Al this world shal be destroyed, 7. wherof manie signes shal come before, 18. and general iudgement shal folow.
1Behold the Lord shall lay waste the earth, and shall strip it, and shall afflict the face thereof, and scatter abroad the inhabitants thereof.Ecco, che il Signore desolerà, e spoglierà la terra, e afflitta renderà la faccia di lei, e dispergerà i suoi abitatori.BEHOLD our Lord shal dissipate the earth, and make it naked, and afflict the face therof, and disperse the inhabitants therof.Ecce Dominus dissipabit terram: / et nudabit eam, et affliget faciem ejus, / et disperget habitatores ejus. 2And it shall be as with the people, so with the priest: and as with the servant so with his master: as with the handmaid, so with her mistress: as with the buyer, so with the seller: as with the lender, so with the borrower: as with him that calleth for his money, so with him that oweth.E sarà come il popolo, così il sacerdote; e come lo schiavo, così il padrone; come la serva, così la padrona; come chi compra, così chi vende, come chi dà in prestito, così chi prende; come il creditore, così il debitore.And as the people, so shal the priest be: & as the seruant, so his master: as the handmayde, so her mistresse: as the byer, so he that selleth: as the lender, so he that boroweth: as he that asketh his dewe, so he that oweth.Et erit sicut populus, sic sacerdos; / et sicut servus, sic dominus ejus; / sicut ancilla, sic domina ejus; / sicut emens, sic ille qui vendit; / sicut fœnerator, sic is qui mutuum accipit; / sicut qui repetit, sic qui debet. 3With desolation shall the earth be laid waste, and it shall be utterly spoiled: for the Lord hath spoken this word.Disertata totalmente sarà la terra, e totalmente sarà devastata. Imperocché il Signore ha pronunziata questa parola.With dissipation shal the earth be dissipated, and with spoile it shal be spoiled: for our Lord hath spoken this worde.Dissipatione dissipabitur terra, et direptione prædabitur; / Dominus enim locutus est verbum hoc. 4The earth mourned, and faded away, and is weakened: the world faded away, the height of the people of the earth is weakened.La terra è in lagrime, e si consuma, e vien meno: si consuma il mondo, si consumano gli eccelsi del popolo della terra.The earth hath mourned, and fallen away, and is weakened: the world is fallen away, the height of the people of the earth is weakened.Luxit, et defluxit terra, et infirmata est; / defluxit orbis, / infirmata est altitudo populi terræ.
5And the earth is infected by the inhabitants thereof: because they have transgressed the laws, they have changed the ordinance, they have broken the everlasting covenant.La terra è infettata da suoi abitatori; perchè questi han trasgredite le leggi, han cambiato il diritto; hanno sciolta l'alleanza sempiterna.And the earth is infected by the inhabitants therof: because they haue transgressed the lawes, changed right, dissipated the euerlasting couenant.Et terra infecta est ab habitatoribus suis, / quia transgressi sunt leges, / mutaverunt jus, / dissipaverunt fœdus sempiternum. 6Therefore shall a curse devour the earth, and the inhabitants thereof shall sin: and therefore they that dwell therein shall be mad, and few men shall be left.Per questo la maledizione divorerà la terra, perchè i suoi abitanti son peccatori, e per questo daranno in pazzie que', che in essa dimorano, e scarso numero d'uomini resterà.For this cause shal malediction deuoure the earth, & the inhabitants therof shal sinne: and therfore the dwellers therein shal be madde, & few men shal be leaft.Propter hoc maledictio vorabit terram, / et peccabunt habitatores ejus; / ideoque insanient cultores ejus, / et relinquentur homines pauci. 7The vintage hath mourned, the vine hath languished away, all the merry-hearted have sighed.La vendemmia è in lutto, la vite ha perduto il vigore: sono in pianto quegli, che erano allegri di cuore.The vintage hath mourned, the vine is weakened, al haue sighed that reioyced in hart.Luxit vindemia, infirmata est vitis, / ingemuerunt omnes qui lætabantur corde; 8The mirth of timbrels hath ceased, the noise of them that rejoice is ended, the melody of the harp is silent.E finito il festoso suono de' timpani, cessò il romoreggiare delle allegre combriccole, la dolce cetra è in silenzio.The ioy of tymbrels hath ceased, the sound of them that reioyce is least of, the sweetnes of the harpe is silent.cessavit gaudium tympanorum, / quievit sonitus lætantium, / conticuit dulcedo citharæ. 9They shall not drink wine with a song: the drink shall be bitter to them that drink it.Non più beranno vino cantando: ogni bevanda sarà amara pei bevitori.They shal not drinke wine with song: the drinke shal be bitter to them that drinke it.Cum cantico non bibent vinum; / amara erit potio bibentibus illam. 10The city of vanity is broken down, every house is shut up, no man cometh in.La città della vanità si va distruggendo, tutte le case son chiuse, né alcuno più vi entra.The citie of vanitie is broken downe, euerie house is shut, no man goeth in.Attrita est civitas vanitatis, / clausa est omnis domus, nullo introëunte.
11There shall be a crying for wine in the streets: all mirth is forsaken: the joy of the earth is gone away.Saran grida nelle contrade per la penuria del vino: ogni solazzo è sbandito: se n'è ita l'allegrezza della terra.There shal be crying for the wine in the streetes: al mirth is left: the ioy of the earth is caried away.Clamor erit super vino in plateis, / deserta est omnia lætitia, / translatum est gaudium terræ. 12Desolation is left in the city, and calamity shall oppress the gates.In città e rimasa la solitudine, e le porte saranno in desolazione.Desolation is left in the citie, and calamitie shal oppresse the gates.Relicta est in urbe solitudo, / et calamitas opprimet portas. 13For it shall be thus in the midst of the earth, in the midst of the people, as if a few olives, that remain, should be shaken out of the olive tree: or grapes, when the vintage is ended.Perocché così avverrà nel mezzo della terra, nel centro de' popoli: come se si scuotano poche olive rimaste sull'albero, e si tolgano i gracimoli finita che sia la vendemmia.Because these thinges shal be in the middes of the earth, in the middes of peoples, in like maner as if a few oliues, which are remayning, should be shaken out of the oliue tree; and grapes, when the vintage is ended.Quia hæc erunt in medio terræ / in medio populorum, / quomodo si paucæ olivæ quæ remanserunt / excutiantur ex olea et racemi, / cum fuerit finita vindemia. 14These shall lift up their voice, and shall give praise: when the Lord shall be glorified, they shall make a joyful noise from the sea.Questi alzeran la lor voce, e intuoneran delle laude: daranno festosi gridi dal mare, allorché sarà stato glorificato il Signore.These shal lift vp their voice, and prayse: when our Lord shal be glorified, they shal make a ioyful noise from the sea.Hi levabunt vocem suam, atque laudabunt: / cum glorificatus fuerit Dominus, hinnient de mari. 15Therefore glorify ye the Lord in instruction: the name of the Lord God of Israel in the islands of the sea.Per questo colla dottrina glorificate il Signore, il nome del Signore Dio d'Israele nelle isole del mare.For this cause in doctrines glorifie our Lord: in the iles of the sea the name of our Lord the God of Israel.Propter hoc in doctrinis glorificate Dominum; / in insulis maris / nomen Domini Dei Israël. 16From the ends of the earth we have heard praises, the glory of the just one. And I said: My secret to myself, my secret to myself, woe is me: the prevaricators have prevaricated, and with the prevarication of transgressors they have prevaricated.Dalle estremità della terra abbiamo udito cantarsi laude a gloria del giusto. Ed io dissi: Il mio segreto è per me: il mio segreto è per me: povero me! i prevaricatori hanno prevaricato, ed hanno prevaricato con prevaricazione da protervi.From the endes of the earth we haue heard praises, the glorie of the iust one. And I sayd: My secrete to me, my secrete to me, woe is me: the preuaricatours haue preuaricated, and by the preuarication of trangressors they haue preuaricated.A finibus terræ laudes audivimus, / gloriam Justi. / Et dixi: Secretum meum mihi, / secretum meum mihi. / Væ mihi ! / prævaricantes prævaricati sunt, / et prævaricatione transgressorum prævaricati sunt.
17Fear, and the pit, and the snare are upon thee, O thou inhabitant of the earth.La scacciata, e la fossa, e il laccio sono per te, che sei abitator della terra.Feare, and pitte, and snare vpon thee, that art inhabiter of the earth.Formido, et fovea, et laqueus / super te, qui habitator es terræ. 18And it shall come to pass, that he that shall flee from the noise of the fear, shall fall into the pit: and he that shall rid himself out of the pit, shall be taken in the snare: for the flood-gates from on high are opened, and the foundations of the earth shall be shaken.E chi dalla scacciata si salverà, cadrà nella fossa, e chi si salverà dalla fossa, sarà preso al laccio; perocché si apriranno dall'alto le cataratte, e le fondamenta della terra saranno scosse.And it shal be: He that shal flee from the voice of feare, shal fal into the pitte: and he that shal rid him selfe out of the pitte, shal be held in the snare: because the fludgates from on high are opened, and the fundations of the earth shal be shaken.Et erit: qui fugerit a voce formidinis cadet in foveam; / et qui se explicaverit de fovea tenebitur laqueo; / quia cataractæ de excelsis apertæ sunt / et concutientur fundamenta terræ. 19With breaking shall the earth be broken, with crushing shall the earth be crushed, with trembling shall the earth be moved.Sarà spezzata con gran fracasso la terra; si spaccherà con crepature grandi la terra; sarà scommossa con isconvolgimento grande la terra,With breaking shal the earth the broken, with bruising shal the earth be bruised, with mouing shal the earth be moued,Confractione confringetur terra, / contritione conteretur terra, / commotione commovebitur terra; 20With shaking shall the earth be shaken as a drunken man, and shall be removed as the tent of one night: and the iniquity thereof shall be heavy upon it, and it shall fall, and not rise again.Sarà in agitazione la terra come un ubbriaco; e muterà sito come un padiglione, che sta fermo una notte: sarà a lei grave peso la sua iniquità, ed ella cadrà, né potrà più rialzarsi.With shaking shal the earth be shaken as a drunken man, and shal be taken away as the tabernacle of one night: and the iniquitie therof shal be heauie vpon it, and it shal fal, and not adde to rise againe.agitatione agitabitur terra sicut ebrius, / et auferetur quasi tabernaculum unius noctis; / et gravabit eam iniquitas sua, / et corruet, et non adjiciet ut resurgat.
21And it shall come to pass, that in that day the Lord shall visit upon the host of heaven on high, and upon the kings of the earth, on the earth.E in quel giorno visiterà il Signore la milizia del cielo nell'alto: e re della terra, i quali sono sopra la terra.And it thal be: In that day our Lord wil visite vpon the hoste of heauen on high, and vpon the kinges of the earth, that are vpon the earth.Et erit: in die illa visitabit Dominus / super militiam cæli in excelso, / et super reges terræ qui sunt super terram; 22And they shall be gathered together as in the gathering of one bundle into the pit, and they shall be shut up there in prison: and after many days they shall be visited.E saran riuniti tutti in un fascio nella fossa, e ivi saran chiusi in prigione; ed anche dopo molti giorni saranno visitati.And they shal be gathered together as the gathering of a bundel into the lake, and shal be shut there in prison: and after manie daies they shal be visited.et congregabuntur in congregatione unius fascis in lacum, / et claudentur ibi in carcere, / et post multos dies visitabuntur. 23And the moon shall blush, and the sun shall be ashamed, when the Lord of hosts shall reign in mount Sion, and in Jerusalem, and shall be glorified in the sight of his ancients.E la luna arrossirà, e il sole si oscurerà, allorché il Signore Dio degli eserciti sarà entrato al possesso del regno nel monte di Sion, e in Gerusalemme, e sarà glorificato nel cospetto de' suoi seniori.And the moone shal be confounded, when the Lord of hostes shal reigne in mount Sion, and in Ierusalem, & shal be glorified in the sight of his ancients.Et erubescet luna, et confundetur sol, / cum regnaverit Dominus exercituum / in monte Sion et in Jerusalem / et in conspectu senum suorum fuerit glorificatus.
24:1
24:2
Worthington
Priest. All distinctions shall be disregarded. (Worthington)
When Jerusalem was taken, all became captives.
24:4
Weakened: Joakim, etc., are made prisoners. The greatest monarchs must come before God's tribunal.
24:6
Worthington
Sin. Towards the end of the world iniquity will abound, and men shall rage against each other, Matthew xxiv. (Worthington)
They will also feel the effects of sin.
Menochius
Mad: abandoned to their passions, (Deuteronomy 28:28.) excepting only the elect. (Menochius)
Few. The Chaldeans permitted only a few of the poorest sort to remain, 2 Paralipomenon 29:10.
24:9
The drink. Hebrew shecar, "palm wine."
24:10
Haydock
Vanity. Jerusalem, (Calmet) or any other city, will be all in confusion. (Haydock)
Calmet
In, as was the case in times of mourning, Jeremias 9:21. (Calmet)
24:14
Haydock
Sea. The few elect (ver. 13.) being rescued from the misery of the world, shall praise God. (Haydock)
Menochius
They are exhorted to lift up their heads, Luke 21:28. (Menochius)
24:15
Worthington
Instruction. The Church is like an island, compared with the rest of the world; or it preaches the gospel to all nations, and to the islands, like Great Britain. (Worthington)
Menochius
Apostolic men are required to preach incessantly to all sorts of people. Hebrew, "in light;" or Pagnin, "in vales." (Menochius)
24:16
Calmet
I said. The prophet, or any other, may speak thus in the latter days. (Calmet)
Myself. I cannot recount what horrid pains I beheld. (St. Jerome) (Menochius) (2 Corinthians 12:4.)
24:17
Snare. He alludes to the methods of taking wild beasts, Job 18:11.
Calmet
Opened, as they were in the days of Noe[Noah]. (Calmet)
All sorts of misery hang over us.
24:20
Calmet
Night, unexpectedly, (Haydock) and with the utmost speed. (Calmet)
24:21
Challoner
High. The stars, which in many places of the Scripture are so called. Some commentators explain that these words here signify the demons of the air. (Challoner)
24:22
Menochius
Visited. Hence Origen (Prin. 3:6., etc.) took occasion to assert, that the damned would one day be released, though the Scripture so often declares the contrary. The prophet speaks of the future liberation of the Jews; (Calmet) or he intimates that after many days, yea throughout eternity, the reprobate will still be punished. (Menochius)
24:23
Calmet
Blush: be turned into blood, Joel 2:10. Dreadful calamities shall ensue, to usher in the great day of judgment. (Calmet)
24:21
The host of heaven on high.... The stars, which in many places of the Scripture are so called. Some commentators explain that these words here signify the demons of the air.
24:1
Concordanza Osee. 4.
24:2
Diuersitie of states which is now in the world, shal cease at the general iudgement, and al men shal receiue according to their delertes.
24:6
Nere the end of the world, manie forgetting the law of God, & nature, wil rage in extreme furie against others, persecuting & murthering one an other, especially the wicked afflicting the good: which our Sauiour describeth (Mat. 24) saying: Nation shal rise against nation. You shal be odious to al nations for my sake. Iniquitie shal abound. &c.
24:15
This ioyful propagation of Gods glorie and name, is either vnderstood to be prophecied of the Church in general, which is as an iland of the whole world: or properly and particularly (amongst other gentiles) of ilandes conuerted to Christ: as great Britannie & others.
24:18
Concordanza Iere. 48.
24:2
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.82
82. Nor indeed is there any distinction between the state of the people and that of the priesthood: but it seems to me to be a simple fulfilment of the ancient curse, “As with the people so with the priest.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 128.4
… The prayers of His servant hindered His power. Who, think you, is there now under heaven able to stay God’s wrath, to face the flame of His judgment, and to say with the apostle, “I could wish that I myself were accursed for my brethren”? Flocks and shepherds perish together, because as it is with the people, so is it with the priest.
24:16
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 7
In another point of view, the word indicates also the Gospel’s being contrary to all expectation. By no other name is Scripture wont to call what happens beyond all hope and above all thought of men. Wherefore also in another place, “My mystery is for Me
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 48.13
… the crowds hear my parables, but their interpretation is for my disciples alone”? The Lord puts questions to the Pharisees, but does not elucidate them. To teach a disciple is one thing; to vanquish an opponent, another. “My mystery is for me,” says the prophet; “my mystery is for me and for them that are mine.”
24:19
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. An Exhortation to Theodore After His Fall 1
… the earth shall shake as a hut, it shall fall and not be able to rise up again: for iniquity has waxed mighty therein. And God shall set His hand upon the host of the Heaven in the height in that day, and upon the kingdoms of the earth, and He shall gather together the congregation thereof into a prison, and shall shut them up in a stronghold.”
24:21
san Girolamo † 420 d.C. Against the Pelagians 2
… In the Septuagint, however, we do not find the words “because I have been silent,” but “because I was pricked,” that is with the consciousness of sin; and thus the words of the prophet are fulfilled. “My life was turned into misery while I was pierced by the thorn.” He was pricked by the thorn of sin: you are decked with the flowers of virtue.
24:1
1. Ecce Dominus dissipabit (hebraice בוקק boker, id est inanem et vacuam reddet) terram (unde Ambrosius loco citato: Faciet, inquit, terram quasi stadium vacuum athletis quiescentibus). Et nudabit eam, tum hominibus, tum animalibus, tum aliis suis ornamentis. Et affliget faciem ejus, exuret superficiem terræ igne conflagrationis, II Petri III, 10. ET NUDABIT EAM, — tum hominibus, tum animalibus, tum aliis suis ornamentis. ET AFFLIGET FACIEM EJUS. — Exuret superficiem terrae igne conflagrationis, II Petri iii, 10. ET DISPERGET HABITATORES EJUS. — Exuret superficiem terrae igne conflagrationis, II Petri iii, 10. 2. ET ERIT SICUT POPULUS, SIC SACERDOS, etc. — Ignis conflagrationis aeque vorabit sacerdotes ac laicos, dominos ac servos, creditores ac debitores, emptores ac venditores; omnes enim faciet aequales. Et disperget habitatores ejus. — Sicuti in urbis excidio incolæ dispergi solent dum conantur fugere, sed sæpe non effugiunt; nam in mortem aut captivitatem incidunt: ita in fine mundi, plagas prævias excidio multi evadent, ipsum vero ignem et excidium nemo effugiet.
24:2
2. Et erit sicut populus, sic sacerdos. — Eadem communi orbis clade involventur omnes, tam sacerdotes quam laici, tam nobiles quam plebeii, tam servi quam domini, tam creditores quam debitores: nullum tum erit gradus et dignitatis discrimen: nulla patrocinabitur infula, opes aut sceptrum: hæc enim respiciunt homines, non Deus. Moraliter, S. Bernardus in Declamat., hæc pathetice adaptat sacerdotibus, qui vitam laicorum agunt.
24:3
3. Direptione prædabitur. — Geminatio hæc habet auxesim, q. d. Omnino diripietur et vastabitur terra ab igne jam dicto.
24:4
4. Luxit et defluxit terra. — Hebraice est paronomasia: אבלה נבלה habela nabela, quam Interpres apte imitatus est vertens, luxit et defluxit, id est lugebit et defluet, sive corruet terra, id est terræ domus, arces, oppida, item columnæ, pyramides, mausolea, quin et arbores ac sylvæ. Infirmata est altitudo (id est fortitudo vel excellentia, puta principes et nobiles), populi terræ.
24:5
5. Terra infecta est — peccatis (unde Chaldæus et Septuaginta vertunt, peccavit), æque ac fuco et hypocrisi; hoc enim est Hebræum חנפה chanepha; hoc est quod orat Ecclesia: Sunt multa fucis illita, quæ luce purgentur tua. Vere enim in hac vita homines pleni sunt fucis, multi personati sunt, multi externam et simulatam habent sanctimoniam, castitatem, amicitiam; intus pleni sunt superbia, ira, libidine, odio, invidia, atque aguntur suis passionibus et cupiditatibus: hos fucos in judicio aperiet, totique mundo ostendet Deus, imo igne comburet. Dissipaverunt fœdus sempiternum. — Fœdus vocat Dei leges et jus: leges enim Dei sunt conditio fœderis cum hominibus initi: vocatur sempiternum, quia lex Dei, præsertim naturalis, æterna est, et in æternum duratura, q. d. Deus exscindet orbem, quia homines ejus incolæ violarunt fœdus, puta leges et jura Dei. Alii hæc tria distinguunt. Primo, Forerius per leges accipit præcepta judicialia, per jus cæremonialia, per fœdus decalogum. Verum priora duo non omnes homines, sed solos Judæos obligabant. Secundo, S. Thomas per leges accipit jus scriptum, per jus consuetudines, per fœdus pacta. Tertio, Hugo per jus legem naturalem, per leges positivas, per fœdus amicitiam accipit.
24:6
6. Propter hoc maledictio vorabit terram. — Pro maledictio hebraice est אלה ala: quod primo, cum Chaldæo et Vatablo verti potest, perjurium, q. d. Perjurium, quo homines violarunt fœdus et leges Dei, quas se servaturos juraverant, id est sancte promiserant, erit causa et culpa, cur hæc clades devoret orbem: sic juramentum capitur pro promissione, Psalm. CXVIII, 106: Juravi, et statui (id est firmiter statui, perinde ac si jurassem) custodire judicia justitiæ tuæ. Est catachresis. Secundo et melius, ala verti potest exsecratio, maledictio, id est extrema calamitas tantis sceleribus debita, vorabit terram, id est omnes terræ delicias, opes et sordes, quas luxus et peccata hominum in eam invexerunt. Et peccabunt habitatores ejus. — "Et" est causale, significans quia; unde Septuaginta vertunt, quia peccaverunt homines. Ideoque insanient cultores ejus, — q. d. Quia insanierunt homines in peccatis, quasi furentes libidine et cupidinibus, adeo ut videntes et sentientes pestem, famem, aliasque Dei et septem Angelorum plagas horribiles, quæ describuntur Apocal. cap. VIII, et quasi nolint tamen pœnitere, ut dicitur Apocal. IX, 20; ideo pariter insanient dolore et horrore tantæ cladis: ita enim percellentur, ita cruciabuntur, ut in furorem et rabiem agi videantur, juxta illud quod minatus est Deus Deuter. XXVIII, 28: "Percutiat te Dominus amentia, et cæcitate, et furore mentis," hoc est quod ait Christus Lucæ XXI, 26: "Arescentibus hominibus præ timore, et exspectatione, quæ supervenient universo orbi." Et relinquentur homines pauci, — q. d. Ab hac trepidatione atque insania dolorum eximentur pauci, qui scilicet vivent non ut bruta, sed ut homines creati ad Dei imaginem, quique proinde hanc cladem videntes eam non sentient: anhelabunt enim ad meliorem vitam per et post mortem in cœlo ineundam: hoc est quod ait Christus Lucæ XXI, 28: "Levate capita vestra: quoniam appropinquat redemptio vestra." Ita S. Hieronymus et Haymo. Innuitur hic paucus sanctorum et salvandorum numerus fore in fine mundi.
24:7
7. Luxit vindemia, infirmata est vitis. — "Luxit," id est lugere fecit: "infirmata est," id est, infirmari fecit vitis eos qui se vino et gulæ dederunt, quia deducet eos ad horribile Dei judicium, et ad æterna gehennæ tormenta. Secundo et genuine, sicut metaphorice dicuntur ridere prata et vineæ, cum fronde et fructu luxuriant: ita ex adverso dicuntur lugere et infirmari, cum præ ariditate squalent, nec uvas proferunt et vinum, quo deliciari et exsultare solent homines voluptuarii. Deus ergo in fine mundi vinetis et agris sterilitatem inducet, tum per ignem conflagrationis, tum per plagas prævias.
24:9
8, 9, 11. CESSAVIT GAUDIUM TYMPANORUM, etc. — Omnia musica et convivalis laetitia cessabit: vinum non cum cantu, sed cum luctu, gemitu et amaritudine bibetur. Vers. 9. 9. Cum cantico non bibent vinum. — Conviviis et vino solere tam Judæos et Gentiles quam Christianos adhibere cantiones et musicam, ostendi Ephes. V, 19.
24:10
Vers. 10. 10. Attrita est civitas vanitatis. — Primo, S. Hieronymus, S. Thomas et Haymo: Civitas vanitatis, inquiunt, est Babylon, id est Roma, quæ in fine mundi tota vanitati, luxui et ambitioni dedita scelestissima erit, ideoque vastabitur cum suis filiabus, id est aliis urbibus ei subjectis, Apoc. XVIII, 2. Audi et B. Petrum Damianum, epist. 9 ad Nicolaum II Romanum Pontificem, qua ab eo petit licentiam, ut, abdicato episcopatu Ostiensi et cardinalatu, liceat sibi ad quietem et silentium monasterii redire: "Cur, inquit, ego non deseram pro cavendis tot animæ vulneribus Romam? Quanquam et ipsi corpori non sit prorsus innoxia, utpote ferax febrium, nec vagarum. Unde et tetrastichon hoc olim protulisse me memini: Roma vorax hominum, domat ardua colla virorum: Roma ferax febrium, necis est uberrima frugum. Romanæ febres stabili sunt jure fideles: Quem semel invadunt, vix a vivente recedunt." Secundo, Sanchez: Urbs, ait, vanitatis, id est lucro et vanitati dedita, fuit Tyrus, de qua cap. præced. Porro Tyrus, luxus et vanitatis totius mundi fuit typus et imago, q. d. Totus mundus instar Tyri civitatis vanissimæ atteretur, et igne comburetur, fietque ipsissima vanitas, et vacuitas tam civium quam rerum omnium. Tertio, idem Sanchez: Civitas, inquit, id est civitates omnes mundi, quæ videbantur esse munitissimæ et futuræ æternæ, in fine mundi atterentur et exscindentur, tumque apparebit quod fuerint civitates vanitatis, omnesque earum opes, arces, munitiones, etc., fuisse meram vanitatem. Ita Solon legislator Atheniensium, teste Beroaldo, lib. De Terræ motu, dicere solebat, "civitates non esse aliud quam habitacula miserorum, imo miseriarum et infortuniorum," in quibus absconderentur infinitæ ærumnæ, dolores, fastidia, gemitus et planctus. Quarto, plane et genuine, civitas vanitatis est ipse mundus, in quo, ut ait Ecclesiastes, cap. I, vers. 2, est vanitas vanitatum, et omnia vanitas. Nihil enim in eo est stabile, nihil solidum, sed omnia fugacia sunt, fluunt et pertranseunt. Unde Arabicus vertit, direpta est creatura, vel terra. Vide S. Augustinum, lib. De Civit. Dei, initio, ubi duas constituit civitates invicem oppositas, unam Dei, alteram diaboli; unam veritatis, alteram vanitatis. Nota: Sicut Deus et cœlum, in quo est vita æterna, et veritas, est civitas veritatis: ita terra et omnia quæ in ea sunt, sunt vanitas. Porro sicut veritas multiplex est, ita et vanitas. Primo, veritas est veracitas: ita vanitas est fallacia et falsitas. Verax est Deus, veraces Angeli et Beati, vera bona quæ in cœlis sunt: vani et fallaces sunt homines, falsa bona quæ in terris sunt. Sic dicitur Exodi XX, 7: Non assumes nomen Domini Dei tui in vanum, id est ad mendacium. Unde alii vertunt, non pejerabis. Sic Sinon, Æneid. II: Non, si miserum fortuna Sinonem Finxit, vanum etiam mendacemque improba finget. Quarto, in Deo et cœlis est veritas, id est æternitas; in terris omnia sunt vana, id est caduca et momentanea. Ubi jam Ninive illa inclyta? ubi Tyrus? ubi Babylon? ubi Roma orbis domina? nimirum "Romæ Roma sepulta jacet." Miratus sum Romæ me nullum invenire vestigium palatii Cæsaris, Augusti, Tiberii, nullam domum, nullum monumentum Scipionum, Fabiorum, Camillorum, imo nullam ex hisce aliisque Gentilium familiis ne nomine tenus quidem superesse. Periit omnis eorum memoria: "Nunc Roma Romam quærimus in media." Verum in memoria æterna erit justus: hinc Romæ exstant gloriosa sepulcra SS. Petri et Pauli in Vaticano; domus S. Cæciliæ, S. Agnetis; martyrium S. Laurentii, S. Sebastiani, S. Susannæ, ecclesiæ Sanctorum plurimæ et antiquissimæ. Porro id non tantum olim priscis familiis accidit, sed et in dies novis præsentibusque Romæ contigit. Vulgare est proverbium: Nihil tam mutabile quam aura et aula Romana. Hoc oculis cernimus, hoc manibus palpamus. De aura Galenus medicorum princeps testis est, dum asserit sæpe se quotidie Romæ quatuor anni tempestates sensisse, scilicet mane auram vernam, meridie æstivam, vesperi autumnalem, noctu hiemalem. Hinc Roma habenti caput est rheuma et catarrhus. Qualis est aura, talis est aula. Ergo Roma est rota fortunæ, in qua nunc hi, nunc illi, vicissim ascendunt et descendunt. Jam quod in capite fit (nam Roma caput mundi), hoc et in reliquis corporis hujus politici membris, puta totius mundi provinciis et urbibus, usvenire non est dubitandum. Annon ergo orbis hic totus est civitas vanitatis? Annon est globulus et sphæra volubilis in qua alia oriuntur, alia occidunt, volvuntur omnia; summi descendunt, imi ascendunt, et ascendunt mox descensuri? Porro omnis hæc mundi vanitas maxime apparebit in ejus fine, et in die judicii, quo omnia quæ in eo sunt igne conflagrabunt. Quocirca S. Macarius cum socio Nilum transiturus, totus pannosus et squalidus, cum a Tribuno regionis audiret: Beati vos qui mundum illudistis! respondit: Nos mundum illudimus, sed vos mundus illudit. Testis est Palladius in Lausiaca, cap. XX. Quinto, in Deo Deique fruitione est veritas, id est plenitudo entis, et possessio bonorum omnium. Ipsius enim nomen est: Ego sum qui sum, Exodi III, 14. Vide ibi dicta. Ac proinde terræ, hominum, et creatorum omnium nomen est: Non sum, ut interrogati cum S. Joanne Baptista: Tu quis es? cum eo respondere debeant: Ego non sum; hæc est vanitas. S. Tiburtius Martyr a Valeriano fratre, ejusque conjuge S. Cæcilia, ad Christum conversus, cum ab Almachio Præfecto insaniæ argueretur, respondit: Utinam dignetur nos referre in numerum servorum suorum, qui respuerunt id quod videtur esse et non est, et invenerunt illud quod videtur non esse et est! Ecquid, infert Almachius, videtur esse quod non est? Omnia, ait, illa quæ in mundo sunt, quæ et cultores suos ad æternum exitium per brevis temporis lætitiam ducunt. Quid vero, ait, est quod non videtur? Vita justis, respondit, et supplicium injustis. Ita habet Vita S. Cæciliæ. Quocirca prudenter S. Thomas Morus carceri inique inclusus ab Henrico VIII, Angliæ rege, ita eos qui ad se consolandum venerant, alloquebatur: Mundus hic carcer est, ex quo omnes ad causam dicendam suis singulis diebus evocantur. Quod autem meus carcer aliorum principum carcere sit minor, beneficii loco habeo, cum e malis pluribus minimum sit eligendum. Ita Sanderus, lib. I De Schismate Anglicano, et Stapletonus, in Vita Mori. S. Elisabeth, Hungariæ regis filia, audierat a Sophia parente maritum esse defunctum, et vix serculsa, dixit: Si mortem frater meus obiit, et mihi quoque posthac mundo, ejusque vanitatibus defuncta, morietur mundus ipse. Ita habet ejus Vita. Sapienter Poeta: Esse, fuisse, fore, tria florida sunt sine flore: Nam simul omne perit quod fuit, est et erit. Quod fuit, est et erit, perit articulo brevis horæ: Ergo quid prodest esse, fuisse, fore? Expergiscimini ergo, o filii Adæ! ut quid diligitis vanitatem, et quæritis mendacium? Cœlum conscendite, hoc terræ punctum despicite. O æterna veritas! funda cor nostrum in te, ut nulla nos moveat vanitas.
24:11
11. Clamor erit super vino in plateis. — Super vino, id est super vini penuria. Ita S. Thomas, Lyranus et Vatablus. Patet ex dictis vers. 7.
24:13
12, 13. RELICTA EST IN URBE SOLITUDO, ET CALAMITAS OPPRIMET PORTAS. — Quasi oleas et racemos, paucos justos relinquet Deus post generalem mundi vastationem. 14. HI LEVABUNT VOCEM SUAM, ATQUE LAUDABUNT. — Pauci illi justi, qui quasi olivae et racemi remanserunt post mundi excidium, exsultabunt et Deum laudabunt, quod ab eo servati sint. 13. In medio terræ, — in ipsa terra, in tota terra; sic enim alibi sæpe capitur medium non geometrice, sed vulgariter; ita enim vulgo dicimus: in medio mari, id est in ipso vasto mari; secundo, in medio terræ, id est in Jerusalem, inquit Sanchez; hæc enim est in medio terræ promissionis, vel in medio terræ tunc habitatæ. Nam juxta Jerusalem scilicet in valle Josaphat, quæ urbem a monte Olivarum dividit, fiet judicium universale, ut alibi ostendi, Joel III, 2. Tertio, S. Thomas, Forerius et Vatablus hæc connectunt cum sequentibus, unde Vatablus ita vertit, quoniam sic erit in medio terræ, in medio populorum, ac si quis oleas residuas decutiat, aut faciat consummata vindemia racemationem. Quomodo si paucæ olivæ, — q. d. In fine mundi, præsertim tempore Antichristi, tam pauci erunt fideles constantes in fide, quam paucæ olivæ remanent in olea post ejus excussionem, et quam pauci racemi remanent in vinea post vindemiam.
24:14
14. Hi levabunt vocem suam, atque laudabunt: cum glorificatus fuerit Dominus, hinnient de mari. — Antichristo dejecto, cum Christus gloriosus venerit ad judicandum, laudabunt Deum, eique exsultantes quasi adhinnient de mari hujus mundi, cum videbunt se jam illud, ejusque jactationes, procellas et pericula evasisse, atque ad portum salutis appulisse. Ita S. Hieronymus. Amant hoc mare voluptuarii, in eoque quasi pisces mergunt se, tandem submerguntur; Sancti vero hoc mare necessant, et ad portum eluctantur et anhelant.
24:15
15. Propter hoc in doctrinis glorificate Dominum. — Pro in doctrinis, Septuaginta, Vatablus et Pagninus vertunt, in vallibus; alii, in speluncis, q. d. Qui habitatis in vallibus et in insulis maris, glorificate Deum: quo moraliter significat eos qui hic depressi sunt, et humiliant se, exaltandos esse, et in sua exaltatione exsultaturos. Secundo, S. Hieronymus sic explicat: Propterea qui nunc in S. Scripturis eruditi estis, et scitis vobis tantum gaudium, tantaque præmia reservari in doctrinis, id est ob doctrinam hanc a Deo acceptam, glorificate Deum. Tertio, optime et plenissime S. Thomas, Lyranus et Sanchez: Monentur hic, inquiunt, viri Apostolici ut glorificent Deum percurrendo orbem, docendoque omnes gentes (etiam Indos in antris et speluncis habitantes) mysteria fidei, ac præsertim extrema bonorum gaudia et malorum supplicia, quæ hic a Deo per Isaiam audierunt et didicerunt. Apostoli enim et præcones Dei debent esse satores æternitatis, et novissimorum spe ac terrore homines impellere ad cœlestem vitam, instar Christi et S. Joannis Baptistæ, quorum conciones fuerunt de ventura ira, de ventilabro judicii et examinis divini, de igne inexstinguibili, de regno cœlorum, ut patet Matthæi cap. III. Pro in doctrinis hebraice est באורים beurim, id est in lumine vel in igne, q. d. Igne zeli vestri, et lumine prædicationis vestræ illuminate totum orbem. Caninius Rebilius unico tantum die fuit Romæ Consul; quo enim die consulatum iniit, eodem et depositus est: ut postea quæsitum fuerit quibus Consulibus Consul fuerit. Quare lusit in eum Cicero, lib. VII, epist. 30: "Vigilantem, inquit, habemus consulem, qui in toto consulatu somnum non vidit." Audi Boetium, De Consolatione: Rara si constat sua forma mundo, Si tantas variat vices, Crede fortunis hominum caducis, Bonis crede fugacibus. Constat æterna positumque lege est, Ut constet genitum nihil. Q. Cæcilius L. Luculli studio et liberalitate amplam dignitatem et patrimonium consecutus, cum præ se semper tulisset unum illum sibi fore hæredem, moriens etiam annulos ei suos tradidisset, Pomponium Atticum testamento adoptavit, omniumque bonorum reliquit hæredem: sed fallacis et insidiosi cadaver populus Romanus cervicibus restis circumdatum per viam traxit. Itaque nefarius homo filium quidem et hæredem habuit quem voluit: funus autem et exsequias quales meruit, aiunt Valerius Maximus, lib. VII, cap. VIII, et Cornelius Nepos in Attici Vita.
24:16
16. A finibus terræ laudes audivimus. — Exsultat Propheta, videturque sibi Indorum, Sinarum, et extremorum orbis populorum per Apostolos conversorum, voces audire laudantium Christum Dominum. Unde Septuaginta pro laudes vertunt, miracula, scilicet facta in India et aliis gentibus, quibus ipsæ conversæ sunt. Rursum ingentia miracula fuerunt et sunt, tot tamque barbararum gentium conversiones, et mutationes morum. Gloriam justi. — Explicat quænam sint hæ laudes; dicitque eas esse quibus celebratur gloria justi, puta Christi redemptoris et justificatoris. Unde Vatablus hæc technice accipit, quasi harum laudum canticum sit hoc: Gloria sit ipsi justo, q. d. Glorificetur Christus justus noster. Secretum meum mihi. — Primo, Vatablus et Pagninus vertunt, macies mihi est; alii, tabes mihi est, q. d. Macresco et contabesco ex intimo dolore dum video extrema mala peccatori imminere, et tamen totum orbem in peccata proruere. Ita contigit Davidi, cum diceret Psal. CXVIII: "Vidi prævaricantes, et tabescebam." Secundo, hebræum רזי razi ex idiotismo et significatione Chaldaica significat secretum meum mihi, q. d. Cum in fine mundi tantam electorum in fide et sanctitate perseverantium gloriam, eos tamen fore tam paucos, atque ex adverso tanta damnandorum tormenta, eos tamen esse tam multos prospicio, ut ea et illos eloqui non possim, nec si eloquerer audientes crederent: hac de causa illa secreto mecum rumino et meditor. Unde Chaldæus vertit: Secretum præmium justorum monstratum est mihi, secreta vindicta improborum revelata est mihi: væ iis qui vim faciunt, quia vim patientur; et direptoribus, quia ecce diripientur! Et S. Hieronymus: Non præsum, ait, cuncta narrare quæ cerno, hæret lingua faucibus meis, vox dolore concluditur: væ mihi, quantus ordo pœnarum ante oculos versatur meos! Ita et Hebræi. Hic sensus est genuinus. Tertio, S. Augustinus in Psal. VII, et ex eo Leo Castrius, hoc secretum accipiunt mysterium vocationis Gentium et reprobationis Judæorum, cujus altitudinem et silentium non tam expositione quam admiratione commendat Apostolus, Rom. cap. XI, cum ait: "O altitudo divitiarum sapientiæ et scientiæ Dei," etc. Unde Theodotion, teste S. Hieronymo, vertit, mysterium meum mihi. Addunt aliqui, et meis. Tropologice S. Bernardus, serm. 22 in Cantic., hæc adaptat sponsæ quæ in secreto conscientiæ sponsum quærit et invenit: Thomas, ait, in latere, Joannes in pectore, Petrus in sinu Patris, Paulus in tertio cœlo, secreti hujus gratiam sunt assecuti. Thomas in solido fidei, Joannes in lato charitatis, Paulus in intimo sapientiæ, Petrus in luce veritatis, Magdalena in luto humilitatis. Væ mihi. — Heu mihi, quia in fine mundi inundabit omnis prævaricatio, omne scelus; et ego eloqui non valeo horrenda supplicia eis a Deo decreta: hinc intime crucior.
24:17
17. Formido et fovea, et laqueus. — Hæc symbola sunt, significantque extrema mala peccatoribus in fine mundi imminentia, et extremas eorum angustias. Alludit ad venationes in quibus avibus et feris proponitur formido, ut eam fugientes in foveam, et ex fovea emergere volentes in laqueum sibi tensum incidant; formido enim hic est μορμολύκειον, sive terriculamentum, quod avibus et feris objicitur, ut in adversam partem impellantur, et in casses paratos agantur. Sic Horatius de simulacro Priapi ait: Deus inde ego furum, aviumque Maxima formido. Et Baruch, cap. VI, 69: "Sicut, inquit, in cucumerario formido (id est terriculamentum, v. c. puer stramineus) nihil custodit." Quocirca recte notat Sanchez formidinem hic vocari lineam, vel funem versicoloribus pennis intextum, qui certo loco a venatoribus positus terrebat cervos pennarum agitatione, ut pavidi in adversam partem fugerent, ibique in venabula, vel foveas et retia sibi parata inciderent; hoc est enim quod ait Seneca, lib. II De Ira, cap. II: Cum maximos ferarum greges linea pennis distincta conterreat, et in insidias agat, ab ipso effectu dicta est formido; et S. Augustinus, lib. I De Nuptiis et Concup.: Et cum verentur infamiam falsam, veram incurrent, instar ferarum quæ circumdantur pennis, ut cogantur in retia; et Arrianus, lib. II De Vita Epicteti, cap. I, ait idem nobis evenire quod cervis, qui, cum pennas fugiunt, convertunt et recipiunt se in retia, permutatis his quæ timenda erant, et forti animo toleranda. Utitur et Seneca, lib. II De Clementia, ut doceat sic plerumque homines, dum non fortiter se opponunt minoribus, sed terga vertunt, in deteriora vitia atque incommoda majora incidere. Ita Delrio, adagio 742. Sensus est, q. d. Sicut cervi et feræ omnimode obsidentur et arctantur ut capiantur: ita in extrema illa mundi clade Deus tot parabit fossas et laqueos, ut impii evadere non possint, sed, si unum evadant, in alium incidant. In Hebræo pulchra est paronomasia: nam pro "formidine, fovea, et laqueo," est פחד ופחת ופח pachad, vapachath, vapach.
24:18
18. Quia cataractæ de excelsis apertæ sunt. — Strabo, lib. V, cap. 17: Cataractes, inquit, est ad medium fere flumen petrosum quoddam supercilium, in superiori parte planum, ut fluvium recipere possit; desinens vero in præcipitio, ex quo aqua præcipitatur. Sic in molendinis et fluminibus retinacula aquarum, quibus solutis aqua in præceps cum impetu et fragore ruit, vocantur græce cataractæ. Alludit ad diluvium Noe, in quo rupti omnes fontes abyssi magnæ, et cataractæ cœli apertæ sunt, Genes. VII, q. d. Ea copia et fremitu inundabunt plagæ in orbe terrarum sub finem mundi, qua tempore Noe aquæ inundaverunt, et quasi solutis cœli cataractis proruerunt in terram; Deus enim tunc iræ et vindictæ suæ laxabit habenas, ut pluat plagas, quasi nunc clementia sua et Sanctorum precibus quas cataractis conclusas inhibet et continet, juxta illud Psal. X, 7: Pluet super peccatores laqueos: ignis, et sulphur, et spiritus procellarum, pars calicis eorum. Septuaginta pro cataractis vertunt, fenestras, q. d. Apertis quasi cœli fenestris Deus aspexit orbis peccata, ut ea vindicaret, quæ prius, quia non puniebat, videbatur velut clausis cœli fenestris non videre, sed ignorare, inquit S. Hieronymus. Aspexit, inquam, et iratus misit ignem aliasque plagas per Angelos, Apocal. VII et IX, quibus terram ita percussit, ut hominibus terrenis pavore et angore quasi ebriis, illa verti et tremere videatur. Vide Can. XXXIII. Forte etiam, et verius, tunc tota terra tremet, et e centro convelletur, uti id ipsum in terræ motu, qui fuit in passione Christi, contigisse docet Didymus, ut dixi Job IX, 6. Tunc enim erit summa rerum omnium perturbatio, tumque Deus extremam iram et horrorem infliget improbis; hocque significant sequentia, cum ait: Confractione confringetur terra, contritione conteretur, etc., agitatione agitabitur terra sicut ebrius.
24:20
20. Et auferetur quasi tabernaculum unius noctis, — q. d. Sicut proficiscentes per avia vel deserta loca, tabernacula quæ secum deferunt, noctu figunt, ut iis pernoctent; mane ea auferunt: ita et terra auferetur, non quoad substantiam, sed quoad incolas, et quoad speciem et figuram, et, ut ait S. Hieronymus, non terra, sed omnia terrena, puta omnis terrena mansio, conversatio, omnes terreni homines, et pristina vita, moresque et actus transibunt.
24:21
21. Visitabit Dominus super militiam cœli in excelso. — Primo, militia cœli in Scriptura significat solem, lunam et stellas, quæ agmine composito et ordine pulchro, quasi instructa acie incedunt, ac Deo quasi milites deserviunt. Ita accepit S. Hieronymus hic: "Has, ait, stellas quasi ægrotantes Deus visitabit, et ferro ac cauteriis inuret, ut fiat cœlum novum et terra nova;" "stellæ" enim, ut ait Job cap. XXV, 5, "non sunt mundæ in conspectu ejus," maxime, cum jam idololatria, aliisque sceleribus, cultæ aut pollutæ sunt; has ergo stellas Deus visitabit, id est obscurabit, imo cœlo deturbabit, Matth. XXIV, 29. Forte etiam S. Hieronymus loquitur ex sententia Origenis, uti solet, qui putabat stellas esse animatas, animasque omnes simul esse creatas ante corpus, et ob peccata quæ tum admiserunt, quasdam astris alligatas esse, quasdam in corpora humana detrusas, et quotidie detrudi: qui exploratus est error. Secundo et genuine, hic militia cœli vocatur exercitus Angelorum, id est dæmonum, qui olim cœlo dejecti, jam in aere hoc versantur, et homines divexant, ac in fine mundi a Deo visitabuntur, id est punientur et condemnabuntur; licet enim etiam nunc damnati sint, tamen tunc publica sententia coram toto orbe damnabuntur, atque omni libertate, qua in aere hoc versantur, ac dominio, quod in peccatores hic usurpant, spoliabuntur, atque in carcerem gehennæ, in æternum concludendi et comburendi relegabuntur; quæ ingens eis erit pœna. Hac de causa Scriptura ita loquitur, quasi tum primum damnandi sint dæmones, scilicet eo sensu quem jam dixi. Tertio, Forerius: Milites cœli, ait, sunt ministri templi, id est sacerdotes, quia, sicut Angeli in cœlo, ita ipsi in templo Deo semper assistunt et ministrant; quique quasi cœlum terræ, et quasi Angeli hominibus, laicis dignitate præstant, pariterque sanctitate præstare debent: quod si non faciant, graviter præ laicis a Deo visitabuntur et cruciabuntur. Nam ingredi in militiam phrasi Scripturæ significat fungi ministerio Ecclesiastico, ut dixi Num. IV, 3 et 30. Sed hoc licet Forerio videatur maxime litterale, mihi tamen videtur hoc loco mysticum. Et super reges. — Reges non eximet a judicio et ira Dei potentia aut majestas: Quia potentes potenter tormenta patientur.
24:22
22. Et congregabuntur, — q. d. Reges æque ac dæmones, cum aliis impiis et plebeiis colligati quasi in fasciculos, projicientur in ignem gehennæ, sicut in ignem projicimus fascem lignorum majorum et minorum. Haymo putat fasciculos hosce faciendos varios, juxta varia scelera: "Congregabuntur, inquit, congregatione unius fascis, ut qui pares sunt in culpis, damnentur pariter et in pœnis: avari cum avaris, luxuriosi cum luxuriosis." Vide S. Gregorium, lib. IX Moral., cap. XXXIX. Et post multos dies visitabuntur. — Origenes sic exponit: Damnati claudentur quidem carcere gehennæ; sed non erit perpetuus carcer, quia, cum ibi fuerint per multos dies, id est, per centum annorum curriculum a Deo definitum, visitabuntur ut liberentur. Ita voluit Satan per eum tollere fidem et memoriam æternitatis pœnarum, quæ maxime cohibet homines a peccato. Unde S. Gregorius, lib. XXXIV Moral., XVI, explicans illud Job XL: "Æstimabit abyssum quasi senescentem, id est, inquit, æstimari faciet ab hominibus." Verum hic est error; nam ignis in Scriptura vocatur æternus et inexstinguibilis. Vide S. Augustinum, lib. XXI De Civitate, cap. XXIII, et Can. XIII, initio libri. Secundo, Haymo: Post multos, inquit, dies, id est annos, visitabuntur, ut scilicet resurgant, et in corpore ac anima crucientur. Tertio, Lyranus vertit, a multis diebus visitabuntur; sicque explicat, q. d. In judicio et gehenna peccata a multis diebus et olim admissa punientur. Quarto, et genuine, "post multos dies," id est post multa sæcula visitabuntur, id est punientur, q. d. Quamvis multis diebus et annis sint in gehenna, tamen nunquam pœnæ eorum finientur; sed post quantoslibet dies et annos erit jugis inchoatio pœnarum; vi enim visitabuntur, significat actum continuatum et perpetuatum. Significatur ergo hic æternitas pœnarum. Ita S. Hieronymus, Adamus et Suarez loco mox citando. Unde Septuaginta vertunt: Per multas generationes visitatio erit eorum, et ita verti potest ex Hebræo. Sic ex adverso salus æterna justorum significatur, cum dicitur cap. XXV, 9: "Ecce Deus noster iste, etc., et salvabit nos." Quinto, noster Turrianus, Alcazar De Eucharistia, cap. XXXI, et Alcazar in Apoc. XX, 1, notat 4, per hanc visitationem futuram post multos annos, intelligunt solutionem Satanæ ligati a Christo, futuram post mille annos; per militiam enim cœli et per reges terræ intelliguntur dæmones, quos Paulus vocat mundi rectores. Censet enim Alcazar, cap. XXIII, XXIV, XXV, XXVI et XXVII, Isaiæ plane respondere cap. XVII, XVIII, XIX et XX Apocal., nimirum excidium Tyri, quod describit Isaias, cap. XXIII, esse Romæ ethnicæ, sive Gentilismi excidium, quod Joannes, Apoc. XVII et XVIII, sub nomine Babylonis enarrat. Cap. XXIV, Isaiam describere reprobationem Judæorum, et excidium Hierosolymæ per Titum, de quo egit Joannes in Apocalypsi, a capite sexto usque ad duodecimum, in septem sigillis libri signati. Tunc ergo a Christo ligatus est Satanas per mille annos, usque ad tempora Antichristi, quando solvetur ad modicum tempus, uti ait Joannes, Apoc. XX. Hinc tria sequentia Isaiæ capita, scilicet XXV, XXVI et XXVII, impenduntur in gratias Deo agendas, quod Romam ethnicam devastarit, eamque in novam Sion, id est Ecclesiam Christianam converterit; ejusque obedientiam Leviathan, sive bestiam maris, hoc est Romanum imperium Ethnicum, subjecerit, perinde ac Apoc. XIX, cœlites ob eamdem causam ingeminant: Alleluia. Atque hoc esse arcanum, de quo Isaias ait cap. XXIV, 16: "Secretum meum mihi, secretum meum mihi." Hinc cap. XXVI, de ea canit Isaias: "Urbs fortitudinis nostræ Sion, etc. Aperite portas, et ingrediatur gens justa. Vetus error abiit, quia incurvabit habitantes in excelso," hebraice marom, q. d. in Roma. Roma enim hebraice a רום rum, id est a celsitudine, dicitur. Verum hæc mystica sunt et ingeniosæ potius applicationes, quam genuinæ explicationes sacræ Scripturæ, uti patet ex dictis, et patebit ex dicendis in Apocalypsi. Huc referri potest expositio S. Thomæ, III part., Quæst. LII, art. 6, ad 1, quæ talis est: Christo, inquit, descendente ad inferos, omnes qui erant in quacumque parte inferni sunt aliqualiter visitati; sed quidam ad suam consolationem et liberationem; quidam autem ad suam confutationem et confusionem, sicut damnati. Unde ibidem subditur: Et erubescet luna, et confundetur sol. Sic etiam explicat S. Hieronymus. Pergit S. Thomas: Potest etiam hoc referri ad visitationem qua visitabuntur in die judicii, non ut liberentur, sed ut amplius condemnentur, secundum Sophon. I: Visitabo super viros defixos in fæcibus suis. Ubi addit Suarez: Quia, inquit, in die judicii Christus quasi de novo damnatos condemnabit. Mystice, S. Cyrillus hanc visitationem explicat de eversione idololatriæ, et potestate dæmonibus ablata per Christum; ipse enim eos sua vi repressit, et quasi in custodia conclusit.
24:23
23. Et erubescet luna. — Primo, Chaldæus et Arabes vertit, cultores solis et lunæ erubescent in die judicii coram Deo, et judice Christo. Secundo, luna et sol significant idolum solis et lunæ; idolum vero significat dæmonem idolum inhabitantem, inquit Adamus, q. d. Cum viderint dæmones, qui jam pro diis coluntur in terra, Christum, devicta morte, simpliciter et absolute regnare, tunc confundentur. Tertio, alii, q. d. Sol et luna erubescent, cum videbunt tantam gloriam et lumen Beatorum, quia ejus respectu suum lumen exile videbitur. Quarto, et genuine, q. d. Luna et sol stupescent et erubescent, cum viderint tantam reproborum damnationem et pœnam, atque tantam Christi judicis et Beatorum majestatem in consessu senum, id est Patriarcharum et Apostolorum, q. d. Hæc omnem hominum et creaturarum captum et analogiam excedent. Erubescet ergo luna, id est, ut ait Joel, et ex eo S. Petrus, Actor. cap. II: "Luna convertetur in sanguinem," id est erubescet instar sanguinis, et, ut ait Christus: "Sol obscurabitur, et luna non dabit lumen suum." Causam ruboris et confusionis dat S. Hieronymus: "Erubescet, ait, luna, et confundetur sol, cernens homines qui suo fruebantur lumine, nihil dignum Dei bonitate fecisse, quia solem suum oriri facit super bonos et malos." Erubescent ergo astra, quod luxerint homini impio, qui hac luce abusus est ad multa et nefanda scelera perpetranda, quibus terram, aerem et cœlum infecit et contaminavit. Si sol, quomodo ergo erubescet et confundetur ipse impius? Ita S. Cæsarius frater S. Gregorii Nazianzeni, Dialog. III, causam cur luna nunc rubescat, nunc pallescat, dat cædes, veneficia, aliaque scelera, quæ noctu ad ejus lucem fiunt. "Idcirco, inquit, luna præ dolore æstuat, exhorret, abdit sese nubem induens, fratris exemplo (fratrem lunæ vocat solem, qui in passione Christi Judæis Christicidis indignans, radios suos subtraxit), splendorem suum indignis largirii dedignatur, cœlitus velut ex aliqua specula per ipsam immutationem sui clamans, et caligine puniens; atque coercens homicidas ab impio facinore." Hæc si litteraliter ut sonant accipias, Platonis errorem olent, qui censuit solem, lunam et sidera esse animata; sin mystice et symbolice, uti Isaias hic, vera sunt. Porro Septuaginta vertunt, liquefiet later, et cadet murus; Hebræa enim laben, vel lebana, et laterem et lunam significant: חמה chamma vero, id est sol, si alio puncto legas חומה choma, significat murum. Rursum pro חפרה chapera, id est erubescet, legerunt חפרה haphera, id est frangetur, dilabetur, cadet. Sensus est, q. d. In excidio urbis Hierosolymæ, vel potius totius orbis, per ignem conflagrationis liquefient omnes lateres, et corruent omnes muri. In editione vero Septuaginta Complutensi aliisque nonnullis, additur pariter id quod Noster vertit: Et erubescet luna, et confundetur sol. Verum hæc non leguntur in editione Septuaginta Romana, nec apud S. Cyrillum, et apud Procopium sunt addita margini tanquam ex alia editione; et S. Hieronymus testatur pro his Septuaginta vertisse, liquefiet later, et cadet murus. Non enim videtur credibile Septuaginta eodem loco eamdem vocem dupliciter, aliter scilicet et aliter vertisse. Cum regnaverit Dominus, — cum regnare cœperit in valle Josaphat juxta montem Sion, judicando et damnando improbos, Sanctos vero glorificando.
24:4
ces suas; et rursus forni abitur, idest negotiabitur. Jer. 50: « Glorificabo eos, et non attenuabuntur. » Contra. Ezech. 27: « Ad nihilum deducta es, et non eris usque in perpetuum. » Glossa ibi: « Idest in memoria, quae est vita unius hominis, quod est per septuaginta annos. » Psal. 89: « Dies annorum nostrorum inipsis septuaginta anni. » Tertio ponit liberationis fructum, Et erunt. Infra 60: « Aurum pro aere afferam, et pro ferro afferam argentum. »
Nota super illo verbo, Sume cytharam, quod per cytharam significatur recta vita. Primo quantum ad carnis mortificationem, propter chordarum materiam. Psalm. 70: « Psallam tibi in cythara, Sanctus Israel. » Secundo quantum ad virtutum connexionem, propter cantus concordantiam. Supra 16: « Venter meus ad Moab quasi cythara sonabit. » Tertio quantum ad dulcedinem boni operis, propter audientis laetitiam. Job 21: « Tenent tympanum et cytharam, et gaudent ad sonitum organi. »
Item nota super illo verbo, Circui civitatem, quia debet homo circuire civitatem: primo propriæ conscientiae, recogitando peccata. Eccl. 12: « Circuibunt in plateis plangentes, antequam rumpatur funiculus argenteus. » Secundo militantis Ecclesiae, imitando justorum exempla. Psalm. 47: « Circumdate Sion, et complectimini eam. » Tertio caelestis patriæ, cogitando sanctorum præmia. Cant. 3: « Surgam, et circuibo civitatem. »
Item nota super illo verbo, Bene cane, quod debet homo bene canere: primo hilariter. Psal. 146: « Deo nostra jucunda sit laudatio. » Secundo attente. 1. Corinth. 14: « Psallam spiritu, psallam et mente. » Tertio devote. 2. Paral. 29: « Obtulit populus hostias et laudes mente devote. »
Item nota super illo verbo, Frequenta canticum, quod debet frequentari primo propter ipsius magnitudinem. Eccl. 45: « Glorificantes Dominum quantumcumque potueritis, supervalebit adhuc, et admirabilis magnificentia ejus. » Secundo propter bonorum interiorum multitudinem. Psalm. 97: « Cantate, exultate et psallite. » Tertio propter peccatorum abundantiam. Psalm. 118: « Sepites in die laudem dixi tibi . . . Domine Deus meus, ne perdas me. » (Psalm. 27).
In parte ista comminatur destructionem totius terrae, vel quae facta est in singulis regnis et diversis partibus, vel quae futura est in die iudicii, secundum quod supra 14, est dictum: «iifoc « est consilium quod cogitavi super omnem terram, et haec est manus extenta super universas gentes:» quamvis quidam hic exponant de terra Judeorum, vel de terra Babylonis, vel de terra Idumaeorum. Dividitur autem in duas. Primo comminatur contra terrae habitatores; in secunda contra populorum gubernatores, ibi, Et erit in die illa, visita il Dom nas super militiam caeli in excelso. Circa primum tria ponit. Primo destructionem hominum; secundo subtractionem gaudiorum, ibi, Luxit vindemia, infirmata est vitis; tertio multitudinem periculorum, ibi, Praevaricantes praevaricati sunt. Circa primum tria. Primo comminatur destructionem: Nudabit, evacuando habitatoribus; dissipabit, privando cultoribus; affliget, diversis poenis, faciem, idest habitantes in superficie; disperget, in diversa dividendo per captivitatem. Joel. 1: «Nudans spoliavit eam, et proiecit.» Secundo destructionis universalitatem quantum ad punitos, adeaquans differentes dignitate: Sicut populus; conditione, sicut servus; rerum possessione, sicut emens. Job 5: «Parvus et magnus ibi sunt, « et servus liber a domino suo. » Quantum ad diversitatem poenarum, Dissipatione, ponens rerum amissionem; quantum ad immobilia, dissipabitur; quantum ad mobilia, praedabitur. Jerem. 12: «Desolatione desolata est omnis terra. » Quantum ad potentiae deletionem, Luxit et defluxit, praeteritum pro futuro, idest defluct lugens pro infirmitate; et hoc est, Infirmata est; ut hoc dicatum sit quantum ad populares. Secundo quantum ad potentes, Defluxit orbis, idest rectores orbis.
24:5
Supra 15: «Visitabo super orbis mala. » Ponit etiam hominum interfectionem, Et terra infecta est ab habitatoribus suis. Psal. 105: «Interfecta est « terra. » Tertio ostendit poenae aequitatem, quia transgressi sunt; et hoc per comparationem ad culpam: unde duo facit. Primo ponit culpam: Leges, scriptas vel naturales, jus, consuetudinis, foedus, amicitiae, sempiternum, quia ex similitudine speciei causatum. Oscae 8: «Transgressi sunt foedus « meum, et legem meam praeviaricati sunt.» Soph.
5: «Polluerunt sanctuarium meum, injuste egerunt « contra legem. » Secundo comminatur poenam propter hoc quadruplicem. Primo divinae maledictionis, Maledictio. Jerem. 25: «A facie maledictionis luxit terra. » Secundo divinae desertionis, Peccabunt; quasi dicat, Domino eos derelinquente. Rom. 1: «Propterea tradidit eos Deus in passiones « ignominiae. » Apoc. ult.: «Qui in sordibus est, « sordeascat adhuc. » Tertio infutationis, Ideoque insaniant. Ps. 77: «Conversi sunt in arcum pravum. » Quarto diminutionis, Derelinquentur.
24:7
Dent. 28: «Remanebitis pauci numero. » Luxit vindemia, infirmata est vitis. Hic comminatur subtractionem gaudiorum quantum ad malos; et secundo gaudia bonorum, ibi, Quomodo si paucæ olivae, quæ remanserunt, excutiuntur ex olea. Et circa primum tria.
24:9
Primo ponit cessationem laetitiae quae ex tribus erat: vel in fertilitate rerum, Luxit vindemia, deficientis, idest causa luctus fuit: supra 16: «In vineis non exultabit, neque jubilabit;» vel in exercitio ludorum, cessabit gaudium: Apoc. 14: «Vox cytharaedorum cytharizantium in cytharis suis:» vel in deliciis conviviorum: Cum cantico non bibent vinum, amara erit potio bibentibus illam. Supra 5: «Cythara et lyra et timpanum et « tibia et vinum in conviviis vestris. » Secundo ponit recompensationem tristitiae: Amara, quia in conviviis tristitiam habebunt, contra delicias conviviorum. Amos 8: «Convertam festivitates vestras « in luctum. » Attrita, contra vanitatem ludorum. Ps. 58: «Universa vanitas. » Eccl. 1: «Vanitas « vanitatum, et omnia vanitas. » Civitas, Babylonis, quaelibet anima. Clamor, conquerentium de defectu vini, contra fertilitatem. Amos 5: «In omni « bus vineis erit planctus. » Tertio concludit commutationem, Deserta, commutata in tristitia. Luc. 6: «Vae vobis qui ridetis, quia flebitis. » Ps. 14: «Risus dolore miscebatur. » Quomodo etc. Hic ponit gaudia bonorum.
24:13
Et primo praedicit laudem futurorum, quorum praedicti salutem: Quomodo si paucæ: pauci salvabuntur respectu aliorum. Supra 17: «Relinquetur in ea sicut excessus oleæ, duarum « aut trium olivarum. » Et ponit ipsorum laudem, Hi laudabunt, hinniunt, sicut equi ad significationem magnam laetitiam.
24:15
Infra 52: «Vox speculatorum tuorum: levaverunt vocem, simul laudabunt. » Secundo indicit laudem praesentibus, ibi, Propter hoc in doctrinis glorificate Dominum. Et primo ponit praeceptum, In doctrinis, idest docendo alios. Alia translatio, Laudationibus. Eccl. 45: «Glorificantes Dominum quantumcumque potueritis, supervalebit « adhuc. » Secundo designat praecepti exemplum, A finibus terrae. Justi, idest Christi. infra 62: «Ecce Dominus auditum faciet in extremis terrae. » Tertio implentum praemium, Ei dixi, Secretum meum mihi, de praemiis eorum. 1 Cor. 2: «Oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor « hominis ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus se. » Mihi, soli. Vae mihi, quia non possum aliis enarrare. 2 Cor. 12: «Audivi arcanas « verba, quae non licet homini loqui. » De poenis damnatorum. Vae mihi, quantas poenas video. Et sic tenet se cum parte sequenti.
24:16
Praevaricantes praevaricati sunt. Hic comminatur multitudinem periculorum; et circa hoc duo facit. Primo arguit diversitatem peccatorum. Praevaricantes, omitiendo, transgre-si, committendo. Ps. 118: « Praevarican tes reputavi omnes peccatores terrae. » Secundo comminatur multitudinem periculorum. Et pri- mo ponit hanc multitudinem, Formido. Loquitur ad similitudinem eorum qui prae timore insequentes fugiunt. Supra 8: « Cadent, et conterentur, et ir- retientur, et capientur. » Secundo evadendi im- possibilitatem: Et erit qui fugerit: quasi dicat: de- cidet in Scyllam, cuipiens vitare Charybdim. Joel 1: « Residuum erucae comedit bruchus. » Et assignat causam, quia de caelo et de terra veniet eis tribu- latio. Et hoc est Cataractae, idest occulti meatus per quos aqua transit. Genes. 7: « Cataractae caeli « apertae sunt. » Tertio ostendit reparationis im- possibilitatem sub triplici similitudine; scilicet rei divisae, quae non integratur, Contractione, quantum ad partes magnas, contritione, quantum ad parvas. Amos 9: « Ecce oculi Domini super regnum « peccans, et conteram illud a facie terrae. » Et per similitudinem rei commotae, et quae non sta- bilitur: Commovebitur, de loco ad locum, agitabi- tur, quasi tremens in proprio loco, sicut ebrius. Et per similitudinem tentorii viatoris, quod in eo- dem loco non firmiter figitur, Et quasi tabernacu- lum. Infra 58: « Generatio mea ablata est, et con- « voluta est a me quasi tabernacula pastorum. » Et assignat causam: Et aggravabit, quasi pondus grave, ut non resurgat.
24:21
Psalm. 57: « Iniquitates « meae sicut onus grave gravatae sunt super me. » Et erit in die illa, visitabit Dominus super militiam caeli in excelsa. Hic agitur contra populorum gu- bernatores: et circa hoc tria ponit. Primo ponit eorum poenam, In die illa, judicii, militiae, idest daemonum, et super eosdem reges. Joan. 12: « Nunc « Princeps hujus mundi ejicietur foras. » Vel etiam malos reges. Congregabuntur, simul in infernum. Matth. 25: « Qui paratus est diabolo et angelis « ejus. » Fascis. Matth. 13: « Alligatae in fasci- « culos ad comburendum; » ut sint similes in pocna qui fuerunt similes in culpa. Vel in die illa, scilicet destructionis singularum regnorum, militiae, idola scilicet solis et lunae, et aliarum stellarum. 4 Reg. 21: « Adoravit omnem militiam caeli. » Et congregabuntur, per destructionem. Infra 54: « Ta- « bescet omnis militia caelorum. » Secundo deter-
24:22
minat miseriam quantum ad tempus: Et post mul- tos dies visitabuntur, quia post quantunlibet tem- pus tormentis punientur in aeternum. Matth. 25: « Ite maledicti in ignem aeternum. » Vel in die judicii: ut statim ad infernum peracto judicio redeant. Vel, secundum aliam expositionem, consolabuntur, quia post tempestatem, omnibus aliquam tranquillitatem facit.
24:23
Tertio punientis gloriam: et primo judicis: Et erubescet luna, et confundetur sol; idest, splen- dor ejus nihil reputabitur comparatione splendoris corporis Christi. Joel 2: « Sol convertetur in te- « nebras, et luna in sanguinem, antequam veniat « dies Domini magnus et terribilis. » Vel culto- res solis et lunae. Secundo assessorum, Cum re- gnaverit... senum: Supra 5: « Dominus ad judican- « dum veniet cum senatoribus terrae. »
Nota super illo verbo, Amara potio, quia potio peccati est amara primo propter conscientiae re- morsum. Proverb. 5: « Novissima illius amara « sunt. » Secundo propter mortis metum. Eccl. 41: « O mors, quam amara est memoria tua! » Tertio propter divinae dulcedinis defectum. Jer. 2: « Sci- « to, et vide, quia malum et amarum est reliquis- « se te Dominum Deum tuum. » Quarto propter poenitentiae planctum. Infra 58: « Recogitabo tibi « omnes annos meos, in amaritudine animae meae. »
Nota super illo verbo, Secretum, quia Dei ma- gnalia sunt secreta primo propter eorum magnitu- dinem. Matth. 19: « Non omnes capiunt verbum « hoc. » Joan. 5: « Si terrena dixi vobis, et non « creditis: quomodo si dixero vobis caelestia, cre- « detis? » Secundo propter eorum dignitatem. Matth. 15: « Vobis datum est nosse mysterium « regni Dei; ceteris autem in parabolis. » Tertio propter aliorum indoneitatem. Matth. 7: « No- « lite sanctum dare canibus. »
Nota super illo verbo, Et erit in die illa, visi- tabit, quod est visitatio Domini multiplex. Prima condemnationis. Jerem. 8: « In tempore visitationis « suae corruent. » Secunda correctionis. Ps. 88: « Visitabo in virga iniquitates eorum. » Tertia consolationis, Luc. 1: « Visitavit nos oriens ex alto. »
24:1
Anc. — Propter peccata quibus terra inundata est. ingens vastitas terrae et.omnibus hominum ordinibus castigatio annuntiatur, ex qua pauci relinquentur (24, 1-6). Huius vastitatis et punitionis terrores quibus et terra et homines percutientur varie proponuntur; hisce Deus maiestatem suam manifestat, quam electi ex omnibus mundi partibus celebrant laudantes (24, 1-16) ; verum peccatoribus ingruet ruina multiplex quam evadere nullo modo poterunt : orbis enim terrarum et tota mundi machina dissolvetur, omnium vero peccata, praecipue potenter dominantium, punientur, Deus autem in gloria regnans suis manifestabitur (24, 16-23). Quare electi de tanta gloria exsultantes hymnum concinunt laudis et gratiarum actionis de tanta maiestatis divinae gloria et de salute praestita (25, 1-5). Haec autem salus et bonorum divinorum communicatio symbolo exhibetur convivii quo Deus suos recreat, quos immortalitate et exsultatione donat, dum inimici Dei misere cruciantur et pereunt (23, 6-19). Hanc vero piorum exsultationem eorumque sensus laudis et actionis gratiarum praeclaro carmine vates prosequitur et explicat : celebrant divinam protectionem, cuius ablata erroris vetustate jam participes sunt iusti felicitate et. fiducia immota ;hostes enim humiliati sunt, exaltati autem humiles et iusti, qui calamitatibus olim oppressi toto animorum desiderio iustitiam divinam et gloriam Dei expetierunt, ut haec prostratis inimicorum conatibus innotescat omnibus (26, 1-11). Gratis animis agnoscunt se: a solo Domino salvatos et in aeternum potestati et insidiis hostium ereptos Deique regnum mortuorum resurrectione facta illustre fore praedicant (26, 12-19). — Ita vates ultimam regni Dei perfectionem ac consummationem delineavit. Ab isto quasi fastigio propheta summum rei tractatae argumentum complexus regreditur ad viam quae percurrenda sit, donec ad illud culmen perveniatur : dum Dei iudicia devolvuntur, populus Dei patientia et spe exspectet; Deus potestatem inimicam conteret, populus autem Dei vinea erit Domini electa quam ipse omni studio et amore fovebit atque defendet ita ut fructus exoriantur praeclari (26, 90-91, 6). Hoc modo cum populo agens Deus immensam suam misericordiam manifestat : castigat populum et terram urbemque vastitate percutit, ut demum ad meliorem frugem redeant; sed calamitate expiatos denuo colliget, ut Deum suum adorent in monte sancto in Ierusalem (2, 1-13). Hoc argumento summatim proposito iam elucet in hac parte ea quae in antecedentibus pertractata sunt partim uno conspectu colligi, partim autem etiam magis explicari et augeri. Iudicia quae in gentes singulas devolvuntur iam per modum iudicii universalis, quo universus orbis et tota mundi machina concutiatur, repraesentantur, ita scil. in unum iudicium illud collecta exhibentur, quo demum evangelio docente tota rerum divinarum et humanarum administratio erit absolvenda. Uti iudicia illa particularia ad Dei regnum fundandum vel quod idem est ad salutem hominibus communicandam dirigi ac disponi vidimus, ita praeclarus iste finis ac beatitate plenus praecipua cura in hac parte describitur. Ad eum enim iam gradus fit in ipsa iudicii universalis delinealione 24, 14. 15. 23; is insigni modo effertur in canticis, quibus iusti et salvati Deo laudes concinunt et divinam rerum gubernationem extollunt, is proponitur in symbolo convivii coelestis, is depingitur in resurrectione mortuorum et generatim in populo sancto Dei, qui hostibus prostratis de magna tribulatione demum in adoratione Dei et gloria beatus colligitur. Prophetam a iudiciis particularibus quae descripserat iam ascendere ad iudicium quoddam generale depingendum quo totus orbis sit devastandus, verbis ipsis declaratur et a plerisque quoque interpretibus agnoscitur. In quam rem bene notat Sasb. : « solet Isaias post commemorata particularia aliquorum mala libenter transire ad generalia », et Osor. : « haec ubi de iudiciis quibus Deus singulares orbis terrarum partes perdidit et afflixit ampliter et copiose praemonuit, nunc in universum de totius humani generis interitu sermonem instituit » (sim. S. Hier. Euseb. Sanct. Lap. Men. Gord.). Sed accuratius determinari oportet, quo sensu de iudicio generali instituatur sermo, utrum scil. propheta solum iudicia particularia quae eousque consideravit in unum colligat et s?c iudicium generale efformet, an iudicium ultimum universale relictis particularibus vaticinetur illud de quo in evangeliis docemur, an utrumque coniungens iudicium Dei exhibeat per se tale quale exsistit et mente et cogitatione fingi et comprehendi potest, ut ex iudiciis particularibus et ultimo universali unum exoriatur iudicium Dei simpliciter, quo et particularia illa quasi quidam gradus et initia et ultimum universale tamquam omnium illorum absolutio et ultimum culmen repraesententur et describantur. Hic tertius modus omnino assumendus esse videtur; eo enim solo omnia quae in sequentibus proponuntur ad unitatem quandam et aptam inter se connexionem rediguntur. Nam si iudicium Dei ita acceptum supposueris, per se explicatur, cur ea quae iudieiis particularibus propria sunt media cernantur in descriptione tali quae limites iudiciorum particularium longe excedat, vel vice versa, cur singula illa iudicia iis exhibeantur et proponantur coloribus, iis effectibus, eo ambitu, quae neque singulis per se neque omnibus particularibus simul conveniant, verum in solo ultimo generali exspectanda sunt. Non ergo hic consideratur iudicium Dei tale vel tale, sed iudicium Dei in universum, quatenus per temporis decursum et in fine saeculorum devolvitur. Talem autem considerationem visioni propheticae esse consentaneam certum est. Nam, uti saepius iam monuimus, ad visionem propheticam pertinere advertimus ipsa oraculorum forma, ut normae Dei generales proponantur, ut ipsae rerum notiones quales in mente exsistunt abstractae a temporum serie et spatio locorum in se depingantur et exprimantur. Adde quod hac sola consideratione ea habetur unitas, ea conformitas et dicendi constantia, quae necessario requiritur. Nemo enim quibusdam interpretibus consentiet dicentibus, vatem modo loqui de iudicio quodam singulari, modo ad ultimum ascendere universale, ut mox iterum particulare quoddam tangat ex quo denuo se elevet ad ultimum generale, et ita vatem fere continuo ab altero ad alterum transire vel « avolare ». Profecto non ita sermones prophetici discerpendi sunt, verum una illa et fecundissima notio vel idea vel intuitio mentis est exquirenda ex qua oraculum amplissimum efflorescat et maxima rerum varietas et abundantia quasi sua sponte nascatur et contineatur. Tale autem est in re nostra iudicium Dei quod per se et in se consideratur. In rerum cursu adsunt iudicia Dei particularia in singulis gentibus variis temporibus et aderit iudicium ultimum universale, sed ex his coalescit unum iudicium per se et pro mentis consideratione unum potest coalescere, quia et iudicia illa particularia non sunt nisi praeformaiiones quaedam et quasi praeludia ad ultimum et in ultimo demum plane et perfecte id absolvitur quod in singulis fiebat i. e. prostratio hostium Dei et cultorum Dei beatitas, vel quod ad idem recidit, manifestatio gloriae Dei. Haec igitur Dei victoria vel manifestatio gloriae in se concipitur tamquam una, omnia complectens tempora, coelum et terram implens et tamquam talis describitur; inde vero fit, ut in mentis intuitione et descriptione iudicia particularia luminibus et coloribus illustrentur iudicii ultimi universalis, ultimum vero iudicium eum quoque induat rerum statum et eos ostendat effectus qui proprie ad singularia pertinent. Cuius rei exempla in subsequentibus habentur. Ex veteribus oraculi huius vim et ambitum optime declaravit Theod. : « duplicem oratio continet prophetiam ; ostendit enim tum ea quae diversis temporibus apud hostes gerenda sunt, tum ea quae in saeculi huius consummatione futura sunt ». Id unum apud Theod. desideratur, ut ostendat quomodo haee duo ex una mentis intuitione quasi sua sponte enascantur vel ad unitatem idealem reducantur. $. Cyr. modo totius orbis excidium id vocari dicit quod multis gentibus accidit, modo ea praedici innuit quae tempore consummationis mundo sint eventura (sim. Procop.) Etiam S. Thom. in medio rem relinquit dicens : « comminatur destructionem totius orbis vel quae facta est in singulis regnis et diversis partibus vel quae futura est in die iudicii ». Rectius dixeris utrumque simul una quadam imagine generali adumbrari. Ex hoc nexu interno qui inter iudicia particularia et ullimum generale exsistit, facile etiam declaratur, cur apud alios quoque prophetas quandoque iudicia particularia schemate universalis proponantur ; de qua re vide quae notavi ad loel 2, 10. Abd. 45. Mich. 4, 2. Hab. 3, 8 (Comment. in Proph. min. I p. 217. 352. 396 ; II p. 105). Neque ab ea dicendi forma abest, si v. g. praeparatio regni messianici eiusque perfectio uno complexu describuntur, quemadmodum advertere licet ad Os. 41, 11. Soph. 3, 20. Zach. 2, 4. 10, 10 seq. (1. c. E p. 150; II p. 168. 241. 341). — Fuerunt etiam qui in hisce vaticiniis non agnoscere volebant uisi iudicium in terram Iuda devolvendum (cf. For. Calm. Kn. Drechsl. Schegg, Troch.), quae sententia ipso verborum ambitu iam refutatur ; cf. 24, 1 seq.
24:2
v. 2 « et erit sicut populus sic sacerdos, et sicut servus sic dominus eius, sicut ancilla sic domina etus, sicut emens sic ille qui vendit, sicut. foenerator sic 4s qui mutuum accipit, sicut. qui repetit sic qui debet » ; — omnes conditiones quaein theocratia, in familia, in vitae commercio ac consuetudine inveniuntur, aequali ratione iudicio subiiciuntur et districte examinantur; sex membris bipartitis omnes comprehendi ostenditur : sacerdotes et laicos, heros et famulos, divites et egenos, qui omnes in hebr. una eademque. particula duodecies repeüita.efferuntur, ut eodem sono toties recurrente idem iudicium omnibus instare aequali, modo ad vivum exprimatur. Neque eiusmodi enumeraliones a more Isaiae absunt ; cf. 2, 49-46; 3, 2. 3. 18-23; 5, 20-23 ; 9, 14-16 ; 10, 28-32 ; 16, 8. 9 etc. Et quanto cum pondere iudicium ingruat, ex effectibus concludendum erit qui in orbe terrarum ut eius indicia et comites cernuntur; unde vates versum 1 magis explicans pergit
24:3
v. 3 « dissipatione dissipabitur terra et. direptione praedabitur; Dominus enim locutus est verbum hoc ; v. & luxit el defluxit terra et infirmata est, defluxit orbis, infirmata est altitudo populi terrae ».; — paronomasiis et repetitionibus rei gravitas sensibus subiicitur et quod in verbo exprimitur plenissime ac penitus fieri designatur ; ipsa vox 52n de orbe universo fieri sermonem docet (cf. 13, 11; 18, 3). Hebr. luget, marcescit terra, languet, marcescit orbis, languent — sublimitas (sublimes) populi terrae ; ultimum membrum plerumque de primoribus populi explicant (cf. Mald. Mar. For. Men. Calm. IVet. Rohl. Troch. Kn. Drechsl. Dcl. Naeg.), sed cur hocloco unus ordo prae ceteris nominetur, ratio non apparet. quare satius erit vel explicare cum Sanct. : omnis populorum terrae sublimitas infirmatur et deprimitur i. e. omnis fastus et superbia deiicitur, vel cum ScAhegg 2172 intelligere, de altitudine coeli quae sit super populum terrae; hoc enim sensu vox hebr. v. 21 adhibetur (cf. Ps. 48, 11. Hab. 2, 9), ad hanc acceptionem verbum languere, uti antea usurpatum cernitur, optime convenit et cum postea ipsum coelum iudicio dicatur visitari et obscurari (v. 21. 23), ad indolem horum versuum generalem prorsus consentaneum est, ut statim quoque coeli mentio ingeratar. Verbis tot accumulatis quibus evacuari, diripi, lugere, languere, marcere depingitur adeo vehementer, certe non communes casus solum describuntur, sed illa orbis in iudicio ultimo exustio et mutatio; si solum particularia iudicia agnoveris, sermo est quam maxime turgidus, exaggeratus; aptus vero et quam maxime accommodatus, si ultima mundi conflagraiio menti prophetae obversatur. Solet Isaias confirmationis gratia inserere Dominus locutus est (cf. 14, 90; 16, 413; 21, 17; 22, 25 etc.) verba sua demum esse verba Dei declarans, cum propheta sit quasi os Dei. Iam « irae ac concitationis adiungit causas » (S. Cyr.)
24:4
Quemadmodum supra 15, 1; 1*1, 1; 91, 1; 92, 1; 93, 1, etiam hic medias in res rapimur et quae vates visione percepit, brevi ac conciso dicendi genere nobis ob oculos ponit v. 4 « Ecce Dominus dissipabit terram et nudabit eam et affliget faciem eius et disperget habitatores eius » ; — hebr. ecce [ahve evacuans terram et vastans eam et evertit superficiem eius ; simul cum terra habitatores disperguntur; statim per modum compendii, uti Isaias solet, integrum complectitur argumentum. Uti in regno messianico, ita in poenae quoque annuntiatione ubique arcius cernitur nexus inter terram vel creaturam et hominem ; cogita de paradiso, de maledicto propter hominis peccatum terrae imposito, de diluvio, de pentapoli, de oraculis in Babylonem, in Moab etc. latis et altera ex parte de regni messianici descriptione Is. 11, 6. Ioel 3, 18. Am. 9, 13; eundem nexum praeclare proponit S. Paulus (Rom. 8, 20. 21) et S. Petrus (2 Petr. 3, 13). Ambitu quodam dicendi iudicium eiusque vis describitur et in hebr. etiam paronomasiis quasi ad vivum oculis et auribus subiicitur : terra dicitur evacuari ab omni ornatu, tum in se quasi exinaniri et in superficie, in figura et forma sua everti, destrui ; ergo mutatio talis innuitur, qualis verbis Christi : coelum et terra transibunt (Matth. 24, 35) vel : terra et quaé in ipsa sunt opera exurentur (2 Petr. 3, 10). Omnes heminum ordines iudicio perstringi ampla enumeratione declaratur
24:5
v. 8 « et terra infecta est ab habitatoribus suis, quia transgressi sunt leges, mutavevunt. ius, dissipaverunt foedus sempiternum ;
24:6
v. 6 propter hoc maledictio vorabit terram et peccabunt habitatores eius; ideoque insanient cultores eius et relinquentur homines pauci » ; — hebr. et poenas dant habitantes in ea ; propterea ezuruntur (extorrentur) habitantes terram; terram pollui vel profanari (hebr.) peccatis hominum frequenter in sacris literis dicitur (cf. Num. 33, 33. Ps. 105, 38. Ier. 3, 2) ; unde terra a sordibus istis quas ab improbitate hominum contraxit et quibus servitus quoque corruptionis (Rom. 8, 21) continetur, flammis purgatricibus est excoquenda (cf. Sanct.). Hebr. sub incolis suis terra polluta est quasi gravi pondere pressa et ab incolis oppressa; pondus autem peccatorum exprimitur conglobatione vocum idem fere significantium (Sasb. Sanct.) : violarunt leges, statuta, foedus sempiternum, quibus cura Dei de populo eiusque benignitas et amicitia declaratur, quam cum spreverint impudentia audaciore peccarunt. Verbis hisce proxime ea designantur quae apud Iudaeos divinitus facta sunt ; attamen ex vera quadam similitudine facile gressus fit ad omnes gentes, « omnes quippe homines qui a saeculo orbem incoluerunt, Graeci simul et barbari, naturali accepta lege et praecepta Dei in animis insculpta habentes atque testamentum a saeculo in communi cogitandi inodo complectentes, postea ubi se peccatis contra naturam dediderunt, naturalis legis transgressores effecti sunt » (Euseb. sim. Sanct.); etiam gentes a foedere Dei defecerunt; quare Michaeas Niniven vocat meretricem (1, 1; cf. Ez. 16, 45). Scelera atuahunt maledictum quo quasi igne terra exuritur (cf. Is. 4, 31; 5, 94; 9, 18; 10, 16 etc.), homines vero poenas dant'cruciati et igne depasti (cf. hebr.); vel peccabunt (vulg.) poenis exacerbati novis se culpis blasphemiae illigabunt (cf. 8, 21), insanient, gravitate poenarum quasi amentes bacchantur, quemadmodum alias calamitas enormis ebrietate et stupefactione designatur. Ex ista conflagratione evadent pauci; etiam hic valet illud : reliquiae salvabuntur, et quae est norma pro omni epocha Israelitarum, iam norma declaratur in universum pro toto orbe : pauci electi (cf. S. Cyr). Quos autem sensus pauci isti induant, vates explicat v. 14. 15. Hisce paucis fructus et effectus iudicii est declaratus ; ab eo redit vates ad iteratam iudicii descriptionem, uti solet in ampla materia, quam pluribus carminibus illustrat. Inceperat supra a descriptione quam maxime generali; iam ad specialia magis et particularia descendit, qualia in iudieiis quoqae singularibus obvenire contingit
24:7
v. 7 « luxit vindemia, infirmata est vitis, ingemuerunt omnes qui laetabantur corde » ; — hebr. luget mustum, languet vitis ; ex interitu praeclarissimorum facile omnium concluditur vastitas et desolatio. Strepitus impiorum conticuit; qui voluptatibus sese dederant, iam gemitibus dissolvuntur. En quomodo tumultui ac tripudio et lasciviae peccatorum finis imponitur
24:8
v. 8 « cessavit gaudium tympanorum, quievit sonitus laetantiwum, conticuit dulcedo citharae ;
24:9
v. 9 cum cantico non bibent vinum, amara erit potio bibentibus illam » ; — ecce mediis in luxuriis terrores iudicii incautos occupabunt ; « cum enim dixerint pax et securitas, tunc repentinus eis superveniet interitus » (1 Thess. 5, 3) ; « sicut erant in diebus ante diluvium comedentes et bibentes, nubentes et nuptui tradentes, usque ad eum diem quo intravit Noe in arcam, et non cognoverunt donec venit diluvium et tulit omnes : ita erit et adventus filii hominis » (Matth. 24, 38-39). Voluptas omnis angoribus maximis et cruciatibus mutatur ; id uno declaratur exemplo, ex quo reliqua discas : vinum alias laetificat cor (cf. Ps. 103, 45. Tud. 9, 43. Prov. 31, 6. Eccl. 9, 7); nunc vero sicera amara est (hebr.); de sicera vide ad Ioel 14, 5 et S. Hier. (ep. ad Nepot. M. 22, 536). — Quantopere versus isti ad morem Isaiae exacti sint, comparatione instituta cum 5, 12. 14; 22, 2; 28, 1; 30, 22; 32, 13 rebus et verbis declaratur !. Agri et campi lugent (v. 7), homines affliguntur (v. 8. 9); simul cum eis corruit pompa omnis in aedificiis, urbibus, arcibus olim con- Spicua
24:10
v. 10 « attrita est civitas vanitatis, clausa est omnis domus nullo introeunte » ; — hebr. confracta est urbs vacuitatis (tohu), clausa est omnis domus (ne quis introeat) ab ingrediendo ; urbs tohu i. e. desolationis, exinanitionis, qua voce indoles potestatis Deo inimicae describitur, quae uti vastitatem et conturbationem et vacuitatem ubique spargit, ita ipsa demum desolatione et exinanitione erit abolenda. Quare haud immerito cernunt in hae urbe tohu mundum vel orbem totum quatenus Deo est inimicus (cf. Sanct. Sa, Lap. Men. Tir. RoAl. Del. Naeg.), cuius quasi centrum et castra in urbe tohu consistere eoque nomine declarari concipiuntur. Quemadmodum enim regna singula capta urbe principali aliorum dominationi subiacere censentur, ita iudicium in orbem devolvendum ad normam interitus regni alicuius exhibetur. Simul cum confractione et ruina urbis pompa concidit omnis, omnia luetu ingenti complentur
24:11
v. 11 « clamor erit super vino in plateis; deserta est omnis laetitia ; translatum est gaudium terrae ;
24:12
v. 12 relicta est in. urbe solitudo et calamitas opprimelt portas » ; — hebr. vastitate percutitur porta (cf. Mald. Malo. Mar.) i. e. in ruinas concidunt portae ; quae firmissima censebantur, corruunt. Opera hominum iudicio prosternentur. Uti in priore parte (v. 1-6) magis descripsit orbem terrarum 4n se esse iudicio dissolvendum, ita in hac potius delineat terram ab hominibus cultam, vel ornatam plantis, vel urbibus et aedificiis instructam. Iudicio declarato paucos esse remansuros dixerat in parte priore v. 6; eodem modo altera haec pars absolvitur
24:13
v. 13 « quia haec erunt in medio terrae, in medio populorum : quomodo si paucae olivae quae remanserunt. excutiantur ex olea, et racemi cum fuerit. finita vindemia »; — brevius in hebr. sed eodem sensu sicut excussio oleae, sicut ! racemaltiones, cum finita est vindemia (cf. Vat. Mar.) ; cf. 41, 6; ergo ' reliquiae eaeque paucae salvabuntur ; cf. 1, 9; 4, 3; 6, 13; 10, 21; 11, '12. Ex eo quod dicitur in medio terrae perperam aliqui arguunt de Iudaea agi, quae terra ex veterum opinione fuerit in medio orbis terrarum vel fuerit umbilicus terrae (cf. Ez. 3, 5; 38, 12. Ros. Troch.). Contra quam explicationem iam bene excipit Sanct. mediocriter in Scriptura versatis compertum esse, in mediío saepe dici id quod in -eodem loco cum aliis sit; proinde sensum esse simpliciter in erra, £n populis. Idque prorsus verum esse patet ex Gen. 43, 6 : coepit fames ,esse in medio terrae (hebr.) i. e. in terra Aegypti, vel ex Deut. 4, 5: sic facietis in medio terrae (hebr.) quam possessuri estis i. e. in terra, et quam clarissime ea notio exprimitur Ex. 8, 22 : ego Dominus in medio terrae — praeterea vide Gen. 24, 3. Deut. 18, 2 hebr. — quare optimo iure hanc phrasin quae non occurrit nisi in libris Moysis et Ps. i4, 12 et apud Isaiam (cf. 3, 8; 6, 12; 7, 92 ; 10, 93; 19, 24), explicant in terra, in. populis (cf. Mald. Mar. Lap. Men. Tir.); immo audiatur S. Hier. : « ut sciremus perspicue de totius orbis interitu nuntiari, intulit : haec erunt in medio terrae, in medio gentium ». Iudicium Dei exerceri, ut gloria Dei manifestetur omnibusque inno- ' tescat, sacer vates iam repetitis vicibus nos monuit : exaltabitur Dominus solus in die illa (2, 11), haec tessera lex est fundamentalis et fructus effectusque iudiciorum Dei atque haec gloria ut exoriatur, iterum iterumque iudicia particularia fieri dicuntur (cf. 14, 13. 32 ; 17, 7:
24:14
v. 14 « Ai levabunt vocem suam atque laudabunt ; cum glorificatus fuerit Dominus, hinnient de mari » ; — triplici modo praeconii magnitudinem, maximam laetitiae exsultationem, summi gaudii effusionem vates designat, qua electi im gloria Domini (hebr.) in praeclara maiestatis eius manifestatione et sublimitate iubilationes edunt; laetis vociferationibus exsultant « mari i. e. ab extremis finibus, a remotissimis quibusque locis (Mald.) vel ab occidente (cf. Vat. For. Malv. Mar.), cui in v. sequenti 282 (in luminibus, in regionibus lucis?) forte opponitur in notione regionis orientalis, ita ut de extremis terrae partibus laudes Deo concinantur et ea universalitate iudicium de toto orbe declaretur (cf. Rohl. Troch. Del. Naeg.). Ut praeconia illa in immensum augeantur et undique Domino offerantur, propheta monet vel ipsos iam laudantes quomodo inter se ad iubila'provocent inducit
24:15
v. 15 « propter hoc in doctrinis glorificate Dominum, in insulis maris nomen Domini Dei Israel »! — hebr. in luminibus ; doctrinas poteris intelligere divinas revelationes quae totidem quasi lumina sunt quibus Deus se nobis suaque consilia et opera manifestat nobisque illucescit; proinde in his praeclaris manifestationibus praeclare est etiam exaltandus. Atque hae laudes iam regio- - nes remotissimas, insulas maris, occupant. Lectio a2 ín luminibus difficultate laborat, Eam utique S. Hier. legit, uti ex Undique et multiplici ratione admonitio opere completur ; uti iudicium est universale, ita quoque praeconium maiestatis divinae, quia ubique omnibus in regionibus electi invenientur
24:16
v. 16 « a finibus terrae laudes. qudivimus, gloriam iusti » ; — completum est quod seraphim cantabant: plena est omnis terra gloria eius (6, 3), quare in hac Dei laude et gloria fructus consistit excellentissimus iudicii divini et omnium operum Dei finis ultimus. Hebr. decus iusto q. d. summum gloriae decus ac praeconium iusto Deo esse attribuendum eique iam fieri ex orbe universo qui iusta iudicia exercuit et hac sua iustitia gloriam sibi comparavit. Unde in toto carmine et in iudicii descriptione ratio continetur, cur Zustus vocetur, et etiam cur iustus Deus, non homines salvati, intelligendus sit (cf. Sanct. Osor. Mald. For. Sa, Mar. Lap. Men. Tir. Schegg, Rohl.). Post terrores iudicii imaginem nobis depingit vates amoenitate et suavitate plenam : exhibet nobis electos ex omni mundi plaga summa laetitia Deo laudes concinentes et gloriam Dei effusam super terram. En talis est finis operum Dei! Et quia supremus iste finis hic descriptus est nobisque offertur ut fastigium et culmen ad quod per iudicia demum perventum sit, idcirco hoc loco haec pars est finienda ; id quod ex eo quoque patet, quia in subsequentibus vates denuo ad terrores et horrores iudicii et ad impiorum poenas revertitur. Sunt qui decus iusto explicent de electis quibus iudicio Dei decus ac gloria a Deo attribuitur ; ita iam LXX intellexerunt vertentes 2Azis «à ebcefiet ; ita quoque S. Hier. : « laudes eius audivimus praedicari et quod gloria vel spes iusti non sit irrita, sed rebus omnia compleantur » ; ita quoque Drechsl. Del. Naeg. Sed cum de laudibus Dei a v. 14tam continuo sermo instituatur, propius sane adiacet decus vel gloriam etiam h. l. eadem ratione explicare. Cur Deus dicatur iustus, ratio satis adest el per se intelligitur ipso carmine; neque bene obiicit Del. Deum donare "23, ipsi autem reddi gloriam 7125; im Is. 4, 9 germen Iahve erit *23 x5 eodem inéda sicut Tino. Sensus ille iustis fore decus, etiam in nostra explieatione eo ipso adest, quia iusti tanta exsultatione de gloria Dei laetantur ; sed praeterea explicatio data videtur esse magis ad carminis tenorem consentanea et sublimem continet partis huius conclusionem, dum id effertur quod omniuni: operum divinorum est finis ultimus. À visione adeo laeta electorum Dei gloriam laudantium et ab exitu iudicii sacer vates mox redit ad terrores iudicii, quos visio alte animo impresserat et quorum iam ex eo admonetur, quod pauci ea iubilatione exsultant (cf. v. 6. 13). Transitum ad sequentia S. Hier. bene de- Scribit : « dicentibus itaque haec sanctis et hinnientibus de mari et levantibus vocem suam atque laudantibus propheta sibimetipsi loquitur : cum inquit haec audissem et in subversionem orbis vaticinium prophetarum explendum esse perspicerem, locutus sum mihi interno cordis affectu : non possum cuncta narrare quae cerno ; haeret lingua faucibus meis, . vox dolore concluditur! vae mihi quantus ordo poenarum ante oculos versatur meos ; cerno praesentia quae futura sunt ». Unde v. 46 « Et dizi : secretum mewm mihi, secretum meum mihi, vae mihi ; praevaricantes praevaricati sunt ei. praevaricatione transgressorum praevaricati sunt » ; — secretum intellige de ipsa re tristi, de ruina plurimorum, in visione vati ostensa, quam ruinam statim ex multitudine scelerum et ex poenis describit. Hebr. proprie macies mihi, macies mihi ' i. e. emarcui prae horrore, defecit me animus prae dolore vel ingenti dolore contabesco (cf. Vat. Sanct. Malv. Mald. et recentiores) ; cernit enim cumulum peccatorum in immensum quasi accrescere et augeri et tali cumulo iudicium Dei provocari ; quare magna quoque commiseratione populi tactus (cf. 6, 41; 15, 5 ds) vae mihi exclamat ; praevaricanies 2122 ii dicuntur qui a Deo defecerunt ; in hebr. quinquies eadem voce adhibita apostasiam longe lateque serpentem magna cum emphasi depingit, quam Osor. ita imitatur : « nefarie desciverunt, fidem perfregerunt, fidem, inquam, impudentissime perfregerunt ». Crescentem cernit vates cumulum scelerum, donec mensura impleta iudicium ingruit, quod describens exclamat v. 1'1 « formido et fovea et laqueus super te qui habitator es terrae »! — omnes comprehenduntur ac constringuntur animis terrore et horrore — cf. « arescentibus hominibus prae timore » Luc. 21, 26 — et dum ita angoribus cruciantur iam adsunt exitia et mortes ; fugere nil iuvat, varii generis insidiis et periculis capiuntur, ita ut qui unum evaserit, altero certo pereat
24:18
18, "1 5 19, 19 ; 20, 6; 23, 18). Quare ad institutum Isaiae plane accommodatum est et ipsa re necessario exigitur, ut electi hanc gloriam maiestatis divinae summis laudibus celebrent declarantes iudicio Dei id revera effectum esse quod ex Dei consilio exoriri debuit. Unde apte adnectitur v. 18 « et erit, qui fugerit a, voce formidinis, cadet in foveam, et qui se explicaverit de fovea, tenebitur laqueo, quia cataractae de excelsis apertae sunt et concutientur fundamenta terrae » ; — bene S. Cyr. : « omnia genera malorum super vos et a calamitate suffugium nullum erit nec declinatio ; sed si forte unum quid malorum effugerit, capietur altero et ubique ac semper aliquo malorum illatorum comprehendetur ». Idque propterea, quia « communis erit coeli et terrae conspiratio ad efficienda iudicia Dei » (Malv.) secundum illud : « et pugnabit cum illo orbis terrarum contra insensatos » (Sap. 5, 21). Uti olim in diluvio, cataractae coeli apertae sunt (cf. Gen. 1, 11 ; 8, 2) et perniciem pluunt, terrae ipsa fundamenta, alias rei inconcussae et immptae conditionis certissima symbola (cf. Eccl. 1, 4. Ps. 92, 1) concutiuntur, imae montium radices, . quibus quasi fuleris terra inniti concipitur, iam confractae contremiscunt — « rupti sunt omnes fontes abyssi magnae » Gen. "1, 14 — quis in tanta coeli terraeque ruina communi evadet incolumis ? Iam vero cum summa et ima, coelum et terra, ad peccatorum punitionem concurrant coeli cataractis apertis et fundamentis terrae concussis, quid aliud indicari censebimus nist universale et ultimum iudicium ? de quo Luc. 21, 98 : « et erunt signa in sole et luna et stellis et in terris pressura gentium prae confusione sonitus maris et fluctuum ». Iam qualis sit fundaraentorum terrae concussio, vel quid eam subsecuturum sit describitur
24:19
v. 19 « confractione confringetur terra, contritione conterehur terra, commotione commorveblitur terra ;
24:20
v. 90 agitatione agitabitur terra. sicut ebrius et auferetur. quasi. tabernaculum unius noctis et gravabit eain iniquitas sua et corruet et non adiiciet ut resurgat » ; — cum tali dissolutione terrae confer quae 2 Petr. 3, 11. Matth., 24, 29. Marc. 13, 24. Luc. 21, 25 dicuntur. Gradatione quadam illa dissolutio describitur : terra contremiscit, sese findit, scinditur et disrupta dissolvitur ; partes scissae iam ut rudis moles agitantur et titubant, donee tota terra ex loco suo quasi remota disparet : quasi tabernaculum i. e. tanta facilitate et celeritate terrae moles e spatio aufertur. Pondus autem illud immensum quo terra scinditur et in profundam abyssum e stàtione sua eonfraeta deiieitur est iniquitas quae terrae incumbit. Ecce quam praeclare adumbravit vates in hae terrae disruptione et ruina pondus peccati, quo tanta orbis terrarum moles obruitur, scinditur, e sitione in abyssum protruditur et ibi confraeta opprimitur, ut iam nequeat surgere. Interitus iste est, uti aliis locis s. literarum docemur, liberato ereaturae a servitute corruptionis: quare non destructionem üjert, verum mutationem ; nàm « novos ceoeios et novam terram seeundum promissa eius exspectamus » (2 Pe:r. 3, 13. S. Hier. Lap. Mon. Fir). Ad dieendi colorem notat Sanct. : « ex hac synonymia et voeum coniugatione mire siznilicari observo quanta impendeat calamius universo ; nam quodlibet bcrum seorsum maznam habet epitasim ». lam per qos tale iniquitatis pondus terrae imposita est eiusque ruina effecia ? et quid poenarum aucteribus illis. divino inicio erit inlligendum? Ad id respondet vàt;s
24:21
v. 21 « et erit. in die illa visitabit Dominus s. pzr militiam co: i in excelsa et super reges torrae qui sunt sUner terrazi
24:22
v. 22 et congregabuntur i.i congregatione univs fascis in lacum et. claudentur. ibi in carcere ; et post. mois dies visitabuntur » ; — eo ipso quod in iudicio peculiari modo dicuntur visitari i. e. plecti, poenis addici, tamquam auctores iniquitatis (cf. v. 16) propter quam fit visitatio iudicis declarantur. Isti auctores sunt angeli mali et reges, potentes super terram : auctores scil. principales quibus reliqui peccatores tamquam subditi et instrumenta subiacent. Militia coeli principes sunt et potestates, spiritualia nequitiae in coelestibus, de quibus S. Paulus loquitur (Eph. 6, 12), daemones scil. qui quantopere peccata et iniquitatem promoveant, non opus est pluribus prosequi. Illis in regionibus superioribus, in aere (cf. Eph. 2, 9) constitutis, opponuntur et sociantur reges in terra super terram; illorum arma sunt spiritualia, potestas eorum et natura spiritualis; horum vero arma, potestas rebus continetur terrenis; utrique tamen ad peccata promovenda potentissimi. Unde iure prae ceteris soli nominantur, regis enim ad exemplum, ut fert adagium, totus componitur orbis ; praeterea in s. literis reges pastores populorum dicuntur; unde illis culpa populi rite imputatur, sicut pastori errores et perditio gregis. Poena eo prorsus modo describitur, quo in libris sacris novi foederis : alligate ea (zizania) in fasciculos ad comburendum (Matth. 13, 30. 40-42) ; de lacu et carcere vide Apoc. 14, 19; 19, 20; 20, 1. 9. 14; 21, 8etc. Atque daemonibus quoque in consummatione saeculi iudicium instare et poenae augmentum, elucet ex 1 Cor. 6, 3. Iud. 6. 2 Petr. 2, 4; elucet quoque ex eo quia tum in inferno includentur neque iam per terras vagari poterunt; in terris autem vezsari illis est alicui levamini (cf. Matth. 8, 31. Marc. 5, 12. Luc. 8, 31 : « et rogabant ilium ne imperaret illis, ut in abyssum irent,... rogabant eum, ut permitteret eis in porcos ingredi »). Haec autem poena illis tam demum infligetur, postqam per multos dies, per longa tempora malitiae et iniquitati promovendae operam dare illis fuerit permissum. Eo enim sensu dicitur: post multos dies visitabunturi.e. visitatio ista, de qua propheta loquitur v. 21 et quae fit propter iniquitatem v. 16. 20, non statim erit simul atque iniquitatis. pondus in terram incumbere coeperit, sed post dies multos. Hac igitur sententia vates non aliquid addit quod posí inclusionem in carcerem futurum sit, sed, uti voce visitar? indicatur ex v. 21, hac. voce antecedentia repetens et absolvens dicit illam visitationem de qua sermonem modo fecerit fore post multos dies. Nam visitari hoc. loco de poena inflicta dici certum est; non. solum enim "p23 hac significatione adhibetur (cf. Num. 16, 29. Prov. 19, 23. Is. 29, 6 eic.), verum hoc loco, in quo omnia iudicium et castigationem spirant et ipsis creaturis inanimatis propter scelera hominum destructio et inieritus annuntiatur, necessario poenae denuntiantur iis qui auctores fuerint et promotores scelerum, Commendant igitur multi dies, ut Theod. notat, magnam ac diuturnam Dei longanimitatem et patientiam. ^ textu non potest intelligi nisi de punitione ; in v. 20. 23 ultima catastrophe proponitur: non adiiciet terra, ut resurgat i. e. terra pristina quae iniquitate possit pollui iam non restituitur ; ergo de alia epocha post iudicium futura, in qua denuo daemones potestatem ad augenda peccata exerceant, nullo modo sermo esse potest ; in v. 23 regnum Dei eiusque gloria describitur tamquam fructus iudicii ; hoc autem regnum ct hanc gloriam victoria parta denuo obfuscari, interturbari, proinde vietoriam non exhiberi perfectam, nullum adest indicium. Praeterea nemo sibi facile persuaserit, rem tanti momenti—de liberatione captivorum et devictorum—tam obiter dici. Quare recte plerique vocem intelligunt de poenis et castigationibus. Attamen quomodo post multos dies dicatur, non consentiunt. Multi supplent : post quantumque multos dies adhuc visitabuntur i. e. semper et in aeternum (cf. S. Thom. Sanct. Sasb. Est. Lap. Tir. Men. Gord.) ; at tale quid supplere audacius est. Ergo nihil aliud relinquitur, nisi ut dicamus enuntiari iudicium illud ac visitationem tum fore, postquam diu malitiam exereuerint ; « etenim, inquit S. Cyr. de daemonibus, a constitutione mundi tyrannidem occuparunt nec destiterunt cum divina et secreta maiestate bellum gerere ». — Non solum terra (v. 19. 20) et qui auctores malitiae fuerunt, daemones et homines (v. 21. 22) iudicio divino percellentur, verum mundus universus adspectabilis commovebitur, dum regnum Dei in gloria constituitur
24:23
v. 23 « et erubescet luna. et confundetur sol, cum regnaverit Dominus Deus exercituum in monte Sion et in Ierusalem et in conspectu senum suorum fuerit glorificatus » ; — ad ultimum iudicium signa illa in luna et sole referri, explicite docemur : « sol obscurabitur et luna non dabit lumen suum et stellae cadent de coelo et virtutes coelorum commovebuntur » (Matth. 24, 29. Marc. 13, 24. Luc. 21, 25, Act. 9, 20; vide quae notavi ad Ioel 2, 31). Sicut v. 6 et v. 14 iudicio descripto fructus et effectus eiusdem declaratus est, ita hoc quoque loco ad quid iudicium ultimatim tendat additur, scil. ad regnum Dei. perfecte constituendum ; hoc vero in eo consistit ut Dominus sit rez et tamquam talis ab omnibus agnoscatur et ut omnia eius imperio plene sint subiecta et ut coram. senibus eius sit gloria (hebr.) i. e. coram electis gloria Dei est manifestata, illi in eius gloriae participationem ingressi sunt; labor omnis et molestia praeteriit; nihil aliud coram iis est, nihil aliud eos manet nisi gloria. Dicuntur salvati illi (v. 6. 14) nomine honore pleno seniores, D'2p?, «pec6ísspor i. e. qui in regno Dei tamquam praecipui tribuum et familiarum principes honorantur, ergo in Dei consilio principem locum obtinent. Supra v. 15 Dei laudes concinere dicuntur salvati, hoc loco Dei gloria illustrari ac beari perhibentur. Deum autem regnare in Sion et in. Ierusalem, inde explica quod theocratiae centrum est in Sion et Ierusalem (cf. 2, 2; 4, 3. Ps. 2, 6; 86, 3 — vide quae notavi ad Ioel 2, 32. Zach. 19, 2. 4) et hoc regnum per iudicia particularia in Sion et exinde in orbe universo conditur; quare idem Dei regnum eodem modo per iudicium | universale fundari perhibetur secundum eam rationem vislonis propheticae qua omnia illa iudicia in uno conspectu ac complexu proponuntur. Dein eo ipso quod Sionis mentio fit, postquam terrae dissolutio aec destructio tanta cum epitasi est descripta (v. 19. 20), monemur Sionem intelligi illam in nova terra et in novis coelis (cf. Is. 65, 17. 2 Petr. 3, 13) ; unde nostro loco praeclare praeformatur notio coelestis lerusalem (de qua Hebr. 13, 22. Apoc. 21, 2). — Attende quam egregie haec pars absolvatur : post iudicii terrores, post terrae destructionem, postquam daemones et peccatores in lacu profundo inclusi et poenis addicti sunt, post mundum universum (in luna et sole) perturbatum visio aperitur regnantis Dei et gloriae electorum. Hic erit rerum finis : Sion in iudicio redimetur ; haec norma iam in universum valere perhibetur. Quare hoc capite particularia iudicia universali proposito et absolvuntur optime et apte in unam quasi notionem ad eundem terminum ac finem concluduntur. Quod vates iam 24, 14. 45 indicaverat, nunc latius prosequitur nobis ob oculos ponens quibus animorum sensibus pii gloriam Dei iudicio manifestatam et vindicatam celebrent. Canticum fundunt laudis et gratiarum actionis (S. Cyr. Thom. Sanct.), et, ut adnotat Sasb.: « tractatus iste (de oneribus gentium et totius mundi) carmine eucharistico tamquam epiphonemate clauditur, quod quidem commune habet cum tractatu qui est a capite septimo usque ad decimum tertium ». Primum quod animos salvatorum ingenti laetitia perfundit est ipsa gloria Dei adeo praeclare et eximie manifestata; « coram senibus eius gloria» (24, 23) ; unde
24:10
… Il Regno messianico è il regno della pace piena (Is. 9, 6-7; 11, 6-9; 24, 10; Ex. 34, 25). Cristo ha inaugurato la pace ed è «la nostra pace» (Eph. 2, 14-15; Col. 1, 20 εἰρηνοποιήσας), ha recato al mondo l'evangelo della pace (Eph. 6, 15). Prerogativa di …
24:21
… della vita dell'uomo sulla terra, in lotta con le proprie passioni e con le seduzioni del mondo esterno (Iob 7,1; 14, 17, II Cor. 10, 4; I Tim. 1,18; Iac. 4,1; I Pt. 2, 11) ed alle schiere armate paragona le gerarchie celesti (Deut. 17,3; II Par. 33,3; Is. 24, 21; Ier. 8,7; Lc. 3, 13; Act. 7,42).
24:23
… Suoi modelli sono principalmente gli ultimi Profeti: Ezechiele (la visione di sfondo è in Ez. 1, 4-28; cf. Is. 6, 1-4; 24, 23) e Daniele (Dan. 7-12), seguiti
Il R. di D. è promesso per il futuro: Dio regnerà da Sion, nell'Israele restaurato (Is. 24, 23; 52, 7; Dan. 7, 14; Ps. 2; 71 [72]; 109 [110]); « l'idea del Regno divino si integra perfettamente nella prospettiva messianica » (J. Bonsirven).
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.