducere potuit eam uxorem, quando ne gentilium quidem leges aut mores ejusmodi conjugium sustinebant? Atqui nec illud modo significat, quod cum ea semel aut saepius concubuerit, jam cessans a facinore: non enim dicit, habuerit, sed habeat: verum sentit, quod cum eausque adhuc commisceatur, et consuetudinem habeat carnalem. Nam habere pro eo, quod est uti, in usu habere, frequens est in sacris literis. Unde Matth. 13. Qui habet, dabitur ei; qui autem non habet, et (juod habei, auferetur ab eo. Et quod ad praesentem materiam attinet, Ezech. 23., ubi de duabus mulieribus sermo est, dicitur: Et habui eas, et pepererunt filios et filias. Sic infra cap. 7. hujus epist. Propter fornicationem utiusquisque 8uam uxorem habeat, etunaquaeque suum virum; id est utatur. De quo sensu plura dicturi sumus eo loco. ^ Quaeret aliquis, quomodo dixerit Apostolus hujusmodi fornicationem non esse, vel non audiri inter gentes, cum Dominus in Levitico cap. 18., postquam inter alia vetuisset dicens: Turpitudinem uxoris patris tui non discooperies. Turpitudo enim patris tui est, subjunxerit in fine: Nec polluamini in omnibus his, quibus contaminatae sunt universae gentes, quas ego ejiciam ante conspectum vestrum. Nam et in aliis gentibus similia, vel etiam turpiora quaedam facta produnt historiae. Quin et in familia Patriarchae Jacob consimile flagitium perpetratum legitur Genes. 35. Tale etiam David passus a filio suo Absalomo 2 Reg. 16. ^ Primum respondeo, Mosen loqui de uxore patris defuncti, aut saltem ea quae repudiata esset, ut jam pro uxore non haberetur. Nam alioqui generalis erat et capitalis in lege prohibitio: Non moechaberis. Hic autem sermo est, ut dixi, de uxore patris viventis. Deinde si quid simile huic aliquando factum esset inter gentes, vel etiam in populoDei; id et rarum fuit, et non sine horrore audiebatur. Quanquam non arbitror, Apostolum loqui de gentibus in universum: sed de gentibus illo tempore notis; quae ut plurimum regebantur legibus Romanis, ad publicam honestatem accommodatis: ut non facile apud eas audiretur, quempiam habere consuetudinem cum uxore patris viventis.
5:2
2. Et vos inflati estis? Haec legenda videntur interrogative. Sic enim vehementior erit objurgatio. Cum sitis, inquit, conscii tantae turpitudinis apud vos admissae, cumque ejus rei fama passim pervagetur; vosne adhuc inflati estis, et contentionibus vacatis, et vobis placetis? Non hoc ad omnes pertinet Corinthios fideles, sed partim ad magistros, de quibus dixerat: Inflati sunt quidam, et iterum: Cognoscam non sermonem eorum qui inflati sunt, sed virtutem, partim ad factiusos discipulos, de quibus, ne unus adversus alterum infletur pro alio. Graeci ini^rprete.s suspicantur hos inflatos fuisse propter doctricam, qup.m ab illo fornicario percipiebant: ut qui unus esset illorum, quos sapientiae nomine Corinthii venerabantur. Euc etiam referunt id, quod infra dicit Apostolus: Non est bona gloriatio vestra. Quo loco dicemus, quid de hoc commentario nobis videatur.
Et non magis luctum habuistis. Luctum habuistis, iTicvftTgoaTS luxistis. Ita Tertullianus: Et non luxistis potius. Interpres amphibolum vitare voluit. Nam luxistis etiam dicitur a luceo. Luctum exigit Apostolus, velut de publico dedecore et scandalo. Quippe ea res luctum etiam publicum merebatur.
Vt toUatur de medio vestrum, qui hoc opus fecit? Ac si dicat: Lugere debuistis et dolere, non quocumque modo; sed cum studio tollendi tantum malum e vobis. Eum, qui tantum flagitium perpetravit, ejicere debuistis aut ejiciendum curare e vestro consortio, per excommunicationis censuram. Hoc enim genus ejectionis significari, patebit ex sequentibus, atque ex eo maxime, quod ad extremum praecipit, dicens: Auferte malum ex vobis ipsis.
5:3
3. Ego quidem absens corpore, praesens autem spiritu. Post objurgationem remedium nunc praescribit, male ab illis dilatum: remedium, inquam, excommunicationis, utrique valiturum, ecclesiae, ne corrumpatur, et ei, qui peccavit, ut corrio-atur. Graece: Nam ego quidem ut absens corpore, etc. tametsi vocula (uz ut, tanquam, superflua videtur hoc loco. Quare nec Syi'us interpres eam reddidit. Addita forte, quo responderet ei, quod sequitur, judicavi ut praesens. Porro spiritu praesentem se dicit, hoc est animo, affectu, solicitudine. Nonnulli praesentem spiritu interpretantur, quod per spiritum nosset ea, quae apud Corinthios agebantur, atque si praesens esset: quomodo dictum est ab Elisaeo 4 Reg. 5. Nonne cor meum in praesenti erat, quando reversus est homo de curru suo? Meminit etiam hujus expositionis AquinaB. Sed priorem priori loco posuit, quam et confirmat ex loco simili ejusdem Apostoli, Col. 2. Et si corpore absens 8um, sed spiritu vobiscum sum, gaudens et videns ordinem vestrum.
Jam judicavi ut praesens. Hoc est, tanquam praesens, ac si praesens essem etiam corpore, jam judicavi, id est decrevi, apud me statui. Cajetanus sic exponit: Jam jus dixi decernendo sententiam. Non enim Apostolus sententiam excommunicationis jam tulerat, quamvis id affirmare videatur Theophylactus: sed authoritate jurisdictionis decreverat sententiam ferendam. Unde adhuc postea dicit: Auferte malum ex vobis ipsis. Inde enim manifeste appavet, hunc incestum nec prius fuisse ab Apostolo excommunicatum, quamhaec scriberet; nec, ut alii quidam putant, his ipsis verbis ab Apostolo excommunicari: sed hoc tantum significari, quod jam decreverit seu judicaverit excommunicandum; quemadmodum id ab eodem Cajetano studiose est annotatum. Quanquam sive excommunicaverit, sive excommunicandum decreverit: Occurrit quaestio: Cur non injustum sit hoc Pauli judicium sive decretum: quandoquidem jus etiam naturale vetat, quenquam absentem et inauditum condemnari. Nam et Festus proconsul Act. 25. negat Romanis esse consuetudinem, utaliquem tradantpiiniendura, priusquam praesentes habeat accusatores, locumque defendendi accipiat ad abluenda crimina. Nec satis est, quod Paulus spiritu se praesentem dicit. Nam ea praesentia non sufficit ad audiendum reum, causamque ejus cognoscendam et examinandam. Verum facilis est responsio, jus illud cessare, ubi crimen est nolorium, quale istud fuisse constat ex initio hujus capitis. Quo loco notandum, quandam esse famam, quae tantum gignit praesumptionem, ut jurisperiti loquuntur, et haec inquisitionem requirit, ut ad punitionem criminis procedatur: aliam vero, quae certitudinem faciat, ut de re notoria; praeter quam non sit opus inquisitione, ut crimen puniatur. Hujusmodi famam significavit Apostolus, quando dixit: Omnino auditur. At rursum quaeres, quomodo justa sit excommunicatio, quam nuUa monitio praecessit, quum ita demum excommunicari quis possit, si contumax fuerit in delicto, id est, si ecclesiam monentem et corripientem non audierit, Matth. 18. Nec dici potest, eum jam ante ab ecclesia Corinthiorum monitum fuisse. Nam si id factum fuisset, non ita dure Corinthios Apostolus propter hoc factum increparet. Accedit, quod Apostolo videtur sufficiens esse causa excoraraunicandi hominem illum, quia hoc opus fecerat: non habita ratione monitionis alicujus subsecutae. Dicit enim: qui sic operatus est, et supra, qui hoc opus fecit. Primum respondeo, manifeste significari perseverantiam in delicto, tum superioribus illis verbis: Jta ut uxorem patris aliquis habeat: tum istis sequentibus, ut spiritus salvus sit in die Domini. Nam si jara poenitens recesserat a peccato, salvus erat in spe. Cum enim conversus ingemueris, salvus eris, Jesaiae 30. secundum LXX. Praeterea nec dubium, quin a quibusdam piis fidelibus admonitus et correptus jam ante fuerit; licet ecclesia in eo corripiendo negligentior esset. Ac nihilominus, ut jam dixi, non eum Apostolus hic excommunicat, sed excomraunicandum decemit; cura eo tamen intellectu, ut debitam monitionem praemitti velit: ut si eam contempserit, ad excomraunicationera procedatur. Neque enim Apostolo propositum fuit, totum rei gerendae ordinem, qui per manus tradebatur, hic praescribere. Denique si minushaec satisfaciunt, dici potest, praecessisse monitionem canonis ab ipso Apostolo lati. Id enim significari per hoc, quod inferius ait: Scripsi vobis in epistola, ne commisceamini fornicariis. Et iterum: Scripsi vbis non commisceri, si is, qui frater nominatur, est fornicator, aut avarus, aut idolis serviens, etc. cum ejusmodi nec cibum sumere. Ecce canonio Apostolici praemonitio, qua excommunicationem talibus denuntiat. Et quamvis in his verbis minor quaedam excommunicatio significata sit, ut infra docebimus: tamen de majori excommunicatione, respectu graviorum criminum, par ratio est.
Eum qui sic operatus est. Graece et Syriace, eum qui sic hoc operatus est, id est, qui tale ac tantum facinus perpetravit, intellige, et in eo adhuc perseverat. Regitur accusandi casus a verbo tradere, inferius posito.
5:4
4. In nomine Domini nostri Jesu Christi. Dubium, quonam haec pars referenda sit, utrum ad verbum judicavi, quod praecessit, an ad illud: congregatis vobis et meo spiritu, quod proxime sequitur; an denique ad illud remotius, tradere hujusmodi satanae. Potest sane ad quodlibet horum non inepte referri. Ad primum quidem, quia judicandi potestatem habebat Apostolus ut Christi vicarius et minister. Atque eo refert Thomas in commentario. Ad secundum, quia scriptum est: Ubi sunt duo vel tres congregati in nomine meo, Matth. 18. Quo respexisse Pauhun nonnulli putant, ut sensus sit, congi-egandos esse propter Christum, seu causam ad eum pertinentem; qualis est omnis causa ecclesiae, nimirum ut gloria Christi et salus ecclesiae promoveatur. Ad tertium, quia et ipsa potestatis executio fit nomine Christi, id est ejus vice et autoritate, sive ad ligandum sive ad solvendum. Sic enim et in 2. epist. cap. 2. dicit se donare, quod reliquum erat poenae, in persona Christi. Et hoc postremum magis videtur Paulus vohiisse, qui et tradere et donare se significat in Christi nomine et persona, ne privatae ac praesumptae potestatis arbitrio rem tantam agere quoquo pacto videretur.
Congregatis vobis. Vult rem agi in convento publico, ut omnes intellecta gravitate criminis justam aguoscaut esse poenam: nec sit postea, qui personam aut factum veHi defendere. Proinde non est ex hoc loco consequens, excommunicandi potestatem ad multitudinem fidelium pertinere, tametsi multitudo quodam etiam sensu excommunicat: nempe quatenus ad excommunicationem, tam approbando et suffragando ut fiat, quam ipsum jam excommunicatum vitando, cooperatur. Quaeres, quisnam igitur hunc incestum excommunicaverit; si neque Paulus id fecerit, neque Corinthii fideles? Respondeo, sententiam excommunicationis latam fuisse a Corinthiis, non omnibus, sed iis qui praeerant ecclesiae, vel certe ab aliquo eorum; ex judicio tamen ac jussu Pauli praevio.
Et meo spiritu. Scilicet vobiscum congregato: id est, me quoque, licet absens sim corpore, spiritu tamen et affectu, atque etiam per hoc decretum vobis adfuturo, et una vobiscum facturo id, quod vobis injungo.
Cum virtute Domini nostri Jesu. Multi codices adstipulantibus Graecis et Syriacis addunt Christi. Partem hanc quidam construunt cum eo quod sequitur, tradere hujusmodi satanae. Hoc enim facturi erant per virtutem, id est potestatem Christi; vel, ut Cajetanus exponit, assistente sibi potestate Christi; eo quod ad istiusmodi traditionem opus esset peculiari potestate, solis Apostolis, ut ait, communicata. Sed si id vellet Paulus, suo ac scripturae more diceret, m virtute, non autem cum virtute. Rectius igitur qui praecedentibus adjungunt: ut significet Apostolus, non modo se spiritu praesentem fore Corinthiis in unimi congregatis, verum etiam Christum iis adfuturum cum virtute sua, qua res perficiatur: id quod expressit Erasmi versio: una cum potestate Domini nostri, etc. Atque ita parj tem hanc exponunt Primasius, Hervaeus, Aquinas et autor glossae ordinariae. Chrysost. et post eura TheophyL utriusque constructionis sensum indicarunt.
5:5
5. Tradere humsmodi satanae. Hujusmodi, scilicet hominem, id est, eum qui sic operatus est. Hoc enim illius repetitio est. Jam, inquit, judicavi tradendum hujusmodi hominem satanae, id est, in diaboli adversarii nostri potestatem: idque per sententiam excommunicationis in eum ferendam. Similis locus 1 Tim. 1., ubi se dicit Hymenaeum et Alexandrum tradidisse satanae. Sed quis fuerit hujus traditionis eflFectus, non uno modo ab omnibus explicatur. Chrysostomi ac reliquorum Graecorum sententia est, hominem, qui id mereretur, ita tradi solere satanae in potestatem, ut corporaliter ab eo vexaretur, vel per morbum, vel aliter, citra mortem tamen; quomodo S. Job legitur potestati satanae traditus a Deo, vita salva. Nam ejus exemplum a plerisque huc adducitur. Probant autem ex eo, quod Paulus addidit: In interitum carnis; id est (ut illi exponunt) ad afflictionem, seu vexationem corporis. Atque huc referunt, quod Christus in evangelio Marc. 6. dedisse legitur apostolis potestatem spirituum immundorum: utpote non ad hoc tantum, ut illos ejicerent ex obsessis hominum corporibus, verum etiam ut homines, quos hac poena dignos judicarent, corporaliter ab illis obsidendos atque vexandos traderent. Unde et de S. Ambrosio refert in ejus vita Paulinus, quod cum aliquando quendam hominem satanae tradidisset, eodem momento spiritus immundus arreptum discerpere coepit. Et quidem hunc Apostoli locum idem Ambrosius lib. 1. de poenit. cap. 12. et sequentibus interpretatur ut Graeci, de corporis afflictione, eaque citra mortem; ut esset castigatio carnis, non absumptio. Necdiversa fuisse videtur sententia Paciani in epist. 3. ad Sempronian. Dicit enim, hunc hominem traditum satanae ad colaphizandum: deinde nominat carnis angustias et detrimenta membrorum. Accedit his Primasius in comment. et inter alios Haimo, locum hunc exponens de gravi aegritudine, quae tamen amentem aut phreneticum non redderet: atque id recte quidem. Nam amentis hominis nec poenitentia posset exspectari, nec salus sperari in die Domini. Subscribit expositioni Graecorum etiam Cajetanus; nisi quod hanc istius Corinthii satanicam vexationem durasse dicat usque ad mortem, etsi non repentinam; ut contigit Ananiae et Sapphirae, quos itidem dicit a Petro satanae traditos fuisse. De morte confirmat, quia dicit Apostolus: In interitum carnis. Verum id haud consentaneum est iis, quae de fornicario in gratiam recepto, facta ei poenae condonatione, scribuntur in 2. epistola capite 2. etiam juxta ejusdem Cajetani commentarium. Mortis quidem meminit etiam August. lib. 1. de serm. Dom. in monte cap. 20. et libr. 3. contra epist. Parmen. cap. 1., non tamen 'xffirmans eam sententiam, sed ut incertam referens. Sane quod ad Graecorum opinionem in universum attinet, eam alii non probant, hujusmodi rationibus adducti. Primum, quia nulla vetus historia prodit eos, quos Apostoli satanae tradidisse leguntur, corporaliter ab eo vexatos fuisse. Nam de Anania quidem et Sapphira, qui ad horribilem Petri increpationem statim mortui conciderunt, nec scriptura nec veterum quisquam dixit id, quod Cajetanus, eos satanae traditos fuisse a Petro. Judas vero proditor, quem satanae traditum a Christo testantur August. tract. 62. in Joan. et Chrysost. homil. 5. super 1 Tim. 1., non tamen corporaliter a satana possessus legitur, sed tantum spiritualiter. His accedit, quod in 2. epist. cap. 2. et 7., quibus locis resumitur sermo de fornicario jam converso et poenitente, nuUa si*. mentio vexationis aut infirmitatis corporalis, quam passus esset a daemone, sed tantum abundantis tristitiae, qua nimirum affectus fuerit propter ejectionem suam e consortio fideliiam. Quamobrem monet Corinthios Paulus, ut illum consolentur et confirment in eum chiritatem. Quod si daemoni traditus fuisset corporaliter exagitandus, debuisset postea conversus, eodem Apostolo jubente, a daemonis vexatione liberari. Atqui nihil tale circa eum factum fuisse legimus, nec in secunda epistola, nec apud ipsos Graecos commentatores. Deinde si traditus fuit satanae ad vexationem corporalem, sive per morbum, sive per aliquid simile, non ergo tam vitandus erat fratribus, quod Paulus praecipit, quam officiis humanitatis ab eis adjuvandus, et aegrotorum aut energumenorum more curandus. Adde, qvLod vexatio corporis parum commode vocatur interitus carnis, illis praesertim, qui vexationem hanc nolunt esse ad mortem, quoniam nec ita loqui solet scriptura. Denique si Apostoli morbos immittebant hominibus, vel arreptitios reddebant; conveniri potuissent apud judices infideles tanquam malefici, non sine ipsorum periculo et Chi'istianae religionis infamatione. Nam quod de S. Ambrosio narratur, hominem ab eo satanae traditum, repente factum arreptitium: sub Chri stiauo principe gestum fuit, et specialem habuit rationem. Fuerat enim ille homo non multo ante daemoniacus, et Dei beneficio liberatus. Itaque justum et congruum erat, ut ob novum facinus perpetratum in priorem poenam recideret. Nec pro Graecis illud facit, quodMarcus refert, Apostob"s datam a D omixio potestatem spirituum immundorum. Nam ut plenius apud Matthaeum legitur, cap. 10. dedit illis potestatem spirituum immundorum, ut ejicerent eos, ac sequitur, et curarent omnem languorem et omnem infirmitatem, non autem ut languores et infirmitates immitterent. Leguntur quidem Petrus et Paulus sententiam pronunciasse formidabilem, alter mortis in Ananiam et Sapphiram, alter caecitatis in Elymam magum, Act. 5. et 13., sed haec prorsus extraordinaria fuerunt. Hic autem de ordinaria potestate, qua adversus contumaces ecclesiae filios utebantur Apostoli, sermo est. Cum igitur ex his appareat, quam non multum probabilitatis habeat Graecorum cummentarius, aliorum sententiae potius accedendum videtur, qui traditionem hominis in potestatem satanae, de qua Paulus agit, interpretantur ejectionem ejus ac separationem a societate fidelium, id est, excommunicntionem majorem, maxime eam, quae nominatim ac publice, solennibus adhibitis, adversus aliquem fulminatur; sive per Apostolum fiat, sive per quemlibet Apostoli in ea potestate successorem: non habita ratione corporalis alicujus vexationis per satanam inferendae. Dicuntur enim, qui ad hunc modum excommunicantur, tradi satanae: quia projecti extra societatem fidelium, quae est ecclesia Christi, et per hoc privati bonis omnibus illi societati propriis ac peculiaribus, veluti sunt orationes ac suffragia communia, sacramentorum participatio, specialis divina protectio, cura pastoralis eorum, qui praesunt, et caetera talia, tyrannidi et incursibus diaboli, cujus regnum est extra ecclesiam, ita relinquuntur expositi, ut jam multo quam ante, cum adhuc essent in ecclesia, facilius ac propejsius in omne genus vitiorum, ab illo impulsi, praecipites ruant. Non igitur directe tradit hominem satanae, qui eum excommunicat, sed ex consequenti. Nam eo ipso, quo quis ejicitur extra ecclesiam, quae regnum est Christi, consequens est, illum eo constitui loci, ubi libere tanquam in suo regno grassatur diabolus. Hic commentarius est apud Latinos; ut nuncupatum Ambrosium, Pelagium, Primasium, Hugonem, Lombardum, Ilervaeum, Aquinatem, et autorem glossae ordinariae. Quorum etsi plerique etiam priorem sen- Eum referant, hunc tamen posteriorem ex propria sententia potius adferre videntur; ut eis hoc sit tradi satanae, quod est excommunicari; quMmvis nulla corporalis infestatio, quae fiat a daemone, conjuncta fuerit. Qui sensus etiam est apud Theodorum quendam Graecum Pauli interpretem (Heracleoten suspicor), cujus verba recitat Gaignaeus. Sed et Augustinus lib. 3. contra epist. Parmen., quum prius dubie de hac re locutus fuisset; postea capite 2. satis aperte traditionem hujusmodi simpliciter interpretatur anathema. Quo nomine non aliud quam excommunicat'onem, quae in usu est Ecclesiae, eum significare vuluisse, liquet ex ejus libro de tide et operibus capite vigesimo sexto, ubi rursus traditionem illam exponens, excomnmnicationem nominat; qua nimirum peccataquaedamgraviora ab ecclesia plecti solent. Imo diserte poenam hanc anathematis non corporalem esse sed spiritualem, animas obligantem, affirmat in epistola septuagesima quinta, quae est ad Auxilium episcopum. Quod autem ob rationem snpradictam excommunicati dicantar satanae traditi, declarant Innocentii primi pontificis ad concilium Carthaginiense scribentis illa verba, quibus monet episcopos, ut eos, qui per haeresin erant ab ecclesia separati, revocent ad ovile Domini: ne foris positi, inquit, et tanto praesidio a fide munitionis exclusi, periculis omnibus exponantur, devorandi luporum dentibus atque vexandi. Nec aliud arbitror Hieronymum sentire, cum dicit, ejectos de ecclesia rabido daemonum ore discerpi, in epistola prima, quae est ad Heliodorum cap. 7. Quid, quod et ipse Chrysostomus hanc eandem rationem adfert et explicat, tractans illud 1 Tim. 1., quos tradidi satanae, et cum isto loco conferens. Sic enim loquitur: Ejiciebatur incestus ille a communi fidelium coetu, abscindebatur a grege, fiebat nudus: atque ita destitutus lupis patebat, et prodebatur incursibus. Kam sicut olim nubes Hebraeorum castra tegebat, ita et ecclesiam protegit Spiritus sancti gratia. Si quis igitur extra ecclesiam fieret, comburebatur: fiebat autem extra ecclesiam Apostolorum judicio. Ita et Dominus Judamtradiditsatanae. Continuo enim post bucceUam introivit in illum satanas. Haec Clnysostomus, quae jure sufficiant: ut profecto nihil ei necesse fuerit, ullam afflictationem corporalem in hac traditione requirere, quemadmodum nec in Juda proditore quaerimus. Ac sane posteriorem hunc commentarium ipse contextus verborum Apustoli non obscure suggerit. Cum enim dixisset: Et non magis luctum habuistis, ut tollatur de medio vestrum, qui hoc opus fecit: mox praecijiiens ut id fiat, quod dixerat fieri debuisse, dicit se jam judicasse tradendum hujusmodi hominem satanae. Quod rursus expunens in fine capitis, ita praecipit: Auferte malum ex vobis ipsis: ut satis ex his appareat, eadem esse Paulo, auferre seu tollere malum hominem de medio fratrum, scilicet per excommunicationem; et eum tradere satanae.
In interitum r.arnis. Graece sIq oXc- Opov x^g O0Lp'/.b(;, ad interitum seu perniciem carnis. Id quo pacto exponant, qui traditum hominem satanae secundum corpus intelligunt, supra diximus: nempe de vexatione per morbum, aut ejusmodi quandam affectionem, qualis est energumenorum. Unde dicunt, his verbis praefigi terminum satanae, ut corpus duntaxat tangeret, animae parceret: sicut et in Job factum est. At juxta alios sensus est: ad interitum et destructionem camalis cupiditatis, quae in illo homine dominabatur: ut nimirum caro, sicut alias frequenter, accipiatur pro concupiscentia carnali; vel, quod eodem recidit, pro homine, quatenus carnali concupiscentiae subjectus est. Hoc modo carnem interpretatur Augustinus, scribens adversus Parmenian., ubi dicit, hunc hominem satanae traditum, ut interimeret in se sceleratam carnis concupii ^entiam: scilicet eam, qua ad tantum facinus perpetrandum fuerat incitatus. Sic et alii, qui pro posteriori sensu partis praecedentis supra citati sunt.
Ut spiritus salvus sit in die Domini nostri Jesu CJiristi. Salvus sit, Graece oco&Tj salvetur, sive salvus fiat, id est sakitem cunsequatur. Et loco sequentium in Graeco tantum legitur, in die Domini Jesu. Quae lectio in quibusdam etiam est Latinis MSS. et apud Augustinum lib. 22. contra Faustum cap. 79. et alibi. Commentator Amb. spiritum hoc loco Spiritum sanctum intelligit, quemadmodum et in illis verbis 1 Thess. 5. Ut integer spiritus vester et anima et corpus sine querela in adventu Domini nostri Jesu Christi servetur. Quam expositionem videre etiam est apud Oecumenium. Volunt autem hi Spiritum sanctum salvari non in seipso, sed iu humiue per donum spirituale: dum videlicet habetur ab homine Spiritus sanctus, atque in eo manet per suam gratiam. Et quamvis durus liic sermo videatur, ut Spiritus sanctus dicatur salvari; probabilitatem tamen aliquam accipit, tum ex eo, quod locutione non dissimili dicitur alibi Spiritus sanctus contrist.ari et exstingui, ut Ephes. 4. 1 Thessal. 5., tum quia spiritum carni oppositum, ut opponitur hoc loco, Pauhis Gal. 5. Spiritum sauctum intellexisse videtur. Verum hic istius intelligentiae nulla necessitas, cum per spiritum possit ipsum spirituale donum intelligi. Cujus expositionis Chrysost. etTheophyl.meminerunt: quanquam iidem cum aliis plerisque, praesertim iis qui carnem corpus interpretati sunt, per spiritum intelligunt animam. Imo sic habet versio quaedam vetus, qua usus est Augustinus libro primo de sermone Domini in monte, capite vigesimo, ut anima salva sit. Animam intellige quatenus est rationalis. Qui quidem sensus promptus ac facilis est. Nec obstat, quod in die Domini, id est in extremo judicio, non sola anima, sed etiam corpus salvum fiat. Nam in salute animae potissimum salus hominis consistit: et ex ea salus corporis cor sequitur ac dependetj quemadmodum annotant Graeci commentatores. Atvero secundum eos, qui nomine carnis intellexerunt carnalem cupiditatem, vel hominem quatenus carnalis est: spiritum consimiliter interpretari possumus spiritualem hominis vitam, vel ipsum hominem, quatenus spiritu renovatus est, ut totius periodi sit hic sensus: Hominem istum satanae tradendum, ut mortificentur in eo vitia carnis: atque ita ipse homo spiritu renovatus salutem adipiscatur in die, quo Christus Dominus venturus est ad judicium: videlicet auditurus illam judicis vocem cum caeteris electis: Venite benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum, etc. Matth. 25. Nam quod quidam diem Domini interpretantur de judicio particulari, quod fit in morte, non est consonum scripturis: in quibus dies Domini, relatus ad saeculum futurum, semper indicat tempus universalis judicii: licet huic etiam particulare judicium sao modo respondeat. Notandum est igitur, Apostolum his verbis: in interitum carnis, ut spiritus salvus sit, etc. declarare causam finalem excommunicationis ex parte ejus, qui excommunicatur. Ea namque est emendatio illius et salus. Quam causam excommunicationis etiam significavit 1 Timoth. 1. dicens: ut discant non blasphemare, et 2 Thes. 3. ut confundatur. Sed quaeres: qui fieri possit, ut ad in- i teritum carnis et salutem spiritus homini ]| cedat excommunicatio, qua satanae traditur; quum illi, qui sub diaboli sunt potestate, sicut dictum est supra, multo jam liberius ac propensius serviant carni, magisque reddantur a salute spiritus alieni. Respondemus, excommunicationem ad effectum emendationis et salutis homini excommunicato proficere, non sua natura, sed ex occasione: dum ea poena admonitus incipit cogitare, propter quid patiatur, atque illud odisse propter quod patitm*, id est, peccatum suum, quo poenam illam commeruit, nimirum vexatione dante intellectum. Agitur autem hoc totum per Dei misericordiam et piam excommunicantis intentionem, quae est, ut peccator hujusmodi per corporalem ejectionem ac separationem pudefactus et contristatus, ad mentem redeat, et culpam agnoscat; denique humiliter petat illuc recipi, unde fuit ejectus. Hinc porro consequens est, orandum esse pro excommunicato. Nam salus ejus a Dei misericordia non recte, nisi precibus ad Deum fusi.s, exspectatur. Ad quod faciendum ipsa etiam admonet excommunicationis poena. Dum enim vident fideles, fratrem a corpore suae societatis separatum periclitari, ne prorsus pereat, excitatur eorum pietas ad orandum Deum, ut membrum illud corpori rursus uniat, vitaeque ac sanitati reddat. Hac de re plura a nobis et ab aliis, atque ex professo, dicta sunt in 4. sent. dist. 18.
5:6
6. Non est bona gloriatio vestra. Est, additum fuit ab interprete. Quidam Latini codices Augustini tempore, sicut ipse testatur lib. 3. contra Parmen. cap. 2. sine negatione legebant: Bona gloriatio vestra. Nec eam lectionem improbat, cum intelligi possit ironica exprobratio. Verum hodie codices omnes constanter addunt negationem. Porro gloriationem hanc Corinthiorum Graeci interpretantur de infami isto homine, tanquam uno ex magistris ipsorum et sapientibus: quemadmodum et illud superius: et vos inflati estis? At nescio quam probabiliter. Nam nec in posteriore epistola, ubi rursus istius fornicarii mentio fit, ulla significatio est, eum doctum et sapientem fuisse. Nec admodum verisimile est, fideles Corinthios de homine palam adultero et incesto, propter ejus doctrinam saecularem, si qua praeditus erat, putasse sibi gloriandum. Et alioqui sapientes hujus saeculi, cum gloriae sint percupidi, ab iis maxime vitiis in publico temperare solent, quae gignunt infamiam. Unde et in pseudoapostolis, qui sese Corinthiis venditabant, nullum infame crimen notat Paulus: sed vocat operarios subdolos, transfigurantes se in Apostolos Christi et ministros justitiae 2 epist. cap. 11. Quocirca Latinorum magis placet commentarius, qui generaliter eam intelligunt gloriationem, quam praeced. cap. Pauhis in Corinthiis reprehendit: qua nimirum partim magistri nomine sapientiae et eloquentiae sibi placebant, partim discipuli gloriabantur in magistris, ut haec sit repetitio ejus, quod paulo ante dixit: et vos inflati estis, juxta sensum ibi redditum. Dicit ergo: non bona, Sjre 7ion pulcra, id est, valde mala ac turpis est ista gloriatio vestra, flagrante inter vos tam foedo crimine, quod luctum magis exposcebat. Non bonum pro valde malo, litotes est scriptm-is familiaris.
Nescitis quia modicum fermentum totam massam corrumpit? Ostendit, eos non habere quod glorientur, sed magis quod timeant et caveant. Corrumpit, graece, Cu,aoT fermentat. Quod vocabulum medium est, ut possit et in bonum et in malum accijti sententia, quum sit veluti yvctjjiTj generalis: tametsi Pauhxs tam hoc loco, quam ad Gal. 5., ubi eam repetit, in malam partem usurpet, atque in lege veteri fermentum fere significationem habeat corruptionis: imo et in Evangelio, ubi praecipit Dominus cavendum a fermento Pharisaeorum et Sadducaeorum, Matth. 16. Quanquam et nonnunquam sumitur in bonam partem, ut in parabola, Domino dicente: Simile est regnum coelorum fermento, quod acceptum mulier abscondit in farinae satis tribus, donec fermentatum esttotum, Matth. 13. Sed et hanc ipsam Apostoli sententiam Cyrillus Alexandrinus lib. 4. in Joan. cap. 17. in comparationem rei sanctae assumit, ita scribens: Sicut parum (uti Paulus ait) fermenti totam massam fermentat, sic paroula benedictio totum hominem in seipsam attrahit, et sua gratia replet. Ita Cyrillus. Ac sane fermentum ipsum non coiTumpit massam, dum eam fermentat, sed magis aptam reddit usui humano. Proinde Hieron. in comm. epist. ad GaL utriusque loci versionem emendat, pro corrumpit volens fermentat legendum esse. Ex quo colligitur (ut id obiter admoneamus lectorem) hanc novi testamenti versionem, quam in manibus habemus, non eandem prorsus esse, quam emendatam ecclesiae dedit Hieronymus. Pro massa Graece est (pupajjia. Hieronymus conspersionem vertit, quemadmodum et noster interpres in versu proxime sequenti. Significat autem ^'jpafia farinam vel aliam similem materiam, aqua, vel oleo, vel alio liquore conspersam ac temperatam, atque redactam in massam. Dico vel similem materiam: siquidem in epistola ad Romanos 9. dicitur de massa figuli, id est, luto. Quem locum citans August. in tract. de quarta feria cap. 4. pro massa conspersionem legit. Nam et Graecum verbum cpupa v generaliter significat subigere, miscere, temperare. Porro Latinum vocabulum massamulto latius patet, quam 9'jpa;jia Graecis, aut conspersio Latinis. Legimus enim massam caricarum, ficorum, ferri, phimbi, quae ©'jpajia aut conspersio dici non potest. Itaque consporsio melius hic convenit, quam massa. Est autem in his Apostoli verbis occupatio. Nam dicere poterant Corinthii: Unxi-S est qui peccavit: quid hoc ad caeteros? Respondet Apostolus: An nescitis, modicum fermenti satis esse ad totam farinae conspersionem sapore sui imbuendam? id est, unum paucosve homines facile suis moribus totam afficere multitudinem? ac certe facilius male afficere quambene, vitiare quam sanare. Significatur hac parte finis ac scopus excommunicationis ex parte ecclesiae: qui quidem excommunicationis proprius ac primarius est finis. Nam excommunicatione potissimum id agitur in ecclesia, ut unius morbidi membri separatione totum corpus a morbi contagione servetur.
5:7
7. Expurgate vetus fermentum. Quidam vetusti codices, Graecis plerisque sufi"ragantibus legunt: Expurgate igitur vetus fermentum. Illationis omitteudae fuit occasio, quod sine ea legeretur haec Scriptura in sacro paschali officio. Caeterum optime quadrat hic illativa particula. Ratiocinatur enim Apostolus ad hunc modum: Si modicum fermenti totam conspersionem fermentat: igitur expurgare, hoc est purgando ejicere debetis fermentum vetus: id est, separare a vobis hominem malum, cujus exemplo caeteri possent infici, sicut fermento tota afficitur massa. Dicit autem vetus fermentum, proprio fermenti epitheto; ut denotet vetustatem hominis secundum carnem viventis. Alludit Apostolus ad ritum legis Mosaicae, qua populus jubebatur, instante solennitate paschali, e suis domibus eliminare omne fermentum ac fermentatum, atque ita sine fermento novam facere conspereionem, et panes azymos, et cum his pascha celebrare. Quae omnia quoniam in figura contingebant iUis, infra cap. 10. merito Paulus ea ad correctionem et instructionem vitae Christianae figuraliter accommodat. Quod ergo dicit, expurgate vetus fermentum, idem est cum eo, quod absque metaphora dicit in fine: Auferte malum ex vobis ipsis. Nonnulli fermentum vetus generaliter interpretantur peccati vetustatem, seu prioris vitae corruptionem, ut haec sit generalis exhortatio ad vitae puritatem; sicut paulo post: Non in fermento veteri, etc. Utrumque sensum indicat Ambrosius lib. 1. de poenit. cap. 14. Sed priorem contextus sermonis magis exigere videtur. Et nihil vetat, fermenti metaphora nunc hominem vitiosum, nunc ipsum vitium aut vitia significari.
Ut sitis nova conspersio. Nunc conspersionem dicit interpres, quam superius massam. Atqui clarior esset analogia Pauli, si eadem utrobique latina vox audiretur, vel massa vel conspersio. Sensus: ut remoto fermento veteri, quae coetum vestrum inficit sui contagio, sitis popuhis sanctus, ambulans in novitate vitae. Nam si vel modicum fermenti remanserit in massa; adeo non manebit nova conspersio, ut etiam tota contrahat saporem ac naturam veteris fermenti.
Sicut estis azymi. ''AGo/xoi, id est, infermentati. Sic eos vocat, quod ad eorum statum et professionem attinet. Vult enim, ut vita professioni respondeat, ac si dicat: ut par est eos facere, qui sunt professione azymi, id est, sinceri et puri a fermento peccati. Nam Christiani per baptismum constituuntur in statu novitatis ac puritatis, enndemque statum post baptismum profitentur. Eam puritatem significabant panes azymi, quibus tempore paschali Judaei vescebantur. Unde persistens in allusione figurae veteris, adhuc subjungit:
Etenim pascha nostrum immolatus est Christus. Graece et Syriace: Nam et pascha nostrum pro nobis immolattim, sive immolatus est Christus. Valla credit interpretem omisisse particulam pro nobis, halhicinatum similitudine dictionum: quia cum bis iu Graeco legatur y]li-(»v, semel tantum legerit, mediam transiliens praepositionem. Alius suspicabitur omittendae illius particulae datam occasionem ex officio paschali, in quo tantum canitur: Pascha nostrum immolatus est Christus. Verum hinc argumentum accipi potest pro Latina lectione. Non enim ecclesia praetermittere voluisset illud pro nobis, in tam brevi versu cantando, si in Paulo legisset. Itaque non abs re suspicatur Erasmus, eam partem iu Graecis codicibus adjectitiam esse. Pascha sumitur hic, ut alias saepe, pro agno paschali, sed hic mystice intellecto. Aliae ejus acceptiones aliis locis occurrunt, ut pro solennitate paschae, pro coena paschali, sive pro ipsius agni immolatione et esu secundum legem. Qua de re, simul et de vocis etymo, plura dicemus ad illud de Mose dictum Heb. ll. Fide celebravit pascha. Sensus Apostoli: Merito vitam azymam a vobis exigo; quandoquidem agnus noster paschalis immolatus est: nempe Christus, pro nobis in ara crucis oblatus. Ipse enim verus est agnus, qui abstulit peccata mundi. Quare sicut Judaei fermento abstinebant, quamdiu pascha celebrabant: ita et vos chi-istianum ac perpetuum pascha agentes, semper oportet abstinere a fermento veteris ac pravae conversationis. Ad hoc enim Christus pro nobis immolatus est. Rem explicat sequenti cobortatione:
5:8
8. Itaque epulemur. Epulemur, Graece dopTaCo>|i£V j quod verbum proprie significat diem festum agere. Et quidem sic legit Cyprianus libro de habitu virginum, festa celebremus. Et Origenis interpres hom. 5. super Leviticum ita vertit, diem festum celebremus. Quae eadem Augustini lectio est lib. 3. contra Parm. Haimo quoque testatur, aliam editionem habere: Itaque festivitatem celebremus. Verum quia festis diebus solennes epulae ex carnibus immolatis exhiberi solebant; hinc etiam usurpatur hoc verbum pi-o eo quod est, festum et solenne epulum celebrare. Et ita sumitur hoc loco: ut sit allusio ad epulum agni paschalis typici. Porro quibus epulis pascha nostrum celebrandum sit, docet consequenter.
Non in fermento veteri. Id est, non cum fermento veteris vitae, quoniam et Israelitis cum fermento suum paschale epulum celebrare nefas erat. Sequitur expositio fermenti veteris.
Neque in fermento malitiae et nequi~ tiae. Pro nequitia alii versutiam, alii pravitafcem vertunt. Aug. malignitatem legit. Haec enim significatur Graeca voce TcovTjpta. Nam quod Cajetanus omissionis peccata putat intelligi, nullam ex Graeco rationem habet. Rectius illud, quod Tbeopbyl. admonet, Tiovrjptav nequitiam, aliquid pejus esse quam sit xaxca malitia. Malus enim est, inquit, quisquis male agit; nequam autem, qui meditate et cum dolo male agit. Unde diabolus ad male agendum versutissimus Graeco nomine TCOVTjpog passim appellatur in Scripturis: quod interpres vulgatus varie vertit, ut malum, malignum, nequam, nequissimum. Praecipit igitur Apostolus, pascha nobis celebrandum esse, non cum fermento malorum, vel, quod deterius est, pravorum operum; id est, quae fraudem et pravam machinationem habeant adjunctam: alioqui futurum ut exterminamur e populo Dei, quomodo lex minatur Israeliti'^, qui fermentatum ederent diebus pascbalibus, exterminationis poenam e populo, Exodi 12.
Sed in azymis sinceritatis et veritatis. Per azymos panes, id est, fermento carentes, quibus Israelitae in epulo paschali et per omnes dies paschae vescebantur, significari vult Apostolus sinceritatem ac veritatem conversationis: ut, quemadmodum annotavit Tbeopbyl., vita sincera et pura opponatur malitiae: vita autem vera, id est, hypocrisi ac dolo vacans opponatur nequitiae. Nam alii sensus, quos idem adfert Theophylactus, minus huic loco congruunt.
5:9
9. Scripsi vobis in epistola: ne commisceamini fornicariis. Post decretum, quo mandavit incestum illum excommunicari, statuit nunc, seu potius repetit antea statutam a se regulam generalem de vitandis fomicariis, ac caeteris palam criminosis fratribus. Hinc autem apparet, aliam ante banc a Paulo scriptam fuisse epistolam ad Corinthios, quae post interciderit. Nec enim dubium, quin et aliae exciderint epistolae ab Apostolis scriptae. Et ita de ea, cujus hic mentio fit, multi sentiunt expositores, tam veteres quam recentiores, praesertim Latini. Pro argumento potest etiam illud adduci, quod ante secundam epistolam scriptam dicebatur ab aemulis Pauli, epistolas ejus, quas ad Corinthios scriberet, graves esse et fortes; ut ipse refert 2 Cor. 10. Jam igitur ad eos scripserat plures epistolas. Atqui Chrysostomus ac caeteri Graeci non de alia epistola, quam de hac ipsa Paulum loqui censent. In hac enim paulo ante jusserat fornicarium tolli e medio congregationis. Quod deinde iterum praecepit sub metaphora expurgandi veteris fermenti. Ne igitur errarent Corinthii, eiistimantes omnes omnino fomicarios sibi vitandos esse et a se repellendos, exponit Apostolus, de quibus hoc intelligi velit. Ad id vero, quod adfertur ex 2. epist. responderi posset, esse enallagen numeri. Nam de epistola, quae apud nos prima est ad Corinthios, id intelligi volebant illi adversarii, propter quaedam dura et autoritatis plena, quae hoc capite et superiori continentur. Utra harum opinionum vera sit, non omnino constat: fateor tamen in priorem mepropensiorem. Etenim qui dicit, scripsi vobis in epistola, ex ipso loquendi modo magis significat priorem quampiam epistolam, quam eam ipsam, iu qua scribit. Ita quum ait in 2. epist. cap. 7. Etsi contristavi vos in epistola, de epistola prius scripta loquitur. Et ejusdem epist. cap. 2. bis terve dicens: scripsi vobis, ad priorem utique epistolam respicit: sicut eo loco ostendemus. Quod si vohiisset Apostolus illud significare, quod proxime scripserat de fornicario e medio fratrum auferendo, non diceret, scripsi vobis in epistola, sed: nunc modo scripsi vobis, vel, jam nunc audistis. Adde, quod nec illuc quidem referri potest, quod hic dicitur, si res bene consideretur. Non enim sunt eadem, de medio congregationis fidelium aliquem tolli, et convictum ejus vitari. Neque mens Apostoli est, eandem poenam excommunicationis, quam hic statuit in hominem adulterum et incestum, extendi ad omnes, de quibus nunc loquitur: sed leviori quodam excommunicationis genere vult eos puniri, quemadmodum infra a nobis declarabitur. Ex his ergo valde probabilis fit eorum sententia, qui putant Apostolum de diversa quadam epistola loqui: quae Corinthiorum negh'gentia postea perierit. Porro commisceri fornicariis hoc loco, non est turpitudinem cum fornicariis exercere, sed vitae commercium et consuetudinem cum eis habere.
5:10
10. Non utique fornicariis hujus mundi. Graece: et non omnino fornicariis mundi hujus. Sensus est: Id quod scripsi, nolo intelligatis universe dictum de fornicariis, ac si comprehensos velim etiam infideles. Per mundum hunc intelligit universitatem eorum, qui per baptismum non sunt separati a mundana conversatione, id est, qui nondum facti sunt Christiani. Non igitur omnes fornicarii secundum Apostolum sunt fornicarii hujus mundi; non enim illi, qui sunt in ecclesia: quos et fratres paulo post vocat, et intus esse affirmat, et a quorum consuetudine abstinendum docet. Ex quibus manifeste contra sectarios ostenditur, etiam malos et scelerosos homines esse in ecclesia. Negat autem Apostolus, se locutum de fornicariis hujus mundi; non quod illorum non sit etiam vitanda conversatio, quatenus nostris moribus contagium adferre possit; hoc enim ipsa naturae lex praecipit: sed peculiariter ac majori studio pluresquG ob causas ab illorum abstinendum est consortio, qui fratres cum sint, et Christi fidelium nomine censeantur, | professionem suam male vivendo dehonestant, fratribus exemplo nocent, ipsumque nomen Christianum probris ac maledictis infidelium exponunt, si praesertim ut tales notati ac nominati sint ab ecclesia. Quod erat genus quoddam excommunicationis, etsi minus eo, quo satanae quidan: tradebantur. At dices: Christi lege non amplius praecipi, quam ut frater ecclesiam non audiens, sit nobis sicut ethnicus et publicanus, Matth. 18. Non magis igitur abstinendum nobis erit a consuetudine cum fratribus fornicariis (quod vult Paulus), quam cum fomicariis hujus mundi. Motus hoc argumento Cajetanus dicit: Domini sententiam mitiorem esse quam Pauli, 4ui censeat, fornicarium fratrem plus vitandum quam ethnicum. Sed vera responsio est, verborum Domini: sit tibi sicut ethnicus et publicanus, hunc esse sensum: Habeto illum eo loco, quod ad exteriorem conversationem pertinet, quo Judaei habent ethnicos et publicanos. Nam ad Judaeos ea verba Christus loquebatur, qui consuetudinem ethnicorum et publicanorum adeo declinabant, ut nec salutandos putat'ent. Qua iu re nobis Christianis non sunt imitandi. Quocirca nihil prohibet, quosdam fratres, etsi nondum satanae traditos, ut de quibus hic Paulus, magis a nobis vitandos esse quam ethnicos.
Aut avaris, aut rapacibus. Ad singula repetendum, hujus mundi. Avaros intelligit eos, qui quomodocunque res alienas injuste vel auferunt vel detinent; praesertim si furto aut fraude id faciant. Nam qui aperte et per vim tollunt rem alienam, rapaces sunt. Dicuntur illi quoque avari, qui sua tenacius retinent absque aliorum injuria. Sed de iis non diceret Apostolus, ne commisceamini. Nec hi tam proprie dicuntur Graece TiXsovlxTat. Deducitur enim hoc nomen a plus habendo, et eos significat, qui plus semper appetentes, per fas etnefas, per foenus et fraudes student augendae rei. In hunc avarum dicitEcclesiasticus cap. 10. Avaro nihil est scelestius. Hic enim et animam suam venalem habet.
Aut idolis servientibus, graece £?(3co- AoAaxpatg^ id est, simulacrorum cultoribus. Cultum intellige Deo debitum, quem Xaxpsta fere in Scripturis significat. Unde idololatrae dicuntur, ait Augustinus lib. 1. de Trinitate cap. 6., qui simulacris eam servitutem exhibent, quae debetur Deo. Observa Paulum ea peccata nominasse, sub quibus omnia caetera possint intelligi. Nam fornicarius peccat in seipsum; avarus et rapax in proximum; idolorum cultor in Deum. Omae autom peccatum ad aliquod genug istorum trium pertinet.
Alioquin debueratis de hoc mundo exiisse. Graece, quandoquidem, sive alioqui debetis sane de mundo exire, tametsi pormodica difi"erentia est inter 6cpet'AeTS^ debetis, et cocpecAexe^ debebatis, id est, deberetis. Sensus: Si vobis abstinendum esset a consuetudine fornicariorum ac caeterorum hujus mundi criminosorum hominum; deberetis mundum relinquere, et ut ita dicam, in aUum mundum commigrare. Quo in sermone hyperbole quaedam est, qua significatur infideles, apud quos memorata vitia regnant, per totum mundum sparsos esse, et ubique obvios: ut proinde difficillimum sit ac pene impossibile, eorum commercia vitare. Quod nec oportebat; quandoquidem tunc infideles sancta Christianorum inter ipsos conversatione erant alliciendi ad fidem. Ita Augustinus contra Parmenianum scribens, haec Apostoli verba, alioquin debueratis de hoc mundo exiisse, suis verbis prosequitur: Opus enim vestrum in hoc mundo illud est, ut peccatores Christo ad salutem lucremini. Quod fieri tion poterit, si eorum colloquia, convictumque fugiatis. Quam eandem rationem adfert homilia 50. cap. 4. Hinc et Apostolus infra cap. 7. praecipit, nc fidelis dimittat conjugem infidelem cohabitare consentientem: et capite 10. permittit ei cibum sumere cum infidelibus: Si quis, inquit, vocat vos infidelium, et vultis ire etc. Alii alios hujus loci commentarios adferunt, sed obscuros ac parum certe probabiles: nec illud placet, quod quidam mundum vel hunc mundum, Graeciam interpretantur. Non enim sola Graecia vitiorum hujusmodi, quae hic recitantur, ferax erat, sed totus mundus infidelium. Taceo de Cajetano, qui Graeca non bene intelligens, ab illo loco, Scripsi vobis in epistola etc. non parum a mente Pauli peregrinatur in suo commentario; quem videat apud ipsum qui volet. Caeterum ex Apostoli sententia, quam hic tradit, colligere licet, in iis regionibus, ubi plerique sunt haereticis erroribus imbuti, non esse fidelibus illicitum cum illis versari; quantum quidem ad ecclesiae legem attinet. Non enim vult ecclesia praecepto suo fideles obstringere, ut civitates suas ac regiones relinquant. Dico, quantum attinet ad legem ecclesiae. Nam ut ante dixi, lege naturae tenetur quisque quoad potest, suum periculum vitare.
5:11
11. Nunc autem scripsi vobis non commisceri. Plenius exponit, de quibus et quomodo velit intelligi, quod scripserat, non conversandum cum fornicariis. Nunc particula est attentionem postulantis ad id quod dicit, non autem significantis se diversum aliquid jam scribere ab eo, quod olim scripserat; ut imaginantur Cajetanus et alii quidam. Sensus enim est: At vero quod scripsi vobis, tale est: ut ne commisceamini, etc. Sermo continuandus cum eo quod sequitur.
Si is, qui frater nominatur, est fornicator aut avarus. Graece: Si quis frater nominatus aut fomicator aut avarus: nisi quod quidam codices pro ri TTOpvoc, aut fornicator, habent 15 ii6pvo<;, sit fornicator aut avarus, etc Utriusque lectionis meminit Theophylactus: juxta priorem sententia caret verbo, quod tamen Graeci subintelligunt. Et alioqui familiare est Hebraeis verbum substantivum supplendum relinquere. Versio, qua Pacianus usus est, utrumque conjungit: Si quis frater nominatur, et sit aut fornicator, aut simulacris serviens, aut avarus, etc. Nec fere secus contra Parmenianum scribens Augustinus. Nam legit et subinde repetit: Si quis frater nominatur, et est aut fornicator etc, idque secundum omnes codices MSS. in castigatione Plantinianae editionis ad- hibitos, licet in aliis locis apud Augusti- num illud et est, non legatur additum, ut libro de fide ct operibus cap. 2. et ho- milia 50. _ Graeca lectio, sicut ab Oecumenio di- ligenter est annotatum, duobus modis intelligi potest: Vel sic ut participium nominatus (quod in Graeco est praesen- tis temporis ovofJiaC6jJ.£voO fratrem determinet; ac sensus sit: Si quis, cum frater appelletur, id est, Christiani nomen gerat, sit fornicator aut avarus, etc Quem sensum spectat textus nostrae versionis. Vel ut idem participium referatur ad sequentia: Si quis frater fuerit nominatus fornicator, autavarus, etc. hoc est: si quis Christianus adeo manifeste fornicator sit aut avarus aut quicquam tale, ut etiam hujusmodi nomine passim ab hominibus designetur, et commune nomen sibi quodammodo fecerit proprium, id est, si eo nominesitdiffamatus. Hunc sensum priori praefert Oecumenius,haud immerito. Nam famosi more Scripturae nominati dicuntur; o-raece ovojjiaCofiSvoi vel ovofiaaxo'., ut 1 Siach. 3. de Juda: Et nominatus usque ad novissimum terrae. Ecclesiast. 39. Narrationem virorum nominatorum conservabit. Baruch 3. Ibi fuerunt gigantes nominati. Caeterum nominatus, quando idem valet quod appellatus, graece dici solet xaAoufJLSvoc;, XsyoijLSvoc Kectius igitur dvojJiaCojJisvo- sequentibus adjungitur sensu jam dicto; quem et Augustinus tradit adversus Parmenianum disputans: hi verbo nominatur, inquit, hoc intelligi voluit Apostolus, parum esse, ut sit quisque talis, nisi etiam nominetur, id est, famosus appareat; et in libro de fide et oper. Nominantur, id est, }ioti famosique sunt. Eidem sensui patrocinantur et alii veteres, qui partem hanc ita legunt, ut verbum nominatur ad sequentia refen-i oporteat, velut Ambrosius lib. 1. de poenit. cap. ult. et in epist. 82., quae est ad eccles. Vercell. Interpres Irenaei lib. 4. cap. 46. et interpres Ori- genis homilia 5. super Levit. Sic enim apud eos legitur: Si quis frater nomi- natur fornicator, aut avarus, aut ido- lolatra, etc. Sed et codex Paulinus ve- tustissimus, cujus Erasmus meminit, ita legit: Si quis frater nominatur inter vos fornicator aut avarus. Expressius autem id voluit Cyprianus, seu quisquis autor libri de aleatoribus, dum verbum rejecit in finem. Si quis frater, inquit,
fornicarius, aut idolorum cultor, aut avarus, aut raptor sive injustus nominatus fuerit. Porro sciendum est, Augustino in homilia citata nominationem eam, quae dicta est, non sufficere. Cum enim dixisset: Nos vero a communione prohibere quenquam non possumus, nisi aut sponte confessum, aut in aliquo, sive saeculari, sive ecclesiastico judicio nominatum atque convictum, postea probans ex Apostolo, quod dixerat, ita subjungit: Alioquin, illud cur dixit: Si quis frater nominatur aut fomicator, aut idolis serviens, et caetera, nisi quia eam nominationem intelligi voluit, quae fit in quenquam, cum sententia ordine judiciario atque integritate profertur? Nam si nominatio sola sufficit: multi damnandi sunt innocentes; quia saepe falso in quoquam crimina nominantur. Haec eo loco Augustinus, quem allegat et sequitur Thomas Aquinas in commentario. Verum non apparet in vocabulo nominationis, ut hic usurpatur a Paulo, totum ilhidincludi, quod Augustinus requirit: quanquam procul dubio mens Apostoli est, id quod hic praecipit, agendum ordine judiciario, quem alibi praescribit, ut 2 Thess. 3. vers. 14. Quodsi tamen adeo notorium sit crimen, ut nulla tergiversatione celari possit, quale erat illius Corinthii, qui uxorem patris habebat: non videtur ex Apostoli mente sententia judicis exspectanda ad hoc, ut ejusmodi frater criminosus vitetur. Fornicator est, quisquis mulieri copulatur extra conjugium. Avarus, qui rem alienam vel aufert vel detinet injuste: ut dictum est supra. Unde pro avaro apud Tertull. libro de pudic. cap. 18. \Q^\tm fraudator.
Aut idolis serviens. Graece ci(5aj/.o- AatpTjc, simulacrorum cultor. Quaerunt commentatores, quomodo idem sit et frater et idolorum cultor. Responsio est, id fieri, quoties is, qui baptismo et professione Christianus est, sive ex animo, seu metu, seu placendi voluntate, seu quavis aha ratione inductus, inlidelium sacris sese admiscet, ut vel idolum colat, opere saltem externo, vel de idolothytis Cnll. Estii Comm. Tom. I. edat; contra illud: Nolo vos socios fieri daemoniorum, infra cap. 10. Ubi et illa sunt praecepta: Neque idololatrae efficiamini, et: Fugite ab idolorum cultura. Sic et Joannes praecipit in fine primae epistolae: Filioli, custodite vos asimulacris.
Aut maledicus. Graece AOtdopog^ id est, conviciator, contumeliosus, item maledicentiae morbo laborans. Qui enim facilis est ad convitia, facile etiam maledicit, id est, malum imprecatur. Et hujus crimmis gravitatem ex eo disce, quod communem poenam mereatur cum caeteris hic enumeratis. Vide accuratius ad cap. 6. vers. 10.
Aut ebriosus. iEbrietas suo genere peccatum mortale est, quemadmodum et alia hujus loci. Quod enim quis propter delectationem vini (inquit Thomas in commentario) velit perdere usum rationis, exponens se periculo multa alia peccata perpetrandi, videtur esse contrarium caritati. Contingit tamen per accidens, ebrietatem non esse peccatum mortale, propter ignorantiam fortitudinis vini, vel debilitatis proprii capitis. Quae tamen excusatio tollitur per frequentem experientiam. Etideo Apostolus signanter non dicit ebrius, sed ebriosus. ' Haec ille. Quae eadem fere scripsit ad illud ebrietatibus. Ex quotamen Apostoli loco, simul et ex altero qui est Gal. 5, ubi similiter comessationes ebrietatibus adjungit, haud temere videri potest, sicut comessatio damnatur propter immoderatum studium gulae, etiamsi non privet hominem usu rationis. sic etiam sentiendum esse de ingurgitatione vini; praesertim cum et alibi Scriptura in ebrietate spectet non tum rationis defectum, quam excessum potus inebriativi: sive potantem inebriet usque ad deliquium rationis, sive non. Quapropter in hoc genere etiam illi daninautur et graviter increpantur in Scriptura, qui quod vini potu non facile dejiciantur. copiosius illud hauriunt. Hinc illae comminationes: Vae, qui potentes estis ad bibendum vinum, et viri fortes ad miscendam ebrietatem, Jes. 5. et: Vae his, qui commorantur in vino, et student calicibus epotandis. Prov. 23. Huc accedit, quod nec apud Graecos aibooor, nec apud Latinos ebrius, tunc solum quis dicitur, quum ex potu ratio prorsus consopita fuerit; verum etiam si sic obnubilata, ut plenum et perfectum eius usum non habeat. Jam nec iUud constat, Graeco nomine, quod interpres ebriosum vertit, frequentiam ebrietatis hoc loco significari, cum et de ebrio dicatur, qui forte non alias sese inebriavent. Quare sicut alia vitia seu peccata, quae Paulus hoc et seq. cap. recenset, ut fornicarium, adulterum, rapacem, furem, maledicum esse, et quae rursus enumerat Gal 5., nec frequentiam includunt m sua ratione, nec de frequentia exponenda sunt, ut verum sit quod dicit Apostolus: quoniam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt: ita et de ebnetate atque eo, quem fJ.E^oaov Apostolus vocat, dicendum videtur. Neque tamen Apostoli mens est, cum fratre, qui semel fornicatus fuerit, aut furatus, aut convitiatus, aut sese iuebriaverit, si postea cesset, non esse cibum sumendum: sed ita demum, si haereat in hujusmodi vitio, etiam postquam admonitus fuerit. Nam unus aut alter actus in talibus non reddit hommem nominatum, id est, famosum. Quae res etiam argumento est, vocabuhim ovo}j.aGo- fjisvoc nominatus, ad sequentia potius, sicut ostendimus, quam ad id, quod prae- cedit, attinere.
Aut rapax. Qui dicantur rapaces, supra dictum est. Cum ejusmodi nec cibum mmere. Subjungit hoc Apostolus per epi- tasin: cum alioqui sine eo absohita esset oratio. Itaque exaggeraticme explicat, quomodo sit accipiendum quod dixerat,
non commisceri, quasi dicat: Hoc sen- seram, quando scripsi vobis, ne com- misceamini cum fratre nominato fornicano etc, consortium ejus ita vobis fugiendum esse, ut nec mensam cum eo habeatis communem. Rursum his verbis excom- municationis poena significatur, minor cestum iHum. Plus enim est tradere quempiam satanae, quam sola fidelium consuetudine et convictu eum privare. Nam qui traditur satanae, prorsus abscinditur ab ecclesia, adeo ut frater esse desinat, nec jam ilU suffragia ecclesiae communia quicquam prosint. Is autem, de quo nuDC agitur, frater permanet: a quo tamen propter improbam ejus vitam sese subtrahunt aUt fratres, ut eo pudore revocetur ad meUora. Nec vero satanae quisquam tradebatur, nisi propter crimen aliciuod gravissimum ac prorsus intolerandum, quale est haeresis propter quam satanae traditi Hymenaeus et Alexander 1 Tim. l.> et quale incestus, de quo actura est supra. Vitabantur autem a fidelibus etiam quorum minora erant crimina. Scio quosdam commentatores hoc genus excomraunicatorum a priori non distinguere. Quin et August. libro 3. contra Parmen. id, quod Paulus dicit, cum ejusmodi nec cibum sumere, de poena anathematis intellexit, tanquam eadem cum poena ilUus incesti: tametsi postea refert etiam ad minores excommunicationes, juxta germaniorem hujus loci sensum. Quem praeter ea, quae supra dictasunt, admodum confirmat locus simiUs in episf. 2. ad Thess. 3., ubi denuntiat eis Apostohis, ut sese sabtrahant ab omnifratre ambulante inordinate, et non secundum traditionem ab ipso ac- ceptam. Ac postea declarans mordinatam eorum conversationem, dicit: Audivimus enim inter vos quosdam ambulantes m- quiete, nihil operantes; sed curiose agentes, etc. Deinde poenam statuit us, qui tales sunt, et admoniti non se corri- gunt: Quodsiquis, inquit, non obedit verbo nostro per epistoJam, hunc no- tate: et ne commisceamini cum illo, ut confundatur. Sane Uquet, haec crimina, arabuhire m- quiete, nihil operari, sed curiose agere, non esse ejus generis, ob quae quis traden- dus sit satanae; et proinderainorem quan- dam excommunicationem eo loco signi- ficari, per quam non desinat esse frater, qui sic punitur. Unde etiam continuo subtamen ea, qua superius plecti voluit in-. jicit: Et nolite quasi inimicum existimare, sed corripite ut fratrem. Patet etiam, ita demum fideles subtrahere se debuisse ab istiusmodi fratris consorlio, si ab ecclesia notatus fuisset, utique per sententiam; sine qua non poterat ab omnibus cognosci, quod vitandus esset: ac proinde non satis fuisse ad obligationem vitandi, quod lex generalis ab Apostolo data esset, ut nonnulli putant: nisi forte tunc, quando palam constaret, quempiam sub lege comprehendi, sicut ante dictum est. Quamvis autem ista excommunicatio minor esset illa priore, major tamen erat ea, quam hodie minorem excommunicationem vocamus. Qua de re plura ad locum memoratum 2 Thess. 3. Quot autem et qui sint aut antiquitus fuerint, seu gradus seu species excommunicationis, petendum ex comment. in 4. sent. dist. 18.
5:12
12. Quid enim mihi de iis, qui foris sunt', judicare? Graece: Q)uid enim mihi etiam eos, qui foris sunt,judicare? Tertull. quoque lib. de pudic. cap. 19. legit, eos, qui foris sunt. Quanquam et Erasmus vertendum putavit, de his, qui foris sunt. Eatiouem reddit Apostolus, cur de solis locutus sit Christianis. Quid mihi, Hebraismus. Latinedicas: Quid mea? Sensus Apostoli: Quid ad me attinet, ut praeter fratres nostrae curae et potestati subjectos, etiam eos judicare velim ac punire meo decreto, qui sunt extra ecclesiam, ideoque et extra meam jurisdictionem? Haec enim jurisdictio cum spiritualis et ecclesiastica sit, extra limites ecclesiae non extenditur. Dicet aliquis: ergo nec prohibendum fidelibus, ne conversentur cum excommunicatis; quandoquidem et illi foris sunt. Respondeo, excommunicatos, etiam eos, qui satanae traditi sunt, non omnino foris esse: sed secundum aliquid iutus atque in ecclesia remanere, quatenus nimirum manent ecclesiae subditi. Nam ea, dum aliquosexcommunicat, haudquaquam illos abdicat a sua potestate seu jurisdictione (quod nec facere potest), sed tanquam noxia membra a se resecat: manente potestate, quam in eos habeat. Igitur Apostolo foris dicuntur, qui ita sunt extra domum, quae est ecclesia, ut ad ejus regimen nullo modo pertineant: cujusmodi sunt qui in ecclesia nunquam fuerunt. Utitur hac locutione Paulus etiam alibi, ut Col. 4. vers. 5., 1 Thess. 4. vers. 12., 1 Tim. 3. vers. 7. Est autem consequens ex hoc loco, ecclesiam excommunicando judicium exercere in eum ipsum, quem excommunicat. Itaque non hac solum ratione censetur excommunicare quempiam, quia fidelibus prohibet, ne cum illo conversentur (sic enim etiam ethnicos excommunicare posset), sed ipsum proprie abjungit et ejicit, utendo potestate, quam super eum habet ac retinet. Unde et inobediens judicabitur excommunicatus, si se nolit abstinere a conventibus Sdelium, sed adhuc iis sese ingerat: quemadmodum et si nolit observare leges ecclesiae de jejuniis, diebus festis, ac caeteris hujusmodi, quibus utique adhuc tenetur. Sed quare non judicat ecclesia de iis, qui foris sunt, quando judicat, aliquem admittendum ad baptismum vel non admittendum? Responsio: Non judicat tanquam potestatem jurisdictionis super eum habens; nec enim punire eum potest, du;ra nondum est baptizatus: sed tantum admittit vel rejicit judicio discretionis ac prudentiae; quomodo respublica quempiam exterum supplicantem recipi in civitatem, recipit aut non recipit, nondum habens super eura jurisdictionis potestatem. Hic autem sermo est de judicio, quod est actus jurisdictionis, quae non potest exerceri nisi in subditum.
Nonne de iis, qui intus sunt, vos ju~ dicatis? Graece rursus accusandi casu: Nonne eos, qui intus sunt etc. Rem probat efciam ex more eorum, ad quos scribit. Nam, inquit, et qui praesunt inter vos, id est, in ecclesia Corinthiorum, tantumeos, qui iu ecclesia sunt, judicant ac puniunt; nempe Christiani Christianos: videlicet agnoscentes, ad eos, qui foris sunt, potestatem euam non extendi.
5:13
13. Nam eos, qui foris sunt, Deus judicabit. Graece: Eos vero, qui foris sunt, Deus judicat, vel judicabit. Utroque enim modo verti potest Graecum verbum /ptvs!,, codicibus accentum non aut habentibus aut variantibus: tametsi magis convenit huic loco futurum xptvsT judicalit. Sensus est: Nec ideo putetis eos, qui foris sunt, impunes futuros, ac proinde melioris esse conditionis quam Christianos, quod a nobis non judicentur. Habent enim Deum judicem, qui non relinquet impunitos, sed etiam severius in eos animadvertet. Horrendum est enim incidere in manus Dei viventis Heb. 10.
Auferte malum ex vobis ipsis. Graece et Syriace: Et auferte, particula copulante posita loco Interentis: Auferte igitur malum. In verbo auferte Graeca variant quatuor modis, ut annotat R. Stephanus: l^apslxs, liatpslTS, sSatpEXc, Eia'paTS. Sed eadem omnium significatio est. Malum non neutrum est, sed masculinum; Graece tov TiovTjpov: ut ad hominem referatur. Tolles ambiguitatem, simulque vim exprimes articuli Graeci, si sic vertas: Auferte istum malum. Augustinus quidem lib. 3. contra Parmen cap. 2. accepit ut neutrum, tanquam velit Apostolus, ut ex seipso quisque auferat malum, id est, peccatum. Sic et Pacianus intellexit epist. 3. et ante eum Tertull. in lib. adv. Herm. cap. 11. Verum August. id corrigit et retractat, tum quaest. 39. super Deut., tum lib. 2. retract. cap. 17., docens ex Graeco textu sic potius iatelligendum, ut homo malus auferatur ex hominibus bonis, quod fit per ecclesiasticam disciplinam. Quanquam non generatim de malo homine Paulusloquitur, sed specialiter illum incestum desigaat, addito, sicut dictum est, articulo, tov TiovYjpov. Praecipit igitur hoc velut epiphonemate iis, qui praeerant in ecclesia Corinthiorum, illud, quod initio dixit, fieri oportuisse, nempe, ut tollatur de medio fratrum, qui hoc opus fecit. Utitur autem ad hoc verbis a Mose dictis et inculcatis ad populum Deut. 13. 17. et 19., quodque ab illo dictum fuit de separatione, quae fiebat morte corporis, refert ad abscissionem, quae animam attingit, id est, ad excommunicationem. Hoc enim 7iunc agit in ecclesia excommunicatio, quod agebat tunc interfectio: sicut ait August. in praedicta quaest. super Deuter. Jam vero patet ex supradictis hanc sententiam: Auferte malum ex vobis ipsis, diversam esse ab ea, qua paulo ante dixerat: Si is, qui frater nominatur, est fornicator aut avarus etc, cum ejusmodi nec cibum sumere. Ut enim crimen hoc, de quo agitur, enormius est illis ibi recensitis: ita plus est in ecclesiae disciplina, hominem auferri sive ejici e coetu fidelium, quam vitari, ut cibum cum eo non sumas, quemadmodum in superioribus satis est declaratum.
5:1
1. Omnino auditur inter vos fornicatio, et talis fornicatio, qualis nec inler gentes, ita ut urorem patris sui aliquis habeat. Quantum horrorem hoc crimen in Pauli animo excitaverit, CArys. iure ex exordio hoc colligit : « Quando de eorum dissensione disserebat, non statim vehemente usus cst oratione, sed mansuetius ab initio locutus ad accusationem pervenit. Hic autem non sic, sed statim pungit et, quantum fieri potest, criminis exprobrationem omnibus communem reddit; neque enim dixit : ille fornicatus est, sed : omnino auditur inter vos fornicatio , ut ne quasi ab illa incusatione alieni negligenter agerent, sed simul percussi et accusati omnes solliciti redderentur. Nemo enim, inquit, dicit : ille fornicatus est, sed : in Corinthiorum ecclesia factum est peccatum ». Accusatio vero est duplex : omnino (ὅλως) audiri fornicationem et talem quidem , quae vix credi possit : triste iam est, quod in ecclesia fornicatio non cessaverit, tristissimum autem, quod tam horrendum facinus committatur. Vocabula :n4ier vos non cum verbo auditur, sed cum subiecto fornicatio coniungenda sunt (πορνεία ἐν ὑμῖν sc. οὖσα) ; testes vero, a quibus hoc audierit, Paulus non nominat (cf* 1,11), quia agitur de re, quae pervulgata erat. Non levi quodam rumore, sed constante fama auditur, inter vos fornicationis crimen committi , neque fornicationem tantum illam , «quae tum temporis ab ethnicis pro peccato vix ac nce vix quidem habebatur, sed talem, & qua ipsi ethnici, inter quos vivunt, tantopere abhorrent, ut inter illos non inveniatur. Quam describit verbis : μό wuzorem patris sui aliquis habeat, vcl sicut maiore cum vi textus graecus habet : ὥστε γυναῖχα τινα τοῦ πατρὸς ἔχειν; eo enim, quod inserto τινὰ substantivum γυναῖχα a suo genitivo τοῦ πατρός separatur, horror exprimitur, quod patris sui aliquis audeat habere uzorem. Nomen peccatoris tacetur, quia omnibus notum erat; eum fuisse virum insignem, immo unum ex factionum ducibus, suspicantur CArys. et Theod. cum aliis, sed argumentis probabile non reddunt; ludaeochristianum eum fuisse, moderni quidam coniecerunt (Bzsp. etc.), quia rabbini docuissent, ingressu in novam societatem religiosam omnia vincula, etiam naturalia, solvi!; ali utrum ex Apollonianis an ex Petrinis ctc. fucrit, inquirunt, at pro suo quisque ingenio hisce quaestionibus respondet. Expressione twroris patris intelligi novercam, omnes consentiunt; hoc autem loquendi modo Apostolus utitur, ut indicato patre, qui etiamtum superstes erat (cfr 9 Cor. 1,19), crimen augeat et simul legem mosaicam , qua eiusmodi matrimonia prohibebantur, in memoriam revocet; lex cnim eandem expressionem habet ( Lev. 18,8; Deut. 92,30). Mulierem cthnicam fuisse, &ut saltem non christianam, recte concludunt plerique, quia Apostolus ne verbulo quidem eam vituperet (cfr v. 19), id quod facere non omisisset, si ipsa quoque fidelis fuisset. guineos et affines iuxta lerem mosaicam interdixissc. Porro significationem adulterii, quae duobus aliis in locis plerumque vocabulo πορνείας attribuitur, vocabulo revera competere, nullo exemplo ex Novo Test. (eliam non Zoan. 8,41) desumto demonstratur; uno slterove in loco πορνεία sensu quodam indefinito omnem impuritatem designare videtur (4 7Aess. 4,3), nusquam definito adulterii sensu adhibetur. Sed haec fusius explicare et demonstrare non est huius loci. Quoniam igitur fratrem aliquem matrimonium ipsis ethnicis, inter quos degebant, detestandum attentare passi sunt, Apostolus Corinthios increpat, atque ad confusionem eorum augendam, quam parum hic agendi modus cum opinata eorum sapientia consonet, insinuans cum vehementia quadam exclamat :
5:2
2. Εἰ vos injlati estis! et non magis (potius) /uctum Aabuistis, ut (ἵνα) tollatur de medto vestrum , qui hoc opus fecit! Corinthios accusari, quod de peccatoris illius doctrina et scientia superbierint, censet CArys. cum aliis Graecis; at ex verbis apostolicis hoc non colligitur, sed in ea ingeritur. Se venturum esse, ut non sermonem, sed virtutem eorum, qui inflati essent, cognosceret, Paulus promiserat (4,19), atque statim exemplum eis affert, ex quo ipsi diiudicent, quae sit eloquentiae et sapientiae corinthiae virtus. Merito ÁA'** : « Superbiam eorum in tantum humiliat, ut non querulos iam, sed magis supplices (poenae reos) eos faciat; erant enim οἱ ipsi participes, quum paterentur reum tam ingentis facinoris secum incorreptum convenire ». Nequetantum non gloriandi et superbiendi causam illis esse docet, sed potius luctus agendi dc tam nefando crimine; qui luctus eos instigare debuit, ut ex sua ecclesia talem peccalorem eiicerent. At nihil horum fecerant neque Apostolum suum imitati erant, qui multo severius de eo agendum esse censuerat, quamprimum sceleris illius nuntium acceperat :
5:3
3. Nam ego quidem, absens corpore praesens autem spiritu , tam 1udicavi ut praesens, eum qui sic! Àoc operatus est h...
5:5
5. tradere huiusmodi? satanac. Stuporis sui, quod hominem illum a coetu suo ne separaverint quidem, causam Apostolus indicat; hinc illud ἐγὼ μὲν γάρ (nam ego quidem graviorem poenam imponendam esse censui). In sententiae con- Structione levis reperitur anacoluthus, siquidem accusativus (τὸν οὕτως τοῦτο χατεργασάμενον, eum qui sic hoc operatus est) v. 3. iam expressus post longiorem interiectionem alia forma (τὸν τοιοῦτον, huiusmodi, illum talem) v. 5. repetitur; uterque enim dependet a verbo tradere (παραδοῦναι) ; minime vero primus a tudicavi (χέκρικα), alter a tradere, nisi admittere velis, Apostolum verbum χέχριχα duplici sensu (Zudictum exercut de et statui) adhibuisse et duas constructiones permiscuisse. Sensus phraseos igitur cst : « Nam ego statui (χέχρικα, iudicavi i. e. decrevi vel statui cf» 2,2) talem peccatorem tradere satanae » ; atque hoc « absens corpore, praesens autem spiritu , iam iudicavit ut praesens ». Dum Corinthii schismatis suis occupati, quamvis praesentes essent, nihil ad tollendum scandalum egerunt, Paulus za7 i. e. sine mora, vix audito crimine, statuit, quid esset faciendum. Licet enim corpore essel Ephesi, spiritu tamen, cura et sollicitudine sua, ecclesiam a se fundatam non reliquerat ideoque velut praesens de hac re statuere potuit. lam traditionis quam statuerat, modum nunc describit (v. ^) et finem indicat (v. 5.). Sententia, quum esset gravissima , sollemni ritu ferenda erat : « ego statui hunc ^4. zn nomine D. N. I. Christi, congregatis vobis et mco spiritu cuin virtute D. N. I., tradere satanae ». Diversissimo modo haec verba inter se connectuntur; neque enim satis elucet, quo duo membra : zn nomtne D. N. I. Chr. et cum virtute D. N. I. sint tra&henda. Reiiciendae quidem sunt duae opiniones, quarum una ἃ CÀ»ys. iam reprobata prius membrum cum immediate praecedente (quz sic operatus est) ita coniungit, ac si zn nomzne D. N. sit idem, quod contra nomen D. N., altera ab Herv. (cfr Thom. Lap.etc.) approbataidem membrum ad verba ego zudicav? trahens duas constructiones permiscet. Quatuor vcro aliae grammatice licitae inter antiquos et modernos interpretes fautores invenerunt. Etenim utrumque membrum alii cum congregatis (Theod. etc.), alii cum tradere ( At" ete.) connectunt, sed hoc nexu tautologiam quandam exoriri patet. Alii prius membrum cum congregatis , alterum cum tradere connectunt! (Chrys. etc.), alii demum prius cum tradere, alterum cum congregatis coniungunt (Est. etc.). Quem ultimum nexum, utpote faciliorem, equidem praefero; Paulus, si directo sermone usus esset, dixisset : « Congregatis vobis et meo spiritu cum virtute D. N. L., ego in nomine D. N. I. Chr. hunc trado satanae ». In sollemni igitur totius ecclesiae congregatione, cui Paulus praesens spiritu praesidet et in qua Christus adest (Math. 18,20), ut virtute sua sententiae Apostoli vim ct efficaciam tribuat, in nomine Domini N. peccator dicitur satanae tradi 5. in zuteritum carnis, ut spiritus salvus sit in die D. N. I. Chr. Quae ultima verba poenam tentiam adductus et cuni Deo suo reconciliatus locum inter salvatos in die ultimi iudicii inveniat. Ex Tert. (de pudic. 13.), qui poenitentibus remitti peccata negavit, plane erroneam explicationem recepit Á*, quae deinde in G/, ord. transiit atque ex ea ab ipso TÀom. velut probabilis recepta est. Spiritus sc. ab eo intelligitur non hominis peccatoris, sed spiritus Ecclesiae, « i. e. ut Spiritus Sanctus Ecclesiae salvus sit fidelibus in die iudicii, ne sc. perdant cum per contagionem peccatoris » (Thom.). At eiusdem, cuius caro interire debet, etiam spiritum intelligi, manifestum est; spiritus solius autem salutem ab Apostolo nominari monet CArys., « quia in confesso sit, illo salvo etiam sine ulla contradictione corpus salutis particeps fore » (cfr S. Ambr. de poen. 1,17). | Verumenimvero probe attendatur oportet, Paulum his verbis nec ipsum sententiam ferre, nec Corinthiis praescribere, ut illam ferant. Eum ipsum sententiam non tulisse, verba clare docent (iam zudicavi tradere ; non : iam tradidi); quid autem Corinthiis faciendum sit, statim dicet (vv. 7. et 13); id unum igitur enuntiat, quam gravem poenam, statim atque criminis fama ad eum perlata est, peccatori illi infligere cogitaverit, atque gravissimam hanc castigationem leviori illi opponit, qua Corinthii ob suam socordiam peccatorem nondum afflixerant sed eum affligere in sequentibus versibus iubentur (cfr ad ἃ Cor. 2.10). Sympron. Novatianum ep. 3,18.), S. Ambrosius (de poenit. I. 13.), S. Augustinus (c. ep. Parmen. 111. 4.) etc., ex interpretibus longe plurimi (Afer in 1 Tim. 1,90, Pel. Prim. Scd. Rhab. Haym. Gl. ord. Herv'. Lomb'. H Car. Thom. Lyr. Dion.! Cai. Lap. Sa, Men?. Tir. Gord. Nat. Pic. M Ev. Bisp. L R. BRamó., quibus, si quis voluerit, acatholicos multos addere poterit). Iuxta communem igitur non tantum Graecorum sed etiam Latinorum interpretationem satanae tradi is dicitur, qui ex ecclesia ita expellitur, ut simul corpus eius dominio satanae subiiciatur, qui eum morbis aliisve corporis affliclionibus vexet ad carnis cupiditatem destruendam. Eadem expressionis significatio altero in loco, ubi Paulus se Hymenaeun et Alexandrum satanae tradidisse scribit, ἵνα παιδευθῶσιν μὴ βλασφημεῖν (1 Tím. 1,90), ipso verbo παιδεύειν satis clare insinuatur, quippe quod corporalem castigationeni connotet (cfr 11,32; 9 Cor. 0,9; Hebr. 19,4-11; Luc. 23,16. 33). Itevera Patres Apostolis hanc potestatem adscribunt, « ut, sicut ab obsessis poterant daemones oiicere, ita enormiter delinquentes potuerint daemoni tradere corporaliter tribulandos » (Dion.), neque tamen, ut monet TAhom., Apostoli satanae peccatores tradiderunt, « ut eius potestati perpetuo essent subiecti, sed ut carnis vexatione ad poenitentiam converterentur ». Etsi igitur non negamus, traditos satanae etiam illos dici posse, qui ex Ecclesia expulsi eiusque gratiis privati incursionibus satanae facilius vincuntur (cfr Grat. Decret. Il. c. 41. qu. 3 c. 24 et 32), omnino tamen ab Apostolo hac expressione graviorem et extraordinariam poenam designari tenemus, quae « in primitiva Ecclesia ad fidci confirmationem » (Dion.) a solis Apostolis iniungebatur. Neque ullo modo gravissima hacc poena nudis vcrbis αἴρειν vel ἐξαίρειν ἐκ μέσου (e medio tollere) exprimitur; illis enim excommunicatus procul dubio tamquam vitandus, sed non tamquam a satana cruciandus designatur !. Interroganti, quomodo Apostolus tam gravi poena hominem affligerc potuerit, antequam in cius crimen et contumaciam inquisiverit, iam respondimus, Paulum nec sententiam ipsum tulisse nec praccepisse, ut Corinthii suo nomine eiusmodi sententiam ferrent; id unum expressit, quanta castigatione tam enorme crimen, de quo publica fama constabat, dignum iudicaret. Quod si vero Corinthios eum eiicere iubet, id iuxta usitatum modum fieri debere per sc erat clarum. Ceterum si acatholici ex hoc loco colligunt, ius puniendi et excommuni- candi penes totam ecclesiam«esse, non animadvertunt, Paulum de 86 solo tamquam puniente loqui atque ecclesiam eum solum in finem congregari, ut tradilio illa maiore cum sollemnitate fiat. Neque ex eo, «quod fideles incestuosum eiicere iubentur, sequitur eos democratico quodum modo hac de re statuere debuisse ; uti in multis aliis locis hierarchica ecclesiae constitutio, quae tot certis lestimoniis scripturisticis demonstratur, cognita supponitur. ὁ.) Praeceptum de peccatoribus ex: ecclesia vericiendis (5,6-8). Horrore et luctu perculsus iterum exclamat Apostolus :
5:6
6. Non (es) bona gloriatio vestra (per litoten pro : mala, imino pessima est gloriatio vestra). Etiam hic Apostolum Corinthios vituperare, quod de sapientia illius peccatoris gloriati sint, CArys. aliique non recte suspicantur; de illa potius superbia loquitur, quam antea (5,6 sqq. 18 sq.) jam vituperaverat; profecto gloriari non potuerunt, qui in sua ecclesia tam scelestum hominem retinuerunt. Unde sua sponte nunc profluit praeceptum , ut eum eiiciant ; proverbium tamen quoddam praemittit, quo cognoscant, quantum sit periculum si eum diutius in medio suo remanere sinant. Nescilis, quia modicum fermentum totam massam ' corrumpit (lege : fermentat)j? Melaphora fermenti, quod toti conspersioni, cui immiscetur, aciditatem suam cito tribuit eamque sibi similem reddit, a Domino ipso in bonam (.Ma:zt^. 13,33; Luc. 13,21) et in malam (MattA. 16,6 sqq., Marc. 8,15, Luc. 12,1) partem, sed a Paulo hic et Gal. 5,9 dumtaxat in malam trahitur. Antiquiores fere omnes et moderni multi peccatorem , plerique tamen moderni peccatum fermento designari censent; at nulla est ratio, cur ab antiquiore explicatione, qua concinnior redditur oratio , recedamus. Quod si enim obiicitur, tam scelestum peccatorem fermentum modicum non esse (God. etc.), non de qualitate sed de quantitate fermenti agi respondemus; unus solus peccator, si in ecclesia toleratur, omnia totius ecclesiae membra vitiis suis inficere sibique similia reddere potest. Ex proverbio allato Apostolus ita deducit praeceptum , ut in eius forma ad legem iudaicam respiciat, quae ante festum paschatis omne fermentum e domibus removeri iubens svmbolice indicavit, qua animi puritate festum celebrari et agnum paschalem mactari oporteat ! :
5:7
7. Expurgate vetus fermentum , ut sitis nova conspersio , sicut (καθώς siquidem) estis azymz. Praecepti igitur sensus est , ut fornicarium eiiciant; atque recte monet CArys., Apostolum non dixisse χαθάρατε (purgate) sed ἐχχαθάρατε (expurgate i. e. plane purgate), quia nihil eiusmodi remanere voluit. Vetus fermentum peccatorem appellat iuxta allegoriae, qua utitur, proprietatem, quoniam ludaei instante festo paschali fermentum praecedentis anni reiicere debebant; cum Thom. tamen aliisque addere possumus, peccatorem veteri fermento assimilari, « quia peccato in vetustatem pristinae corruptionis redierat ». Porro eiectionis finis est, ut ecclesia iterum sit nova conspersio i. e. nova massa azyma, id quod requiritur, quia iuxta vocationem suam omnes fideles sunt azymi i. e. sancti. CArys. quidem Apostolum ideo dumtaxat ita loqui censet, quia Christianos sanctos esse deceat; scd rectius dicemus, cum fidelibus in memoriam revocare, quid secundum suam vocationem s?nt (cfr 1,2 vocati sancti), ut indirecte eos ad puritatem et sanctitatem quaerendam exhortetur. Ad quam indirectam exhortationem confirmandam affert specialem rationem, qua Christiani ad continuam sanctitatem obligentur. ludaei ante festum paschale removent fermentum, ut in azymis agnum paschalem manducent; Christiani vero semper festum paschatis celebrant : Etenzm pascha nostrum iminolatus est Christus , vel accuratius ex graeco : zam etiam pascha nostrum immolatum est, Christus. Pascha hic esse pro agno poschali (cfr Luc. 929,7 « occidere pascha » etc.), clarum est; quamprimum autem in templi atrio agnus paschalis occisus et oblatus erat, lermentato vesci Israelitis non amplius licuit ; iamvero etiam noster agnus paschalis, Christus, quem Iudacorum agni praefigurabant, iam occisus est; quapropter nobis quoque fermentum retinere non amplius licet. Iudaei quidem, qui quotannis typicos suos agnos mactabant , per unam hebdomadem tantum sua festa paschalia celebrabant a fermento abstinentes; at nobis unus dumtaxat est antitypicus agnus, qui semel oblatus unica sua oblatione consummavit in sempiternum sanctificatos (Hebr. 10,5); ideo nos semper a fermento abstineamus et in azymis festa peragamus oportet.
5:8
8. Ilaque epulemur non tn fermento veteri, neque zn fermento malitiae et nequitiae , sed in uziymis sinceritatis et veritatis. Graecum £ogzaζωμεν antiqua versio (cfr S. Cypr. de hab. virg. 16; S. wg. c. cp. Parin. III. 2 etc.) accuratius expresserat : fesia. celebremus, quamvis illud epulemur quoque apte explicetur : « quia Christus immolatus est pascha nostrum, epulemur manducantes Christum non tantum sacramentaliter, sed etiam spiritualiter eius sapientia fruentes » (TÀon.). Plerique illi quoque interpretes, «ui in praecedentibus fermentum de peccatore explicant, in hoc versu peccatum intelligere malunt. Procul dubio fieri potuit, ut Apostolus ab una metaphorae significatione ad alteram vicinam transierit; atque aptissimum quoque est monitum, ut Christiani etiam ultima veteris fermenti vestigia ex animis suis removentes puram vitam agere studeant. At nihil obstat, quominus eum in eadem significatione permansisse dicamus ; immo haec explicatio videtur praeferenda. Etenim praep. ἐν (uti hebr. 2) non tantum ab Alexandrinis (Num. 20,20; 3 Reg. 10,2 etc.) sed etiam in Novo Test, (Luc. 15,31; Iud. 1* eic.) de societate (i. q. cum) adhibetur; quare quum immediate antea fideles ipsi vocati sint azymz, conveniens est, ut codem modo vocabulum hic de personis intelligatur. Attamen addamus oportet, sententiam hanc esse universalem , ita ut fermento non unus ille incestuosus, sed omnes designentur, qui vitae suae antiquae vitiis sunt infecti. Quae vitia duobus vocabulis exprimuntur : ἐν ζύμη καχίας καὶ πονηρίας ; atqui malus (xxxo;) iuxta Theoph. vocatur quicumque vitiis indulget, nequam (πονηρός) vero, qui cum hypocrisi et dolo vitiis se tradit. Quibus opponuntur azymi sinceritatis (εἰ- λικρινείας) et veritatis (ἀληθείας) ; εἰλιχρινής enim, candidus et integer, malo, ὅληθής, verus in quo dolus non est, hypocritae, qui vitia sua fuco pietatis tegere studet, opponitur. Peccatoribus igitur omnibus eiectis genuini tantum et sinceri Christiani continua sua festa celebrent. Antiquiores interprctcs omnes supponere videntur, solo proverbio allato (cr. 6) Apostolum ad hanc allegoriam accuratius et uberius exponendam csse adductum : « Quando dicit : Festum cclebremus, inquit Chrys., hoc non dicit, quia pascha aut pentecoste erat, sed ut ostendat, tempus omne Christianis ob ubertatem bonorum collatorum csse festivum. Nam quod bonum nobis praesto non est? Filius Dei homo factus est pro te, ἃ mortc liboravit to, δὰ rcgnum te vocavit. Quia ergo tot tantaque consceutus iam es ct consequeris, quomodo per totam vitam festum agere non debes? Nemo igitur sit tristis » etc. Quae verissime sunt dicla; nihilominus moderni recte ccnsent, ipso temporc, quo has litcras dedit, Apostolum permotum essc, ut hanc allegoriam expoliret. Etenim epistolam nostram brevi ante pascha scriptam esse, iuro asscrimus, quum 4,19 so mox Corinthum venturum csse promittat, sed 16,8 sq. &ddat, se usque ad Pentecosten Ephesi essc remansurum, quia magnus ibi ci remaneat labor. Ipsa igitur temporis conditio, pascha appropinquans, ci hanc allegoriam quasi suppeditavit. Recte quoque ex eadem colligimus, Christianos illo tempore, i. e. triginta circiter annis post Domini mortem, ritum azymorum rotinuísse ; allegoriam enim Corinthii , qui plerique ex ethnicis vencrant, non intellexissent, si mero iudaicus fuisset azymorum usus in paschatis festo. c.) Explicatio anterioris praecepti de peccatoribus vitandis (5,9-13). Praeceptum aliquod de peccatoribus vitandis Apostolus iam pridem Corinthiis tradiderat, qui illud non intelligentes conversationem cum ethnicis peccatoribus sibi interdici putarant; quare de ethnicis illud intelligi non potuisse docet (9. 10), sed de christianis peccatoribus valere, in quos solos iurisdictionem habeat (11. 19), sectionemque concludit incestuosi eiectionem iterum praecipiens (v. 13). 9. Scripsi vobis 1n epistola : Ne commtsceamini fornicarüis. Apostolum de λας epistola loqui, cum Chrys. aliisque Graecis etiam aliqui Latini (Pel. Sed. Lap. Sa, Tir. Gord. Calm. etc.) opinati sunt, sed reliqui (A'**, Haym. Herv. Thom. etc., Cai. Salm. lust. Est. etc.) et moderni omnes verba de anteriore quadam epistola hodie deperdita (cfr p. 5) recte intelligunt. Namque ut praetermittamus, formulam scripsi in. eptstola parum aptam videri, si Apostolus de praecepto paucis lineis antea scripto loqui voluit, notandum est, praeceptum in praecedentibus non contineri; v. 1-5 enim de solo incestuoso agunt, in v. 6-8 de ethnicis nemo cogitare potuit, integra demum praecedens sectio de peccatoribus eiiciendis, haec de iis vitandis tractat; commisceri enim (covavaut(vocUat) idem est quod « familiaritate alicuius uti ». In anteriore igitur epistola, quae nobis non est conservata, Apostolus praeceperat , ut fideles fornicariorum societatem et familiaritatem evitarent; at se de ethnicis peccatoribus nec cogitasse nec cogitare potuisse monet :
5:10
10. non utique fornicurüs hutus mundi aut avaris aut (rectius et) rupacióus aut idolis servientibus : alioquin debueratis de (hoc) mundo exüsse. Expressio Azc mundus quid valeat, iam diximus (cfr ad 1,90); omnes eos complectitur, qui redemtionis gratiam nondum consecuti imperio principis saeculi huius etiamnum sunt subiecti; illam vero appositionem etiam ad reliquos peccatores (avaros, rapaces, idolis servientes) trahendam esse, vix opus est dicere. luxta lectionem igitur, quam praeferimus , omnia peccatorum genera quidem complexus est Paulus ex singulis unam speciem commemorans : eos sc., qui contra se ipsos peccant (fornicarii). qui proximi iura& dolo aut violentia laedunt (avari et rapaces), qui Deo debitum honorem denegant (idolis servientes) cfr ZAÀom. At attende, iuxta eius sententiam non omnes peccatores ad Aunc mundum pertinere; alios enim cognoscit, qui ad mundwm futurum |i. e. ad regnum messianicum sive ad Ecclesiam pertinent, qui nimirum fide et baptismo ab Aoc mundo sese scparaverunt in Ecclesiam ingressi, licet postea peccatis suis sese iterum ex parte principi huius saeculi addixerint. Quapropter ex his verbis apostolicis theologi recte colligunt, Ecclesiam non solis iustis constare, sed inter sua membra eliam peccatores, immo peccatores contumaces numerare posse. Dc peccatoribus Auzus mundti. c. ethnicis ergo Apostolus in suo praecepto non cogitaverat, nec cogitare potuerat, quum optime sciret, fideles eorum societatem non posse evitare; paucissimi enim Christiani apostolico tempore inter innumeros fere degebant ethnicos et, quum non multi sapientes, non multi potentes aut nobiles in Ecclesiam intravissent (1,296), ab ethnicis depeudebant; Corinthus porro ob libidinem incolarum suorum in toto mundo erat famosa; quare si Paulus ethnicos peccatores vitari iussisset, fideles non tantum in aliam civitatem sed etiam, uti recte habet 7Àeoph., in « alium orbem terrarum » (εἰς ἑτέραν οἰκουμένην) transmigrare debuissent. Lectionem latinam (de hoc mundo) esse parum aptam patet ; de oc mundo enim omnes Christiani exierant, neque in brevissima sententia eidem expressioni (λὲς mundus) duos diversos sensus attribuere licet. A. negativa ad positivam praecepti sui explicationem transiens Paulus se illud de christianis peccatoribus intelligi voluisse asserit :
5:11
11. Nunc autem (νῦν δέ, sc. quum res ita se habeant, ut ethnicorum peccatorum societatem vobis interdicere non potuerim) scripsi vobis (1. e. sensus epistolae meae anterioris fuit), no» co»vimisceri, si is, qui frater nomanatur, est fornicator , aut avarus , aut 2dolis serviens , aut maledicus , aut ebriosus , aut rapaz : cum etusmodi nec cibum sumere. Eum solum igitur Apostolus a familiari fidelium commercio excludit, qui frater nominatur (vel rectius : fratrem se nominat i. e. Christianum se esse profitetur) atque nihilominus gravibus istis peccatis deditus est. Haec est communior huius sententiae interpretatio quum Graecorum (Chrys. Theod. etc.) , tum Latinorum ( A'*r, Pel. Herv. Thom. Lap. etc.), quam etiam moderni fere omnes praeferunt. At graecus textus : ἐάν τις ἀδελφὸς ὀνομαζόμενος ᾧ πόρνος, ita quoque explicari potest, ut óvoμαζόμενος ἢ coniungantur (— ὀνομάζηται) et ad πόρνος trahatur : « si quis frater fornicarius nominetur », quae fuit antiqua lectio latina (cfr VV. LL.). Quam interpretationem inter Graecos Oec. praetulit monens, non eum, qui fornicator esse ab aliquibus putetur, iuxta Apostoli praeceptum vitari debere, sed « cum, qui adeo publicus et manifestus fornicator sit, ut hinc etiam ab hominibus cognoscatur et nominetur ». Simili modo verba explicant S. Amr. (de poenit. I. 17), S. Aug. (c. ep. Parm. lll. 2) aliique Latini. « In eo autem, inquit A«g., quod ait : nominatur, hoc nimirum intelligi voluit, parum esse, ut quis sit talis, nisi etiam nominetur, i. e. famosus appareat ». Quae interpretatio in Gl. ord. recepta effecit, ut mediae aetatis interpretes alii (Herv. Lomb. Thom.) consuetam Vulgatae lectionem ita explicarent, ut in <ero membro vcrbum nominatur quasi repeterent (« si is qui frater nominatur, est fornicator famosus »), alii antiquam lectionem reciperent (H C«r. Dion. etc.). Revera prior explicatio, licet communior sit, minus apta tamen videtur; neque enim singulis fidelibus iudicium velinqui potest, utrum aliquis frater, qui in fornicationis suspicionem venit, velut fornicator sit vitandus necne; ab ecclesiae potius presbyteris ille, cuius societas propter haec vitia fugienda erat, fidelibus nominari debuit ; non parva enim confusio in ecclesia corinthia, quae in schismata iam inclinabat, exorta esset, si singuli fideles de fratrum, quibuscum conversari sibi liceret, dignitate aut indignitate iudicassent. 'Thessalonicensibus quoque Apostolus praeceperat, ut eum, ἃ cuius societate fideles abstinere deberent, no(arent (σημειοῦσθαι), ut hac ratione iudicio communi, quod utique ab ecclesiae praesidibus, quibus epistolae ad Thess. destinatae erant, pronunciari debebat , notatus ab omnibus evitaretur; finis enim, quem in hae praescriptione Apostolus habuit (ἵνα ἐντραπῇ ut confundatur) obtineri non potuisset, si aliqui privatim dumtaxat eum vitassent (cfr 2 7/ess. 8,1’. sq.). Itaque cum Zs/. antiquam lectionem latinam praefereudam ducimus, sed cum Aug. addimus, « eam nominationem intelligi, quae fit in quemquam, quum sententia ordine iudiciario atque integritate profertur » (Serm. 351,10). potest, quod idolis servientes recenseantur; attamen non omnes ethnicos baptizatos stalim omnem plane superstitionem, cui per longam vitam addicti fuerant, ita deposuisse, ut antiqui fermenti nullum remanserit vestigium , satis facile explicatur ; Corinthios autem in maiore periculo fuisse, ne ad pristinam superstitionem reverterentur, iterata huius epistolae monita docent (10,7. 1*). Ceterum S. Joannes quoque quadraginta fere annis postea Christianos asiaticos monere debuit, ut sese ab idolis custodirent (1. Jo«n. 3,21); quapropter non immerito CÀrys. apud aliquos ex primis Ethnicochrislianis idem fere, quod apud Samaritanos, obtinuisse censet, « qui ex dimidia parte piam religionem sectabantur ». Praeter tria peccatorum genera, quae de ethnicis loquens enumeraverat, Paulus etiam ebriosos et maledicos recenset, quia haec vitia Corinthi forte magis erant propagata. Cum omnibus demum peccatoribus nom:natis vel cibum sumere fideles vetat, uti S. loannes prohibet, ne haereticos salutent (2 Joan. 10) ; sed ex Pauli verbis recte quoque colligit TAeod. : « si cum eis communem cibum sumere non licet, multo minus mysticum et divinum »; itaque scripturistico fundamento non caret, quod excommunicatis « os, orare, vale, communio, mensa negatur » (cfr TÀom.). lam alteram addit rationem, cur praeceptum suum de solis Christianis valere velit. Aliquem enim a commercio communi excludere est poena, punire vero potest solus superior vel iudex; atqui Apostoli , etsi eorum iurisdictio fideles complectitur, nullam potestatem in ethnicos exercere possunt, quorum iudex est solus Deus.
5:12
19. Quid enim mihi de eis, qui foris sunt, iudicare? Quid ad me spectat iudicium de iis, qui foris sunt? Indaeis oi ἔξω omnes erant, qui ad eorum populum non pertinebant, et eadem ratione omnes, qui non sunt Christiani, Apostolo sunt oi ἔξω (cfr Col. &,5; 1 Thess. 5,19; 1 Tim. 3, T). Quotquot extra Ecclesiam sunt, sive ethnici sive Iudaei, auctoritati Ecclesiae non sunt subiecti nec potest Ecclesia iudicium in eos exercere!; mirum igitur Corinthiis videri non debet, quod Paulus ethnicos iudicare detrectet, quum ipsi quoque eos solos iudicio suo ecclesiastico subiiciant, qui ad eorum coetum pertinent : Nonne de ttis (rectius eos), qui ?ntus sunt, vos iudicatis? Neque tamen ii, qui ad Ecclesiam non pertinent, iniudicati recedent, siquidem eorum iudidicium Deo est reservatum :
5:13
13. nam eos (rectius : eos autem) qui foris sunt, Deus ?udicabit. Atque suam auctoritatem iudiciariam in incestuosum statim exercere iubentur : Auferte malum (τὸν πονηρόν) ez vobis ipsis. Sollemni Paulus utitur formula, qua Deus per Moysen poenam mortis contra certos peccatores statuerat (Deut. 171,1. 13; 19, 19;24,7 etc. iuxta Alex.). « Mosaicum autem testimonium, inquit T'heod., adiecit, ut praeceptum suum divina lege confirmaret », sed simul etiam docuit, « id nunc agere in Ecclesia excommunicationem, quod olim agebat interfectio » (cfr S. Aug.). Animadverte, in vv. 12. 13 dc vero et proprio iudicio agi, in quo a lcgitimo superiore sententia cum auctoritate fcrtur. Procul enim dubio iudicium, quo Deus eos, qui foris sunt, iudicabit, sensu proprio intelligatur oportet ; atqui iudicio huic divino quum illud acquiparatur, quo Corinthii eos, qui intus sunt, iudicant, tuin illud, quod Apostolus in eos, qui foris sunt, sibi competere negat; tola cnim argumentatio Pauli ruercet, si verbum iudicandi alio sensu in ultimo, alio in duobus prioribus membris sumcretur. A vero igitur longe aberrant acatholici interpretes (God. Heinr. etc.), qui verba Quid mihi de iis, qui foris sunt, iudicare a Paulo non tamquam Apostolo sed tamquam simplici Christiano proferri atque singulis Christianis illud iudicium, de quo v. 11. sermo est, competere dicunt. Nainquo iudicium, in quo sententia cum auctoritate fertur, singulis Christianis in fratres suos attribuere absurdum est. Hinc id quoque colligimus, in hac sectione (9-13) de vera quadam excommunicatione agi , qua per legitimos superiores peccator aliquis fidelis ἃ societate fratrum suorum excluditur corumque familiari commercio privatur. De sola quidem privata conversatione Apostolus hoc in loco loquitur, at evidens est, eos, qui ad privatam mensam a fidelibus admitti nequiverunt, etiam ab agapis esse cxclusos ac proin etiam a mysteriorum celebratione (cfr ad v. 11). Apostolum severiorem, quam Dominum, poenam peccatoribus imposuisse Cai. contendit, siquidem Dominus fratrem, qui Ecclesiam non audicrit, velut ethnicum et publicanum habere iubeat (Matth. 18,17), Paulus vero prohibeat, quominus fideles cum excommunicato cibum sumant, atque permittat, ut ethnicis ad mensam suam invitantibus obsequantur (10,27). At Dominus ad ludacos loquens, qui omnem cum ethnicis et publicanis conversationem evitabant nec umquam cum illis manducabant (Matth. 9,11; Act. 11,3 otc.), eodem modo, quo Paulus, peccatores ab Ecclesia eiectos a familiari fidelium conversatione exclusit. Ncque mirum est, quod christiani peccatores iuxta praeceptum apostolicum a monsa fidelium excludantur, dum ethnici peccatores admitti possint; gravior enim est priorum, quam aliorum, culpa; atque ut hanc culpae suae gravitatem agnoscant et confundantur et ita ad poenitentiam adducantur, gravis eis imponitur poena. Praeterea etiam fidelibus ipsis fratres peccatores periculosiores erant, quam ethnici; quare priorum ma;ris quam aliorum societas erat vitanda; ethnicos enim ob ignorantiam potius quam ex malitia in peccata ruere, non ignorabant fideles, ideoque eos misericordia digniores habebant, nec eos sibi velut exempla imitanda proponere nec eorum peccalis suas ipsorum culpas excusare poterant. Demum l'atres iam monont, ethnicos a neophytis ad fidem allici et adduci debuisse, idcoque eorum societatem fidelibus non fuisse interdictam. Ceterum cxcommunicati, licet ἃ familiari commercio essent exclusi, ἃ caritate fratrum non excludebantur (2 7Aess. 3,13.). S 3. De litibus iudici ethnico non commalttendis (6,1-11). Iudiciaria auctoritate, qua Ecclesia mores disciplinamque membrorum suorum regebat et peccatores poenis coercebat, commemorata Paulus ad aliud vitium corrigendum adducitur, quod inter fideles corinthios serpere coeperat. Neque enim tantum neophyti, ac si illis potestas iudicandi nulla esset, contra fratres peccatores iudicium non exercebant, sed suas ipsorum quoque lites causasque coram ethnicis magistratibus agebant. Iudaei illo tempore in imperio romano, quum Claudius eis, ut iuxta leges suas. degerent et ubique iisdem iuribus, quibus Alexandriae, fruerentur, concessisset , in omnibus civitatibus sua habebant tribunalia, atque severe invigilabant rabbini, ne lites ad ethnicos magistratus deferrentur!. Ethnici vero, uti per se patet, coram suis magistratibus causas suas agebant, atque facile intelligitur, neophytos ethnicos in hoc usu, qui per se illicitus non fuit, perseverasse. At primis fidei temporibus hac agendi ratione scandalum dari facile potuit novaque discordiarum causa iudaicos inter et ctlhnicos neophytos exoriri. Quam ob causam Paulus, quantopere Christianos coram ethnicis litigare dedeceat, ostendit, quum ipsi inter se suas causas dirimere possint (6,1-6); ulterius deinde progressus ἃ legibus christianis omnino alienum csse docet, lites controversiasque habere (6,7-11). a.) Ne Christiani lites suas ethnzcts éudicibus committant (6,1-6). 2. VV. LL. — 2. ἢ o2x οἴδατε (aut vel : an nescitis) est lectio meliorum codd. gr. et Quum de vitio agatur, quod publicum erat omnibusque notum, Apostolus simili modo, quo in praecedente reprehensione (5,1), ex abrupto rem aggreditur neque ulla praemissa cautione oratoria a vehemente increpatione exorditur.
5:1
… Che si tratti ancora in II C. dell'incesto, di cui in I Cor. 5, 1-5, si tende ad escluderlo sempre più decisamente, soprattutto a motivo del carattere di ingiuria personale che riveste il grave fatto colpito in II C.
… CIC. - Nel Concilio apostolico di Gerusalemme viene proibita la fornicazione e quindi anche tutte le unioni incestuose riprovate nel Pentateuco (Act. 15, 19-21). S. Paolo esclude dalla comunità di Corinto uno che aveva preso in moglie la sua matrigna (I Cor. 5, 1-8). I Concili dal sec. IV sanzionano gravi pene contro gli incestuosi. …
… Essa pure conobbe però nel proprio seno fallì anche gravissimi (I Cor. 5, 1 sgg.; 6, 8; II Cor. 12, 20 sgg.; I Io. 1, 8; Apos. 2, 15; 2, 21; 3, 2; s. Ignazio, Eph., 10, 3; Philad., 7, 2; 8, 1; Trall., 8, 2). Per tutti questi peccati si afferma la possibilità …
5:2
1. Storia. — La nozione di pena medicinale, quantunque adombrata negli Evangeli (Mt. 18, 17) ed in s. Paolo (I Cor. 5, 2; II Cor. 2, 7-8; 5, 6; II Tess. 2, 14), non si è affermata nella pratica dei primi secoli del cristianesimo. …
… L'indole ecclesiastico-sacramentale della p. appare soprattutto nella scomunica del reo di un peccato assai grave, attestata già da s. Paolo, nel caso dell'incestuoso di Corinto (I Cor. 5, 2 sg.), dove fortemente è espresso il carattere giudiziario autorevole della decisione apostolica (ελεξικία); la scomunica vi è espressa col «tradere Satanae», poiché il demonio può esercitare …
5:3
1. Prodromi. - Così, p. es., la riammissione dell'uomo anatematizzato da s. Paolo (I Cor. 5, 3; II Cor. 2, 5) nella comunità cristiana, non è una i. in senso stretto, ma una riconciliazione. …
… sulle nubi del cielo ». Gesù giudicherà « i vivi ed i morti », cioè i passati, i presenti, i futuri, « i terrestri (τῇ ζώντων) Ps. 26,13; 51,7; ecc., in opposizione allo ἀν' ἁδί) e gli inferi » su cui ha ogni potere (Phil. 2, 10; per « i celesti » cf I Cor. 5,3): la formula della catechesi apostolica « i vivi ed i morti » (Act. 10, 42; II Tim. 4, 1; I Pt. 4,5), entrata nel Simbolo, deve intendersi in relazione a chi la recita (s. Tommaso, …
… Che questo sia il senso in Mt. 16, 19, risulta dal luogo parallelo (Mt. 18, 18) dove la scomunica contro il peccatore impenitente («sit tibi sicut ethnicus et publicanus»: 18, 17) viene confermata dalla potestà di «legare» (18, 18); come pure dalla prassi della Chiesa primitiva (I Cor. 5, 3-5; 16, 22; I Tim. 1, 20) e dall'interpretazione degli antichi Padri siri, che erano particolarmente familiari con la cultura giudaica, e che compresero solvere e ligare nel senso di …
… Invece il provvedimento preso da s. Paolo (I Cor. 5, 3-5) a carico dell'incestuoso è una vera pena salutare, di cui però non è possibile cogliere la natura specifica, data l'oscurità della frase tradere satanae la interitum carnis. …
Il termine s. è usato 145 volte da s. Paolo; benché il senso generale sia indubbio, il senso preciso di s. è discutibile ca. 70 volte, essendovi intima compenetrazione tra il principio pensante dell'uomo (detto s. in I Cor. 2, 11; 5, 3; 7, 34; ecc.) o il suo modo di pensare (ibid. 2, 12 « s. del mondo »; ecc.), e l'attività dello Spirito Santo nell'uomo (ibid. 14, 12, 32; I Thess. 5, 16; II Thess. 2, 2: i carismi) …
5:4
La dottrina neotestamentaria si riflette nel pensiero dei Padri apostolici: Ignazio (Rom. 4 e 7; Trall. 13), Clemente romano (I Cor. 5, 4; 5, 7), Policarpo (Phil. 9) e riceve un particolare chiarimento in s. Cipriano: «Accettiamo la morte, che a ciascuno assegna la sua dimora e che strappandoci ai lacci del secolo ci …
In I Cor. 5, 4-5 e I Tim. 1, 20, il reo viene consegnato a S., che ne distruggerà la carne, onde il peccatore si converta e il suo spirito sia salvo nel giudizio. …
5:5
… vi annida il suo germe, la concupiscenza (Io. 1, 13); è connessa al peccato per origine e per tendenza (Rom. 6, 12-18, 13). L'opposto della c., o materia animata (σάρξ) racchiudente la ψυχή, era l'invisibile dinamismo dell'uomo detto « s. » (πνεῦμα; I Cor. 5, 5); la « c. fragile » resiste allo « s. » pronto (Mt. 26, 41; Mc. 14, 38) in cui Dio o lo S. di Dio (Sap. 1, 6-7; Iob 10, 12; Proc. 8, 31) opera con misteriosa efficacia (Io. 3, 6-8; …
5:7
dovessero essere spontanei; 5) condannavano la celebrazione della Pasqua come una sopravvivenza giudaica, citando, male a proposito, il testo: « Cristo, nostra Pasqua, è stato immolato » (I Cor. 5, 7).
… Iud. VI, 9, 3) chiamano l'a. pasquale θωία e θωία (cf. θωία in Mc. 14, 12; Lc. 22, 7; I Cor. 5, 7). Ma è impossibile ridurre questo sacrificio (v.) ad una delle categorie comuni della Legge mosaica; era insieme espiatorio e «pacifico» (F. X. Kortleitner, Archaeol. …
La dottrina neotestamentaria si riflette nel pensiero dei Padri apostolici: Ignazio (Rom. 4 e 7; Trall. 13), Clemente romano (I Cor. 5, 4; 5, 7), Policarpo (Phil. 9) e riceve un particolare chiarimento in s. Cipriano: «Accettiamo la morte, che a ciascuno assegna la sua dimora e che strappandoci ai lacci del secolo ci restituisce …
Sul carattere sacrificale dell'immolazione dell'agnello pasquale si fonda la tipologia dello stesso agnello (v.), rilevata da s. Paolo (I Cor. 5, 7). Nel sacrificio della Croce, che non fu seguito dallo spezzamento delle gambe, s. Giovanni vide adempito quello che era stato prescritto (Ex. 12, 46): «Né esso alcuno ne romperete» (Io. 19, 36).
… indicato al tredicesimo anno dell'Impero di Nerone che va dal 3 ott. 66 al 12 ott. 67, a meno che non si debba contare tale anno dalla seconda volta che Nerone ottenne la potestà tribunicia, cioè dal 10 dic. 54. Clemente romano pone il martirio di s. Paolo (I Cor. 5, 7) ἐπὶ τῶν ἠγαμένων, cioè nel 67, quando Nerone, partito per la Grecia, lasciò il governo di Roma a Sabino, Tigellino e ad Elio Cesarino (Dione Cassio, 63, 12, 19); ma il termine « egumeni …
… XXII, cann. 3-4). Più di tutti s. Paolo insiste sul carattere sacrificale della morte del Salvatore: Cristo, nostra pasqua, si è immolato (ἐνύθη, termine tecnico proprio del linguaggio sacrificale: I Cor. 5, 7); Cristo si è dato per noi oblationem et hostiam (προσφόρῳ καὶ θυσίαν = offerta e vittima cruenta; Efes., 5, 2); Cristo è victima pro peccato (ἀμαρτία: II Cor. 5, 21), è vittima …
5:8
AZIMO (ἈΖΗΜΌΣ, DA À PRIV. E ΖΗ͂Ν, «SENZA FERMENTO»; EBR. MAṢṢĀH, PLUR. MAṢṢŌTH)
… Dagli a. s. Paolo desume il simbolismo tropologico della «sincerità e verità» (I Cor. 5, 8).
5:9
… Il problema è posto da I Cor. 5, 9-11, che oggi molti intendono nel senso che la I C. canonica sia stata preceduta da un'altra lettera, la quale aveva dato occasione all'equivoco di cui nel testo citato. …
andato perduto [cf. I Cor. 5, 9; Col. 4, 16]). Secondo
5:15
… ordinatio, se secondo le esigenze delle altre persone, di tempo, luogo, ecc.), ed il gioco (eutrapelia). È la m. nel senso più ovvio e comune, resa sacra dal fatto che il corpo umano è membro di Cristo e le membra umane tempio dello Spirito Santo (I Cor. 5, 15 e 19; cf. Eccl. 19, 26). Essa quindi esige rispetto al corpo proprio ed altrui ed urbanità in ogni atto e vieta ogni scompostezza, come il comportamento molle ed effeminato, la rigidità …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.