He is careful for them, though he vvere neuer vvith them: that they rest in the vvonderful vvisedom vvhich is in Christian religion, and be not caried avvay either vvith Philosophie, to 〈◊〉 Christ and to sacrifice to Angels • or vvith Iudaisme, to receive any 〈…〉 of Moyses lavv.
1For I would have you know what manner of care I have for you and for them that are at Laodicea and whosoever have not seen my face in the flesh:Imperocchè io bramo, che voi sappiate, qual sollecitudine io abbia per voi, e per quegli di Laodicea, e per tutti quegli, che non hanno veduto la faccia mia corporale:FOR I vvil haue you knovv brethren, vvhat maner of care I haue for you and for them that are at Laodicia, and vvhosoeuer haue not seen my face in the flesh:Volo enim vos scire qualem sollicitudinem habeam pro vobis, et pro iis qui sunt Laodiciæ, et quicumque non viderunt faciem meam in carne: 2That their hearts may be comforted, being instructed in charity and unto all riches of fulness of understanding, unto the knowledge of the mystery of God the Father and of Christ Jesus:Perché siano consolati i loro cuori, uniti insieme nella carità, e in tutta l'abbondanza della piena intelligenza, per conoscere il mistero di Dio Padre, e di Cristo Gesù:that their hartes may be comforted, instructed in charitie, & vnto al the riches of the fulnes of vnderstāding, vnto the knovvledge of the mysterie of God the Father of Christ IESVS,ut consolentur corda ipsorum, instructi in caritate, et in omnes divitias plenitudinis intellectus, in agnitionem mysterii Dei Patris et Christi Jesu: 3In whom are hid all the treasures of wisdom and knowledge.In cui sono ascosi tutti i tesori della sapienza, e della scienza.in vvhom be al the treasures of vvisedom and knovvledge hidde.in quo sunt omnes thesauri sapientiæ et scientiæ absconditi. 4Now this I say, that no man may deceive you by loftiness of words.Or io dico questo, affinchè nissuno l'inganni co' sottili discorsi.But this I say that no man deceiue you in loftines of vvordes.Hoc autem dico, ut nemo vos decipiat in sublimitate sermonum. 5For though I be absent in body, yet in spirit I am with you, rejoicing, and beholding your order and the steadfastness of your faith which is in Christ.Imperocché quantunque assente col corpo, sono però con voi con lo spirito: godendo in vedere il vostro buon ordine, e la saldezza della fede vostra in Cristo.For although I be absent in body, yet in spirit I am vvith you: reioycing, & seeing your order, & the constancie of that your faith which is in Christ.Nam etsi corpore absens sum, sed spiritu vobiscum sum: gaudens, et videns ordinem vestrum, et firmamentum ejus, quæ in Christo est, fidei vestræ. 6As therefore you have received Jesus Christ the Lord, walk ye in him:Come adunque riceveste Gesù Cristo per Signore, in lui camminate,Therfore as you haue receiued IESVS Christ our Lord, vvalke in him,Sicut ergo accepistis Jesum Christum Dominum, in ipso ambulate,
7Rooted and built up in him and confirmed in the faith, as also you have learned: abounding in him in thanksgiving.Radicati, ed edificati in lui, e corroborati nella fede (conforme già apparaste) crescendo in essa con rendimenti di grazie.rooted and built in him, and confirmed in the faith, as also you haue learned, abounding in him' in thankesgiuing.radicati, et superædificati in ipso, et confirmati fide, sicut et didicistis, abundantes in illo in gratiarum actione. 8Beware lest any man cheat you by philosophy and vain deceit: according to the tradition of men according to the elements of the world and not according to Christ.Badate, che alcuno non vi seduca per mezzo di filosofia inutile, ed ingannatrice, secondo la tradizione degli uomini, secondo i principj del mondo, e non secondo Cristo:Bevvare lest any man deceiue you • by philosophie, and vaine fallacie: according to the tradition of men, according to the elements of the vvorld, and not according to Christ.Videte ne quis vos decipiat per philosophiam, et inanem fallaciam secundum traditionem hominum, secundum elementa mundi, et non secundum Christum: 9For in him dwelleth all the fulness of the Godhead corporeally.Imperocché in lui abita tutta la pienezza della divinità corporalmente:For in him dvvelleth al the fulnesse of the Godhead corporally:quia in ipso inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter: 10And you are filled in him, who is the head of all principality and power.E in lui siete ripieni, il quale è capo di ogni principato, e potestà:and you are in him replenished, vvho is the head in al Principalitie and Povver:et estis in illo repleti, qui est caput omnis principatus et potestatis: 11In whom also you are circumcised with circumcision not made by hand in despoiling of the body of the flesh: but in the circumcision of Christ.In cui siete stati ancor circoncisi con circoncisione non manofatta con la spogliamento del corpo della carne, ma con incirconcisione di Cristo:in vvhom al you are circumcised vvith circumcision not made by hand in spoiling of the body of the flesh, in the circumcision of Christ,in quo et circumcisi estis circumcisione non manu facta in expoliatione corporis carnis, sed in circumcisione Christi: 12Buried with him in baptism: in whom also you are risen again by the faith of the operation of God who hath raised him up from the dead.Sepolti con lui nel battesimo, nel quale siete ancora risuscitati mediante la fede della operazione di Dio, il quale lo risuscitò da morte.buried vvith him in Baptisme: in vvhō also you are risen againe by the faith of the operation of God, vvho raised him vp from the dead.consepulti ei in baptismo, in quo et resurrexistis per fidem operationis Dei, qui suscitavit illum a mortuis.
13And you, when you were dead in your sins and the uncircumcision of your flesh, he hath quickened together with him, forgiving you all offences:E a voi che eravate morti come peccatori, ed incirconcisi nella vostra carne, rendette vita insieme con lui, condonandovi tutti i peccati:And you vvhen you vvere dead in the offenses and the prepuce of your flesh, did he quicken together vvith him: pardoning you al offenses,Et vos cum mortui essetis in delictis, et præputio carnis vestræ, convivificavit cum illo, donans vobis omnia delicta: 14Blotting out the handwriting of the decree that was against us, which was contrary to us. And he hath taken the same out of the way, fastening it to the cross.Scancellato il disfavorevole a noi chirografo del decreto, che era contro di noi, ed ei lo tolse di mezzo, affiggendolo alla croce:vvyping out the hand vvriting of decree' that vvas against vs, vvhich vvas contrarie to vs, and the same he hath taken out of the vvay, fastening it to the crosse:delens quod adversus nos erat chirographum decreti, quod erat contrarium nobis, et ipsum tulit de medio, affigens illud cruci: 15And despoiling the principalities and powers, he hath exposed them confidently in open shew, triumphing over them in himself.E spogliati i principati, e le potestà, gli menò gloriosamente in pubblica mostra, avendo di lor trionfato in se stesso.and spoiling the Principalities and Potestats, hath ledde them confidently in open shevv, triumphing them in him self.et expolians principatus, et potestates traduxit confidenter, palam triumphans illos in semetipso. 16Let no man therefore judge you in meat or in drink or in respect of a festival day or of the new moon or of the sabbaths,Nissuno adunque vi condanni per ragione di cibo, o di bevanda, o rispetto al giorno festivo, o al novilunio, od ai sabati.Let no man therfore iudge you in meate or in drinke, or in part of a festiual day, or of the Nevv-moone, or of Sabboths:Nemo ergo vos judicet in cibo, aut in potu, aut in parte diei festi, aut neomeniæ, aut sabbatorum: 17Which are a shadow of things to come: but the body is of Christ.Le quali cose sono ombra delle future: ma il corpo è di Cristo.vvhich are a shadovv of things to come, but the body Christs.quæ sunt umbra futurorum: corpus autem Christi. 18Let no man seduce you, willing in humility and religion of angels, walking in the things which he hath not seen, in vain puffed up by the sense of his flesh:Nissuno vi supplanti a suo capriccio per via di umiltà col superstizioso culto degli Angeli, ingerendosi in quel, che non vide, vanamente gonfio di carnali suoi pensamenti,Let no man seduce you, vvilling in the humilitie and • religion of Angels, vvalking in the things vvhich he hath not seen, in vaine puffed vp by the sense of his flesh,Nemo vos seducat, volens in humilitate, et religione angelorum, quæ non vidit ambulans, frustra inflatus sensu carnis suæ,
19And not holding the head, from which the whole body, by joints and bands, being supplied with nourishment and compacted, groweth into the increase of God.E non attenendosi al capo, da cui tutto il corpo disposto, e compaginato per mezzo dei legamenti, e delle giunture, cresce con augumento, che è di Dio.and • not holding the head, vvhereof the vvhole body by ioyntes and bandes being serued & compacted, grovveth to the increase of God.et non tenens caput, ex quo totum corpus per nexus, et conjunctiones subministratum, et constructum crescit in augmentum Dei. 20If then you be dead with Christ from the elements of this world, why do you yet decree as though living in the world?Se adunque in Cristo siete morti agli elementi di questo mondo, e perché tuttora, quasi viveste nel mondo disputate di riti?If then you be dead vvith Christ, from the elements of this vvorld: • vvhy do you yet decree as liuing in the vvorld?Si ergo mortui estis cum Christo ab elementis hujus mundi: quid adhuc tamquam viventes in mundo decernitis ? 21Touch not: taste not: handle not.(Non mangiate, non gustate, non maneggiate:)Touch not, tast not, 〈◊〉 not:Ne tetigeritis, neque gustaveritis, neque contrectaveritis: 22Which all are unto destruction by the very use, according to the precepts and doctrines of men.Le quali cose tutte per lo stesso uso periscono, secondo i precetti, e le dottrine degli uomini:which things are al vnto destruction by the very vse, according to the precepts and doctrines of men.quæ sunt omnia in interitum ipso usu, secundum præcepta et doctrinas hominum: 23Which things have indeed a shew of wisdom in superstition and humility, and not sparing the body; not in any honour to the filling of the flesh.Le quali cose hanno veramente ragion di sapienza e nel volontario culto, e nella umiltà, e nel non perdonarla al corpo, nel non aver cura di saziare la carne.vvhich are in deede • hauing a shevv of vvisedom in superstition and humilitie, and not to spare the body, not in any honour to the filling of the flesh.quæ sunt rationem quidem habentia sapientiæ in superstitione, et humilitate, et non ad parcendum corpori, non in honore aliquo ad saturitatem carnis.
2:4
Witham
That no man may deceive you.[Ver. 4. Decipiat, paralogizetai, fallaci ratiocinatione.] He means those false teachers and vain philosophers, who deceived them by a sophistical way of reasoning, advancing in this manner their fabulous inventions; it is likely some disciples of Simon the magician. (Witham)
Tirinus
The false teachers whom St. Paul wished to refute, despising the doctrine of the gospel, which appeared too simple and common, affected mysterious discourses, and examined the doctrine of the apostles, according to the maxims and axioms of philosophers. They also denied that Christ was God. (Tirinus)
Haydock
May not this advice be at present applicable to many of our Christian brethren, who are but too often led away by trusting too much to the vain reasonings of man. (Haydock)
2:7
Witham
Rooted and built up in him, who is the head of all, your Redeemer, and author of your salvation, not upon Angels. (Witham)
2:8
Lest any man impose upon you.[Ver. 8. Decipiat, sulagogon, praedam furtive abducens. See St. Chrysostom, log. st. p. 118.] In the Greek, make a prey of you, as thieves that steal things.
Bible de Vence
There were two sorts of false teachers among them; they who mixed vain errors from heathen philosophy with the principles of the Christian religion, and they who had been Jews, and were for making them retain those rites and customs which the Jews had among them, and were only from their private human traditions. (Witham) This alludes to the traditions and observances which the Pharisees had added to the law of Moses, and which Christ had blamed; but which these false apostles wished to introduce amongst the Colossians. The ceremonial laws were the elementary instructions given by God to the world, but we are to attach ourselves to the doctrines of Jesus Christ, from whom alone we expect light and justice, and sanctity. (Bible de Vence)
Witham
According to the rudiments of the world: by which some expound vain fallacies and false maxims of the first kind of teachers; others the Jewish ceremonies, which are called weak and poor elements, or rudiments. (Galatians 4:9.) This is neither to condemn in general the use of philosophy, which St. Augustine commends, and made use of, nor all traditions delivered by the apostles. See 1 Corinthians xi. and 2. Thessalonians 2:14. (Witham)
2:9
Witham
For in him (in Christ) dwelleth all the fulness of the Godhead (of the divinity) corporally.[Ver. 9. In ipso inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter, katoikei pan to pleroma tes theotetos somatikos. See St. Chrysostom, log. st. p. 118.] That is, in the person of Christ, the Son of God, really and substantially united to our human nature. Not inhabiting, as in a temple as the Nestorian heretics pretended, nor as by his grace in men's souls, but so as to be personally or hypostatically united to the soul and body of Christ. (Witham)
2:12
Witham
Buried with him in baptism, signified by the ceremony of immersion in baptism. See Romans 6:3. (Witham)
2:14
Witham
Blotting out, etc.[Ver. 14. Chirographum decreti; cheirographon tou dogmatos. In the common Greek copies, tois dogmasi, as Ephesians 2:15.] This is commonly expounded of the sentence of eternal death pronounced against sinful Adam, and all his posterity, for having sinned in him. Others would have it to signify only the yoke and obligations of the Mosaical law, which could not of itself remit sins, and occasionally made persons greater sinners. This sentence of death (whether we understand the one or the other) Christ took away, fastening it as it were, to the cross, taking it away by his death on the cross. (Witham)
2:15
Witham
And despoiling the principalities and powers; the devil and his infernal spirits. (Witham)
2:16
Witham
Let no man, therefore, judge you in meat or in drink. That is, for not abstaining from meats, called unclean, for drinking out of a cup without a cover, (see Numbers xix.) or for not keeping the Jewish festivals. For these were but shadows, types and figures of future things to be fulfilled in the new law of Christ: but the body is of Christ, (ver. 17.) that is was the body, the truth, the substance signified by these shadows and types. (Witham)
Challoner
He means with regard to the Jewish observations of the distinction of clean and unclean meats; and of their festivals, new moons, and sabbaths; as being no longer obligatory. (Challoner)
St. Augustine
Modern dogmatizers wilfully or ignorantly misapply this text of the apostle, to disprove the fasts and festivals observed in the Catholic Church; but it is evident, as St. Augustine observes, that the apostle is here condemning the legal distinction of clean and unclean meats, and the feasts of the new moon, to which false brethren wanted to subject the Colossians. (St. Augustine, ep. 59. ad Paulin. in solut. quaes. 7.)
2:18
Let no man seduce you.[Ver. 18. Seducat, katabrabeueto. See Mr. Legh's Crit. Sacra.] In the Greek, hinder you from getting the prize.
Willing [Ver. 18. Volens, thelon; religione, threskeia.
Witham
Walking, ambulans, embateuon, superbè se ingerens.] (by their own will) in humility, and religion of Angels, practising a wrong and mistaken humility in regard of the Angels, when you pay them a worship not due to them, pretending them to be the mediators and saviours of mankind, as if they were equal, or greater than Christ, our only Redeemer; walking in things you understand not, these men being deceived by their vain philosophy, and pride of their own imaginations. By this means not holding, (ver. 19.) but having shaken off their only true invisible head, Christ Jesus, who is the head of his Church. It is admitted that these false doctors, among the Colossians, had introduced an undue and superstitious worship of Angels, and gave to them even a greater honour than to Christ. They worshipped them as the creators of the world, as mediators with God, even above Jesus Christ, which St. Paul here expresseth by these words, not holding the head. These seem to have been some disciples of Simon [the magician], and their heresies continued in some churches of Asia even to the fourth age [fourth century A.D.], as we may find by a canon of the council of Laodicea. But there is nothing here nor in that council against a due, that is an inferior honour and veneration, nothing like a divine honour, nor injurious to Christ, our chief mediator and only Redeemer, which the Church, from the first ages [first centuries A.D.], paid to saints and Angels. We do not ask grace, we do not offer up sacrifice, we hope not for salvation, but from God only, from Christ, God and man. (Witham)
Challoner
Willing, etc. That is, by a self-willed, self-invented, superstitious worship, falsely pretending humility, but really proceeding from pride. Such was the worship that many of the philosophers (against whom St. Paul speaks, ver. 8.) paid to Angels or demons, by sacrificing to them, as carriers of intelligence betwixt God and man; pretending humility in so doing, as if God was too great to be addressed by men, and setting aside the mediatorship of Jesus Christ; who is the head both of Angels and men. Such also was the worship paid by the ancient heretics, disciples of Simon and Menander, to the Angels, whom they believed to be the makers and lords of this lower world. This is certain, that they whom the apostle here condemns, did not hold the head, (ver. 19.) that is, Jesus Christ, and his mediatorship; and therefore what he writes here no ways touches the Catholic doctrine and practice, of desiring our good Angels to pray to God for us, through Jesus Christ. St. Jerome, (Epist. ad Algas) understands by the religion or service of Angels, the Jewish religion given by Angels; and shews all that is here said to be directed against the Jewish teachers, who sought to subject the new Christians to the observances of the Mosaic law. (Challoner)
Calmet
Walking in the things which he hath not seen. These false teachers pretended to know the number and names of the Angels, and how to distribute them into different orders and classes, with as much precision as if they had walked through heaven. Instead of following the revelation of the holy Spirit in the gospel, they followed their own spirit, boasting of what it was impossible for them to know. (Calmet)
Bible de Vence
But let no one snatch from you the glory of heaven, which should be the reward of your career, and the recompense of your fidelity, deceiving you by an outward show of false piety and affected humility. (Bible de Vence)
2:20
St. Jerome
If then you be dead with Christ, or if you be not of this world, why do you act as if you were in it? practising the ceremonies of the law, as if you still expected Christ; all which are hurtful to you. (St. Jerome)
Bible de Vence
In your baptism you died with Jesus Christ to all legal observances, and should not therefore suffer any carnal laws to be imposed upon you, as if you were still living in this first state of the world. (Bible de Vence)
Grotius
These things have an appearance of humility, if you abstain from them through mortification, and not through any necessity, as if they were unclean. But if we look upon them, and reject them as impure, and despise those who do not follow our example, then these things, so far from being useful, become prejudicial. (Grotius)
Witham
Why do you yet decree[Ver. 20. Quid adhuc decernitis, dogmatizesthe.] in this manner? (Witham)
2:21
Witham
Touch not, etc. That is, why do you permit yourselves to be taught in this manner by those Jewish doctors: why do you touch or eat this, lest you be unclean? such superstitious observations, now at least, when there is no necessity nor obligation for you to observe them, tend to destruction, etc. (Witham)
Challoner
The meaning is, that Christians should not subject themselves, either to the ordinances of the old law, forbidding touching or tasting things unclean: or to the superstitious invention of heretics, imposing such restraints, under pretence of wisdom, humility, or mortification. (Challoner)
2:23
Which things have indeed, (as such masters teach you) a shew of wisdom, in their nice superstitious ways, joined by some of them with extraordinary abstinences, and severities practised on the body in fasting, which they observe, without any honour or regard, even not to the satiating of the flesh; that is according to the common expression, with such an excess, as not to allow the body[Ver. 23. Et non ad parcendum corpori, kai apheidia somatos, et in non parcentia corporis, vel in crudelitate erga corpus.
Witham
Non in honore ad saturitatem, ouk en time pros plesmonen.] what is sufficient or necessary to support nature, that a man may be able to labour and comply with his duties; but here is nothing against discreet fasting, and self-denials, so much recommended in the holy Scriptures. (Witham)
2:16
In meat, etc.... He means with regard to the Jewish observations of the distinction of clean and unclean meats; and of their festivals, new moons, and sabbaths, as being no longer obligatory.
2:18
Willing, etc.... That is, by a self willed, self invented, superstitious worship, falsely pretending humility, but really proceeding from pride. Such was the worship, that many of the philosophers (against whom St. Paul speaks, ver. 8) paid to angels or demons, by sacrificing to them, as carriers of intelligence betwixt God and men; pretending humility in so doing, as if God was too great to be addressed by men; and setting aside the mediatorship of Jesus Christ, who is the head both of angels and men. Such also was the worship paid by the ancient heretics, disciples of Simon and Menander, to the angels, whom they believed to be makers and lords of this lower world. This is certain, that they whom the apostle here condemns, did not hold the head, (ver. 19,) that is, Jesus Christ, and his mediatorship; and therefore what he writes here no way touches the Catholic doctrine and practice, of desiring our good angels to pray to God for us, through Jesus Christ. St. Jerome [Epist. ad Algas.] understands by the religion or service of angels, the Jewish teachers, who sought to subject the new Christians to the observance of the Mosaic law.
2:21
Touch not, etc.... The meaning is, that Christians should not subject themselves, either to the ordinances of the old law, forbidding touching or tasting things unclean; or to the superstitious invention of heretics, imposing such restraints, under pretence of wisdom, humility, or mortification.
2:4
Heretikes do most commonly deceiue the people with eloquēce namely such as haue it by the gift of nature, as the Heretikes of al ages had, & lightly al seditious persons, vvhich dravv the vulgar sort to sedition by the allurement of their tongue. Nothing (saith S. Hierom. ep. 2. ad Nepotian.) is so easie as vvith volubilitie of tongue to deceiue the vnlearned multitude, which whatsoeuer it vnderstandeth not, doth the more admire and wonder at the same. The Apostle here calleth it, 〈Greek〉, persuasible speache.
2:7
in it
2:8
8. By Philosophie.] Philosophie and other humane sciences hovv profitable or hurtful to the Church of God. Philosophie and al humane science, so long as they be subiect and obedient to Christ (as they be in the Schooles of Christian Catholike men) be not forbidden, but are greatly commended and be very profitable in the Church of God. Othervvise vvhere secular learning is made the rule of religion and commaundeth •aith, there it is pernicious and the cause of al heresie and infidelitie. for the vvhich. S. Hierom and before him Tertullan call Philosophers, the Patriarkes of Heretikes. and declare that al the old heresies rose onely by to much admiring of prophane Philosophie. Hiero. ad C•esiph. cont. 〈◊〉. c. 1. Tertul. de praser. & cont. Hermeg. & cont. Marcio. li. 5. And so do these nevv sectes no doubt in many things. for, other arguments haue they none against the presence of Christ in the B. Sacrament but such as they borovv of Aristotle and his like, The Protestants abuse Philosophie against the B. Sacrament. concerning quantitie, accidents, place, position, dimensions, senses, sight, tast, and other straites of reason, to vvhich they bring Christes mysteries. Al Philosophical arguments therfore against any article of our faith be here condemned as deceitful, and are called also here, the tradition of men, and the elements of the vvorld. The better to resist vvhich fallacies and traditions of Heathen men, the School learning is necessarie, vvhich keepeth Philosophie in avve and order of faith, and vseth the same to vvithstand the Philosophical and sophistical deceites of the Heretikes and Heathen. Schoole learning. So the great Philosophers S. Denys, S. Augustine, Clemens Alexandrinus. Iustine, Lactantius and the rest. vsed the same to the great honour of God and benefite of the Church. So came S. Cyprian, S. Ambrose, S. Hierom, and the Greeke fathers, furnished vvith al secular learning vnto the studie of Diuinitie, vvherof see S. Hierom ep. 84 ad Magnum Oraetorem.
2:12
Concordanza Eph. 2, 1.
2:14
by decrees
2:15
〈Greek〉,
2:16
16. In meate.] The Protestants vvilfully or ignorantly applie al these kindes of forbearing meates, Aug. ep. 59. ad Paulinum in solut. 7. quast. to the Christian fastes: but it is by the circunstance of the text plaine (at S Augustine also teacheth) that the Iudaical obseruation and distinction of certaine cleane and vncleane meates is forbidden to the Colossians, Scriptures abused by the Protestants against Christian fasting & holydaies. vvho vvere in danger to be seduced by certaine Ievves, vnder pretence of holines to keepe the Lavv touching meates and festiuities and other like, vvhich the Apostle shevveth vvere onely shadovves of things to come: vvhich things are come, and therfore the said shadovves to cease. Vvhere he nameth the Sabboths and feastes of the nevv moone, that no man neede to doubt but that he speaketh onely of the Ievvish daies and kindes of fastes and feastes, and not of Christian holidaies or fasting daies at all.
2:18
18. Religion of Angels.] By the like false application of this text as of the other before, the Heretikes abuse it against the inuncation or honour of Angels vsed in the Catholike Church, vvhere the Apostle noteth the vvicked doctrine of Simon Magus and others (See S. Chrys. ho. 7 in hun• locum. and Epiph. har. 21.) vvho taught. Angels to be our mediators and not Christ, non tenens caput. not holding the head, as the Apostle here speaketh, & prescribed sacrifices to be offered vnto them, meaning indifferently as vvel the il Angels as the good. Vvhich doctrine the said Heretike had of Plato, vvho taught, that spirites (vvhich he calleth damones) vvere to be honoured as mediators next to God. Against vvhich S. Augustine disputeth li. 8. 9. & 10 de ciuit. as the condemneth also the same vndue vvorship li. 10 Confess. cap. 42. S. Hierom (q. 10 ad Algasiam) expoundeth this also of il spirites or diuels, S. Paules place cōcerning religion of Angels, explicated: and that the Protestants vvickedly abuse it against the due honour & inuocation of Angels. vvhom he proueth (out of S. Steuens sermon Act. 7) that the Ievves did vvorship, auouching that they serue them still, so many of them and so often as they obserue the Lavv. Of vvhich idolatrie also to Angels Theodorete speaketh vpon this place, declaring that the Ievves defended their superstition tovvardes Angels by that, that the Lavv vvas giuen by them, deceitfully at once inducing the Colossiās, both to keepe the lavv, & to honouring of the Angels as the giuers of the same. Vvhereby diuers of the faithful vvere so seduced, that they forsooke Christ and his Church and seruice, and committed idolatrie to the said Angels. Against vvhich abominations the Councel of Laodicia Cap. 35 tooke order, accursing all that forsooke our Sauiour and committed idolatrie to Angels, and contemning Christ, kept conuenticles in the name of spirites and Idols. of vvhich kinde of vvorship of Angels and Diuels see Clemens Alexand. Strom. 3. Tertulliā (li. 5. cont. Marcion.) expoundeth this place of the false teachers that feined them selues to haue reuelatiō of Angels, that the Lavv should be kept touching differēce of cleane & vncleane meates. Vvhich is very agreable to that in the Epistle to Timothee, vvhere S. Paul calleth abstaining from meates after the Ievvish or heretical maner, 〈Greek〉. 4, 1. the doctrine of Diuels: vvhereof see more in the annotation vpon that place. Haimo a godly aūcient vvriter, vpon this place, saith further, that some Philosophers of the Gentils and some of the Ievves also taught, that there vvere foure Angels Presidents of the foure elements of mans body, and that in feined hypocrisie (vvhich the Apostle here calleth humilitie) they pretended to vvorship by sacrifice the said Angels. Theophylacte expoundeth this feined humilitie, of certaine Heretikes, that pretending the mediatorship to be a derogation to Christs maiestie, vvorshipped Angels as the only mediators, Al vvhich vve set dovvne vvith more diligēce, that the Heretikes may be ashamed to abuse this place against the du• reuerence and respect or praiers made to the holy Angels. Vvhom the Scriptures record so often to offer our praiers vp to God, and to haue been lavvfully reuerenced of the Patriarkes, neuer as gods. but as Gods ministers and messengers, Iosu. 5, 14. Tob. 12, 12. Gen. 48, 16. Angelus qui •ruit m•. 1 Tim. 5, 21. And that they may be praied vnto, & can helpe & heare vs, see S. Hierom in cap. 10 Danielis. S. Ambrose in Psal. 118. ser 1. S. Augustine li. 10 de ciuit. Dei c. 12. Bede li. 4 in Cantica c. 24.
That is, wilful or selfwilled in voluntarie religiō. for that is, 〈Greek〉, whereof commeth the word folowing 〈Greek〉, Superstitiō. v. 23. See Annot. v. 2•.
2:19
19. Not holding the head.] Because he hath much a do vvith such false preachers as taught the people to preferre the Angels vvhich gaue the Lavv, or other vvhatsoeuer, before Christ: in this Epistle, and to the Ephesians, he often affirmeth Christ to be our head, yea and to be exalted far aboue al creatures, Angels, Potestats, Principalities, or vvhatsoeuer.
〈Greek〉. That is, taking subministration of spiritual life and nourishment by grace from Christ the head.
2:20
20. Why doe you.) A maruelous impudent translation of these vvordes in the English Bibles thus, Heretical translation. Why are you burdened vvith traditions? Vvhere as the Greeke hath not that signification: 〈Greek〉 but to make the name of Tradition odious, here they put it of purpose, not being in the Greeke: and in other place where Traditions are cōmended (1 Cor. 11. and 2 Thes. 2.) and where the Greeke is so most flatly (〈Greek〉) there they translate it, Instructions, ordinances•punc; &c.
〈Greek〉.
2:21
21. Touch not.] Scripture abused against the Churches fastes. The Heretikes (as before and alvvaies) very vainely alleage this against the Catholike fastings: vvhen it is most cleere that the Apostle reprehendeth the foresaid false teachers that though to make the Christians subiect to the obseruation of the ceremonies of the old Lavv, of not eating hogges, conies, hares flesh•punc; and such like, not to touch a dead corps nor any place vvhere a vvomā in her floures had sittē, & other infinite doctrines of touching, tasting, vvashing, eating, and the rest, either commaunded to the old people by God, or (as many things vvere) voluntarily taken vp by them selues, sometime cleane against Gods ordinance, and often friuolous and superstitious. Vvhich sort as Christ in the Gospel, so here S. Paul calleth the precepts and doctrines of men, and superstition, and (as the Greeke vvord signifieth) 〈Greek〉 voluntarie vvorship, that is inuented by Heretikes of their ovvne head vvithout the vvarrant of Christ in the Scriptures, or the Holy Ghost in the Church, or any lavvful authoritie of such vvhom Christ commaundeth vs to obey. Against such Sect-Maisters therfore as vvould haue yoked the faithful againe vvith the Ievvish or Heretical fastes of Simon Magus and the like, S. Paul speaketh, and not of the Churches fastes or doctrines.
2:23
23. Hauing a shevv.] Againe the Heretikes of our time obiect, that these foresaid false teachers pretended holines, The hypocr⸢ite⸣ cal abstinēce of old Heretikes, maketh nothīg against true and sincere fasting, but cōmendeth it. vvisedom, and chastisement of their bodies (for so S. Paul saith) by forbidding certaine meates according to the Ievves obseruation, euen as the Catholikes do. It is true they did so, and so do most vices imitate vertues. for if chastising of mens bodies and repressing their concupiscences and lustes vvere not godly, and if abstinence from some meates vvere not laudably and profitably vsed in the Church for the same purpose, no Heretikes (to induce the abolished obseruations and differences of meates of the Ievves, or the condemnation of certaine meates and creatures as abominable according to others) vvould haue falsely pretented the chastisement of their flesh, or made other shevv of vvisedom and pietie, to found their vnlavvful Heretical or Iudaical superstition concerning the same. The Catholike Church & her children, by the example of Christ, S. Iohn Baptist, the Apostles and other blessed men, do that lavvfully, godly, religiously, and sincerly in deede to the end aforesaid, 1 Cor. 9, 27. 2 Cor. 11, 27. vvhich these false Apostles onely pretended to do. So S. Paul did chastise his body in deede, by vvatching, •asting, and many other afflictions, and that vvas lavvful and vvas true vvisedom and pietie in deede. The foresaid Heretikes not so, but to induce the Colossians to Iudaisme and other abominable errors, did but pretend these things in hypocrisie.
2:1
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 13
… 14 .) And to the Philippians, “For what is my hope, or joy, or crown of rejoicing? are not even ye?” and he said that he bare them about in his heart, and in his bonds. ( Philip. i. 7 .) And to the Colossians, “But I would that ye knew greatly I strive for you, and for as many as have not seen my face in the flesh; that your hearts might be comforted.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 1
But he had not seen either these people, or the Romans, or the Hebrews, when he wrote to them. That this is true of the others, he shows in many places; with regard to the Colossians, hear him saying, “And as many as have not seen my face in the flesh” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 5
Chap. ii. v. 1 . “For I would have you know how greatly I strive for you, and for them at Laodicea.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 13.19
… that their hearts might be comforted, being knit together in love, and unto all riches of the full assurance of understanding, to the acknowledgment of the mystery of God which is Christ Jesus: in whom are hid all the treasures of wisdom and knowledge.”
2:2
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 9.62
62. Moreover Paul, the teacher of the Gentiles, forestalls the impious falsehood, that the Only-begotten God was partially nescient. Listen to his words, Being instructed in love, unto all riches of the fulness of understanding, unto knowledge of the mystery of God, even Christ, in Whom are all the treasures of wisdom and knowledge hidden
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 5
Ver. 2, 3 . “That their hearts may be comforted, they being knit together in love, and unto all riches of the full assurance of understanding, that they may know the mystery of God the Father, and of Christ: in whom are all the treasures of wisdom and knowledge hidden.”
2:3
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 10.5
… for great and varied is the planting of the words in the whole Scripture; but the treasure hidden in the field is the thoughts concealed and lying under that which is manifest, “of wisdom hidden in a mystery,” “even Christ, in whom are all the treasures of wisdom and knowledge hidden.”
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 9.67
67. We can now understand why He said that He knew not the day. If we believe Him to have been really ignorant, we contradict the Apostle, who says, In Whom are all the treasures of wisdom and knowledge hidden
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. To the Bishops of Egypt 2
… If they conceive that God doth at all beget, it were surely better and more religious to say that He is the begetter of One Word, who is the fulness of His Godhead, in whom are hidden the treasures of all knowledge
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 8
… And are we to suppose that the wisdom of God, the Maker of all creation, He who is eternally perfect, who is wise, without a teacher, the Power of God, “in whom are hid all the treasures of wisdom and knowledge,”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 4.1.2
2. What reason, indeed, is there to wonder, if by their worldly wisdom men failed to comprehend the mystery of God the Father and the Lord Jesus Christ, in Whom all the treasures of wisdom and knowledge are hidden,
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 5.16
… The name of “Son” embraces both natures. For He is also called Son of Man, so that in the ignorance attached to the assumption of our nature, He seems not to have known the day of the judgment to come. For how could the Son of God be ignorant of the day, seeing that the treasures of the wisdom and knowledge of God are hidden in Him?
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 74
… and yet His substance is much greater than the days, even infinitely greater. How then, while assigning to yourselves the greater things, do you not allow even the less to the Son, “in whom are hid all the treasures of wisdom and knowledge.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 10.43
… teach me, and heal me. Thine only Son—He “in whom are hid all the treasures of wisdom and knowledge”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 11.2
… I beseech Thee through Him, who sitteth at Thy right hand, and “maketh intercession for us,” “in whom are hid all treasures of wisdom and knowledge.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 1.1.3
… whereto not having yet attained, we are to be nourished by faith, and led by such ways as are more suited to our capacity, that we may be rendered apt and able to comprehend it. And hence the Apostle says, that “in Christ indeed are hid all the treasures of wisdom and knowledge;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of Holy Virginity 35
… to learn what of Thee, come we to Thee? “For that I am meek,” saith He, “and lowly of heart.” Is it to this that all the treasures of wisdom and knowledge hidden in Thee
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Our Lord’s Sermon on the Mount 2.25
… Now trial is twofold; either in the hope of obtaining some temporal advantage, or in the terror of losing it. And especially must we be on our guard, lest, when striving after wisdom, which can be found in Christ alone, in whom are hid all the treasures of wisdom and knowledge;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 1.5
… for as the same Apostle saith, “In Him are hid all the treasures of wisdom and knowledge;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 53.7
… But if we have reached the pathway of faith, let us keep to it with all constancy: let it be our guide to the chamber of the King, in whom are hid all the treasures of wisdom and knowledge.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 41.2
… Invited art thou, what thou seest not to believe, lest when thou see, thou be put to the blush. “Understand then upon the needy and poor One,” that is, Christ: understand in Him the hidden riches, whom poor thou seest. “In Him are hid all the treasures of wisdom and knowledge.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 50.19
… Though for our sake this God of gods deigned even to hunger. He came to hunger, and to fill; He came to thirst, and give drink; He came to be clothed with mortality, and to clothe with immortality; He came poor, to make rich. For He lost not His riches by taking to Him our poverty, for, “In him are all the treasures of wisdom and knowledge hidden.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 62.12
… These two things which to you I am about to say not of myself to you I say, but what things I have heard I say. “Once hath God spoken:” One Word hath He, the Only-begotten God. In that Word are all things, because by the Word were made all things. One Word hath He, “in whom all the treasures of wisdom and knowledge are hidden.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 119.2
13. “I have had as great delight in the way Thy testimonies, as in all manner of riches” ( ver. 14 ). We understand that there is no more speedy, no more sure, no shorter, no higher way of the testimonies of God than Christ, “in whom are hid all the treasures of wisdom and knowledge.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 136.8
… And because they abide with unshaken belief upon the baptism they have received, therefore it is said, “He laid out the earth above the waters.” Further, since it is written of our Lord Jesus Christ, that “in Him are hid all the treasures of wisdom and knowledge,”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 14.16
… and certainly this people does not possess it to whom it is said: “Hear, O, foolish people, thou who hast no heart: ye who having eyes see not, and having ears, hear not.” And again: “Because thou hast rejected knowledge, I also will reject thee from acting as My priest.” For as it is said that in Christ “all the treasures of wisdom and knowledge are hid,”
san Giovanni Damasceno † 749 d.C. An Exact Exposition of the Orthodox Faith 3.21
… Those, then, who say that He is a servant divide the one Christ into two, just as Nestorius did. But we declare Him to be Master and Lord of all creation, the one Christ, at once God and man, and all-knowing. For in Him are all the treasures of wisdom and knowledge, the hidden treasures
2:4
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. Oration Concerning Simeon and Anna On the Day that They Met in the Temple 1
… and it has seemed good to Thee, by means of our Lord and Creator, to fashion us again unto immortality; and Thou hast graciously given unto us a return to Paradise by means of Him who separated us from the joys of Paradise; and by means of Him who hath power to forgive sins Thou hast blotted out the handwriting which was against us.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 5
Ver. 4 . “This I say, that no one may delude you with persuasiveness of speech.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 7
Having first said darkly, “Take heed lest there shall be any one that maketh spoil of you after the tradition of men” ( ver. 8 .); and again, further back, “This, I say, that no one may delude you with persuasiveness of speech” (
2:5
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 2
… the wise servants of the Lord, who have truly put on the man which is created in God , have received gospel words, and reckon as a general commandment that given to Timothy, which saith, ‘Be thou an example to the believers in word, in conversation, in love, in faith, in purity .’ So well do they keep the Feast, that even the unbelievers, seeing their order
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 14
… and may He grant to all of you to believe on Him who rose again, and to look for Him who is gone up, and is to come again, (to come, but not from the earth; for be on your guard, O man, because of the deceivers who are to come;) Who sitteth on high, and is here present together with us, beholding the order of each, and the steadfastness of his faith
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 5
Ver. 5 . “For though I am absent in the flesh, yet am I with you in the spirit.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 30
… For the “speaking of earth” means nothing else than this, “My things are little and low and poor compared with His, and such as it was probable that an earthly nature would receive. In Him ‘are hid all the treasures of wisdom.’” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 5.1
… And the reading of it rekindles in my mind so keen a desire to set out for Jerusalem that I am almost ready to violate my monastic vow in order to gratify my affection. Wishing to do the best I can, as I cannot come in person I send you a letter instead; and thus, though absent in the body, I come to you in love and in spirit.
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 44
When absent in body we are wont to converse together in spirit.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 12.16
… and will myself enter into my chamber, and sing there unto Thee songs of love,—groaning with groaning unutterable in my pilgrimage, and remembering Jerusalem, with heart raised up towards it,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 1.3
… Semi-Christianity may be imperfect without being false. So, then, if the faith of those whom you try to mislead is imperfect, would it not be better to supply what is lacking than to rob them of what they have? It was to imperfect Christians that the apostle wrote, "joying and beholding your conversation," and "the deficiency in your faith in Christ."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 46.8
… See, I am here; I have not fled. Thou hast fled, because thou hast been silent; thou hast been silent, because thou hast been afraid. The flight of the mind is fear. Thou stoodest with thy body, thou fleddest in thy spirit, which was not the conduct of him who said, “Though I be absent in the flesh, yet am I with you in the spirit.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 98.5
… Accordingly in his Epistle to the Colossians he says: “And though I be absent in the flesh, yet am I with you in the spirit, joying and beholding your order, and that which is lacking in your faith in Christ.”
2:6
Archelao † fl. 278 d.C. The Acts of the Disputation with the Heresiarch Manes 35
… rooted and built up in Him, and stablished in the faith, as ye have been taught, abounding therein with thanksgiving. Beware lest any one spoil you through philosophy and vain deceit, after the rudiments of the world, and not after Christ. For in Him dwelleth all the fulness of the Godhead.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 1.5
… “A plain one,” says he, “which none can gainsay.” With what security, brethren, do you hear all this, because ye are believers! Attend, dearly beloved, and see what wholesome advice the Apostle gives, who says, “As ye have therefore received Christ Jesus our Lord, so walk ye in Him, rooted and built up in Him, and established in the faith;”
2:8
Tertulliano † 220 d.C. A Treatise on the Soul 3
… The apostle, so far back as his own time, foresaw, indeed, that philosophy would do violent injury to the truth.
Tertulliano † 220 d.C. The Prescription Against Heretics 7
… Writing to the Colossians, he says, “See that no one beguile you through philosophy and vain deceit, after the tradition of men, and contrary to the wisdom of the Holy Ghost.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.19
… When, again, he warns them to “beware of subtle words and philosophy,” as being “a vain deceit,” such as is “after the rudiments of the world” (not understanding thereby the mundane fabric of sky and earth, but worldly learning, and “the tradition of men,” subtle in their speech and their philosophy),
sant'Ippolito † 235 d.C. The Refutation of All Heresies 9.1
… For it seems expedient that we, making an onslaught upon the opinion which constitutes the prime source of (contemporaneous) evils, should prove what are the originating principles
sant'Ippolito † 235 d.C. A discourse by the most blessed Hippolytus, bishop and martyr, on the end of the world, and on Antichrist, and on the second coming of our lord Jesus Christ 11
Finally, hear Paul as he speaks boldly, and mark how clearly he discovers these: “Beware of evil workers, beware of the concision. Beware lest any man spoil you through philosophy and vain deceit.
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus i.pref.5
… “Beware lest any man spoil you through philosophy and vain deceit, after the tradition of men, after the rudiments of the world, and not after Christ.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 51.16
16. The principle of the philosophers and stoics is different, dearest brother, who say that all sins are equal, and that a grave man ought not easily to be moved. But there is a wide difference between Christians and philosophers. And when the apostle says, “Beware, lest any man spoil you through philosophy and vain deceit,”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On the Advantage of Patience 2
… the blessed Apostle Paul, filled with the Holy Spirit, and sent forth for the calling and training of the heathen, bears witness and instructs us, saying, “See that no man despoil you through philosophy and vain deceit, after the tradition of men, after the elements of the world, and not after Christ, because in Him dwelleth all the fulness of divinity.”
san Gregorio Taumaturgo † 270 d.C. The Oration and Panegyric Addressed to Origen 14
… And accordingly, no one of the ancients has ever induced any one of the moderns, or those of the Peripatetic school, to turn to his way of thinking, and adopt his method of philosophizing; and, on the other hand, none of the moderns has imposed his notions upon those of the ancient school. Nor, in short, has any one done so with any other.
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 1.13
… and He hath taken it out of the way, nailing it to the Cross; and having put off the flesh He made a show of powers openly, triumphing over them through confidence in Himself
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 8.53
… for in Him dwelleth the fulness of Godhead bodily
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 9.1
… and we came to the passage in the teaching of the Apostle, where he says, Take heed lest there shall be any one that leadeth you astray through philosophy and vain deceit, after the tradition of men, after the rudiments of the world, and not after Christ; for in Him dwelleth all the fulness of the Godhead bodily
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 9.8
… could contain Him, for he writes, Take heed, lest there shall be any one that leadeth you astray through philosophy and vain deceit, after the tradition of men, after the rudiments of the world, and not after Jesus Christ, for in Him dwelleth all the fulness of the Godhead bodily, and in Him ye are made full, Who is the head of all principalities and powers
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 12.20
20. But the blessed Apostle Paul, taking precaution against this, as we have often shewn, warned us to be on our guard, saying: Take heed lest any man spoil you through philosophy and vain deceit, according to the tradition of men, according to the elements of the world, and not according to Christ, in Whom dwelleth all the fulness of the Godhead bodily
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 4.2
… For what profit is it, to know well the doctrines concerning God, and yet to be a vile fornicator? And again, what profit is it, to be nobly temperate, and an impious blasphemer? A most precious possession therefore is the knowledge of doctrines: also there is need of a wakeful soul, since there are many that make spoil through philosophy and vain deceit
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. On the Making of Man 25.13
… Shall we not bid farewell to those who pervert our simple faith by “philosophy and vain deceit
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 25
… For when he is writing to the Colossians, it is with great earnestness that he forbids it, saying, “Beware lest any man spoil you through philosophy and vain deceit, after the traditions of men, after the elements of the world, and not after Christ.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 6
Ver. 8 . “Take heed lest there shall be any one that maketh spoil of you.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 7
Having first said darkly, “Take heed lest there shall be any one that maketh spoil of you after the tradition of men” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 12
… for it is not reasonable to talk to the disciples about the teacher. But to stop their mouths, he writes thus to them; “Say to Archippus,” he saith, “Take heed.” This word is everywhere used to alarm; as when he saith, “Take heed of dogs.” ( Philip. iii. 2 .) “Take heed lest there shall be any one that maketh spoil of you.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 3.4
… There is also disclosed that most salutary admonition of Thy Spirit, by Thy good and pious servant: “Beware lest any man spoil you through philosophy and vain deceit, after the tradition of men, after the rudiments of the world, and not after Christ: for in Him dwelleth all the fulness of the Godhead bodily.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 8.2
… I mentioned to him that I had read certain books of the Platonists, which Victorinus, sometime Professor of Rhetoric at Rome (who died a Christian, as I had been told), had translated into Latin, he congratulated me that I had not fallen upon the writings of other philosophers, which were full of fallacies and deceit, “after the rudiments of the world,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 8.10
… for he is warned by the precept of the apostle, and faithfully hears what has been said, “Beware that no one deceive you through philosophy and vain deceit, according to the elements of the world.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Morals of the Catholic Church 21
… it is said, "Take heed lest any one seduce you by philosophy." And because the word philosophy originally means the love and pursuit of wisdom, a thing of great value and to be sought with the whole mind, the apostle, with great prudence, that he might not be thought to deter from the love of wisdom, has added the words, "And the elements of this world."
Socrate Scolastico † 440 d.C. The Ecclesiastical History of Socrates Scholasticus 3.16
… Moreover, both Christ and his Apostle enjoin us ‘to become discriminating money-changers,’ so that we might ‘prove all things, and hold fast that which is good’: directing us also to ‘beware lest any one should spoil us through philosophy and vain deceit.’
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Counter-statements of Theodoret 1
… For thus says the blessed Paul in his interpretation, “Beware lest any man spoil you through philosophy and vain deceit, after the tradition of men, after the rudiments of the world, and not after Christ. For in Him dwelleth all the fulness of the Godhead bodily.”
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Letters 15
… for in Him dwells all the fulness of the Godhead bodily, and in Him ye are made full, who is the head of every principality and power
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Letters 162
… Let them pride themselves on the emptiness of their talk and boast of the cleverness of their arguments against the Faith: we are pleased to obey the Apostle’s precepts, where he says, “See that no one deceive you with philosophy and vain seductions of men
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 28
… for in Him dwelleth all the fulness of the Godhead bodily, and ye have been filled in Him
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 91
… For the greater advantages of this virtue belong to that chastity of the soul, which not only crushes the lusts of the flesh, but also despises the vanities of worldly wisdom, as the Apostle says, “take heed that no one deceive you through philosophy and empty deceit, according to the tradition of men
Pseudo-Clement The First Epistle of the Blessed Clement, the Disciple of Peter the Apostle 11
… exalt themselves, and make their boast” in the mind of the flesh.” These, moreover, are like “the blind man who leads the blind man, and they both fall into the ditch.” And they will receive judgment, because in their talkativeness and their frivolous teaching they teach natural wisdom and the “frivolous error of the plausible words of the wisdom of men,”
2:9
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 1.3.4
… This they also style the second Ogdoad, of which we shall speak presently. And they state that it was clearly on this account that Paul said, “And He Himself is all things;” and again, “All things are to Him, and of Him are all things;” and further, “In Him dwelleth all the fulness of the Godhead;”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 3.6
… for if in Its fulness It has baffled man’s understanding, much more has a portion of It, especially when partaking of the fulness.
sant'Ippolito † 235 d.C. The Refutation of All Heresies 10.6
… And they are disposed to think that this is what has been declared, “in whom dwelleth all the fulness of the Godhead bodily.”
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 2.6.4
… And when it is said “above thy fellows,” it is meant that the grace of the Spirit was not given to it as to the prophets, but that the essential fulness of the Word of God Himself was in it, according to the saying of the apostle, “In whom dwelt all the fulness of the Godhead bodily.”
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 2.8
… Nor is there a portion of the Father resident in the Son, for the Son bears witness, All things that the Father hath are Mine , and again, And all things that are Mine are Thine, and Thine are Mine , and the Apostle testifies, For in Him dwelleth all the fulness of the Godhead bodily
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 2.20
… Hence also He that hath seen Me hath seen the Father also ; hence All that the Father hath, He hath given to the Son ; hence As the Father hath life in Himself so hath He given to the Son to have life in Himself ; hence No one knoweth the Father save the Son, nor the Son save the Father ; hence In Him dwelleth all the fulness of the Godhead bodily
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 3.3
… not by way of childbirth, for in God there is neither change nor void; not as a piece of Himself cut or torn off or stretched out, for God is passionless and bodiless, and only a possible and embodied being could so be treated, and, as the Apostle says, in Christ dwelleth all the fulness of the Godhead bodily
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 3.26
… flesh and became man, and in that flesh He suffered for us (as Peter says, ‘Christ therefore having suffered for us in the flesh ,’ that it might be shewn, and that all might believe, that whereas He was ever God, and hallowed those to whom He came, and ordered all things according to the Father’s will , afterwards for our sakes He became man, and ‘bodily
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. On the Symbols 'Of the Essence' And 'Coessential.' 1
… for if the Son be not like the Father in essence, something is wanting to the Image, and it is not a complete Image, nor a perfect radiance . How then read you, ‘In Him dwelleth all the fulness of the Godhead bodily?’ and, ‘from His fulness all we received’ (
sant'Efrem il Siro † 373 d.C. Ephraim Syrus: Three Homilies 1.11
… just as in that which can be eaten, mortals eat Him. He supplied then the deficiency, and gave life to mortality, that we may know that from the body in which fulness dwelt, the deficiency of them that lacked was supplied; and from the body in which life dwelt,
san Basilio † 379 d.C. The Letters 189
… No third position is conceivable. The teaching of inspired Scripture does not allow of our speaking of many godheads, but, wherever it mentions the Godhead, speaks of it in the singular number; as, for instance, “in him dwelleth all the fulness of the Godhead bodily.”
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 2.14
… But as many as are born of the Spirit are called the children of God . So also when the Lord by breathing upon His disciples had imparted to them the Holy Spirit, John says, “Of His fulness have all we received .” And that “in Him dwelleth the fulness of the Godhead
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 12.1
… For having by purity brought into closest relationship with the Father of our nature that new man which is created after God , in Whom dwelt all the fulness of the Godhead bodily
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. On the Holy Trinity, and of the Godhead of the Holy Spirit 1
… But the inspired teaching does not allow us to say that there are more than one, since, whenever it uses the term, it makes mention of the Godhead in the singular; as,—“In Him dwelleth all the fulness of the Godhead
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 3.4
19. But, as I said, these things are written that we may refer them to the Unity of the Godhead, and believe that which the Apostle said, that the fulness of the Godhead dwells bodily in Christ,
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 2.8
65. He, therefore, possessing the fulness of Divinity and glory,
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 3.12
102. Oneness in Godhead the Law hath proved, which speaks of one God, as also the Apostle, by saying of Christ; “In Whom dwelleth all the fulness of the Godhead bodily.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 5.18
… For it is not for us to know the future. Thus He seems to be ignorant in that state in which He makes progress. For how does He progress according to His Godhead, in Whom the fulness of the Godhead dwells?
sant'Ambrogio † 397 d.C. Concerning Virgins 3.1.3
… He uttered him from His heart, as the Word. He it is in Whom the Father is well pleased; He is the Arm of the Father, for He is Creator of all, and the Wisdom of the Father, for He proceeded from the mouth of God; the Power of the Father, because the fulness of the Godhead dwelleth in Him bodily.
sant'Ambrogio † 397 d.C. Selections from the Letters of St. Ambrose 63.24
33. And why should I tell how great is the grace of virginity, which was found worthy to be chosen by Christ, that it might be even the bodily temple of God, in which as we read the fulness of the Godhead dwelt bodily.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 6
Ver. 9, 10 . “For in Him dwelleth all the fullness of the Godhead bodily: and in Him ye are made full, who is the head of all principality and power.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 74.3
3. But when John the Baptist said, “For God giveth not the Spirit by measure,” he was speaking exclusively of the Son of God, who received not the Spirit by measure; for in Him dwelleth all the fullness of the Godhead.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 68.20
… Not because in other men He dwelleth not, but because in them through Him. “For in Him dwelleth all the fulness of the Godhead,”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Seven Books of John Cassian on the Incarnation of the Lord, Against Nestorius 5.4
… or as if some portion of Divinity afterwards came upon Him, which had not been in Him at His birth from the Virgin. For according to the Apostle, “all the fulness of the Godhead dwelleth in Christ bodily.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Seven Books of John Cassian on the Incarnation of the Lord, Against Nestorius 7.7
… “Paul, an Apostle not of men neither by man, but by Jesus Christ:” or this: “We speak wisdom among the perfect:” and presently: “Whom none,” says he, “of the princes of this world knew; for had they known, they would not have crucified the Lord of glory.” Or this: “For in Him dwelleth all the fulness of the Godhead bodily.”
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Letters 35
… He is not one by His Father and another by His mother, but the same, in one way by His Father before every beginning, and in another by His mother at the end of the ages: so that He was “mediator between God and men, the man Christ Jesus ,” in whom dwelt “the fulness of the Godhead bodily
san Giovanni Damasceno † 749 d.C. An Exact Exposition of the Orthodox Faith 3.6
… In like manner, too, in the Incarnation of the Trinity of the One God the Word of the Holy Trinity, we hold that in one of its subsistences the nature of the Godhead is wholly and perfectly united with the whole nature of humanity, and not part united to part . The divine Apostle in truth says that in Him dwelleth all the fulness of the Godhead bodily
2:10
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 13.23
… As the Apostle says, Who is the Image of the Invisible God; and a little after, and He is the Head of the body, the Church . And again, The Head of every man is Christ ; and again, Who is the Head of all principality and power
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Merits and Forgiveness of Sins, and on the Baptism of Infants 1.47
… blotting out the handwriting of the decree that was against us, which was contrary to us, and took it out of the way, nailing it to His cross; and putting the flesh off Him, He made a show of principalities and powers, confidently triumphing over them in Himself.”
2:11
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.16.1
… but the signs were not unsymbolical, that is, neither unmeaning nor to no purpose, inasmuch as they were given by a wise Artist; but the circumcision after the flesh typified that after the Spirit. For “we,” says the apostle, “have been circumcised with the circumcision made without hands.”
Tertulliano † 220 d.C. On the Resurrection of the Flesh 7
… So truly is this the fact, that if you withdraw the skin, you lay bare the flesh. Thus, that which becomes a spoil when stripped off, was a vestment as long as it remained laid over. Hence the apostle, when he call circumcision “a putting off (or spoliation) of the flesh,”
sant'Ippolito † 235 d.C. The Refutation of All Heresies 8.3
… (And the object of this was,) when the Archon condemned his own peculiar figment (of flesh) to death, (that is,) to the cross, that that soul which had been nourished in the body (born of the Virgin) might strip off that body and nail it to the (accursed) tree. (In this way the soul) would triumph by means of this (body) over principalities and powers,
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 1.9
… “And the Lord said unto Jesus, Make thee small knives of stone, very sharp, and set about to circumcise the children of Israel for the second time.” Paul also, to the Colossians: “Ye are circumcised with the circumcision not made with hands in the putting off of the flesh, but with the circumcision of Christ.”
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 9.9
… the dispensation of human salvation in the words, In whom ye were also circumcised with a circumcision not made with hands, in the stripping off of the body of the flesh, but with the circumcision of Christ, having been buried with Him in baptism, wherein ye were also raised with Him through faith in the working of God, who raised Him from the dead
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 15
… For the bodies of the baptized are, as it were, buried in the water. Baptism then symbolically signifies the putting off of the works of the flesh; as the apostle says, ye were “circumcised with the circumcision made without hands, in putting off the body of the sins of the flesh by the circumcision of Christ; buried with him in baptism.”
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 5.6
… and according to the Apostle, in the circumcision of Christ, having been buried with Him in baptism , and the rest
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 38
… and that as we died in Adam, so we might live in Christ, being born with Christ and crucified with Him and buried with Him and rising with Him.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 6
Ver. 11 . “In whom ye were also circumcised with a circumcision not made with hands, in the putting off of the body of the flesh in the circumcision of Christ.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 8
“Mortify therefore your members,” he saith, “which are upon the earth.” What sayest thou? Was it not thou that saidst, “Ye are buried; ye are buried together with Him; ye are circumcised: we have put off the body of the sins of the flesh” (
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.38
… from whence also we wait for a Saviour, the Lord Jesus Christ: who shall fashion anew the body of our humiliation, that it may be conformed to the body of his glory. Whatsoever things then are true, whatsoever are chaste, whatsoever things are just, whatsoever things pertain to purity, let us join ourselves to these, let us follow these.
san Girolamo † 420 d.C. To Pammachius against John of Jerusalem 27
… the Apostle, in his Epistle to the Colossians, wishing to show that the body of Christ was made of flesh, and was not spiritual, aërial, attenuated, said significantly, “And you, when you were some time alienated from Christ and enemies of His spirit in evil works, He has reconciled in the body of His flesh through death.” And again in the same Epistle:
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 14.16
… whence is that in the Psalms, “Fire and hail, snow and ice, the spirit of the storm.” Since spirit, then, is a word of so many meanings, the apostle intended to express by “the spirit of the mind” that spirit which is called the mind. As the same apostle also, when he says, “In putting off the body of the flesh,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 15.19
36. Certainly they must be warned, since they now see that the Holy Spirit is called the gift of God, that when they hear of “the gift of the Holy Spirit,” they should recognize therein that mode of speech which is found in the words, “In the spoiling of the body of the flesh.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Grace of Christ, and on Original Sin 2.37
… and in respect of ourselves too, though we were dead in sins and in the uncircumcision of our flesh, we are quickened together in Christ, in whom we are circumcised with the circumcision not made with the hand,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Soul and its Origin 4.36
… and thus, when the apostle says, “Be ye renewed in the spirit of your mind,” what else does he mean than, Be ye renewed in your mind? “The spirit of the mind” is, accordingly, nothing else than the mind, just as “the body of the flesh” is nothing but the flesh; thus it is written, “In putting off the body of the flesh,”
2:12
Tertulliano † 220 d.C. On the Resurrection of the Flesh 23
The apostle indeed teaches, in his Epistle to the Colossians, that we were once dead, alienated, and enemies to the Lord in our minds, whilst we were living in wicked works; that we were then buried with Christ in baptism, and also raised again with Him through the faith of the operation of God, who hath raised Him from the dead.
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 3.2
… Let them, indeed explain how they can fail to interpret in a sense blasphemous to the Father the words of the Apostle: “In Whom ye did also rise again, by faith in the working of God, Who raised Him from the dead.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Concerning Repentance 2.2
… “If we have been planted in the likeness of His death, we shall be also in the likeness of His resurrection, knowing that our old man was fastened with Him to His cross.” And to the Colossians he says: “Buried with Him by baptism, wherein ye also rose again with Him.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 10
And if this was the only cause, how saith Luke, that “he came into the country about Jordan, preaching the baptism of repentance for the remission of sins?” And yet it had not remission, but this gift pertained unto the baptism that was given afterwards; for in this “we are buried with Him,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 6
Ver. 12 . “Buried with him,” he saith, “in Baptism, wherein ye were also raised with Him, through faith in the working of God, who raised Him from the dead.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 55.3
… for what a man seeth, why doth he yet hope for? But if we hope for that we see not, then do we with patience wait for it.” According to this faith and hope and love, by which we have begun to be “under grace,” we are already dead together with Christ, and buried together with Him by baptism into death;
san Giovanni Damasceno † 749 d.C. An Exact Exposition of the Orthodox Faith 4.9
We confess one baptism for the remission of sins and for life eternal. For baptism declares the Lord’s death. We are indeed “buried with the Lord through baptism
2:13
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.19
… Then, if God “quickens us together with Christ, forgiving us our trespasses,”
Tertulliano † 220 d.C. On the Resurrection of the Flesh 23
… that we were then buried with Christ in baptism, and also raised again with Him through the faith of the operation of God, who hath raised Him from the dead. “And you, (adds he), when ye were dead in sins and the uncircumcision of your flesh, hath He quickened together with Him, having forgiven you all trespasses.”
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 19
… He who doeth sin is of the devil, inasmuch as the devil sinneth from the beginning. For unto this end was manifested the Son of God, to undo the works of the devil:” for He has “undone” them withal, by setting man free through baptism, the “handwriting of death” having been “made a gift of” to him:
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 9.10
… and He hath taken it out of the way, nailing it to the cross, and having put off from Himself His flesh, He hath made a shew of powers, triumphing over them in Himself
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 10.48
… Forgiving us all our trespasses, blotting out the bond written in ordinances, that was against us, which was contrary to us: taking it away, and nailing it to the cross; stripping off from Himself His flesh, He made a shew of principalities and powers openly triumphing over them in Himself
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 28
69. But let us see if we can bethink us of any defence of this usage of our fathers; for they who first originated the expression are more open to blame than we ourselves. Paul in his Letter to the Colossians says, “And you, being dead in your sins and the uncircumcision…hath He quickened together with”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 3.2
… “And though ye were dead in your sins and the uncircumcision of your flesh, He quickened us with Him, pardoning us all our offences, blotting out the handwriting of the Ordinance, which was opposed to us, and removed it from our midst, nailing it to His Cross, divesting Himself of the flesh.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Selections from the Letters of St. Ambrose 41.8
… All, then, are forgiven, nor is there any one whom He has not loosed. For thus it is written, that He has forgiven “all transgressions, doing away the handwriting of the ordinance that was against us.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 6
Ver. 13, 14, 15 . “Having forgiven us all our trespasses; having blotted out the bond written in ordinances that was against us, which was contrary to us: and he hath taken it out of the way, nailing it to the Cross; having put off from himself the principalities and the powers, He made a show of them openly, triumphing over them in it.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 69.7
… And “when we were dead in our sins and in the uncircumcision of our flesh, God hath quickened us together with Him, having forgiven us all trespasses; blotting out the handwriting of ordinances that was against us, which was contrary to us, and took it out of the way nailing it to His cross.”
2:14
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 5.17.3
… And therefore David said beforehand, “Blessed are they whose iniquities are forgiven, and whose sins are covered. Blessed is the man to whom the Lord has not imputed sin;” pointing out thus that remission of sins which follows upon His advent, by which “He has destroyed the handwriting” of our debt, and “fastened it to the cross;”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Fragments from the Lost Writings of Irenaeus, XXXVII 1
… of the saints.” Then again, Paul exhorts us “to present our bodies a living sacrifice, holy, acceptable unto God, which is your reasonable service.” And again, “Let us offer the sacrifice of praise, that is, the fruit of the lips.” Now those oblations are not according to the law, the handwriting of which the Lord took away from the midst by cancelling it;
Tertulliano † 220 d.C. An Answer to the Jews 10
… except it was that there, where the name of the Lord Jesus was the theme of speech—destined as He was to enter the lists one day singly against the devil—the figure of the cross was also necessary, (that figure) through which Jesus was to win the victory?
Tertulliano † 220 d.C. Five Books in Reply to Marcion 1
Now triumphed over, to unequal arms!
sant'Ippolito † 235 d.C. On Daniel 2.15
… “Behold the Lamb of God, that taketh away the sin of the world!” And in like manner Gabriel says: “To blot out transgressions, and make reconciliation for sins.” But who has blotted out our transgressions? Paul the apostle teaches us, saying, “He is our peace who made both one;” and then, “Blotting out the handwriting of sins that was against us.”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 6.37
… If any one sin, we read, “We have an advocate with the Father, Jesus Christ the righteous; and He is the propitiation for our sins, and not for ours only, but for those of the whole world,” since He is the Saviour of all men, especially of them that believe, who
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 14.19
… wrote out a bill of divorcement to his former wife, and gave it into her hands, and sent her away from his own house, and the bond of her who came from the Gentiles has been cancelled about which the Apostle says, “Having blotted out the bond written in ordinances, which was contrary to us, and He hath taken it out of the way, nailing it to the cross;”
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 6.6
… For with pangs she bears children and delivers them to death. Because of her the earth was cursed, that it should bring forth thorns and tares. Accordingly, by the coming of the offspring of the Blessed Mary the thorns are uprooted, the sweat wiped away, the fig-tree cursed, the dust made salt, the curse nailed to the cross,
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 5.31
… Conclude for yourself, Who it is that makes Himself manifest to them that knew Him not; Who, though one people is His own, becomes the possession of strangers; Who it is that spreads out His hands before an unbelieving and gainsaying people, nailing to the cross the writing of the former sentence against us
sant'Efrem il Siro † 373 d.C. Ephraim Syrus: Nineteen Hymns on the Nativity of Christ in the Flesh 4
At the Birth of the Son the king was enrolling all men for the tribute-money, that they might be debtors to Him: the King came forth to us Who blotted out our bills,
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 10
… And whoever does not always and everywhere keep to and hold fast as a sure protection the confession which we recorded at our first admission, when, being delivered “from the idols,” we came “to the living God,” constitutes himself a “stranger” from the “promises” of God, fighting against his own handwriting,
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril procatechesis-or-prologue-to-t.17
… The race is for our soul: our hope is of things eternal: and God, who knoweth your hearts, and observeth who is sincere, and who a hypocrite, is able both to guard the sincere, and to give faith to the hypocrite: for even to the unbeliever, if only he give his heart, God is able to give faith. So may He blot out the handwriting that is against you
sant'Ambrogio † 397 d.C. Concerning Repentance 2.2
… “Buried with Him by baptism, wherein ye also rose again with Him.” Which was written to the intent that we should believe that He is crucified in us, that our sins may be purged through Him, that He, Who alone can forgive sins, may nail to His cross the handwriting which was against us.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 36
… For not otherwise than by the cross did He effect this; as Paul likewise said: “And the handwriting which was contrary to us, even it He took out of the way, nailing it to His cross.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 39
… iii. 13 ), and not simply forgive, but so that not even any remnants be left behind. Since Christ not only did not publish our transgressions, but did not put us the transgressors in mind of them, nor say, “in such and such things hast thou offended,” but remitted and blotted out the handwriting, not reckoning our offenses, as Paul hath also declared. (
Tirannio Rufino † 411 d.C. A Commentary on the Apostles' Creed 15
… This Paul signifies under a great mystery, when he says of Him, “He destroyed the hand-writing which was against us, nailing it to His cross, and led away principalities and powers, triumphing over them in Himself.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.38
… “Behold my mother and my brethren.” And He whose name you have so recently inscribed upon the table of your heart, and have written with a pen upon its renewed surface —He, after He has recovered the spoil from the enemy, and has spoiled principalities and powers, nailing them to His cross
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 7.21
… “Who shall deliver him from the body of this death,” but Thy grace only, “through Jesus ‘Christ our Lord,’” whom Thou hast begotten co-eternal, and createdst in the begin ning of Thy ways, in whom the Prince of this world found nothing worthy of death, yet killed he Him, and the handwriting which was contrary to us was blotted out?
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 9.13
… nor did she covet a choice monument, or desire her paternal burial-place. These things she entrusted not to us, but only desired to have her name remembered at Thy altar, which she had served without the omission of a single day; whence she knew that the holy sacrifice was dispensed, by which the handwriting that was against us is blotted out;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Merits and Forgiveness of Sins, and on the Baptism of Infants 2.49
… Our body, therefore, is dead because of sin, but Christ’s body only died without sin, in order that, having poured out His blood without fault, “the bonds”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 89.11
… Thus also the devil, by losing those whom he had in his power, has even himself been humbled; not chastened, but thrown prostrate. “Thou hast humbled the proud like one that is wounded.” Thou hast been humbled, and hast humbled others: Thou hast been wounded, and hast wounded others: for Thy blood, as it was shed to blot the handwriting of sins,
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Twelve Books on the Institutes of the Cœnobia, and the Remedies for the Eight Principal Faults 3.3
… and all of us who were liable to death and bound by the debt of the handwriting that could not be paid, He freed, by taking it away out of the midst and affixing it to His cross for a trophy.
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Seven Books of John Cassian on the Incarnation of the Lord, Against Nestorius 4.9
… who spake all things, and they came to pass: commanded all things, and they were created. He then alone it is who spake to the patriarchs, dwelt in the prophets, was conceived by the Spirit, born of the Virgin Mary, appeared in the world, lived among men, fastened to the wood of the cross the handwriting of our offences, triumphed in Himself,
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 4.3.15
15. If our Lord and Saviour nailed the handwriting to the cross, as says the divine Apostle,
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Letters 124
… For as the original chains of our captivity could not be loosed, unless a man of our race and of our nature appeared who was not under the prejudice of the old debt, and who with his untainted blood might blot out the bond of death
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 22
… The unscrupulous thief and greedy robber persisted in assaulting Him Who had nothing of His own, and in carrying out the general sentence on original sin, went beyond the bond on which he rested
2:15
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus i.55
… And who is this person save Jesus Christ, by whose stripes they who believe on Him are healed, when “He had spoiled the principalities and powers (that were over us), and had made a show of them openly on His cross?”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 2.64
… in the temple, and ye laid no hold on Me.” Entertaining, then, such exalted views regarding Jesus, not only with respect to the Deity within, and which was hidden from the view of the multitude, but with respect to the transfiguration of His body, which took place when and to whom He would, we say, that before Jesus had “put off the governments and powers,”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 12.18
… But also, instead of believing in Christ Jesus and Him risen from the dead, He teaches them to believe in Christ Jesus and Him about to be risen from the dead. But since “having put off from Himself the principalities and the powers, He made a show of them openly, triumphing over in the cross,”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 12.25
… have been crucified with Christ,” and, “Far be it from me to glory save in the cross of the Lord, through which the world has been crucified unto me and I unto the world.” For perhaps also each of those who have been crucified with Christ puts off from himself the principalities and the powers, and makes a show of them and triumphs over them in the cross;
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 12.40
… under the influence of some spirit, the spirit which caused these things to be said was some one of the spirits which had not yet been triumphed over in the cross, nor made a show of along with them, about whom it is written, “Having put off from Himself the principalities and the powers, He made a show of them openly, triumphing over them in the cross.”
Antipapa Novaziano † 258 d.C. A Treatise of Novatian Concerning the Trinity 21
… for which reason He who is declared as made the “Mediator between God and man” is revealed to have associated in Himself God and man. And if the same apostle says of Christ, that “having put off the flesh , He spoiled powers, they being openly triumphed over in Himself,”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. On the Incarnation of the Word 24
… for only he that is perfected on the cross dies in the air. Whence it was quite fitting that the Lord suffered this death. 6. For thus being lifted up He cleared the air
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. On the Incarnation of the Word 30-2
… 5. For the Lord touched all parts of creation, and freed and undeceived all of them from every illusion; as Paul says: “Having
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Life of Antony. (Vita Antoni.) 16
… Yea even if they praise your discipline and call you blessed, hear them not, and have no dealings with them; but rather sign yourselves and your houses, and pray, and you shall see them vanish. For they are cowards, and greatly fear the sign of the Lord’s Cross, since of a truth in it the Saviour stripped them, and made an example of them
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 13.36
… when we are in the way, and when we are still . Great is that preservative; it is without price, for the sake of the poor; without toil, for the sick; since also its grace is from God. It is the Sign of the faithful, and the dread of devils: for He triumphed over them in it, having made a shew of them openly
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 20.2
2. As soon, then, as ye entered, ye put off your tunic; and this was an image of putting off the old man with his deeds . Having stripped yourselves, ye were naked; in this also imitating Christ, who was stripped naked on the Cross, and by His nakedness put off from Himself the principalities and powers, and openly triumphed over them on the tree
sant'Ambrogio † 397 d.C. Concerning Repentance 2.2
… In us He triumphs over principalities and powers, as it is written of Him: “He made a show of principalities and powers, triumphing over them in Himself.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 24
… by this was his head crushed; by this were the powers and the principalities made a show of. “For,” saith he, “having put off from himself principalities and powers, He made a show of them openly, triumphing over them in it.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 38
… v. 21 .) and again, “Christ redeemed us from the curse of the law, having become a curse for us:” ( Gal. iii. 13 .) and again, “having put off from himself principalities and powers, He made a show of them openly, triumphing over them;” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 4.13
… For He was not stripped of the flesh by obligation of any authority, but He stripped Himself. For doubtless He who was able not to die, if He would not, did die because He would: and so He made a show of principalities and powers, openly triumphing over them in Himself.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 16.29
… For what does circumcision mean, but the eradication of the mortality which comes from our carnal generation? So the apostle says: "Putting off from Himself His flesh, He made a show of principalities and powers, triumphing over them in Himself."
2:16
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Fragments from the Lost Writings of Irenaeus, XXXVIII 1
The apostles ordained, that “we should not judge any one in respect to meat or drink, or in regard to a feast day, or the new moons, or the sabbaths.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.19
… Now tell me, Marcion, what is your opinion of the apostle’s language, when he says, “Let no man judge you in meat, or in drink, or in respect of a holy day, or of the new moon, or of the sabbath, which is a shadow of things to come, but the body is of Christ?”
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis iv.1.13
… In the Epistle to the Colossians, again, briefly summing up and condensing the meaning of the whole law, he says: “Let no man therefore judge you in meat, or in drink, or in respect of holy days, or of the new moon, or of the Sabbath, which are a shadow of things to come.”
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis iv.1-2.13
… “Let no man therefore judge you in meat, or in drink, or in respect of a festival, or of a new moon, or of Sabbaths, which are a shadow of things to come.”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 8.23
… but from being either unable or unwilling to keep every day in this manner, they require some sensible memorials to prevent spiritual things from passing altogether away from their minds. It is to this practice of setting apart some days distinct from others, that Paul seems to me to refer in the expression, “part of the feast;”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 10.11
… “But ye are come unto Mount Zion, and to the city of the living God, the heavenly Jerusalem, and to ten thousands of angels, the assembly and church of the firstborn, who are written in heaven.” And in the Epistle to the Colossians:
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 11.12
… to the law, turning aside from the distinction about the use of things pure and impure, and superstition, I think, in respect of things being different, become indifferent to the use of meats, and on this account are condemned by the Jews as transgressors of law, he said therefore, somewhere, “Let no man therefore judge you in meat or in drink,” etc.,
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Letters 1
… For this reason also, after the moon has run her course for fourteen days, Easter exhibits her exactly opposite to the rays of the sun, full with all the wealth of his brightness, and not permitting any interval of darkness to take place in its turn
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Decease of His Brother Satyrus 2.108
108. What then? shall we esteem festival days by eating and drinking? But let no man judge us in respect of eating; “for we know that the Law is spiritual.” “Let no man therefore judge us in any meats or in drink, or in respect of a feast day or new moons, or a sabbath day, which are a shadow of the things to come, but the body is of Christ.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 25
… For when he is writing to the Colossians, it is with great earnestness that he forbids it, saying, “Beware lest any man spoil you through philosophy and vain deceit, after the traditions of men, after the elements of the world, and not after Christ.” ( Col. ii. 8 , see p. 4.) And again, “Let no man judge you in meat or in drink” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 27
… but the Lord’s Death was free from all sin, as the brazen serpent from venom. For, saith Peter, “He did no sin, neither was guile found in His mouth.” ( 1 Pet. ii. 22 .) And this is what Paul also declares, “And having spoiled principalities and powers, He made a show of them openly, triumphing over them in it.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 10.31
46. Thou hast taught me, good Father, that “unto the pure all things are pure;” but “it is evil for that man who eateth with offence;” “and that every creature of Thine is good, and nothing to be refused, if it be received with, thanksgiving;” and that “meat commendeth us not to God;” and that no man should “judge us in meat or in drink;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 6.2
… So he says elsewhere, "Let no man judge you in meat, or in drink, or in respect of an holy day, or of the new moon or of the sabbath-days, which are a shadow of things to come."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 16.28
… It is not surprising that the Jews, who understood the Sabbath in a carnal sense, should oppose Christ, who began to open up its spiritual meaning. Reply, if you can, to the apostle, who declares that the rest of the Sabbath was a shadow of something future.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 32.9
… for the apostle says, "Let no man judge you in meat or drink, or in respect of a holiday, or a new moon, or of Sabbaths, which are a shadow of things to come."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 86.3
… For the sabbath was enjoined by the Lord God, enjoined by Christ Himself, who was with the Father, when that Law was given; it was enjoined by Him, but in shadow of what was to come. “Let no man therefore judge you in meat, or in drink, or in respect of an holy day, or of the new moon, or of the sabbath days, which are a shadow of things to come.”
Socrate Scolastico † 440 d.C. The Ecclesiastical History of Socrates Scholasticus 5.22
… ‘Tell me ye that desire to be under the law, do ye not hear the law?’ And continuing his train of argument, he demonstrates that the Jews were in bondage as servants, but that those who have come to Christ are ‘called into the liberty of sons.’ Moreover he exhorts them in no way to regard ‘days, and months, and years.’ Again in his epistle to the Colossians
2:17
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 12.5
… Yea and also all, who do not wish to understand that the law is spiritual, and has a shadow of the good things to come, and is a shadow of the things to come,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 102.35
… Wherefore the shadow of that gourd over his head prefigured the promises of the Old Testament, or rather the privileges already enjoyed in it, in which there was, as the apostle says, “a shadow of things to come,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 18.5
… What you call Sunday we call the Lord’s day, and on it we do not worship the sun, but the Lord’s resurrection. And in the same way, the fathers observed the rest of the Sabbath, not because they worshipped Saturn, but because it was incumbent at that time, for it was a shadow of things to come, as the apostle testifies.
2:18
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Fragments from the Lost Writings of Irenaeus, XXXVI 1
True knowledge, then, consists in the understanding of Christ, which Paul terms the wisdom of God hidden in a mystery, which “the natural man receiveth not,” the doctrine of the cross; of which if any man “taste,” he will not accede to the disputations and quibbles of proud and puffed-up men, who go into matters of which they have no perception.
Tertulliano † 220 d.C. The Prescription Against Heretics 33
… Theirs is called the Gaian heresy. But in his epistle he especially designates those as “Antichrists” who “denied that Christ was come in the flesh,” and who refused to think that Jesus was the Son of God. The one dogma Marcion maintained; the other, Hebion. The doctrine, however, of Simon’s sorcery, which inculcated the worship of angels,
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.19
… Manifestly Christ has relation to the law, if the body has to its shadow. But when he blames those who alleged visions of angels as their authority for saying that men must abstain from meats—“you must not touch, you must not taste”—in a voluntary humility, (at the same time) “vainly puffed up in the fleshly mind, and not holding the Head,”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 5.8
… “Let no man beguile you of your reward in a voluntary humility and worshipping of angels, intruding into those things which he hath not seen, vainly puffed up by his fleshly mind; and not holding the Head, from which all the body by joint and bands having nourishment ministered, and knit together, increaseth with the increase of God.”
Antipapa Novaziano † 258 d.C. On the Jewish Meats 5
… And such the apostle fitly rebuked, as “obeying the superstitions of angels, puffed up by their fleshly mind; not holding Christ the head, from whom all the body, joined together by links, and inwoven and grown together by mutual members in the bond of charity, increaseth to God;”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Concerning Repentance 1.6
… For he is our neighbour whom not only a similar condition has joined, but whom mercy has bound to us. You make yourself strange to him through pride, in vain puffing up yourself in your carnal mind, and not holding the Head.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 25
… ii. 8 , see p. 4.) And again, “Let no man judge you in meat or in drink” ( ib. 16 ), and, “let no man beguile you of your reward.” (
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Letters 15
… “let no man beguile you by a voluntary humility and worshipping of angels, treading on things which he hath not seen, vainly puffed up by the senses of his flesh, not holding fast the Head from whom all the body, being supplied and knit together through the joints and bands, increaseth with the increase of God
Ecumenical Councils The Canons of the Synod Held in the City of Laodicea, in Phrygia Pacatiana, in which Many Blessed Fathers from Divers Provinces of Asia Were Gathered Together 35
Theodoret makes mention of this superstitious cult in his exposition of the Text of St. Paul,
Pseudo-Clement The First Epistle of the Blessed Clement, the Disciple of Peter the Apostle 11
… For a severe judgment will those teachers receive “who teach, but do not,” and those who take upon them the name of Christ falsely, and say: We teach the truth, and yet go wandering about idly, and exalt themselves, and make their boast” in the mind of the flesh.”
2:19
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.32
… one baptism, one God and Father, who is above all, and through all, and in us all” —this man will first of all “hold the head, from which the whole body is compacted and bound together, and, through means of every joint according to the measure of the ministration of each several part, maketh increase of the body to the edification of itself in love.”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 5.14.4
… Remember, therefore, my beloved friend, that thou hast been redeemed by the flesh of our Lord, re-established by His blood; and “holding the Head, from which the whole body of the Church, having been fitted together, takes increase”
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 5
And again in the Epistle to the Colossians, to them that have not the knowledge of the Only Begotten, there is mention of him that holdeth “the head,” that is, Christ, “from which all the body by joints and bands having nourishment ministered increaseth with the increase of God.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 2.9
… “Because they hold not the Head, from Whom all the body being supplied and joined together through joints and bands, increaseth to the increase of God.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Concerning Repentance 1.6
… You make yourself strange to him through pride, in vain puffing up yourself in your carnal mind, and not holding the Head. For if you held the Head you would consider that you must not forsake him for whom Christ died. If you held the Head you would consider that the whole body, by joining together rather than by separating, grows unto the increase of God
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 11
… For the souls of men being dependent upon Him as members, His provident care, and supply of the spiritual gifts according to a due proportion in the measure of every single member, effects their increase. But what is the meaning of this, “by the touch of the supply”? that is to say, by the sensitive faculty.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 5
… For the expression “from Whom,” which you decide to belong properly to the Father alone, he uses also concerning the Son, when he says, “from which all the body by joints and bands having nourishment ministered, and knit together, increaseth with the increase of God.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 11.7
… for he “holdeth not the head, from which the whole body fitly joined together and compacted by that which every joint supplieth according to the working after the measure of every part maketh increase of the body to the edifying of itself in love.”
2:20
Tertulliano † 220 d.C. On the Resurrection of the Flesh 23
… “And you, (adds he), when ye were dead in sins and the uncircumcision of your flesh, hath He quickened together with Him, having forgiven you all trespasses.” And again: “If ye are dead with Christ from the elements of the world, why, as though living in the world, are ye subject to ordinances?”
Tertulliano † 220 d.C. On the Resurrection of the Flesh 46
… And therefore (the apostle) says that “sin dwelleth in the flesh,” because the soul by which sin is provoked has its temporary lodging in the flesh, which is doomed indeed to death, not however on its own account, but on account of sin. For he says in another passage also: “How is it that you conduct yourselves as if you were even now living in the world?”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.12
… But and if a man should contend, he will not be crowned unless he fight lawfully.” Of this same thing to the Colossians: “If ye be dead with Christ from the elements of the world, why still, as if living in the world, do ye follow vain things?”
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 1.36
184. Think, then, how he teaches those who enter upon their duties in the Church, that they ought to have contempt for all earthly things: “If, then, ye be dead with Christ from the elements of this world, why do ye act as though living in the world? Touch not, taste not, handle not, which all are to perish with the using.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans the-argument
… “Wherefore if ye be dead with Christ,” he says, “why, as though living in the world, are ye subject to ordinances (touch not, taste not, handle not), which all are to perish with the using, not in any honor to the satisfying of the flesh” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 6
“Having forgiven us,” he saith, “all our trespasses,” those which produced that deadness. What then? Did He allow them to remain? No, He even wiped them out; He did not scratch them out merely; so that they could not be seen. “In doctrines”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 2.17
… same degree we die to carnal affections, so that, considering this world dead to us, we also ourselves die to this world, and say what the apostle says, “The world is crucified unto me, and I unto the world.” For it was of this death that he also says, “Wherefore, if ye be dead with Christ, why as though living in the world are ye subject to ordinances?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 23.9
… but for that to be, which was not, is death. But perhaps it is not called death if it is for the better? The apostle has called that death: “But if ye be dead with Christ from the elements of this world, why do ye judge concerning this world as if ye were still living?”
Pseudo-Cyprian On the Glory of Martyrdom 28
… But do ye so run, that all of you may obtain.” Moreover also elsewhere, that he may exhort us to martyrdom, he has called us fellow-heirs with Christ; nay, that he might omit nothing, he says, “If ye are dead with Christ, why, as if living in the world, do ye make distinctions?”
2:21
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 11.13
… For how could they be a plant of His Father who were offended at the words of Jesus, words which turn men away from the precept, “Handle not, nor taste, nor touch,—all which things were to perish in the using—after the precepts and doctrines of men,”
Antipapa Novaziano † 258 d.C. On the Jewish Meats 5
… not holding Christ the head, from whom all the body, joined together by links, and inwoven and grown together by mutual members in the bond of charity, increaseth to God;” but observing those things: “Touch not, taste not, handle not; which indeed seem to have a form of religion, in that the body is not spared.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Concerning Repentance 2.10
97. Well then did the Lord say: “If any man will come after Me, let him deny himself, and take up his cross and follow Me.” For they who are dead and buried in Christ ought not again to make their conclusions as though living in the world. “Touch not,” it is said, “nor attend to those things which tend to corruption by their very use,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 7
Ver. 21, 22 . “Handle not, nor taste, nor touch; all which things are to perish with the using; after the precepts and doctrines of men.”
2:22
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.19
… For Moses had evidently received the law from God. When, therefore, he speaks of their “following the commandments and doctrines of men,”
2:23
Tertulliano † 220 d.C. On Patience 13
… she keeps the widow, and sets on the virgin the seal and raises the self-made eunuch to the realms of heaven. That which springs from a virtue of the mind is perfected in the flesh; and , finally, by the patience of the flesh, does battle under persecution. If flight press hard, the flesh wars with
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 6.12.1
1. It is probable that others have preserved other memorials of Serapion’s literary industry, but there have reached us only those addressed to a certain Domninus, who, in the time of persecution, fell away from faith in Christ to the Jewish will-worship;
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 37
… and if you please, let us bring forward some of those which were detected by Paul. “Which things,” he says, “have indeed a show of wisdom in will-worship, and humility, and neglecting of the body: not in any honor to the satisfying of the flesh.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 7
Ver. 23 . “Which things have indeed a show of wisdom in will worship, and humility, and severity to the body; but are not of any value against the indulgence of the flesh.”
2:1
1. VOLO ENIM VOS SCIRE QUALEM SOLLICITUDINEM HABEAM PRO VOBIS. — Vox «enim» dat causam, cur cap. praeced. vers. ult., dixerit se pro fidelibus laborare ἀγωνιζόμενος, id est in agone certando: unde hic rursum pro «sollicitudinem,» Graece est ἀγῶνα, q. d. Ideo memini et inculco meum agonem, laborem, ac difficile certamen, quod pro vobis aliisque fidelibus suscepi, «ut consolentur» et firmentur corda vestra in fide et gratia Christi. PRO VOBIS ET PRO IIS QUI SUNT LAODICIAE, ET QUICUMQUE (quotquot alii) NON VIDERUNT FACIEM MEAM IN CARNE. — Hinc satis apparet Paulum non fuisse, nec praedicasse Colossis aut Laodiciae. Ita Chrysostomus et Theophylactus. Negat id Theodoretus, et ex eo Baronius, sicque haec verba explicant, q. d. Paulus: Non solum vestrum, o Colossenses, sed et eorum, qui me non viderunt, maximam curam gero. Verum aliud videtur velle Apostolus. Quorsum enim hic meminisset eorum, qui non viderant faciem suam in carne, nisi quia eam non viderant Colossenses et Laodicenses? et hoc significat Graecum ὅσοι, quod Syrus vertit caeteri, sive quicumque alii, qui aeque ut vos non viderunt faciem meam. Sicut enim si dicam: Petrus, Paulus et caeteri Apostoli fuerunt caelibes, tacite dico non tantum Petrum et Paulum fuisse caelibes, sed etiam fuisse Apostolos; hoc enim involvit vox caeteri: ita pari modo cum hic dicit Paulus se sollicitum esse pro Colossensibus et Laodicensibus, et caeteris qui non viderunt faciem suam, tacite significat Colossenses et Laodicenses non vidisse faciem suam. Adde, in Actis Apostolorum nullam Colossensium, aeque ut Corinthiorum, Ephesiorum, Atheniensium et aliorum, quibus Paulus praedicavit, fieri mentionem. Nec enim locus ille Actor. xix, 10, quem citat Baronius, urget. Sic enim habet: «Segregavit (Paulus Ephesi commorans) discipulos quotidie disputans in schola tyranni cujusdam, hoc autem factum est per biennium; ita ut omnes qui habitabant in Asia, audirent verbum Domini, Judaei atque Gentiles.» Nec enim hinc inferas, si omnes in Asia a Paulo audiverunt verbum Dei, ergo illud audiverunt et Colossenses et Laodicenses, qui in Asia habitant; nam non dixit Lucas Paulum ivisse Colossas aut Laodiciam, imo contrarium dicit, Paulum mansisse Ephesi, ibique disputasse per biennium in schola tyranni, ita ut Asiani omnes, qui vel habitabant, vel veniebant Ephesum tanquam ad Asiae metropolim, possent Paulum ibi disputantem audire: adeo ut Pauli Ephesi disputantis et praedicantis rumor totam Asiam pervaserit.
2:2
2. UT CONSOLENTUR, — id est consolationem accipiant: Graecum enim παρακληθῶσι est passivum. CORDA IPSORUM, INSTRUCTI IN CHARITATE, — id est cum fuerint instructi, vel, ut alii ex Graeco vertunt, compacti in charitate. Graece enim est magis congrua syntaxis: αὐτῶν συμβιβασθέντων, id est ipsorum instructorum vel compactorum in charitate. Ita Theophylactus. ET IN OMNES DIVITIAS PLENITUDINIS INTELLECTUS, IN AGNITIONEM MYSTERII DEI PATRIS ET CHRISTI JESU. — Nota primo: Per «divitias» Paulus significat non opes auri et argenti, sed quamlibet copiam et abundantiam vel gratiae, vel sapientiae et intellectus de qua hic loquitur. Secundo, pro «plenitudinis intellectus,» Graece est πληροφορίας (de qua voce dixi Roman. xiv, 5) τῆς συνέσεως, id est plenae persuasionis intelligentiae, id est plenae et certo persuasae intelligentiae, quae omne dubium excludat, ait Theophylactus, q. d. Ideo laboro, certo et sollicitus sum pro vobis, ut vos instruamini tum charitate, tum divitiis, id est abundantia plenae persuasionis, hoc est plene persuasae intelligentiae mysteriorum fidei: ut scilicet in omnibus mysteriis fidei, quae pertinent ad agnitionem Dei Patris et Christi Jesu, instructi et plene persuasi, planeque intelligentes sitis, nihilque de iis ambigatis; ut certo vobis persuasum sit, nos non per angelos, ut vobis persuadent Simoniani vel alii Novantes, sed per Christum redemptos et reconciliatos esse Deo Patri.
2:3
3. IN QUO (scilicet Christo) SUNT OMNES THESAURI SAPIENTIAE ET SCIENTIAE ABSCONDITI. — Notat Chrysostomus hoc dici contra Gnosticos a scientia se nominantes et venditantes. Gnostici enim graece idem est quod scientes, q. d. In Christo est omnis vera sapientia, et ab illo petenda, non a Simone, non a Gnosticis, non etiam ab angelis, quos ipsi jactant. Cum dicit Apostolus thesauri, ait ex Chrysostomo Theophylactus, copiam sapientiae in Christo ostendit; cum dicit omnes, ostendit eum nihil latere; cum dicit absconditi, indicat quod solus ipse eos noverit, ab eoque scientia et sapientia omnis petenda sit: nam Christus est ipsa sapientia et per sese cognitio. Nota: Pro absconditi, Graece est ἀπόκρυφοι, quod non est participium, sed nomen, idemque est quod occulti et arcani: «absconditi» ergo hic idem significat et capitur nominaliter.
2:4
4. HOC DICO, UT NEMO VOS DECIPIAT IN SUBLIMITATE SERMONUM. — Pro decipiat, Graece est παραλογίζηται, id est, ut Vatablus, falsis rationibus et ratiocinationibus imponat vobis. Syllogismo enim vero et bono opponitur apud Aristotelem paralogismus, qui ex apparentibus, sed falsis, falsum concludit; aut ex veris falsum, per vitiosam consequentiam elicit et deducit. Secundo, pro sublimitate sermonum, est Graece πιθανολογία, id est in persuasorio sermone, in specioso fuco rationis humanae, in artificiosa et sophistica oratione, quae in speciem probabilis ad persuadendum et fallendum sit comparata et composita. Ita Theophylactus. Noster vertit, in sublimitate sermonis, quia Simoniani, quos hic suggillat Apostolus, sublimia jactabant de coelo, de matre angelorum, de angelis rebusque et aeonibus coelestibus, quibus simplices in admirationem rapiebant et seducebant. Talis est pithanologia et fucata oratio nostrorum Novantium, ut per dulces sermones seducant corda innocentium, si enim ipsorum rationes a viro cordato ad rationem ac formam syllogisticam redigantur, statim apparent non esse aliud quam paralogismi; v. g. cum sic argumentantur: Solus Deus est adorandus, ergo non sunt adoranda, id est colenda, imagines et Sancti; paralogizant. Peccant enim amphibolia vocis, «adorandus»: in antecedente enim intelligitur adoratio proprie dicta, quae est latriae; in consequente vero adoratio impropria et amplissime sumpta, scilicet quivis pius cultus et honor. Sic: Unus, inquiunt, est mediator Christus, ergo Sancti non sunt mediatores, nec invocandi. Sed paralogizant: in antecedente enim intelligitur mediator per se, sive redemptor; in consequente vero mediator idem est quod intercessor, sive advocatus. Ita in reliquis omnibus.
2:5
Aggreditur hic Apostolus potissimum epistolae argumentum, scilicet elidere dogmata falsa haereticorum et Judaizantium, et contra ea corroborare Colossenses in vera fide Christi. 5. ETSI CORPORE ABSENS SUM, SED SPIRITU VOBISCUM SUM: GAUDENS ET VIDENS ORDINEM VESTRUM, ET FIRMAMENTUM FIDEI VESTRAE, — q. d. Licet absens sim corpore, spirituali tamen oculo et cura vobiscum sum, quia spiritu et mente vos saepe contemplor, vestrumque ordinem (de quo multa inaudivi) cum gaudio intueor. Secundo, Ambrosius et Anselmus magis proprie haec accipiunt de spiritu prophetico, quasi per eum Paulus cognoverit absentia quae fiebant Colossis, eaque viderit, eodem modo quo Eliseus instar, corpore absens, sed spiritu praesens, vidit Giezi accipientem munera a Naaman: si enim Eliseo id datum est, cur non Paulo? Major enim gratia fuit in Apostolis et Prophetis novi Testamenti, quam in veteribus Prophetis, et similem spiritum constat fuisse in S. Petro, cum absens cognovit fraudem Ananiae et Sapphirae, Actor. v, 3, q. d. Nihil vestrum me latet, o Colossenses, quia vobis adsum spiritu, eminus quasi cominus intueor omnia vestra, et quidquid facitis inspicio, ut revereamini in oculis meis meoque intuita male agere, aut male sentire vel loqui de Evangelio, nec novantibus Simonianis auscultetis, aut inconstantiam et dubitationem ullam in fide ostendatis. Hic sensus et sententia non est improbabilis, si spiritum accipias non permanentem (hunc enim fuisse in Apostolo non est verisimile), sed transeuntem, quo subinde, cum opus esset, Paulus raptus fuerit, ut suarum Ecclesiarum statum et ordinem absens intueretur. Sed prior sensus uti simplicior, ita certior est. GAUDENS ET VIDENS ORDINEM VESTRUM. — Per «ordinem» Ambrosius accipit dispositionem conversationis. Medius Chrysostomus, Theophylactus, Oecumenius, τάξιν, id est ordinem, interpretantur εὐταξίαν, id est bonum ordinem, quo bene et ordinate omnia fiunt juxta ordinem a Paulo aut Episcopo praescriptum. «Sicut enim,» inquit Theophylactus, «in acie militari bona ordinis collocatio phalangem firmam efficit; sic et in Ecclesia, quando bonus ordo charitatis fuerit omnia constituentis.» Quantum sit hujus ordinis bonum et commodum, patet in omni republica; nulla enim respublica sine ordine consistere potest; sed ut consistat, necesse est cives magistratui subordinari et obedire, et quemque civem suum servare gradum et ordinem: quod si hic ordo turbetur, turbatur respublica. Secundo, idem patet in hierarchia coelestium spirituum et angelorum, in qua summus est ordo, qui rempublicam angelorum consociat, stabilit, conservat et mira pulchritudine exornat. Tertio, patet in ordinato motu et situ coelorum, stellarum, elementorum omniumque creaturarum ac totius universi: si enim hic ordo turbetur, turbatur totum universum; nam ordo universi totius est vinculum et salus. «Ordinis perturbatio,» ait Nazianzenus, orat. De Moderat. in disp. servanda, «in aere fulmina, in terra succensiones, in mari exundationes, in urbibus et familiis bella, in corporibus morbos, in animis peccata quasi novas res moliendo introduxit,» etc. «Omnia,» inquit Sapiens, Sap. xi, 21, «in mensura, et numero, et pondere disposuisti,» o Domine creator omnium! De qua sententia Sapientis, vide S. Augustinum, lib. IV De Genesi ad litt., cap. III, IV, V, tom. IV, et S. Thomas, I part., Quaest. V, art. 5, ubi ex S. Augustino docet omnem rem, sive omne bonum habere primo, mensuram, quae omni rei certum modum ex determinatione principiorum suorum efficientium et materialium praestet; secundo, habere numerum, qui cuique rei speciem praebeat; tertio, habere pondus, id est ordinem et inclinationem ad actus et finem suum; quod pondus rem ipsam ad suam quietem et stabilitatem trahit. Hoc significare volens Plato in Timaeo dicit mundum factum esse per cubum ternarii, id est per 27; tria enim in se ducta, id est ter tria, faciunt novem, rursum ter 9 faciunt 27, qui est et vocatur cubus ternarii. Per hunc ergo cubum, puta per viginti septem, mundum esse factum censuit Plato, quia in hoc cubo, puta 27, omnis harmonia et consonantia (numerorum) consistit. Quia ergo tanta boni ordinis sunt commoda, hinc toties Apostolus ordinem inculcat, eumque in omnibus servari vult. Hinc et S. Ignatius, proximus Apostolis, eorumque spiritu et zelo imbutus, in suis epistolis toties et tam impense hunc ordinem commendat et praecipit, ut epist. ad Trallianos: «Qui,» ait, «intra altare est, mundus est, ideo et obedit Episcopo et Presbyteris: qui vero extra est, id est qui sine Episcopo et Presbyteris et Diaconis aliquid agit, talis polluta est conscientia, et est infideli deterior.» Et ad Smyrnenses: «Omnia,» ait, «in vobis decenti ordine perficiantur in Christo. Laici Diaconis subditi sint, Diaconi Presbyteris, Presbyteri Episcopo, Episcopus Christo, sicut ipse Patri.» Eadem singulis pene epistolis repetit et inculcat S. Ignatius.
2:6
6. SICUT ERGO ACCEPISTIS JESUM CHRISTUM DOMINUM (q. d. Sicut ab Epaphra et Archippo accepistis fidem et doctrinam Jesu Christi, praesertim illam, qua edocti estis Jesum Christum esse Dominum ac redemptorem nostrum, non autem angelos, ita) IN IPSO AMBULATE. — Christus enim est via quae ducit ad Patrem, non angeli, inquit Chrysostomus. «In ipso» ergo, id est in ipsius fide et institutione «ambulate.» Christus enim sumitur pro adjunctis, puta pro fide, doctrina et vita Christi, juxta Can. 37. Vult Paulus antiquam, et a Christo et ab Apostolis traditam fidem nos sequi, nec audire Novantes.
2:7
7. RADICATI ET SUPERAEDIFICATI IN IPSO. — Pendent haec a praecedentibus, «in ipso ambulate,» q. d. Sic ambulate in fide et institutione Christi, ut in ea firmas et fixas habeatis radices, illique superaedificemini. Graecum enim ἐποικοδομούμενοι, non est praeteriti, sed praesentis temporis: unde non tam «superaedificati,» significat, quam «ut superaedificemini,» vel ut collapsi nonnihil resartiamini. Ita Theophylactus. Nota hic triplicem metaphoram et comparationem. Primo enim Christum, et Christi fidem comparat viae in qua sit ambulandum; secundo, radici cui inseri et inhaerere nos oporteat; tertio, fundamento cui superaedificari debeamus. Simili modo, Ephes. cap. ii, 20, dixit: «Superaedificati super fundamentum Apostolorum et Prophetarum, ipso summo angulari lapide Jesu Christo.» Et cap. iii, 17: «Christum,» ait, «habitare per fidem in cordibus vestris, in charitate radicati et fundati.» ABUNDANTES IN ILLO (in Christo scilicet, id est Christi fide, gratia, charitate aliisque virtutibus) IN (id est cum) GRATIARUM ACTIONE, — pro tantis Dei beneficiis, quae per Christum vobis praestitit. Ita Anselmus.
2:8
8. VIDETE NE QUIS VOS DECIPIAT PER PHILOSOPHIAM. — Redit ad vers. 4, ubi principale argumentum et causam epistolae tractare coepit, scilicet ut dehortetur Colossenses primo ab haeresi Philosophorum, deinde inferius a secta Judaizantium. «Apostolus,» inquit Tertullianus, lib. De Praescr., cap. vii, et lib. De Anima, cap. iii, «fuerat Athenis, ibique expertus linguatam civitatem; cum omnes illic sapientiae atque facundiae cauponas degustasset, inde concepit praemonitorium istud edictum.» Nota: Pro decipiat, Graece est συλαγωγῶν, id est depraedetur. Ita Syrus, Theophylactus, Ambrosius. Unde Hilarius, lib. XII De Trinit., legit, spoliet. Simonianos ergo, et ab eis prognatos Gnosticos aliosque haereticos, vocat praedones Paulus, uti et Christus, Joan. x, 8. Et merito. Si enim praedo est, qui bona fortunae aufert et praedatur; multo magis praedo est, qui fidem veram, gratiam, virtutes omnes, imo Christum et Deum ipsum nobis aufert et praedatur; quique non corpus, sed animam ipsam interimit, illamque praedoni diabolo et aeternae morti devorandam tradit. Est ergo haec depraedatio immane sacrilegium: sicut enim sacrilegi, qui templa depraedantur, graecis ἱερόσυλοι dicuntur, ita et a Paulo hic eodem nomine vocantur illi, qui animas ad imaginem Dei factas Deoque consecratas per haeresim depraedantur, easque diabolo vendunt et mancipant. PER PHILOSOPHIAM, ET INANEM FALLACIAM. — «Et» sumitur pro adjunctis, puta pro fide, doctrina significat id est. Sic et pro id est capitur Galat. vi, 16, et alibi, ut ibi dixi, q. d. Non omnem damno philosophiam (uti perperam intellexit Lutherus), sed eam quae sit inanis fallacia et superstitio gentilitatis. Unde hanc philosophiam, 1 Timoth. cap. ult., vers. 20, vocat «falsi nominis scientiam;» uti erant illae angelorum seu deorum quorumdam mediorum et mediatorum speculationes, quibus referti sunt Platonicorum libri. Ita Chrysostomus et Augustinus, lib. VIII De Civit. Dei, cap. ix et xvi. Quanquam Clemens, lib. I Strom., hic tantum damnari putet philosophiam Epicuri, quae tollit providentiam et in deorum numerum refert voluptatem. Secundo, Paulus hic perstringit Apollonium Thyaneum et alios Philosophos, qui hoc tempore aeque ut Apostoli orbem circuibant, ut populum a Christo ad se et sua dogmata traducerent, ut dixi I Corinth. i, 20. Tertio, taxat Simonem Magum cum suis, qui primus fuit haeresiarcha et omnium Novatorum parens. Hinc patet Simonem aliosque tunc Novantes sua dogmata ex figmentis Platonis et aliorum Philosophorum quasi centonem consarcinasse. Unde Tertullianus, lib. De Anima, cap. iii, Philosophos appellat patriarchas haereticorum. Idem, lib. De Praescript., cap. vii: «Haereses,» ait, «a philosophia subornantur. Inde Aeones et formae nescio quae, et Trinitas hominis apud Valentinum; Platonicus fuerat. Inde Marcionis Deus melior de tranquillitate, a Stoicis venerat. Et uti anima interire dicatur, ab Epicureis observatur. Et ut carnis restitutio negetur, de una omnium Philosophorum schola sumitur. Et ubi materia cum Deo aequatur, Zenonis disciplina est. Et ubi aliquid de igneo Deo allegatur, Heraclitus intervenit: eaedem materiae apud haereticos volutantur, iidem retractatus implicantur.» Magis particulatim et fuse Irenaeus, lib. II Contra haereses, cap. xix, recenset quae dogmata a quo Philosopho mutuati sint Valentiniani et Gnostici: «Thales quidem Milesius,» ait, «universorum generationem et initium aquam dixit (idem autem est dicere aquam et bythum, id est profundum, quod inter suos Aeones statuunt Valentiniani). Homerus autem poeta Oceanum deorum genesim et matrem Thetin dogmatizavit, quae quidem hi in bythum et Sigen transtulerunt. Anaximander autem hoc quod immensum est, omnium initium subjecit, seminaliter habens in semetipso omnium genesim, ex quo immensos mundos constare ait; hoc autem in bythum et Aeonas transfigurarunt. Anaxagoras autem, qui et Atheus cognominatus est, dogmatizavit facta animalia, decidentibus e coelo in terram seminibus, indeque Aeonem quem Sensum vocavere, acceperunt. Sic ex Democriti et Epicuri vacuo, et atomis ejusdem, suum sumpserunt Pleroma.» Et inferius: «Hoc autem quod ex subjecta materia dicunt fabricatorem fecisse mundum, et Anaxagoras, et Empedocles, et Plato primi ante hos dixerunt.» Deinde quod Deum necessitatis servum facerent, id eos ex fato Stoicorum accepisse docet. Et post pauca subdit: «Quod autem Salvatorem ex omnibus factum Aeonibus esse dicant, omnibus in eum deponentibus velut florem suum, ex Hesiodi Pandora acceperunt. Ipsam autem eduliorum et reliquarum operationum indifferentem sententiam, et quod putent a nemine in totum se posse coinquinari propter generositatem, licet quodque manducent vel operentur, a Cynicis possederunt, cum sint cum eis ejusdem testamenti. Minutiloquium autem et subtilitatem circa quaestiones, cum sit Aristotelicum, inferre fidei conantur. Quod autem velint in numeros transferre universum, a Pythagoricis acceperunt.» SECUNDUM TRADITIONEM HOMINUM, SECUNDUM ELEMENTA MUNDI, ET NON SECUNDUM CHRISTUM, — q. d. Philosophia haec sive inanis fallacia, quam hic damno, non est a Deo (qui est veracissimus, ipsaque veritas) revelata aut inspirata, sed ab hominibus vanis et errantibus conficta et tradita: ideoque vana, errans, mendax et fallax est. Talia sunt axiomata et principia veterum Philosophorum, quae fidei nostrae repugnant, v. g. nihilo nihil fit: A privatione ad habitum non est regressus: Accidentis esse est inesse: Mundus aeternus: Quae sunt eadem uni tertio, sunt eadem inter se: Omnis substantia maxime rationalis, per se subsistit. Haec enim, uno excepto, in naturalibus vera sunt, non autem in supernaturalibus; alioqui enim ex primo tolleretur (uti nonnulli sustulerunt) rerum creatio; ex secundo tollerentur miracula Christi, quibus caecos, surdos, claudos visui, auditui et gressui restituit; ex tertio tolleretur veritas corporis Christi in Eucharistia; quartum negat mundi originem; ex quinto elideretur mysterium SS. Trinitatis; ex sexto enervaretur mysterium incarnationis et unionis hypostaticae. Quanquam proprie Apostolus non de his, sed de aliis Simonianorum principiis et traditionibus loquatur, uti mox dicam. Secundo, haec philosophia, quam damno, est «secundum elementa mundi,» id est secundum rudimenta vanae philosophiae, circa mundi productionem et gubernationem, verbi gratia, Platonis et Platonicorum, qui docuerunt angelos mundum condidisse et esse hominum mediatores apud Deum, rursum coelos et astra esse animata, aliaque similia: quos secutus Simon Magus finxit se Deum quemdam esse, ac primo genuisse Selenem uxorem suam, eamque quasi primam mentis suae conceptionem vocavit Ennaeam, asserens hanc esse matrem omnium, fecisseque angelos, angelos deinde fecisse et produxisse coelos et mundum, aliaque his similia figmenta; de quibus vers. 18 et 20. Ita Irenaeus, lib. I, cap. xx et xxiii, Chrysostomus, Theophylactus et alii hic. Hinc patet Apostolum, Galat. cap. iv, vers. 3 et 9, aliter quam hic et alio sensu vocare «elementa mundi:» ibi enim «elementa mundi» vocat dies, menses et annos, qui sunt quasi principia, quibus creatus est, consistit et gubernatur mundus, quos proinde festos habebant et colebant Judaei, ut ibi dixi: hic vero «elementa mundi» vocat principia mundanae sapientiae et philosophiae. Tertio, haec philosophia et inanis fallacia, quam damno, «non est secundum Christum,» id est non est a Christo docta et tradita, nec etiam Christum docet, Christique redemptionem, gratiam et fidem; sed a Christo vos abducit ad angelos, coelos, stellas, de quibus, ut dixi, somnia et commenta sua tradit. Hinc patet, non veram, sed falsam philosophiam ab Apostolo damnari; nec enim verum vero contrariari potest, adeoque vera philosophia Christianae pietati subservit et ancillatur.
2:9
9. QUIA IN IPSO (Christo) INHABITAT OMNIS PLENITUDO DIVINITATIS CORPORALITER. — Nota: «Quia» dat causam praecedentium, cur scilicet dixerit cavendam esse philosophiam et Philosophos, qui homines abducunt a Christo; sequendam vero esse philosophiam et sapientiam, quam attulit e coelo et in terris docuit Christus, q. d. Nolo vos sequi philosophos homines errantes et mendaces, quia volo vos sequi Christum, qui est prima veritas: nam in Christo inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter. Nota secundo: Pro inhabitat, Graece est κατοικεῖ, quod non temporalem, ut παροικεῖ, sed perpetuam inhabitationem significat. Κατοικεῖ enim et παροικεῖ distinguuntur graece, aeque ac latine habitare et commorari. Sic Petrus, epist. I, cap. i, vers. 17, vitam praesentem vocat παροικίαν, id est incolatum. Nam, ut ait Cicero, «commorandi diversorium, non habitandi natura nobis hic dedit.» E contrario Psal. lxxxvi, 7, cum dicitur: «Sicut laetantium omnium habitatio est in te,» pro habitatio, graece est κατοικία, id est perpetua mansio. Nota tertio: «Plenitudo divinitatis» idem est quod plena et tota divinitas, quae in Christo homine inhabitavit. Ita Ambrosius, Theodoretus, D. Thomas, Chrysostomus cum suis. Inde consequenter colligendum relinquit Apostolus, in Christo inhabitasse omnem plenitudinem sapientiae ac veritatis: hanc enim adfert et includit in se divinitas, ac consequenter Christum doctorem sapientissimum sequendum esse, non autem Philosophos. Unde S. Augustinus, epist. 57 ad Dardanum, et ex eo Glossa hic «plenitudinem divinitatis» interpretantur plenam Dei cognitionem, quae est in Christo Christique Evangelio, non autem in Mose et in umbris legis Mosaicae. Quam expositionem ita genuinam censet Erasmus, ut priorem jam datam excludat et refutet; sed perperam: constat enim «plenitudinem divinitatis» proprie significare plenam divinitatem, non autem cognitionem Dei, licet, ut dixi, illam secum adferat divinitas. Nota quarto: In Christo inhabitat «plenitudo divinitatis corporaliter,» id est non umbratice, sicut habitavit in propitiatorio, tabernaculo et Sacramentis legis veteris; non etiam phantastice, uti voluerunt Manichaei; non denique per accidens tantum, scilicet per motum et operationem, uti docuit Nestorius; sed «corporaliter,» id est revera, realiter et substantialiter. Hic sensus petitur ex vers. 17, ibi enim corpus opponit umbrae. Ita Prosper, sent. 393, et Augustinus, epist. 57 ad Dardanum. Simili sensu, vers. 17, veritatem et soliditatem rerum Christianarum, per umbras legis repraesentatam, vocat «corpus Christi.» Secundo, «corporaliter,» quia in Christo divina natura non tantum unita est animae, sed et corpori Christi; ita ut ex Verbo divino et humana natura corporea, una ineffabilis substantia corporea quasi composita sit, quae est et dicitur Christus, sive Deus homo. Sic anima potest dici in homine vel in corpore humano inhabitare corporaliter. Ita S. Augustinus supra, Theodoretus, Theophylactus, D. Thomas, III part., Quaest. II, art. 9, ad 2. Hinc ergo ruit argumentum Nestorii dicentis: si Deus inhabitat in Christo, ergo in Christo sunt duae hypostases, scilicet una Dei inhabitantis, altera corporis quod inhabitatur: hoc enim non sequitur. Nam in Christo se res habet uti in homine, in quo licet anima inhabitet corpus, non duas tamen, sed unam eamdemque cum illo habet hypostasin: tantum enim «inhabitat» significat deitatem non misceri nec confundi cum corpore quod inhabitat, sed integram et immixtam permanere. Tertio, D. Thomas loco jam citato: «corporaliter,» inquit, hoc est, tribus modis secundum trinas corporis dimensiones. Sicut enim corpus tres habet dimensiones, scilicet longitudinem, latitudinem et crassitiem: ita tribus modis quasi dimensionibus tota divinitas est in Christo, scilicet primo modo per essentiam, per praesentiam et potentiam, sicuti est in aliis hominibus et creaturis. Secundo modo per gratiam gratum facientem, sicut est in aliis Sanctis omnibus. Sic Deus et divinitas, inquit Remigius, inhabitavit in Salomone per sapientiam, in Daniele per castitatem, in Mose per mansuetudinem, in Christo per omnem virtutem et innocentiam. Tertio modo et propriissime inhabitavit divinitas in Christo per unionem hypostaticam, sive personalem; idque soli Christo proprium est. Verum duae priores expositiones litterales sunt et genuinae, haec tertia potius videtur esse metaphorica quaedam accommodatio.
2:10
10. ET ESTIS IN ILLO (Christo) REPLETI, QUI EST CAPUT OMNIS PRINCIPATUS ET POTESTATIS, — id est, Christus vos sua plenitudine divinitatis inhabitat, eo modo quo jam paulo ante dixi ex Remigio, scilicet ut vos repleat fide, spe, charitate omnibusque suis virtutibus et gratiis. Ita Ambrosius et Theodoretus. «Christus,» inquam, qui est caput omnis principatus et potestatis; aliorumque quorumvis angelorum, q. d. Non ergo angelis, quos inducit Simon, sed Christo, uti coepistis, inhaerete. Christus est caput tam vestrum [...] angelorum, Christo ergo capiti quasi membra individuae vos conjungite, nec a Christo ulla ratione sinatis vos divelli, ut constanter et assidue dicatis: Christus caput meum, spes mea, amor meus et omnia. Quomodo Christus sit caput angelorum, jam dixi Ephes. cap. i, vers. 10 et 22.
2:11
11. IN QUO ET CIRCUMCISI ESTIS CIRCUMCISIONE NON MANU FACTA IN EXPOLIATIONE CORPORIS CARNIS, SED IN CIRCUMCISIONE CHRISTI, 12. CONSEPULTI EI IN BAPTISMO. — Ita legunt Romana Biblia et Theodoretus. Graeca tamen, Syrus, Theophylactus et alii expungunt voculam «sed». Juxta Romana et Theodoretum, est antithesis inter circumcisionem carnis datam per Mosem et circumcisionem animae institutam a Christo; hanc enim antithesin significat conjunctio adversativa «sed», et sensus est: Vos, o Christiani Colossenses, circumcisi estis circumcisione non Judaica, quae fit manibus, quaeque consistit in expoliatione corporis carnei, quia nimirum de corpore carneo praescinditur praeputium; sed circumcisi estis in circumcisione, id est circumcisione (est enim Hebraeum bet contactus) Christi, quae non corpus, sed animam a peccatis circumcidit. Si quaeratis ubi et quando ita a Christo circumcisi sitis? Respondeo: in baptismo, nimirum hoc ipso quo Christo in baptismo estis consepulti: in baptismo enim non tantum circumciduntur, sed sepeliuntur et aquis piacularibus obruuntur et absorbentur peccata omnia. Eamdem sepulturae metaphoram tribuit baptismo Apostolus, Rom. vi, 4, ut ibi dixi. Nota: «Corpus carnis» vocat corpus carneum: sunt enim, ut ait S. Augustinus, lib. XIV De Trinit., multa corpora carnis expertia: uti coeli, elementa, saxa, etc. Nisi dicas esse hypallagen et metathesim, qua «corpus carnis» dicatur pro caro corporis; ut sic legas haec et ordines, «in expoliatione carnis corporis,» et sensus sit, in expoliatione et praecisione carneae partis, scilicet praeputii, de corpore. Sic Hebraei vocant «desertum populorum,» non desertum, per populos, sed potius desertum a populis; et resurrectionem mortuorum, id est ex mortuis. Ponit ergo Apostolus antithesim inter circumcisionem Mosis et Christi, quod illa carnem tantum praescinderet, quae peccati est instrumentum, scilicet vilem pelliculam praeputii: Christi vero circumcisio rescindat ipsa peccata ab anima. Secundo, si cum Graecis jam et Syro legas sine erat contrarium nobis.» Sensus ergo septimo loco datus optimus est, optimeque tam Graecam, quam Latinam lectionem explicat. Unde Graeca addunt vocem peccatorum: sic enim habent, ἐν τῇ ἀπεκδύσει τοῦ σώματος ἁμαρτιῶν τῆς σαρκός, id est, «in exutione corporis peccatorum carnis.» Ubi nota: «Corpus peccatorum carnis» vocatur corpus peccatis carnalibus obnoxium. Jam secundum Graeca et Syrum hic sensus erit: Circumcisi estis per Christum circumcisione non manu facta, in expoliatione corporis peccatorum carnis; quia videlicet corpus vestrum per baptismum Christi circumcisum est a peccatis carnalibus, iisque expoliatum, ut non sit amplius corpus peccati: nam per baptismum exuistis corpus peccati, et induistis corpus gratiae et justitiae; et sic in re idem est circumcidere quod exuere vel expoliare corpus peccati. Ita Theophylactus et Graeci. Verum prior lectio per antithesim planior est et verior. Aggreditur enim hic Apostolus Judaizantes perstringere et Colossenses avocare a circumcisione et Judaismo, sicut vers. 8 eos avocavit a philosophis eorumque dogmatibus ad Christum.
2:12
12. IN QUO (scilicet Christo) ET RESURREXISTIS (in novam vitam, novos mores, novum spiritum, quem accepistis in baptismo) PER FIDEM OPERATIONIS (graece ἐνεργείας, id est efficaciae, vel efficacis operationis) DEI, QUI SUSCITAVIT ILLUM (Christum) A MORTUIS, — q. d. Resurrexistis in baptismo in novam vitam per fidem, qua credidistis Dei potentiam et divinae gratiae efficaciam, qua per Christum in credentibus hanc spiritualem resurrectionem operatur, sicut eadem potentia in Christo corporalem resurrectionem est operatus, dum eum a morte suscitavit. Hunc esse sensum patet ex Ephes. 1, 19, quo hic alludit Apostolus (est enim haec epistola simillima et quasi compendium epistolae ad Ephesios), ubi sic dicit: «Ut sciatis quae sit spes vocationis ejus (id est ad quanta bona vocati sitis, quantam gratiam hic et gloriam in resurrectione sperare debeatis) et quae divitiae gloriae haereditatis ejus in sanctis, et quae sit supereminens magnitudo virtutis ejus in nos, qui credimus (quod ait hic, per fidem) secundum operationem (graece est ἐνεργείας, eadem scilicet vox, quae hic) potentiae virtutis ejus, quam operatus est in Christo, suscitans illum a mortuis,» q. d. Eadem energia et potentia Deus suscitat nos credentes a morte peccati ad vitam gratiae, qua Christum a morte suscitavit ad vitam immortalem et gloriosam; quod hic per compendium dicit, «per fidem operationis Dei, qui suscitavit illum a mortuis;» relinquens illa supplenda quae supplevit ad Ephesios scribens, scilicet illa quae jam citavi. Ita Ambrosius et D. Thomas. Secundo, Adamus valde probabiliter «fidem operationis» interpretatur fidem non otiosam, neque desidem, sed agentem et operatoriam bonorum operum, quae hominem facit actuosum et sedulum in bonis operibus. Tertio, alii «fidem operationis Dei» interpretantur fidem quam Deus operatur in nobis. Sed primus sensus stylo Pauli et epistolae ad Ephesios maxime congruit.
2:13
13. ET VOS, CUM MORTUI ESSETIS (privati vita gratiae) IN DELICTIS ET PRAEPUTIO (per delicta et praeputium) CARNIS VESTRAE, CONVIVIFICAVIT CUM ILLO (ut, sicut Christus virtute Dei resurrexit a mortuis ad vitam gloriosam, ita vos eadem virtute et potentia a morte peccati a Deo suscitati sitis ad vitam gratiae et spiritus) DONANS (condona; et gratis remittens, hoc enim est Graecum χαρισάμενος) VOBIS OMNIA DELICTA. — Nota: «Praeputium carnis» vocat libidines et peccata carnalia, quae committuntur per praeputium, ut sit metonymia et synecdoche, qua ex specie peccatorum notissima, reliqua intelliguntur: ita aliqui. Sed hic sensus arctior est, restringit enim praeputium ad libidinem, cum Apostolus per praeputium quodvis peccatum significet. Unde secundo, alii per praeputium carnis intelligunt gentilismum et gentilismi mores, ac conversationem in carnis concupiscentiis explendis. Sic enim alibi passim more Judaeorum gentilismum et Gentes vocat praeputium, eo quod illud more Judaeorum non circumciderent. Hic sensus aptus est, sed Apostoli mentem et fundum non exhaurit. Hinc dico tertio, Apostolus per praeputium carnis intelligit incircumcisionem carnis, qua scilicet quis desideria et concupiscentias carnis non resecat, non circumcidit, sed eas pronus sequitur, eisque obedit et indulget. Ubi nota: Judaei per circumcisionem censebant se fieri mundos, sanctos ac populum Dei. Hinc gentes incircumcisas habebant pro immundis, pollutis et sceleratis. Inde proverbialiter praeputium vel incircumcisum vocabant id, quod quavis in re immundum est. Sic saepe Prophetae carpunt Judaeos, quod incircumcisum habeant cor, incircumcisas aures, linguam, oculos, etc., id est quod cor, aures, linguam, oculos immundis vitiis et concupiscentiis habeant obstructos et obduratos. Illustre etiam hujus rei et significationis extat exemplum Levit. xix, 23, ubi sic dicitur: «Quando ingressi fueritis terram et plantaveritis in ea ligna pomifera, auferetis praeputia eorum: poma quae germinant, immunda (hebraice ערלים arelim, id est praeputiata et incircumcisa) erunt vobis, nec edetis ex eis; quarto autem anno omnis fructus eorum sanctificabitur laudabilis Domino (id est offeretur Domino, ut cedat in laudem Domini: unde hebraice est, Sanctitas laudum erit Domino); quinto autem anno comedetis fructus, congregantes poma quae proferunt.» Ubi nota, fructus qui tribus primis annis ex arbore nascuntur, vocari «praeputia,» quia hac lege Mosi censebantur immundi, et Judaeis vetiti. Sicut enim puer immundus erat donec per circumcisionem auferretur ei praeputium et abjiceretur: ita et arbores censebantur immundae, ut fructu earum vesci Judaeis non liceret, donec fructus trium primorum annorum circumcisi, id est avulsi et abjecti, essent; ita ut fructus quarti anni Deo offerrentur, ac deinde fructibus quinti anni demum vesci liceret. Voluit Deus hac caeremonia circumcisione arborum a Judaeis coli, perinde ac circumcisione puerorum: congrue tamen et apposite ad naturam rerum; nam fructus primi arborum magis aquosi, magis insalubres et indigestibiles sunt posterioribus, ut ibidem recte annotavit Abulensis. Sicut ergo ibi Scriptura immunditiem pomorum, vocat praeputium pomorum, ita hic immunditiem carnis et peccatorum carnalium, vocat «praeputium carnis.» Ubi rursum adverte: Per «carnem» intelligit concupiscentiam quamlibet, etiam in voluntate, ratione et mente residentem, qualis est concupiscentia honorum, vanae scientiae, curiositatis, haeresis, invidia, ambitio, etc., ut dixi Galat. cap. v, vers. 19.
2:14
14. DELENS QUOD ADVERSUS NOS ERAT CHIROGRAPHUM DECRETI, QUOD ERAT CONTRARIUM NOBIS. — Quaeres, quodnam sit hoc «chirographum decreti?» Primo, Theodoretus respondet esse corpus nostrum, in quo infixa et quasi inscripta erant debita, id est peccata carnis, quae Christus in cruce simpliciter delevit. Secundo, alii apud Theodoretum respondent esse decalogum nos accusantem in decretis (sic enim habent Graeca, non decreti) quae continet et praecipit. Unde Vatablus: «chirographum,» inquit, «vocat legem sive decalogum, quod digito Dei scriptus esset, vel quod testificetur contra nos, et nos condemnet, sicut chirographum condemnat debitorem coram judice.» Hinc et Sixtus Senensis, lib. II, pag. 89, putat «chirographum decreti» esse verba illa Israelitarum Exodi xxiv: «Omnia quae locutus est Dominus, faciemus.» Haec enim communis eorum acclamatio veluti ex syngrapha eos reddidit debitores totius legis servandae. Et Maldonatus in Notis manuscr.: «decreta,» inquit, vel ut graece est, «dogmata,» vocat legem Evangelicam, quae veluti scheda est solutae per Christum pro peccatis poenae; «chirographum» autem vocat legem veterem, quae testabatur omnes gentes mortales esse: concluserat enim omnia sub peccato. Alludit ad duas syngraphas, quibus debitores et creditores uti solent, alteram debitae pecuniae, alteram solutae: ac docet, sicut syngrapha debiti per syngrapham solutionis aboletur ac laceratur, ita per legem Evangelicam legem Mosaicam abolitam fuisse: vide Ephes. II, 15. Ubi nota, Syrum, Ambrosium, Adamum et alios nonnullos cum Graecis legere, non decreti, sed decretis, sive mandatis, sicque exponere, q. d. Paulus: Christum per decreta et praecepta Evangelica delevisse chirographum, id est legem Mosi, quae nos coram Deo reos efficiebat, ut idem sit cum eo quod dixit Paulus, Ephes. II, 15: «Legem mandatorum (Mosi) decretis (praeceptis Evangelicis) evacuans,» q. d. Christus per fidem et legem fidei abrogavit legem Mosi. Verum Romana Biblia et alia Latina passim legunt decreti, non decretis, illudque melius cohaeret; si enim legas decretis, et intelligas decreta sive praecepta Evangelii, quae sustulerunt chirographum, id est legem Mosi, oratio apostoli hiulca erit et incisa: τὸ enim decretis interjicitur et divellit chirographum a suo sequenti epitheto, «quod erat contrarium nobis.» Tertio, Anselmus censet, «Chirographum» hoc esse memoriam nostram et daemonum accusantium nos de peccatis. Quarto, melius Chrysostomus et Theophylactus censent esse pactum Dei cum Adamo et legem hanc Adamo a Deo datam: «In quocumque die comederis ex eo (fructu arboris scientiae boni et mali) morte morieris:» hoc enim quasi chirographo debito mortis obnoxii tenebamur. Quinto, D. Thomas putat esse memoriam Dei reservantis peccata, in qua peccatum Judae, ait Jeremias xvii, 1, scriptum est stylo ferreo in ungue adamantino. «Et dicitur Decreti,» inquit D. Thomas, «eo quod peccatum non tantum manet in memoria, sed etiam in decreto Dei, quo decrevit illud punire; cum vero Deus illud remittit, non remittit sic, ut faciat quod non peccaveris; sed sic ut peccatum admissum deleat, quasi de sua memoria et decreto, in quo illud reservabat ad vindicandum et puniendum, simulque facit ut peccatum non maneat in daemonis memoria ad accusandum, nec in peccantis conscientia ad eum contristandum:» hucusque D. Thomas. Sexto, Ambrosius hoc «chirographum» vult esse peccatum et debitum Adae ad nos propagine transcriptum. Septimo et optime, «chirographum decreti» est obligatio ad poenam aeternam juxta decretum Dei et sententiam damnationis in Adamum et posteros ejus peccantes latam. Graece enim est ἐν δόγμασιν, id est in decretis Dei: huic enim obligationi et poenam aeternam sponte peccando quasi manu nostra subscripsimus, nosque diabolo quasi vindici hac obligatione obligavimus. Alludit ad syngraphas creditorum et debitorum per quas metonymice accipit ipsum debitum, quod solent syngraphae continere. Chirographum ergo hoc non est aliud quam obligatio, reatus et debitum poenae aeternae, ita certum et liquidum, ac si chirographo et manu nostra consignatum extaret. «Quisque,» ait Origenes, hom. 13 in Genes., «dum peccat, peccati sui litteras scribit.» Ita Augustinus in Psal. LXVIII, D. Thomas, Gagneius et alii. Unde Syrus vertit, delevit in mandatis sibi (id est a se, vel suis) chirographum obligationum nostrarum, quod erat contrarium nobis. Cui adde, Graecum dativum δόγμασι, id est, decretis, commode per genitivum decretorum exponi posse. Sic enim Hebraei saepe dativo pro genitivo utuntur, ut מזמור לדוד mitsmor ledavid, id est psalmus ipsi Davidi, hoc est psalmus Davidis. Sic II Cor. cap. xii, vers. 7, ait Paulus, ἐδόθη μοι σκόλοψ τῇ σαρκί, id est, datus est mihi stimulus carni, hoc est carnis. Sic Cato in libris De Re rustica dicit, «Ornamenta bobus», pro «ornamenta boum», et «Instrumenta rusticis», pro «instrumenta rusticorum»: ita hic «chirographum decretis» est chirographum decretorum, puta obligatio ad mortem et poenam aeternam, sive sententia damnationis in peccatores lata a Deo per sua decreta et praecepta. ET IPSUM (chirographum sive obligationem jam dictam) TULIT DE MEDIO (id est sustulit) AFFIGENS ILLUD CRUCI, — q. d. Confixit hoc chirographum, et crucifixit, id est cassavit illud et abolevit sua cruce ac morte Christus moriens in cruce. Ita Theodoretus: Alludit ad syngraphas; quae soluto debito, cum ad nihil amplius valent, lacerantur, aut pertunduntur et stylo uncove affiguntur. Ita narrat Spartianus in Adriano, Adrianum ad colligendam populi gratiam, infinitam (erant viginti septem milliones aureorum) pecuniam quae fisco debebatur, remisisse privatis debitoribus, eorumque syngraphas in foro Trajani combussisse. Longe plura remissa sunt et abolita per Christum.
2:15
15. ET EXPOLIANS PRINCIPATUS ET POTESTATES (id est spolians daemones sua potestate, dominio et tyrannide in homines sibi hoc peccati chirographo obligatos et subditos), TRADUXIT CONFIDENTER PALAM TRIUMPHANS ILLOS IN SEMETIPSO. — Nota verbum «traduxit,» quod sic explicat Anselmus: Christus, inquit, animas Sanctorum ex inferis traduxit ad caelum; sed graece est ἐδειγμάτισεν, id est traduxit et circumduxit in triumpho, uti solent triumphatores hostes et praedam in triumpho circumducere, ostentare et omnibus spectanda exhibere. Sic Christus quasi triumphator suos hostes, scilicet daemones, sua potestate, quam habuerant in homines jam dejectos, et a se victos in triumphum duxit, Deoque et angelis ostentavit, ut vertit Ambrosius. Pie S. Bernardus, epist. 190 ad Innocent. Pontif., citans hunc locum Apostoli: «Utinam,» inquit, «ego inveniar in his spoliis quibus spoliatae sunt contrariae potestates, traductus et ipse in possessionem Domini! Si me insecutus Laban arguerit quod recesserim clam ab eo, audiet me clam accessisse ad eum et ob hoc clam me recessisse.» Per Laban accipit diabolum, unde subdit: «Subjecit me illi causa secretior peccati, subduxit me illi ratio occultior justitiae.» Addit Theodoretus: Ostendit, inquit, Christus sua victoria et triumpho hominibus, quam imbecilles sint daemones, quamque facile sua ope eos vincere possint. Unde Augustinus, epist. 59, Graecam vocem ἐδειγμάτισεν, vertit, exemplavit, id est publicum exemplum omnibus spectandum et cavendum statuit, ut omnes hoc exemplo discant non resistere Christo, Christo se subdere et obedire: Syrus vero vertit, ובהת אנון vabehet enun, id est et confudit eos. Sic Numer. xxv, 4, Dominus dicit ad Mosem: «Tolle cunctos principes, et suspende eos contra solem in patibulis.» Ubi pro suspende Septuaginta vertunt παραδειγμάτισον, id est in exemplum propone principes: nimirum ut iis, qui fornicationis et idololatriae Beelphegor participes vel duces fuerunt, suspensis, caeteri omnes timeant et caveant. Secundo, pro confidenter palam, graece tantum est, ἐν παρρησίᾳ, id est libere, confidenter, audacter et palam. Unde Ambrosius vertit, «in auctoritate.» Maldonatus censet τὸ palam additum ab aliquo sciolo versionem corrigere volente, quia non est in Graeco; verum omnes codices habent τὸ palam. Dico ergo τὸ palam includi in τὸ triumphans: triumphus enim fit palam et publice. Imo Beza τὸ ἐν παρρησίᾳ vertit, traduxit palam: nam ἐν παρρησίᾳ significat libere, intrepide, palam, publice, neminem veritus. Tertio, «triumphans illos,» id est triumphum agens de illis; vel illos, scilicet daemones, in triumphum ducens. IN SEMETIPSO, — id est, per semetipsum; per suam virtutem et victoriam, non ab angelis, sed a se et suis viribus partam. Nota: Pro in semetipso, Graece est ἐν αὐτῷ. Quod cum spiritu aspero idem est quod ἐν ἑαυτῷ, id est in semetipso, ut vertit Noster, Syrus et alii: cum spiritu vero leni significat in ipso, et tunc referri potest ad σταυρῷ, id est «cruci,» quod praecessit; σταυρός enim, id est crux, graece est masculini generis, q. d. In ipsa cruce triumphavit Christus de suis hostibus, adeo ut crux fuerit triumphalis currus Christi. Ita Theophylactus. Unde Origenes hom. 8 in Josue, docet in cruce Christi diabolum esse crucifixum, ita nimirum ut in cruce Christi duo fuerint affixi, puta Christus visibiliter, sponte sua, et ad tempus; diabolus autem invisibiliter, invitus, et in aeternum ejus opprobrium. Idque probat ex hoc loco Apostoli, ubi Paulus utitur metaphora triumphi, indicare volens crucem esse currum triumphalem, in cujus summa parte sedet Christus triumphans, et in parte ima trahitur diabolus alligatus, et ostentatur quasi in pompa. Id enim significat Graecum ἐδειγμάτισεν et θριαμβεύσας. Origenes enim explicans illud Josue cap. viii, 29, ubi Josue dicitur suspendisse regem Hai in ligno (pro quo Origenes legit in gemino ligno), allegorice ita de Christi cruce philosophatur: «Domini nostri Jesu Christi crux gemina fuit, hoc est, gemina ratione et duplici constat. Quia visibiliter quidem Filius Dei in carne crucifixus est, invisibiliter vero in ea cruce diabolus cum principatibus suis et potestatibus affixus est cruci. Non tibi hoc videbitur verum, si tibi horum testem produxero Apostolum Paulum? Quod erat contrarium nobis, tulit illud de medio affigens cruci suae, exuens principatus et potestates traduxit libere, triumphans eas in ligno crucis. Ergo duplex Dominicae crucis est ratio, una illa, qua dicit Petrus quod Christus crucifixus nobis reliquit exemplum; et haec secunda, qua crux illa trophaeum diaboli fuit, in quo et crucifixus est et triumphatus.» Deinde id ipsum probat et declarat per aliam Pauli sententiam ita dicens: «Ideoque et Paulus dicebat: Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini mei Jesu Christi, per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo. Vides quia et hic Paulus duplicem crucis prodidit rationem. Duo enim sibi contraria dicit esse crucifixa, se sanctum et peccatorem mundum ad illam formam sine dubio quam diximus Christi et diaboli. Nos enim mundo crucifigimur tunc, cum veniens princeps hujus mundi in nobis non invenit quidquam; et nobis mundus crucifigitur, cum peccati concupiscentias non recipimus.» Objicit deinde sibi Origenes, si diabolus crucifixus est, quomodo videmus eum tot fidelibus praevalere? ac respondet: «Intelligendum,» inquit, «est quod diabolus victus quidem et crucifixus, sed iis qui cum Christo crucifixi sunt; omnibus autem credentibus et universis pariter populis tunc erit crucifixus, cum complebitur illud, quod dicit Apostolus: Quod sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivificabuntur.»
2:16
16. NEMO ERGO VOS JUDICET, — id est reprehendat, vel damnet; sic enim per metalepsin κρίνομαι ponitur pro κατακρίνομαι, id est judicare, pro judicando condemnare. IN CIBO, AUT IN POTU, — id est in delectu et abstinentia ciborum et potuum Judaeis praescripta Levit. xi.
2:17
17. AUT IN PARTE DIEI FESTI, AUT NEOMENIAE, AUT SABBATORUM: QUAE SUNT UMBRA FUTURORUM, CORPUS AUTEM CHRISTI. — Nota cum S. Augustino, epist. 59, conjunctionem illativam ergo, significare haec inferri ex praecedentibus. Dixit enim vers. 6 et seqq., in uno Christo debere esse fidem et conversationem nostram, in quo, ut ait vers. 11, circumcisi sumus circumcisione non manu facta, in baptismo.» Inde jam infert non esse audiendos Judaizantes, qui ciborum delectum et dies festos a lege vetere praescriptos, ac consequenter caeteras veteris legis caeremonias (has enim omnes per synecdochen ex una alterave ciborum et festorum specie intelligit) Christianis observandas esse docebant. De Judaicis enim jejuniis et festis, non de Christianis (quo Novatores hunc locum torquent) agi, patet primo, ex verbo neomenia et sabbatorum; haec enim sunt festa Judaica, non Christiana. Secundo, ex eo quod subdit: «Quae sunt umbra futurorum, corpus autem Christi,» q. d. Loquor de veteribus festis, quae fuerunt umbra festorum Christi. Tertio, id patet ex scopo totius epistolae, qui est agere contra Simonianos et Judaizantes. Quarto, ita explicant Patres passim, Chrysostomus, Theophylactus, Oecumenius, Theodoretus, Ambrosius, Anselmus et Augustinus, epist. 59 ad Paulinum. Nota: Non dicit Apostolus, in die festo, sed «in parte diei festi,» vel quod Judaizantes non tantum diem festum, sed et singulas ejus partes observari vellent; vel potius «in parte,» id est, ut Syrus vertit, in partitionibus festorum; quia, ut explicat Chrysostomus, Judaizantes docebant quaedam festa Judaica esse servanda, alia negligebant, sive ex libito et phantasia sua, q. d. Apostolus extenuans festa Judaizantium: Frustra et sine ratione festa Judaeorum abolita partiuntur, ut alia colant, alia non colant; sive, ut Theodoretus et Chrysostomus, eo quod qui Colossis et alibi erant, longe Hierosolymis et templo abessent, ac consequenter pascha et nonnulla alia festa celebrare non possent. Hac enim de causa Judaei etiamnum non celebrant pascha, nec pentecosten, per sacrificium agni, aliaque quae lex illis diebus immolari praecipit, eo quod lex eadem jubeat illa non alibi, quam Hierosolymis in templo, quo jam carent, immolari. Posset tertio simplicius accipi τὸ in parte diei festi, q. d. Nemo vos judicet in hac parte, in hoc puncto, in hac materia, sive in eo quod attinet et spectat ad diem festum: sic enim vulgo loquimur, Hac parte, id est, in hoc facto aut puncto nemo potest me culpare. Et sic loquitur saepe Paulus, ut II Cor. iii, 10: «Quod claruit in hac parte.» Et cap. ix, 3: «Ne quod gloriamur de vobis, evacuetur in hac parte;» Et cap. xi, 21: «Quasi nos infirmi fuerimus in hac parte,» id est in hoc puncto, in hac materia. Tropologicam explicationem dat Origenes, homil. 23 in Numeros, scilicet Paulum dicere «in parte diei festi,» quia in hac vita tantum pars festi, in caelo vero, ubi plenum est gaudium, totum festum agitur. «In hac vita,» ait, «interpellamur etiamsi nolimus, ab onere carnis, pulsamur concupiscentiis ejus curisque et sollicitudinibus tenebrarum: veniet quod perfectum est, et perfectae festivitati cedet festivitas quae ex parte est.» Nota secundo: «Dies festos» vocat Apostolus ipsas solemnitates annuas, puta Paschae, Pentecostes, Tabernaculorum, et sic distinguuntur a neomenia et sabbato, quae erant festa communia, quolibet mense et septimana recurrentia et ordinaria. QUAE SUNT UMBRA FUTURORUM, CORPUS AUTEM CHRISTI, — q. d. Umbra est similitudo corporis, ita veteres illae observantiae ciborum et festorum, similitudo erant et typus futurorum per Christum. Opponit enim umbram corpori, legem Evangelio, Mosem Christo. Rursum, in voce corpus est catachresis: «corpus» enim hic idem est quod veritas et soliditas illius umbrae veteris, quae est Christi, et per Christum allata in mundum, q. d. Rem ipsam veram et solidam per vetera festa adumbratam tenemus in Christo; cessent ergo ipsae Judaicae umbrae festorum, jam praesente veritate. Simili sensu dixit vers. 9, quod in Christo inhabitet plenitudo divinitatis «corporaliter.» Notat Oecumenius aliquos haec aliter interpungere, nimirum ut illa verba, «corpus autem Christi,» referant ad sequentia, «nemo vos seducat.» Ita legit et intelligit Augustinus, epist. 59, q. d. Nemo vos, o fideles, qui estis corpus Christi, seducat. Sed prior lectio verior et communior est.
2:18
18. NEMO VOS SEDUCAT. — Est hic nova periodus, ait Chrysostomus, sicut enim initio capitis generatim, vers. 8, insectatus est Philosophos; vers. vero 11, Judaizantes: ita hic speciatim, vers. 16, insectatus est Judaizantium festa et abstinentias; hoc vero vers. 18, insectatur philosophantium errorem et superstitionem in colendis angelis. Nota: Pro seducat, Graece est καταβραβευέτω, quod primo, Syrus vertit, nemo vos reos efficiat, aut condemnandos curet; et Photius καταβραβευέτω exponit κατακρινέτω, id est condemnet. Sic enim Demosthenes καταβραβεύειν dicit actorem, qui reum peragit, eumque ad condemnationem postulat et perurget. Secundo, Valla et Stapulensis vertunt, nemo proposito praemio vos ad certamen evocet, nemo bravium vos ostentet. Tertio, Oecumenius: καταβραβεύειν, inquit, dicitur quoties penes alium est victoria, penes alium praemium. Unde S. Hieronymus ad Algasiam, Quaest. X, vertit, «Nemo adversus vos bravium accipiat.» Cum enim quis in certamine positus iniquitate agonothetae, vel insidiis magistrorum, bravium et debitam sibi palmam amittit, καταβραβεύεσθαι dicitur. Quarto, Ambrosius vertit, «nemo vos devincat.» Quinto, Augustinus, epist. 59, «nemo vos convincat.» Verum nota: Sicut βραβεύω significat bravium do, praemium certaminis et victoriae tribuo, inde enim brabeuta dictus est is, qui in agone certantium erat judex, ut victori bravium decerneret: ita καταβραβεύειν significat bravio debito aliquem privare et fraudare, in capiendo bravio aliquem circumvenire, et, ut Noster vertit, seducere (praepositio enim κατά contrarium et oppositum verbi βραβεύω importat), nec solum agonothetae, sed et antagonistis convenit, uti apud Virgilium Nisus in stadio currens Salio praemium intercipit, quod Euryalus obtineat: quomodo Pharisaei dicuntur nec coelum ingredi, nec alios ingredi sinere, q. d. Paulus: Nemo bravio vestro sese opponat, nemo bravium ac praemium vestrum intercipiat, vel avertat, nemo corona vobis praeparata indignos vos reddat, inquit Vatablus, et, ut Chrysostomus cum suis, nemo praemio vestro vos defraudet, q. d. Vocati estis ad bravium coelestis gloriae, eo procurrendum est, et eo procurrere coepistis per fidem et religionem Christi; videte ne ab hoc cursu et bravio Novatores vos avertant per fidem et superstitionem angelorum, quam inducunt. Denique mihi diu de hoc loco cogitanti novus occurrit sensus, et hactenus quidem inauditus, sed qui forte lectori magis naturalis et genuinus esse videbitur, ut καταβραβευέτω idem sit quod contra vos dominetur, vobis insultet, vos imperiose regat; βραβεύειν enim, teste Budaeo, proprie significat regere, dominari, imperare: κατὰ vero idem est quod contra, ut καταβραβεύειν idem sit quod Galli dicunt braver (quod a Graeco βραβεύειν deductum videtur) contre quelqu'un: quomodo juvenes petulantes dicuntur braver la garde, ou contre la garde, cum urbis custodibus et vigilibus armati insultant, imperant, dominantur. Tales enim hos Novatores inducentes religionem angelorum fuisse sat indicat Apostolus, cum subdit eos volentes id facere, jactare visiones suas, et esse inflatos sensu carnis suae; hoc enim proprie est braver et faire le brave: superbia enim mater est haeresis, et haeretici inflati Catholicis βραβεύειν, id est insultare et dominari volunt. Adde, sicut de Judaizantibus dixit vers. 16: «Nemo vos judicet,» id est quasi judex vobis praesideat, vos judicet et damnet; ita de haereticis Angelicis hic dicit: Nemo vos καταβραβευέτω, id est nemo quasi brabeuta vos regat, vos judicet, vobis imperiose dominetur; ut pene idem sit judicare, et quasi judicem praesidere, quod καταβραβεύειν: tam enim haeretici, quam Judaizantes de re Christiana, Christo et articulis fidei censere, judicare, et quasi judices praesidere volebant. Hic enim est genius haereticorum criticus, ut omnium velint esse censores, judices et quasi domini. Hoc videtur velle S. Hieronymus loco citato, ubi docet καταβραβεύειν vocem esse Cilicibus propriam: erat enim Paulus Cilix; itaque hic eam vertit, «Nemo vos superet,» q. d. Hi Novatores sunt superbi, tumidi, et, ut dicunt Galli, font la brave, voluntque sua sapientia omnes docere, omnibusque praevalere et dominari; denique volunt esse brabeutae, et quasi brabeutae agoni Christianorum praesidere, eisque novas leges et religiones praescribere. Agite ergo, o Colossenses, fastum eorum explodite, nolite pati, ut contra vos insolescant, ne eos vobis, imo Christo ipsi et Ecclesiae βραβεύειν, dominari et imperare sinatis. Sic accipitur βραβεύειν, cap. seq., vers. 15, ut ibi dicam. Nec obstat quod κατά, cum significat contra, poscat genitivum, hic vero habeat accusativum ὑμᾶς; ait enim μηδεὶς ὑμᾶς καταβραβευέτω, nam ille accusativus ὑμᾶς non respondet praepositioni κατά, sed verbo βραβεύειν, quod tam accusativum quam dativum regit. Sic enim Plutarchus dicit βραβεύειν ἅμιλλαν, id est regere certamen, et βραβεύειν δίκην, id est moderari judicium, judicio praesidere. Ab hoc sensu non dissentit noster Interpres, qui vertit, «nemo vos seducat:» ubi seducere non tam decipere, quam seorsum ducere significat, q. d. Nemo vos a Christo et Ecclesia seorsim post se abducat, nemo vos sibi subdat, ut novus quasi doctor et hierarcha ad suam sectam et cultum angelorum vos pertrahat, itaque vobis discipulis et catechumenis suis dominetur, quasi brabeuta. Sic enim omnes haeresiarchae seduxerunt eos, quos sua blandiloquentia, hypocrisi et ostentatione ab Ecclesia post se pellexerunt et discipulos abduxerunt. VOLENS. — Θέλων, id est studio, data opera, sive de industria, inquit Erasmus; ut intelligerent Colossenses hos Novatores malitiose insidiari sibi. Secundo, S. Augustinus, epist. 59, τὸ volens refert ad τὸ in humilitate, q. d. Volens videri humilis, affectator humilitatis: sic enim Epiphanius, in haeresi Dositheorum, ἐθελόσοφον vocat affectatorem inanis sapientiae; sic Graeci vocant ἐθελοδούλους, famulos, qui obsequia dominorum affectant. Imo Africani, inquit Augustinus, Graecam vocem Latinae miscentes ἐθελοδίτεμ vocant eum, qui divitias affectat; ἐθελοσαπιεντεμ eum, qui sapientiam affectat. Huc accedens Ambrosius: significat, inquit, Paulus hos (Novatores) studio per humilitatem dejicere voluisse animos hominum, ne sese erigerent ad caelestia. Tertio, alii θέλων volunt idem esse quod εὐδοκῶν, id est sibi placens in religione angelorum. Quarto et optime, «volens,» id est voluntarius, volens dominari per se, et sua sponte id agens et imperans. Ubi Nota: «Volens» primo, refertur ad καταβραβευέτω, q. d. Hi Novatores sunt imperiosi, sua voluntate volunt βραβεύειν, et dominari vobis; nolite id pati; secundo, τὸ volens referri potest ad «ambulans,» q. d. Volens ambulare, vel volenter ambulans in hac falsa religione angelorum: ut sit graecismus et hebraismus; et sic «volens» idem est quod αἱρετικός, id est eligens, qui sponte, volenter et electione sua, nova aut cudit, aut sectatur dogmata fidei verae et receptae IN HUMILITATE. — Graecum ταπεινοφροσύνῃ significat demissionem et humilitatem animi, ut vertit Ambrosius; consequenter tamen significat externam verborum, morum et gestuum modestiam et humilitatem. Unde putat Augustinus, epist. 59, notari hic simulatam modestiam pseudoapostolorum: sed verius videtur vox humilitate eodem pertinere, quo vox religione, scilicet referendum esse ad genitivum angelorum, qui utrique subservit. Videntur enim hi Novatores actus humilitatis, aeque ac religionis, tum internae, tum externae, suis praescripsisse, quibus colendi essent angeli secundum hanc novam ipsorum sectam et religionem angelorum. ET RELIGIONE ANGELORUM. — Pro religione, Graece est θρησκεία, quae est vox deducta a Thracibus, apud quos Orpheus religionem et cultum deorum invenit et praescripsit, quo postea usi sunt plerique Graecorum: εἰσὶ Θρακῶν, ait Nazianzenus, ὄργια ταῦτα, παρ' ὧν καὶ τὸ θρησκεύειν, ὡς λόγος, id est, «neque Thracum haec sunt sacra, a quibus et verbum θρησκεύειν, id est religiose colere, desumptum est, ut fertur.» Quaeritur hic primo, quaenam sit haec humilitas et religio angelorum? Respondet Melanchthon esse vitam Eremeticam, vel caelibatum, qui prae se fert imitationem angelorum. Putat ergo Melanchthon Eremitas et caelibes hic notari et damnari superstitionis. Secundo, Calvinus et Beza proprie putant hic damnari invocationem Sanctorum et angelorum, favetque Theodoretus: «Qui legem,» ait, «defendebant, eos etiam ad angelos colendos inducebant, dicentes fuisse legem per eos datam. Mansit autem hoc vitium in Phrygia et Pisidia. Quocirca Synodus quoque quae convenit Laodiceae, quae est Phrygiae metropolis, lege prohibuit, ne precarentur angelos. Et in hodiernum usque diem licet videre apud illos et eorum finitimos oratoria S. Michaelis. Illi ergo hoc consulebant, utique humilitate utentes, dicentes universorum Deum nec cerni, nec comprehendi, nec ad eum posse perveniri, et oportere per angelos divinam sibi benevolentiam conciliare. Hoc autem dixit, In humilitate et cultu angelorum.» Verum dico, tantum hic damnari fictam humilitatem, ac superstitionem idololatricumque angelorum cultum. Ita omnes Patres et passim interpretes Catholici, Baronius, Bellarminus, Turrianus, Vasquez, inferius citandi, ipse etiam Theodoretus, nam ipse se refert ad Concilium Laodicenum, quod Can. 35 «Non oportet,» ait, «Christianos derelicta Ecclesia abire, et ad angelos abire, et idololatriam angelorum (hoc est, daemonum) facere et invocare; favet huic interpretationi quod Apostolus saepe agat contra Simonis haereses tunc exorientes: Simon autem hic fuit magus; coluit ergo angelos, id est daemones. Potest secundo, cum Hieronymo ad Algasiam, Quaest. X, Clemente, lib. VI Stromat., et Ambrosio hic, accipi de idololatria Judaeorum, qui solem, lunam omnemque caeli militiam, hoc est astra et angelos, adorabant, forte putantes (quod Pythagorici censuerunt, quodque Pharisaeos sensisse tradit Epiphanius, lib. I, cap. xvi) astra esse animata; unde et Ambrosius hic per religionem angelorum, cultum stellarum accipit. Sed quia incertum est an tempore Christi Judaei fuerint idololatrae saltem publici, imo tunc Judaeos non fuisse idololatras docet R. Samuel Marochianus, lib. De Adventu Messiae, et alii permulti; rursum, quia passim hisce epistolis et hoc praesertim cap. Paulus insectatur haereticos: Hinc tertio, alii per religionem angelorum intelligunt Judaismum et religionem Judaicam, quae humilis fuit et abjecta in carnalibus victimis, caeremoniis et lustrationibus corporalibus. Ut sit hendiadys: «Nemo vos seducat in humilitate et religione angelorum,» id est in religione humili angelorum, puta in Judaismo, qui datus est Mosi per angelos in Sina, Galat. III, 19, quasi Apostolus velit Colossenses a Judaicis caeremoniis avertere et deducere ad Christum. De Judaismo enim praecessit: «Nemo,» ait, «vos judicet in cibo, aut in potu, aut in parte diei festi, aut neomeniae, aut sabbatorum.» Et sequitur, vers. 21: «Ne, ait, tetigeritis, neque gustaveritis.» Verum cum saepe hic et alibi Judaismum insectetur Apostolus, nusquam tamen eum vocat religionem angelorum. Et quorsum tam obscure Judaismum significaret, cum verbis praecedentibus jam citatis, clare eum cavendum monuerit et expresserit? Idem multis aliis quae paulo post afferam, refutari potest. Quapropter quarto, verisimilius videtur cum Theodoreto arguere haereticos semijudaeos, inquit Theodoretus, et semiplatonicos, idque colligi videtur ex vers. 8, 16 et 20. Sicut enim Plato, teste Augustino, lib. VIII De Civit., cap. xii et seq., deos quosdam ponebat medios: ita Simon, Menander, Saturninus, Cerinthus, Basilides, Sethiani, Caiani, angelos ponebant quasi minores deos, qui homines mundumque fabricassent et per Prophetas locuti essent. Imo Cerinthus angelos aiebat Christo, utpote puro homini, esse nobiliores, tum quod sunt puri spiritus, tum quod censebat eos esse mundi opifices, adeoque Deum Hebraeorum, qui eis legem dederat in Sina, angelum fuisse asserebat. Unde contra hos Apostolus toties hic et Ephes. cap. 1, et Hebr. 1, super angelos extollit Christum, uti modo sagae suis etiam confessariis inexpertis subinde imponunt, dum eis suas angelorum visiones et melodias fictitias enarrant. (Bartholomaeus tamen Carranza in sua Summa Conciliorum, non «angelos» legit, sed «angulos,» cujus lectionis Surius quoque in sua editione Conciliorum meminit, notans eam ad marginem; videtur enim Concilium occultam idololatriam vetare, quae fiebat in angulis, ubi erant idola reposita, Dei Ecclesia derelicta; nec enim angeli proprie sunt idola. Theodoretus tamen et alii plures non «angulos,» sed «angelos» in hoc Concilii canone legunt, itaque habet ipse Conciliorum textus: possunt enim generatim angeli dici idola, eo modo quo cultus Solis, Lunae et cujusvis rei quae non est Deus, vocatur idololatria, sive idolorum cultus); non oportet, inquam, relicta Ecclesia, ad angelos abominandae idololatriae congregationes facere. Quicumque autem inventus fuerit occultae huic idololatriae vacans, anathema sit; quoniam relinquens Dominum nostrum Jesum Christum Filium Dei, accessit ad idola.» Vides ergo non quemvis cultum, sed tantum adorationem et idololatriam angelorum a Concilio Laodiceno, ac consequenter a Theodoreto aeque ac Paulo, hic damnari. Idem deducitur ex praecedenti can. 34, et can. 51 ejusdem Concilii Laodiceni, ubi recipit et decernit cultum verorum Martyrum, damnatque cultum falsorum Martyrum haereticorum; si enim licet colere homines martyres, idque decernit hoc Concilium, multo magis licebit colere angelos, qui naturae nobilitate et conditione longe homines superant. Cum ergo can. 35 damnat cultum angelorum, non cultum duliae, sed latriae damnat. Unde Paulus hic vers. ult. religionem hanc angelorum vocat «superstitionem.» Idem patet ex toto cap., et praesertim ex vers. seq., ubi ait: «Non tenens caput,» scilicet Christum. Damnat ergo Paulus talem tantum angelorum cultum, qui Christum Christique cultum excludat, quique homines a Christo ad homines abducat, et pro Christo angelos substituat, uti expresse docet Concilium Laodicenum, Chrysostomus, Theophylactus et Oecumenius passim toto capite. Denique Theodoretus ab hoc Novantium errore et societate plane se liberat in cap. IV Danielis, et Divin. decret., lib. V De Angelis, ubi constanter affirmat angelos esse venerandos quasi aeternae salutis administros, qui apud Deum pro nobis intercedant nostramque causam agant. Sed quis ille fuit angelorum cultus, quem Paulus hic insectatur? Varii varia hic afferunt. Alii putant damnari hic a Paulo idololatriam Gentilium, qui genios suos colebant, unde et eorum gratia natalitios dies celebrabant; patet ex Censorino, lib. De Die natali, et Macrobio, in Saturnalibus. Aut certe damnari hic idololatriam magorum, qui in magicis non tantum daemones, sed et angelos se invocare profitebantur, teste Tertulliano, Apologet. xxiii. Ita Anselmus et Turrianus; facitque Christum opificem omnium. Hac de causa quoque Apoc. xxii, 9, noluit angelus adorari a Joanne. Testes horum sunt Clemens, lib. VI Const., cap. x; Epiphanius, in haeresi Simonis, Menandri, Cerinthi et aliorum jam dictorum; Irenaeus, lib. I, cap. xx et seq. Ita Epiphanius, in haeresi Simonis, docet Simonem Magum docuisse animas purgari per nomina certa Principatuum et Potestatum in singulis caelis habitantium, perque sacrificia et jejunia iis, et per eos, Deo oblata. Sic enim loquitur Epiphanius: «Idem (Simon),» ait, «nomina quaedam supponit Principatuum et spirituum, caelosque diversos tradit, et in unoquoque firmamento ac in caelo virtutes quasdam exponit et nomina barbarica his indit; non posse vero aliter servari aliquem, nisi hunc mysticum ductum didicerit, et alia sacrificia patri universorum per eos Principatus et Potestates obtulerit.» Haecque illi est animarum purgatio, quam Apostolus uni Christo attribuit. Idem Epiphanius, in haeresi Caianorum, expresse invocationis angelorum meminit, qua Caiani utebantur in rebus turpibus. Haec sententia probabilis est; verum paulo generalior est. Est enim communis omnibus gentibus quas Simonis et Cerinthi haeresis pervasit, non propria Colossensibus, de quibus tamen speciatim proprii aliquid hic videtur dicere Apostolus. Adde, Cerinthum, qui prae reliquis angelos Christo praeponebat, adeo angelum Judaeorum, quorum legem ipse colebat, non adorasse, ut potius, teste Epiphanio, eum malum diceret et detestaretur. Quare mihi saepe accuratius hunc locum expendenti haec veriora sunt visa, quae ex ipso Apostolo colligi possunt. Primo, hanc haeresim et religionem angelorum ortam esse a Philosophis; id enim Paulus initio praemuniens et sternens viam ad hanc haeresim confutandam vers. 4 significat, dicens: «Nemo vos decipiat in sublimitate sermonum;» et vers. 8: «Videte ne quis vos decipiat per philosophiam.» Philosophi hi Platonici fuisse videntur, qui deos medios animarum purgatores confinxerunt, uti jam dixi ex Augustino. Secundo, certum est hunc errorem in eo situm fuisse, quod dicerent angelos digniores esse Christo et prae Christo excellentiori peculiari ritu colendos esse, tanquam ipsi servatores essent et mediatores hominum, non autem Christus; hoc enim est quod hic ait: «Non tenens caput,» Christum scilicet. Et hac de causa dignitatem et praeeminentiam Christi super angelos tam studiose cap. 1 et alibi inculcat Apostolus, eaque est communis sententia Chrysostomi, Theodoreti, Theophylacti, Oecumenii et aliorum. Tertio, origo et occasio hujus erroris videtur fuisse haeresis Cerinthi, qui in Christo Deum dividebat ab homine, dicebatque Jesum fuisse purum hominem, sed in eum descendisse Christum Dei Filium, ac in passione rursum ab eo in caelum recessisse. Inde enim inferebat Jesum inidoneum et indignum esse mediatoris Dei et hominum officio; cumque ipse Deus et Dei Filius mediator esse non possit, necessario consequi, angelis, qui inter Deum et homines natura sunt medii, hoc mediatoris officium uti debitum, ita et tributum esse a Deo. Quarto, ex hoc dogmate Cerinthi et Platonicorum, nonnulli similes novorum dogmatum studiosi Colossis et Laodiceae, quae Colossis adjacet, videntur commenti novam sectam et religionem angelorum, ut docet hic Theodoretus: nimirum ut excluso Christo ducerent angelos habendos et colendos quasi mediatores hominum, modosque eos invocandi, ac per jejunia et abstinentias superstitiosas sibi conciliandi praescriberent. Id probatur primo, quia nusquam alibi Apostolus, aut quis alius facit mentionem hujus religionis angelorum, nisi in epistola hac ad Colossenses: ergo verisimile est peculiarem hanc ibi fuisse sectam. Imo in epist. ad Ephesios, quam sub idem tempus scripsit, et in epist. ad Hebraeos, ubi studiose super angelos Christum extollit, hujus religionis et superstitionis angelorum non meminit; cum tamen ibi et alibi saepe Cerinthum insectetur, uti jam dixi. Fuit ergo haec propria haeresis a Cerinthi haeresi diversa, licet ex ejus principiis deducta. Secundo, quia Laodiceae, quae Colossis vicina est, haec haeresis viguit, uti docet Concilium Laodicenum can. 33 jam citato, si lectionem Theodoreti et plurium aliorum sequamur, vocaturque idololatria, quae non palam, sed occulte fieret. Fuit ergo peculiaris hic cultus et superstitio angelorum, quam Theodoretus quoque in Phrygia et Pisidia, id est juxta Colossas et Laodiceam, viguisse testatur. Probatur tertio, quia hanc religionem describens hic Apostolus dicit eam sitam in humilitate, id est, in humili gestu se prosternendi et adorandi angelos; subdit deinde eam jactare falsas angelorum visiones. Rursum, non tenere caput, id est Christum excludere, ut angelos suum statuant caput. Tertio, vocat ethelothreskeian, id est confictam religionem et superstitionem. Quarto, ejus praecepta explicat, dicens: «Ne tetigeritis, neque gustaveritis, neque contrectaveritis.» Reliqua eorum dogmata ac ritus, cum neque Paulus, neque quisquam alius recensent, nos divinare non possumus. Quinto, videntur hi fuisse haeretici iidem cum iis, qui ab Epiphanio, Augustino et aliis passim vocantur Angelici: hos enim omnes qui de iis scribunt, ponunt distinctos a Simonianis, Cerinthianis aliisque haereticis: et horum antiquissima haeresis non videtur fuisse alia, quam haec superstitiosa religio et cultus angelorum; indeque nomen sumpsisse videntur, ut vocarentur Angelici. Ita S. Augustinus, haeresi 39: «Angelici,» ait, «in angelorum cultum inclinati, quos Epiphanius jam omnino defecisse testatur.» Et Gabriel Prateolus, in Catalogo haeresum: «Angelici,» inquit, «dicti sunt ex eo quod angelos adorarent.» Ponit ipse eos sub annum Christi 199, forte quod excisi aut retusi hic a Paulo, sub annum illum postea reviguerint et rursum majori augmento succreverint. Idem testatur Alfonsus a Castro, lib. De Haeres., verbo Idololatria; quanquam Epiphanius dicat ignorari, an Angelici sint dicti ab angelorum cultu, an ab Angelina urbe, an quod angelicam puritatem praesumerent. Denique adverte hic, Colossis superstitionem hanc postea in sincerissimum angelorum cultum esse versam. Patet ex celebri illo Michaelis templo, quod erat Chonis (ita postea dictae sunt Colossae, ut patet ex Theophylacto et Oecumenio hic, et ex Niceta Choniata, lib. VI Annalium, initio), cujus festum ex celebri miraculo ejusdem Archangeli consignant Graeca Menologia, 6 septembris: vide notationes Baronii ad Romanum Martyrologium, die 8 maii. Oratoria vero S. Michaelis, quae tempore Theodoreti (ut ipse narrat) Colossis videbantur, incertum est qualia fuerint et quorum: an haereticorum, quos suggillat hic Paulus; an Catholicorum, superstitionem haereticorum reformantium. QUAE NON VIDIT AMBULANS, — id est, ut clarius vertit Hieronymus ad Algas., Quaest. X, et Vatablus, in iis quae non vidit, fastuosus incedens. Hoc enim est ἐμβατεύων, quod dicitur a tragicis cothurnis, qui interim dicuntur; quod in his sublimes et fastuosi incedant, qui regem aut Deum agunt in tragoedia, ait Erasmus. Secundo, S. Augustinus, epist. 59, vertit, ea quae non vidit, inculcans. Tertio, Ambrosius legit, ea quae vidit, extollens, ablata negatione non. Quarto, verti posset ex Budaeo et Hesychio, in iis quae non vidit, pedem ponens, eaque occupans et possidens: ἐμβατεύω enim per ω aliquando, inquit Hesychius, idem est quod occupare, puta locum, domum, hereditatem; sed hic non per ω, sed per ε scribitur. Primus ergo sensus maxime Graeco convenit. Hisce verbis insinuat Paulus hosce Novantes fictas angelorum visiones et revelationes jactasse. Ita Tertullianus, lib. V Contra Marcion., cap. xix. Sic fecisse Cerinthum testatur Theodoretus, lib. II Haeret. fabul., cap. iv. Sic de Juda Galilaeo tradit S. Anastasius Antiochenus, lib. De Variis quaestionibus Scripturae, quem Ὁδηγόν inscripsit, ejus dogma fuisse profiteri phantasias, sive visiones angelorum, praetextu religionis. Sic Numa Pompilius jactabat se a dea Egeria edoceri, et Mahometes suis persuasit se suam legem et Alcoranum a Spiritu Sancto accepisse per columbam, quam cicuraverat et assuefecerat ad aurem suam advolare, ut videretur ei in aurem loqui, et mysteria suae sectae suggerere. FRUSTRA INFLATUS SENSU CARNIS SUAE, — id est frustra superbiens sensu et mente (Graece enim est νοῦς) sua carnali, quasi cognitionem, imo visiones habeat rerum sublimium, puta angelorum rerumque caelestium. Vocat scientiam horum errorum carnalem, quia humano carnalium hominum spiritu adinventa et tradita erat.
2:19
19. ET NON TENENS CAPUT (scilicet Christum, sed pro Christo angelos substituens. Ita Theodoretus, Anselmus et alii), EX QUO (capite Christo) TOTUM CORPUS (Ecclesiae) PER NEXUS ET CONJUNCTIONES SUBMINISTRATUM (id est subministrationem accipiens spiritus, motus et sensus vitalis a capite) ET CONSTRUCTUM, CRESCIT IN AUGMENTUM DEI, — q. d. Sicut spiritus vitalis, qui ad vitam, sensum et motum est necessarius, a capite in totum corpus per nervos, juncturas et articulos diffunditur, itaque singulis membris facultatem sentiendi et movendi impertit: sic spiritus gratiae a Christo quasi capite in membra illi connexa, puta in fideles Christianos, per juncturas mutuae unionis et charitatis derivatur, illisque spiritualem vitam et motum suppeditat; itaque totum Ecclesiae corpus crescit in augmentum Dei, id est, ut Syrus, crescit augmento Dei, puta incremento fidei et spiritus Dei. Ita ex Chrysostomo Theophylactus. Similis, imo idem, est hic locus cum illo Ephes. iv, 16, de quo plura ibidem dixi.
2:20
20. SI ERGO MORTUI ESTIS CUM CHRISTO AB ELEMENTIS HUJUS MUNDI: QUID ADHUC TANQUAM VIVENTES IN MUNDO DECERNITIS? — Nota primo, «mortui estis ab elementis,» id est mortui estis elementis. Secundo, «elementa mundi» vocat vel legem Mosis (quae quasi rudimenta docebat fidei et vitae sanctae, cujus perfectionem docet Christus, ut dixi Galat. IV, 3 et 9); vel potius principia et dogmata Philosophorum carnalium et mundanorum de caelis, angelis, eorumque cultu, et ritibus ac observantiis carnalibus et mundanis, ut quae Plato et Simon atque Angelici docuerunt de purgationibus animarum per angelos, quae nihil habent consentaneum cum Scriptura, fide, Christo: haec enim «elementa mundi,» vers. 8, vocat «philosophiam et inanem fallaciam,» ut ibi dixi; rursum vocat ea vers. 22, «praecepta et doctrinas hominum.» Ergo de dogmatibus hisce Philosophorum loquitur, non de praeceptis legis Mosi: haec enim non hominum, sed Dei fuerunt praecepta. Tertio, «viventes in mundo,» id est in elementis (hoc enim brevitatis studio ex proxime dictis repetendum relinquit) mundi, vocat Philosophos eorumque asseclas, qui secundum elementa jam dicta vivunt, angelosque colunt. Quarto pro decernitis, Graece est δογματίζεσθε, quod vel active verti potest dogmatizatis, docetis, decernitis; vel passive cum Chrysostomo, dogmatizamini, docemini, decretis tenemini horum elementorum mundi, q. d. Cum per Christum mortui sitis et renuntiaveritis omni sectae et philosophiae mundanae Christo contrariae, quae non secundum Deum, sed secundum elementa mundi, id est secundum principia naturalia et mundana, vivere docet; cur iterum ea repetitis, quasi rursum secundum haec mundi elementa vivere velitis? Perperam ergo Beza δογματίζεσθε vertit, ritibus oneramini: aliud enim est dogma, aliud ritus.
2:21
21. DECERNITIS (dicentes scilicet id quod sequitur)? NE TETIGERITIS, NEQUE GUSTAVERITIS, NEQUE CONTRECTAVERITIS. — Supple, hoc cadaver, hanc menstruatam, ne polluamini, juxta legem Mosi; «neque gustaveritis,» scilicet carnem suillam aliosque cibos lege veteri vetitos et immundos, q. d. Lex illa vetus jam abolita est; quid ergo ejus caeremonias observandas esse creditis et decernitis? Ita Chrysostomus, Theophylactus et Ambrosius. Secundo et germanius, q. d. Quid ex haeresi et religione angelorum decernitis, his illisve cibis aut creaturis esse abstinendum? dicentes, v. g. Ne tetigeritis uxorem et gustaveritis vinum aut carnem, quia haec a malis angelis creata sunt et bonis angelis displicent, de quo plura I Timoth. iv, 2. Haec enim, ut dixi vers. praeced., non tam ad Judaizantes, quam ad Philosophos et religionem angelorum de qua proxime praecessit, pertinent, ut docet S. Augustinus et Hieronymus supra, et Tertullianus, lib. V Contra Marcion., cap. xix: «Taxat,» inquit, «eos qui ex visionibus angelicis, quasi de angelica superstitione docebant certis cibis abstinendum esse.» Et Clemens, lib. III Stromat.: «Colentibus,» inquit, «angelos et daemones, curae est vino, esu carnis et venere abstinere.»
2:22
22. QUAE SUNT OMNIA IN INTERITUM IPSO USU, SECUNDUM PRAECEPTA ET DOCTRINAS HOMINUM, — q. d. Quae observantiae superstitiosi cultus angelorum jam dictae interitum afferunt et damnationem aeternam iis qui ea observant, in iisque et in suis angelis, quos ita colunt, sperant, non autem in Christo. Ita Ambrosius et Augustinus. Secundo, S. Hieronymus et Chrysostomus cum suis, referunt haec ad Judaicas observantias, de quibus dixit vers. 16: «Nemo vos judicet in cibo, aut in potu,» q. d. Frustra anxiamini circa Judaeorum ac judaismi cibum ac potum, quae intereunt, corrumpuntur et in secessum emittuntur. Sed prior sensus genuinus est, ut patet ex dictis. Hinc patet quae hic vocet et damnet praecepta et doctrinas hominum, nimirum vana, futilia, erronea, haeretica fanaticorum aut errantium hominum commenta et somnia, ut dixi vers. 8.
2:23
23. QUAE SUNT RATIONEM QUIDEM HABENTIA SAPIENTIAE IN SUPERSTITIONE, ET HUMILITATE. — Pro superstitione, Graece est ἐθελοθρησκεία, quod Turrianus, lib. V Pro epistol. Pontif., cap. vii, contrarie vertit, scilicet religionem et verum Dei cultum, q. d. Paulus: Abstinentia a cibis jam dicta, licet impietas sit et insipientia, si ob somnia hominum et fabulas angelorum superstitiose fiat, est tamen sapientia, si ad ἐθελοθρησκείαν, id est veram religionem et Dei cultum, referatur; videlicet ad humiliandam animam in jejunio et ad corpus castigandum, spirituique subdendum. Verum ἐθελοθρησκεία non veram religionem, sed falsam et superstitiosam significat. Componitur enim ex θέλω, id est volo, et θρησκεία, id est religio, q. d. Voluntaria et ex cerebro conficta religio. Unde Hieronymus, ad Hedibiam, falsam religionem interpretatur; Ambrosius, superstitionem: sic et Chrysostomus, Theophylactus, Theodoretus. Nota secundo: Pro rationem, Graece est λόγῳ, quod Vatablus vertit, speciem; Chrysostomus, sermonem; Noster, rationem, q. d. Paulus: Falsa haec religio, sive superstitio angelorum, qua abstinentiis et observantiis a se confictis, uti jam dixi, colunt angelos quasi mediatores, excluso Christo, videtur afferre rationes et sermones sapientes, et quasi a Deo, vel angelis profectas, quas in speciem pietatis obtendunt suae superstitioni: dicunt enim se id facere ad humilitatem, modestiam, corporis afflictionem et subjectionem. Et hoc est quod ait: «In humilitate,» scilicet ficta et superstitiosa: τὸ enim ἐθελο hic repetendum est, ut, sicut dixit ἐθελοθρησκείας, sit pariter ἐθελοταπεινοφροσύνη, id est tam humilitatem quam religionem voluntariam, et ex proprio cerebro et voluntate confictam intelligat. ET NON AD PARCENDUM CORPORI (Graece, καὶ ἀφειδίᾳ σώματος, id est imparcentia corporis, q. d. Hi Novantes speciem sapientiae et pietatis praetexunt sua simulata humilitate et abstinentia, ac vitae austeritate, qua corpori non parcunt, sed illud immoderate et superstitiose affligunt), NON IN HONORE AD SATURITATEM CARNIS, — id est negato corpori honore, vel subsidio necessario ad famem exsaturandam. Honor enim Hebraeis non tantum verbalis, aut caeremonialis, sed et realis est; qui non est aliud, quam necessariarum rerum vel opum subministratio. Dicit haec Paulus reprehendendo Novantium superstitionem et stultitiam ex commiseratione, quod nimirum ob fabulas et somnia sua, quasi angelos culturi, superstitiose et sine fructu, imo cum damno corporis et animae se jejuniis et paenitentiis conficerent. Haec ergo est angelorum, quae hic ab Apostolo damnatur, ἐθελοθρησκεία, id est voluntaria religio, ex sola propria, vel Simonis, vel Cerinthi, vel Angelicorum voluntate et phantasia adinventa, praeter, imo contra Christum et legem Dei; ideoque, teste Paulo, erat doctrina hominum, ac consequenter falsa et mera superstitio. Omnis enim vera religio, omnisque verus Dei cultus voluntate Dei sive praecipientis, sive consulentis, sive approbantis, vel per se, vel per suam Ecclesiam suosque in terris vicarios, institui debet. Haec ergo angelorum religio, humilitas et abstinentia erat superstitiosa, primo, quia a Cerintho et Angelicis conficta erat contra legem Dei; secundo, quia angelos adorabant quasi minores deos, opifices et gubernatores mundi; tertio, quia eos colebant quasi mediatores et purgatores animarum, loco Christi Christoque excluso; quarto, quia fingebant se angelos vidisse, qui praeciperent hunc cultum, humilitatem et abstinentiam immodicam. Sic Daemon hodie multis in specie angeli illudit, ut corpus nimiis paenitentiis et jejuniis conficiant; imo aliquibus, ut se occidant. Hunc esse sensum et mentem Apostoli patet ex dictis, et ex scopo illius: tota enim epistola non Monachos christianos, sed haereticos Judaizantes et pseudophilosophos insectatur. Ita Hieronymus supra, Augustinus, epist. 59, Theodoretus, Chrysostomus et alii passim, et novissime Gabriel Vasquez, lib. III De Adoratione, cap. vi. Hinc clare patet praecepta et consilia Evangelica, eaque quae ex eis deducuntur, puta constitutiones monasticas et Pontificias, voluntarias abstinentias et paenitentias, non esse ἐθελοθρησκείας, et superstitionem, ut vult Kemnitius, Marloratus et Beza, sed esse θεοθρησκείας verumque Dei cultum; quia tenent caput, puta Christum, et consentanea sunt divinae voluntati, qua Deus per Christum in Scriptura praecipit, vel consulit, sui abnegationem, mortificationem, contemptum, paupertatem, eaque probat Ecclesia (quae Scripturae et voluntatis Dei est interpres) quasi instituta secundum Evangelium, valdeque apta ad fovendam et augendam animi humilitatem, religionem, charitatem et pietatem. Denique perperam Calvinus cultum reliquiarum Sanctorum vult esse ἐθελοθρησκείαν, tum quia de eo non loquitur hic Apostolus, tum quia rationi, Scripturae et voluntati Dei consentaneum est, ut honoremus Sanctos, eorumque corpora, quasi templa Spiritus Sancti: vult enim Deus ita Sanctos quasi amicos et filios suos a nobis honorari; non ergo hic cultus potest vocari voluntaria et contra legem Dei conficta religio, sed potius pura et grata Deo religio: qui enim Sanctos eorumque reliquias honorat, honorat Deum qui omnis sanctitatis eorum est auctor; sicut qui filios et principes regis honorat, regem ipsum honorat.
2:1
Supra commendavit statum fidelium, qui est gratiae, et actorem, scilicet Christum, hic protegit eos contra contrariantia huic statui, et primo contra doctrinam corrumpentem; secundo contra perversos mores, III capite, ibi igitur si consurrexistis. Circa primum duo facit, quia primo ostendit sollicitudinem de eorum statu; secundo tuetur eos contra malam doctrinam, ibi hoc autem dico. Iterum prima pars dividitur in tres particulas. Quia primo ponit sollicitudinem; secundo personas de quibus sollicitatur, ibi pro vobis; tertio de quo sit sollicitus, ibi ut consolentur. Dicit ergo volo enim vos scire qualem habeam sollicitudinem, scilicet magnam. Et hoc pertinet ad bonum praelatum. Rom. XII, 8: qui praeest in sollicitudine. Lc. II, 8: pastores erant in eadem regione vigilantes et custodientes vigilias noctis supra gregem suum. Et non solum pro a se conversis et sibi praesentibus, sed etiam pro aliis. Unde dicit pro vobis, scilicet quos non vidi corpore, sed mente, et non solum pro istis, sed etiam pro illis qui non viderunt, et cetera. Sollicitus quippe erat pro toto mundo. Sap. VIII, v. 24: in veste poderis Aaron totus erat orbis terrarum, et cetera. Sic in mente apostoli. II Cor. c. XI, 28: praeter ea quae extrinsecus sunt, instantia mea quotidiana sollicitudo omnium Ecclesiarum, et cetera. Sed de quibus magis sollicitatur? Respondeo, de non visis, quantum ad aliquid, quia nesciebat quid fieret circa eos, non autem simpliciter. Deinde cum dicit ut consolentur, ostendit de quo sollicitus sit, scilicet de eorum consolatione. Et primo hoc ponit; secundo, quomodo possit hoc haberi, ibi instructi. Dicit ergo ut consolentur, id est, per me habeant consolationem spiritualem, cuius consolationis factivum est bonum. Est enim factivum gaudii, ut qui tristatur de aliquo, consoletur de alio aeque bono. Duo autem sunt quae consolantur nos, scilicet meditatio sapientiae, Sap. VIII, 9: erit allocutio cogitationis et taedii mei. Aliud est oratio. Iac. V, 13: tristatur quis in vobis? Oret; aequo animo est? Psallat. Consequenter cum dicit instructi, etc., ponit specialiter sapientiae instructionem. Duplex est hic littera, scilicet quae dicta est, et quae habetur in Glossa sic: ut consolentur corda ipsorum instructorum, etc., ad cognoscendum, et cetera. Et est idem sensus. Instructio ergo sapientiae consolatur contra mala temporalia. Debet autem hic esse instructus de via, et ideo dicit in charitate, quae scilicet est via ad Deum. I Cor. XII, 31: adhuc excellentiorem viam vobis demonstro, si linguis, et cetera. Instructi ergo in charitate qua Deus nos diligit, et qua nos eum diligimus. Utrumque enim nos consolatur, scilicet et quia dominus diligit nos. Gal. II, 20: vivo ego, et cetera. Et post: qui dilexit me et tradidit semetipsum pro me, et cetera. Eph. II, 4: dives in misericordia, propter nimiam charitatem suam, qua dilexit nos, et cetera. Item quia nos Deum diligimus, nos consolamur, quia consolatio est amici, si pro eo sustineat mala. Eccli. XXII, v. 31: et si evenerint mihi mala, propter illum sustinebo. Et subdit et in omnes divitias, id est, in omni capacitate. Intellectus enim noster est in potentia ad aliquid cognoscendum; sed intellectus Angeli in sua creatione impletus est scientia intelligibilium. Et ideo oportet quod nostro intellectui humano superveniat scientia, vel per disciplinam: sed haec est insufficiens, quia numquam aliquid tantum potest sciri sic, quod capacitatem eius impleat; vel per revelationem divinam et donum Dei: et haec est sufficiens. Eccli. XV, 5: implevit eum dominus spiritu sapientiae et intellectus, et cetera. Et ideo dicit plenitudinis intellectus, id est, in copiam. Sap. VIII, 5: quid sapientia locupletius? Is. XXXIII, 6: divitiae salutis sapientia et scientia. Instructi ergo in copia divinae sapientiae, quae copia implet intellectum. Et hoc habebimus cognoscendo Deum.
2:2
Et ideo dicit in agnitionem mysterii, etc., id est, ad cognoscendum veritatem sacramenti huius occulti, scilicet quod Deus sit pater Iesu Christi. Vel mysterii Dei patris, quod est Christus. Ideo dicitur Matth. XI, 25 de apostolis: abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis. Vel in agnitione aeternae generationis et incarnationis Christi. Sap. VI, c. 16: cogitare ergo de illa sensus est consummatus. Augustinus: beatus qui te novit, infelix qui te non novit. Per cognitionem Dei habet homo omnem plenitudinem. Io. c. XVII, 3: haec est vita aeterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et cetera. Sed numquid per cognitionem Christi impletur intellectus? Respondeo sic, quia in eo sunt omnes thesauri, et cetera. Deus habet omnium rerum notitiam, et haec notitia comparatur thesauro. Sap. VII, 14: infinitus enim est thesaurus hominibus, et cetera. Thesaurus est divitiae congregatae, sed effusae non dicuntur thesaurus, sed quae in uno sunt. Deus enim sapientiam suam sparsit super omnia opera sua, Eccli. I, 10. Et secundum hoc non habet rationem thesauri, sed secundum quod huiusmodi rationes uniuntur in uno, scilicet sapientia divina, et omnes huiusmodi thesauri sunt in Christo. Sapientia enim est cognitio divinorum, scientia vero est creaturarum cognitio. Quicquid autem de Deo potest sciri pertinens ad sapientiam, totum Deus abundanter in se cognoscit. Item, quicquid potest cognosci de creaturis, cognoscit in se supereminenter. Quicquid autem in sapientia Dei est, est in verbo suo uno, quia uno simplici actu intellectus cognoscit omnia, quia in eo non est scientia in potentia nec in habitu. Et ideo in isto verbo sunt omnes thesauri, et cetera. Sed addit absconditi, quia quod mihi aliquid absconditur, contingit dupliciter, scilicet vel propter debilitatem intellectus mei, vel propter velamen oppositum, sicut quis non videt candelam, vel quia caecus est, vel velata est.
2:3
Ita in verbo Dei sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae, sed absconditi nobis qui non habemus limpidos oculos, sed lippos, Io. XII, 35: adhuc modicum lumen in vobis est, et quia est velatum duplici velamine, scilicet creaturae, quia intellectus noster nunc ad illam cognitionem non potest nisi per similitudinem creaturarum. Rom. I, v. 20: invisibilia Dei per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur, et cetera. Secundo est velatum in carne, Io. I, 14: et verbum caro factum est. Et si aliquid videmus de Deo, non tamen totum. Is. XLV, 15: vere tu es absconditus. Num. XX, 6: aperi eis thesaurum tuum. Ponamus quod aliquis habeat candelam velatam, non quaereret aliunde lumen; sed potius quod habitum ab eo reveletur, et ideo non oportet sapientiam quaerere nisi in Christo. I Cor. II, 2: non existimavi me aliquid scire, nisi Christum Iesum, et cetera. Et I Io. III, v. 2: cum apparuerit, id est, revelabitur, similes ei erimus, scilicet omnia scientes; sicut qui haberet librum ubi esset tota scientia, non quaereret nisi ut sciret illum librum, sic et nos non oportet amplius quaerere nisi Christum. Deinde cum dicit hoc autem dico, etc., instruit et monet eos contra doctrinam corrumpentem. Seducebantur autem a quibusdam philosophis contra fidem, et ab haereticis qui docebant observantias legalium. Ideo primo instruit eos contra philosophos, secundo contra iudaizantes, ibi in quo et circumcisi. In scientia vero mundana duo continentur, quia est quaedam scientia loquendi, et quaedam scientia rerum, et ideo dupliciter possunt decipere. Ideo primo munit eos contra philosophos decipientes eos per scientiam loquendi; secundo contra decipientes eos per scientiam rerum, ibi videte ne quis. Primo manifestat deceptionem; secundo assignat rationem, ibi nam si corpore. Dicit ergo: dico quod in Christo est omnis scientia. Et hoc dico, ne quaerentes alibi scientiam, decipiamini.
2:4
Et dicit ut nemo, id est nec Demosthenes, nec Tullius, vos decipiat in sublimitate sermonis. Is. XXXIII, 19: populum imprudentem non videbis, populum alti sermonis, et cetera. Sed numquid est peccatum uti sermonibus sublimibus? Respondeo. Non, quia etiam sancti viri elegantius loquuntur quam etiam rhetores mundi, sicut Ambrosius, Hieronymus, et Leo Papa. Nam si licet uti ad persuadendum in malo ornata locutione, multo magis in bono.
2:5
Supra monuit ne per aliquam fallaciam sermonis decidant a fide, hic ponit rationem monitionis, quae sumitur ex bonis quae in istis erant, quae non debebant perdere, sed proficere in eis. Et primo commemorat bona habita; secundo ostendit quomodo in eis proficiant, ibi sicut ergo. Circa primum duo facit; quia primo ostendit qualiter sunt sibi nota bona eorum; secundo quae bona in eis sunt, ibi gaudens. Dicit ergo nam et si, etc.; quasi dicat: licet non praedicaverim vobis, nec vestra facta oculis videam, tamen spiritus vobis intersum per affectionem gaudens de bonis vestris. I Cor. V, 3: absens quidem corpore, praesens vero spiritu. Prov. X, 1: filius sapiens laetificat patrem, et cetera. Et hoc quia revelabatur sibi per spiritum sanctum, et ideo dicit sed spiritu vobiscum sum. IV Reg. V, v. 26: nonne cor meum in praesenti erat, quando reversus est homo de curru in occursum tui, et cetera. Gaudens, inquam, sum, quia videns sum ordinem, id est, ordinatam vestram conversationem. I Cor. XIV, 40: omnia honeste et secundum ordinem fiant in vobis. Iud. V, v. 20: stellae manentes in ordine et cursu suo, et cetera. Et firmamentum, et cetera. II Tim. II, v. 19: firmum fundamentum Dei stat, et cetera. Et hoc in Christo. Eph. III, 17: habitare Christum per fidem in cordibus vestris, et cetera. Ecclesia enim est spirituale aedificium. Eph. c. II, 21: in quo omnis aedificatio constructa crescit in templum sanctum in domino. Huius autem bonitas consistit in debito fundamento, quod est fides, et in debita superaedificatione. Et ideo haec duo posuit. Deinde cum dicit sicut ergo, etc., monet eos ad haec servanda. Et primo ad proficiendum, secundo ad persistendum, tertio ad gratias agendum.
2:6
Dicit ergo sicut accepistis Christum dominum nostrum, non pervertendo, in ipso ambulate. Rom. XII, 9: adhaerentes bono. Ecclesia quandoque comparatur spirituali aedificio. I Cor. III, 17: templum Dei sanctum est, quod estis vos. Quandoque arbori, quia fert fructum. Et eadem est comparatio fundamenti ad domum, et radicis ad arborem, quia utriusque firmitas est radix et fundamentum: Christus. Is. XI, 10: erit radix Iesse quae stat in signum populorum. I Cor. III, v. 11: fundamentum aliud nemo potest ponere praeter id quod positum est, quod est Christus Iesus. Ideo dicit radicati, scilicet sicut boni rami, et superaedificati in ipso, et confirmati, scilicet sicut boni lapides, hoc est si perstiteritis in fide eius. I Petr. ult.: adversarius vester, etc., et post: cui resistite fortes in fide, et cetera. Et hoc sicut didicistis, scilicet in vera fide. Gal. I, 9: si quis vobis evangelizaverit praeter id quod accepistis, anathema sit, et cetera.
2:7
Abundantes in illo in gratiarum actione, id est, gratias agentes abundanter. I Thess. ult.: in omnibus gratias agite. II Mach. c. I, 11: de magnis periculis a Deo liberati, magnifice gratias agimus ipsi, et cetera. Deinde cum dicit videte, monet ne decipiantur per vanam sapientiam. Et primo ponit monitionem, secundo rationem, ibi in ipso. Circa primum, primo docet vitare quod potest decipere; secundo ostendit quare illud decipiat, ibi secundum traditionem. Sed quod aliquis decipiatur per sapientiam saecularem, dupliciter contingit, scilicet quandoque per principia realia philosophiae, quandoque per sophisticas rationes. Et utrasque docet cavere. Unde dicit ne quis, etc., id est, per philosophica documenta. Is. c. XLVII, 10: sapientia tua et scientia haec decepit te. Multi enim sunt propter philosophiam decepti a fide deviantes. Ier. X, 14: stultus est factus omnis homo a scientia sua. Quantum ad secundum dicit et inanem fallaciam, quae non fundatur nisi super apparenti involutione verborum. Eph. V, 6: nemo vos seducat inanibus verbis. Sed quomodo seducens? Qui seducit, oportet habere aliquid apparens, et aliquid non existens. Ideo primo ponit principium apparentiae; secundo defectum existentiae. Principium apparentiae est duplex, id est, auctoritas philosophorum et quantum ad hoc dicit secundum traditionem hominum, id est, secundum ea quae aliqui tradiderunt propria ratione. Ps. XCIII, 11: dominus scit cogitationes hominum, quoniam vanae sunt. Aliud est adinventio rationis, quando scilicet aliquis vult metiri ea quae sunt fidei, secundum principia rerum et non secundum sapientiam divinam. Ex hoc enim multi decipiuntur.
2:8
Et ideo dicit secundum elementa mundi, et cetera. Sap. XIII, 1: neque operibus attendentes cognoverunt quis esset artifex, et cetera. Quanto enim causa est altior, tanto habet superiorem effectum. Unde qui voluerit considerare effectus superiores secundum causas inferiores, decipitur; ut si quis consideret motum aquae secundum virtutem aquae, non potest scire causam refluxus maris, sed sic, si consideret eum secundum virtutem lunae. Unde multo magis decipitur qui considerat proprios Dei effectus secundum elementa mundi. Et haec est causa apparentiae. Sed numquid sunt semper respuendae traditiones hominum et rationes? Respondeo: non, sed tunc quando procedit physica ratio secundum illas, et non secundum Christum. Infra eodem: non tenentes caput ex quo totum corpus per nexus et coniunctiones subministratum et constructum crescit in augmentum Dei. Vel potest exponi secundum elementa mundi, mensurando scilicet veritatem fidei secundum veritatem creaturarum. Vel hoc dicit propter idololatras colentes idola, et dicentes Iovem caelum. Vel secundum Iudaeos, ut sit sensus per philosophiam, id est, per rationem volentium trahere ad legalia, secundum elementa mundi, id est secundum observationes corporales. Gal. IV, 3: sub elementis mundi eramus servientes. Sed prima expositio est melior. Deinde cum dicit quia in ipso, etc., ponit rationem praedictorum, dicens: quidquid non est secundum Christum, respuendum est. Sed numquid est Christus tantus, ut pro eo omnia respui debeant? Et respondet quod ita: quod ostendit tripliciter. Primo per comparationem ad divinitatem; secundo per comparationem ad fideles, ibi et estis; tertio per comparationem ad Angelos, ibi qui est caput. Dicit ergo: ideo respuendum est quod est contra eum, quia ipse est Deus. Unde plus est ei standum quam omnibus, quia in ipso habitat, et cetera. Deus enim est in omnibus, sed in quibusdam per participationem similitudinis suae bonitatis, ut in lapide et aliis huiusmodi. Et talia non sunt Deus, sed habent in se aliquid Dei; non eius substantiam, sed similitudinem eius bonitatis. Et ideo non habitat in eis plenitudo divinitatis, quia non est ibi secundum substantiam. Item est in mentibus sanctis per operationem, quae per amorem et cognitionem attingunt Deum. Et ideo Deus est in eis secundum gratiam, sed non corporaliter, sed secundum effectum gratiae; nec est plenitudo, sed secundum aliquos effectus terminatos. Sed in Christo est corporaliter, quod exponitur tripliciter. Corpus enim dividitur contra umbram. Infra eodem: quae sunt umbra futurorum, et cetera. Et sic Deum contingit dupliciter inhabitare, vel secundum umbram, vel corporaliter, id est realiter. Primo modo inhabitabat in veteri lege, sed in Christo inhabitabat corporaliter, id est realiter et secundum veritatem. Secundo modo exponitur, quia alii sancti inhabitantur solum secundum animam, non secundum corpus. Rom. VII, 18: scio quod non habitat in me, id est in carne mea, bonum; sed in Christo divinitas inhabitat corporaliter: quia inhabitatio Dei, qua sanctos inhabitat, est per operationem, idest per amorem et cognitionem, quod est opus solius mentis rationalis; sed in Christo inhabitat per assumptionem hominis in unitatem personae. Unde quidquid pertinet ad hominem, totum inhabitatur a Deo: et ideo caro et mens inhabitatur, quia ambo sunt unita verbo. Io. c. I, 14: et, verbum caro factum est. Sed tertio modo est sensus. Tribus enim modis est Deus in rebus. Unus est communis per potentiam, praesentiam, et essentiam; alius per gratiam in sanctis; tertius modus est singularis in Christo per unionem. Corpus autem tres dimensiones habet.
2:9
Et plenitudo divinitatis his modis in Christo superabundat; ideo corporaliter dicitur in eo esse. Et primus quidem modus est quasi longitudo, quia se extendit ad omnia; item latitudo est per charitatem; item quantum ad profundum, incomprehensibilis. Sed ex hoc Nestorius errat, dicens unionem factam per inhabitationem tantum, dicens verbum inhabitasse carnem. Sed contra hoc est quod apostolus dicit, Phil. II, 7: exinanivit semetipsum, et cetera. Habitare autem hominem non est exinanire, sed hominem fieri, et subdit: in similitudinem hominum factus, et ideo habitabilis dicitur Christus, non quasi alius sit qui habitat et qui inhabitatur, sed ipse est et homo et Deus, in quo habitat plenitudo divinitatis. Deinde cum dicit et estis in illo, etc., ostendit idem per comparationem ad alios. Quasi dicat: omnia accepistis. Io. I, v. 16: de plenitudine eius, et cetera. Sciendum est autem quod Platonici dicunt, quod divina dona perveniunt ad homines mediantibus substantiis separatis. Et hoc est verum etiam secundum Dionysium, sed hoc est quoddam speciale, quia ab eo immediate qui replet Angelos. Io. I, 18: unigenitus Dei filius, qui est in sinu patris, ipse enarravit, et cetera. Hebr. II, 3: cum initium accepisset enarrari per dominum ab his qui audierunt, et cetera.
2:10
Et ideo dicit qui est caput omnis principatus et potestatis, inquantum est rex eorum et dominus, non per conformitatem naturae, quia sic caput est hominum. Et tangit istos ordines, qui videntur habere quamdam praeeminentiam.
2:11
Supra munivit fideles contra deceptiones saecularis sapientiae, hic instruit et munit eos contra haereticos, volentes eos ad legalia trahere, quos primo docet vitare; secundo excludit eorum falsam seductionem, ibi nemo, et cetera. Iterum prima in duas, quia primo ostendit legalia esse impleta in Christo; secundo ea excludit, ostendens quod non tenentur ad ipsa, ibi nemo vos. Inter legalia autem primum est circumcisio, in qua Iudaei profitebantur observantiam veteris legis: sicut nos in Baptismo profitemur observantiam novae legis. Gal. V, 3: testificor omni circumcidenti se, quoniam debitor est universae legis faciendae. Unde dicit quod fideles sunt circumcisi quadam spirituali circumcisione. Ex quo sequitur quod illa cessat. Unde primo ostendit quali circumcisione sunt circumcisi; secundo in quo accipitur haec circumcisio, ibi consepulti; tertio assignat rationem huius circumcisionis, ibi et vos cum mortui. Circa primum sciendum est quod duplex est circumcisio, scilicet carnalis et spiritualis. Per Christum vero sumus circumcisi, non circumcisione carnali, sed spirituali. Et ideo primo excludit carnalem; secundo adstruit spiritualem. Dicit ergo: in quo, scilicet Christo, circumcisi estis circumcisione non manufacta. Rom. II, 28: non enim qui in manifesto Iudaeus est; neque quae in manifesto in carne est circumcisio, sed qui in abscondito Iudaeus est, et circumcisio cordis in spiritu, non littera, et cetera. In expoliatione corporis carnis. Hoc dupliciter potest legi. Uno modo sic. Dico: circumcisi, non manufacta circumcisione, vos dico manentes, in expoliatione, etc., id est, carnalis corruptionis, secundum illud I Cor. XV, 50: caro et sanguis regnum Dei non possidebunt, etc.; quasi dicat: ideo circumcisi, quia non habetis iam vitia carnis. Infra III, 9: expoliantes vos veterem hominem cum actibus suis, et cetera. Vel, dico, circumcisione non manufacta, quae circumcisio manufacta consistit in expoliatione corporis carnis, quae abscinditur ab alia. Unde alia littera habet: cutis carnis, scilicet corporis carnis, id est particulae corporis, quae est caro, non quod aliud sit corpus et aliud caro. Et dicit carnis, alludens legi, ubi fit mentio de carne. Gen. XVII, 11: circumcidetis carnem praeputii vestri, et cetera. Et hoc ut ostenderet, quod est quaedam carnalis observantia. Sed nos non tali sumus circumcisi, sed circumcisione Christi. Sicut enim Christus assumpsit similitudinem carnis peccati, id est carnem passibilem, ut a peccato liberaret; ita et remedia legis, ut a legis observantia liberaret. Vel quam Christus facit in nobis, quae est spiritualis circumcisio, ut dicitur Rom. II, 29, non littera, sed spiritu. Secundo ostendit quod adepti sumus eam in Baptismo, et sic Baptismus est spiritualis circumcisio. Et primo ostendit quod in Baptismo exhibetur figura mortis Christi; secundo quod in eo accipitur conformitas ad resurrectionem Christi, ibi in quo et resurrexistis. Dicit ergo consepulti, et cetera. Quia in eo exprimitur similitudo mortis Christi, ut sicut Christus ponitur primo in cruce, et postea in sepulchro: ita qui baptizatur, ponitur sub aqua, et ter, sicut stetit Christus triduo in sepulchro. Consepulti etiam, id est, baptizati ad similitudinem mortis Christi, ut sicut in ea destruxit peccatum, ita et in Baptismo. Et sicut resurrexit de sepulchro, ita et nos a peccatis in re, et a corruptione carnis in spe.
2:12
Et hoc per fidem operationis Dei, quia virtute Dei resuscitatus est. Ps. XL, 11: resuscita me, et retribuam eis, et cetera. Et credens hanc resurrectionem fit particeps huius resurrectionis. Rom. VIII, 11: qui suscitavit Iesum Christum a mortuis, vivificabit et mortalia corpora vestra. Sed et Christus resuscitavit se. Eadem est enim operatio patris et filii. Ps. CVII, 3: exurgam diluculo, et cetera. Deinde cum dicit et vos cum, etc., ostendit rationem similitudinis; et primo ostendit similitudinem; secundo modum dictorum, ibi delens, et cetera. Littera non est difficilis. Dixi vos circumcisos, quia consepulti estis Christo in Baptismo. Et comparavit Baptismum sepulturae et morti. Sed potest dici quod ad propositum magis esset si dicatur, quod primo ostenditur quod Baptismus sit circumcisio; secundo ostendit rationem quare, quia scilicet peccatum est superfluitas, et caro praeputii est superfluitas. Idem ergo est deponi peccatum, et praeputium. Sed in Baptismo deponitur peccatum, ergo est idem quod circumcisio. Et ideo dicit cum essetis mortui in delictis, id est, propter delicta vestra. Ps. XXXIII, 22: mors peccatorum pessima.
2:13
Et praeputio carnis vestrae, id est, carnalis concupiscentiae, quod pertinet ad originale, quasi astricti reatu malorum actuum et peccati mortalis. Hoc faciens Christus, convivificavit, et cetera. Eph. II, 1: cum essetis mortui delictis et peccatis vestris, et cetera. Et hoc removens a vobis omne peccatum, condonans et remittens vobis omnia delicta. Idem est igitur circumcidi et convivificari, et hoc in Baptismo per remedium mortis peccati, et cum circumcidimur per remotionem peccati originalis. Sed quomodo condonavit? Respondeo. Dicendum est quod homo peccando duo incurrit, scilicet reatum culpae, et servitutem Diaboli. Et ideo dicit quomodo sunt peccata condonata. Primo quantum ad remotionem servitutis diabolicae; secundo ponit ablationem reatus culpae, ibi expolians, et cetera. Dicit ergo delens, et cetera. Quod decretum dupliciter potest intelligi. Uno modo lex vetus. Eph. II, 15: legem mandatorum decretis evacuans, et cetera. Et sic loquitur hic ad Iudaeos; quasi dicat: et vos convivificavit. Chirographum est Scriptura manualis, et proprie fit pro cautione contractuum. Quicumque frangit decretum Dei, efficitur reus culpae. Et hic reatus consistit et in memoria hominis inde perturbata et maculata, et in memoria Dei iudicaturi, et Daemonum qui cruciaturi sunt. Hoc ergo remanens in memoria, vocatur chirographum: Christus ergo est qui condonavit omnia, et hoc delens chirographum, id est memoriam transgressionis, quod, chirographum vel decretum, erat adversus nos, quia utrumque erat contra nos. Lex quidem, quia faciebat cognitionem peccati, et non iuvabat; chirographum autem, quia memoria transgressionis ad puniendum erat. Et dicit decreti, quia non remittit sic ut faciat quod non peccaveris, sed quia non est in memoria Dei ad puniendum, nec in Daemonis memoria ad accusandum, nec in te ad contristandum. Ps. XXXI, 1: beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata, et cetera. Vel communiter loquitur non solum ad Iudaeos, sed ad omnes. Unum decretum factum est primo homini, Gen. II, 16: ex omni ligno Paradisi comede, de ligno autem scientiae boni et mali ne comedas. In quacumque die comederis, morte morieris. Sed huiusmodi decretum est homo transgressus, et propter hoc in memoria est chirographum contrarium nobis, quod Christus delevit. Et quomodo? In cruce, quando tulit ipsum de medio, et cetera. Consuetudo enim erat quod solvens omnia ad quae quis tenebatur, scindebatur chirographum. Homo autem erat in peccato, sed Christus solvit pro bonis patiendo. Ps. LXVIII, 5: quae non rapui, tunc exolvebam.
2:14
Et ideo simul cum morte Christi, hoc chirographum est destructum, et ideo dicit tulit de medio, id est sustulit de rerum natura, et hoc affigens illud cruci, per quam satisfaciens Deo tulit peccatum nostrum. Deinde cum dicit expolians, etc., ostendit quomodo liberavit a servitute peccati. Detur enim quod usurarius propter cautionem teneat hominem captum, non sufficeret destructio cautionis, nisi liberaretur. Sic et Christus. Et ideo dicit expolians, et cetera. Haec expoliatio refertur ad sanctos mortuos ante passionem Christi, et sic Christus eos de Inferno expoliando liberavit. Zach. IX, 11: tu quoque in sanguine testamenti tui emisisti vinctos tuos de lacu, in quo non erat aqua. Is. c. XLIX, 25: equidem et captivitas a forti tolletur, et quod ablatum fuerit a robusto, salvabitur. Si autem intelligatur de vivis, sic expoliavit eos, scilicet Daemonibus. Lc. XI, 22: si autem fortior illo superveniens vicerit eum, universa arma eius auferet, in quibus confidebat, et spolia eius distribuet. Io. XII, 31: princeps huius mundi eiicietur foras.
2:15
Dicit ergo expolians principatus et potestates id est, ipsos Daemones. Eph. ult.: adversus principes et potestates, adversus mundi rectores tenebrarum harum, et cetera. Traduxit ipsos sanctos confidenter tamquam auctoritatem habens: in caelum, quantum ad mortuos; et quantum ad vivos, in regnum gloriae vel gratiae suae. Vel traduxit, id est, extra duxit, id est, expulit principatus ex homine. Is. LI, 9: induere fortitudinem brachium domini, et cetera. Palam, id est evidenti iudicio, quo cognoscatur quod traducti sunt. Olim enim totus mundus servivit idolis, nunc non. Vel palam, id est, coram multitudine Angelorum, tum quia descendit ad Infernum sanctorum, tum quia ascendit in caelum. Et hoc triumphans in semetipso, id est, in sua virtute. Phil. III, 21: secundum operationem qua possit etiam subiicere sibi omnia. Alia littera sic habet: et exuens se carne, principatus et potestates exemplavit fiducialiter triumphans. Et exponitur sic: exuens se carne, id est, mortalitate. I Cor. XV, v. 50: caro et sanguis regnum Dei non possidebunt, id est, mortalitas carnalis corruptionis. Rom. VI, 9: Christus resurgens ex mortuis iam non moritur, mors illi ultra non dominabitur. II Cor. V, 16: et si cognovimus secundum carnem Christum, sed nunc iam non novimus. Exemplavit, id est, in se exemplum praebuit, quomodo sunt vincendi. Reliqua non mutantur.
2:16
Supra ostendit legalia esse impleta in Christo propter circumcisionem in eo impletam, quae est legalium professio, hic concludit eos non obligari ad legalia praecepta caeremonialia. Caeremonialia vero erant quatuor, scilicet sacrificia, sacra, sacramenta, et observantiae. Sacrificia immolabantur Deo, ut oves, vituli, et huiusmodi. Sacra erant sicut vasa, et solemnia tempora. Sacramenta erant tria, scilicet circumcisio, agnus paschalis, et consecratio sacerdotum. Observantiae autem erant ea, quae pertinebant ad singularem conversationem populi Israel, ut cibi, vestes, et huiusmodi. Quaedam vero praedictorum pertinebant ad quosdam, ut sacrificia, vasa, et alia huiusmodi; quaedam ad omnes. De primis autem non facit mentionem, sed de tangentibus totum populum, sicut nunc Baptismus. Facit autem mentionem de observantiis, quia abstinebant a certis cibis, Lev. c. XI, 26, ut de quadrupedibus, ab his quae ungulam non dividunt. In potu etiam, vas quod non haberet operculum, immundum erat, et quicquid in eo erat. Et ideo quantum ad hoc dicit nemo vos iudicet in cibo, id est condemnabiles putet in hoc quod utimini cibis vel potibus prohibitis in lege. Rom. c. XIV, 3: qui non manducat, manducantem non iudicet, et cetera. Item facit mentionem de sacris ad temporum solemnitatem pertinentibus. In veteri autem lege erat solemnitas iugis, ut sacrificium vespertinum et matutinum; quaedam autem quae certis temporibus fiebant, et horum: quaedam fiebant pluries in anno, quaedam semel tantum, sicut Pascha, Scenopegia, et Pentecostes; sed sabbatum, et Neomenia pluries, quia illud qualibet hebdomada, istud semel in mense. Et huius ratio erat, quia omnia festa tendunt ad honorem Dei. Impendimus autem Deo honorem, vel propter aliquod aeternum, et sic est iuge sacrificium; vel propter aliquod temporale, et hoc quantum ad totum hominum statum; et sic sunt duo, scilicet creationis beneficium, et sic est sabbatum. Ex. XX, v. 8: memento ut diem sabbati sanctifices, et ratio ponitur ibi: quia septimo die requievit. Et ratio allegorica est, quia significat quietem Christi in sepulchro; et anagogice, quietem animae in Deo. Aliud est beneficium propagationis et conservationis, quod etiam fit per tempus. Et quia Iudaei observabant tempora a luna, ideo dicit festum Neomeniae, id est, novae lunae. Sunt etiam aliae causae, scilicet liberationis specialis, et sic superadditae sunt aliae solemnitates; et ideo dicit aut in parte diei festi, aut Neomeniae, quae fit quolibet mense aut sabbatorum, pro qualibet septimana. Et dicit sabbatorum, quia sabbatum est requies, et isti habebant plura sabbata, quia septimum diem et septem septimanas, scilicet Pentecosten, quae in septima septimana est a Pascha, quae est principium anni, et septimum mensem, et septimum annum, in quo fit remissio debitorum. Item septima septimana annorum, id est, in iubilaeo. Et ideo dicit sabbatorum; quasi dicat: nullus vos condemnet, quia haec non observatis. Et hoc quia sunt umbrae futurorum, scilicet Christi. Et ideo veniente veritate, debet cessare umbra.
2:17
Corpus autem Christi, id est, corpus pertinens ad Christum. Quando quis videt umbram, sperat quod corpus sequatur. Legalia autem sunt umbra praecedens Christum, et eum figurabant venturum. Et ideo dicit corpus, id est, veritas rei pertinet ad Christum; sed umbra ad legem.
2:18
Deinde cum dicit nemo vos seducat, etc., loquitur contra seductores et deceptores. Et primo monet ut non decipiantur; secundo arguit deceptos, ibi si ergo mortui. Item primo reddit cautos a seductione; secundo ostendit per quid seducantur, ibi volens in humilitate; tertio in quo deficiat, ibi quae non vidit. Dicit ergo nemo vos seducat, scilicet a veritate quam dixi. Eph. V, 6: nemo vos seducat inanibus verbis. Seducunt enim in humilitate isti pseudo-apostoli introducentes legalia, quia utebantur simulata sanctitate. Sanctitas autem in duobus consistit, scilicet in humili conversatione, et cultura Dei. Isti autem ostendebant humilem conversationem, cum apparebat eos non curare de rebus mundi. Et ideo dicit in humilitate. Eccli. XIX, 23: est qui nequiter se humiliat, et interiora eius plena sunt dolo. Item dicebant se praedicare ad reverentiam Dei. Et ideo dicit et religione Angelorum. Religio enim est secundum Tullium, quae cuidam naturae, quam divinam vocant, cultum et caeremoniam affert. II Tim. III, 5: habentes quidem speciem pietatis, virtutem autem eius abnegantes. Et secundum Glossam legitur sic: in religione, etc., quia per hoc intendunt, quod videantur esse Angeli, id est, nuntii Dei. Matth. VII, 15: attendite a falsis prophetis et cetera. Vel in religione Angelorum ad litteram, quia vetus lex est tradita per Angelos in manu mediatoris, ut dicitur Gal. III, 19. Hebr. c. II, 2: si enim qui per Angelos dictus est sermo, factus est firmus, et cetera. Et isti dicebant cultum legis observandum quia tradita per Angelos. Sed tamen triplex est eorum defectus, scilicet scientiae, iustitiae et fidei. Et quantum ad primum dicit volens quae non vidit, id est, intellexit persuadere, et semper repetere: nemo vos seducat. Isti enim nesciebant quo fine data esset lex. I Tim. I, v. 7: volentes esse legis doctores, non intelligentes neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant. Quantum ad secundum dicit ambulans frustra inflatus, licet sic humilitatem praetendant. Et ponit duo, scilicet quod religio eorum sit inutilis, quia ambulant frustra, scilicet operantes opera quae non prosunt ad vitam aeternam. Sap. III, 11: inutilia sunt opera eorum. Iob XXXIX, 16: frustra laboravit nullo timore cogente. Item, quod praetendunt falsam humilitatem. Unde dicit inflatus, et cetera. Differentia est inter inflatum et pinguem; quia pingues, veritatis sunt pleni, inflati vero vacui, sed vento extensi. Qui ergo vere sunt humiles, sunt pleni, sed qui apparent tantum inflati, sunt vacui. Sap. IV, 19: dirumpe illos inflatos sine voce. Hoc sensu intelligitur illud scientia inflat I Cor. VIII, 1. Haec sapientia est gravis, scilicet quia inflat, non quae ex Deo. Matth. XVI, 17: caro et sanguis non revelavit tibi, et cetera.
2:19
Quantum ad tertium dicit non tenens caput, scilicet Christum per fidem. Et talis decipitur, quia sine Christo est in tenebris. I Tim. VI, 3: si quis non acquiescit sanis verbis, et cetera. Sed quare est caput? Respondet, dicens: quia ab eo dependet totum bonum corporis, scilicet Ecclesiae. In corpore enim naturali sunt duo bona, scilicet compactio membrorum, et augmentum corporis. Et hoc habet Ecclesia a Christo. Ex eo enim dependet totum corpus. Rom. XII, 5: multi unum corpus sumus in Christo. Et ideo dicit coniunctiones; in corpore enim est duplex coniunctio membrorum, scilicet secundum contactum, quia manus est coniuncta ulnae, haec pectori, et sic de aliis. Alia est connexio seu coniunctio nervorum. Et ideo dicit coniunctum et connexum. Sic in Ecclesia est coniunctio per fidem et scientiam. Eph. IV, 5: unus dominus, una fides, unum Baptisma. Sed hoc non sufficit, nisi sit connexus charitatis, et connexio sacramentorum; et ideo dicit subministratum per nexus, quia per charitatem unus subministrat alteri. Augetur etiam per Christum, qui crescit, scilicet corpus, constructum sic, in augmentum Dei, id est quod Deus facit in nobis. Ps.: beatus vir cuius est auxilium abs te, ascensiones in corde suo disposuit, et cetera. Vel Dei, id est Christi, qui Deus corpus auget, dum augetur Ecclesia. Eph. IV, v. 12: ad consummationem sanctorum in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi, et cetera. Deinde cum dicit si ergo mortui, etc., arguit etiam deceptos. Et primo ponit rationem redargutionis ex conditione deceptorum; secundo ex conditione eorum in quibus decipiebantur, ibi quae omnia sunt. Conditio eorum erat libertas, quia sicut erant mortui peccato, ita et legi. Unde servare eam non debebant.
2:20
Dicit ergo si ergo mortui estis cum Christo, mortui legi, ab elementis mundi, id est a legalibus observantiis, quia Iudaei serviebant Deo vero, tamen sub elementis, sed gentiles ipsis elementis; quid adhuc, veritate cognita, tamquam viventes in mundo, ut Iudaei, discernitis, tangenda et comedenda, scilicet dicentes: ne tetigeritis hoc, quia peccatum est, neque gustaveritis de porco et anguilla, Lev. c. XI, 7 et 11. Deinde cum dicit quae omnia, etc., ostendit qualia sunt ex parte legalium, dicens, quod sunt noxia, et vana, et gravia. Unde dicit quae omnia sunt in interitu, quia mortifera post passionem Christi, ponentibus spem in eis; sed post tempus gratiae divulgatae simpliciter omnibus sunt mortifera. Quod dico propter opinionem Hieronymi et Augustini, quae supra Gal. II cap. ponitur. Ad interitum ergo et in mortem perducentia sunt. Et si dicatur: quare ergo legimus vetus testamentum? Dico quod legimus ad testimonium, non ad usum. Et ideo dicit sunt in interitu ipso usu, id est non assumuntur ad testimonium, sed ad usum. Item sunt vana, quae non innituntur rationi nec auctoritati.
2:22
Sed haec non innituntur auctoritati divinae, sed humanae, unde dicit secundum praecepta. Sed numquid non sunt praecepta a Deo? Respondeo sic: ad tempus, quousque venerit veritas. Matth. XV, 6: irritum fecistis mandatum Dei propter traditiones vestras. Item non innituntur rationi, quia sunt habentia rationem sapientiae in superstitione; quasi dicat: non habent rationem, quae inducant nisi ad superstitionem, idest, ad religionem supra modum, et extra tempus ipsorum observatum. Et in humilitate, scilicet simulata tantum secundum deiectionem; quia qui liberatur per Christum a servitute legis, non debet se iterum supponere servituti. Gal. c. V, 1: nolite iterum sub iugo servitutis contineri. Servantur tamen aliqua, quae et si non auctoritate divina, tamen humana ratione sunt utilia; sed hoc deficit hic. Sunt enim gravia haec, secundum se considerata. Tria autem desideramus, scilicet quietem, honorem, et sufficientiam, quae haec legalia non habent. Subtractio enim ciborum contraria est saturitati. Inducunt etiam laborem, propter observantias multiplices. Nec sunt ad honorem, sed ad confusionem multam, ut illa aspersio cineris, et huiusmodi. Act. XV, 10: hoc est onus, quod neque nos, neque patres nostri portare potuimus.
2:23
Non ad parcendum corpori, id est, Ecclesiae, non in honore aliquo, id est non ad honorem Dei, sed ad saturitatem carnis, id est, ad implendum carnalem affectum.
2:1
VoJo enim vos scire qualem solicitudincm habeam pro vobis. Graece: Quantum certamen habeam de vobis, id est, sustineam pro vobis. Respicit enim a-d hoc, quod proxime dixit: In ijuo et laboro certando. Redditque rationem, cur laborum suorum ac ecrtaminis meminerit, nimirum utsciant, Paulum, etsi nunquam iis visum_, tamen etiam pro ipsis talia pati, utque inde consolationem ac fidat confirmationem accipiant. Et pro iis, qui sunt Laodiciae, vobis Colossensibus vicini. Eadem est haec Laodicea cum illa, quae una est Asiae civitatum, ad quas Apocalypsim suam mittere jubetur Joannes Apoc. 1. Unde intelligitur insignem fuisse ecclesiam.
Et quicunque non viderunt faciem meam in carne. Id est, faciem carnis, seu corp ris hujus mortalis. Addit enim: In carne, per quandam TaTiscvcootv, ut intelligant, pluris faciendam esse prap.sentiam spiritus quam carnis. Ex hoc loco plerique colligunt, Paulum Colossis ac Laodiceae non fuisse. Quod nobis quoque probabilius videri jam supra diximus, tum in argumento hujus Epistolae, tr.m ad illud 1. cap. Sicut didicistis ab Epaphra carissimo conservo nostro. Porro Theodoretus existimat, ex his verbis contrarium colligi. Tractans enim ep'stolae argumentum, vult istius loci hunc esse sensum: Non solum vestri, sed eorum etiam, qui me non viderunt, maximam curam gero. Verum istam expositionem Theodoreto non concedimus. Quin potius apparet, Apostoli verba sensum exigere hujusmodi: Volo vos scire, quantum laboris sustineam pro vobis et pro Laodi censibus, et pro caeteris, qui me non viderunt. Significat enim Apostolus, se non minorem Colossensium et caeterorum, a quibus nunquam visus fuerat, curam salutis habere, quam eorum, quibus prae- 6ens Christum praedicaverat.
2:2
2. Ut consolentur corda ipsorum. Consolentur, passive, i. e., consolationem accipiant, quemadmodum Erasmus vertit Ambro.sianum textum imitatus. Ipsorum refertur ad tria membra praecedentia, scilicet ad Colossenses et Laodicenses et caeteros, qui Paulum non viderant. Quo rura omnium magna consolatio erat, quod pro ipsis etiam non visis tantam ille curam gereret.
Instructi in charitate. Graece, mstructorum, seu pctius, constructorum in charitate. Itaque non Paulus, sed intorpres grammaticae leges hic neglexit. Ac rectius se habet Ambrosiana versio: Cum fuerint instructi in charitate. Verbum Graecum etsi interdum instruere significet, ut 1 Corinth. 2. Quis cognovit sensum Domini, jui instruat eum? hoc tamen loco magis congruit alterum ac frequentius ejus significatum, construere, compingere, coagmentare. Sic enim accipitur Ephes. 4. Ex tjuo totum corpus compactum, et connexum per omnem juncturam subministrationis, augmentum corporis facit in aedificationem sui, in charitate; item in hcc capite, longe inferius, ubi ferme eadem verba habentur: idipsum autem hic brevissime dicit, constructorum in charitate. Proinde sensus est: Cum instar partium unius aedificii, seu membrorum unius cqrporis, apte conjuncti fuerint et cohaeserint inter se per charitatem, velut quoddam vinculum r.nionis. Est haec tacita adhortatio ad charitatem mutuam.
Et in omnes divitias plenitudinis intellectus. Plenitudinis, in Graeco non est TCATrjpcojiaTOC, ut capite superiori: in ipso complacuit omnem plenitudinem inhabitare, sed TiATjpo^opta^ quam multi interpretantur plenam ac certam persuasionem. Unde locum hunc Erasmus et Hentenius ita verterunt: Et in omnem opulentiam certae persuasionis intelligentiae. Alii sic: certo persaasae intelligentiae. Verum nos de significatione Graeci vocabuli late egimus exponentes illud Rom. 14. Unusquisque in suo sensu abundet. Neque enim 7tX7]pocpopia per se plus significat quam plenitudinis apportationem, id est uno verbo, impletionem, vel expletionem, uti vertit interpres Hebr. 6., quemadmodum Soopocpopia munerum oblationem significat. Nec male hoc loco et iterum 1 Thessal. 1. plenitudinem idem noster interpretatus est: quod etiam apud Ambrosianum commentatorem utrobique legitur, ut plenitudo intellectus non aliud sit, quam plena sive completa intelligentia; nec opus sit, huc accersere persuasionis vocabulum. Porro supplendum aliquid, ut sensus reddatur hoc modo: Et cum fuerint introducti in omnes divitias, id est, largissimam copiam plenae intelligentiae. Amplificatio rhetorica est ac pene hyperbolica, pro eo quod simpliciter diceret: Et cum fuerint plene edocti, scilicet de myisteiio, ut sequitur:
In agnitionem mysterii Dei Patris et Christi Jesu. Pars haec appositive legenda est; explicat enim partem praecedentem, ostendens de qua scientia fuerit ibi sermo, quasi dicat: In cognitionem, inquam, ejus nrysterii, quod est de Deo etc. Variant autem hic codices. Correctio Romana habet, quod posuimus, cui consonat versio Syriaca, cum Graecis nonnullis. Complures codices sine conjunctione legunt:.Dei Patris Christi Jesu, id est, Dei, qui est Pater Jesu Christi. Eundem sensum habet aliorum quorundam codicum lectio: Dei et Patris Christi Jesu. Alii denique conjunctionem geminant: Dei, et Patris, et Christi Jesu, ut Dei mysterium dicatur, quod est de Deo ac divinis attributis; Patris, quod ad personas spectat divinas, quarum prirca est Patris; Christi Jesu, quod est de tota Christi redemptoris oeconomia. Postremam hanc lectionem exhibent hodierni codices Graeci. Verum primam et tertiam probabiliorem faciunt muJta similia loca in Epistolis Apostolicis. Summa tamen fere eadem est, intelligi praecipua religionis capita, symbolo fidei comprehensa, quae partim de Deo sunt, divinisque personis, partim incarnationis Filii Dei nostraeque redemptionis arcanum continent.
2:3
3. In quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi. In quoy scilicet Christo. Sed quaeritur, utrum de Christo ut Deo, an ut homine dicat hoc Apostolus; id est, utrum divinam an humanam Christi scientiam commendet. Respondeo, tamGraecorum quam Latinorum interpretum communem expositionem esse de scientia divina, quae in Christo est, utDeiverbo; quemadmodum et Ambrosius exponit lib. 5. de fide ad Gratianum cap. 8., nec secus sentire Aquinatem, Cajetanum, aliosque recentiores: licet etiam ad humanam Christi scientiam accommodari possit hic locus. Quod facit Lyranus et alii nonnulli, idque per quandam consequentiam, quatenus ex increata sapientia in animam Christi, cui hypostatice unitur, influit sapientiae creatae plenitudo et perfectio, sed finita tamen; cum alioqui mens Apostoli sit, eam scientiae magnitudinem et perfectionem Christo attribuere, cui nihil accedere possit, quaeque prorjus inexhausta et infinita sit; quae profecto non alia est quam divina. Atque eo spectat id, quod aliqjanto post, veluthujus rationem indicans, dicit: Quia in ipso inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter. Idipsum confirmatur ex alio loco simili Roman. 11., ubi nominat divitias sapientiae et scientiae Dei; increatam utique sapientiam et scientiam volens significare. Quocirca disputatio de humana Christi scientia, deque terminis ejus, cum sit creata et proinde finita, non est praesentis loci. Pulchre vero Chrysostomus et eum secutus Theophylactus Apostoli verba expendunt. Quum dicit thesauros, inquiunt, copiam ac multitudinem ostendit; quod addit omnes, nihil omnino esse, quod ignoret; quod autem sub jungit ab~ sconditi, seu reconditi, ipsum solum omnia scire declarat. Solum dico, si cum creaturis conferatur, ut bene explicat Oecmneniu-; non si ad personas divinas, quarum trium una est scientia. Sapientiam vero et scientiam recte S. Thomas ita distinguit, quod illa sit rerum divinarum, haec creaturarum cognitio. Cur autem ista de Christo commemoret Paulus, sequens sententia docet.
2:4
4. Hoc autem dico, ut nemo vos decipiat in sublimitate sermonum. Hic jam propius accedit ad scopum Epistolae. Munit autem CoJosseuses adversus duas sectas, seu familias, a quibus eorum fidei simplicitas tentabatur: alteram Simonis magi, alteram Judaizantium. Ac de his quidem inferius. Ad Simonianos vero, qui humanae Philosophiae placitis imbuti erant et a Christo ad Angelorum religionem homines avocabant, pertinet, quod hic dicitur, et alia, quae sequuntur. Graecum verbum TtapaAoyiC^ai. quod interpres vertit, decipial, e scholis acceptum est atque etiam Latine a Dinlecticis usurpatum, paralogizare, id est, falsa ratiocinatione decipere; pro quo Ambrosianus legit, circumveniat; quemadmodum et Augustinus in Epist. 39. quaest. 7. Nec Graece est sublimitate sermonum, quod legitur 1 Corinth. 2., sed nomen compositum TteidavoAoyta, quod significat sermonis probabilitatem, sive persuasibilitatem; id est, sermonem aptum et compositum ad persuadendum. Augustinus loco jam dicto legit: In verisimili sermone; textus autem Ambrosianus habet: In subtilitate sermonis; ut nonnulla suspicio sit, etiam nostrum interpretem ita vertisse, sed ob afiinitatem vocabuli ex altero loco, qui est ad Cor., fuisse mutationem factam, ut scriberetur: In sublimitate. Sensus igitur est: Hoc autem quod dixi de excellentia scientiae Christi, propterea dico, ne allecti specioso nomine scientiae, quam quidam promittunt, sinatis vos circumveniri probabilibus, sed falsis argutus humanarum ratiuncularum. Cum enim in Christo, quem fide recepistis, sint omnes thesauri sapientiae et scientiae reconditi, et ab eo tanquam capite expectetis quisque secundum modum suum repleri: non est, quod extra eum ad humanas scientias incertas, vanas et fallaces aepiretis. Sic et, Timotheum hortatur 1 Epist. 6. ut devitet oppositiones falsi nominis scientiae; quam quidam, inquit, promittentes circa fidem exciderunt.
2:5
5. Nam etsi corpore absens sum, sed spiritu vobiscum sum. Rursus suam erga eos solicitudinem declarat, ue a falsis magistris decipiantur. Pro corpore, Graece est, carne, quam opponit spiritui. Dicit autem spiritu se cum illis esse, non propter realem spiritus praesentiam, neque otuod spiritu prophetico videret, quae apud illos agerentur, quamvis sic interpretetur Ambrosianus, dicens Apostolum id non minus potuisse, quam potuit Elizaei spiritus videre fraudem Giezei pueri sui absentis; sed quod mentis ejus cogitatio et cura circa illos versaretur; quemadmodum et 1 Cor. 5. dicit: Ego quidem absens corpore, praesens autem spiritu, jam judicavi ut praesens, etc.
Gaudens et videns ordinem vestrum. Id est, gaudens, dum video ordinem vestrum; ut et causaliter sumatur, quod in scripturis non est iufrequens. Videbat autem in spiritu ex iis, quae retulerat ad eum Epaphras. De quo cap. 1. sic ait: Qui etiam manifestavit nobis dilectionem vestram in spiritu. Ab hoc ergo et ordinem eorum dLUcerat. Ordinem autem intelligit bonum et congruentem. Unde Graeci commentarii xa£iv interpretantur suxa^iav, i. e. bonam ordinationem. Etrecte; namordoincompositusnon ordo, sed confusio est. Observa autem, Apostolum, cum iu Colossensibus alia plura laudare posset, praecipue tamen ordinem, de quo gauderet, commendare voluisse. Est enim ordo commune bonum, consistens iu debita collocatione, seu dispositione partium, respectu totius. Cui contrariatur quicquid usquam inordinate agitur, iu est, omne peccatum; adeo ut Tullius dicat in Paradoxis: Quicquid peccatur, perturbatione ordinis peccari. Quantum vero pro hoc bono in ecclesiis constituendo et conservando solicitus fuerit Paulus, passim epistolae ejus probant; ut 1 Cor. 11., ubi cum quaedam ordinasset, adhuc alia promittit dicens: Caetera cum venero disponam, et c. 14. ubi mullis ordinatis ita concludit: Omnia honeste et secundum ordinem fiant in vobis. Sed et in Epist. ad Timotheum et Titum scriptis multa disponit ad ordinem ecclesiae pertinentia. Idemque Thessalonicensibus praecipit 2 epist. 3. ut subtrahant se ab omni fratre ambulante inordinate. Idipsum animadvertere est in epistolis Sancti Ignatii, in quibus diligenter monet fideles, ut Episcopos suos, presbyteros, diaconos agnoscant; iisque se subjiciant et obediant per omnia. Haec notanda contra haereticos, inimicos ordinis et hierarchiae antiquitus in ecclesia constitutae.
Et firmamentum ejus quae in Christo est fidei vestrae. Hoc est; Et videns firmitatem, soliditatem, constantiam fidei vestrae in Christum (sic enim est Graece), id est, qua in Christum credidistis. Quo spectet haec laus Colossensium, quam praemisit, ostendunt sequentia.
2:6
6. Sicut ergo accepistis Jesum Christum Dominum, in ipso ambulate. Hortatur ad perseverantiam doctrinae semel ac^eptae. Sensus est: Quemadmodum ergo fide recepistis Jesum Christum, ut dommum et ut caput ac mediatorem vestrum, ita pergite eum retinere. Nemo vobis pro Christo angelos obtrudat mediatores. Christus enim via est, qua itur ad Patrem, non angeli: nam ipse dixit: Ego sum via.,In ipso igitur, ut in via, ambulate; ipse sit fundamentum totius conversationis vestrae. Hic Graecorum, auctore Chiysostomo, commentarius est. Quomodo autem haec cortra sanctorrm Angelorum invocationem non faciant, inferius explicabitur.
2:7
7. Radicati et superaedificati in ipso. Duplex metaphora est; altera a plantis bene radicatis, altera a domo bene fundata. Significat ergo, Christum esse radicem, in qua vult eos firmiter esse radicatos; et fundamentum, super quo vult eos firmiter esse aedificatos: ne a'o eo avelli ac dimoveri se patiantur ullo sermonis artificio. Et confirmati fide. Idem nunc repetit sine tropo. Graece: In fide, scilicet Christi. Quae eadem lectio est apud Primasium et Pelagium. Sicut et didicistis. Graece sicut edocti estis; Ambrosianc astipulante. Docti autem ab Epaphra: quemadmoduminitio dixit. Hoc autem subinde inculcat, ut sciant, a doctrina fidei semel tradita sibi nullo pacto esse recedendum. Abundantes in illo in gratiarum actione. Graece et Syriace: In illa, scilicet fide. Consentiunt manuscripta quaedam Latina et textus Ambrosianus. Refertur autem haec pars una cum participiis praecedentibus ad verbum ambulate; et sensus est: Non solum volo vos esse confirmatos in fide; verum etiam in ea proficere et proficiendo abundare per pleniorem mysteriorum Christi cognitionem; idque cum gratiarum actione erga Deum, at auctorem hujus totius boni.
2:8
8. Videte ne quis vos decipiat per philosophiam et inanem fallaciam. Repetit admonitionem, qua dixerat: Nemo vos decipiat; et pluribus explicat, quod uno verbo attigerat dicens: In sublimitate vel subtilitate sermonum. Graeca sonant ad hunc modum: Videte ne quis sit, qui vos depraedetur per philosophiam et inanem deceptionem. Et quidem verbum depraedetur hoc loco legerunt Cyprianus lib. de bono patientiae, Hieronymus in commentar. super Osee Prophet. et super Epist. ad Galat., Ambrosianus in textu et Ambrosius Hb. 1. de fide, cap. 3. Graeca vox proprie significat praedam abigere. Itaque in eo verbo metaphora est a praedonibus sumpta, qui dum vi rapere pecudes nequeunt, fraude eas abigunt. Sic enim pseudapostoli et haeretici, dum aperte suam doctrinam proferre non audent; per insidias quasdam et artificia verborum eara mentibus auditorum instillant. Quod dicit Apostolus, pzr philosophiam; non ita accipiendum, quasi philosophiam, quae est scientia rerum divinarum et humanarum naturali lumine rationis acquisita, damnet ut noxiam, aut rejiciat ut inutilem: sed vel contra eos agit, qui philosophia re per se bona abutebantur, ex veris principiis male concludentes, dum de iis, quae sunt fidei Christianae, et captum humanae rationis excedunt, judicant secundum causas naturales, sibique naturaliter cognitas, nec mentem attollunt ad eum, qui naturam instituit, eamque mutare potest. Et hunc sensum explicat Ambrosianus. Vel potius nomine philosophiae intelligit, non quod vox illa significat et promittit, sed illam rerum doctrinam, quam adferebant qui apud gentiles philosophi dicebantur. Nam revera nulla fuit apud Ethnicos philosophorum secta vacans crassis erroribus; praesertim de Deo rsbusque divinis ac de summo hominis bono. Verum hujusmodi sectarum aliae aliis deteriores erant; quae tamen omnes philosophiam profitebantur. Inter eas tempore Apostolorum et iis locis, in quibus Apostoli versabantur, erant, qui saecularem philosophiam cum religione Judaeorum miscentes, multa de Deo ac Dei filio, de angelis, mundo et ejus creatione, deque purgatione hominum, partim a Platonicis accepta, partim ex proprio cerebro adinventa, falsa et vana tradeban^ hominibus Ex quo genere fuit Simon magus, a quo Simoniani: et qui postea Gnosticos superbo nomine seipsos appellarant. Hanc philosophiam Apostolus reprobat et fugiendam docet, ut corruptelam sinceritatis fidei Christianae. De hujusmodi philosophia accipiendum, quod in Arianos scripsit Ambrosius lib. 1. de fide cap. 5. Nonne ex philosophia omnem impietatis suae traxerunt colorem? Addit autem Apo stolus: Et inanem fallaciam; explicandi causa. Cum enim, ut annotant Graeci, philosophiae nomen grave ac venerandum haberetur; adjunxit notationem philosophiae, de qua loquebatur: quam vocat inanem fallaciam seu deceptionem, ouod multa tradat inania et falsa, per quae homines creduli decipiantur.
Secundum traditionem hominum. Non refertur ad vorbum, decipiat, sive depraedetur • sed ad philosophiam, idque per supplementum, hoc modo: Quae est secundum traditionem, aut: ex traditione hominum. Vocat autem traditionem hominum, non quicquid est extra verbum Dei scriptum, ut volunt haeretici; nam aHoqui suas ipsius traditiones damnaret Apostolus, de quibus ait 1 Cor. 11. Laudo vos, quod sicut tradidi vobis, praecepta mea tenetis, et 2 Thess. 2. Tenete traditiones, quas didicistis. Sed praecepta, instituta et doctrinas ab hominibas corruptis ac sine Deo aactore traditas; quales erant traditiones Scribarum et Pharisaeorum, de quibus Domino allegante apud Matth. 15. et Marc. 7. jam olim dictum fuerat per Jesaiam cap. 29. Sine causa colunt me, decentes doctrinas et mandata hominum. Id vero transferre velle ad traditiones ecclesiae, quae regitur a Spiiitn Sancto, iu ipsum Spiritum Sanctum blasphemia est. Respicit autem Apostolus ad dogmata philosophica scholae Simonianae, de quibus supra.
Secundum elementa mundi. Quidam propter hoc, quod additur, mundi, putant Apostolum loqui de quatuor simplicibus corporibus, ex quibus inferior hic mundus constat; quae nobis usitatissimo nomine elementa (corporum scilicet, ut Philosophus loquitur) vocantur; quasi doctriram, quam de illis philosophi tradunt, vituperet. Graeci per elementa mundi solem et lunam coelestiaque corpora intelligunt, quae sunt totius mundi elementa; et ex quibus sunt temporum observationes. Hoc autem alii extendunt ad universam astrologiam, maxime, qua parte tentat praedicere eventus et casus fortuitos. Verum si hic locus conferatur cum eo, qui est ad Gal. 4., ubi modo elementa mundi, modo elementa infirma et egena nominantur, nec non cum eo, quod dicitur Hebr. 5.: quae sint tlementa exordii sermonum Dei; neque enim usque alibi elementorum meminit: satis intelligetur, Apostolo non aliud esse elementa in genere, quam initia seu rudimenta doctrinae alicujus, sive divinne sive humanae, et seu verae seu falsae, quemadmodum idplenius ostendimus in comment. epist. ad Gal. ad locum allegatum. Hoc igitur loco ner elementa mundi significari videntur saecularis ac mundanae philosophiae rudimenta, cujusmodi aPlatonicis ac Simonianis tradebantur. Si quis tamen existimet, prorsus eadem es3e Apostolo elementa mundi, hoc loco et ad Gal., ubi secundum exigentiam rei, de qua agebatur, elementa mundi interpretat.i sumus corporalia signa, carnalesque ceremonias legis Mosaicae: dicere poterit, Apostolum hic loqui mixtim contra Philosophos ft Judaizantes, ut ejusdem sententiae verba partim hos, partim illos designent; idque propterea fortasse, quod utriusque erroris iidem essent magistri. Nam et Samaritani, ex quibus Simon, Judaicam profitebantur religionem, cujus ceremonia praecipua erat circumcisio manufacta, de qua paulo post Apostolus loquitur. Juxta hanc interpretationem, quam non rejicimus, consequenter dicendum erit, ex quatuor membris, quae hic in vituperio, duo priora: philosophiam et inanem fallaciam, contra Simonianos esse posita, reliqua vero duo: secundum traditionem hominum, secundum elementa mundi, contra Judaizantes; atque ex aliis Scripturae locis, quae supra citavimus, faciie colligi, de qua traditione hominum hic sit serrr.o, scilicet de Judaica ac Pharisaica traditione. Sic quoque separanda erunt duo posteriora membra a duobus prioribus ad hunc modum: Cavete, ne quis vos depraedetur per philosophiam et inanem fallaciam. Item, ne quis id faciat secundum, id est, per tiaditiones hominum et elementa mundi. Favet huic intellectui, quod legitur infra v. 20. et 22. Haec prolixius, ut in re obscura et ambigua dicta sunt. Tum sequitur:
Et non secundum Christum. Supple, et quae non est secundum Christum, id est, secundum doctrinam de Christo vobis traditam, sed magis contra Christum, ejusque doctrinam. Est enim figura, qua minus dicitur et plus intelligitur. Certe palam contra Christum erat, Mediatoris officio Christum privare et ejus in locum angelos substituere. Erat etiam contra Christum, ex lege et ceremoniis Judaicis justitiam quaerere.
2:9
9. Quia in ipso inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter. Ratio est totius admonitionis praecedentis ab illo loco: Videte, ne quis vos decipiat per philosopniam etc. Poterat autem Apostolus pro ratione repetere id, quod supra dixerat: In Christo esse omnes thesauros sapientiae absconditos; atque inde monere Colossenses, ne incitati sciendi cupiditate, sinerent se inescari a pljilosophis multam scientiam promittentibus, cum in Christo scientiarum opulentissimo omnia habeantre aut exspectatione. Sed maluit dictae rationis fundamentum pro ratione adferre, et per hoc plenius satisfacere. Est igitur f undamentum seu ratio rationis haec: quia in Christo corporaliter inhabitat omnis plenitudo divinitatis, Graece frsoxyjTOC, deitatis, id est, plena, tota ac perfecta deitas. Hoc autem pluribus modis intelligi potest, quos insinuat nobis Augustinus sub finem Epistolae 57. ad Dardanum. Uno modo, ut corpus umbrae opponatur, et sensus sit: Deum in Christo non umbraliter inhabitare, quomodo in templo manufacto quondam habitabat, id est, praefigurantibus signis, sed corporaliter, hoc est, tanquam in ipsa re per illud templum significata. Qui sensus nonnullam accipit probabilitatem ex eo, quod infra dicitur: Quae sunt umbra futurorum, corpus autem Christi. Alio modo, ut | corpus opponatur animae, quasi dicat Ap^stolus: In ipso perfecta deitas inhabitat non solum quoad animam ejus, verum etiam quoad corpus, quod ex Virgine sumpsit. Utrumque enim deitas sibi conjunxit in hypostasim verbi. Hinc ipse suum corpus appellat templum Dei Joan. 2., dicens ad Judaeos: Solvite templum hoc. Tertio modo, ut inhabitatio corporalis opponatur inhabitationi, quae est per gratiam et energiam sive inoperationem, quomodo in omnibus justis Deus habitat, sed in iis maxime, per quos etiam mira operatur, sicut habitavit in sanctis Prophetis et Apostolis. Ita sensus est: In ipso plena deitas inhabitat, non solummodo per gratiam et mirabilium operum efficientiam, sed corporaliter, id est, per unionem ipsius divinitatis cum corporea substantia seu carne humana in persona verbi; juxta illud: Verbum caro factum est. Hic sensus plenior est, magisque facit ad probandum, quod Apostolus intendit. Ac per eum destruitur haeresis Nestorii, qui dixit, deitatem in Christo habitare tantum velut in templo, per energiam gratiae et miraculorum: non autem essentialiter. Tradunt hunc tertium sensum plerique commentatores. Tradit eundem Leo pontifex serm. 15. de pass. Domini, sic inquiens: Cum incorporea sit substantia Dei, quomodo corporaliter in Christo habitat, nisi quia caro nostri generis est caro deitatis? Sic ille. Idcirco tamen non dixit Apostolus carnaliter, sed cerporaliter, quia caro mortalitatem et corruptionem importare solet, sicut in superioribus dictum est, Christus autem, scribente haec Apostolo, jam immortalis erat. Porro Cyrillus lib. 2. de recta fide, quem in suis commentariis Theophylactcs et Oecumenius allegant, sentit quidem hic significari unionem deitatis cum natura humana, sed interpretatione nonnihil diversa. Nam illud corporaliter ita exponit: sicut anima in corpore. Quae expositio congruit cum ec, quod in symbolo Athanasii dicitur: sicut anima rationalis et caro unus est homo, ita Deus et homo unus est Christus. Recte vero dixit Apostolus, inhabitat, ad significandum, unionem illam divinitatis cum carne permanentem ot perpetuam esse. Quod enim hoc modo Deus assumpsit, nunquam dimittit. Jam ex hac Apostoli sententia sic expl.icata, promptum est inferre, quod Apostolus colligendum relinquit: Ergo Christus est plenus omni scientia, utpote per naturam Deus.
2:10
10. Et estis in illo repleti. Hoc est secundum Graecorum expositionem: Et vos in illo, tanquam capite, repleti estis divinitate, quatenus scilicet dignitas capitis redundat in corpus. Sensum hunc probant, quia continuo subjungitur, Christum esse caput. Alii sic exponunt: Et vos per illum repleti estis scientia, aliisque donis salutaribus, iidemque amplius etiam implendi, secundum illud Joan. 1. De plenitudine ejus nos omnes accepimus. Qui sane intellectus scopo Apostoli magis convenit. Nam ex eo, quod in Christo est plenitudo divinitatis, et proinde plenitudo scientiae, docere vult, etiam fideles, qui sunt ejus membra, ab eo tanquam capite suo accipere et exspectare debere, unumquemque pro sua mensura, scientiae plenitudinem; juxta id, quod jam supra dixerat v. 2. Et in omnes divitias plenitudinis intellectus, ideoque causam non habere, cur sectentur inanem, curiosam et noxiam philosophorum scientiam.
Qui est caput omnis principatus et potestatis. Hoc aliis et pluribus verbis dixit Eph. 1. Constituens eum in coelestibus supra omnem principatum, et potestatem, et virtutem, et dominationer.i et omne nomen, quod nominatur etc. Eodem pertinent, quae dixit cap. 1. hujus vers. 16. et seq. Sensus autem est: Qui non solum vestrum est caput, dona sua vobis communicans, verum etiam caput e3t omnium ordinum angelicorum, quantacunque sint potestate praediti. Nam sub his duobus, quos nominat, caeteros omnes ordines vult comprehendi: hanc autem partem stuiiose adjecit, ut avocaret a cultu angelorum, quem Simon tradebat. Quasi dicat: Ego Christum mediatorem vobis propono, qui longe superat angelos, quia et caput eorum est. Hinc inferunt nonnulli, Christum esse caput etiam daemonum. Nam et daemones alibi vocantur principatus, potestates, virtutes, ut Rom. 8., 1 Cor. 15. et Eph. 6. At consentaneum videtur, hoe loco principatus et potestates tantum de bocis intelligi, sicut et in eo, quod ex Eph. 1. jam citavimus. Non enim ad dignitatem Christi declarandam pertinebat, quod supra daemones esset exaltatus, quorum nulla est apud Deum dignitas, sed quod supra omnes angelos bonos, qui in coelis semper vident faciem Patris. Hinc ergo non aliud habetur, quam Christum esse caput bonorum angelorum. Quanquam nec illorum eo modo, quo caput est Ecclesiae ex hominibus collectae. Nam discrimen ali^uod esse, satis insinuat locus memoratus Eph. 1., ubi Christus supra angelos quidem const;tuitur, non tamen angelorum, sed Ecclesiae caput vocatur, peculiari scilicet ratione. Nam ita caput est Ecclesiae, ut ipsa vicissim sit et dicatur corpus illius; nec non singulifideles membra ejus et membra corpo/is ejus, de carne ejus et de ossibus ejus, uti dicitur Eph. 5., id est, ejusdem naturae cum capite. Quod in angelos neutiquam quadrat, quos nec usquam legimus vocari corpus aut membra Christi. Caput autem bonorum angelorum Christus vocatur, in quantum est rex eorum, ut B. Thomas explicat, id est, quatenus sic eos regit, ut ipLorum bonum procuret. Hoc enim est regis officium respectu populi, et capitis respectu corporis. Ex quo satis jam liquet, Christum neque caput, neque regem daemonum convenienter dici posse; utpote quibus utitur tantum piopter bonum aliorum, scilicetelectorum.
2:11
11. In quo et circw/icisi estis circumcisione non manufacta. Id est, ea, quae fit sine manibus. Tn Graeco una oomposita dictio est axcipOTtongTa), quasi dicas: inmanufacta.
In exspoliatione corporis carnis. Graece, corporis peccatorum carnis. Quam lectionem testatur Augustinus epist. 59. q. 7. suo tempore extitisse in quibasdam etiam Latinis exemplaribus. Syri legunt: In exspoliatione peccatorum carnis, omissa dictione corporis, quae tamen in omnibus Graecis et Latinis habetur.
In circumcisione Christi. Male quidam praeponunt adversativam particulam sed, repugnantibus omnibus exemplaribus. Occasio, qua id fecerint, mox intelligetur. Etenim Apostolum hoc loco agere contra Judaizantes manifestum est, et in eo tractatores consentiunt. Verum multi Latinorum pericopen hanc: In exspoliatione corporis carnis, de carnali Judaeorum circumcision-3, quae manu fiebat, prout verba nostrae versionis sonare videntur, interpretati sunt. Unde et parti sequenti: In circumcisione Christi, quoniam aliter non videbatur cohaerere, voculam sed praetixerunt. Adversative enim se habent circumcisio carnalis et circumcisio Christi, qualis hic intelligitur. Itaque sensum hunc fecerunt: Iu quo Christo etiam circumcisi estis, non illa circumcisione, quae fit manibus, et quae consistit in ablatione corporeae pelliculae carnis, sed spirituali circumcisione, quae fit per Christum. At sensum hunc Graeca Sciiptura non admittit, tum quia pro: non manufacta, Graecis unum est nomen infinitum, uti jam diximus, ut proinde negatio in eo inclusa vim suam ad sequentia non exserat, tum propter genitivum peccatorum inter corporis et carnis interpositum, qui cogit intelligi spiritualem circumcisionem. Ac tertio, quia pro exspolatione vocabulum est., quod significat actum exuendi, Theophylacti interpres exutionem vertit. Quae vox nimis incommode refertur ad externam illam circumcisionem, qua praeputium carnis amputabatur. Unde secundum Graecam lectionem et omnium Graecorum interpretationem,hunc reddere sensum oportet: Per quem Christum etiam circumcisi estis non illa externa et carnali, sed interna ac spirituali circumcisione, quae £t sine manibus, et qua non una pellicula demitur, sed corpus peccatorum carnis, id est, totus vetus homo deponitur atque exuitur, quae est circumcisio Christo propria, non Mosi. Igitur corpus peccatorum carnis, quod hac Christi circumcisione exui dicit Apostolus, idem est, cum veteri homine, quem et alibi vocat corpus peccati. Sic enim habst Rom. 6. Vetus homo noster simul crucifixus est, ut destruatur corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato. Ex quibus etiam verbis intelligitur, quatenus in hac vita corpus illud peccati vel destruatur vel exuatur, nempe non ita, ut peccatum omnino jam non sit, sed ut ei non amplius serviatur; quod fit, dum pravis ejus desideriis non consentitur, juxta illud, quod ibidem sequitur: Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore, ut obediatis concupiscentiis ejus. Vocatur autem vetus homo corpus peccati, quia constat veluti membris suis, quae hic pluraliter vocantur peccata carris; et sub nomine membrorum ex parte enumerantur capite sequenti, cum dicitur: Mortificate membra vestra, quae sunt super terram etc. Nec ideo carnis, quod versentur in delectatione carnis et sensuum, cujusmodi proprie solent appellari carnis peccata, sed carnis, id est, carnalis concupiscentiae, quam spiritui opponit Apostolus Gal. 5. dicens: Caro concupiscit adversus spiritum. Ubi et inter opera camis quaedam recenset, quae corporis delectatione non perficiuntur. Sunt ergo eadem Apostolo peccata carnis et opera carnis, id est, ea omnia, de quibus illic dicit: Quoniam qui talia agunt, regnum Dei non consequentur.
2:12
12. Consepulti ei inbaptismo. Declarat, ubi et quando fiat circumcisio, de qua locuius est, quasi dicat: Circumcisi estis illa Chiisti circumcisione, quando simul cum eo sepulti estis in baptismo, id est, tunc quando baptizati estis. Docet hic locus circumcisionem Christianam, quae utique consistit in renovatione hominis et peccatorum remissione, fieri in baptismo, imo et per baptismum, quomodo vertunt recte huns locum Erasmus et Hentenius. Nam ipse Apostolus sic loquitur Rom. 6. Consepulti enim sumus cum illo per baptismum in mortem. Tametsi sensus eodem recidit. Etenim significatur, fideles, dum baptizantur, ea ipsa baptismi ceremonia Christo consepeliri, quatenus immersio, quae fit in baptismo, ita sepulturam Christi repraesentat, ut simul efficiat in nobis id, quod sepultura Christi significabat, nimirum veteris hominis nostri mortem et sepulturam. Verum quia non solum immersio, quae fit in baptismo, repraesentationem habet sepulturae Christi, sed etiam emersio speciem praebet resurrectionis ejus, ideo subjuagit:
In quo et remrrexistis. Graece rursus compositum verbum est, consurrexistis, id est, simul resurrexistis, ut legit Ambrosianus. Sensr.s est: In quo vel per quem baptismum etiam simul cum Christo resurrexistis, id est, novam vitam adepti estis: ut sicut ille resurrexit a mortuis ad novam vitam corporis; ita vos resuscitati a morte peccati, et novi homines facti, deinceps in novitate vitae ambuletis. Hoc enim modo pluribusque verbis rem istam explicat Apostolus, loco jam citato ad Rom. 6.
Per fidem operationis Dei, qui suscitavit illum a mortuis. Resurrectionem nostram spiritualem, qua a morte peccati ad novitatem vitae resurreximus, ita baptismi sacramento attribuit, ut etiam fidei tribuendam meminerit; sicut Ephes. 5. mundationem Ecclesiae shxul utrique adscribit, cum ait: mundans eam lavacro aquae in verbo. Sensus est: Per fidem, qua credidistis efficacem et potentem operationem Dei, qua Christum a morte suscitavit; hoc est, per fidem resurrectionis ejus divina virtute factae. Quae fides etsi non sola sufficiat, eam tamen pecuUariter nominat Apostolus, per congruentiam quandam; quia nimirum de resurrectione tam nostra, quam Christi loquebatur. Alias expositiones hujus partis, quas refert Sasboldus, ut coactiores minusque probabiles, omittimus. Nam loqui Apostolum de potente operatione Dei suscitantis Christum a mortuis, ostendit similis locus Ephes. 1. secundum operationem potentiae virtutis ejus, quam operatus est in Christo, suscitans illum a mortuis. Porro quae jam dicta sunt ab eo loco: In quo et circumcisi estis etc, eo spectant, ut doceatur, circumcisionem carnalem, quam exigebant Judaizantes, jam per Christum commutatam esse in spiritualem circumcisionem; qua non solum a peccatis purgati, verum etiam in novam vitam restituti simus. Quo pertinet id quod sequitur:
2:13
13. Et vos cum mortui essetis in delictis et praeputio carnis vestrae, convivificavit cum illo. Locus hic ut bene intelligatur, conferendus est cum eo, qui est ad Eph. 2., utpote ei plane similis. Vulgata apud enarratores utriusque loci expositio talis est: Deus vos cum antea fuissetis spiritualiter mortui per delicta, seu peccata vestra, in quibus vivebatis, et per praeputium carnis vestrae, id est, per concupiscentiam, et opera carnis praeputio significata, haec enim omnia sunt mors quaedam animae: nunc una cum Christo resurgente revocavit ad vitam spiritualem. Verumtamen nonnulli, qui hunc utrumque locum consentire existimant cum alio priore, qui estRom. 6., ubi mortuos peccato vocat eos, qui peccato amplius nec serviunt, nec communicant; quomodo mortui non communicant, nec conversantur cum viventibus: credunt alium esse sensum Apostoli tam ad Ephes. 2., quam hoc loco, sensum, inquam, hujusmodi: Et vos jam mortuos peccatis, id est, cum peccatis nihil amplius habentes commune, utpote Christo commortuos et consepultos in baptismo, sicut jam dictum est; insuper etiam una cum illo vivificavit, id est, vobis novam dedit vitam justitiae et bonorum operum. Hoc enim est, quod dixit Rom. 6. Ita et vos existimate vos mortuos quidem esse peccato; viventes autem Deo, in Christo Jesu Domino nostro. Verum cur iste sensus non quadiet huic loco, obstat praepositio in, quce hoc loco tam in Graecis, quam in Latinis codicibus constanter legitur. Quo fit, ut retinenda sit vulgata interpretum expositio. Quae eadem adhibenda est illi sententiae, quae est ad Eph. 2. in principio: quum sit plane eadem, ut supra dictum est, ut patet inspicienti. Alium sensum esse dandum his, quae leguntur ad Rom. 6., res ipsa loquitur consideranti, quae illic sunt a versu 2. usque ad 11., ubietiam ostendimus, hanc esse phrasim Apostolo familiarem, qua, dicit, aliquem mortuum esse ei, cum quo nihil habeat commune. Sic ait Rom. 7. Mortificati estis legi. Et Gal. 2. Per legem legi mortuus sum. Tale est et illud Gal. ultimo: Mihi mundus crucifixus est, et ego mundo. Sic ex adverso dicuntur vivere Deo Rom. 6. et Gal. 2., qui Deo serviunt et operum cum eo communionem habent. Jam in eo, quod dicit: Praeputio carnis vestrae; notanda metonymia, qua signum pro re signata ponitur. Nam praeputium, quod circumcisione tollebatur, signum erat peccati, cum quo nascimur, et operum carnis, quae ex eo sequuntur; sicut ipsa circumcisio signum erat spiritualis circumcisionis, qua per Christum a peccatis mundamur. Hujus ergo circumcisionis nostrae significandae gratia voluit Apostolus, contra Judaizantes, ipsius etiam praeputii significationem exprimere.
Donans vobis omnia delicta. Graece nobis; quemadmodum et Ambrosianus legit. Consonant et sequentia, nos et nobis. Sed aeque favent Latinae lectioni praecedentia, vos et vestrae: cur autem in sequentibus mutet personam, infra dicemus. Donare pro condonare dixitinterpres, ex Graeci verbi imitatione. Omnia delicta, sive peccata, intellige tam actualia, quam originale. Quod enim Calvinus hoc loco scribit scholasticorum esse opinionem, quod meritum Christi se tantum extendat ad condonationem originalium peccatorum; calumnia est haeretico digna. Videri autem potest ex his Apostoli verbis: Convioificavit vos, donans etc. vivificari hominem quodam modo etiam ipsa remissione peccatorum; quatenus scilicet per eam solvitur et aboletur vinculum mortis aeternae.
2:14
14. Delens quod adversus nos erat chirographum decreti, quod erat contrarium nobis. Graece et Syriace: Decretis, ut sit ablativus instrumenti. Quam lectionem exhibent etiam Latina quaedam manuscripta. Atque ad eam accedunt Ambrosianus in textu, et Augustinus epist. 59. quaest. 7. dum legunt, in decretis. Lectio Ambrosiana est: Deleto quod adversum nos erat chirographo, in decretis. Videri potest adjectam in praepositionem ex loco Eph. 2. Legem mandatorum decretis evacucns; ubi Graece est, in decretis. Porro variant hoc loco interpretes, praesertim Latini, dum quaerunt, qucd decretum, vel qu.ie decreta dicat Apostolus. Item quod chirographum nobis adversum, sive contrarium. Verum nihil pra?sentius, quam ut ex loco jam citato Ephes. 2., qui huic persimilis est, totum hoc exponatur. Ostensum est autem illic, legem intelligi veterem a Mose latam: decreta vero novi testamenti praecepta cum promissionibus a Christo tradita, et in locum Mosaicae legis substituta. Vocatur autem ea lex ab Apostolo hic chirographum nobis contrarium; sumpta metaphora ab iis, qui debent per chirographum, id e A, scriptam sua manu debiti confessionem, neque tam^n solvendo sunt. Quales erant Judaei, qui audita lege dixerant Mosi: Omnia quae locutus est Dominus faciemus, et erimus obedientes Exod. 24., qui item suscepta circumcisione debitores se fecerant universae legis faciendae; Gal. 5. Nec vero simplex erat illa obligatio: seu sub poena maledictionis et ioortis, in eodem ipso chiragrapho, id est lege, expressa. Loquitur autem nunc Apostolus in persona Judaeorum utens pronomine primae personae: Quod adversum nos erat, quod erat nobis contrarium, cmn autca in secunda persona locutus fui.cset. Lex igitur instar chirographi Judaeos accusabat, mortisque reos arguebat; quia justificare non poterat. Unde et legislatio Mosis ministratio mortis et damnationis ab eodem Apostolo vocatur 2 Cor. 3. Hoc chirographum Christus delevit decretis, sive edictis suis, id est, per legem suam evangelicam; velut si rex quispiam edicto publico aboleat omnia sibi debitorum chirographa. Vult enim docere Apostolus, legem veterem per Christum abolitam esse, totamque ejus obligationem cessare, introducta lege Christi: idque contra Judaizantes, qui Colossenses legi subjicere conaban ur. Hunc sensum praecipue a Graecis interpretibus probatum confirmat illatio paulo post subjuncta: Nemo ergo vos judicet in cibo aut in potu etc. Quare qui chirographum nobis contrarium interpretantur leg?m homini datam in paradiso, aut mortis aeternae obligationem, quam omnes peccando, quasi scribendo, incurrimus; illi sensum hujus loci ultra mentem Apostoli extendunt. Fallitur etiam Cajetanus, dum persistens in commentario, quem dederat Eph. 2., vocabulum decretis refert ad legem veterem; quasi sensus sit, Christum delevisse chirographum scriptum in favorem decretorum veteris legis adversus nos. Quem commentarium satis eodem illo loco refutavimus. Probabilior foret commentarius, si per decreta haec intelligerentur praecise ceremonialia praecepta legis veteris, quibus illa lex erat quasi contraria gentilibus, propter ipsorum gravitatem et multitudinem eos a Judaismo absterrens: imo et ipsis Judaeis per easdem causas importabilis, ut Apostolus Petru3 ait Act. 15. Et hic commentarius posset probabilitatem accipere ex hujus cap. v. 20., ubi dicitur: quid adhuc dogmatizamini, seu decernimini, ut est Graece, quasi dicat, quid adhuc decretis oneramini? tanquam ad haec decreta respiciatur. Sed facile potest responderi, intelligi alia atque alia dogmata seu decreta vel edicta: hic Christi, illuc Judaica, quae per Christi decreta evacuantur. Unum hoc adjicio, praeter mutationem personae secundae in primam in verbis Apostoli, de qua jam diximus, etiam aliam latentiorem personae mutationem in iis observandam esse, qua nimirum tacite transit ad Christum, cum prius de Deo Patre loqueretur. Quod enim dixit: Qui suscitavit illum a mortuis, ad Deum Patrem pertinet; quemadmodum et id quod sequitur: Et vos convivificavit cum illo. Istud autem: Donans vobis omnia delicta, potest et ad Patrem et ad Christum referri. Quod vero deinde subjungitur: Delem quod adversus nos erat chirographum eto. omnino referendum videtur ad Christum, sicut et caetera, quae sequuntur. Id quod etiam probat locus ille Eph. 2. Legem mandatorum decretis evacuans; ubi manifeste de Christo sermo est. Tametsi dissentit hoc loco Cajetanus; qui contextum apostolicum urgens, vult totam sententiam ad Deum Patrem, non ad Christum referri. JEt ipsum tulit de medio, affigens illud cruci. Affigens in Graeco praeteriti temporis et participium, quasi dicit, cum affixisset. Non igitur significatur Christus prius e medio tulisse chirographim nobis contrarium, et postea cruci illud afiixisse: sed ea ratione sustulisse e medio, quia illud, velut e manibus accusatoris extortum, cruci afiixerit atque disruperit. Itaque sensus est, Christum sustulisse chirographum mortis, id est, legem Mosaicam, per suam mortem, quam in cruce sustinuit. Sic ad Eph. 2. dicitur per crucem suam interfecuse inimicitiam, quam inter duos populos lex Mosaica faciebat; ipsa nimirum lege sublata. Est autem totus hic sermo Apostoli figuratus ac mire grandis, utpote magnitudini materiae congruens. Unde adhuc sequitur:
2:15
15. Et exspolians principatus et potestates traduxit confidenter, palam triumphans illos in semetipso. Et expolians principatus, Graece sine conjunctione, a7tex<5uoa'u.evoc; tolq apxag, id est, exuens vel cum exuisset principatus etc. Sic Ambrosius lib. 3. de fide cap. 2. participium videtur accepisse ab solute, ut accusativi principatus et potestates tantum referantur ad sequens verbum traduxit. Legit enim et exponit, exuens se carnem; videlicet addita dictione carnem, quam ut vestem Christus semetipsum exuisse per morlem significetur. Verum ad significandam Christi victoriam et triumphum, quem egit de potestatibus adversariis, multo magis convenit accusativos meuios ad utrumque referri, id est, tam ad participium praecedens, quam ad verbum subsequens, ut patebit ex declaratione sententiae. Pro verbo traduxit in Graeco est iSeiyjiaTioev, id est, ostentavit. Atque ita legit commentator Ambrosianus. Apud Augustinum vero passim legitur exemplavit, voce parum Latina, sed qua Graecae vocis significatum propius exprimatur. Loca sunt lib. 4. de Trinitate cap. 13., lib. de agone Christiano cap. 2., lib. 16. contra Faustum cap. 24. et in epist. 59. Pro duobus adverbiis, confidenter, palam, Graece est ev Tcappyjoia, id est, palam, ut habet Commentarius Ambrosianu^; aut libere, ut vertit interpres Origenis hom. 8. super librum Josue, aut fiducialiter, ut legit Augustinus: sic enim et noster interpres alibi vertit. Suspicor autem, duo vocabula, quae nos habemus, ex diversis translationibus accepta esse. Quocirca, qui ea dividunt, ut prius referatur ad praecedens verbum, traduxit, posterius ad proximum triumphans; recedunt ab originali Scriptura, quae unicam habet dictionem, quam fere commentatores, et quidem recte, ad praecedens verbum referunt. Jam in eo, quod sequitur, triumphans illos, Graecam phrasim retinuit interpres, pro eo quod diceret triumphaas de illis, scilicet de hostibus devictis atque subjectis. Phrasis autem diversa ab ea, qua dixit idem Apostolus 2 Cor. 2. Deo gratias, qui semper Iriumphat nos in Christo Jesu, id est, triumphare nos facit. De qua satis egimus suo loco. Denique illud: in semetipso, idem est, quod per semetipsum, id est, suis ipsius viribus. Potest autem verti in ipsa, sive per ipsam, scilicet crucem, quae Graecis est masculini generis. Atque ita Theophylactus et Oecumenius exponunt. Cajetanus autem, qui totum hunc locum refert ad Deum Patrem, conformiter censet, non in semetipso vertendum fuisse, sed, in ipso, sive per ipsum, scilicet Christum. Et quidem ita legit et exponit commentator Ambrosianus, licet textus commentario insertus diversa verba habeat, ista nimirum: triumphans de illis per seipsum. Atqui commentarius arguit eum legisse: Detriumphans illos in ipso; quod exponit: triumphans de illis per ipsum, scilicet Christum. Nam et in expositione epistolae ad Rom. cap. 8. lo-mm hunc citat iisdem verbis. Hujusmodi discrepantiam textus a commentario, quam fecit vel inscitia vel impudentia scribarum, saepe alias observavimus, non sine moleatia; tum in hoc Ambrosiano pseudepigrapho, tum in aliis enarratoribus Scripturae sacrae. Forro cur minus placeat, Apostoli verba ad Deum Patrem referri, jam aute dixi. Igitur nostrae versionis sensus est: Et principatus seu potestates adversarias, hoc est, daemones, exutos ac spoliatos imperio, quod habebant in homines, juxta id, quod Christus paulo ante passionem praedixerat: Nunc princeps hujus mundi ejicietur foras Joan. 14., palam ostentavic omnibusque spectandos exhibuit in triumpho, quem de iis egit, victoria per semetipsum suisque viribus ac sanguine parta, velut fortior ille Evacgelicus, qui fortem armatum superveniens vicit atque oxspoliavit Luc. 11. Schema sermonis apostolici sumotum a victoribus, qui praecipuos ac potentiores captivos intriumpho, cum ostentatione, ducere solent; quibus autem daemones devictos ac spoliatos ostentavit Christus, nisi beatis angelis et justis hominibus, qui virtutem crucis ejus per fidem cognoverunt? Sed ea ostentatio perfectissime continget in die judicii extremi, quando coram toto mundo daemonum malitia simul et imbecillitas a Christo victore cum maxima eorum ignominia declirabitur. Hac parte Simoniani perstringuntur: tum in eo, quod dicitur principatus et potestates, tum per illud: in semetipso. Haec enim significant, Christum aug;elis esse virtute majorem, nec illorum opus habere auxilio ad exsequendum reconciliationis humanae negotium.
2:16
16. Nemo ergo vos judicet in cibo aut in potu. Jam ostenderat Apostolus sub nomine chirographi deleti ac lacerati, legem Mosaicam sublatam esse per Christum. Ex eo nunc infert et concludit cont:a Judaizantes: Nemo igitur, inquit, vos Colossenses ob cibum aut potum judicet, quasi culpae reos; nemo propter haec religionem vobis injiciat, tanquam de lege violata, qua certa ciborum genera prohibentur. Nam de legalibus hic Apostolum loqui nullum est dubium. Sequitur enim mox de neomenia et sabbatis. Quare qui locum hunc proferunt ad rerrehensionem discriminis ciborum, quod edomandae carnis aut concupiscentiae causa Christi fideled observant, verbo Dei nequiter abutuntur. Dicet aliquis, si de legalibus agit Apostolus: unde hic potus mentio, cum in lege rullus potus ut immundus invsniatur prohibitus? Respondeo, Scribas et Pharisaeos legalibus a Deo per Mosem institutis multas alias observationes ab ipsis adinventas, quo admodum religiosi et sancti haberentur, adjunxisse; quales erant lotiones illae frequentes manuum ac totius corporis, aliarumque rerum, de quibus Marc. 7. Verisimile igitur est, ex horum traditione etiam genera quaedam potus interdicta fuisse. Quanquam dici potest cum Cajetano potum secundum legem fuisse immundum, si forte biberetur ex vase carente operculo. Nam hujusmodi vas immundum esse, lex statuit Num. 19. Videat lector Hebr. 9., ubi dicitur: Solummodo in cibis et potibus et caet. et ibi Ribera.
Aut in parte diei festi, aut neomeniae, aut sabbatorum. Nemo vos, inquit, judicet ob festum aliquod Judaicum, aut neomeniae, hoc est calendarum seu novilunii diem, aut sabbata, non observata. Diem festum, ut a neomenia et sabbato distinguatur, interpretari possumus eum, qui non saepius in anno recurrit, sicut neomenia et sabbatum, sed semel tantum, ut pascha, pentecoste, scenopegia etc. Cur autem dicat: in parte diei festi, et no.i in die festo, rationem hanc adferunt, quod Judaizantes non exactam festorum observationem a Cclos-.sensibus exigerent. quando nec ipsi legis ceremonias per omnia servarent, juxta illud Gal. 6. Neque enim qui circumciduntur, legem custodiunt. Res enim erat propemodum impossibilis, teste Petro Apostolo Act. 15. Sed satis illis erat, si cum circumcisione reliquam legem facerent a gentilibus saltem ex parte observari; ut sic eos ad ritum suum Judaicum se traduxisse, gloriari possent. Cajetanus autem eic exponit: In partitione festi a non festo, tam in diebus, quam in mensibus et sabbatis. Alii sic: In parte, id est, in negotio; quasi dicat, in observatione dierum festorum. Simile illud est 2 Cor. 9. Ne quod gloriamur de vobis, evacuetur in hac parte.
2:17
17. Quae sunt umbra futurorum; id est, quae sunt obscurae significationes rerum futurarum. Nam tota lex ceremonialis typica erat etprophetica; non clare, sicut quaedam prophetarum verba, sed obscure futura praenuntians.
Corpus autem Christi. Sensus: Corpus autem, cujus illa sunt umbra, Christi est: hoc est, veritas illorum signorum in Christo adimpletur: illius umbrae corpus est Christus. Videtur enim transitiva locutio posita pro intransitiva. Cum ergo corpus, id est, Christus jam advenerit; stultum est, umbram ejus jam retinere velle. Haec enim est vis argumentationis apostolicae, quae in his verbis latet.
2:18
18. Nemo vos seducat volens in humilitate etreligione angelorum. Duo dixerat: Christum delevisse chirographum etc. et Christum exspoliasse principatus etc. Ex priori intr.lit contra Judaizantes: Nemo ergo vos judicet in cibo etc. Ex posteriori nunc concludit contra Simonianos, docetque, inanem et fallacem eorum philosophiam, quae magna parte in superstitiosa religione angelorum consistebat, cavendam esse. Graecum verbum xaxa|3paj3soeTU), pro quo vertit, seducat, derivatum est et compositum arco toj Ppaj3etoo, id est, praemio. Non significat autem, ut Valla putavit, ad praemium evocare; sed praemium intercipere, a praemio impedire. Unde recte Erasmus et eum secutus Hentenius verterunt: Ne quis vobis palmam intervertat. Ea significatio manifeste colligitur ex Graecorum commentariis, et ex iis, quae scribit Hieronymus ad Algasiam quaest. 10., ubi hoc Graecum verbum docet ex iis esse vocabulis, quibus juxta morem urbis ac provinciae suae familiarius usus est Apostolus. Exponit autem tunc dici, quando quis in certamine positus iniquitate agonothetae vel insidiis magistrorum |3paj3sTov et palmam sibi debitam perdit. Igitur vel ex hoc vocabulo, quo usus est Paulus, doceri potest adversus haereticos, vitam aeternam. dehac enim palma sentit Apostolus, non solum ut donum gratuitum expectaudum nobis esse, velum etiam ut praemium ac mercedem per Christum nobis propositam ac promerendam. Participium vclens, etsi prima fronte referendum videatur ad verbum seducat, ut sensus sit, nemo volens, id est, studio ac de industria vos decipiat, ac praemium eripiat, quod et vult Erasmus in sua versione, dum prc eo reddit: data opera: rectius tamen alii, praecipue Graeci, referunt ad id, quod sequitur, in humilitate et religione; ut hic sensus sit, volens in humilitate, id est, affectans humilitatem; et volens in religione angelorum} id est, affcctans religionem angelorum. Nam etiam posteriori parti applicandum esse participium, ex ipso Apostolo discimus, qui paulo post composito vocabulo scribit lOsAofrpYjoxsTav, id est, voluntariam seu affectatam religioaem; quam etiam interpres vertit superstitionem. Quae enim ibi componit Apostolus in unam dictionem, phrasi Graecis usitata, hic duabus effert dictionibus, licet non sine obscuritate et praeter usum Graeci sermonis; ut propterea locus hic non immerito ex iis esse videatur, in quibus locum habeat illui Apostoli, etsi imperitus sermone, sednon scientia 2 Cor. 11. Nisi Hebraismus sit, qualis ibi: Non est mihi voluntas in vobis. Mal. 1. Caeterum compositio illa vocis freXto vel IfreAu) cum aliis apud Graecos non usum modo, sed et elegantiam habet; ut norunt, qui in Graecis auctoribus sunt versati. Nam et Epiphanius, in haeresi Dositheornm, s&sAooocpov dixit pro eo, qui sapientiam affectat: et de Pharisaeis agens tribuit eio iOsAoTispiaoo&pYjaxsiav tricomposito vocabulo, id est, supervacaneam religionem sponte assumptam, sive affectatam. Neque eam vim Graecae compositionis Augustinus ignoravit; qui in epist. dudum citata ad PauHnum, ubi totum hunc Apostoli locum pertractat, dicit, etiam in Latino populari sermone usitatum esse, nt exempli gratia, qui divitem affectat, dicatur thelodives; et qui sapientiam, thelosapiens, et caetera ejusmodi. Igitur, inquit, et hic thelohumilis dicitur volens videri humilis, affectans humilitatem. Breviter ergo sensus Apostoli est: Cavete, ne quis vobis exspectatum praemium avertat per affectatam humilitatem et religionem angelorum. Proferri solet hic locus ab haereticis contra sanctorum cum Christo regnantium invocationem, inter quos utique sunt angeli: nam hujusmodi invocatio religio quaedam esse videtur. Ut huic objectioni respondeatur, videndum, quinam tempore Pauli fuerint, contra quos haec dicta intelligi possint. Hieronymus quaest. 10. ad Algasiam, quem Anselmus sequitur, contra Judaeos dicta putat, qui non solum tunc, verum etiam antiquitus a tempore prophetarum dediti fuerint cultui astrorum coeli simul et angelorum. Sed angelos exponit refugas seu malignos spiritus. Huic sensui nunnulla probabilitas accedit ex Clemente Alexandrino, qui libr. 6. Stromatum ita scribit: Neque colite Deum ut Judaei, qui soli se Deum nosse putantes, nesciunt se adorare angelos et archangelos, mensem et lunam etc. Juxta hunc commentarium facile respondetur haereticis, Apo3tolum agere de cultu daemonum, non bonorum angelorum. Vemm quia aulla tradit historia, Judaeos post reditum ex captivitate Babylonica relapsos fuisse ad cultum falsorum deorum; unde nec a Christo, nec ab Apostolis, nec ab Stephano in Actis de ea re leguntur reprehensi: propterea non admodum probabilis est hic Hieronymi commentarius. Idcirco et Anselmus alium adfert sensum, ut illi dicantur seducere homines in humilitate et religione angelorum, qui specie religionis ac sanctitatis, tanquam essent angeli seu nuntii Dei, sese hominibus insinuant, eosque decipiunt. Ita quoque exponunt glossa interlinealio, Lyranus et Cajetanus: sed coactam essehanc expositionem facile est animadvertere. Sunt quibus non improbabile videatur, Apostolum respicere ad perversum dogma Cerinthi, qui cum de Christo adeo humiliter sentiret, ut nihil in eo divinitatis agnosceret, sed nudum hominem fuisse diceret, angelos longe supra eum extollebat, utpote mundi ac naturae opifices; quorum etiam unus, per quem lex data fuisset, Deus esset Hebraeorum. Haec enim atque hujusmodi de eo referunt Irenaeus, Epiphanius et Theodoretus de haeresibus disserentes, nec non Tertul- Hanus lib. de praescriptionibus advers. haeret. cap. 48. Videre licet Baron. Anno Christi 60. §. 18. et seq. Porro Chrysostomus et sequaces ejus existimant, Apostolum agere contra quosdam haereticos docentes non per Christum, sed per angelos accedendum esse ad Patrem. Indignum enim esse majestate unigeniti Filii Dei, ut is fieret hominum peccatorum apud Patrem intercessor ac deprecator, sicut in regno terreno rem se indignam facere putaretur filius regis, si vilem aliquem homnncionem capitis reum ad patrem duceret reconciliaturus. Itaque Christi loco angelos, quibus id magis congrueret, nostros ad Deum mediatores constitutos esse. Atque hanc esse volunt doctrinam affectatae et perversae humilitatis et religionis angelorum, quam hic damnat Apostolus: humilitatis quidem, dum Christum majorem esse dicunt, quam qui sese ad officium mediatoris parvitati nostrae praestandum inclinet, religionis autem angelorum, dum idem officium angelis deferunt. Ita vero docuisse Simonem magum, qui per id tempus multos habebat discipulos, arbitrantur Sasboldus et alii nonnulli ex iis, quae tradunt Epiphanius ac caeteri, qui de Simonis haeresi scripserunt. Inter quae illud est, eum offerre docuisse per mediatores angelos, quos hauserat ex philosophia Platonis. Haec Graecorum sententia eatenus nobis probatur, quatenus ab haereticis quibusdam, sive illi Simoniani fuerint, sive Cerinthiani, sive alii, cultum quemdam angelorum fuisse introductum affirmat; perinde quasi angeli essent vel creatores mundi, vel nostri ad Deum mediatores, nostrique reconciliatores. Horum sententia valde probabitur, si legatur Tertullianus de praescript. cap. 33. in fine et cap. 46. in princ. et utroque loco annotatio Pamelii. Verum qua parte dicunt id factum, ex humilitate erga majestatem Christi, velut longe excellentioris, quam cui mediatoris officium competeret: id nuHo modo convenit cum scopo Apostoli, cujus studium est in hac Epistola et ea, quam scripsit ad Ephesios, Christi dignitatem extollere sup*a angelos, ut ex multis utriusque Epistolae locis liquet. Hinc enim satis apparet, eos, contra quos Apostolus agit, minuisse Christi dignitatem etiam infra angelos. Unde et in Epistola, quam ad Hebraeos scripsit, studiose id agit, ut ostendat Christum angelis esse majorem cap. 1. et 2., quoniam Judaei carnales suum Messiam faciebant angelis minorem. Quocirca dicendum videtur, Apostolum hic agere contra quosdam, qui ex ethnica philosophia, quae de geniis, daemonibus ac minoribus diis inaniter multa contemplabatur, cultum eorum introducere conati fuerint, sub nomine angelorum, docentes, nos mediantibus angelis purgari oportere. Nam et hoc Platonici quidam docuerunt. Id vero erat Christi officium ad angelos transferre, non ea ratione, quod Christum dicerent majorem, quam qui se huc dimitteret, sed quod angelos propter excellentem eorum naturam etiam supra Christum honorarent. Igitur horum affectata et perversa humilitas in eo erat, quod cultu quodam religionis summitterent se iis, quibus et quomodo non deberent, scilicet angelis. Nam religio proprie accipitur, qua nimirum alicui naturae tanquam divinae cultus et ceremonia adfertur. Sic enim Tullius citante B. Thoma 2. sec. q. 81. art. 1. religionem definit. Ex quibus jam liquet, hunc Apostoli locum nihil prorsus facere contra venerationem et invocationem Sanctorum in Ecclesia Dei frequentatam. Non enim cultus divinus eis exhibetur, neque loco Christi mediatores constituuntur; sed ad Christum, qui unus est mediator Dei et hominum, intercessores ex parte nostra adhibentur. Hoc autem recte fieri ipse etiam Apostolus exemplo suo nos docet; qui cum alibi, tum in hac eadem epistola cap. ultimo, Colossenses requirit apud Deum intercessores: Orantes, inquit, simul et pro nobis, ut Deus aperiat nobis ostium sermonis etc. Quibus sane verbis nec Christum mediatorem exclusit, nec alios a Christo mediatores quaesivit, tales scilicet, qui proprio suo merito, quod solius Christi est, Deum redderent hominibus placatum. Adid vero, quod ex commentario Theodoreti solet ab adversariis adferri, in quo dicitur hoc vitium cultus angelorum diu mansisse in partibus Phrygiae et Pisidiae; et propter hoc Synodum Laodiceae habitam, quae est Phrygiae metropolis ac Colossensium vicina, lege prohibuisse ne precarentur angelos: et quidem ad suam usque aetatem extitisse apud illos et eorum finitimos oratoria S. Michaelis: breviter respondemus, Theodoieti mentem ex canone Laodiceno 35., ad quem sine dubio respicit, explicandam esse. Sic autem habet: Non oportet Christianos derelicta Ecclesia abire, et ad angelos, idclolatriae abominandae congregationes facere. Quicunque autem inventus fuerit occultae huic idololatriae vacans, anathema sit; quoniam relinquens Dominum nostrum Jesum Christum filium Dei, accessit ad idola. Loquitur ergo tam Theodoretus quam Laodicena synodus de cultu, quo divinus honos angelis per idololatriam, more gentilium, exhibebatur. Quod autem in ejus rei argumentum Theodoretus assumit, adhuc illis in locis extare S. Michaelis oratoria; nequaquam sentit, hujusmodi oratoria esse reliquias cultus idololatrici angelis aliquando exhibiti, quae proinde eunt abolenda. Nam illa a Christianis, more Christiano, et ad usum Christianum exstructa erant. Quod et oratorii nomen satis declarat. Sed profecto non aliud vult, quam illis in partibus cultum angelorum illicitum prudentia epipcoporum paulatim in eum, qui licitus sit, et qualis exhibetur sanctis in eorum oratoriis, commutatum fuisse. f§7Quae non vidit ambulans. Ambrosianus sine negatione legit: In his quae videt extollens se. Meminit et Augastinus ad Paulinum omissae negationis, sed minus probat; ac merito, cum Graeca omnia atque etiam Latina, quae nunc extant, negationem habeant. Ambulans, Graece est £uj3octs6u)v, pro quo Augustinus legit, inculcans; Ambrvjsius quid hr.beat, jam dictum est. Hieronymus significari putat eum, qui tumens ambulat, mentisque superbiam gestu corporis praefert. Id secutus Erasmus vertit: In iis, quae non vidit, fastuosus incedens; id est, cum fastu et supercilio de iis, quae non vidit disserens, perinde atque si vidisset. Caeterum Budaeus in comment. Hnguae Graecae bene probat ex Graecis auctoribus Iu,j3aTSusiv idem esse quod pedem in aliquid ponere, immiscere se alicui rei, mire possessionem. Atque ita non erit vertendum, i?i iis; sed, in ea, quae non vidit, immittens pedem, ingerens sese; hoc est, sequens somnia sua, quae sunt de rebus nunquam visis, et quae nusquam existunt. Qui sensus optime quadrat in Simonianos, ac similes haereticos; qui, nt admirationi essent, arcana quaedam et stupenda tradebant de coelis et angelis, quorum nullam poterant adferre rationem, tantum arrirmabant ac si vidissent.
Frustra inflatus sensu carnis suae. Graece, a mente carnis suae. Consonant Ambrosianus et Augustinus, nisi quot praepositionem omittunt, Ut ad sensum non necessariam. Cum, innuit, falsa sit scientia, quam jactat, frustra inflatur, id est, in superbiam erigitur a corde seu cogitatione sua carnali. Ideo frustra, secundum mentem Apostoli, quia vane et sine causa; quomodo frustra quis inflatur de falsa nobilitate; hanc enim significationem adverbii frustra observare est in sacris literis, ut Exod. 20. ef Deut. 5., ubi pro eodem ponuntur, frustra et in ranum nomen Dei assumere, et Job. 2. Ut affligerem eum frustra, id est, immerito. Quaeret aliquis, quomodo nunc inflatum dicat, cui modo tribuebat humilitatem? Facilis est responsio, non humilitatem simpliciter, sed affectam humilitatem, quae utiquefalsa est, illic intelligi.
2:19
19. Et non tenens caput, id est, non obtinens caput, non inhaerens capiti, quod est Christus; sed per falsam angelorum religionem ab eo alienus. Latenter indicat, Christum etiam angelorum esse caput, ut quibus capite relicto non sit cultus exhibendus.
Ex quo totum corpus, per nexus et conjunctiones subministratum et constructum, crescit in augmentum Dei. Graece: Ex quo totum corpus per commissuras et colligationes, seu connexiones, subministratum et compactum, augescit augmentum Dei, vel augmento Dei. Est enim haec phrasis, qualis illa, vivit vitam, servit servitutem. Porro locus hic plane similis est illi Eph. 4. Ex quo totum corpus compactum et connexum etc. et proinde ex ejus collatione interpretandus, in hunc modum: Ex quo, nimirum Christo capite, dependens atque influxum accipiens universum corpus, quod est ecclesia, per aptas connexiones membroru/Ti constitutum et compactum, crescit secandum Deum, id est, augmento divino ac spirituali. Nominavit autem augmentum Dei, ad discrimen augmenti naturalis, quale competit corpori naturali et organico, a quo sumpta est hujus loci metaphora. Quum autem dicit, totum corpus crescere; tacite significat omnia membra proportione quadam augeri, idque r.er charitatem. Quod expressius ad Ephes. ita scriptum est: In mensuram uniuscujusque membri augmentum corporis facit in aedificalionem sui in charitate. Jara sicut per charitatem totum corpus augetur, ita et charitate membra inter se connectuntur; nam, ut dicitur capite sequenti, charitas est vinculum perfectionis. Cur autem non sit consequens, si totum Christi corpus crescit iu augmentum Doi atque in charitate, malos, qui hujus augmenti non sunt participes et charitatem non habent, in corpore Christi, hoc est, in ecclesia non esse; dictum a nobis est in ejusdem loci ad Ephes. commentario.
2:20
20. Si ergo mortui estis cum Christo ab elementis hujus mundi. Pronomen hujus redundat secundum codices Graecos et Syriacos et nonnullos Latinos, quibus et Hieronymus favet in epistola ad Algasiam. Nam et supra absolute dictum est, elementa mundi; sicut et Gal. 4. Quanquam mundum non alium intelligit Apostolus quam hunc, quem oculis corporeis videmus. Quae vero dicat elementa mundi, potest ex superioribus intelligi. Cum enim nunc redeat ad dehortationem Judaismi, satis apparet, eum respicere ad ceremonias legis Mosaicae; quod et Hieronymus affirmat. Vocantur autem elementa mundi, quia rudimenta religionis erant, sed mundana, crassa et carnalia, utpote carnali populo convenientia. Porro mortui ab elementis, eodem Hieronymo teste, idem est quod mortui elementis, quomodoRom. 6. qui baptizatisunt, mortui peccatis dicuntur. Quod igitur Apostolus dicit, fale est: Quandoquidem commortui estis Christo per baptismum, ita ut sicut ille secundum carnem mortuus est, sic et vos non solum peccatis, verum etiam elementis mundi, id est, quibuscunque carnalibus initiaraentis, qr.ales sunt ceremoniae Judaicae, mortui sitis; hoc est, cum illis nihil amplius habeatis commune: cum hoc, inquam, ita sit:
Quid adhuc tanquam viventes in mundo decernitis? Graece: Quid tanquam viventes in mundo decernimini? tametsi Graecum ^oy/JiaTiCsofre cum sit m^dium, possit etiam active sumi; quomodo nobiscum legunt Ambrosianus, Hieronymus, Augustinus. At Graeci omnes passive exponunt, etiam cum exclusione sensus activi. Idque sane convenientius. Non enim Colossenses decernebant, id est, juxta significationem Graeci vocabuli, dogmata statuebant, sed accipiebant ab aliis. Itaque sensus est: Quid quasi essetis adhuc abnoxii elemontis mundi, more puerorum rudimentariorum dogmatizamini? id est, edicta seu decreta patimini; sinitis vobis edici ac praecipi; vel ut Erasmus vertit, decretis tenemini, aut decretis oneramini. Nam dogma decretum, edictum ac praeceptum significat, ut Lucae 2. Actor. 16. et alibi. De quibus vero decretis seu praeceptis loquatur, consequenter ostendit, adhuc enim pendet oratio.
2:21
21. Ne tetigerilis, neque gustaveritis, neque contrectaveritis. Haec verba in Graeco singularis numeri sunt; referuntur autem ab Apostolo per mimesim, tanquam verba pseudapostolorum, edicentium: Ne tangas, exempli gratia, morticinum, neque vestimentum mulieris menstruatae, aut scabellum in quo sederit; ne gustes, carnem suillam aut leporinam, aut de pisce, qui squamas et pinnulas non habeat; ne contrectes, emendo aut vendendo quicquam talium.
2:22
22. Quae sunt omnia in interitum ipso usu. Hanc partem Augustinus et alii nonnulli de decretis jam dictis et similibus exponunt; hoc sensu: Quod totum genus praeceptorum ducit ad interitum et mortem aeternam eos, qui illis utuntur, eaque observant. Erat enim lex mortifera omnibus eam ut necessariam observantibus. Verum Hieronymus et Graeci referunt ad aliquid subintellectum, nempe ad cibos, de quibus non gustandis erant praecepta. Qui quidem in interitum sunt ipso usu sive abusu, ut in Graeco est; id est, usu pereunt; quia in ventrem vadunt et in secessum mittuntur: ut indignum sit, salutem hominis ex illis suspendere, ac de iis multiplicare praecepta, quod Judaizantes faciebant. Abusum pro usu consumptivo etiam Latine dicunt Jureconsulti, de quo locus est apud Ciceronem in Topicis. Non debet (ait ibi Tullius) ea mulier, cui vir bonorum suorum usufructum legavit, cellis vinariis et oleariis plenis relict.is, putare id ad se petinere. Usus enim, non abusus, legatus est. Ea sunt inter se contraria. In quem locum sic Boethius: Utimur bis, quae nobis utentibus perrcanent: his vero abutimur, quae nobis utentibus pereunt. Vide etiam in Paud. lib. 7. tit. 5.
Secundum praecepta et doctrinas hominum. Non videtur hoc referendum ad proxime praecedentia: neque enim commode potest; sed per hyperbaton cum parte remotiori construendnm, hoc modo: Quid adhuc tanquam viventesin mundo decernimini, seu dogmatizamini, secundum praecepta et doctrinas hominum, id est, cur sinitis vos regi praeceptis et doctrinis humanis, cujusmodi sunt: Ne tetigerilis etc? Sed quaeres: Cum hic sit sermo de legalibus a Deo institutis, quomodo ea vocat Apostolus praecepta et doctrinas hominum? Nam utique constat ex Evangelio Matth. 15. et Marci 7. doctrinas et mandata hominum, de quibus Jesaias prophetaverat (quo etiam respicere videtur Apostolus), in malam psrteni accipi, sicut et traditiones hominum; scilicet pro iis, quae ab hominibus humano sensu ac spiritu essent excogitata ac tradita. Quo etiam sensu accipiendum, quod Christus interrogat de baptismo Joannis, num 'e coelo esset an ex hominibus Matth. 21., quodque Gamaliel in concilio dixit Actor. 5. de Christi Evangelio: Si est ex hominibus consilium hoc aut opus, dissolvetur. Hoc argumento moti quidam, inter quos «Cajetanus, totum hunc locum exponunt de superstitiosis praeceptionibus gentilis philosophiae, aut scholae Simonianae. Sed refellitur haec expositio. Nam illa praecepta: Ne tetigeritis, neque gustaveritis, Judaica erant, quippe eodem pertinentia, quo illud, juod antea dixerat: Nemo ergo vos judicet in cibo aut in potu etc, quod haud dubie de Judaicis observationibus dictum est. Alii proinde respondent, instituta legis Mosaicae cum tantum usque ad currectionis tempus fuerint imposita, ad praenunciandum Christum venturum; completo eo tempore, et per hoc usu et officio significandi sublato, jam non ad legem Dei (non enim amplius obligant), sed ad hominum doctrinas ac praecepta pertinere, eorum, qui illa doceant adhuc observanda. Sic Chrysostomus et Theophylactus, quos et alii recentiores sequuntur. Habet tamen et hic sensus difficultatem. Nam ea, quae ipso Deo auctore instituta sunt, quamvis jam abrogata, ad hominum doctrinas et praecepta relegare, Limis absurdum videtur. Neque scriptura aut Patres de iis usquam sic loqui videntur. Sed apte responderi potest: Non ipsa, quae Deus olim instituerat, vocantur doctrinae aut praecepta hominum, ne tunc quidem postquam Deo auctore jam sunt abrogata: sed illa hominum placita aut praecepta, quibus jubent quempiam iis parere tanquam Dei jussui, postquam abrogata sunt. Qu&3 responsio etsi sufficiat: tamen iidem Oraeci interpretes aliam hujus loci suggerunt expositionem. Quoniam enim Scribae et Pharisaei legem non puram, ut a Deo per Mosen accepta erat, populo tradebant, sed eam humanis suis institutis, quas SsuTSpcoasic; posteri eorum appellarunt, aut aggravabant aut etiam corrumpebant; sicut ostendit Dominus Matth. 15. et 23., idcirco legem Mosaicam, non simpliciter, sed institutis illis Pharisaicis commixtam atque corruptam vocasse videri Apostolum praecepta et doctrinas hominum. Nam quod ad hujusmodi instituta respiciat, etiam ex superioribus probabile aliquo modo fit; ubi non solum de cibo, sed et de potu vetito mentionem fecit; et non contentus dixisse: Ne tetigeritis, addidit, ne contrectaveritis; quod quia a priori diversum est, ad alia quaedam, qnorura contactus non ipsa lege, sed hominum traditione fuerat prohibitus, referendum videtur. De quo genere traditionum plura qui volet, Hieronymara legat in epist. ad Algasiam. Porro liquet ex dictis, quam inepte locum hunc haeretici producant adversus leges et constitutiones ecclesiasticas, tanquam et illae sint praecepta et doctrinae hominum, quas hic damnat Apostolus. Jam enim ostensum est, eo nomine significari non quicquid ab hominibus praecipitur aut docetur, sed praecepta et doc trinas ab humano spiritu profectas, quatenus scilicet humanus spiritus contra divinum distinguitur, et a seipso, non a Deo movetur, nec ulla auctoritate divina nititur. Tales erant constitutiones Pharisaicae a Christo Domino reprehensae; non autem illae, quas Apcstoli et eorum successores ad ecclesiae utilitatem con diderunt potest&te a Christo accepta; de qua Lucae 10. Qui vos audit, me audit. Et quales fuere, de quibus Actor. 16. scriptum est, Paulum et Silam, cum pertransirent civitates, tradidisse eis custodire dogmata, quae erant decreta ab Apostolis et senioribus.
2:23
23. Quae sunt rationem quidem habentia sapientiae in superstitione et humilitate. Particulam quidem supexfluam esse putat Hieronymus, quod nulla alia conjunctio, quae ei respondeat, sequatur: idq^e Paulo accidere, ut in aliis plerisque locis, per imperitiam arti3 grammaticae. Alii non redundare, sed deesse aliquid existimant, supplentes nimirum conjunctionem, quae respondeat voculae quidem, hoc modo: Quae rationem quidem habent sapientiae, sed in superstitione etc. Nos quid quo loco supplendum videatur, infra indicabimus. Pro ratione Graece est Xoyoc, fiuam Hieronymus imaginem exponit, tarquam sensus sit: Quae hominum praecepta et doctrinae cpeciem quandam et imaginem habent sapientiae apud imperitos. Unde et doctores eurum, inquit, aocpol, id est, sapientes vocantur; et si quando certis diebus traditiones suas exponunt. discipulis suis solent dicere, Ot aocpol iSsoxspuiaiv, id est, sapientes docent traditiones. At vero sunt qui negent, Aoyov usquam apud scriptores Graecos significare speciem seu apparentiam rei fallacem: proinde Xoyov verbum seu nomen interpretari malunt hoc sensu: Quae nomen habent sapientiae, id est, quae nomine sapientiae aL imperitis hominibus honorantur. Erasmus utramque expositionem miscere videtur, dum sic vertit: Quae verbotenus quidem habent speciem sapientiae. Certe ex commentariis Graecorum non liquet, utro modo Aoyov intellexerint. Nam et interpretes eorum variant. Nec desunt loca apud auctores, ubi Aoyog speciem significet in genere, seu veram seu falsam. Quare et hoc loco recte sic accipitur; licet vcrificatio fiat pro specie et imagine falsa. Quod signiiicasse videtur Apostolus per adjunctam particulam quidem, quae vim habeat extenuandi, quasi dicat: Habent quidem illa praecepta speciem sapientiae, sed non veritatem. 3ic enim complete loquitur 2 Timoth. 3. Habentes speciem quidem pietatis, veritatem autem ejus abnegantes; tametsi eo loco Graece non est Aoyov, sed jxopcpo)aiv. Denique sententia sic exponi potest secundum S. Augustinum et S. Thomam: Quae habent rationem sapientiae, non verae, sed ejus, quae sita est in superstitione et humilitate; quae falsa est sapientia. Pro superstitione Graece non est 5stc:i£ai4uovta_, quae proprie superstitionem significat, et habetur Actor. 17. vers. 22. et capit. 25. vers. 19., sed s&e- XofrpYjaxsia, id est voluntaria et affectata religio; cum quis fingit sibi cultum ex cerebro suo, volens videri religiosus. Graeca vox composita est ex illis duabus, quas paulo ante disjunxerat: volons et religione. Sicut autem ibi diximus, participium volens non solum ad humilitatem, verum etiam ad religionem referri oportere; ita hic vicissim compositio vocabuli IfrsXo transmittenda est etiam ad humilitatem; quasi dictum esset, s&s- AoxaTcsivocppoouvrj, cum alioqui utraque dictio Graeca, nude sumpta, tam in bonam partem quam in malam possit accipi; imo vero xaTistvocppoaov^ virtutis vocabulum sit. Igitur sensus Apcstoli est: eam, de qua loquitur, sapientiam aut illa praecepta (nam utrovis referri potest sentenligione seu cultu, et in affectata fictaque humilitate, quae affectatae religioni conjuncta est. Etnon adparcendum corpori. Graece xal acpet^ta aojjmaTog, ac si dicas: Et imparcentia corporis. Pro quo legit Ambrosianos libro de Noe et arca capite 25. non in indulgentia corporis. At hujus titulo commentarius, ad vexationem corporis. Cujus lectionis etiam Augustinus meminit. Erasmus autem vertit, laesionem corporis. Porro codex quidam pervetustus monasterii Laudensis Insulae Flandrorum vicini, sic legit voculis transpositis: et ad non parcendum corpori. Quae lectio planior est ad sensura, favetque textus Syriacus: et quod non indulgent corpori. Sensus igitur est, illam consistere insuper in praepostera et insolita quadam abstinentia et afflictione corporis. Hoc enim est corpori non parcere. Taxat autem Judaicas ac Pharisaicas abstinentias; ex quibus, ut ait Hieronymus, debilitates interdum et morbi contrahebantur. Nam Pharisaeos immodico studio corporis atHigendi, sive per inediam sive per alias quasdam observationes ab ipsis excogitatas specie religionis, addictos fuisse, copiosus testis est Epiphanius in haeresi Pharisaeorum. Quo spectat illud Pharisaei cujusdam apud Luc. 18. Jejuno bis in sabbato.
Non in honore aliquo ad saturitatem carnis. Adversative ponitur haec pars: Non auttm in honore aliquo etc. Respondet enim particulae uiv supra positae. Honorem intelligit sustentationem corpori debitam, tanquamDei templo; sicut sustentatio parentibus, presbvteris, viduis impendenda, vocatur honor m Scripturis. Carnis autem saturitatem sive expletionem intelligit eam cibipotusque sufficientiam, quae corpori necessaria est, ut serviat spiritui, suasque sine impedimento exerceat actiones. Sentit igitur Apostolus, sapientiam illam aut praecepta talia esse, per quae corpori debitus honor, pertinens ad expletionem, id est, justam refectionem ^arnis, subtrahatur; dum videlicet immoderatis et stulte excogitatis abstinentiis corpus exhauritur; contra illud: Nemo unquam carnem suam odio habuit, sed nutrit et fovet eam Ephes. 5. Unde et discipulo suo praecipit: Noli adhuc aquam bibere, sed modico vino utere propter stomachum tuum, et frequentes tuas infirmitates 1 Tim. 5. Eodem recidet intelligentia, si negatio repetatur in altero membro, ad hunc modum: Non ad saturitatem carnis. Tum enim sensus erit, illa hominum praecepta non facere ad sataritatem carnis, quin potius necessaria saturitate, de quo psalmographus: Edent pauperes et saturabuntur, carnem defraudare; ut hic sit figura, qua minus dicitur, quam intelligatur: quale illud est apud prophetam: feceruntj quae non praecepi eis, id est, fecerunt omnia prneceptis meis contraria. Sed forte quaeret aliquis, quomodo quae hic de Judaizantium immodica abstinentia dicuntur, consentiant cum eo, quod de iisdem alibi dicit Apostolus: Quurum Deus venter est Phil. 3. et: hujusmodi Christo non serviunt, sed suo ventri, Roman. 16. Respondeo, non de omnibus Judaizantibus agere hoc loco Apostolum, sed de iis potissimum, qui erant sectae Pharisaicae; in quos ea, quae hic dicuntur competere, jam ex Epiphanio ostendimus. Nam alios quosdam, qui se pro Apostolis Christi venditabant (erant autem psendapostoli), ventri et gulae deditos fuisse, satis probant loca jam citata; quenjadmodum et illud contra eosdem dictura 2 Cor. 11. Si quis devorat, si quis accipit. Porro nostrae aetatis haeretici ex eodem hoc Apostoli loco, ubi dicitur: Non ad parcendum corpori etc, vehementer cppngnant ecclesiastica jejunia, carniumque ot aliorum quorundam eduliorum abstinentiam, praesertim mona.«ticam, qua corpus maceratur et affligitur; quasi hoc sit non parcere corpori, sed honorem ei suum detrahere, et carni saturitatem denegare. Quilus respondendum est, contra Judaizantium, uti dictum est, abstinentias et jejunia hic agere Apostolum: quae quidem multiplici nomine vitiosa erant; utpote non solum immoderata, quod jam diximus, verum etiam cum superstitione conjuncta. Putabant enim, ea per se Deo placere, non relata ad carnis castigationem et punienda peccata 5 quippe qui in se confiderent tanquam justi, et aspernarentur caeteros, nec se peccatores coram Deo agnoscerent, sed justitias suas commemorartsnt, ut habemus Lucae 18. Adde quod ex illis ipsis jejuniis opinionem sanctitatis aucupabantur apud vulgus, exterminantes facies suas, ut apparerent hominibus jejunantes Matth. 6. Atque haec erat affectata et ficta religio, quam noster interpres superstitionem vocat. Ab his vitiis aliena sunt jejunia ecclesiastica; quantum quidem ad ecclesiae intentionem attinet. Nam immoderatas abstmentias et afflictiones corporis semper improbavit ecclesia. Quo fit ut tam multos ratione aetatis, sexus, aegritudinis, laboris, a jejuniis excusatos habeat, nolens jejunio cujusquam valetudinem vexari. Moderatas autem afflictiones exigit, docetque referendas esse ad reprimendam ca<'nis lasciviam et evehendum spiritum in Deum, atque ad punitionem peccatorum; idque absque ulla externa ostentatione. Quae igitur impudentia est, ea quae contra Pharisaica. jejunia tot modis vitiosa ab Apostolo dicta sunt, ad calumniam abstinentiae ecclesiasticae detorquere? Quando et Christus Dominus, ubi Pharisaeorum jejunia traducit, nostra statuit, dicens: Tu autem cum jejunas etc. Et Apostoli per jejunium orationi conjunctum meruerunt a Deo exaudiri Act. 13. Quod autem nonnulli Catholici scriptores locum hunc in ipsos etiam adversarios retorquere conantes, ea verba: Quae sunt rationem quidem habentia sapientiae etc, usque ad finem capitis, in diversum omnino sensum interpretantur; tanquam velit Apostolus abstinentiae praecepta, quibus male utebantur Judaei, apud nos Christianos habere rationem verae sapientiae in s&sAofrpYjoxsta, id est spontanea religione, per quam significari dicun* opera supererogationis, qua praeceptis adduntur consilia: item in sancta corporis afflictione, qua nimirum honoratur et sanctificatur corpus, dum ei non parcitur, id est, indulgetur, sed per abstinentiam spiritui servire cogitur; denique ea praecepta valere ad, id est, contra saturitatem carnis, quomodo 1 Cor. 15. dicit Apostolus se pugnasse ad bestias, id eet, contra; haec, inquam, interpretatio, quod et nova sit et nimium violenta, et a scopo Apostoli aliena, nobis probari minime potest. Sane, ut caetera praeteream, docere non poterunt s&sAoQpTrjaxsiav usquam accipi in bono. Sed nec locus ad Corinth. quicquam pro iis facit. Nam ibi in Graeco non est praepositio Tipb^, quae hic habetur, nec ulla alia, scdverbum compositum, quod significat cum bestiis pugnare. Glossa quidem interlinealis superstitionem interpretatur religionem, sed addit, quae supra modum est-, totamque Apostoli sententiam manifeste ut caeteri interpretes de vitiosa religione et abstinentia exponit.
2:2
v. 2 ut consolentur corda ipsorum, ut admoneantur, excitentur, stimulentur (cf. 1 Cor. 14,31, ubi vulg exhortentur sensu passivo legitur); agitur enim de doctrina et de cavendis erroribus, unde non tam consolatione opus est, sed multo magis adhortatione et monitu. Constructione grammaticali ad sensum (corda ipsorum, ipsi) pergitur : ?nstructi in caritate cvubBiBachévres compacti, coniuncti in caritate (cf. Eph. 4,16) et in omnes divitias plenitudinis intellectus, iubentur esse connexi caritate (num perstringuntur pseudodoctores?), exqua coniunctione etiam aliud exsurgit bonum; nam haec coniunctio tendit eo seu id efficit, ut etiam sint coniuncti ei; x&v xAoUvo; usque ad omnem copiam plenitudinis intelligentiae, et quaenam sint hae omnes divitiae completae intelligentiae, exponitur membro parallelo, in agnitionem sis &xtrvoc:y in plenam cognitionem mysterii Dei Patris et Christi Iesu, i. e. omnes divitiae completae intelligentiae continentur in mysterio quod Deus Pater in Christo nobis exhibuit; ultra illud mysterium non altior sapientia est quaerenda ; si habent hoc mysterium, in eo habent divitias omnes plenitudinis intelligentiae. In ultimo membro lectio multum variat, toù Gs09, Xpteto (B, Hilarius) etc., de sensu dubium esse nequit; unde in varias lectiones inquirere non est opus. Nam clarum est, ut Christus 4,27 vocatur spes gloriae, ita hic mysterium Dei appellari Christum, in quo scil. sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae. At alia quaedam notare oportet. Nam praeter graecos alii quoque explicant zX209opíx; de certitudine (1 Thess. 1,5; Hebr. 10,22); sed iam Est. bene monet vocem eam melius intelligi deplenitudine, per se significare impletionem, ita ut plenitudo intellectus nil aliud sit quam plena sive completa intelligentia. Habet enim mìnpoyopsiv notionem implendi, 2 Tim. 4,5 ministerium tuum xJ«09ópncov imple, v. 17 ut per me praedicatio impleatur. Et certe ad sensum facile intelligitur : omnes divitiae completaeintelligentiae; sed num etiam : omnes divitiae certitudinis seu perfectae persuasionis intelligentiae ? Quare recentiores eliam interpretationi vulg. calculum adiiciunt (Hpt. E:c.). Communiter participium cvubiBashévres trahitur etiam ad membrum illud xoi ei; ziv zAoUvos, ubi quaeri potest, expliceturne xz! melius etiam quam et? Aliquid esse supplendum censet Zst.: cum fuerint introducti in omnes divitias i. e. in largissimam copiam plenae intelligentiae. Interpretes latini retinent instructi et revera cuuBiBztev habet notionem et coniungendi et docendi apud scriptores et sacros et profanos (cf. 4 Cor. 3,16; Act. 9,22). Unde explicat Thom. : instructi in copia divinae sapientiae, quae copia implet intellectum. Sed partem hanc et in omnes divitias refert Cai. ad verbum finitum: ut consolentur. Hanc constructionem etiam Zw. adoptat, qua sensus aptus acquiritur : ut admoneantur, compacti caritate, etiam ad omnes divitias etc. scil. ut ad has divitias tendant easque appetant. Finis admonitionis indicatur eic xv &Ao9coc, ut ipsi studeant has divitias plena intelligentia percipere. In cognitione mysterii Dei, quod mysterium est Christus, omnes istae divitiae concluduntur
2:3
v. 3 in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi, frustra alibi quaereretur plus sapientiae et cognitionis; omnes isti thesauri sunt in Christo, exsistunt in eo, at adsunt in eo tamquam absconditi, modo abscondito; ergo ab ipso petendi sunt (Chrys. Thph. Lap.), et propterea laborat apostolus, ut admoneantur sic näy mAoUvos, i. e. ut ipsa sedula consideratione profundos istos et absconditos sibi thesauros in lucem proferre eosque in dies magis intelligere et aestimare studeant (cf. Eph. 4,17; 3,8.18). Illud in quo posset etiam referri ad mysterium, uti iam Just. notat : «quod si quis malit relativum coniungere cum mysterio, haud equidem abnuerim » ; at merito plerique referunt ad Christum. Additur &nóxpuoot, absconditi, per modum determinationis quo in ipso praesto sunt. De sapientia et scientia, cogía, vvs:s, vide quae pluribus disputat Cornely ad £ Cor. 12,8, et ad Rom. 11,33. Ad contextum "non congruit explicatio de thesauris quos Christus solus DDR UE Thph. Oec. Tust. Nat. Est. Th neque de thesauris in vita futura manifestandis (Theod. ThdM.). Vocem eàm adhiberi ab apostolo ratione habita pseudodoctorum, censet Lightfoot : omnes ditissimi thesauri secretae sapientiae, de quibus vos adeo gloriamini, continentur in Christo et acquiri possunt ab omnibus qui quaerunt eum; pulat enim Z&zóxgugoc, ull muotýptov, céAetoc, fuisse expressiones selectas pseudognosticorum.
2:4
v. 4 hoc autem dico, communiter recte refertur hoc ad ultimum quod dixerat de mysterio et de thesauris in Christo contentis (ita graeci, Zst. Nat. Hyt.); alii, uti Cai. Abbott, Ew., hoc extendunt ad v. 1-2 ad sollicitudinem quam de iis habeat; putat quippe Ec. fuisse sparsum, apostolum nullam de iis gerere curam et nunc apostolum monere, ne se sinant eiusmodi sermonibus abduci. Sed quomodo hoc cohaereat cum subsequenti expositione doctrinae et impugnalione pseudodoctorum, non perspicitur; ut nemo vos decipiat, non solet apostolus, nominare adversarios suos ; ita hic w3e/c dicit, uti alibi «wéc 4 Cor. 4,18; 2 Cor. 3,1;10,2; Gab -E1:59:193 graecum mapoAoy(tes0x: falsa ratione, seu falsa ratiocinatione decipere ; - adhibetur notione decipiendi LXX Gen. 29,95 ; Iud. 16,13; 1 Reg. 19,17; 28,129; lac. 1,22; in sublimitate sermonum, èv 02voYVoyía, vox de se non includit reprehensionem ; significat enim sermonem aptum et compositum ad persuadendum, quasi sermonis persuasibilitatem (Est.». Apud Ambrst. legitur: ut nemo vos circumveniat in subtilitate sermonis, item in subtilitate praebent codices sangerm. et clarom. (apud Sabatier), « ut nonnulla suspicio sit etiam nostrum interpretem ita vertisse, sed ob affinitatem vocabuli ex altero loco — scil. 4 Cor. 2,1 — fuisse mutationem factam » (Est.). Utrumque et subtilitatem et sublimitatem coniungere studet Nat. : quae dico de excellentia sapientiae Christi, propterea dico, ne vos decipi sinatis sermonibus subtilibus et sublimis eloquentiae fuco ; vide. ad v. 8. Ceterum: cum apostolus loquatur de z:0xvoXoyíx, sermone plausibili, blando, prorsus evadit improbabile, adversarios sparsisse querelas et reprehensiones contra Paulum. Admonet eos quia eorum cura et bonum ei cordi est. Hoc suum eorum studium declarat, explicans cur moneat :
9 : i MD gras S 3. Hoc autem Hen; ut nemo vos deci ; 2,4. Toŭto Aéyo tva unòelç bxc napakopiat in sublimitate sermonum. 5. Nam | yntra. èv xilavoXovía. 5. el yao x«i. vi ; a ` 28. : r DAIR -—— 3 A x y iA etsi corpore absens sum, sed spiritu vobis- |' sapxi &meuu, Gk TẸ nvsópact cby buy ). ` 3 y 2 A ^ Ü ` ~ » zr ` cum sum, gaudens et videns ordinem ves- | sipi, yalpwy zat Bhinwov buy thv táťw xai irum et fa mamentum eius, quae in Christo TO oTEpéwua TÄS eis Xotoxóv niotews buõy. est, fidei vestrae. 6. Sicut ergo accepistis | 6. 'Oc oov xagsAá(evs tov Xprotoy ' Inaoov Iesum Christum Dominum, in ipso ambu- | toy xjptov, & aùt® nepınateŭte, T. tpptýwlate, 1. radicati et superaedificati in ipso | pivo xat èroixoðopoóuevot iv abt. xal et confirmati fide, sicut et didicistis, abun- | fefoiodusvor tÑ niote, xaÜog €i, Unis dantes in illo in gratiarum. aclione; | nspusaedovcec èv eùyapiotia. 8. BAénexe TET 8. videte, ne quis vos decipiat per philoso- | úps foco ó ovħaywyðy Dux. tüe losophiam et inanem fallaciam secundum tra- | gias xal xev; &návng xaX vi» manó0oow ditionem hominum, secundum elementa | có» àvÜpoizov, 4AT% và axovyeta TOČ xóa.ou mundi, et non secundum Christum, 9. quia | zzi où xaX Xpiotdv, 9. ti èv aŬt® xatoin ipso inhabitat omnis plenitudo divini- | xei xdv tò nhýowpa vie s0cntoc owuattzõs, tatis corporaliter ; 10. et estis in illo repleti, | 40. xai èstè iy &016 xen Ynpopévot, óc otw qui est caput omnis principatus et potes- | f, xsgaA mcns àpyie x«i ¿ķouvoias, 11. èv tatis; 44. in quo et circumcisi estis cir- | & xal xsputurünte mepicopd] Xy etponou[zo, cwumcisione non manufacta in ezspolia- | iy c, &xsxbdost x0 owuatos tijg oxpx0c, Hone corporis carnis, sed in circumcisione | y tij nepton toù XoicoU, 12. cuycaqéytee Christi; 12. consepulti ei in baptismo, in | abt® & x6) Bazzicuati èv @ xal ouynyépquo et resurrezislis per fidem operationis | Ümnce dù tis nistews vie èvepyeias vou Ceo Dei, qui suscitavit illum a mortuis. 13. EL | toù èyeipavtoç adtoy èx vexpGw. 43. xai vos cum mortui essetis in delictis et prae- | uðs vexoouc Óvtae colo ma pomo p.t xal pulio carnis vestrae, convivificavit cum illo, | «Xj anpoßuotiy vc o«pxog Üpw cuvetoodonans vobis omnia delicta, 44. delens quod | monas» buas ouy «9x6, yapwáysvos hpv adversus nos erat chirographam decreli,-| náma tù nuoartópata, 14 èkaheibas To quod erat contrarium nobis, et ipsum tulit | xaü'tumv yergóypapov tois ðóyuacw, © NY de medio, affigens illud cruci, 45. et exspo- | brevavtiov huy, xal aoto gxey èx ToÙ [onu lians principatus et polestates traduxit | npogqóoas aðtò 10 otkup, 15. Xxexbuconfidentur, palam triumphans illos in | oduevoç tàs apy às xal càs tkouolag tderypát- semetipso. cev &y nappnola Nprap. Revoga autobs êv ató. Nunc directe et explicite res Colossensium tangit, periculum significat. Quare licet supponere in antecedentibus non quasi quaesita occasione pseudodoctores esse impugnatos, verum doctrinam generatim esse expositam, ratione utique habita peculiaris conditionis Colossensium ;
2:5
5 nam etsi corpore «7, capx! absens sum, sed. spiritu vobiscum sum, vide 14 Cor. 5,3, mente et animo, sollicitudine quam pro muneris ratione impellente gratia habeo: xveiy.s enim apud Paulum fere semper denotat animum influxui Spiritus sancti substantem; et mente apud eos versatur gaudens et videns ordinem vestrum, videbat autem in spiritu ex iis quae retulerat ad eum Epaphras 1,8 ( Est.), thy Takiy, thy eùtačiav, onoi (Chrys. Thph.), ordinem bonum disciplinae christianae. Dictionem ex re militari assumptam concipit TApA. : sicut enim in acie militari bonus ordo phalangem firmam efficit, sic et in ecclesia, quando bonus ordo fuerit caritate omnia constituente, tunc fit soliditas ; putat Lightfoot terminos militares apostolo ex ipsa sua conditione, quippe qui vinctus erat cum custodiente se milite (Act. 28,16; Phil. 1,13) ei esse suggestos. Sequitur enim altera dictio militaris xa} tò otepéwopa, vide 1 Mach. 9,14 «5 otepéwpa ths napsufoXvc, et 10,50; et firmamentum eius quae in Christo est fidei vestrae, firmamentum, firmum fulcrum, «5 osepíopa est ipsa fides, tňç xíoseox est genitivus epexegeticus; est fides firmum propugnaculum contra errores; et hoc firmum propugnaculum cernit apostolus in eorum fide. Ordine bono in j | x GOD 25-7. 394 acie constituti fidem quasi arcem et propugnaculum habent. Haec acceptio cerle magis congruit ad «4v, quam explicare sezecéous de soliditate et constantia fidei. Bonos omnino nuntios de eis accepit, ut ex hac laude apparet. Describit enim eos, ut Chrys. ait, tamquam milites ordinate Tfirmiterque.stantes ; non solum, inquit, non cecidislis, sed nec ordinem vestrum confudit aliquis. Pseudódoctores itaque verum damnum fidei integritati nondum attulerunt; periculum tamen est, ne id fiat, defectu plenae cognitionis Colossensium. Quare apostolus eos sedulo edocet de excellentia mysterii, Christi. Praemittit apostolus, uti solet, ante admonitionem laudem ; neque tamen haec laus cum Theod. solum accipienda est « aures demulcens et ad suasionem viam‘ muniens », sed praeterea nos de vera conditione eorum certiores facit, quamvis verum sit, parari laude animos ad admonitionem bene suscipien- - dam ;. ef. 1 Cor. 1,5-9. ; ons illam z:0zvoXovízv; subtilitatem, plausibilem sermonem, opus est, ut firmiter et constanter se servent in accepta doctrina et in exercitio pietatis, actionis gratiarum ;
2:6
v. 6 sicut ergo accepistis Iesum Christum Dominum, ergo o2v respicit quod modo dictum est de eorum.fide firma; zacsAaBeze, vide 1 Thess. 2,13, ubi clare apparet discrimen inter z«go)at- Bve: et 0éysc0at, accepistis scil. traditione, institutione, «5v pia edocti estis de Messia, et hunc Messiam esse 'Incoùv tòv xópiov, Messiam . venisse et suo populo se manifestasse Iesum, in illo homine qui Iesus vocatus in Iudaea praedicavit et signa fecit et crucifixus est, et hunc eundem.esse c5v xóc:ov, Dominum. Iesum confiteri Dominum, tessera erat fidelium (cf. 4 Cor. 12,3), qua confessione uuiversale eius dominium vel potius eius divinitas enuntiabatur; cf. Eph. 3,11; Phil. 2,11. Eo itaque modo, quo edocti sunt, sicut accepistis, de persona et dignitate Messiae et Domini; in ipso ambulate, tota eorum vitae ac conversationis ratio debet versari in Christo, regi eius doctrina; ipse sit fundamentum totius cónversationis ; ipse est via quae adducit ad Patrem (Chrys.). Quomodo autem hanc vitae rationem, hoc ambulare, oporteat instituere, sequentibus determinationibus indicatur v. 7 radicati, épgiGouévot, cf. Eph. 3,17; imagine utitur ab arbore deprompta ; altas mittant radices, "eum Christo adhaereant, ex eo hauriant sucum et nutrimenta . vitae spiritualis; in eo sint fixi et stabiles ; nam quod radicatum est, non huc illuc transfertur, sed manet immotum (CArys.). Bene advertit Cai, participia haec vim et notionem habere imperativi: radices figite in Christo, vel melius: radices fixas habete in eo. Has radices fixas habent iam ex baptismo, ex illa cum Christo complantatione (Rom. 6,5). In verbo zeomseiv, ambulare (hebr. 777) notio vitam agendi, vitam insti- ^ tuendi, ita usu praevaluit, ut metaphora fere iam non sentiatur; unde commode iungi potuit: in eo ambulate radicati. Sed a metaphora arboris bene radicatae transit ad metaphoram aedificii : superaedifieati in ipso, ènoixodouoúpevor, participio praesenti sensu imperativi : superaedificamini in eo, ad similitudinem templi (Caù), in ipso habentes fundamentum altius erigite aedificium vitae spiritualis; facite progressus in illa cum Christo unione. Imago aedificii spiritualis apostolo est sat familiaris; vide Rom. 44,19; 4 Cor. 14,3.5.12.26; 2 Cor. 12,8; Eph. 4,12. 16 et Ad spirituale aedificium alte erigendum (sursum aedificate!) opus est fide viva, opus est vita ex fide; unde et confirmati fide BeBaroúwevor, item participio praesenti : fide confirmamini, sicut et didicistis, x«0oc (xoci, apud paucos testes) iB Once, sicut edocti estis, cf. 1,7 ; monet itaque, ut fidem teneant, firmiter amplectantur et in ea proficiant secundum normam institutionis et doctrinae eis traditae; sicut significat nihil novi dici (Chrys.), verum solum oportere, ut doctrina accepta in dies magis percipiatur animis, in ipsa vita el moribus exprimatur et omnes robur spirituale et fortitudinem sibi ope fidei acquirant, seil. ut fide armati et confirmati pergant laeti in erigendo altius spiritualé aedificium, seu templum Dei. Atque huius fidei abundantiam sibi comparare studeant grato in Deum animo: abundantes in illo in gratiarum. actione, xspwosóovcsc èv «òt Iterum participio praesenti : abundate in illa scil. fide; ¿v «2*7, commendatur graecorum et multorum testimonio, pauci praebent ¿v «2c, uti vulg, editiones criticae èv «5x7, vel omittunt vel uncis includunt, Lectionem èv «7, esse genuinam valde probabile est iam ex eo, quia facile explicatur cur forle omissa (oculis ab ¿v priore ad subsequens iv aberrantibus), difficillime autem, cur inserta sit ; quare Hpt. Ew. eam potius retinendam censent. Monentur itaque, ut abundent in fide, maiorem in dies cognitionem acquirant et firmissima persuasione doctrinam fidei traditam et acceptam amplectantur. Id autem fieri debet eo quoque quod agnoscant sibi in fide summum quoddam beneficium a Deo esse collatum; unde additur in gratiarum. actione, ex fide oritur actio gratiarum; hac actione gratiarum ipsum fidei beneficium magis agnoscitur et proin fides crescit in aestimatione, fides augetur, et ita v de adminiculoseu instrumento concipi potest, id quod aptius esse videtur, quam accipere ¿y de comitatu: abundantes in fide simul cum gratiarum aclione (comitante actione gracompertumque est : apostolus cum fide viva iunctam esse vult actionem gratiarum, qua agnoscant sibi omnia quae ad salutem pertineant praesto COLONIES, 323 esse et offerri in fide Christi. Eo modo potest abundantes etc. referri ad tria membra quasi supplementum quoddam, ut ubique adsit actio gratiarum. Notandum est, quantum momentum apostolus in epistolis collocel in gratiarum actione ; ipse enim saepe agit gratias e eL ad id exhortatur; vide Rom. 4,8 ; 1, a inter gentium Se recensel non agere gratias ; fidem quam institutione didicerant, revera exhibeantet sequantur in vita quotidiana ; ut haec vita versetur et fundetur in Christo et quidem minime secundum superficiem, verum plene et perfecte, ut inarcta illa cum Christo unione proficiant. Primum itaque subsidium conservandae ac tuendae fidei est vivere secundum fidem et proficere in vitae morumque integritate. Eos esse sufficienter edoctos, liquet ex modo quo apostolus loquitur; cf. 1,7.23 ; 2,5.7 ; quae enim cap. 1 proponit de Christo, eius dignitate et opere, non proponuntur quasi nova séu incognita Colossensibus, sed tamquam nota, acceptata, communiler a fidelibus credita; nulla quippe demonstratione, argumentis nullis, nullis Scripturae lpdis utitur, id quod tamen aliis in epistolis non omittit facere (cf. Rom. Cor. Gal.); sed solam nudam doctrinam affirmat et in memoriam revocat. doctrina accepta nondum intellexerint sive collegerint omnes conclusiones. clusiones clarius eranl exhibenda ;
2:8
v. 8 videte ne quis vos decipiat, cf. Luc. non nominat ; significalione maiore valet graecum : uý tis bpic čotar 6 suhayoov, forma indicativa wh $cz«: et monitum et periculum magis effertur ; utitur quadam amplitudine: ne quis futurus sit qui vos praedam abigat i.e. qui vos capiat eL in suum errorem vos abducat; veteres latini (Cyprianus, Hieronymus, Ambrstr.) legunt: ne quis vos depraedetur, sed avAxyovysiv cerle idem sonat quod so^ov čys: (apud Heliod. Aeth. 10,35 Thy Ouyarépa auJarorrísus filiam rapere); Chrys. explicat exemplo eius qui occulle suffodiat aggerem, ut corruat inopinato ; Theod. &vogUÀRY hy ziot! fidem rapere, eripere. Ad formam loquendi compara Gal. 1,7; 3,94. « Viam ostendit per quam fur venit » (ThpA.) : per philosophiam et inatraduntur, sunt vacua, inania, a veritate maxime aliena, quibus fraudem dido nomine philosophiae vendere studebant, apostolus autem statim thy gihogoylav xevny ndry describit et vocat; sub eadem praepositione eodemque articulo utrumque effertur ; unde jam suadetur denotari unam eandemque rem et insuper ex subsequentibus, praesertim v. 18.23, apparet sub specie sapientiae induci inanem deceptionem. Qualem itaque philosophiam apostolus repudiet, ipsa hac appositione et v. 18.23 declarat ; similis est locutio 4 Tim. 6,20 &vtiðécers cc Yevdwvóuov YVÓCEWG. Notat Chrys. &neibi, 8oxei oeuvòv elvat Tò TH pıhocopias, mpocéUnxe' xat xev dune, sollemne quid et grave sonat nomen philosophiae; ne tale quidquam arbitrentur sibi offerri, statim cavet, et duos assignat fontes, seu duas norsecundum elementa mundi, et non secundum Christum ; haec sapientia non est ex Deo seu ex revelatione divina, neque ex sacris libris; totum solum depromptum ex penu humano, ex opinionibus ore et sermonibus hominum traditis, nulla alia auctoritate suffultis. Neque fontem vel normam habet in recto rationis lumine, sed potius promanant ex indigna quadam servitule, qua elementis mundi praestatur obsequium. Quaenam sunt «à czotycix «o9 xócp.o0? de notione varia vocabuli ecotyctoy vide quae. pluribus exposuit Cornely ad Gal. 4,3 (Comment. in 2 Cor. Gal. p. 523). Variae notiones hoc loco 1 iam ipso contextu excluduntur; ita nolio: prima, seu elementaris institutio quae ex rerum natura, ex N, colligi possit; nam apud Colossenses iactatur « philosophia » el pseudodoctores suam sapientiam non quasi elementarem proponebant. Neque | sidera, seu generatim res externae intelligi possunt; a quibus Iudaei in | diebus festis et caerimoniis observandis dependebant ; nam ex eiusmodi observantiis illa philosophia non est enata. Neque apostolus vocabulum hac vel illa notione adhibere poterat; nam errores quos impugnat, certo noluit dicere ortos esse vel ex elementari cognitione rerum, vel. ex contemplatione siderum. Falsa illa philosophia, seu inanis fallacia e TO oxoty ei» TOÙ x6G|.00, xxl oo x«tà Xprotóy — haec inter se opponuntur. Iam in antecedentibus saepius animadvertimus, speciali ratione efferri Christi dignitatem, omnem sapientiam in eo contineri, omnia per eum.esse reconciliata ; et hic statim iterum haec eadem novo modo explicantur. In hisce igitur agnoscendis defecerunt pseudodoctores ; eorum philosophia non eral xat Xpicóv. Illa eral autem xac c ovotyela cod X0G|.00, "el in sequentibus sermo est de religione angelorum, de cultu angelorum, sermo est de principatibus et potestatibus plane devictis. Unde valde probabile efficitur, nexum quendam exsistere inter ccor;ci« et, angelos illos ; quare sententia aliquorum recentiorum, ccotysix cod xócuou esse principes mundi, mundi rectores (Eph. 6,12), ex hac ipsa oppositione valde commendatur. illo, quod Clemens alex. (Rom. 6,55; M. 9,261) et Origenes (ad Ioan. 4,22 ; M. 14,425) ex Praedicatione Petri. (xýpvyua) referunt: xoà a9vot (Iudaei) —Aacvosóowcec dYYyéAot xol doy t£ Ot xal unt xal cef vn. Idem legitur in apologia Aristidis 14. Unde talem nexum sibi effinxerint, haud difficile explicabitur; lob 38,7 astra malutina et angeli pariter laudant Deum et Iud. 5,20 de coelo dimicatum est contra eos: stellae manentes in ordine suo adversus Sisaram pugnaverunt; ipsa lexin multis praeceptis alligata lunae data est per angelos (Gal. 3,19; Hebr. 2,2) et iam Philo novit TIUÈY TÈ ozorysix. Praeterea in eventibus terrestribus angelos operari, multiplici testimonio veteris testamenti apparet (cf. 2 Reg. 24,46. 17; 4 Reg. 19, 95;1 Par. 24,412; 2 Par;..32,21. Ps. 33,85; 34,5; 71,49; 90,14 etc.); in Apocalypsi exhibentur angeli praeesse ventis, aquis, igni (Apoc. 7,1; 14, 18; 16,5), et angelis tuba canentibus oriuntur maximae tempestates et perturbationes in terra et in luna et in stellis (8,7 sq.). Quaesi consideraveris, non mirum libi videbitur ecotysix toù xócu.o» non solum res naturales, sed in iisdem et per easdem operantes spiritus agnovisse etiam tiantur ; ita in libro Iubilaeorum angeli ignis; ventorum, grandinum, fulgurum etc., in libro Henoch angeli stellarum, solis ; item in Ascensione Isaiae, in Oraculis sibyllinis etc. ; demum in Testamento Salomonis legimus inter alia : 4ucic topèv Tà Tpidxovta è% oxotyeia, oi xocuoxpdcopsc TOÙ GxócoU toútou, et spiritus asserunt se esse tà Aeyópeva ccotycix. Apud Essenos quoque doctrina quaedam occulta. de angelis habebatur ; nam iuramento tenebantur cuvcenfoetv to. te tis aloégews «UTV BBAla xol vOv &yY£) ov ovóuaTta (Iosephus, Bell. iud. 2,8,7). /Hanc recentiorum (Spitta, Deissmann, Everling aliorumque) sententiam de szotysío: tamquam potestatibus spiritualibus impugnat quidem Ewald ; at explicationem proponit quae reipsa quam proxime ad illam ` accedat. Verum est quod dicit xzzà «à storyeřa «oU xósuou i. e. secundum "rudimenta sapientiae mundanae (das ABC der Welt) ita debere concipi, út non designetur error ipse, sed norma secundum quam pseudodoctorum scientia hauriatur et proponatur. Et certe si quid contemptus in locutione inest, id ex mente apostoli enuntiari facile intelligitur. Ergo ex hac parte non oritur difficultas. At oritur ex sequentibus. Nam, ut Ew. vult, illa rudimenta scientiae mundanae sunt ipsae illae opiniones adeo pervulgatae, quibus exsistere creduntur 4070 xai &£oucía: et varii earum effectus in res naturales. Et fatetur Ew. insuper Paulum non a limine repudiare illas potestates, sed illas agnoscere devictas a Christo, quatenus per Christum spoliatae sint potentia sua et dominatio earum sit exstincta. En, habemus tà c«otyei« in optima forma «25 pys xo &oucíac, sed simul * j cum insigni apostoli errore, qui exsistentiam ang 'elorum vel in dubium vocet vel ad prima rudimenta mundi referat. Exsistere autem angelos bonós et angelos malos, apostolus clare docet; num id hausit ex « ABC der Welt »? Totius admonitionis ratio affertur, ne scil. aliunde quaerant cognitionem rerum divinarum aut opem spiritualem ;
2:9
v. 9 quia in ipso (in Christo) inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter, berros deitatis : plena, tota et perfecta deitas inhabitat in eo, est seil. discrimen inter 0sóvrc et stórs, deitas et divinitas, sicut similiter inter Deum et divinum, inter esse Deum et esse aliquid divinum, inter naturam et attributa; unde verti debet plenitudo deitatis, quia non solum divinae virtutes seu attributa inhabitant in Christo sed ipsa natura divina (non Gótilichkeit, sed Gottheit). Ilam plus, maius, excellentius fingi nequit, quam «3v 4b zXápgopa cis beótntos, toba copia, tola summa et perfectio deitatis ; x«vo'!xsi condilionem designat permanentem ; inhabitatio nullam dicit mutationem in habitante (Cai.). Cum. emphasi effertur in fine sententiae corporaliter sojxvixos, id quod vario modo concipitur ; Theod. explicat toUcéGtty Óc tv bio couat, tamquam in proprio corpore ; aliter Thph. : hoc est, non operalio quaedam, sed: substantia, o9e(s, ac veluti incorporatus xoi óc copatoles et una hypostasis exsistens cuni assumpto ; alii opponunt ; non solo habitu, sed secundum substantiam, o5s:o86€ (Dam.), o5 gy etx : al corpus tamen per se non habet notionem substantiae, oùcías. Rem declarát Oec. eo modo quo anima habitat in éorpore hominis, seil. inhabitat inconfuse, indivise. Ita declaratur inhabitare, at non corporaliter. Vox quidem potest significare in modum corporis, et eo sensu accipit vocabulum Haupt, et explicat : dum pseudodoctores ex variis partibus suam conquirere volunt aed uw in Christo data est tota plenitudo « per modum unius organismi ». Cum in dise LP NS v. ide iata et corpore mentio fiat, placuit pluribus hic iam corporaliter opponi figurae et umbrae, inhabitare scil. essentialiter, non umbratili quadam ratione; at haec oppositio hoc loco non indicatur. In exemplo ex Eustathio allato opponitur copatixõç locutioni xatà uóvry aAnyopiav ( Wetsten.), ita ut notionem induat: revera, vapaa (non secundum allegoriam, sed couatix®s poeta vocat BoovoAotyov toy "Apny). Si haec notio pluribus exemplis ostendi posset, haud: inepte accomodaretur loco nostro. Alii vident in hoc textu aliquam cognationem cum textu Ioan 1,1.14 : in principio erat Verbum — et Verbum caro factum est, ita ut cwpatıxõs Incarnationem designet; in ipso plena deitas inhabitat per unionem eum corporea substantia seu carne humana in persona Verbi (Est.), ipsa deitas substantiale esse corporeum in Chri to habet (Cai.), vel quia in Christo divina natura non tantum animae, sed etiam corpori unita est (Lap. Nat.) ; etiam Lightfoot censet unice explicari posse cwyatıxõç ex loan. 6 Aótoz oxot évévezo, corporaliter, cum corporea manifestatione. At manent difficultates. Si dicitur iv «òt®, in Christo, iam designatur incarnatio facta ; quomodo ergo coyuazixóc eam designabit? et couattxóc corpus, in modum corporis. Sed quomodo plenitudo deitatis inhabitat in Christo in modum corporis, seu sicut. corpus? Explicant alii in oppositione ad 4copyscoc, incorporaliter, ita scil. 4sov.cos erat plenitudo deitatis in Verbo ante Incarnationem, nunc autem in corpore glorificato: ef. cópx T5; 56055; Phil 3,21. Hanc explicationem a multis proponi et unice intelligatur corpus coeleste et spirituale solis coelitibus conspicuum. Verum scóuz,c5c 86zrc non multum iuvat; nam plenitudo deitatis eliam habitavit in Christo dum gereret corpus mortale, passibile. Ut aptus sensus gignatur, debent adverbia illa significare : dum erat sine corpore, dum est in corpore, ergo in statu incorporeo, in conditione corporea. Adverbia illa certe habent vel habere possunt hanc significationem ; sed tunc sogzzxóc quod cum emphasi in fine, ponitur plane abundat; nam in ipso i. e. Christo eum dicatur, iam exprimitur conditio (Christi) corporalis: et si baec per abundantiam esset repetenda : in Christo, immo dum est iri statu corporali, tunc male poneretur couzzizox in fine, deberet adiungi ad &v «òrọ. Quare haec quoque. explicatio (« the only one tenable ») nequit admitti. Cum ponatur in fine copzzxós, non solum ictum quendam habet, sed etiam oppositionem ad pseudodoctores. Isti autem plenissimam illam nem. Quare dispiciendum erit, habeatne cõpa notionem quandam, ex qua pro souzztxóc apta colligi possit significatio. Atque revera có. dicitur translato quoque sensu ; apud Aristotelem (Rhet. 1 1) £vyüUnnux vocatur-cóax «Tic xíoveoc EPE EI seu vis et nervus ad faciendam persuasionem, apud Lucianum (Hist. c. 23) prooemio opponitur «2 sux «ns iccopízs, dicitur «à cux vs Aékews (cf. Stephan. Thesaurus linguae graecae heit). Hisce itaque suppositis souxzixóc explicari poterit : tote, totaliter, quae notio eo loco et ictum habet et maximam ad opiniones pseudodoctorum oppositionem; et cum cóy. sicul corpus etiam dicatur de pluribus.in unum volumen collectis, «uzc:xóc accipi poterit sensu analogo : inhabitat in.eo omnis plenitudo deitatis modo in unum collecto, seu sum- Uti ipse Christus omni modo est perfectissimus, ita fideles quoque in ipso abundantissime omnia habent quibus ad salutem indigent
2:10
v. 40 et estis in illo repleti ; cf. 2,9; Eph. 4,13; nam de plenitudine eius nos omnes accepimus et gratiam pro gratia (Ioan. 1,16); quomodo iam repleti sint, explicat Chrys. allatis locis illis: conresuscitavit'et consedere nos fecit (Eph. 2,6), si sustinuerimus et conregnabimus (2 Tim. 2,12) ; quomodo non eliam cum ipso omnia nobis donabit (Rom. 8,32) vocans eliam coheredes. Subtilius est aliud, quod etiam habet. Chrys.: « nihil minus habetis quam ille; sicut inillo habitavit, ita etiam in vobis » ; sed: et vos deilate impleti estis, ita Thph. explicat: « eum. enim natura nostra (in Christo per assumptionem) Deo copulata est, nos etiam in ipso divinae naturae facti sumus participes ». Vero sensu Deus in iustis inhabitat : si quis diligit me, inquit Christus, et Pater meus diligel eum et ad eum veniemus et mansionem apud eum faciemus (Ioan. 14,93; cf. Rom. 8,9: 14 ;1 Cor. 3,46; Eph. 3,47; 2 Tim. 4,4). Vide quae dicta sunt ad Eph. 3,17 et ad Phil. 4,11. | In Christo solo omnia iis praesto esse, repetito affirmat apostolus ex summa eius dignitate et dominalione super omnes angelicas potestates : qui est caput omnis principatus et potestatis, x&e«s &oyùs cuiusvis princi- . patus et potestatis: x«9«»/, dominus est Christus, omnes ei subiecli sunt angeli quicumque. Itaque ex parte angelorum nullatenus obscuratur summa Christi ex omni parte excellentia, verum effertur et illustrior redditur. Talia diei ratione habita xevzg dndrns xal vv ocotysíov toù xócuov v. 8 in aperto est positum. Iam v. 11-15 explicat apostolus, quomodo revera in Christo habeant omnia ; exponit quoddixit in v. 10: estis in illo repleti. Nam per Christum egregio modo soluta est servitus veteris foederis, collata est nova vita, victoria reporlala et triumphus de daemonibus. É Tudaeo-christianis facile inhaesit aestimatio circumcisionis, signaculi iustitiae fidei, nam quae ulilitas circumcisionis ? multum per omnem modum (Rom. 3,1; 411 ; Gen. 17,10.11 signum foederis inter me et vos). Quare facile fieri potuit, ut neophytis ex gentibus innuerent, iis aliquid deesse quod ad plenam dignitatem filiorum Dei pertineret. Non urgebant necessitatem circumcisionis ; nam tum Paulus multo aliter locutus esset, uti exemplum habemus in epistola ad Galatas ; at Iudaeos ob circumcisionem aliquo modo praestare, modo loquendi apostoli indicatur tamquam opinio apud Colossenses non incognita ;
2:11
v. 414 in quo et circumcist estis, quidquid emolumenti est, seu cogitatur in circumcisione, habetis in Christo, sed altiore genere circumcisionis circumcisione non manufacta, non terrestri, sed ex causa spirituali et ab auctore coelesti facta ; nam &yegozoftzov refertur ad regiones spirituales, supramundanas; cf. Marc. 14,88; Act. 7,48; Hebr. 9,11.24. Cum circumcisio iam coL. 2,11-12. 329 in vetere foedere tamquam symbolum puritatis consideraretur (cf. Deut. 10,16 ; 30,6; Ier. 4,4), eo facilius sensu translato nomen circumcisionis adhiberi potuit, cum agitur de novo foedere inter Deum'et homines, cuius tessera non est circumcisio carnis, sed circumcisio cordis, qua non caro, sed peccatum tollatur. . Haec enim circumcisio consistit in exspoliatione corporis carnis, per eam fit 2zéx30s:« depositio corporis eius cuius tota indoles est corruptio ac concupiscentia carnis ; hac circumcisione corpus subtrahitur Lyrannidi carnis seu indomitae libidinis (3,9). Quod hic dicitur corpus carnis, alias appellatur ab apostolo corpus peccali: vetus homo noster simul crucifixus est, ut destruatur corpus peccati, et ultra non serviamus peccato (Rom. 6,6). Haecest exspoliatio corporis carnis et eiusmodi fit in circumcisione Christi, ita hoc membrum commode adiungitur, vel per modum appositionis, scil. circumcisione illa quam Christus pro suis instituit, euius ille.auctor est et. quae unice in regno Christi valet; ita simul completur et explicatur illud : fin quo et circumcisi estis. Vocabulum circumcisionis adhiberi, sed sensu prorsus alio, translato, sublimiore, extra controversiam est. Sed cur mentionem circumcisiosufficere, volunt enim arctiorem rationem repetere ex nexu cum polestatibus spiritualibus. Quem in finem supponitur, pseudodoctores in circumcisione carnali iactasse tutamentum potentissimum (amuletum, fuisse subiectos angelicis potestatibus; per Christum. autem omnes potestates spirituales esse devictas (v. 45), et ita per Christum effectum apostolus in subsequente explicatione circumcisionis christianae (v. 12- 15) ullo modo innuit talem effectum et fructum operis sui in oppositione ad circumcisionem iudaicam. | ~ Iam clare exponitur quaenam sit circumcisio Christi et quosnam effectus secum afferat
2:12
v. 12 eonsepulti ei in baptismo, vide Rom. 6,4 seq. consepulti sumus cum illo per baptismum in mortem, ut quomodo Christus surrexit a mortuis per gloriam Patris, ita et nos in novitate vitae.ambuilla exspoliatio corporis carnis. Emersio ex aqua baptismali significat resuscitationem, novam vitam ; quam alteram partem adiungit apostolus non participio (ut consepulti), sed sententia relativa, qua etiam vis et pondus cogitationis melius effertur : in quo et resurrewistis, «in quo» posset referri ad baptismum (Est. Nat.), sed ob aequalitatem structurae (v. 11) melius erit illud referre ad «òrọ et explicare de Christo; baptismo iuncti cum Christo ita covayéc?nrs consuscitati estis; uli mortui estis et sepulti cum eo in baptismo, eodem modo.cum eo suscitati estis. Qui baptizantur, credere debent mortem et/resurrectionem Christi, et hac fide sese pr&eparant ad graliam per baptismum recipiendam. . Ista fides, comes baptismi et praeparatio gratiae etiam hic designatur per fidem operationis Dei qui suscitavit illum a mortuis vt &vepyetac, in suscitatione Christi apparet eximia Dei efficientia (cf. 2 Cor. 13,4; Eph. 1,19.20), sicut eius gloria (Rom. 6,4). Eius fidei rationem et necessitatem apostolus etiam alibi enuntiat: si confitearis in ore tuo Dominum Iesum et in corde tuo. credideris quod Deus illum suscitavit a mortuis, salvus eris (Rom. 10,9). Unde apparet hic plane easdem notiones proponi quas apostolus antea in epistola ad Romanos declaravit. Interpunctio vulgatae est retinenda contra aliquos, qui a verbis « per fidem operationis Dei» novam incipientes sententiam haec verba ad subsequentia trahunt. Sed singulare essel, tam abrupto modo sine ulla particula aut coniunctione novam incipere sententiam. Praetera veteres omnes iungunt haec ad antecedentia et omnino congruit, ut resurrectio nostra spiritualis adseribatur baptismo, cuius praeparalio et comes esse debeat fides (cf. Eph. 5,26 mundans ecclesiam lavacro aquae in verbo vitae); intime enim fidem resurrectionis nostrae a mortuis, Ephraem et graeci iudicant. Haee est itaque circumcisio Christi (v. 11), i.e. quae valet in regno Christi, et quidem non manufacta, quae perficitur in baptismo, in regespeciali modo ad Colossenses applicat. Prius quidem pristinam conditionem miseriae et peccatorum eis in memoriam revocat, quo beneficium collatum pluris aestiment et intelligant, ex quanta potestate tenebrarum erepti sint (1,13)
2:13
v. 13 et vos cum mortui essetis coram. Deo in delictis, peccalis et lapsibus zxoxztóuze:w propriis et praeputzo carnis vestrae et generatim statu et conditione moribusque gentilismi (cf. Cai. Nat. Est. Lap.); sumitur 2xcofivccíx sensu translato quo simul status gentium designatur aversus a Deo el eius legi minime subiectus, ita ut vere dici possit cum Just. eam luem et tabem declarari quae universum genus humanum invaserit. De sensu translato, quo significatur contumacia in Deum, durities cordis, aversio a Deo, vide Deut. 10,16; Ier. 4,4; 9,96. Magna in hac sententia apparet similitudo cum Eph. 2,4.5. Ex hac conditione tenebrarum ereptostranstulit Deus in regnum-Filii sui (1,13) con- | vivificavit cum illo, ex morte spirituali ad vitam coram Deo supernaturalem vocati sunt, sicut Christus ex morle corporis ad vitam gloriosam a Patre suscitatus est, cwm llo i. e. haec vita supernaturalis intime connectitur cum Christo; ob Christi merita simul cum eo et in eo omnes vitam habent ; vide Eph. 2,5 et 4,3 benedixit nos in omni benedictione spirituali in Cliristo. Cum ictu graece repetitur $p34 (493; praebent pauci testes) post convivificavit. : Et cum vita quaedam alia indissolubili modo data sunt: donans vobis quia condonalio peccatorum communis est gentibus et Iudaeis » (Caz.); y2gwsasvos benignam. et gratiosam effert condonationem omnium, quotquot sunt, sine ullo limite; sine ulla particula coniunctionis; per. modum appositionis et declarationis adiungitur : delens quod adversus nos erat chirographum decreti, £&x)s'Vxc, oblitterans, expungens tò yerpóypavov tois òóyuasıv, chirographum quod constabat decretis, praeceptis, ita erit etiam oic õóyuacıv trahi ad sequentia: quod erat contrarium nobis suis decretis ; at contra est ipsa vocis collocatio; plerique prius illud merito re: tinent; de notione vide Luc. 2,4; Act. 17,7. Intelligi legem veterem omnes consentiunt. Et scriptum hoe, quod debitum Iudaeorum testatur, a Iudaeis tum esse confectum Chrys. Oec. Thph. censent, cum dicerent: cuncta quae locutus est Dominus faciemus (Ex. 19,8). At iidem simul etiam monent de debito universo generi humano imposito (Gen. 2,17) et merito etiam Thom. notat: ad omnes loquitur. Nam uti modo incepit apostolus loqui de omnibus, Iudaeis et gentibus donans nobis v. 14, ita pergit quoque. Etsi primo et per se tò yewpóyoxoow voie OYp.xg: velerem legem dieit (TAdM.), tamen locutio haec magis generalis est neque unice ad legem veterem’ coarctatur. Nam ipse apostolus docet gentes quoque habere scientia ipsorum (Rom. 2,15). Ergo gentes quoque habent tale chirographum contra se; culpis coram. Deo obstringuntur et teste apostolo sunt inexcusabiles (Rom. 1,20). Unde quod dicitur quod erat contrarium nobis universim et Iudaeos et gentes tangit. Chirographum aulem non ipsi Iudaei scripserunt (graeci), sed uli éx 3év&zctv clare apparet, Deus legislator cordibus et tabulis inscripsit; nostris autem peccatis exslitit vera quaedam syngrapha, chirographum non debitae pecuniae (Tob. 5,3; 9,5), sed debitoruin, peccatorum (cf. dimitte nobis debita nostra) et hanc syngrapham scripsit Deus quoque, uti apostolus ait : conclusit enim Deus omnia in incredulitate, ut omnium. misereatur (Rom. 11,32). Lectio vulg. praecepti, sententiae damnationis (Thom. Nat. Lap. ). Veteres varie legunt : chirographum debiti nostri dnd. legis, edictum damnationis nos332 EERO O dde it trae, in sententiis (Hilarius), in decretis (Augustinus, apud Sabatier). Ordinem litterae hunc statuit Cai. : delens chirographum quod decretis adversus nos erat; ergo «b toic òóypaciv xo huy yerpóypzpov, qui modus praestat quidem prae altero coniunctionis cum sententia relativa, at N prohibetur item ipsa collocatione. VM Ista deletione seu expunctione chirographi idem ex una parte enunliatur quod dictum est : donans nobis omnia delicta; ex altera aulem parte additur nova sententia, qua ratione illud documentum adeo nobis contrarium sit sublatum et destructum : et ipsum tulit de medio, medium erat inter Deum et nos, contrarium nobis, testans contra nos; tulit de medio, hoc est ex ordine rerum (Caz.), fecit ne appareret (TAph); quomodo sublatum sit et sublatum maneat | (Axe perfectum !), dicitur verbis : affigens illud cruci : subiectum est Deus; ex veteribus, quantum video, unus Cai. id agnoscit et effert: alii immediate omnia de Christo accipiunt. At legitur: convivificavit cum illo, scil. Deus (cf. v. 49), dein additur : donans, delens (Deus scil.), ergo pergi debet: | et Deus tulit de medio, affigens illud cruci; zeosqAóscoc clavis affixit documentum illud cruci. Enuntiatur cruce, morte Christi, haec beneficia delelionis ac «donationis nobis obtigisse. In «0616626 cernunt | documentum illud esse pertusum, laceratum, diruptum, sicut fieri solet, -si quod documentum aut si qua syngrapha iam non valet, sed aboletur. In «à s:2»gó clara est allusio ad 1,14.20 per sanguinem crucis eius et 1,21 in corpore carnis eius per mortem. Quod Deus affigit cruci, locutio est similis illi : sic Deus dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum daret . (Ioan. 3,16); affixit enim illud. cruci, dum Filium suum cruci clavis affigi voluit ac permisit. Apposite monet. Ew. ex usu vocabuli yetedypapov, qui apparet in papyris, N vocabulum nequaquam restringi ad notionem syngraphae (Schuldschein ) vel &y:axojT;; nam ex tredecim documentis quae in duobus primis tomis pap. Ber. Xse6ye29« nominantur, quinque solum sunt syngraphae (Schuldscheine), alia“ testimonia de depositis, de contractibus cum operariis, de contractibus emptionis. Atque eadem varietas notionis et usus vocabuli adverti potest in The >: Oxyrhynchus Papyri, v. g. papyrus 98. 241. 259. 507, etc. Est generatim gocus mentum, seu testimonium scriptum quodvis de re quacumque. In hac sententia simul continetur ablatum et deletum esse maledictum legis (Gal, 3,13) et vetus testamentum abolitum (vide Éph. 2,15.16). l Accedit aliud; simul impletum est, quod Christus dixit : nunc princeps huius mundi eiicietur foras (Toan. 12,31) ; diripientur vasa fortis illius et ipse fortis alligabitur (Matth. 12,29; Mare, 3,27; Luc, 11,22); prosterni debuit deus huius saeculi qui excaecavit mentes infidelium (2 Cor. 4,4), satanas qui se transfigurat in angelum lucis (2 Cor. 11,14),
2:15
v. 45 et exspolians principatus et potestates : ulitur apostolus iisdem nominibus ac in v. 10; debet enim contra pseudodoctores ostendi, illas potestates nihil valere contra Christum, omni vi ac potentia esse exutas et plane Christo esse subditas. Uti enim ex v. 16 (ergo oy) suadetur, propter illas potestates, a quibus vel bona sperabant vel mala timebant, varia statuerant praecepta et observationes; ergo clare debuit apostolus ostendere, illis potestatibus iam nullatenus talem vim seu potentiam inesse. 2 Idqueetiam distinctius enuntiatur: traduxit confidenter palam &3evrpdzcgev èvnappnola, «confidenter palam » unam reddere graecam dictionem, iam Cai. notavit; exposuit eas palam scil. irrisioni et contemptui; exhibuit illos spiritus tamquam captivos, qui triumphum victoris comitari et ornare debent : triwmphans illos in semetipso 0puxveócuc abvobc èv aŭto triumphum agens de eis in eo scil. in Christo ; bene monet Ca:.legendum esse non in semetipso, sed in ipso; « nam ut clare contextus sonat, Deo attribuuntur omnes operationes narratae cum hac sexta triumphali ; et ^quemadmodum Deus descriptus est vivificans, donans, delens, tollens affigensque cruci, ita describitur spolians, traducens et iriumphans (triumphum agens) in Christo ». Quod hic dicitur ¿v «xà potest referri ad «à ccx»pó in v. 14 et ita intelligunt Oec. Theod. Iust. Est. Lap., sed cum Deus sit triumphans seu triumphum agens, potius de Christo (v. 13) videtur intelligendum. Duplex metaphora adhibetur ab apostolo; prior a ducibus petitur victoribus, quibus mos erat victos armis spoliare eaque pro trophaeo figere; secunda sumitur a romanis triumphatoribus qui hostes currui suo triumphali alligatos circumducebant et civibus ostendebant (Nat.). Veteribus et recentioribus nonnullis negotium facessit &zex86vodusvoc. Senten- Paulus usus esse videtur, cf. Lightiodh. Neque obstat fórma verbi; nam, sicuti forma activa ponitur pro mediali, ita forma quoque medialis (deponens) saepius pro activa (Blass 855,1), et id hoc loco eo magis valet, quia notio vocabuli adhibetur metaphorice et transfertur ad regionem spiritualem ; in tali autem usu translato forma medialis verborum Joc habere solet, ut grammatici docent (cf. Hpt.). T Aliqui v. 48 tà; àgy&c xai vkg Bfovsía; propter articulum referri debere recte existimant ad v. 40, id est ad z&enz &cy7ic x«i ¿ķovoias. Quare colligunt, in v. 19 non posse esse sermonem de daemonibus seu potestatibus infernis; sed in data sit, uti docetur Act. 7,53 accepistis legem in dispositione angelorum, angelos dictus. Unde in v. 15 Deum exhiberi sese hoc quasi indumento. et mediatione angelorum exspoliantem, etc. At quis sibi persuadebit adeo facile, Deum exhibere angelos, quorum ministerio usus est, tamquam captivos, de quibus triumphus sit agendus et qui palam irrisioni sint exponendi? Non legis praecipue removenda erant ila quae ex falsa philosophia secundum elementa mundi apud Colossenses spargebantur. Quare potius assumendus erit nexus inter elementa mundi et v. 15 et religionem angelorum in v. 15. Sicut itaque in v. 14 abrogatio legis indicatur, ita in v. 15 statuitur deiectio et clades eorum qui a pseudodoctoribus veluti principes falsae sorun asceseos et religionis (v. 18.21-23) existimabantur. Relictis falsis doctrinis sapiant coelestia -2,46-3,4 -] Quotquot sunt potestates inimicae, vi sua et efficacia QUAL sunt. Unde consequens e est, ul nemo sibi scrupulum suggeri sinat, neve putet se posse observationibus quibusdam vel ab iis quidquam accipere commodi vel incommodum qualecumque avertere. Talem fuisse doctrinam, illarum potestatum immediate ex illa (o?v, ergo) infert conclusionem seu applicationem docet
2:16
v. 16 nemo ergo. vos iudicet, ne quis igitur de vobis iudicium ullum ferat, scilicet vel approbationis, si observatis quae illi praescribunt, vel condemnationis; exemplum habes Rom. 14,3 is qui manducat, non manducantem non spernat; et qui nof manducat, manducantem non iudicet (non quasi impium censeat); Boost 7, £v xócet, In re quae spectet ad manducationem vel ad potionem; -in lege de potione nihil peculiare praescribitur; unde merito concludimus, apud Colossenses istos doctores neophytis non tam observationem legalium voluisse persuadere (circumcisionem omnino non suadebant), quam superslitionem quandam ex illa de angelis doctrina. Ergo ¿v réce: cernitur traditio humana; nam etsi slatuitur cum Cai. Nat. potum ex vase carente aperculo fuisse immundum (cf. Num. 19,15), id non ex lege habetur, sed ex ulteriore quadam conclusione ad libitum excogitata (cf. ulterioris observantiae, quocumque demum titulo (vel legis vel angelorum) commendentur : aut in parte diei festi, scil. in re quae spectet ad ' diem festum (pascha, pentecosten, festum tabernaculorum, festos dies cuiusvis anni), aut neomeniae, novilunii quovis mense, aut sabbatorum, aut sabbati quavis hebdomada. brine due habere significationem singularis (cf. Luc. 4,16. Matth. 12,1 ; ; Marc. 4,21; 3,2; Act. 13,14; 16,13 etc.), vocabulum enim petitum i ex nu aramaica Nn2v et apud Iosephum quoque ss8fz:« notionem singularis numeri habet. Cur autem- PEN: haec legalia et festa annua vel cuiusvis mensis vel hebdomadae iam non sint attendenda, sed relinquenda, ratio affertur
2:17
v. 47 quae sunt umbra futurorum, bonorum. eR i. e. futurorum ratione habita veteris testamenti; ita & pé)ħov Rom. 5,14; tà uà2ovzx bona messiana Hebr. 9,11; item 4$; oixovpévn 4, uéXXovca Hebr. 5,2 regnum messianum; vetus e mentum habet umbram bonorum; corpus autem Christi, vera haec bona supernaturalia perlinent ad Christum, sunt Christi. ý Opponitur umbra et corpus : vetus testamentum iam habuit umbram, novum testamentum habet corpus, ipsas res; sed hae res, hoc corpus iam umbram et lineamenta formarunt veteris foederis. En ratio inter utrumque exhibetur sicut inter umbram et corpus; novum testamentum, corpus, iam proiecit umbram suam ad vetus testamentum ; aliis verbis, quia in Dei decreto talis debuit esse forma novi foederis, tale corpus, ideo vetus foedus convenienti modo est institutum ; umbra aliquo modo refert corporis formam. Bene notat Thom. : corpus, id est veritas rei pertinet ad Christum, sed umbra ad legem. Inde merito inferunt typicam rationem veleris lestamenti ad novum. Proxime quidem umbra refertur ad institutionem festorum, neomeniae, sabbati ; indicatur hisce institutionibus praefigurari bona supernaturalia per Christum data, praefigurari alias quasdam instituliones similes quidem ac longe efficaciores, quibus scil. resipsa in vetere foedere promissa revera conferatur. Sed quod de parte quadam veteris legis asseritur, merito de tota lege valere concipitur ; nam finis legis Christus (Rom. 10,4) et lex paedagogus est ad Christum (Gal. 3,24); lex et prophetae usque ad Ioannem (Luc. 16,16); eodem modo haec notio subest, si Paulus dicit:de variis eventibus : haec autem in figura facta sunt nostri (1 Cor. 10,6) ; item Hebr. 8,5 veteres sacerdotes aaronitici exemplari et umbrae deserviunt coelestium, Hebr. 9,9 tabernaculum erat parabola temporis messiani praesentis, et Hebr. 9,23 manufacta sancta erant exemplaria verorum. Quia itaque iàm nobis praesto est ipsa res, ipsa veritas et bona, corpus, certe stultum esset umbram velle captare, vel ulterius ullo modo prosequi umbram, praesertim postquam jam edocli sunt : et estis in illo nenXnpouévot (v. 10). Quare monentur, ne sibi imponi sinant severitate quadam disciplinae, cultu angelorum et visionibus simulatis
2:18
v. 18 nemo vos seducat wqòeìs bus xocufoxfeuéco : vocem explicat Chrys. xoa oaBsu0T vat éovty, rav mag’ trépo piv d vixn f, xxp'Exépo 92 «b Bpafeiov, si itaque victor praemio seu bravio privatur, et ThdM. : nemo bravium vestrum tollat, et eo modo etiam alii habent : nemo vos depraedetur (Ambrst.), nemo vos privet bravio, defraudet (Cai. Est. Lap.) ; praeter quam notionem Zust. alteriusacceptionis meminit: nemo indignos vos pronuntiet brávio. Atque haec significatio quam maxime huic loco congruit. Nam, uli in v. 16 sermo est de iudicio quod ferunt pseudodoctores, ita tale iudicium vel comminatio etiam hoc loco omnino praeferri debet. Talis comminon obsequantur, non assecuturos esse praemium: seu salutem, et ut tali comminatione asseclas sibi comparare studeant. Verum improbabile videtur, apostolum tantam auctoritatem et vim illis doctoribus attribuere, ut timeat ne fideles aeterna salute privent et ut propterea fideles moneat, ne se sinant. bravio aelernae salutis ab ipsis spoliari. Potius hortatur, ne comminationibus, sententiis, iudiciis illorum se perturbari sinant. Cur autem fidelibus praemiumdenegandum esse opinentur, apparet ex litate et religione angelorum 0£Xov : Oedse apud LXX saepe ponitur pro hebr. vzn sibi complacere in aliqua re; ita Deut. 21,14; Iud. 13,23; 1 Reg. 823: 2 Reg. 15,26; 3 Reg. 9,1; 10,9.13 ; 1 Chron. 28.9; :2 Chr. 9,8; Esth. 6,6.7.11 et in psalmis vicies ita ponitur 02e», etiam aliquoties in Prov. : quare ex tam frequenti usu apud LXX, iste usus et haec significatio certe etiam hoc loco assumi poterit, praesertim quia unice bonum praebet sensum. Ergo doctores sibi complacent in ««zavoooosóvr : vocabulum hoc alias quidem significat virtutem modestiae, humilitatis (Act. 20,19. Eph. 4,2; Phil. 2,3; Col. 3,12; 4 Petr. 5,5) ; at hic manifesto non eo sensu usurpatur in TR E Etiam hi erit recurrendum ad hebr. :
2:19
v. 19 et non tenens puum, non firmiter et fortiter retinentes et servantes, sed ad alia sese convertentes; at qam necessario omne bonum et omnis progrossusa capite dependeat, ergo ab uno Christo, declaratur sequentibus : ez quo 2E 4$, vel secundum sensum, ex Christo, vel ad rem in. universum «zv xeox)*y», unde totum corpus per nexus et coniunctiones 9ià vw Gv xol cuy&écu.ov per nervos et ligamina subministratum et constructum i. e. ex capite quasi fonte vitali totum corpus per nervos et ligamina ista vi vitali instruitur et compingitur, et eo modo corpus instructum. et compactum crescit in augmentum Dei uüker rhy aUEnciw toù Oeoù, l. e. xaT% TOY Osóv ; est augmentum Dei optima secundum Deum vitae ratio xoXueía (Chrys. Oec. Thph.), tale scil. augmentum quale Deus vult et exspectat; Christus vel caput efficit illud incrementum; ceterum pro singulis vide locum plane similem, Eph. 4,16 et explicationem ibi datam. Quod in vita spirituali nisi Christo unitus et iunctus. Fideles autem hane unionem cum Christo iam inierunt; ex illa unione iam infertur conclusio contra illos doctores; uti antea monuit v. 16.18 ne illorum iudiciis et comminationibus sinant se perturbari, ita nunc docet ut illorum praecepta spernant ;
2:20
v. 20 sz (ergo) mortui estis cum Christo cf. v. 12. 13, hac autem morte cum Christo (Rom. 6,3.4) simul plane soluti sunt et exempti ¿rò «àv etotysíov «o9 xósuoo (remoti "sunt procul 2x2) a5 elementis (huius) mundi, hac morte perfecte subtracli sunt eorum dominalioni et auctoritati, si qua erat vel qualiscumque demum fingitur ; quid adhuc tamquam viventes in mundo, in mundo ad quem pertinent et to et ab illis liberato — en quo sensu mundum intelligat — decernitis Soyuasítes0s dogmatizamini (Cat. Est. Lap.), cur adhuc eiusmodi praeceptis adstringimini? sensum vocis passivum graeci et recentiores agnoscunt, quo simul indicatur Colossenses non praeceptis doctorum sese subiecisse, sed doctores talia statuere, qualia recensentur
2:21
v. 21 ne tetigeritis ph yn wnòè yeon ynB8. Olye, en quam ridicule anxii sint omnem contactum et quamlibet contrectationem severe prohibentes ! notat Chrys. 6px xz adtoùvs xoyo9ct, vide quam illos ludificetur! Numerus singularis aptus est ad curam ridiculam mimesi exhibendam, qua unusquisque severe iubetur. In tribus illis fortasse potest aliqua deprehendi gradalio severitalis; 4x:e60x: occupari aliqua re, quidpiam aggredi, gustare, ne tangere quidem. Et de quibusnam rebus talia de- -creto statuuntur? scil. de talibus
2:22
22 nzvy valet affligere se, ieiunare et in LXX ponitur czetvoiv hy py» (cf. Lev. 16,29. 31 ; 23,27.29; Is. 58,3; vide Zahn, Einl. I p. 341). tiàm commefidare. Quare vocabulum de tali ascesi, de ieiunio erit accipendui. Atque hanc notionem etiam veteribus esse cognitam, exempla habes non solum apud Herm. vis. 3,10.6; simil. 5,3,7, sed etiam apud Tertull. ieiunio 12.13.16 qui retinet quoque vocem «««mstvogpooóvrv eamque explicat inediae tolerantiam, ieiunalionem, xerophagiam (M. 2, 970. 972. 976). Laudant itaque et exercent abstinentiam, ieiunium : cum hac vitae tur) religio angelorum, 8onsxsix cultus, veneratio angelorum. Rem bene declarat Augustinus, angelos intelligi principatus quos elementorum mundi praepositos in his observationibus colendos esse arbitrabantur (epist. 149,27 ; M. 33,642). Et Theod. notat in Phrygia et Pisidia talem cultum run perdiu permansisse et meminit concilium apud Laodiceam lege prohibuisse tò «oig &yyéhois mpossóyec0c.. Eius synodi canon 35 (ex anno 360) dicit: quod nón oportet relicta Dei ecclesia abire et angelos nominare; si quis inventus fuerit huic occultae idololatriae vacare, anathema sit. Veteres sermonem esse de mime cultu angelorum pro certo habent ; Deum attingi non posse, oportere per angelos divinam sibi benevolentiam conciliare vel per angelos adduci ad Deum (Theod. Chrys. Dam. Thph.), tamquam sententiam pseudodoctorum referunt ; alii talecommercium cum angelis quaesitum esse censent ad acquirendas vires, cognitiones extraordinarias. Sed ex epistola ipsa nihil eiusmodi colligitur. Unum effertur : Christi dignitas super omnia. . Nonnulli recentiores (uti Zahn, Ew.) negant sermonem esse de cultu angelorum. Ratio potissima quam affert Zahn est, quia Paulus talem idololatriam non potuisset commemorare solum tamquam rem quae illis doctoribus placeret; debuit scil. graviter Colossenses monere, ut caverent (Einl.T p. 333; 340 seq.). Verum tota disputatio Zahn, eo laborat defectu, ut semper cultum latreutitum, cultum verae adoraüonis Supponat; cultum venerationis non cognoscit ; imo ecclesiaeobiicit, quod sibi id postmodum proprium fecerit, quod Theodoretus et dicena velut idololatriam condemnaverint — non attendit: venerari martyres pert missum erat, cur non etiam venerari angelos?—. Hocigitur argumentum : apostolus non invehitur contra idololatriam; Iudaei et Iudaeo-christiani non erant idololatrae : ergo de cultu angelorum non est sermo, omni prorsus vi destituíitur. — Recentes itaque explicant, et potestatibus ? - ^ Illi pseudodoctores praeterea iactant visiones; quae non vidit ambulans; Vextus-sine negatione 4 tópaxev praebetur N ABD cop aeth et apud el editiones criticae habent è &ópaxev &pfovsóov quae vidit investigans, « 'aliquos laxat qui ex visionibus angelicis dicebant cibis abstinendum » (Tert. c. Marc. 5,19). Haec lectio quae vidit potuit scrupulum iniicere quasi apostolus iis adscriberet veras visiones; inde fortasse explicatur cur codices alii praebeant negationem v3, quam codicum "varietatem ad Paul. ep. 149; M. 33,642). Mirum vero est poni pý, cum in tali sententia neeessario où dici debuit; nam £& eo loco vix loco &cw« accipere poteris. Sensus omnino esse pare eos docere quasi aliquid viderint, uti Ephraem dieit. Vocabulum 2ufaceóerv proprie est ingredi, unde Est. , inquirendi adhibetur vox 2 Mach. 2,31 (vulg intellectum colligere). Atque | illos iactasse visiones iam eo fit valde probabile, quia sibi in cultu et veneratione angelorum complacebant; angelos autem hominibus apparere, cor. 2,18-19. 339 sequitur, dummodo Opnoxsie «àv yy. in sua nativa. significatione relinquatur (cf. Sap. 14,27 7 «àv-eiBóJov cnoxeía) et non ad pietatem angelicam, angelis similem detorqueatur. Alii putabant loeum coniecturis esse emendandum (Lightf. Ew.). Sed hisce carere possumus, cum omissa negatione bonus ex$istat sensus; et si visiones illi doctores praetendebant, potuit apostolus quoque scribere 3 &óoaxev. Verum istas visiones plane aliam habere originem statim subdit : frusina inflatus sensu carnis suae, cum v. 16 inceperit, uh oùv «c, etiam in numero singulari pergit, loquens ac si relinquere vellet in medio, sintue plures an unus praecipue doctor. Fons et origo visionum assignatur : flatio, superbia, tumor; et omnia haec esse frustra, vane, temere, nihil valere, Talis enim homo severa sua vivendi ratione, ieiuniis, cultu et ve- non ieiunantes contemnens (cf. Rom. 14,3). Rigida vivendi ratio et alios facile in admirationem pertrahit et eos qui eam exercent nimia sui aestimatione et fuco sublimioris prae aliis dignitatis implere solet, nisi vera iungaturhumilitas. Hanc veram humilitatem deesse, iam satis apparet ex iudiciis de aliis (v. 16.18). Ex y. 16.21-23 illi doctores videntur ieiuniis et xime removere; at ad eorum ignominiam manifestandam et errorem hunc deponendum iis dicitur ab apostolo, ipsos extolli et inspirari carnali appetitu et sensu, non a stiperiore quadam intelligentia; vel si gloriantur se regi bà 709 voóc, apostolus respondet: utique, sed óz5 «ov voće TNS Guoxbe Duy (cf. Lightfoot); cf. Rom. 8,7. Omne bonum et omne incrementum seu augmentum vitae spiritualis Christum in sua capitis dignitate non firmiter habent et retinent prae omnibus, expertes erunt vitae coram Deo crescentis v. 22 quae sunt omnia in interitum ipso usu, quae ipso usu pereunt, quia in ventrem vadunt et in secessum mittuntur; sententia eadem enuntiatur Matth. 15,17 et Marc. 7,19xet eodem modo recte concipiunt graeci, Est. Just. et recentiores; agitur dé rebus quae ad usum deslinantur et quae ita institutae sunt, ut ipso usu intereant; ergo ridiculum est has ipsas res velle removere ab usu. Haec . Sententia additur per modum parenthesis. Neque admitti potest sensus : haec omnia usu sunt in interitum hominum, in documentum et damnationem hominum; quae verba aliqui concipiunt verba doctorum, quibus suis decretis vim addant, alii autem in eis vident seriam admonitionem : tibus (cf. Lap.). At res sunt ei; 90oodv, in corruptionem, non dicitur in corruptionem hominum; res eo Aso quod consumuntur (&xoye/£set, abu- Su) corrumpuntur. Tali parenthesi interposita de materia praeceptorum iam. assignat apostolus originem et naturam eorum : secundum praecepta et doctrinas hominum, quae verba referuntur ad õoypatičecðhe v. 20. 21, ista dogmata seu statuta non habent originem quandam altiorem, cui debeatur auctoritas et veneratio; traditiones sunt hominum, cf. v. 8; et Is. 29,13 colunt me mandato hominum et doctrinis : quae verba Christus quoque contra pharisaeos in medium protulit (Matth. 15,9; Marc. 7,7). Ita negat apostolus visiones vel institutionem seu doctrinam angelicam, si quid eiusmodi praelenderint. Dein in v. 23 graviter describit, cuius tandem generis sint ista praecepta et doctrinae. Duo praestat : fucum et speciem sapientiae et honoris illis detrahit, affirmat ea tendere ad explendas malas concupiscentias. Sententia ita commode legitur :; &ztv&. èst Tpos TÀànopovhy ts caexóc, quae sunt... ad saturitatem carnis; reliqua pars exhibet, quid prae se ferre et appetere praetendant. Iam ad singula : &1tv& &cvty quippe quae sunt, introducitur eo modo accuralior quaedam' descriptio, et £&zw« arcte adnectitur ad «à &vcd) aca xoà 9:8. t. à. in v. 92, quibus tota vivendi et docendi ratio illorum breviter perstringitur. Sequitur, quid externa quadam specie seu fama prae se ferant : rationem quidem habentia, hóyov piv Eyowcx, veteres fere explicant speciem quidem sapientiae habent, recentiores pro specie vel simulatione quandoque malunt interpretari : famam quidem sapientiae habent (cf. Hpt.); Chrys. hóyov, où 8óvagav, Apa ovx &Ańðeræv ( Thph.), Oec. Aóyov, où noayuata, u&Ahov BE mıðavohoyiaçs AóYov Vv (tenuem persuasionis rationem). Sibi attribuunt profundiores cognitiones et speciem seu famam sapientiae sibi efficiunt iz superstitione et humilitate: ¿v instrumentale accipi potest, vel Zn ea re quae est etc., ¿v £0c:.00enoxíz in cultu voluntario, quem sponte suscipiunt, et sibi imponunt (v. 18) et ««xewogposáva, vide v. 18, in ieiuniis, in voluntaria ieiunatione; qualem cultum sibi assumant, non dicidum corpori xe gebly cóy.azoc vexatione, duritie corporis, imparcentia corporis (uti vocem fingunt Cat. Est. Lap.), in austeritate qua corpori non parcunt. Si vero xai omittitur, osiy apuro; appositio est ad antecedentia, qua dicitur totam eorum sapientiae speciem consistere in asperitate et vexatione corporis; et in omnibus illis non in honore aliquo, 09X &v zu ctt, in lota eorum agendi ratione non deprehendi quidquam quod honorificum sit, in quo verus quidam honor situs agnosci possit. Ita superbia illorum perstringitur et demum explicite enuntiatur, haec omnia revera solum esse xoc rànopovhy tis oxpxóc, carnis, ut satisfaciant naturae corruptae, ut expleant appetitus et cupiditates carnis. Indicat apostolus, superbam illam severitatem et austeritatem nihil aliud esse quam inflationem sensus carnis (v. 18); sublimia iactant, sed iacent humi. Graeci et ex latinis interpretibus Est. Nat. Lap. ultimam partem plane aliter concipiunt : sapientiam illam et praecepta talia esse, per quae corpori debitus honor pertinens ad iustam saturitatem negetur. At profecto, si Paulus debitam corporis sustentationem voluisset designare, nunquam dixisset mods nAnsowovhy tis cxpxóc, nam. zJsp.ov, non simplicem saturitatem dicit, sed abundantiam, nimiam satietatem ; cf. Ex. 16,8. Deut. 33,23. Os. 43,6 (&vex2-o01sav ele xX)mopoviv), Hab. 2,16 elc.; locos apud profanos exhibet Wetstenius, componitur. zXnspovw xz ifm, xpcm)n elc. Porro cur diceret apostolus nunc ths s«pxó;, cum tamen modo adhiberet vocem couaros ? Ea in re mentione digna est paraphrasis Iust. qui rectum sensum fere attigit : « speciem quidem nonnullam habent sapientiae dogmata illa et instituta, quod cultum voluntarium, animi submissionem, denique neglectum corporis et eorum quae ad corpus spectant contemptum doceant; re tamen vera nullius pretii censenda sunt, cum in iis tantummodo rebus versentur quibus haec caduca et. mortalis caro farcitur ». At plus tamen apostolum indicasse certum est. Textus non caret difficultate; non adest particula quae correspondeat piv;aliqui eo loco ponunt oix &v tia zv, trahentes hoc. membrum ad sequentia ; sed tum requireretur tamen particula adversativa: quae, spelem carnis. Etiam constructio proposita &z:v& ¿otv cum praedicato «eic m)nsuovfv sensum quidem aptum praebet; at ob longiorem illam parenobscuritate quadam involvitur, ita ut merito suspicio oriatur textum non esse rite traditum. — Singularis est explicatio aliquorum anglicanorum: « but are not of any value against the indulgence of the flesh » (ef. Lightf.), quae tamen interpretatio neque ad notionem nominis ttu% neque ad usum praepositionis zgós consentanea est, neque notioni vocis minsgový (copia, abundantia, satietas) congruit. r | | Exposuit apostolus quo tandem tenderet sapientia illa — z25« Tinawovhy vhs capxós — et ostendit, in quibus rebus consisteret, in iis & èstıv mávea - eic plopàv v7, &xoyeíiss: — sed quid eius modi ad fideles, qui ad novam vitam spiritualem resurrexerunt? Ideo in oppositione ad doctores illos et eorum sapientiam apostolus, monet 3,4 igitur, si consurrezistis cum Christo, cf. 2,12.20 : iis graviter in mentem revocat novum statum in quem ingressisunt; conditio in re notissima valet ad exhortationem augendam et ad animos stimulandos, quandoquidem igitur consuscitati estis Christo; oj» proxime refertur ad 4,20; quae sursum sunt quaerite, ipsos Deus conresuscitavit et consedere fecit in coelestibus in Christo, Eph. 2,6; unde quam maxime opportuna est. repetita adhortatio v. 2 tà čv», quae sursum sunt sapite, omnibus viribus voluntatis (quaerite) et intellectu (spovsivs) bona coelestia prosequimini, non quae super terram, Tà Emi ts yis appetunt et quaerunt pseudodoctores, uti apparet ex 2,8. 16.21. Notat. Chrys. : non satis habuit dicere tà vw, neque ubi Christus est, sed quo mentem evexit? in dextera Dei sedit, quo magis a terra animum nostrum abduceret. Totum quippe fidelium studium dirigitur ad coelestia, ad finem altiorem, cui reliqua omnia subservire debeant. Nam in baptismo vetus homo, appetens rerum terrenarum, mortuus est
2:2
1. Cristologia. - Per P. la novità del cristianesimo consiste nella rivelazione del Verbo « mistero di Dio, il Cristo, in cui sono nascosti tutti i tesori della sapienza e della conoscenza » (Col. 2, 2, 3). Alla rivelazione frammentaria degli antichi profeti Dio ha sostituito quella perfetta per mezzo di suo Figlio, « mediante il quale pure ha creato i mondi, il quale, essendo l'irradiamento …
… E quando « il Verbo si fece carne », si ebbe la manifestazione sensibile (epiphania, theophania) del mistero di Dio. E egli stesso il mistero di Dio (Col. 2, 2), cioè la manifestazione di Dio, attraverso il velo sensibile della natura assunta, la quale la nasconde e la svela nello stesso tempo. …
2:6
E. aveva ammaestrato (Col. 1, 7; cf. 2, 6 sg.) i fedeli di Colosse (v.; cf. inoltre COLOSSESI, EPISTOLA ai). In Col. 4, 12 sg. E. saluta la comunità a cui appartiene, come nativo della stessa città di Colosse e come organizzatore a capo. …
1, 2, 9, 12; Philip. 4, 9; Col. 2, 6; 4, 17; I Thess. 2, 13;
… Nel Nuovo Testamento ricorre con insistenza il monito alla vigilanza contro le insidie tese alla f. dai nemici della verità (Rom. 16, 17; II Cor. 11, 3; Eph. 5, 6-11; Col. 2, 6-8; I Tim. 1, 3 agg.; Hebr. 13, 9; II Pt. 3, 17; II Io. 7-11). La Chiesa, in stretta aderenza al diritto naturale e allo spirito delle norme apostoliche, ha provveduto alla tutela della …
… Come mai avrebbe imposto a tutti, in maniera così energica, di non farlo mai? (Rom. 16, 17; Col. 2, 6-9; II Thess. 3, 6; Eph. 4, 13-14).
2:8
II. CENNI DI SVILUPPO STORICO. - L'indirizzo negativo si richiama spesso alla condanna di s. Paolo dei filosofi (Rom. 1, 18 seg.) e della filosofia (I Cor. 3, 9; Col. 2, 8) e insiste sulla corruzione della natura umana dopo il peccato; l'indirizzo positivo si richiama al fatto della presenza di elementi specificamente filosofici nella stessa S. Scrittura …
… La presenza del pericolo giudaico (3, 2-11; cf. però Col. 2, 8-23) fa pensare a un periodo non lontano dalla crisi galarica (V. GALATI, EPISTOLA 31). Ma sono criteri facilmente esposti a interpretazioni soggettive. …
2:9
… A Io. 1, 14 corrispondono Col. 2, 9 e Phil. 2, 6. In questi passi dell'epistolario paolino si trova già chiaramente insegnata la dottrina da s. Giovanni sistemata poi nel suo prologo, in cui domina il L. eterno, distinto …
2:11
… E mentre voi eravate morti per i vostri peccati e per l'incirconcisione della vostra carne, Dio vi ha reso la vita con lui (συνεξωποσίχασιν) perdonandovi tutti i peccati » (Col. 2, 11-13).
… L'autore di questa Summa, che può ben essere il noto inquisitore domenicano s. Pietro Martire (v.), ricorda di aver confutato, col testo Col. 2, 11-12, il circonciso Alberto Bustignano, a Bergamo. …
CIRCONCISIONE (DAL LAT. CIRCUMCISIO, «TAGLIO INTORNO»; GR. ΠΕΡΙΤΟΜΉ; EBR. MILĀH)
… i convertiti dalla gentilità, presero posizione gli Apostoli nel convegno di Gerusalemme (Act. 15, 1 sgg.) e soprattutto s. Paolo, che a più riprese dimostrò l'inutilità del rito dopo la morte redentrice di Cristo (cf. Gal. 5, 2 sgg.; 6, 12 sgg.; Col. 2, 11 sgg.; ecc.).
… dell'uomo rigenerato è lo s. nuovo immesso da Dio (predetto da Ez. 11, 19-20; 36, 26-27; cf. Ps. 50, 12), che costituisce l'uomo nuovo o creatura nuova (Eph. 4, 22-24; Col. 3, 9-10; II Cor. 5, 17; Gal. 6, 15); rimuove « il corpo della c. » o carnale (Col. 2, 11).
2:14
… Nelle Epistole, specialmente in quelle di Paolo, contro il pericolo di alcune tendenze gnostico-giudaiche che esageravano l'importanza ed il culto degli a., si insiste sulla loro subordinazione a Cristo (Col. 2, 14 sgg.; Gal. 3, 19; Hebr. 1, 14 sgg.). …
… non in sapienza di parole, ma perché non sia resa vana la C. del Cristo » (I Cor. 1, 17); « Non giudicai di sapere tra di voi alcuna cosa, se non Gesù Cristo, e questo crocifisso » (I Cor. 2, 2; cf. Gal. 2, 19; 5, 11; Eph. 2, 16; Col. 1, 20; 2, 14). I SS. Padri seguirono la medesima via.
… mosaica si trova nell'ellenismo giudaico (III Mach. 1, 3; Giuseppe Flavio, Apologia, 1, 24). Nel Nuovo Testamento il senso è di ordinanza, decreto sia imperiale (Lc. 2, 1; Act. 17, 7), sia degli Apostoli (Act. 16, 4), sia mosaico (Eph. 2, 15; Col. 2, 14). I precedenti significati s'incontrano tutti
2:15
… seguaci di S. (Apoc. 2, 9-13; 3, 9), contro gli apostati che tornano a S. (I Tim. 5, 15), il cristiano deve resistere, combattere con le armi dello spirito (I Pt. 5, 9; Iac. 4, 7; Eph. 6, 10-17). Cristo lo ha sconfitto sulla croce e sarà annientato (Col. 2, 15; II Cor. 10, 5). Dio schiacerà il «serpente antico» (Gen. 3, 15) sotto i piedi dei fedeli (Rom. 16, 22). Il mondo di S. combatte ora Gesù e i suoi, ma Gesù alla fine vincerà e conquisterà …
2:16
… 3, 19; cf. Hebr. 2, 3), onde è vanto precipuo d'Israele (Rom. 9, 4), condotto da essa, come da un pedagogo, a Cristo (Gal. 3, 24); che osservandola si viene dichiarati giusti (Rom. 2, 13; 10, 5; Gal. 3, 12); che era l'ombra di Cristo futuro (Col. 2, 16), nel quale ha trovato il proprio compimento (τέλος; Rom. 10, 4). Per l'altra, si accusa la L. di non avere condotto nulla alla perfezione (Hebr. 7, 19); di essere provocatrice …
… 2, 27). S. Paolo rimprovera ai Galati, convertiti al cristianesimo, l'osservanza, secondo la legge mosaica, dei giorni, dei mesi, dei tempi e degli anni (Gal. 4, 10) e avverte i Colosssesi che non vige più l'obbligo di osservare i noviluni e i sabati (Col. 2, 16). Gli Apostoli e i primi cristiani, se per qualche tempo si riuniscono, insieme con i Giudei, nel giorno di sabato per la lode a Dio (Act. 2, 46; 3, 1; 5, 12; 21, 26), ben presto hanno …
… Ma il carattere di giorno religioso fu posticipato alla Domenica (v.), non senza contrasti da parte dei primitivi giudeo-cristiani (cf. Col. 2, 16).
2:18
… Dio, la sua corte celeste, sempre in sua presenza (cf. Mt. 18, 10). E sebbene si metta fortemente in guardia contro il culto mal compreso degli Angeli, a cui, tra gli altri, alcuni circoli di Colossi sembrano essere stati proclivi (cf. Col. 1, 9-20; 2, 18-23) e si accentui fortemente la loro subordinazione a Cristo (p. es.: Hebr. 1, 5-2, 18) tuttavia non viene affatto intaccato il principio generale della liceità ed utilità della loro venerazione.
2:19
… Insomma, l'u. d. C. come tale riguarda tutti i legami con cui essa è congiunta come corpo al suo capo Gesù Cristo; verità che ricorda s. Paolo in Col. 2, 19, esortando ad attenersi « al capo, da cui tutto il corpo disposto e compaginato per mezzo dei legamenti e delle giunture, cresce con aumento, che è da Dio ». Causa effettiva prossima …
2:20
… Questa asserzione è confermata da molte altre espressioni di s. Paolo e del Nuovo Testamento in genere, nelle quali si descrive la vita cristiana che si inizia e si svolge in unione con Gesù (cf. Eph. 2, 5-7; Col. 2, 20; 3, 3; I Pt. 3, 21; Phil. 3, 10, ecc.). …
L'idea cristocentrica della sua teologia domina anche l'etica di P., che ama parlare di « morte » e di « risurrezione » morale (Rom. 6, 4, 6, 11; Col. 2, 20-3, 8), della necessità di « spogliarsi » dell'antica personalità (= Adamo) per « rivestirsi » della nuova (= Cristo; cf. Rom. 13, 14; Eph. 4, 20-24; Col. 3, 9-11). Come nella cristologia …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.