The Prophet bewaleth the Iewes destruction, 9. for their blinde obstinacie; 17. prophecying the Gentiles conuersion.
1Woe to Ariel, to Ariel the city which David took: year is added to year: the solemnities are at an end.Guai ad Ariel, ad Ariel città, che fu espugnata da Davidde: un anno si aggiunga ad un anno: le solennità saranno finite.VVOE to Ariel, Ariel the citie, which Dauid ouercame: yeare is added to yeare: the solemnities are at an end.Væ Ariel, Ariel / civitas, quam expugnavit David ! / additus est annus ad annum: / solemnitates evolutæ sunt. 2And I will make a trench about Ariel, and it shall be in sorrow and mourning, and it shall be to me as Ariel.Ed io circonderò Ariel d'assedio, ed ella sarà in duolo, ed in afflizione, e per me sarà come Ariel.And I wil make a trench about Ariel, and it shal be sorowful & moorning, and it shal be to me as Ariel.Et circumvallabo Ariel, / et erit tristis et mœrens, / et erit mihi quasi Ariel. 3And I will make a circle round about thee, and I will cast up a rampart against thee, and raise up bulwarks to besiege thee.E te cingerò tutt'all'intorno quasi di corona, e alzerò terra contro di te, e fabbricherò dei fortini per assediarti.And I wil compasse as a sphere round about thee, and wil cast a rampier against thee, and place munitions to besiege thee.Et circumdabo quasi sphæram in circuitu tuo, / et jaciam contra te aggerem, / et munimenta ponam in obsidionem tuam. 4Thou shalt be brought down, thou shalt speak out of the earth, and thy speech shall be heard out of the ground: and thy voice shall be from the earth like that of the python, and out of the earth thy speech shall mutter.Tu sarai umiliata, da terra aprirai tua bocca, e dalla polvere si faran sentire le tue parole: e dalla terra scapperà fuor la tua voce come di pitonessa, e dalla polvere la fioca tua voce.Thou shalt be humbled, thou shalt speake out of the earth, and out of the gronnd thy speach shal be heard: and thy voice shal be out of the earth as the Pythons, and out of the ground thy speach shal mutter.Humiliaberis, de terra loqueris, / et de humo audietur eloquium tuum; / et erit quasi pythonis de terra vox tua, / et de humo eloquium tuum mussitabit. 5And the multitude of them that fan thee, shall be like small dust: and as ashes passing away, the multitude of them that have prevailed against thee.E la moltitudine di que', che ti sbatteranno sarà come minuta polve: e la moltitudine di que', che ti han soggiogata come svolazzante favilla:And the multitude of them that fanne thee shal be as smal dust: and as issles passing away, the multitude of them, that haue preuailed agaynst thee.Et erit sicut pulvis tenuis multitudo ventilantium te, / et sicut favilla pertransiens multitudo eorum qui contra te prævaluerunt;
6And it shall be at an instant suddenly. A visitation shall come from the Lord of hosts in thunder, and with earthquake, and with a great noise of whirlwind and tempest; and with the flame of devouring fire.E sarà cosa repentina, e di un momento. Il Signore degli eserciti la visiterà in mezzo a' tuoni, e a' terremoti, e romorio grande di turbini, e di tempesta, e di fiamma di fuoco divoratore.And it shal be sodenly forthwith. It shal be visited of the Lord of hostes in thunder, and earth quake, and with great voice of whirlewind and tempest, and with flame of deuouring fyre.eritque repente confestim. / A Domino exercituum visitabitur / in tonitruo, et commotione terræ, et voce magna / turbinis et tempestatis, et flammæ ignis devorantis. 7And the multitude of all nations that have fought against Ariel, shall be as the dream of a vision by night, and all that have fought, and besieged and prevailed against it.E la moltitudine di tutte quelle genti, che han combattuto contro Ariel, e tutti i soldati, che la hanno assediata, e la hanno vinta, saran come un sogno, e visione notturna.And the multitude of al nations, that haue fought agaynst Ariel, shal be as the dreame of a vision in the night, and al that haue waried, and beseged & preuailed agaynst it.Et erit sicut somnium visionis nocturnæ / multitudo omnium gentium quæ dimicaverunt contra Ariel, / et omnes qui militaverunt, et obsederunt, / et prævaluerunt adversus eam. 8And as he that is hungry dreameth, and eateth, but when he is awake, his soul is empty: and as he that is thirsty dreameth, and drinketh and after he is awake, is yet faint with thirst, and his soul is empty: so shall be the multitude of all the Gentiles, that have fought against mount Sion.E come uno, che ha fame, si sogna di mangiare, e svegliato che è, si sente vuoto, e come uno, che ha sete si sogna di bere, e svegliato che è il meschino, tuttora ha sete, e trafela; così avverrà a tutte quelle genti, che han preso a combattere contro il monte di Sion.And as he that is hungrie dreameth, & eateth, but when he is awake, his soule is emptie: & as he that is thirstie dreameth, and drinketh, and after he is awake, faint as yet thirsteth, and his soule is emptie: so shal the multitude be of al the Gentiles, that haue fought agaynst mount Sion.Et sicut somniat esuriens, et comedit, / cum autem fuerit expergefactus, vacua est anima ejus; / et sicut somniat sitiens et bibit, / et postquam fuerit expergefactus, lassus adhuc sitit, / et anima ejus vacua est: / sic erit multitudo omnium gentium / quæ dimicaverunt contra montem Sion. 9Be astonished, and wonder, waver, and stagger: be drunk, and not with wine: stagger, and not with drunkenness.Restate stupidi, e fuori di voi, ondeggiate, e barcollate, siate ubriachi, ma non di vino: traballate, ma non per ebbrezza;Be astonied, and meruel, wauer, and stagger: be ye drunke, and not of wine: be moued, & not of drunkenes.Obstupescite et admiramini; / fluctuate et vacillate; / inebriamini, et non a vino; / movemini, et non ab ebrietate.
10For the Lord hath mingled for you the spirit of a deep sleep, he will shut up your eyes, he will cover your prophets and princes, that see visions.Perocché il Signore ha mesciuto a voi lo spirito di sonnolenza, e chiuderà gli occhi vostri, e velerà i profeti, i principi vostri, che veggono delle visioni.Because our Lord hath mingled vnto you the spirit of drowsines, he wil shut your eyes, he wil couer your prophetes and princes, that see visions.Quoniam miscuit vobis Dominus / spiritum soporis; claudet oculos vestros: / prophetas et principes vestros, qui vident visiones, operiet. 11And the vision of all shall be unto you as the words of a book that is sealed which when they shall deliver to one that is learned, they shall say: Read this: and he shall answer: I cannot, for it is sealed.E la visione di tutti questi sarà per voi come parola di libro sigillato, il quale ove diasi a uno, che sa di lettera, e se gli dica: Leggilo; egli risponderà: Non posso, perché è sigillato.And the vision of al shalbe vnto you as the wordes of a booke sealed: which when they shal geue to him that knoweth letters, they shal say: Read this: and he shal answer, I can not, for it is sealed.Et erit vobis visio omnium / sicut verba libri signati, / quem cum dederint scienti litteras, / dicent: Lege istum: / et respondebit: Non possum, signatus est enim. 12And the book shall be given to one that knoweth no letters, and it shall be said to him: Read: and he shall answer: I know no letters.E se sarà dato ad uno, che non sa leggere, e se gli dica: Leggilo; risponderà: Non so leggere.And the booke shal be geuen to one that knoweth not letters, and it shal be sayd to him: Reade: and he shal answer: I know not letters.Et dabitur liber nescienti litteras, / diceturque ei: Lege; / et respondebit: Nescio litteras. 13And the Lord said: Forasmuch as this people draw near me with their mouth, and with their lips glorify me, but their heart is far from me, and they have feared me with the commandment and doctrines of men:E il Signore ha detto: Perchè questo popolo colla bocca si appressa, e colle sue labbra mi onora, ma il cuor di lui è lungi da me, e a me rendon culto secondo i riti, e i documenti degli uomini;And our Lord sayd: Because this people approcheth with their mouth, and with their lippes glorifieth me, but their hart is far from me, and they haue feared me by the commandement and doctrines of men:Et dixit Dominus: Eo quod appropinquat populus iste ore suo, / et labiis suis glorificat me, / cor autem ejus longe est a me, / et timuerunt me mandato hominum et doctrinis,
14Therefore behold I will proceed to cause an admiration in this people, by a great and wonderful miracle: for wisdom shall perish from their wise men, and the understanding of their prudent men shall be hid.Per questo, ecco, che io novellamente farò in questo popolo cosa mirabile, prodigio grande, e stupendo; imperocché perirà la saggezza de' savj, e il sapere de' suoi prudenti svanirà.therfore behold I wil adde to make admiration to this people, by a great and wonderful miracle: for wisdom shal perish from their wise men, and the vnderstanding of their prudent shal be hid.ideo ecce ego addam ut admirationem faciam / populo huic miraculo grandi et stupendo; / peribit enim sapientia a sapientibus ejus, / et intellectus prudentium ejus abscondetur. 15Woe to you that are deep of heart, to hide your counsel from the Lord: and their works are in the dark, and they say: Who seeth us, and who knoweth us?Guai a voi, che vi rintanate nel vostro cuore, per celare al Signore i vostri disegni: costoro fanno i fatti loro nelle tenebre, e dicono: Chi ci vede, e chi ci scuopre?Woe vnto you that are deepe of hart, to hide your counsel from our Lord: whose workes are in darkenes, and they say: Who seeth vs, and who knoweth vs?Væ qui profundi estis corde, / ut a Domino abscondatis consilium; / quorum sunt in tenebris opera, / et dicunt: Quis videt nos ? / et quis novit nos ? 16This thought of yours is perverse: as if the clay should think against the potter, and the work should say to the maker thereof: Thou madest me not: or the thing framed should say to him that fashioned it: Thou understandest not.Perversa immaginazione, che è questa vostra! come se la terra impastata si inalberasse contro il vasaio, e il vaso dicesse a lui, che formollo: Tu non m'hai fatto: e l'opera a colui, che la fece: Tu non hai intelletto:This your cogitation is peruerse: as if the clay should thinke against the potter, and the worke should say to the maker therof: Thou madest me not: or the thing formed should say to the fashioner therof: Thou vnderstandest not.Perversa est hæc vestra cogitatio; / quasi si lutum contra figulum cogitet, / et dicat opus factori suo: Non fecisti me; / et figmentum dicat fictori suo: Non intelligis. 17Is it not yet a very little while, and Libanus shall be turned into charmel, and charmel shall be esteemed as a forest?Non è egli vero, che tra poco, ed in breve il Libano diventerà il Carmelo, e il Carmelo diventerà un bosco?Shal not yet within a litle while, and in a short time Libanus be turned into Charmel, & Charmel reputed for a forest?Nonne adhuc in modico et in brevi / convertetur Libanus in carmel, / et carmel in saltum reputabitur ?
18And in that day the deaf shall hear the words of the book, and out of darkness and obscurity the eyes of the blind shall see.E udiranno in quel dì i sordi le parole del libro, e dalle tenebre, e dalla caligine riavranno la luce gli occhi de' ciechi.And in that day the deafe shal heare the wordes of the booke, and out of the darkenes and mist the eies of the blinde shal see.Et audient in die illa surdi verba libri, / et de tenebris et caligine oculi cæcorum videbunt. 19And the meek shall increase their joy in the Lord, and the poor men shall rejoice in the Holy One of Israel.E i mansueti si rallegreranno ogni dì più nel Signore, e i poveri esulteranno nel Santo di Israele;And the meeke shal adde ioyfulnesse in our Lord, and the poore men shal reioyce in the holie one of Israel.Et addent mites in Domino lætitiam, / et pauperes homines in Sancto Israël exsultabunt; 20For he that did prevail hath failed, the scorner is consumed, and they are all cut off that watched for iniquity:Imperocché il soperchievole è abbattuto, lo schernitore è consunto, e sono sterminati tutti coloro, che vegliavano per mal fare:Because he hath fayled that did preuaile, the scorner is consumed, and they are al cut downe that watched vpon iniquitie:quoniam defecit qui prævalebat, consummatus est illusor, / et succisi sunt omnes qui vigilabant super iniquitatem, 21That made men sin by word, and supplanted him that reproved them in the gate, and declined in vain from the just.Quelli, che colla parola inducevano gli uomini a peccare, e supplantavano chi alla porta li riprendeva, e senza ragione si sono allontanati dal giusto.that made men sinne in word, and supplanted him that reproued them in the gate, and declined in vayne from the iust.qui peccare faciebant homines in verbo, / et arguentem in porta supplantabant, / et declinaverunt frustra a justo. 22Therefore thus saith the Lord to the house of Jacob, he that redeemed Abraham: Jacob shall not now be confounded, neither shall his countenance now be ashamed:Per questo il Signore, che riscattò Abramo, alla casa di Giacobbe dice questa parola: Non adesso sarà confuso Giacobbe, e non arrossirà adesso il volto di lui;For this cause, thus sayth our Lord to the house of Iacob, he that redemed Abraham: Iacob shal not now be confounded, neither shal now his countenance be ashamed:Propter hoc, hæc dicit Dominus ad domum Jacob, / qui redemit Abraham: / Non modo confundetur Jacob, / nec modo vultus ejus erubescet; 23But when he shall see his children, the work of my hands in the midst of him sanctifying my name, and they shall sanctify the Holy One of Jacob, and shall glorify the God of Israel:Ma allorché vedrà i suoi figliuoli, opera delle mie mani, che glorificheranno il nome mio in mezzo ad essi, e glorificheranno il Santo di Giacobbe; e celebreranno il Dio d'Israele:but when he shal see his children, the workes of mine handes in the middes of him sanctifying my name, and they shal sanctifie the holie one of Iacob, and shal preach the God of Israel,sed cum viderit filios suos, / opera manuum mearum in medio sui / sanctificantes nomen meum, / et sanctificabunt Sanctum Jacob, / et Deum Israël prædicabunt;
24And they that erred in spirit, shall know understanding, and they that murmured, shall learn the law.E quelli, de' quali spirito vivea nell'errore, avranno scienza, e quelli, che mormoravano, appareranno la legge.and they that erre in spirit, shal know vnderstanding, and the mutteters shal learne the law.et scient errantes spiritu intellectum, / et mussitatores discent legem.
29:1
Challoner
Ariel. This word signifies the lion of God, and here is taken for the strong city of Jerusalem. (Challoner)
Worthington
It was destroyed by the Chaldeans, (4 Kings xxv.) and still more by the Romans, 40 years after. (Calmet) (Worthington)
Haydock
Took. Septuagint. The Hebrew means also "inhabited." (Haydock)
The invasion (Haydock) of Sennacherib is here foretold (Forcr.[Forerius?]) two years before, Isaias 31:10.
29:2
Trench. Sennacherib did not besiege the city, Isaias 37:33. But he made preparations for it, and his sentiments are expressed, (Calmet) together with the fatal consequences which he felt, when his army was offered up (Haydock) as a victim on the altar of holocausts, ver. 1.
29:3
Calmet
Circle. Thus provisions were cut off. (Calmet)
29:4
Challoner
The Python. The diviner by a spirit. (Challoner)
Calmet
Jerusalem shall hardly dare to make a noise. (Calmet)
29:5
Haydock
Away. The numbers, and speedy downfall of the Assyrians, are described. (Haydock)
29:6
29:7
It, in their dreams.
29:9
Haydock
Be, etc. Though God spared the city, for the sake of the good, He will not fail to punish scoffers, in due time, as He now declares. (Haydock)
Drunkenness. You shall suffer for your crimes, (chap. 28:7.) or be affrighted.
29:10
St. Chrysostom
Sleep, or compunction, (Romans 11:8.; Calmet) denoting their obstinacy. (St. Chrysostom)
Haydock
Visions. Protestants, "the seers." (Haydock)
Haydock
The Jews perceived but very imperfectly the meaning of the prophets, when they spoke of a future Redeemer, God and man. They are now more infatuated, (Calmet) having a veil on their hearts, 1 Corinthians 4:3. Both learned and ignorant refuse to believe, excusing themselves, ver. 12. (Haydock)
Calmet
The more they read the Scriptures, the less do they understand. (Calmet)
29:13
Calmet
Men. Our Saviour applies this to the Jews. The evangelists follow the Septuagint, Matthew 15:8., and Mark 7:6. (Calmet)
Haydock
"This people approacheth to me, (Grabe adds, with its mouth and with) their lips they honour me, but their heart is far from me. Yet in vain do they honour me, teaching the commands of men and doctrines." (Haydock)
They still continue to corrupt God's word by their false interpretations.
29:14
Calmet
Hid. At the approach of Sennacherib, the politicians were confounded. But the obstinate blindness of the Jews in the midst of such a blaze of predictions, which are evidently accomplished in Jesus Christ, excites admiration. That their ancestors should have found them obscure, is not so wonderful. The prophets foretold this event; and the reprobation of the synagogue, which had been so highly favoured, is a proof of the truth of the Christian religion, 1 Corinthians 1:18. (Calmet)
29:16
Haydock
Not. So it is in vain to think that your hypocrisy or excuses will deceive God, Isaias 28:15. (Haydock)
29:17
Challoner
Charmel. This word signifies a fruitful field. (Challoner)
Shall Carmel be presently a forest or barren mountain? No. But I will work a greater miracle, ver. 18. Jerusalem shall rejoice, and Sennacherib shall be filled with dismay.
29:19
29:20
Prevail. Wicked princes, scoffers, etc., (ver. 10., and Isaias 28:7.) shall be exterminated. Ezechias promoted piety with greater zeal after his deliverance.
29:21
Calmet
Gate. False prophets rose up against those who spoke the truth, and condemned them unjustly. (Calmet)
Menochius
The just, Christ. (Menochius)
29:23
Calmet
Israel. They shall serve God with fidelity and gratitude, Isaias 30:22. (Calmet)
29:24
Calmet
Murmured. Magicians, (Grotius) or false sages, Isaias 28:9. (Calmet)
29:1
29:17
Charmel.... This word signifies a fruitful field.
29:1
Ari signifieth a lion, El God: So Ierusalem called the lion of God, to witte a strong citie, is threatned with destruction, which happened first by the Babylonians. 4. Reg. 25 againe more miserably by Titus & Vespasian, 40. yeares after Christs death.
Concordanza 2. Reg. 5. 1 Par. 11
Concordanza Luc. 19.
29:11
Scribes and Pharises pretending knowlege of Scriptures, can not read Christ in the Prophets, because these bookes are sealed (or loeked) and they haue not the key. Apoc. 3.
29:12
The Gentiles could not read Christ in these bookes, because they knew not letters of the holie Scriptures. S. Ierom Praemio. in Isaiam.
29:13
Concordanza Mat. 15.
Concordanza Mar. 7.
29:15
Concordanza 1. Cor. ••.
29:16
Concordanza Eccli. 29.
29:1
san Girolamo † 420 d.C. Jerome's Apology for Himself Against the Books of Rufinus 1.13
… “A Hebrew stated this to me,” or “I heard from a Hebrew,” or, “That is the opinion of the Hebrews.” Origen certainly speaks of the Patriarch Huillus who was his contemporary, and in the conclusion of his thirtieth Tome on Isaiah (that in the end of which he explains the words
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 108.9
… Going out thence she made the ascent of Zion; a name which signifies either “citadel” or “watch-tower.” This formed the city which David formerly stormed and afterwards rebuilt. Of its storming it is written, “Woe to Ariel, to Ariel”—that is, God’s lion, (and indeed in those days it was extremely strong)—“the city which David stormed:”
29:4
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 2.11
What, moreover, is the high estate of the Almighty in which Eunomius affirms that the Son has no share? Let those, then, who are wise in their own eyes, and prudent in their own sight , utter their groundling opinions—they who, as the prophet says, “speak out of the ground
29:8
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 10.24
… the things which are actually true, but deceived by what appears in their vain imaginations, in regard to whom it is said in Isaiah, “Like as when a thirsty man dreams that he is drinking, but when he has risen up is still thirsty, and his soul has cherished a vain hope, so shall be the wealth of all the nations as many as have warred in Jerusalem.”
29:9
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 11.11
… And this book will be given into the hands of a man who does not know letters, and one will say to him, Read this, and he will say, I know not letters. And the Lord said, This people is nigh to Me,” etc., down to the words, “Woe unto them that form counsel in secret, and their works shall be in darkness.”
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 16.10
10. What are we to do now, my brethren, when crushed, cast down, and drunken but not with strong drink nor with wine,
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 9.5
… “Awake, ye that are drunk but not with wine;” and another: “Be astonished and wonder and stagger: be drunk and not with wine: be moved, but not with drunkenness.”
29:10
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 54.13
… Finally, their mind is smitten by these things, and their spirit is dull, and their sense of right is estranged: it is God’s wrath that they do not perceive their sins, lest repentance should follow as it is written, “And God gave them the spirit of torpor,”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On the Lapsed 33
33. Neither let that imprudent error or vain stupor of some move you, who, although they are involved in so grave a crime, are struck with blindness of mind, so that they neither understand nor lament their sins. This is the greater visitation of an angry God; as it is written, “And God gave them the spirit of deadness.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 19
Ver. 8 . “According as it is written, God hath given them the spirit of slumber.” (
san Giovanni Damasceno † 749 d.C. An Exact Exposition of the Orthodox Faith 4.19
… responds, “If a man purge not himself he will be a vessel to dishonour, unmeet for the master’s use and fit only to be broken in pieces.” Wherefore this passage that we have quoted and this, God hath concluded them all in unbelief , and this, God hath given them the spirit of slumber, eyes that they should not see, and ears that they should not hear
29:11
sant'Ippolito † 235 d.C. On Daniel 2.19
19. And that the things spoken of old by the law and the prophets were all sealed, and that they were unknown to men, Isaiah declares when he says: “And they will deliver the book that is sealed to one that is learned, and will say to him, Read this; and he will say, I cannot read it, for it is sealed.”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 5.4
… “The judgment was set, and the books were opened.” But Moses also bears witness to the unity of the sacred book, when he says: “If Thou forgive the people their sins, forgive, but if not, then wipe me out of the book which Thou hast written.” The passage in Isaiah,
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 1.5
In Isaiah: “And all these words shall be unto you as the words of a book that is sealed, which, if you shall give to a man that knoweth letters to read, he shall say, I cannot read, for it is sealed. But in that day the deaf shall hear the words of the book, and they who are in darkness and in a cloud; the eyes of the blind shall see.”
san Gregorio Taumaturgo † 270 d.C. Four Homilies 3
… for one who was espoused was pledged in fine to be her husband’s. “In the sixth month the angel Gabriel was sent to a virgin espoused to a man whose name was Joseph.” Hear what the prophet says about this man and the virgin: “This book that is sealed shall be delivered to a man that is learned.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 53.5
5. In the apocalypse a book is shewn sealed with seven seals, which if you deliver to one that is learned saying, Read this, he will answer you, I cannot, for it is sealed.
san Giovanni Damasceno † 749 d.C. An Exact Exposition of the Orthodox Faith 4.14
… of Isaiah, who said, Behold a virgin shall conceive and bare a Son and shall call His name Emmanuel, which is, being interpreted, ‘God with us ,’ in order that he who taketh the wise in their own craftiness may deceive him who always glorieth in his wisdom, the maiden is given in marriage to Joseph by the priests, a new book to him who is versed in letters
29:13
papa san Clemente I † 99 d.C. The First Epistle of Clement to the Corinthians 15
Let us cleave, therefore, to those who cultivate peace with godliness, and not to those who hypocritically profess to desire it. For [the Scripture] saith in a certain place, “This people honoureth Me with their lips, but their heart is far from Me.”
papa san Clemente I † 99 d.C. The Second Epistle of Clement 3
… But in what way shall we confess Him? By doing what He says, and not transgressing His commandments, and by honouring Him not with our lips only, but with all our heart and all our mind. For He says in Isaiah, “This people honoureth me with their lips, but their heart is far from me.”
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 48
And I replied to this, “I know that the statement does appear to be paradoxical, especially to those of your race, who are ever unwilling to understand or to perform the [requirements] of God, but [ready to perform] those of your teachers, as God Himself declares.
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 78
… but in vain they worship Me, teaching the commands and doctrines of men. Therefore, behold, I will proceed to remove this people, and I shall remove them; and I shall take away the wisdom of their wise men, and bring to nothing the understanding of the prudent men.’ ”
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 140
… And we are such; but you cannot comprehend this, because you cannot drink of the living fountain of God, but of broken cisterns which can hold no water, as the Scripture says. But they are cisterns broken, and holding no water, which your own teachers have digged, as the Scripture also expressly asserts, ‘teaching for doctrines the commandments of men.’
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.12.4
… And for this reason were they held as being unrighteous as respects God, and as respects their neighbours. As also Isaiah says: “This people honoureth Me with their lips, but their heart is far from Me: howbeit in vain do they worship Me, teaching the doctrines and the commandments of men.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.12
… Now, although He has in a certain place expressed an aversion of Sabbaths, by calling them your Sabbaths , reckoning them as men’s Sabbaths, not His own, because they were celebrated without the fear of God by a people full of iniquities, and loving God “with the lip, not the heart,”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.17
… He could then upbraid them with disobedience, even if He had no ground at any time else for His reproof. The fact is, that He who was then imputing to them their ancient obstinacy was none other than He who, before the coming of Christ, had addressed to them these words, “This people honoureth me with their lips, but their heart standeth far off from me.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.41
… The Christ of the prophets was destined, moreover, to be betrayed with a kiss, for He was the Son indeed of Him who was “honoured with the lips ” by the people.
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.11
… “In whom God hath blinded the eyes of the unbelievers of this world.” “In whom” means the Jewish unbelievers, from some of whom the gospel is still hidden under Moses’ veil. Now it is these whom God had threatened for “loving Him indeed with the lip, whilst their heart was far from Him,”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.14
… But so does the Creator Himself testify to their ignorance concerning Him: “Israel hath not known me; my people have not understood me;” and as to their preferring the establishment of their own righteousness, (the Creator again describes them as) “teaching for doctrines the commandments of men;”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 11.11
And, after this, wishing to refute completely from the words of the prophets all these traditions of the elders among the Jews, He brought before them a saying, from Isaiah, which in the exact words is as follows: “And the Lord said, This people draws nigh to Me with their mouth,” etc.;
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 62.14
… Neither is it becoming to follow the practice of man, but the truth of God; since God speaks by Isaiah the prophet, and says, “In vain do they worship me, teaching the commandments and doctrines of men.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 67.2
… “This people,” he says, honoureth me with their lips, but their heart is widely removed from me; but in vain do they worship me, teaching the doctrines and commandments of men.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 73.3
… But in vain do they worship me, teaching the doctrines and commandments of men.”
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. Homilies on the Psalms 53.3
… But this people, like the people of the Ziphims, being sprinkled on their face and not in their faith, and receiving the cleansing drops on their lips and not in their hearts, turned faithless and traitors towards their David, as God had foretold by the Prophet: This people honoureth Me with their lips, but their heart is far from Me
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 1-2.37
… Should both be at hand, a man may certainly be ready in both, in clever thinking and clever expression; but if the one should be wanting, the loss to the illiterate is slight, if the knowledge in his soul is perfect in the direction of moral goodness. “This people honoureth me with their lips, but their heart is far from me
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 4.7
… but now leaving only the name, and changing the signification of it to express creation, he at once sets up his idolatry, and fraudulently hides its reproach. But since we are bidden not to honour God with our lips
sant'Ambrogio † 397 d.C. Concerning Repentance 1.5
24. But if He brings not down every sinner with His whole heart, how much less does He bring down him with His whole heart who has not sinned with his whole heart! For as He said of the Jews: “This people honoureth Me with their lips, but their heart is far from Me,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 11
… And not even so is there any profit, but if you have joined in chanting two or three Psalms, and making the accustomed prayers at random and anyhow, are so dismissed, ye think this enough for your salvation. Have ye not heard the prophet, saying (or rather God by the prophet), “This people honoreth me with their lips, but their heart is far from me?”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 18
… For the former insolence did not show us so ungrateful as that committed after honor and much attention shown us. Let us then flee those things from which we have been set free, and not give thanks with our mouths only, lest it be said of us also, “This people honoreth Me with their lips, but with their heart is far from Me.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 22.55
… Zilpah, her handmaid, is, interpreted, an open mouth. So Leah’s handmaid represents those who are spoken of in Scripture as engaging in the preaching of the gospel with open mouth, but not with open heart. Thus it is written of some: "This people honor me with their lips, but their heart is far from me."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 7.44
… of whom, however, it is clear that they both have and confer baptism without remission of sins, when even from themselves it is received by men, who, being not changed for the better, honor God with their lips, while their heart is far from Him.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 38.13
… The multitude rebuked them as they cried out; but did not overcome their cries. Let them who wish to be healed understand what they have to do. Jesus is now also “passing by;” let them who are by the way side cry out. These are they “who know God with their lips, but their heart is far from Him.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 4.6
… or, repent ye, that is, be ye angry with yourselves for your past sins, and henceforth cease to sin. “What you say in your hearts:” there is understood, “say ye:” so that the complete sentence is, “What ye say in your hearts, that say ye;” that is, be ye not the people of whom it is said, “with their lips they honour Me, but their heart is far from Me.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 37.3.11
“The law of his God is in his heart” ( ver. 31 ). Lest haply thou shouldest think him to have that on his lips, which he hath not in his heart, lest thou shouldest reckon him among those of whom it is said, “This people honour Me with their lips, but their heart is far from Me.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 38.16
… Who were in the body so near to Him as those who lifted Him on the Cross? Who in heart so as those who blasphemed Him? Hear this sort of distance described by the Prophet Isaiah; observe this nearness and distance at one and the same time. “This people honours Me with their lips:” behold, with their body they draw near; “but their heart is far from Me.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 49.1.4
… 3 ). And this repetition is perhaps made, lest perchance if he had said only “my mouth,” thou shouldest suppose that one spake to thee who had understanding but in his lips. For many have understanding in their lips, but have not in their heart, of whom the Scripture saith, “This people honoureth me with their lips, but their heart is far from me.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. The Ecclesiastical History of Theodoret 1.7
So these men concealed their unsoundness through fear of the majority, and gave their assent to the decisions of the council, thus drawing upon themselves the condemnation of the prophet, for the God of all cries unto them, “ This people honour Me with their lips, but in their hearts they are far from Me
29:14
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 32
… All this I have said to you in digression, in order that you at length may be persuaded of what has been declared against you by God, that you are foolish sons; and of this, ‘Therefore, behold, I will proceed to take away this people, and shall take them away; and I will strip the wise of their wisdom, and will hide the understanding of their prudent men;’
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 123
… You are not ashamed though you often hear these words. You do not tremble at God’s threats, for you are a people foolish and hard-hearted. ‘Therefore, behold, I will proceed to remove this people,’ saith the Lord; ‘and I will remove them, and destroy the wisdom of the wise, and hide the understanding of the prudent.’
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 3.6
… This is quickly done, since the passages indicate that the entire power of understanding was by the Creator taken from the people. “I will take away,” says He, “the wisdom of their wise men; and the understanding of their prudent men will I hide;”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.25
… and lastly, He is a jealous God. Accordingly, that which Christ thanks God for doing, He long ago announced by Isaiah: “I will destroy the wisdom of the wise, and the understanding of the prudent will I hide.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.19
… At this, philosophers, and heretics, and the very heathen, laugh and jeer. For “God hath chosen the foolish things of the world to confound the wise” —that God, no doubt, who in reference to this very dispensation of His threatened long before that He would “destroy the wisdom of the wise.”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 11.11
… Wherefore, when these things happen to them, God has removed the people of the Jews, and has caused to perish the wisdom of the wise men among them; for there is no longer wisdom among them, just as there is no prophecy; but God has utterly destroyed the prudence of the prudent and concealed it,
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On the Advantage of Patience 2
… but in their case the patience is as false as their wisdom also is. For whence can he be either wise or patient, who has neither known the wisdom nor the patience of God? since He Himself warns us, and says of those who seem to themselves to be wise in this world, “I will destroy the wisdom of the wise, and I will reprove the understanding of the prudent.”
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 3.8
… Thus Neither is perfect, for the Begetter has lost His fulness, and the Begotten has not acquired it. This is that wisdom of the world which was foreseen by God even in the prophet’s days, and condemned through him in the words, I will destroy the wisdom of the wise, and reject the understanding of the prudent
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 133.12
… I have not followed the philosophers in their discussions but have preferred to acquiesce in the plain words of the apostles. For I have known that it is written: “I will destroy the wisdom of the wise, and will bring to nothing the understanding of the prudent,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 10.28
… for Him you despise on account of the body He took of a woman and the shame of the cross; for your lofty wisdom spurns such low and contemptible things, and soars to more exalted regions. But He fulfills what the holy prophets truly predicted regarding Him: “I will destroy the wisdom of the wise, and bring to nought the prudence of the prudent.”
29:15
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 11.11
… Wherefore, although they may seem to form some counsel in a deep fashion, because they do it not through the Lord they are called miserable; and even though they profess to tell some secrets of the Divine counsel they lie, since their works are not works of light, but of darkness and night.
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.54
… “He who walketh with simplicity, walketh trustfully.” Also in the same: “Seek not things higher than thyself, and look not into things stronger than thyself.” Also in Solomon: “Be not excessively righteous, and do not reason more than is required.” Also in Isaiah: “Woe unto them who are convicted in themselves.”
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 5
… and if a son, then an heir through God.” And “like as Christ was raised up from the dead by ( διά ) the glory of God the Father.” Isaiah, moreover, says, “Woe unto them that make deep counsel and not through the Lord;”
29:18
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.26
… only He (could do so), who, having a scorpion, yet gives it not. In like manner, it is He who will give the Holy Spirit, at whose command is also the unholy spirit. When He cast out the “demon which was dumb” (and by a cure of this sort verified Isaiah),
29:21
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 8
… “Behold, in how many years do I serve Thee, and Thy precept have I never transgressed.” For when has the Jew not been a transgressor of the law; hearing with the ear, and not hearing; holding in hatred him who reproveth in the gates,
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 16.18
… Another has turned aside the way of the meek, and turned aside the just among the unjust; another has hated him that reproveth in the gates,
Pseudo-Clement The First Epistle of the Blessed Clement, the Disciple of Peter the Apostle 8
… idolatry, sorcery; enmity, jealousy, rivalry, wrath, disputes, dissensions, ill-will; drunkenness, revelry; buffoonery, foolish talking, boisterous laughter; backbiting, insinuations; bitterness, rage; clamour, abuse, insolence of speech; malice, inventing of evil, falsehood; talkativeness, babbling; threatenings, gnashing of teeth, readiness to accuse,
29:22
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. Oration on the Palms 1
… But when they see their children doing my works, they shall for me sanctify My name, and sanctify the Holy One of Jacob, and shall fear the God of Israel. They also that err in spirit shall come to understanding, and they that murmured shall learn obedience, and the stammering tongues shall learn to speak peace.
29:1
1. VAE ARIEL, ARIEL CIVITAS, QUAM EXPUGNAVIT DAVID. — Ariel hic significat Jerusalem, ut patet ex sequenti. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Procopius. Dicitur Ariel, id est mons Dei, inquit R. David; sed tunc Ariel per he scribendum esset, dicendumque hariel: jam autem dicitur Ariel per aleph. Ariel ergo idem est quod leo Dei, idque primo, ob fortitudinem et principatum. Sicut enim leo bestiarum, ita Jerusalem urbium erat princeps, et inter eas arte et natura ita munita, ut Jebusaei ejus arcem Sionem occupantes riserint Davidis copias eam oppugnantes, posuerintque in muris caecos et claudos, quasi ab iis solis urbs defendi posset, II Reg. V. Sic Judas, cujus sedes erat in Jerusalem, vocatus est leo vel leaena a Jacob patriarcha, Genes. XLIX, 9, et a Balaam, Numer. XXIII, 24, quo alludit hic Isaias: hinc vocatur leo Dei, quia quae Dei sunt, magna sunt. Sic vocantur cedri et montes Dei, id est magni. Rursum Dei, quia erat populus Dei cultui addictus: unde Secundo, Jerusalem dicitur Ariel, ob templum et altare in ea existens, quod Ezech. cap. XLIII, 15, dicitur Ariel, quia in altari maxime relucent fortitudo, majestas et cultus Dei: et quia Ariel, transposita littera iod, ut transponit Ezechiel, significat maledictionis seu peccati arietem, qui scilicet pro peccato in altari offerri solebat a radice ארר arar, id est maledixit, et איל el, id est aries. Ita Arias. Addit Vilalpando, tom. II, pag. 208 in fine, communem esse Doctorum sententiam templum habuisse formam leonis: nam a fronte erat latum, et a tergo angustum instar leonis, inquit Vatablus: hinc vocatur Ariel, id est leo Dei: sicut Belgium suo situ leonem refert; unde vocatur Leo Belgicus. Belgium ergo vocari potest Ariel, eique ita jam vastato recte competunt ea, quae hoc cap. Arieli praedicit Isaias. Simili schemate Apollonius, teste Strabone, Alabandam urbem vocabat «cistam scorpionibus plenam inversam;» hoc aenigmate significans Alabandae cives pessimos. Ea enim civitas ita montibus supposita esse videtur, ut cistae formam imitetur: ea quoque regio scorpiis abundabat. Tertio, si pro Ariel uno puncto mutato legas אריאל uriel, id est lux Dei, vel ignis Dei, notabit Prophetiam et Prophetas, item scientiam legis et Prophetarum, quae erat in Scribis et Pharisaeis, ac Sacerdotibus Hierosolymae: Pontifex enim in pectore gestabat urim et thummim, id est doctrinam et perfectionem, ut dixi Exodi, cap. XXVIII, 30. Unde IV Esdrae V, 20, Uriel est nomen Angeli revelantis arcana, sicut est Gabriel, Raphael, Michael. Unde Lexicon Syriacum: Ariel, inquit, civitas dicta est a nomine fundatoris, qui dicebatur Ariel; et Ariel, id est lux Dei, est Jerusalem. Verum omnes Interpretes legunt Ariel, id est leo Dei, non Uriel, id est lux Dei. Sensus ergo est, q. d. Vae Ariel, id est Jerusalem, quam a Jebusaeis occupatam expugnavit David, quae olim ut leaena fortissima frendebat in gentes, illa nunc miserrime a Chaldaeis vastabitur, et postea a Romanis: sicut enim primo eam cepit David caesis claudis et caecis, quos Jebusaei loci munitioni praefidentes ad derisionem Davidis constituerant: ita secundo eamdem capiet Christus alter David, et Davidis filius ac haeres, atque per Titum et Romanos occidet caecos et claudos in semitis Dei, Christi irrisores. Ita S. Cyrillus, S. Hieronymus, Procopius. CIVITAS, QUAM EXPUGNAVIT DAVID. — Aquila vertit, polignion aulisthanou david, id est civitatula (ut vertit S. Hieronymus) castrametationis David; Symmachus, castrum David; Theodotion, circumvallatio David. ADDITUS EST ANNUS AD ANNUM: SOLEMNITATES EVOLUTAE SUNT. — Primo, sensus est, q. d. Post duos, id est paucos, annos Hierosolymae majestas evertetur, tumque ejus festa erunt evoluta et cessabunt. Ita Adamus et Forerius. Hic sensus genuinus est; sequitur enim: «Et circumvallabo Ariel,» etc. Secundo, Dionysius, q. d. «Additus est annus ad annum,» id est, evoluti sunt jam anni decreti a Deo excidio Hierosolymae. Tertio, S. Thomas, Haymo, Hugo et Sanchez putant hic significari calamitatis et vastationis Hierosolymae durationem, q. d. Succedent anni annis, et tempora temporibus; neque tamen cessabit vastitas Hierosolymae, neque longum solemniatium ejus silentium, q. d. Multis annis et festis in exsilio et sordibus haerebunt Judaei.
29:2
2. ET CIRCUMVALLABO ARIEL, — scilicet Jerusalem, primo, per Chaldaeos, ait S. Hieronymus; secundo, per Romanos, ait idem S. Hieronymus et Cyrillus. Huc allusit Christus Lucae cap. XIX, vers. 43, praedicens obsidionem et cladem Hierosolymae per Titum. Insulse Calvinus excidio Arielis, id est Hierosolymae, infert excidium Romanae Ecclesiae. Audi eum more suo vitulantem et subsannantem: erit civium cadaveribus. Rursus alii: «Erit mihi quasi Ariel,» q. d. Oppugnabo hanc civitatem, sicut leo ferox et noxius a pastoribus circumdari oppugnarique solet: tractabo eam non ut עריאל ariel, id est ut civitatem Dei, sed ut אריאל ariel, id est ut leonem Dei. Quarto, et melius, Chaldaeus, Vatablus, Lyranus et Adamus: Ariel, aiunt, hic vocatur altare, ut et Ezech. XLIII, q. d. Sicut altare circumdatur sanguine victimarum, et in eo quasi natat: ita ego Deus per Chaldaeos quasi sacerdotes meos, hanc urbem, quasi altare, sanguine impiorum civium cruentabo, et quasi consecrabo Deo, id est mihi meaeque vindictae (vide Can. XXXVI), ut, sicut juxta altare stratae jacent jugulatae pecudes, ita in Jerusalem stratae jaceant incolarum cadavera. Sic ait Jeremias cap. XII, vers. 3: «Congrega eos quasi gregem ad victimam, et sanctifica eos in die occisionis.» Et Isaias, cap. XXXIV, 6: «Victima enim Domini in Bosra.» Quinto, valde apposite Arias Montanus explicat, q. d. Jerusalem, quae olim erat Ariel, id est leo fortissimus, jam erit Ariel, id est maledictio pro peccato suo quasi aries Deo immoletur et occidatur. Unde Arabicus vertit, et erit (fiat) sicut terra Ariel. Ludit eleganter in voce Ariel, sicut si dicas: «Ara ab hoste facta est hara.» Sic ludit Poeta in voce sustulit, cum ait: Quis neget Aeneae magni de stirpe Neronem? Sustulit hic matrem, sustulit ille patrem. Nero enim matrem sustulit, id est occidit: Aeneas vero patrem Anchisem in humeros sustulit, ut eum ex excidio Trojae educeret. Sic lusit in voce exstinguere Argeus faciens iter per Selinuntem. Cum enim in monumento quodam hoc elegiacum carmen vidisset scriptum: Hos exstinguentes, Mars, forte tyrannida, saevus Pone Selinuntis moenia, stravit humi. «Jure peristis, inquiunt, qui tyrannidem ardentem conati sitis extinguere: contra oportuit illam sinere, donec tota deflagraret.» Arripuit jocum ex occasione verbi exstinguere: exstinguitur enim quod opprimitur; et exstinguitur incendium, dum rebus omnibus combustis desinit. Allegorice Leo Castrius: Judaei, inquit, qui olim erant Ariel, id est leo Dei, jam erunt Ariel, id est leo contra Deum; quia Christum agnum Dei, imo Deum, Deique Filium occident et crucifigent. Unde de eo dicitur Psalm. XXII, 14: «Aperuerunt super me os suum, sicut leo rapiens et rugiens;» et vers. 22: «Salva me ex ore leonis.»
29:3
3. CIRCUMDABO QUASI SPHAERAM IN CIRCUITU TUO, — id est circumquaque, ait Vatablus, per Chaldaeos instar sphaerae vel coronae cingam et obsidebo te. Septuaginta pro כדור caddur, id est quasi sphaeram legunt כדויד caddavid, mutatis punctis, et pro resch legendo ei affine daleth: unde vertunt, et circumdabo sicut David super te, q. d. Sicut David obsedit et expugnavit Sionem, ita ego te, o Jerusalem, o Sion! obsidebo et expugnabo. Secundo, alii Ariel accipiunt in dativo, q. d. Ariel, id est Jerusalem, erit, vel occurret mihi Deo, quasi si occurrat Arieli, id est leoni fortissimo, a quo laceretur: ego enim ero illi crudelis ut leo, imo ut leaena, dum lactat catulos, uti dicitur Osee cap. V, 14. Unde Forerius: Comparat, ait, se Deus leoni, urbem praedae, q. d. Tu quae aliis eras leo et praedator, mihi nunc quasi leoni et praedatori tuo vicissim praeda eris. Tertio, alii: Jerusalem, inquiunt, «erit mihi quasi Ariel,» id est quasi leo; sicut enim leo circum se multa habet cadavera, ita Jerusalem plena «Hinc colligi potest quam ridiculi hodie sint Romanenses, qui cathedrae Petri Ecclesiam affigunt, ac si nusquam domicilium in toto orbe reperire possit Deus, quam in Romana Sede. Anne ulla hujusmodi promissio Romae data est, qualis Hierosolymae? Haec requies mea in saeculum saeculi: hic habitabo, quoniam elegi eam, Psalm. CXXXI, 14. Quod si data esset, nonne videmus quid de Hierosolyma pronuntiet Isaias? Deum scilicet expelli ubi doctrinae locus non est, ubi cultus Dei corrumpitur? Quid igitur Roma, quae nullum testimonium habet?» Insulse, inquam, aliud est enim Roma, aliud Romana Ecclesia et cathedra Petri. Fatemur Romam, aeque ac Jerusalem, everti posse, ac saepius eversam esse: negamus romanam Ecclesiam et cathedram Petri everti posse. Firma enim et clara est Christi promissio Petro, ejusque Sedi et successoribus data: «Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam,» Matth. XVI, 18. Ecclesia vetus et Judaica audivit a Deo: «Haec requies mea in saeculum saeculi,» quandiu nimirum durabit Mosaica lex et vetus hic rerum umbrarumque status. Nam Jeremiae XIII, 10, et alibi, docet ac praedicit Deus eam abrogandam per Christum et Ecclesiam Christianam, uti demonstrat Apostolus Hebr. VII, 7. At vero nulla Scriptura docet Ecclesiam Christi abrogandam per aliam quae ei successura sit: imo vero omnes asserunt eam fore perennem planeque perpetuam. Porro Ecclesia est monarchia Christi, qui sui loco in monarchia hac caput et vicarium suum constituit S. Petrum ejusque successores. Ecclesia enim visibilis acephala et sine capite visibili esse ac regi nequit: perinde ac regnum sine rege, aut regis vicario esse et regi nequit. Ergo si aeterna est Ecclesia Christi, aeternus quoque est Pontifex Romanus, qui ejus est caput et rector: aeternus quoque Spiritus Sanctus, utriusque director, ne in fide et religione erret. ET ERIT MIHI QUASI ARIEL. — Aliter hic accipitur Ariel quam vers. 1. Primo, S. Hieronymus putat hic agi de instauratione templi et urbis, praedicitque quod ad pristinum splendorem non pervenit, unde non vocari Ariel, sed quasi Ariel. Verum hic non agitur de restauratione, sed de eversione urbis. circumdabo sicut David super te, q. d. Sicut David obsedit et expugnavit Sionem, ita ego te, o Jerusalem, o Sion! obsidebo et expugnabo.
29:4
4. DE TERRA LOQUERIS, etc., ET ERIT QUASI PYTHONIS DE TERRA VOX TUA, — q. d. O Sion, o popule Juda! qui antea attollebas cristas, et magno tonabas eloquio aeque ac supercilio, jam in vastitate petes cryptas et cavernas, atque ibi ab hoste inventa et vulnerata ad mortem, gemes de terra in quam corrues, eritque vox tua quasi pythonis, id est exilis et lugubris, qualis est spirituum vel umbrarum, quas python, id est necromanticus (python enim dicitur a pythanomai, id est interrogo, quod animas mortuorum evocet, et interroget secreta; quae scire cupit) evocat ab inferis, et facit loqui sub terra, vel ex ventre hominis aut animalis (quae proinde et ipsae pythones vocantur); harum enim vox est gracilis, flebilis, hiulca, confusa, gemebunda: talis erit et vox tua, o Sion! sub terra morientis. Sic Ovidius, libr. V Fastor., ait de umbra Remi: Umbra cruenta Remi visa est assistere lecto, Atque haec exiguo murmure verba loqui. Et Virgilius de animabus, vel umbris principum Graecorum Aeneae in inferno occurrentium ait: Pars tollere vocem Exiguam; inceptus clamor frustratur hiantes.
29:5
5. ET ERIT SICUT PULVIS TENUIS MULTITUDO VENTILANTIUM TE. — Hoc est, copiae Chaldaeorum ventilantium et exagitantium Judaeos erunt innumerae, celerrimae et violentissimae instar pulveris, qui a turbine, et favillarum, qui in incendio a vento excitantur. Ita S. Hieronymus. Secundo, et melius, q. d. Chaldaei, qui «contra te» o Sion! «praevaluerunt,» teque ventilarunt, mox a tua clade Deo vindice conterentur et dissipabuntur, sicut pulvis et favillae a vento dissipantur et evanescunt. Ita Adamus, Sanchez et alii. Digreditur hic Propheta, incipitque vaticinari contra Babylonios eversores Judaeorum, pergitque in eo usque ad versum 9.
29:6
6. VISITABITUR IN TONITRUO ET IN COMMOTIONE TERRAE. — Aliqui haec referunt ad Jerusalem: unde Adamus putat esse catachresin, qua tantum significetur crudelissimum fore hoc ejus excidium: aut, ut Vatablus et Castrius, quod proprie tonitrua, terrae motus, etc., in expugnatione Hierosolymae contigerint, licet in Scriptura non narrentur. Sic enim Josephus, lib. VII Belli, cap. XII, narrat, ante obsidionem Titi, in Jerusalem visa esse in aere praelia et currus equorum, cometem gladiatum, vocem Angelorum dicentium: «Migremus hinc;» portae templi gravissimae commotionem et apertionem ultroneam. Verum, ut dixi, haec usque ad versum 9, spectant Babylonios, non Judaeos, q. d. Babylonii instar pulveris et favillae dissipabuntur; quia Deus eos quasi tonitruis concutiet et exanimabit, terrae quoque horribili motu terrebit, turbine et procella vehementi convolvet, et desuper erumpente flamma consumet. Quando, et quomodo haec facta sint, Scriptura non narrat. Quocirca secundo, certius et verius haec accipiemus per catachresin, ut tantum significent acrem et gravem fore plagam Chaldaeorum: hanc enim, qualiscumque ea sit, in Scriptura significat ignis, gladius, tonitru, terrae motus, turbo et procella; praesertim, quia haec hominibus afflictis, pavidis et attonitis in mente et phantasia observantur, ut undique omni plaga se feriri putent, juxta Can. XXXII.
29:7
7. ET ERIT SICUT SOMNIUM, — q. d. Chaldaei victores Judaeorum non ditabuntur, nec diu laetabuntur: nam instar somni evanescent tam ipsi quam eorum opes et spolia quae a Judaeis retulerunt. Sic et Vespasianus ejusque filius Titus, qui Hierosolymam everterunt, cito perierunt, ut patet ex Dione et Suetonio. Ita S. Hieronymus. Unde Ambrosius, lib. De Joseph, cap. VI, ex hoc loco docet, bona et delicias hujus mundi, ut somnium nos pascere: quia postquam transierunt, aeque famelicos nos relinquunt; sicut qui somniat se comedisse, post somnium inanem se reperit. Sic recte dixerunt Plato et Philo: «Spes mortalium sunt somnia vigilantium.» Sic daemon magis et sagis saepe illudit, et per eorum praestigias aliis, ut putent se mira videre, mire epulari, esse in conviviis omni deliciarum genere instructissimis: at, paulo post desinentibus praestigiis, quibus daemon phantasiae eorum illudit, omnia evanescunt, et ipsi se inanes ac famelicos reperiunt, videntque se vere non comedisse.
29:9
9. OBSTUPESCITE. — Redit ad Judaeorum vastitatem: ad Judaeos enim haec pertinere docet Christus Matth. cap. XV, 8, ubi ex hoc Isaiae loco Judaeos arguit dicens: «Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me.» Assurgit hic zelosus Propheta ad tertium concionis tonum, q. d. O stupidi, fluctuantes, caeci, et non vino, sed vesania ebrii illusores Judaei, tum moderni, tum futuri tempore Christi: Deo nimirum juste vos ob peccata hac caecitate puniente.
29:10
10. QUONIAM MISCUIT VOBIS DOMINUS SPIRITUM SOPORIS. — Pro soporis primo, Chaldaeus vertit, erroris; secundo, Theodotion, ekstasos, id est mentis excessum; tertio, Aquila, kataphoron, id est gravem somnum. Hebraeum enim תרדמה tardema significat altissimum soporem, et quasi veternum, qui homini oculorum et aurium usum omnemque sensum adimit, qualis fuit ille immissus Adae, ita ut non senserit sibi costam detrahi, ex qua formata est Eva, Genes. cap. II, et sopor immissus Jonae, cap. I, 5, et Abrahae, Genes. cap. XV, vers. 12. Unde quarto, Septuaginta vertunt, katanuxen: videntur enim ipsi katanuxin posuisse pro katanystaxin, id est soporatione, ut vult Leo Castrius. Noster tamen Interpres, Rom. XI, 8, vertit, «compunctionis,» non illius quae animum pungit, et ad poenitentiam ducit, sed potius illius quae mentem in malo transpungit et defigit. Vide ibi dicta. «Compunctionis» ergo, id est pertinaciae in malo defixae. Unde sequitur: CLAUDET OCULOS VESTROS, PROPHETAS ET PRINCIPES VESTROS, QUI VIDENT VISIONES, OPERIET, — q. d. Deus excaecabit corda vestra, velabit et operiet vobis Isaiam, aliosque Prophetas, ne eos intelligatis. Ita S. Hieronymus, Cyrillus et Procopius. Vide Can. XXVII. Operire enim Prophetas, est ita occultare illorum sensa, ut, etiamsi eos audias aut legas, non intelligas, sed videaris tibi legere Hebraea aut peregrina, aut sicut in libro signato, ut sequitur. Quod subdit, «principes vestros,» per congeriem additum est, ut patet ex eo quod sequitur: «qui vident visiones;» frequens enim erat apud Judaeos, ut duces et principes populi visiones et revelationes a Deo acciperent, essentque Prophetae. Ita Adamus. Secundo, Forerius putat esse appositionem, et per «oculos vestros» intelligi «Prophetas et principes vestros.» Sunt enim Prophetae, inquit, oculi populi, per quos videt: sicut sol dicitur «oculus mundi, per quem videt omnia tellus.» Est ergo irati Dei signum, ut saepe in Scriptura dicitur, Prophetas auferre, et facere ut populus doctore careat; neque minus id molestum esse hominibus deberet, quam corporis oculis privari. Sic pro principes hebraice est capita vestra, quia principes toti populo quasi capita prospiciunt, ipsumque moderantur. Dixit quoque «operiet,» persistens in metaphora capitis: qui enim obvolutum habent totum caput, nihil vident. Ergo pro peccatis populi, Praelati ac principes occaecantur, ne intelligant quae toti corpori, id est reipublicae providere oporteat. Qui ergo errores principum notant et illis obtrectant, consultius agerent, si peccata sua deflerent, ex quibus obtenebratio principum ortum saepe habet. Hucusque Forerius, sic et Vatablus. Tertio, alii accipiunt haec de falsis prophetis: his enim Deus operit oculos, ut ex spiritu erroris et mendacii falsa prophetent. Verum primus sensus est genuinus; loquitur enim de veris Prophetis, qui habebant operculum seu velamen, ut, cum legerentur a Judaeis, non intelligerentur: hoc est enim quod sequitur:
29:11
11 et 12. ET ERIT VOBIS VISIO OMNIUM SICUT VERBA LIBRI SIGNATI (q. d. Scripta et oracula Prophetarum erunt vobis tam obscura, abscondita et non intellecta, ac si essent verba libri obsignati, complicati et clausi, quem cum dederint iis qui scientiam legis profitentur, videlicet Scribis, Pharisaeis et Rabbinis, dicentque): Lege (et interpretare nobis vaticinia hujus libri et Prophetae, respondebunt): Non possum; signatus est enim (si vero dederint eum nescienti litteras, id est indocto et rudi populo ad legendum, respondebit): NESCIO LITTERAS, — q. d. Oracula haec tam sapientibus, quam insipientibus, erunt abstrusa et incognita. Secundo, «signatus,» id est scriptus per arcanas notas, characteres et signa, ita ut legi nequeat nisi ab eo, qui arcanam notarum artem calleat, quomodo veteres notarii Romani per ciphras aliaque signa scribebant omnia dicta Martyrum et tortorum. Ita Pineda, lib. V De Rebus Salomonis, cap. XIII. De hisce signis ait Martialis, lib. XIV, epigram. 179: Currant verba licet, manus est velocior illis: Nondum lingua suum, dextra peregit opus.
29:13
13. EO QUOD APPROPINQUAT (Causam hic dat excaecationis Judaeorum; quia scilicet Deum nominabant et honorabant ore tenus, corde vero erant ab eo elongati et aversi); ET TIMUERUNT ME MANDATO HOMINUM ET DOCTRINIS. — Id est coluerunt (timere enim Deum, est Deum revereri et colere) me non juxta id quod a me praeceptum est, sed juxta hominum et Scribarum suorum traditiones, partim futiles, partim perversas, et meae legi contrarias, ut cum filios docerent parentibus egenis dicere corban, Matth. cap. VII, 11. Nil ergo hic habent haeretici, quod opponant traditionibus Ecclesiae: hae enim sunt mandata, non hominum, sed Christi, qui vel per se, vel per Apostolos, eorumque successores (de quibus ipse dixit: «Qui vos audit me audit, et qui vos spernit me spernit») ea sanxit, et tradidit Ecclesiae. cipes toti populo quasi capita prospiciunt, ipsumque moderantur. Dixit quoque «operiet,» persistens in metaphora capitis: qui enim obvolutum habent totum caput, nihil vident. Ergo pro peccatis populi, Praelati ac principes occaecantur, ne intelligant quae toti corpori, id est reipublicae providere oporteat. Qui ergo errores principum notant et illis obtrectant, consultius agerent, si peccata sua deflerent, ex quibus obtenebratio principum ortum saepe habet. Hucusque Forerius, sic et Vatablus. Nota congrue et juste illusores hos puniri: sicut enim ipsi labia sua tantum dabant Deo, eum ore laudando, cor vero dabant vanitati et mundo: ita Deus vicissim dabat eis litteras tantum, scilicet voces et corticem Scripturarum quasi litteram occidentem; medullam vero, animum scilicet, spiritum et sensum eorum eis adimebat, ut eum non gustarent. Ita apposite Sanchez. Adverte: Septuaginta, quos sequitur Christus Matth. cap. XV, 9, addunt maten, id est gratis, frustra, sine causa, quia hoc intelligitur, vel potius legitur in Hebraeo. Licet enim jam legant: ותהי יראת אתי מצות אנשים מלמדה vattehi iratam othi mitsuot anashim melummada; id est, et erit timor eorum me praeceptum hominum edoctum; tamen verba haec videntur absona sensuque carere, nisi to me exponas erga me, et eradunt to maten, id est sine causa, cui argumenti Christi vis innititur. Igitur cum Septuaginta et Christo unice littera iod in vicinam vau protracta, sic aliis punctis legendum est: ותהי יראתם אתי מצות אנשים מלמדה vattohu ieretim othi mitsuot anashim malmada, id est, et in vanum timuistis (id est coluistis) me praeceptis hominum et doctrina.
29:14
14. ADMIRATIONEM. — Chaldaice, percussionem. Peribit enim. — Septuaginta et ex iis S. Paulus vertunt: Perdam sapientiam sapientum, et prudentiam prudentum reprobabo. Hoc est miraculum, quod dixit: sapientia enim est sapientis; ergo quasi miraculum est separare et divellere sapientiam a sapiente; perinde ac si visionem ab oculo, albedinem a cygno, dulcorem a saccharo divelleres, maxime si haec ad alia et adversa transferres, v. g. si dulcorem in absynthio, albedinem in corvo, visionem in lapide collocares, uti fecit hic Deus: nam sapientiam hanc a sapientibus Judaeis transtulit ad insipientes, caecos et surdos Gentiles, ut dicitur vers. 18. Sapientiam, intelligit Pharisaicam et Rabbinicam, q. d. Faciam ut Judaeorum magistri, qui prae caeteris videbantur sapere, fiant insipientes, et stolide desipiant, dum suas doctrinas et mandata hominum pro doctrina et lege Dei substituent. Paulus idipsum extendit ad sapientium Gentilium, v. g. Stoicam, Platonicam vel Epicuream: haec enim vana est: nec hominem bonum efficere, aut ad beatitudinem perducere potest: ista enim in Evangelio et Christo crucifixo posita est, ubi proinde tantam invenire est veram et Christianam, uti docet S. Paulus.
29:15
15. VAE QUI PROFUNDI ESTIS CORDE, UT A DOMINO ABSCONDATIS CONSILIUM. — Hebraice, Vae qui profundatis, vel, ut Vatablus, in profundum vos abstruditis, q. d. Vae qui adeo profunda et secreta initis consilia, ut putetis ad ea pervidenda non posse penetrare Dei oculos, sed ea ab illis abscondi. Nota, «abscondatis,» id est abscondi putetis, vel practice, vel etiam speculative: significatur enim actus non realis, quia hic est impossibilis, sed mentalis, juxta Can. XXIX. Ecce quo sapientum et illusorum impietas et insipientia devenit, ut dicant: Non est Deus, non est judex, non est vindex scelerum; ut ita libere in omnes veneres et scelera ruant. Sic Job cap. XXII, 14, dicunt impii: «Nubes latibulum ejus, nec nostra considerat, et circa cardines caeli perambulat;» et Ezech. cap. IX, 9: «Iniquitas domus Israel et Juda, magna est nimis valde, et repleta est terra sanguinibus, et civitas repleta est aversione: dixerunt enim: Dereliquit Dominus terram, et Dominus non videt.» QUORUM SUNT IN TENEBRIS OPERA, — qui lucem fugiunt, tenebras quaerunt, ut pudenda faciant, quae homines et Deum celent, id est celare se putant.
29:16
16. Quasi si lutum, — q. d. Isti impii et athei, negantes Dei scientiam et providentiam, faciunt perinde ac si lutum caecum diceret figulo: Tu non habes oculos, non habes scientiam et artem me formandi, et ex me faciendi vas figulinum; unde ait: «Non intelligis,» Chaldaeus, non intelligis me; Septuaginta, non sapienter fecisti me.
29:17
17. NONNE ADHUC IN MODICO ET IN BREVI CONVERTETUR LIBANUS IN CHARMEL, ET CHARMEL IN SALTUM REPUTABITUR? — q. d. Post modicum et breve tempus Charmel, id est Judaea, a Chaldaeis desolabitur, ut sit similis Libano monti inculto et deserto. Ita Sanchez. Secundo et genuine, q. d. Post breve tempus, puta post 700 annos (hi enim modicum quid sunt in oculo Prophetae elevato coram Deo, respectu aeternitatis, ait S. Hieronymus, et respectu temporis quo duratura est lex Christi), «Libanus,» id est steriles et incultae gentes colentur ab Apostolis, et fertiles fient bonorum operum per fidem et gratiam Christi: et e converso «Charmel,» id est ager ante fertilis, scilicet Judaei, olim sanctis Patriarchis, Prophetis et aliis viris probis abundantes, fient steriles, et in saltum infrugiferum et incultum degenerabunt. Nota: Prophetat hic Isaias reprobationem Judaeorum et vocationem Gentium. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Procopius, Theodoretus et Castrius, qui et addunt «Charmel» significare Judaeam, quia Carmelus mons est in Judaea, isque fertilis, unde in Scriptura symbolum est fertilitatis, de quo Jerem. II, 7, et quia Charmel Hebraice componitur ex כר car, id est, agnus, et מול mol, id est, circumcisus est; unde si status ille eis displiceret, tanquam si Deus errasset, possentque ipsi sua manu prudentiae Dei decreta subvertere, consilium inierunt ut eum occiderent, quo haereditas ab eorum manibus nunquam auferetur. De consultationibus ergo adversus Dominum et adversus Christum ejus est sermo. In quam stultitiam eos prolapsos intelligo ob hypocriticam justitiam: specimen enim jam suae caecitatis atque ignorantiae vel hac una re exhibebant. (Forerius.) significat sacrificia, et circumcisionem legemque veterem: «Libanus» vero significat Gentes. Primo, quia Libanus erat mons in Phoenicia, et habitabatur a Phoenicibus et Gentilibus. Secundo, quia, ut Libanus pinis, cedris aliisque thuriferis et odoriferis arboribus (unde Libanus dicitur לבנן lebanon, id est, thus, ait Masius); ita Ecclesia odore virtutum, et sanctitate illustrium virorum floret. Tertio, «Libanus» hebraice deduci potest a לבן laban, id est albus, quod albo thure vel nive semper albescat; unde per prolepsin sive anticipationem, significat Gentes baptismo Christi dealbandas. Quarto, לבנה lebana (unde Libanus) dicitur luna, quia candorem et lumen a sole accipit: ita Ecclesia lumen fidei accipit a Christo, qui est sol justitiae, inquit Leo Castrius. Sed hoc alienius videtur: quid enim lunae cum Libano monte? Tropologice Charmel, id est homines mentesque quae antea per diligentem culturam erant bonorum fecundae, per acediam fiunt Libanus, id est steriles, nivosae, algidae. Rursum, si Libanum pro monte, Charmel pro planitie capias, sic exponas, q. d. Sensus superbi humiliabuntur, humiles exaltabuntur, hoc est, fient aspera in vias planas. Rabbinicas interpretationes videre est apud Pagninum in voce כרמל.
29:18
18. ET AUDIENT IN DIE ILLA SURDI. — Surdi et caeci hic vocantur Gentiles, ob ignorantiam et tenebras infidelitatis; sed hi per Christum audierunt, viderunt et intellexerunt verba libri, puta oracula sacrae Scripturae et Prophetarum, quae Judaeis fuerunt velata et incognita. Ita S. Hieronymus, Procopius, Cyrillus, Theodoretus et passim alii. Hoc est quod ait Christus, Joann. IX, 39: «In judicium ego in hunc mundum veni: ut qui non vident videant, et qui vident caeci fiant.» Ecce hoc est miraculum, quod dixit vers. 14, scilicet quod per Christum doctores facti sunt stupidi et rustici, atque piscatores et rustici facti sunt sapientes et doctores.
29:19
19. Et addent mites in Domino laetitiam, — q. d. Gentiles mansuefacti per Christum, qui miti animo obedient Evangelio, illique se formandos et docendos committent, hic «addent,» id est augebunt, Ecclesiae «laetitiam:» iidem «pauperes» tum censu, tum spiritu; tum qui antea inopes fuerant fidei et gratiae, ac peccatis quasi aere alieno a diabolo oppressi; hi jam per Christum iis liberati «exsultabunt in sancto Israel,» id est in Deo, qui veros Israelitas sanctificat, et ab iis colitur. Ita Christus ait: «Confiteor tibi, Pater, Domine caeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis.»
29:20
20 et 21. Quoniam defecit qui praevalebat. — Id est, quia princeps hujus mundi, scilicet diabolus, qui superbissime eis illudebat, dejectus est. Secundo, et proprie, q. d. Quia Judaei qui erant administri diaboli, ac Gentibus in religione et scientia usque ad Christum praevalebant, quique erant illusores Prophetarum, dicentes: «Manda remanda,» etc., defecerunt, et succisi sunt (a Tito): QUI VIGILABANT SUPER INIQUITATEM (id est qui toti erant intenti ad malum, ut summo mane non aliud cogitarent, quam quomodo die et nocte explerent suas cupiditates): QUI PECCARE FACIEBANT HOMINES IN VERBO (quo scilicet docebant alios doctrinas et mandata hominum, non Dei; quoque homines a pietate et cultu Dei avertebant, per suas adulationes, mala consilia, minas et subsannationes): ET ARGUENTEM IN PORTA SUPPLANTABANT (id est Prophetas, qui eorum scelera in portis, id est publice etiam coram judicibus (judicia enim fiebant in portis urbium) et principibus arguebant, irridebant, vexabant struendo eis calumnias, et falsas accusationes, quibus eos ad damnationem et mortem adigebant. Sic enim occiderunt Amos, Jeremiam, Isaiam, Zachariam et alios): ET DECLINAVERUNT FRUSTRA (temere, sine causa) A JUSTO, — id est ab aequitate et justitia; vel potius «a justo» adjective (hoc enim significat Hebraeum, tsaddiq), id est ne audirent justos, scilicet Prophetas juste eos arguentes, et maxime Christum, qui est justus justorum, ait S. Hieronymus.
29:22
22. Qui redemit Abraham, — qui Abraham liberavit et eduxit de Ur Chaldaeorum. Non modo confundetur. — Primo, Cyrillus et S. Thomas exponunt, q. d. «Non modo confundetur,» id est poenitentiam aget Israel pro peccatis suis, et pro Christo occiso, sed in fine mundi, cum plenitudo Gentium in Ecclesiam intraverit: tunc enim agnoscens sua scelera confundetur et poenitebit. Secundo, Procopius, Adamus et Pintus haec accipiunt de Gentibus, q. d. Jacob, id est Jacobaei, sive Judaei confundentur non modo, id est non tempore Isaiae, sed tempore Christi, «cum» videbunt «filios suos,» id est Apostolos, ex sua prosapia prognatos sanctificare, id est praedicare et celebrare nomen Domini, ejusque Christi. Apostolos vocat opera manuum Dei, puta Christi, quia Christus eos ante rudes in Apostolos instruxerat, et formaverat. Sanctus Jacob et Deus Israel vocatur Christus, quia ortus est ex Jacob, et quia Jacob omnesque Jacobaei sancti a Christo suam sanctitatem acceperunt. Hic sensus est genuinus. Tertio, Forerius exponit: «Non confundetur Jacob,» q. d. Gentium conversio Jacobo et Judaeis non erit pudori, sed gloriae; quia gentes per fidem in Abrahami, Jacobi et posterorum familiam aggregatae, eamdem augebunt tum numero, tum gloria. 22. Qui redemit Abraham, — qui Abraham liberavit et eduxit de Ur Chaldaeorum. Non modo confundetur. — Primo, Cyrillus et S. Thomas exponunt, q. d. «Non modo confundetur,» id est poenitentiam aget Israel pro peccatis suis, et pro Christo occiso, sed in fine mundi, cum plenitudo Gentium in Ecclesiam intraverit: tunc enim agnoscens sua scelera confundetur et poenitebit.
29:3
In parte ista ponit comminationem contra populum, sive contra civitatem; et dividitur in partes duas. In prima comminator poenam temporalis destructionis; in secunda poenam spiritualis exacerbationis, ibi, Obstupecite et admiramini Circa primum duo Primo comminatur destructionem; in secundo ponit qualemcumque consolationem, ibi, Et erit sicut somnium visionis nocturnae multitudo omnium gentium. Prima in duas. In prima ponit destructionem Jerusalem per Babylonios. In secunda per Romanos, ibi, Et circumdabo quasi sphaeram in circuitu tuo. Circa primum tria. Primo commemorat pristinam dignitatem. Ariel, idest leo Dei, quia Dei virtute temporibus David et Salomone nullum timebat, sicut nec leo. Proverb. 30: « Leo fortissimus bestiarum, ad nullius pavebit occursum. » Vel propter altare holocaustorum, quod ibi erat, quod consumebat animalia sicut leo. Et sic sunt itur Ezech. 45: « Ipse autem Ariel qua- tuor cubitorum etc. » Vel forte propter figuram, quia erat sita in modum leonis. Expugnavit. 1 Reg 17: « Nam leonem et ursum expugnavi. » Secundo ponit destructionem, ponens trium festorum cessationem, Additus, quasi dicat, multis annis. Evolutae, idest perierunt. Oseae 5: « Sedebunt dies multos absque sacrificio et ephod. » Obsidionem, Et circumvallabo, scilicet Chaldaeis. Ezech. 4: « Et ordinabis adversus eam obsidionem etc. » Et innuit expugnationem ex tristitia, Et erit tristis. Tertio ponit reparationem factam sub Jesu sacerdote magno et aliis, de qua habetur in Esdra per totum. Et erit mihi; quasi dicat: Umbram pristinae dignitatis retinens.
Sed contra. Aggaei 2: « Magna est gloria domus istius novissimae, plusquam primae. »
Et dicendum, quod hoc dicitur propter hoc quod fuit visitata ab ipso filio Dei corporaliter.
Et circumdabo. Hic comminatur destructionem per Romanos; et circa hoc quatuor ponit: scilicet obsidionem, Et circumdabo quasi sphaeram, idest in circuitu. Lue. 19: « Circumdabunt te inimici tui vallo. » Habac. 1: « Super omnem munitionem ridebit, et comportabit aggerem. » Secundo ob-sessorum humiliationem, Humiliaberis; et humiliationis signum de terra loqueris, idest, ita ac si sub terra esses, etiam audieris humiliiter, verba ferens pythonis, qui silenter incantabant.
29:4
Soph. 5: « Auferam de medio tui maliloquos superbiae tuae. » Vel humiliationis meritum, arguens in eis peccatum avaritiae, De terra loqueris; et idolatriae, Et erit quasi pythonis. Tertio ponit hostium multitudinem, Et erit sicut pulvis: Joel. 1: « Gens ascendit: » vel hostium destructionem, sicut supra 17.: Rapietur sicut pulvis montium a facie venti.
29:6
Quarto ponit ipsam destructionem, Eritque repente: metaphorice, propter hostium ferocitatem.
29:7
Jerem. 4: « Quasi nubes ascendent,¹ et quasi tempestas: currus ejus velocires aquilis. » Et erit sicut somnium visionis nocturnae multitudo omnium gentium quae dimicaverunt contra Ariel. Hic adhibet quamdam consolationem ex hostium poena. Et sicut somnii esuriens vana, in nihilum ibunt non reportantes aliquod commodum de destructione Judaeae, sicut nec esuriens vel sitiens ex cibo vel potu somniato. Eccl 54: « Vana spes et mendacium insensatum viro, et somnia extollunt imprudentes. » Zach. 12: « Ponam Jerusalem lapidem oneris cunctis populis. »
Nota super illo verbo, Et erit sicut somnium, quia aliquid dicitur somnium primo propter vanitatem. Eccli. 54: « Quasi qui apprehendit umbram et persequitur ventum, sic et qui attendit ad visa mendacia. » Et secundum hoc visa somniorum. Secundo propter brevitatem. Job 20: « Velut somnium avolans non invenitur. » Tertio propter cognitionis obscuritatem. Job 53: « Per somnium in visione nocturna, quando solet sopor occupare homines, et dormiunt in lectulo suo; tunc aperit aures virorum, et erudiens eos instruit disciplina. » Quarto propter animae perversitatem. Infra 56: « Dormientes et amantes somnia. »
29:9
Obstupescite, et admiramini. Hic comminator poenam execacationis: et primo praedicit execacationem Judaeorum; secundo conversionem gentium, ibi, Nonne adhuc in modico convertetur Libanus in Carmel, et Carmel in saltum reputabitur? Circa primum duo facit. Primo ponit execacationem; secundo ipsius rationem assignat, ibi, Et dixit Dominus: Eo quod appropinquat populus iste ore suo etc. Circa primum tria. Primo praedicit execacationem; ponens ea quae perturbant judicium rationis, Obstupescite, ex consideratione malorum culpe vel poenae. Jerem. 2: « Obstupescite caeli super hoc, et portae caeli desolamini vehementer. » Et admiramini, ex consideratione magnorum. Psal. 118: « Mirabilia opera tua. » Fluctuate, ex incertitudine eligendorum. Jac. 1: « Qui enim haesitat, similis est fluctui maris, qui a vento movetur et circumfertur. » Vacillate, ex inconstantia propositionum. Job 4: « Vacillantes confirmaverunt manus tuae. » Inebriamini, ex anxietate dolorum. Habac. 2: « Bibe tu quoque, et consopire; circumdabit te calix dexteræ Domini. » Secundo ponit execacationis modum, Quoniam misceit; idest, sicut vinum mixtum propinavit.
29:10
Oculos vestros, scilicet prophetas. Supra 19: « Dominus miscuit in medio ejus spiritum vertiginis. » Tertio ponit execacationis effectum, quia librum sacrae Scripturae in visione omnium prophetarum non intelligent. Et erit vobis. Apoc. 5: « Vidi in dextra sedentis librum signatum sigillis septem. » Et dixit Dominus etc. Hic ponit causam execacationis, scilicet peccatum ipsorum: et primo in affectu; secundo in intellectu, ibi, Vae qui profundi estis corde. Circa primum duo facit. Primo ponit culpam divini contemptus, Cor autem ejus, quia palliant verbis, labiis, humanis observantiis. Et timuerunt. Jer. 12: « Prope es tu ori eorum, et longe a renibus eorum. » Matth. 15: « Irritum fecistis mandatum Dei propter traditiones vestras. » Secundo poenam, Ideo ecce ego. Grandi, secundum eorum reparationem, vel quondam.
29:14
Peribit enim sapientia. Ab-dias: « Perdam sapientiam sapientium, et prudentiam prudentium reprobo: » 1 Cor. 1. Vae qui profundi estis corde. Hic ponit peccatum ex parte intellectus, quia non credebant Dei providentiam, quod sciret ea quae nos aguntur: et circa hoc duo facit. Primo ponitur erroris excogitatio.
29:15
Dicebant autem Deum latere, propter cordis profunditatem, ubi sua prava consilia pertractabant: unde dicit: Vae qui profundi estis corde. Jerem. 17: « Profundum est cor hominis et inscrutabile; quis cognoscet illud? » Et propter obscuritatem locorum in quibus prava opera exercerant: unde dicit: Quorum sunt in tenebris opera. Joan. 5: « Omnis qui male agit, odit lucem. » Eccl. 16: « Non dicas, A Deo abscondar. » Secundo ponitur justa increpacio, Perversa est. Non fecisti me, quia Deus cognoscit inquantum est causa rei.
29:16
Infra 45: « Vae qui contradicit factori suo. » Infra 64: « Et nunc, Domine, pater noster es tu, nos vero lutum; et fictor noster tu, et opera manuum tuarum omnes nos.
29:17
Nonne adhuc in modico? » Hic praedicit gentium conversionem: et circa hoc tria facit. Primo praedicit conversionem ad gratiam. Libanus, idest gentes, quia mons erat in terra gentium, in Carmelum in gratiam, quam Judaei per circumcisionem habebant, quia inter scientiam circumcisionis. In saltum, idest in sterilitatem, in qua prius erant gentes. Infra 57: « Saltum Carmeli ejus: ego fodi, et bibi aquam. » Ad sacram scientiam, Surdi, scilicet gentiles, qui prius non audierant verba legis.
29:19
Matth. 2: « Caeci vident. » Joan. 9: « In judicium veni in hunc mundum, ut qui non vident videant, et qui vident caeci fiant. » Ad spiritualem laetitiam, Et addent. Psal. 9: « Laetabor et exultabo in te, psallam nomini tuo, Altissime. » Secundo assignat conversionis occasionem, vel rationem, ex casu diaboli: Quoniam defecit qui praevalcbat, per potentiam, illusor, deceptor per astutiam. Supra 16: « Consummatus est miser, defecti qui conculcabat terram, » caecitate Judaici populi: quia caecitas ex parte contigit in Israel: Rom. 11. Succisi sunt qui vigilabant: studiositer ad malum. Prov. 4: « Non enim dormiunt, nisi male fecerint. » Qui peccare, pravis exemplis et doctrinis. Arguentem, quantum ad disciplinae contemptum. Amos 5: « Odio habuerunt corripientem in porta. » Declinaverunt, quantum ad peccati vanitatem, quia frustra est quod non consequitur finem.
29:22
Sap. 5: « Quid nobis profuit superbia, aut divitiarum jactantia quid contulit nobis? » Tertio ponit Judaeorum reversionem in fine mundi, cum dicit: Propter hoc haec dicit Dominus... qui redemit Abraham, Gen. 12. Non modo, idest in hoc tempore, confundetur, bona confusione. Eccl. 4: « Est confusio adducens gloriam et gratiam. » Filios Apostolos, mussitatores, idest qui primo murmurabant. Supra 27: « Qui egredientur impetu a Jacob, et florebit et germinabit Israel. » Vel potest aliter exponi de prosperitate, quae eis promittitur destructo Senacherib vel Nabuchodonosor. Carmelus in saltum; idest, tanta erit fertilitas terrae promotionis, quod fertilitas Carmeli reputabitur sterilitas in comparatione ejus. Illusor, Senacherib vel Nabuchodonosor.
29:23
Filios suos, tres pueros in camino ignis: vel quia pueri ipsorum facient laudem nominis mei, quod ipsi in juventute sua non fecerunt.
29:1
v. 1 « Va? Ariel, Ariel cjvitas, quam expugnavit David ; additus est annus ad annum, sollemnitates cvolutae sunt,
29:2
v. 9 et circumvallabo Ariel et eril lrislis el moerens et erit mihi quasi Ariel » ; — hebr. vae Ariel civitas (in qua) resedit. David; ad:lite annum. ad. annum, festa in. orbem redeant i. e. post unum annum, postquam adhuc semel dies festi ac sollemnes in orbem circumierunt, Deus immittet angustias urbi. Du;lici titulo urbem compellat : Arie! vel focum (altare) Dei, quae appellatio explicatur 31, 9 : Dominus cuius ignis est in Sion et caminus eius in Ierusalem, et iam 10, 47 innuitur : et erit lumen Israel in igne et Sanctus eius in flamma ; ita Ariel vocatur altare Domini apud Ezechielem 43, 18 seq. ; designatur ergo urbs ubi est ignis sacrificalis et altare Domini, ubi cultus Dei exercetur e& Deus suam domum habet; dein urbs, in qua David commoratus vel castrametatus est, quae ergo est sedes David ; duplici hoc titulo quam maxime urbs tuta esse debuit ab omni infestatione; verum cum Deus a vae exordiatur, in ea compellatione potius cernitur animus Dei propter beneficia spreta summopere offensus, cernitur indignatio Dei quod urbs talibus exornata Dei donis infidelitate sua duram in se provocavit punitionem. Brevi enim, circiter post annum angustabo, in angustias redigam Ariel (hebr.), quae quantae. futurae sint verbis additis declaratur e£ erit moestitia et moeror vel gemitus ac singultus (hebr.) et tunc erit Domino quas? Ariel, erit alio quodam sensu locus ignis, caminus et altare Domini, quatenus igne iribulationis divinitus immissae devastatur et ibi ira Domini ardet in castigatione et vindicta vel ut sit altaris instar, iuxta quod mactantur strataeque' iacent et laceratae victimae, i. e. impii et rebelles vindicta Dei per hostes occisi (cf. Sanct. For. Gord. Rohl.). 9 : catulus leonis Juda; ad praedam ascendisti ; requiescens aecubuisti ut leo ete. Sed cum haec omnia summatim comprehendantur in appellatione civitatis David, alia explicatio de foco Dei etiam ea consideratione commendatur, ut scil. duobus istis nominibus plena urbis dignitas significetur, qua in ea contineatur cultus Dei et regnum David, sacerdotium et imperium sacrum, 4omus Dei et domus regis theocratici. Nimis argute explicat Naeg. vocem prius ac si scriberetur 5x *Y urbs Dei, uti dicitur Ar Moab, deinde autem v. 2 altare Dei. Iu v. 2 ipse aliique iam faustam cernunt annuntiationem : erit mihi sicut caminus sacer et ut talem se exhibebit; hostes devorans ; ef. 10, 41 ; 31, 9. Sed cum ab oppressione urbis sermo inchoatus sit et in eadem oppressione oratio v. 3 pergat, haec explicatio qua "series rerum adeo interrumpitur non placet. Adde quod cum dicatur sicut Ariel, vates innuere videtur vocem ad alium parumper sensum deflecti. Etiam argutius rem concipit Drechsl. retinens notionem leonis Dei, fore urbem tamquam leonem cum Deum precibus ac poenitentia victura sit, sicut olim praevaluerit Iacob adversus Deum. At explicatio haec ex duplici capite reiicienda est; neque enim lerusalem tantam fidei fortitudinem unquam exhibuit, ut Deum quasi invitum in suas pertraheret partes, neque Deus urbis perdendae consilium cepit, a quo quasi reluctans esset dimovendus, ergo lucta illa urbis cum Deo, in qua urbs se leonem praebeat, nullatenus cogitari potest. — LXX omittunt sicut Ariel et pro TWON etc. legisse videntur YN robur, opes ; habent enim xo &ovot obv?s *, ioc x«i Ó xÀoUrog &got ; in v. sequenti ?172 legerunt 1172 óc Aautó. Atque quantopere ira Dei et igne tribulationis urbs sit exurenda declaratur
29:3
v. 8 « ef circumdabo quasi sphaeram in circuitu tuo et iaciam contra te aggerem et. munimenta ponam in obsidionem tuam »; — « Dominus comminatur quod circumdet. Arielem sphaera » (S. Hier.) i. €. obsidione perfecta ut quasi corona et circulo sit circumvallàáta Sanct.), et arctabo te statione militum (hebr.) !. Haec praeclare illustrantur iis quae Sennacherib ipse de sua in Palaestinam expeditione narrat : « ipse (Ezechias) in urbe sua principali Ierusalem inclusus fuit sicut avis in cavea » (cf. Vigourouz, la Bible et les découvertes modernes 3 éd. IV p. 198. 199 ; Schrader, Keilinschr. und A. T. ad h. 1.) atque etiam terroris incussi mentionem facit : « Ezechias ipse magno timore maiestatis meae correptus est, uti etiam eius praesidium et milites! et viri quos ad defendendam urbem principalem lerusalem assumpserat » (l. c.), quemadmodum terror iste etiam 37, 3 describitur ; dies autem afflictionis erit talis :
29:4
v. 4 « Aumiliaberis, de terra loqueris et de humo audietur eloquium tuum, et erit quasi pythonis de terra vox tua et de humo eloquium tuum mussitabit » ; — lerusalem humi prostrata viribus exhaustis vocem edere non potest nisi tenuem, exilem, fere iam emortuam, sicut obscure mussitare solent umbrae vel potius vates necromantici; de pythone 2ix vide ad 8, 19. Magna igitur exhibetur oppressio, afflictio, impotentia urbis. Ad tantas angustias erit reducenda, quasi iamiam moritura ultimum suspirium trahere videatur, ut tandem quam impotens sit prudentia hamana, omnibus innotescat. Antea enim nihil audiebatur nisi strepitus et gloriatio illusorum : « flagellum non veniet super nos, mendacio protecti sumus » (28, 15 ; cf. 7 seq.). Haec insolentia iam erit expianda gemitu hoc urbis in pulvere iacent's, voce flebili ac lamentabili qua impotentiam demum suam fateri cogentur ; ita scil. flumen Assyriorum inundans et transiens usque ad collum veniet 8, 8. Lugentium moris cst humi sedere et pulvere obvolvi; cf. 3, 26. 2 Reg. 12, 16. Sed summis in angustiis ipse Dominus opem feret subito, modo inexspectato, uti iam indicatum erat 98, 21 et 10, 33; 17, 44; 18, 5, et ita quidem ut contra impotentiam humanam summa Dei potentia mirifice extollatur
29:5
v. 3 « et erit sicut pulvis tenuis multitudo ventilantium te et. sicut favilla pertransiens multitudo eorum qui contra te praevalue- Tunl »; — en, urbs pondere illo pressa et humi iacens vix gemere potest, nedum pondus excutere; verum ingens illud pondus coram Domino censetur pulvis tenuis, gluma transvolans (hebr.). Est enim Dominus coelitum imperatorsummusque dux huius certaminis arbiter; unde
29:6
v. 6 « eritque repente confestim ; a Domino exercituum visitabitur in to- &Uruo et commotione terrae et voce magna turbinis et tempestalis et flammae ignis devorantis » ; — ad Domini maiestatem adumbrandam militia eius describuntur tonitrua, terrae motus ac fremitus, procellae et flammarum incendia, uti in psalmis et apud prophetas fieri assolet; ef. 5, 29; 43, 9. P&. 17. 95. Mieh. 4, 3. Hab. 3, 6 ete. Unde visitatio haec est gratiosa pro urbe (et ita visitabitur de urbe explicant liberanda Del. Naeg.), fatalis pro hostibus, de quorum punitione alii verbum accipiunt (cf. For. Sanct. Calm. RoM. Troch.); neque tamen potest cum aliis (S. Jfier. Mald. Sa, Mar.) de punitione urbis intelligi, cum series orationis mire esset interturbanda. Animadversio enim in hostes iam v. S habetur eademque in v. 7 quoque describitur; unde in v. 6 apte exhibetur iudicis punientis potentia, qua illae metaphorae in v. 3 et illud repente confestim optime declarantur et etiam subsequentia inducuntur. Atque revera si Deus potentissimus defensor exsistit et pugnator, quis resistere poterit? si ipse pro Ariel, pro aris et focis dimicare vult, quid erit timendum? Unde v. "1 « et erit. sicut. somnium visionis nocturnae multitudo omnium. gentium quae dimicaverunt contra Ariel ct omnes qui militaverunt et. obsederunt. et. praevaluerunt. adversus eam »; — ultimum hemistichium. verte ex hebr. e£ omnes qui militaverunt. contra cam et contra arcem cius et. coangustaverunt cam , « somnio comparatur illa multitudo, quia fügiet aut solvetur, quemadmodum vanescunt somnia, cum primum dormiens cvigilaverit » (Sanct. sim. Men. foAl.); potentia eorum nihil habet validi ac solidi; primo afflatu quasi in aera difflait, uti somnia; in sommio visionis nocturnae id quoque pro civibus hierosolymitanis forte exprimitur fore quidem, ut quemadmodum in somnis conlingat angoribus ac timore corripiantur et exerceantur, at mox pavores illos cum laetitia fore commntandos, uti quis experiatur evigilans terriculamentis somniorum evanescentibus. Promissio haec generali ratione profertur et ita quoque intelligatur oportet; recurrit ergo vales ad Dei normam generalem, qua Arieli. e. sedem suam ac domum ab hostibus defendere statuit pro sua fidelitate, quae: propter urbis infidelitatem (cf. v. 4 vae Ariel) eo magis illucescit. Quam vana spe hostes inflentur et quanta cum confusione ab urbe repellendi sint, ex iis quae somniantibus eveniunt illustratur
29:8
v. 8 « cf sicul somniat esuriens et comedit, cum autem fuerit expergefactus, vacua est anima etus ; et sicut somnial sitiens et Libit, et postquam fuerit erpergefactus, lassus adhuc sitit et anima eius vacua est, sic erit mul- Liludo omnium gentium, quae dimicaverunt contra montem Sion » ; — eliam magis ad vivum res exprimitur in hebr. sicut somniat famelicus et ecce manducat etc. et sicut somniat sitiens et ecce bibit et expergiscitur et ecce lassus el anima cius avida etc. ; cui ita in somnio ! conlingit, is vana spe delusus magis afilietatar, quia vigilans ab eo vacüus est quod se habuisse in somniis iam laetatus est voluptate percepta ( Sanct.). Uti in v. 4 duo urbis ttuli proferebantur, ita hic quoque v. 7 et 8 Ariel nominatur et mons Sion, quibus appellationibus cur urbi salus ac liberatio ab omn?um hostium insidiis concedatur egregie continetur (cf. 2, 2 seq. 4, 2 seq. 9,15; 11, 9; 14, 32; 16, 5; 98, B etc.). Quater in v. 5-8 multilido impugnantium effertur, quae tamen quam impotens sit comparatione pulveris et glumae et somnii et descriptione maiestatis tremendae iudicis Dei praeclare exhibetur; unde vatem omnes intendere vires intelligimus, ut fidem ac spem in animis nutantium excitet. Verum apud plerosque in vanum effundi monita eius (secundum id quod habetur 6, 10), sequentibus docemur.
29:9
In fide unicam salutis spem esse repositam propheta monuerat (28, 16) et qua ratione fides Deo sit exhibenda, docuerat modo salutis proposito (28, 91; 99, 5-8). Verum tale vaticinium fide non amplectuntur, quia aliam salutis ac liberationis viam prudentia humana necessario exigi sibi persuaserunt (cf. 28, 15; 29, 15; 30, 1 seq.). Quare ne- - cesse est ut calamitates experti dedoceantur. Quid ergo suae prudentiae consilia sequentes sibi ipsi molituri sint, propheta proponit v. 9 « Obstupescite eL admiramini, fluctuate et vacillate, inebriamini et non a vino, movemini et non ab ebrietate »! — hebr. obstupescite et. attoniti estote, excaecamini et caeci estote (oblinite oculos vestros)! ebrii sunt, at non vino; titubant, at non. sicera; magna quaedam afflictio qua sensus mentesque obstupescunt et perturbantur terrore, ebrietati comparari solet; cf. 19, 4. Ier. 95, 15. Quid futurum sit, vates per impe- - rativum edicit; cum enim sola vexatio det intellectum (28, 19) et cum frustra moniti non resipiscant, iam sermone duriore ut afflictiones experiantur propheta exoptat; unde indignabundus in eos invehitur, ut obcaecationis suae effectus funestos in se sentiant! Sermo in hebr. assonantiis et paronomasiis distinguitur. Stupore illo et ebrietate et titubatione ea designantur quae 28, 48. 19; 29, 2-4 praedicta sunt et quae statim infra v. 14 tanguntur; hisce non iam eorum conditionem praesentem describi (uti volunt Drechsl. Kn. Del. Naeg. Bred. Rohl. Troch.), qua solum vaticinio incredibili audito ita sint stupore perculsi, verum futuram delineari afflictionem, et verborum gravitate suadetur et commendatur addito illo a£ non « vino, quo sane aliud iam tempus quam quod nunc fluat (cf. 28, 1) indicatur et probatur sequenti versu, quo explicatur, cur tandem ad illud malorum fastigium perventuri sint. Id autem eveniet quia Dominus eos in ea quam amplexi sunt obduratione relinquet
29:10
v. 10 « quoniam miscuit vobis Dominus spiritum soporis, claudet oculos vestros, prophetas et principes vestros qui vident visiones operiet » ; — hisce eorum conditio praesens exhibetur : mente stupidi nolunt vaticinium fide amplecti ; oculis occlusis ea non vident quae adeo perspicue in rebus gestis regni iudaici eminent, a solo scil. Domino salutem esseexspectandam ; etiam ii qui duces populisunt vel se esseiactant tenebris opertos oculos habent ; quomodo autem ad talem obeaecationem pervenerint, declaratur 28, 1-14 et vide 6, 10; 1, 2. Inde simul patet, quo sensu Deus spiritum soporis effudisse etc. dicatur. Haec autem mentis obtenebratio in eo consistit, quod vaticinium adeo clare propositum et monita prophetae non intelligunt; id quod similitudine quadam effertur
29:11
v. 41 « et erit vobis visio omnium sicut. verba libri signati, quem cum dederint scienti literas dicent : lege istum, et respondebit : mon possum, signatus est enim;
29:12
v. 19 et dabitur liber nescienti literas diceturque ei: lege, et respondebit: nescio literas » ; — uti in v. 10, ita hic quoque populus et duces commemorantur vel ignobiles qui nesciunt legere et nobiles qui literis sunt eruditi. Utrique autem prophetiam non intelligere perhibentur; nobilibus est liber signatus, clausus, quem aperire non volunt; unde eorum culpa maior reputabitur. Ceterum cf. 8, 16. 90. Cum enim tanto cum studio ad avertendam calamitatem assyriacam humana conquirant subsidia (cf. 28, 15; 29, 15; 30, 1 seq.), revera opere produnt prophetiam esse librum clausum neque a se attendi posse vel debere, Forte continetur in libro signato irrisoria quaedam principum allusio, esse scil. omnem prophetiam obscuram, saepe vagam, ita ut non sit consultum in rerum gerendarum dispositione et praecipue in apparatu bellico conquirendo vatieiniorum habere rationem. Quodsi ita est, illusores illi cum contemptu et risu modum salutis a Deo electum repudiant simul peccantes contra normam theocraticam iam dudum a Deo stabilitam et a propheta iterato inculcatam (cf. Deut. 28, '1). cerdoles vel duces, difficile dixcris ; quare ipse modus loquendi insolitus non tam glossatorem prodere, quam ipsum prophetam innuere videtur. Duplex nomen ita explieat Naeg. ut duplicem quasi ordinem prophetarum statuat : propletas primarios, uti Isaiam, corum quasi interpretes ad populum, videntes, qui illorum effata populo exp'iearent. Verum. dubito, num ullum talis ordinis duplicis ac distinctionis vestigium ullibi inveniatur. Car vero adeo hebetes sint ad doctrinam Dei percipiendam, rationem sj(am ess? in vero cultu Dei neglecto, vates aperit; qui enim ad Deum accedere reauunt, quid mirum est, si ab ipso iam non illuminentur neque cius vocem intelligant? Unde
29:13
v. 18. « ct dixit Dominus: eo quod appropinquet populus iste ore suo et labiis suis glorificat me, cor cutem eius longe est a me et timuerunt! me mandato hominum et «octrina,
29:14
v. 4& ideo ecce ego addam ut admirationem faciam populo huic miraculo grandi et stupendo; peribit enim sapientia a sapien- Lbs eius et. intellectus prudentium eius abscondetur » ; — uti 4, 10, caltam solum externe exhib:tum reprehendit, laudes Dei sc.l. illas, quae ore solum labiisque proferuntar, neque tamen ex animis piis Deoque subiectis procedunt. Cor illud longe est a Deo, quod voluntati eius obsequi renuit; hebr. timor eorum erga me 1. e. cultus eorum ac religio iiandatim hominun. institutum, praeceptis continetur et exercetur hamanis, ritibus externis consuetudine et usu traditis quos obeunt siuc animorum pietate ac devotione. Quemadmodum propheta verae pietatis. defectum ct. cultum Dei neglectam tamquam causam assignat hie, cur hebetes facti sint et. stupidi ad verbum Doi intelligendum, ita S. Paulus in eodem cultu Dei neglecto ultimam cernit rationem, qua gentes ad enormem illam morum corruptionem descenderint et mentis in rebus religionis stapiditatem (cf. Ihom. 1, 91. 24. 96. 98). Hestituerat. quidem Ezechias cultum. Dei (4 Reg. 18, 3-6. 9 Par. 29-31); sed post funesta Achaz regis exempla certe non deerant qui solum externe cultum a rege imperatum ob.rent, interne autem mentem idololatricam retinerent vel qui ritibus quibusdam Deo satisfieri sibi persuaderent. Contra hos merito invehitur propheta. Remedium indicat quo Deus usurus sit ad eos sanandos, dummodo velint; quam impotes sint illis ostendet. et eas adducet. rerum angustias et perturbationes, ut quo se vertant plane nesciant et sapientia humana penitus confundatur et obruatur. Vide rei eventum. 31, 3. Ilisce opprobriis et hae confusione simul poenas luent (v. 44 ideo) verbi Dei spreti animique increduli. Is. 99, 13-16 325 3. Tertium vae 99, 15-9. Anc. — Invehitur propheta in eos qui consilium suum perversum ct. 3 Dai norma alienum. abscondere nituntur coram Domino, quod quam stultum sit et inutile exagitat, ITuic consilio stulto opponit Dei consilium, quo magna rerum conversio et populi exaltatio futura sit tvrannide et iniquitate deleta. Deus enim fidelis qui Abraham elegit populum suum non tradet opprobriis, verum eum ad sanctitatem et pacem adducet. Arcte hoec va? ad antecedentia adnectitur; perstringuntur enim ii quos propheta iam saepius accusaverat nimiae fiduciae quam in subsidiis humanis et prudeatia sua collocant. Cceculte machinantur, foedus aegyptiacum coram propheta abscondere nituntur; putant se secreto ct inscio propheta omnia moliri et censoriam eius virgam effugere ; at
29:15
v. 48 « Vae qui profundi estis corde, ut a Domino abscondatis consilium, quorum sunt in tenobris opora et dicunt : quis videl nos et quis novit nos »? — hebr. al verbum qui profund»wm faciunt a Domino. ad tegendum | consilium i. e. omai studio consilium suum occultare et celare nituntur et tenebris obvolvere, quo conatu iam produnt se mer:to timere reprehensionem prophetae et. conamina sua non sequi normam theocraticam. Ceterum molitiones illae furtivae ad ordiendum foedus aegyptiacum etiam tegendae erant ne suspicionem incurrerent Assyriorum, qui mulüpliei experienta edocti bene noverant quam p:ronae essent gentes palaestinenses ad foedera contra ipsos nectenda. Sed quam ineptum sit vel popalum velle sospitem reddere sine Deo vel modum illum quo servare velit Deus spernere, similitadine adhibita propheta demonstrat
29:16
v. 16 « perversa est hacc vestra cogitatio, quasi si lutum. coutra, füigyulum. cogitet et dieat opis factori suo. : non fecisti me, et figmenbnn. dicat fistori. suo : non intelligis »; — hehr. o perversitatem. vestram ! avum sicut lutum figulus reputabitur, ut. dicat opis... Deas enim sibi popalum formavit; quare Dei ratio potissimum est habenda in r»bus gorendis et s/2ne Deo velle populum e pericu!o eripera aeque stultam — est, atque impium, quasi-opus negaret se a factore esse faetum. Cam ig tar plane in omnibus penitus dependeont a Deo, a quo ii| habent, ut sint et vivant et a quo theocratia est instituta, eius gubernationi sese subtrahere nequeunt. Etiam magis ridiculum est consilio Dai quo ipse salutem dare iam constituerit nolle acquiescere, quasi minus esset aptum et prudens. I[anc animi contra Deum elationem vates castigat altera comparatione, quasi dicat. figmentum fictori : nihil intelligis! Unde quanta submissione sap:entiae Dei et eius benignitati fidendum sit docet simul perstringens intolerabilem arrogantiam, si quis consilia Dei ad trutinam suam revocare ausus fuerit. Eorum consilia Deus ita subvertet, ut res contra omnem exspectationem humanam cadant. Id proverbiali locutione designatur
29:17
v. 17 « nonne adhuc in modico et in brevi convertetur Libanus in Carmel et Carmel in. saltum reputabitur »? — explica ex hebr. appellative convertetur Libanus in campum frugiferum etfrugifer campus pro saltu reputabitur i. e. rerum conversio exsistet praeter omnem exspectationem: quod sterile videbatur, fructum afferet; quod aetas fruges promittebat, horridum erit ut silva. Ita revera accidit. Foedus aegyptiacum a quo omnia sperabantur, inutile erat Aegyptiis turpiter fusis fugatisque et omnis regio circa urbem vastatione hostili affligebatur oppidis plurimis expugnatis et multis hominum millibus captis — en quos fruetus attulerit campus frugifer qui sperabatur! verum ex miseria et deiectione Deus populum suum ad salutem et prosperitatem evexit ; ita silva sterilis in campum frugiferum vertitur. Cum hac rerum conversione intime nectitur interna quaedam animorum sententiarumque mutatio, quam propheta indicat
29:18
v. 18 « et awlient in. die illa surdi verba libri et de tenebris et caligine oculi caecorum videbunt » ; — en, sola vexatio dabit intellectum! antea verba prophetiae audire et intelligere noluerunt : cf. 29, 41. 12; iam calamitate eruditi maiestatem Dei venerantur et e tenebris et caligine infidelitatis et animi increduli ad lucem et agnitionem Dei salvatoris ac vindicis populi sui emergunt. Unde nova quadam ratione id fit quod illo proverbio indicatur : silva mutatur in agrum frugiferum. Suum igitur fert calamitas fructum apud eos qui antea surdi erant et caeci. Pii autem qui ipsi quoque rebus adversis affligebantur et impiorum irrisione impetebantur optimam fidei suae mercedem reportabunt ea videntes impleta quae firma fide fore semper crediderant;
29:19
v. 19 « ef addent mites in Domino laetitiam et. pauperes homines in Sancto Israel exsultabunt »; — mites i. e. ex hebr. afflicti, humiles, qui fide et spe fulti in Domino etiam medias inter calamitates gaudebant, iam nanc augent laetitiam in Domino, quae scil. in Domino fundatur et de Domino eiusque gloria versatur ; eousque a sapientibus illis et dominantibus habebantur despectui — pauperes — ; at nunc fidei praemium reportantes gloriosa victoria divinitus concessa iubilant in Sancto Israel (cf. 6, 3), quem quia populi sui vindicem et verae pietatis auctorem semper sincere venerati sunt, modum agendi illusorum semper erant aversati. Nunc enim iniquitate devicta et tyrannide suppressa Sanctus Israel gloriam suam manifestavit et zelam illum denuo exhibuit quo populum sibi sanctum efficere gestit. Unde iuremerito in eo exsultant
29:20
v. 20 « quoniam defecit qui praevalebat, consummatus est illusor et , succisi sunt omnes qui vigilabant super. iniquitatem,
29:21
v. 94 qui peccare faciebant homines in verbo et arguentem in porta supplantabant. et declinaverunt frustra a. iusto »; — hebr. explica quia defecit (periit) tiolentus, consumptus est irrisor, excisi sunt omnes. invigilantes iniquitati 1.'e. qui sedulo vigilant ne quid boni praevaleat, 'sed ut iniquitas obtineat, qui propterea homines perdunt in. causa (eos reos iniuste peragunt et in iudiciis condemnant) et disceptanti in porta, in foro, in iudicio rem suam et ius proponenti et defendenti /nsidiantur, ei laqueos. tendunt, ut causa cadat, et mendacio iustum opprimunt, proprie per nihilum, per rem inanem i. e. fraude, calumniis, mendaciis insontem qui causam habet iustam perdunt. Eminet ergo in hostibus violentia, tyrannis, rerum divinarum contemptus et irrisio, studium quoddam et cura, ut iniquitas dominetur, oppressio insontis et iusti, iniusta iudicia. Assyrii quidem describuntur (cf. 10, | seq.) sed ita, ut comprehendantur in tam generali adumbratione ii quoque ex Iudaeis qui vita et moribus ad eorum partes accensendi sunt (cf. 28, "| seq. 5, 8 etc.). Adversarii igitur Dei, qui nunc tanto strepitu impietatem suam et arrogantiam in Deum et homines produnt, delebuntur; innuit vates simul cum Assyriis interituros esse qui ex Iudaeis mentis morumque cognatione lis sunt coniuncti, nisi resipuerint. Ita complebitur suo modo proverbium campus frugifer vertetur in silvam : quae magnifica, splendida, . potentia videbantur, ipsius iniquitatis pondere oppressa corruent. In hebr. proprie habetur peccare facientes hominem in verbo, in causa, id quod significare potest : seducentes homines, ut peccent in iure dicendo; unde illi invigilantes iniquitati tamquam tales depinguntur qui alios impellunt ad iniustitiam in foro committendam. Verbum wun in hiphil frequens est in notione ad peccandum inducen- 53. 2 Reg, 3, 3; 10, 29 etc. etiam Ter. 32, 35. Sed significat etiam peccati reum facere; cf. Deut. 24, &. Eccl. 5, 5; unde hoc loco plerique verbum notione condemnandi, reum declarandi capiunt ; in verbo autem varie explicant: propter verbum eum condemnant, propter minimam causam vel unicum verbulum (Del.), vel verbo mendaci efficiunt, ut reus agatur (Naeg.). In ultimo membro plerique snnm explicant de falso testimonio, mendaciis et calumniis, iniusto iudieio (Vat. Mald. Malv. et recentiores) ; Kn. vertit expellunt iustum in desertum ; verba quidem ità possunt intelligi; 5n cf. Deut. 32, 10. Iob. 6, 18 ; 12, 94. Is. 24, 10; 45, 18. Ps. 107, 40 et rvo31 hiph. significat removere, expellere (ler. 5, 25); sed frequentius adhibetur. sensu translato, qui hoc loco magis consentaneus est, nisi 317) sensu generaliori de miseria, inopia, desolatione explicare malueris ; nam iustum expelli n desertum singulare quidem genus oppressionis est, sed num etiam: usitatum ? Hanc autem rerum conversionem efficiet Deus fidelis, memor foedederis sui et promissionum, qui opus in vocatione et electione Abraham inceptum ad exitum perducere vult; ita
29:22
v. 22 « propter hoc haec dicit Dominus ad. domum [acob, qui redemit Abraham : non modo confundetur Iacob. nec modo. vultus eius erubescet »; — refer propter hoc ad ea omnia quae a v. 171 proposita sunt; quia igitur Deo constitutum est ita agere cum populo sao, ideo verba consolationis ad eum dirigit et eos profert titulos quibus fidelitas ipsius est obstricta; unde domum commemorat /acob (cf. Gen. 49) et electionis Abraham mentionem infert, in qua primum quasi fundamentum operis divini positum est. Dei autem dona sine poenitentia sant et quae promisit et incepit, fideliter exsequetur. Quare mentione operam Dei antiquorum necesse est fiducia in Deum fidelem quam maxime excitetur. Qua re simul egregie demonstratar, quomodo Deus saa salutis consilia iam a saeculis instituerit ac praeparaverit; id quo. vates etiam saepius monet; cf. 41, 8; 31, 9. Cernitur enim in Abraham pignus quoddam Dei fidelis qui cum eum elegisset et in eo semen eius, hoc idem semeu non abiiciet; quare ei prom:ttitur fore, ut ab ignominia et opprobriis eripiatur; neque enim permittet Deus Comum lacob a gentibus conteri vel a. sede et dignitate sua de.icl, sed efliciet ut conditione fraatur elec.ioni suae consentanea. Unde quid ignominia ablata in populo Dei procreandum sit, vates exsequitur
29:23
v. 23 « sed cium viderit filios suos, opera manuum mearum, in medio sui sanctificantes nomen meum, et sanctificabunt Sanctum Iacob et Deum zsrael praedicaóunL » ; — hebr. vorte et explica : namsi ipse, i. e. filii elus viderint opera manuum mearum in medio ipsius, sanctificabunt nomen mewnm et sanctificabunt Sanctum facob et Deum f[srael timobunt ; ipse est facob et. declarationis causa additur filii eius, quia posteri Iacob intelliguntur. Denuo ergo fides Abraham et lacob reviviscet in eorum filiis. Dei enim magnalia cernentes filii Israel Deum eglorificabunt et sanetitata vitae et. vera pietate euin colent; exsistet populus sanctus. Ece2 quis sit fructus ex calamitate oriundus et ex praeclara illa victoria qaa Deas hostes prosternet (cf. 28, 3. 16; 29, 19). Hebr. 50x72 aliqui explicant, ut supra verti (cf. Del. Nueg.); potest etiam cum aiiis (Ges. Fiol.) ita aeeipi, ut obieetum quod videatur quasi praeoccupelur ; ponitur erio 3 pleonastiee et id quod sequitur opera manuum mearum suo modo introducit. Praeterea versiculus varie aecipitur ; aliqui enim. pronomen suflixum non legisse videntar, cum vertant &zzy Yos: cà zx avo) và So1& W90; ita LXX, Syrus ; utrum. versio Sym. eodein modo accipienda sit necne, quaeri t Qov50 seta yztzey) woo (el. Procop.) ; uequa desunt qii vertaut versieuluin nost uin, uti eua Li vulg. vide.nus expressuin : si Iacob viderit filios suos, opera manuum mearum ; i. e. dicuntur filii Iacob opus manuum Dei, quia periculis erepti ad novam quandam reipublicae vitaeque conditionem eamque práeclaram (cf. v. 17 seq.) translati sint et quasi regenerati (cf. Ros. Drechsl. Net.); in medio sui i. e. in domo sua, quasi intra sinum suum et in nullo a vere filiis suis discrepantes (For.). Sed in hac acceptione apodosis non facile adiungitur, cum nexus inter utramque sententiam clarus et obvius non appareat ; neque enim commode dixeris, cur illi nomen Dei sint celebraturi, si lacob eos viderit Dei ope in statum meliorem translatos. Quodsi nihilominus eam verborum rationem retinere volueris, rem potius ita accipe et explana : lacob non eonfundetur; nam cum filios suos videat restitutos, eos simul cernet sanctificantes nomen Dei; in qua acceptione alterum sententiae membrum et sanctificabunt etc. commode explicare poteris cum JDrechsl. de aliis nationibus, ad quas ex Iudaeorum pietatate restituta gloria Dei sit propaganda. Verum explanatio quam supra proposui est magis obvia magisque eum antecedentibus et tota rerum serie cohaerere videtur. Saepius enim inculcatum est fore ut visis Dei magnalibus gloriam Dei laudemque celebrent; cum ergo verba ipsa quam facillime eum fundant sensum, is quoque relinendus erit. Ad quem proxime accedit Chald. : « sed cum viderit (domus Iacob) magnalia quae faciam filiis suis, benignitatem Abraham pro semine eius post eum in terra sua, inter se sanctificabunt nomen meum ». — Alii demum omissa particula *2 primum hemistichium v. 23 ad antecedentia adnectunt ; Iacob non confundetur ; nec modo vultus eius erubescet, cum viderit filios suos, opera manuum mearum i. e. ope Dei restitutos ; sensus quidem haud erit spernendus ; at particulam *? tuentur LXX, Sym. Theod. vulg. Chald. ; quare audacius est eam expungere. Hisce autem Dei magnalibus efficietur quoque, ut multi ex iis qui nunc rerum peregrinarum studio abrepti a norma theocratica aberrant et contra prophetarum monita obstrepunt ad meliorem frugem convertantur
29:24
v. 24 « et scient. errantes spiritu. intellectum. et mussitatores discent legem » ; — hebr. discent doctrinam; cf. v. 48; prudentia illa humana, de qua v. 14, hoc loco error dicitur, quo remoto animus vera intell'gzentia sit imbuendus, ut. ad normam theocraticam omnia exigant et diiudicent ; qui errantes spiritu dicuntur, iidem sunt murmuratores, verbis prophetarum obstrepentes eaque indigne ferentes; sed rerum eventu edocti institutioni divinae per prophetas communicatae iam faciles aures praebebunt. Ita rerum iudaicarum conditio in melius vertetur. Hac igitur certa spe piorum animi erigantur! Vatis vero est et pios consolari et reluctantium quoque animos fructu qui exoriturus est salutari commemorato ad eundem fructum percipiendum pàulatim praeparare.
29:1
4. Gerusalemme è chiamata simbolicamente cinque volte A. nell'oracolo minatorio - primo schema di descrizione apocalittica - di Is. 29, 1-7, nel senso più probabile di «focolare di Dio», cui sembra alludere il vers. 6 §. La città è considerata come «l'altare di Dio», e il vers. 2 predice, nell'imminenza dell'invasione …
29:9
… colle del Moria (II Par. 3, 1 e 5,2), questo colle fu nel linguaggio poetico dei Salmi e dei Profeti denominato S. (Ps. 73, 2; Is. 8, 18; 10, 12; Ier. 31, 13; Ioel 3, 17); anzi il glorioso nome fu usato, simbolicamente, per tutta la città di Gerusalemme (Is. 29,9;
29:15
ISAIA (EBR. JĒŠA-JĀH[Ā] «SALUTE [È] JAHWEH», SETTANTA 'HOZĪZ)
… I dati del libro non confermano la tradizione talmudica che I. fosse di stirpe regia, ma mostrano in lui un aristocratico, che aveva dimestichezza con la corte (cf. specialmente i capp. 7 e 36-39), al corrente con i retroscena della politica (caso sintomatico: ibid. 29, 15 sgg.). …
29:19
… Benché i concetti siano in embrione nella letteratura profetica (cf. Is. 29, 19; 35, 4; 61, 1) e nei Salmi, le b. sono, nel loro complesso, d'un'originalità unica, d'un ardimento e potenza tale da rovesciare la visuale morale dell'umanità. …
29:20
… arbitri della legalità, che li conculcano: sarà il loro redentore e vindice (gō'ēl: Is. 43, 1; 44, 22, ecc.; Ps. 71, 14). Gesù introduce nel Regno di felicità la larga massa dei miseri, sfruttati e illusi dalle minoranze scaltre e avide dei potenti (Is. 29, 20 sg.). …
29:23
… Del resto per alcune domande del P. valgono i paralleli con il Vecchio Testamento (per il Nome di Dio: Lev. 22, 32; Is. 29, 23; Ez. 36, 23; per il Regno: Ps. 21, 29; 103, 19; Abd. 21; Tob. 13, 1, ecc.), dal quale pure discendono, frammiste a molta scoria, le rare felici espressioni dei testi rabbinici.
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.