The destruction of Tyrus by the Chaldees, 15. and reparation therof after seuentie yeares.
1The burden of Tyre. Howl, ye ships of the sea, for the house is destroyed, from whence they were wont to come: from the land of Cethim it is revealed to them.Annunzio pesante contro Tiro. Gettate urli, e navi del mare: perocché è desolata la casa, onde solevan tornare. Dalla terra di Cetim ne hanno avuto l'avviso.THE burden of Tyre. Howle ye shippes of the sea, because the house is destroyed, from whence they were wont to come: from the land of Cethim it is reueled to them.Onus Tyri. Ululate, naves maris, / quia vastata est domus / unde venire consueverant: / de terra Cethim / revelatum est eis. 2Be silent, you that dwell in the island: the merchants of Sidon passing over the sea, have filled thee.Tacete, o abitatori dell'isola: tu eri piena di mercatanti di Sidone, che valicavano il mare.Hold your peace ye that dwel in the ile: the trafickers of Sidon passing ouer the sea, haue replenished thee.Tacete, qui habitatis in insula; / negotiatores Sidonis, transfretantes mare, repleverunt te. 3The seed of the Nile in many waters, the harvest of the river is her revenue: and she is become the mart of the nations.La semenza, che cresce nelle ridondanti acque del Nilo, e le messi del fiume eran sua raccolta: ed ella era divenuta l'emporio delle nazioni,The seede of Nilus in manie waters, the haruest of the riuer was her fruites: & she was made the trafike of the nations.In aquis multis semen Nili; / messis fluminis fruges ejus: / et facta est negotiatio gentium. 4Be thou ashamed, O Sidon: for the sea speaketh, even the strength of the sea, saying: I have not been in labour, nor have I brought forth, nor have I nourished up young men, nor brought up virgins.Vergognati, o Sidone: così dice il mare, e la padrona del mare: tu che dici: Non ho concepito, e non ho partorito, e non ho educato i giovani, né allevate le fanciulle.Be ashamed Sidon, for the sea sayth, the strength of the sea, saying: I haue not trauailed, and I haue not brought forth, and I haue not nourished yongmen, nor brought virgins to their growth.Erubesce, Sidon; ait enim mare, / fortitudo maris, dicens: / Non parturivi, et non peperi, / et non enutrivi juvenes, / nec ad incrementum perduxi virgines. 5When it shall be heard in Egypt, they will be sorry when they shall hear of Tyre:Allorché arriveranno novelle in Egitto, avran dolore di quel, che udiranno riguardo a Tiro.When it shal be heard in Aegypt, they wil be sorie when they shal heare of Tyre:Cum auditum fuerit in Ægypto, / dolebunt cum audierint de Tiro.
6Pass over the seas, howl, ye inhabitants of the island.Passate i mari, alzate le strida, abitatori dell'isola:Passe ouer the seas, howle ye that dwel in the ile.Transite maria, ululate, / qui habitatis in insula ! 7Is not this your city, which gloried from of old in her antiquity? her feet shall carry her afar off to sojourn.E non è ella questa la vostra (città), la quale già tempo gloriavasi di sua antichità? I suoi piedi la condurrano in rimoto pellegrinaggio.Is not this your citie, which gloried from ancient dayes in her antiquitie? her feete shal leade her afarre to seiourne.Numquid non vestra hæc est, quæ gloriabatur / a diebus pristinis in antiquitate sua ? / Ducent eam pedes sui / longe ad peregrinandum. 8Who hath taken this counsel against Tyre, that was formerly crowned, whose merchants were princes, and her traders the nobles of the earth?Chi è, che tali cose ha stabilite contro di Tiro, la quale un dì portava corona? I suoi mercatanti erano principi, e i suoi negozianti erano lo splendor del paese.Who hath thought this against Tyre, that was some time crowned, whose merchants were princes, her chapmen the nobles of the earth?Quis cogitavit hoc / super Tyrum quondam coronatam, / cujus negotiatores principes, / institores ejus inclyti terræ ? 9The Lord of hosts hath designed it, to pull down the pride of all glory, and bring to disgrace all the glorious ones of the earth.Il Signor degli eserciti ha stabilito questo per conculcare la superbia di tutti i gloriosi, e per ridurre all'obbrobrio tutto lo splendor del paese.The Lord of hostes hath thought it, that he might plucke downe the pride of al glorie, and bring al the glorious of the earth to ignominie.Dominus exercituum cogitavit hoc, / ut detraheret superbiam omnis gloriæ, / et ad ignominiam deduceret universos inclytos terræ. 10Pass thy land as a river, O daughter of the sea, thou hast a girdle no more.Esci come un rigagnolo dalla tua terra, o figlia del mare; tu non hai più cintura.Passe thy land as a riuer, ô daughter of the sea, thou hast a girdle no more.Transi terram tuam quasi flumen, filia maris ! / non est cingulum ultra tibi. 11He stretched out his hand over the sea, he troubled kingdoms: the Lord hath given a charge against Chanaan, to destroy the strong ones thereof.Egli ha stesa la mano sua contro il mare, ha scommossi i regni. Il Signore ha dati ordini contro di Chanaan, per isterminare i suoi campioni.He hath stretched forth his hand vpon the sea, he hath trubled kingdomes: Our Lord hath geuen commandment against Chanaan, to destroy the strong therof,Manum suam extendit super mare; / conturbavit regna. / Dominus mandavit adversus Chanaan, / ut contereret fortes ejus;
12And he said: Thou shalt glory no more, O virgin daughter of Sidon, who art oppressed: arise and sail over to Cethim, there also thou shalt have no rest.Ed egli ha detto: Tu non ti vanterai più quando sarai stata oppressa, o vergine figlia di Sidone: alzati, naviga a Cetim, e ivi pure non avrai riposo.and he said: Thou shalt adde no more to glorie, ô Virgin daughter of Sidon susteyning calumnie: rising vp saile ouer to Cethim, there also thou shalt haue no rest.et dixit: Non adjicies ultra ut glorieris, / calumniam sustinens virgo filia Sidonis: / in Cethim consurgens transfreta: / ibi quoque non erit requies tibi. 13Behold the land of the Chaldeans, there was not such a people, the Assyrians founded it: they have led away the strong ones thereof into captivity, they have destroyed the houses thereof, they have, brought it to ruin.Ecco la terra de' Caldei: non fu mai popolo tale: Assur lo fondò: ora i suoi campioni sono stati menati schiavi, sono state atterrate le sue case, lo hanno ridotto una rovina.Behold the land of the Chaldees was not such a people, Assur founded it: they led away the strong therof into captiuitie, they vndermined the houses therof, they brought it to ruine.Ecce terra Chaldæorum, talis populus non fuit: / Assur fundavit eam; / in captivitatem traduxerunt robustos ejus, / suffoderunt domos ejus, / posuerunt eam in ruinam. 14Howl, O ye ships of the sea, for your strength is laid waste.Gettate urla, o navi del mare, perchè il vostro baluardo è stato distrutto.Howle ye shippes of the sea, because your strength is destroyed.Ululate, naves maris, / quia devastata est fortitudo vestra. 15And it shall come to pass in that day that thou, O Tyre, shalt be forgotten, seventy years, according to the days of one king: but after seventy years, there shall be unto Tyre as the song of a harlot.E allora sarà, che tu, o Tiro, resterai dimenticata per settant'anni, quant'è la vita di un re, e dopo i settant'anni sarà Tiro quasi meretrice, che canta.And it shal be in that day: thou shalt be in obliuion ô Tyre, seuentie yeares, as the daies of one king: but after seuentie yeares, there shal be to Tyre as it were the song of an harlot.Et erit in die illa: in oblivione eris, o Tyre ! septuaginta annis, sicut dies regis unius; post septuaginta autem annos erit Tyro quasi canticum meretricis: 16Take a harp, go about the city, harlot that hast been forgotten: sing well, sing many a song, that thou mayst be remembered.Prendi la cetra, va attorno per la città, o meretrice posta in obblio; canta dolcemente, ripeti la tua canzone, affinché si ricordino di te.Take an harpe, goe about the citie thou harlot forgotten: sing wel, multiplie song, that there may be remembrance of thee.Sume citharam, circui civitatem, / meretrix oblivioni tradita: / bene cane, frequenta canticum, / ut memoria tui sit.
17And it shall come to pass after seventy years, that the Lord will visit Tyre, and will bring her back again to her traffic: and she shall commit fornication again with all the kingdoms of the world upon the face of the earth.E dopo i settant'anni il Signore visiterà Tiro, e la renderà al suo mercimonio, ed ella avrà commercio come prima con tutti i regni del mondo, quanto si stende la terra.And it shal be after seuentie yeares: our Lord wil visite Tyre, and wil bring her backe againe to her merchandise: and she shal fornicate againe with al the kingdoms of the earth, vpon the face of the earth.Et erit post septuaginta annos: / visitabit Dominus Tyrum, / et reducet eam ad mercedes suas, / et rursum fornicabitur cum universis regnis terræ / super faciem terræ; 18And her merchandise and her hire shall be sanctified to the Lord: they shall not be kept in store, nor laid up: for her merchandise shall be for them that shall dwell before the Lord, that they may eat unto fulness, and be clothed for a continuance.E i suoi traffichi, e i suoi guadagni saranno consagrati al Signore: non saranno riposti, né messi a parte; imperocché il suo mercimonio sarà per utile di quegli che staranno dinanzi al Signore, perchè mangino fino ad esser satolli, e siano rivestiti fino alla vecchiaia.And the martes, and rewards shal be sanctified to our Lord: they shal not be kept in store, nor layd vp: because her merchandise shal be for them, that shal dwel before our Lord, that they may eate vnto fatietie, and be clothed vnto continuance.et erunt negotiationes ejus et mercedes ejus sanctificatæ Domino: / non condentur neque reponentur, / quia his qui habitaverint coram Domino erit negotiatio ejus, / ut manducent in saturitatem, et vestiantur usque ad vetustatem.
23:1
Tyre was destroyed, in part, by Nabuchodonosor. Cyrus permitted all the captives of this, as well as of other countries, to return.
Cethim; Cyrus, or rather Macedonia. Merchants come thence no longer.
23:2
23:3
Nile. Hebrew Shichor, or "muddy water," designates that river, Josue 13:3.
River. The overflowing of the Nile gave fertility to Egypt, insomuch that Tyre and other nations were supplied by it with corn.
23:4
Calmet
Strength: people who sail. Septuagint, "but the strength....replied: I," etc. Sidon will not be concerned for the fall of her rival. She alleges that she has nothing to do with Tyre. That city would not allow that it was a colony of Sidon, ver. 12. (Calmet)
23:6
St. Jerome
Seas. The rich Tyrians did so. (St. Jerome)
Calmet
Septuagint, "to Carthage." Hebrew Tharsis, in Cilicia. (Calmet)
Hence Nabuchodonosor did not find a sufficient reward, Ezechiel 29:18.
23:7
Sojourn. Many fled, others were made captives.
23:8
Earth. The merchants were as rich as kings, or the latter sent their merchandise to Tyre, Ezechiel 27:33.
23:10
Girdle, fortress; or rather, thou art naked, like a slave, Isaias 20:4.
23:12
Calmet
Daughter; colony. (Calmet)
Haydock
Oppressed. Literally, "calumniated." (Haydock)
23:13
Eusebio † 339 d.C.
It. Hebrew adds, "for fishermen." It was formerly covered with water. (Eusebius, praep. ix.)
Ruin. The fall of Babylon has been denounced, Isaias 13.
23:15
King Nabuchodonosor, whose two sons reigned but a short time. The captivity of the people of God began also the year of the world 3398, and ended the year of the world 3468, the first of Cyrus.
Sanchez
Harlot. She shall be re-established, (Calmet) and shall invite people to her markets. (Sanchez)
Calmet
Before Cyrus, she had kings, but they were of small power. The city was become very rich, and well fortified, when Alexander [the Great] was stopped by it for seven months. See Ezechiel 26:14. (Calmet)
Worthington
Tyre had rejoiced at the misfortunes of the Hebrews, and was punished by the like captivity. (Worthington)
23:17
Haydock
Commit. Septuagint, "be the emporium for all." Great injustice prevailed formerly among merchants, so that it is represented as a dishonest calling. (Haydock)
23:18
Challoner
Sanctified to the Lord. This alludes to the conversion of the Gentiles. (Challoner)
Calmet
Before, the Tyrians were great enemies to the Jews, 2 Esdras 13:16., and 1 Machabees 5:15. Our Saviour wrought a miracle in favour of one of this country, Matthew 5:22., and Zacharias 8:20. (Calmet)
Haydock
Continuance. Literally, "old age." Aquila, "with changes of dress." (Haydock)
23:18
Sanctified to the Lord.... This alludes to the conversion of the Gentiles.
23:1
The tenth commination was against the Tyrians.
23:2
Tyrus was an iland, as Ezechiel also describeth it (ch. 27.) in the entrance, yea situated in the hart of the sea: but not farre distant, for king Alexander filled vp that passage of water and made it continent.
23:15
The Tyrians reioyced in the Iewes captiuitie & therfore God punished them with like captiuitie of 70. yeares.
23:1
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 48.6
… and to some it has seemed that Cilicia is called Tarshish, because its metropolis is called Tarsus. Of which city was the Apostle Paul, being born in Tarsus of Cilicia. But some have understood by it Carthage, being haply sometimes so named, or in some language so signified. For in the Prophet Isaiah it is thus found: “Howl, ye ships of Carthage.”
23:2
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 2
… that He might seek and find that which was lost, sought to restrain them from such folly, crying and saying, ‘Be ye not as the horse and the mule which have no understanding, whose cheeks ye hold in with bit and bridle .’ Because they were careless and imitated the wicked, the prophet prays in spirit and says, ‘Ye are to me like merchant-men of Phœnicia
23:4
sant'Ippolito † 235 d.C. Treatise on Christ and Antichrist 52
… For by storming these cities first he will strike terror into the others, as Isaiah says, “Be thou ashamed, O Sidon; the sea hath spoken, even the strength of the sea hath spoken, saying, I travailed not, nor brought forth children; neither did I nurse up young men, nor bring up virgins. But when the report comes to Egypt, pain shall seize them for Tyre.”
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 30
… Shall we bring an accusation against Solomon, or reject his former words because of his fall in after-life? Shall we say that the words are those of Wisdom herself, as it were of Knowledge and the Creator-word, in accordance with which all things were made? For Scripture often personifies many even lifeless objects; as for instance, “The Sea said”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 3.28
They are to be admonished to consider that commonly the life of the continent is put to shame by the action of secular persons, when the latter take on themselves works beyond their condition, and the former do not stir up their hearts to the mark of their own order. Whence it is well said through the Prophet, Be thou ashamed, O Sidon, saith the sea (
23:15
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 5.9
… This Tyre also lay waste seventy years like Jerusalem which sat in desolation seventy years. For Isaiah said concerning it:— Tyre shall wander seventy years, as the days of one king, and shall commit fornication with all the kingdoms that are upon the face of the earth.
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 21.6
… Concerning each one of these kingdoms he said:— In the last days I well turn back her captivity. Now we see that Tyre was inhabited, and was opulent after she had wandered seventy years ,
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 130.9
… thus alone will the first-born of your soul escape the fate of the first-born of the Egyptians; thus alone will you be able with the prophet to say: “my heart is fixed, O God, my heart is fixed; I will sing and give praise. Awake up, my glory; awake, psaltery and harp.” For, sin stricken as she is, even Tyre is bidden to take up her harp
23:1
1. ONUS TYRI. — Nota: Tyrus hebraice et syriace dicitur צור tsor (unde Tor, unde Tyrus), quasi dicas munita, vel arcta, aut rupea, quia in rupe est sita. Gellio et aliis Sarra, hodie Suri vocatur. Phoeniciae est metropolis, domina maris, totiusque orbis ob loci opportunitatem emporium; navigatione, et consequenter opibus, luxu et vitiis in sacris aeque ac profanis historiis celeberrima. Ad quod juvit non parum, quod Tyrii ex rubro marinorum incisorum muricum sive conchiliorum succo, qui et ostrum dicitur, purpurant pannos. Unde hic color purpura Tyria et Sarrana dicitur, quae regum et principum est vestis; hinc Virgilius: Tyrioque ardebat murice lana. Idem: Ut gemma bibat et Sarrano dormiat ostro. Hinc flandrice pannus hic echarlaken, quasi sarlaken dicitur. Secundo, Tyrus olim quatuor stadiis distabat a continenti, juxta Q. Curtium, libro IV in Vita Alexandri; juxta S. Hieronymum autem et Plinium, libro V, cap. xix, 700 passibus. Unde Ezechiel ait eam sitam in corde, id est in medio maris. Sed audi Plinium: Tyrus quondam insula praealtam mari septingentis passibus divisa; nunc vero Alexandri oppugnantis operibus continens. Olim partu clara urbibus genitis, Lepti, Utica, et illa Romani imperii aemula, terrarum orbis avida, Carthagine, etiam Gadibus extra orbem conditis. Nunc omnis ejus nobilitas conchilio atque purpura constat. Hinc tertio, ita Tyrus florebat, ut ei Venetiae, Parisii, Antuerpia comparari non possint, adeo ut, si Tyri negotiationem spectes, mundi totius forum fuerit; si munitionem, arx magis dicenda sit quam urbs; si magnificentiam et gloriam, regina fuerit urbium. Unde hic, vers. 8, dicitur coronata; et Ezechiel, cap. xxviii, vers. 14, regem ejus Angeli Cherubini comparat gloriae et superbiae, consequenter et cladi ac poenae. Quarto, ob hanc superbiam et luxum primo eam obsedit mari Salmanasar; sed frustra, teste Josepho, IX Antiq. xv; secundo, Nabuchodonosor, post excidium Jerusalem, tredecim annis eam obsedit et vastavit, adeo ut piscatores ibi retia et sagenas suas siccarent, ait Ezechiel; quia enim in mari erat longius a terra sita, hinc jussit infinitam exercitus multitudinem saxa et aggeres comportare, et fretum hoc implere, ut ex continenti oppugnari posset, et sic ex insula fecit peninsulam; tertio, Alexander Magnus, non contentus aggere Nabuchodonosoris, alium latiorem construxit, et post septem menses eam expugnavit, et crudeliter in miseros cives saevitiam exercuit, duo millia crucifigens, tredecim millia in servitutem vendens, octo millia in pugnando occidens, uti narrat Q. Curtius, lib. IV. Illa vetus Tyrus ita excisa est, ut nunquam reaedificata sit: unde nova dicta est Palaetyrus, id est vetus Tyrus. Quarto, circa annum Christi 1124, capta est a Crucesignatis sub Regibus Hierosolymitanis, sed postea cum reliqua Terra Sancta amissa et a Saracenis occupata, indeque a Turcis. Id firmat Strabo, lib. XVI: Tyrus, inquit, saepius excisa est, sed studio civium semper resurrexit. Mystice, S. Hieronymus in Ezech. cap. xxviii: Nabuchodonosor est diabolus; Tyrus est anima superba et luxu diffluens, quam arctat, angustat, interficit daemon. Rursum, S. Bernardus, serm. 10, De Onere Tyri: Tyri, ait, nomen angustia interpretatur: cujus onus est in amaritudine poenitentiae, in labore continentiae, in corporali aegritudine. Quid enim? Nihilne oneris est in hac corporali exercitatione, vel disciplinae regularis observatione? Quidni labor et angustia, ubi caro domatur jejunio, somnus frangitur vigiliis, totus naturae ordo disciplina convertitur? NAVES MARIS. — Hebraice naves Tharsis, id est maris, vide dicta cap. xxii. Septuaginta vertunt, naves Carthaginis, quia Carthago fuit colonia Tyriorum, et navibus in mari abundabat, quibus cum Tyro aliisque magna exercebat mercimonia. Hinc Virgilius, I Aeneid.: Urbs antiqua fuit, Tyrii tenuere coloni, Carthago. VASTATA EST DOMUS, — urbs Tyri cum suis domibus, vel vastatae sunt domus urbis Tyri. Hebraice ad verbum est, vastata est (Tyrus) a domo, id est funditus, ita ut ne una quidem domus supersit, et a veniente, ut scilicet nullus mercator deinceps ad eam veniat, quod Noster vertit, unde venire consueverant, scilicet mercator et naves, quibus proinde dixit, ululate. Ita Forerius, Vatablus, Pagninus et alii. DE TERRA CETHIM REVELATUM EST EIS. — Primo, aliqui haec accipiunt de excidio Tyri per Alexandrum Magnum peracto, q. d. Tyrii primum belli rumorem acceperunt ex Cethim, id est ex Graecia: ibi enim bellum contra eos comparavit Alexander. Secundo et melius, alii accipiunt haec de excidio Tyri per Nabuchodonosorem: hoc enim prius fuit excidio Alexandri, et propinquius temporibus Isaiae. Ita S. Thomas, Procopius, Cyrillus et alii. Itaque Cethim, inquit S. Hieronymus, sunt insulae Cypri (ubi etiamnum est Citium urbs, Zenonis Stoici patria), Italiae etiam et Macedoniae: unde ex Cethim egressus dicitur Alexander Macedo, I Machab. cap. 1, vers. 1. Sensus ergo est, q. d. Ex Cethim, id est ex insulis maris Mediterranei, eis, scilicet navibus maris, id est negotiatoribus marinis (est enim metonymia), revelatum est vastatam esse Tyrum, cum qua negotiabantur, ideoque ulularunt. REVELATUM EST EIS. — Septuaginta vertunt, Tyrus de terra Cethiorum ducta est captiva, id est de terra sua translata est. Nam ipsa inter Cethim computabatur; Hebraeum enim גלה gala, et revelare, ut vertit Noster, et migrare, ut vertunt Septuaginta, significat.
23:2
2. TACETE QUI HABITATIS IN INSULA, — q. d. Tacete, o Tyrii! ex dolore, pudore et metu, quia subegit et vastavit vos Nabuchodonosor. Silentium enim signum est servitutis, aeque ac pavoris et stuporis. Insulam vocat Tyrum, quia olim erat insula: sed a Nabuchodonosore et Alexandro facta est peninsula accessibilis, et a peditibus expugnabilis. Septuaginta vertunt, cui similes facti sunt habitantes in insula. Hebraice enim דמה dama et tacere et similem esse significat, vir doctus, littera M in N mutata. Nam hae litterae alternant, uti in Noph et Moph, id est Memphis.
23:3
3. IN AQUIS MULTIS SEMEN NILI, MESSIS FLUMINIS FRUGES EJUS (Tyri); ET FACTA EST NEGOTIATIO GENTIUM. — Semen Nili vocat fruges et opes Aegypti. Has enim ei affert, et quasi serit Nilus sua exundatione oblimans et fecundans agros, unde easdem vocat messem fluminis, scilicet Nili: copiosam enim messem affert copiosa exundatio Nili, q. d. Semen et messis frumenti, quae in Aegypto non ex pluvia, sed ex multis aquis Nili exundantis provenit, fuerunt fruges Tyri, et merces in Tyrum delatae, ut inde per negotiationem in reliquas insulas et provincias distraherentur. Erat enim Tyrus emporium celeberrimum omnium gentium. Addit Sanchez vocari semen Nili, quia Nilus aeque ac Indus, teste Cicerone, semina secum volvit, quae aut ventus excutit, aut maturitas aufert ab his plantis quae ad ripas nascuntur, eaque cum exundat in agros, dispergit et disseminat: et hac ratione Nilus dat semen aeque ac messem Aegypto. Verum illud semen exiguum est et incertum: constat enim Aegyptios aeque ac alias gentes suos agros serere. Sicut enim olim omnes gentes cum suis mercibus confluebant Tyrum, ita nunc cum suis opibus profugiunt ad alias gentes.
23:4
4. ERUBESCE, SIDON: AIT ENIM MARE. — Primo, S. Hieronymus sic exponit: Mare, id est mercatores maris aiunt Sidoni: Erubesce, quia Tyrus filia tua, in quam tot opes congessisti, vastata et in solitudinem redacta est. Rursum erubesce, inquit S. Thomas, quia non defendisti ab hoste filiam tuam Tyrum. Dic ergo: Non parturivi, nec peperi filios, qui meam Tyrum propugnarent. Secundo et genuine: Erubesce, Sidon, quia tua colonia Tyrus a suis filiis deserta, tam foede et misere vastata est; ait enim mare, imo ipsa fortitudo, arx et columen maris, puta Tyrus filia tua, teque non in mari, sed in continente sitam, per marina commercia ditans, dicens: Non parturivi, etc., q. d. Videbar mihi olim genuisse fortissimos juvenes et pulcherrimas virgines; at jam vastata nihil horum agnosco: omnibus enim ab hoste occisis aut captis nudata, orbata, et viduata sum. NEGOTIATORES SIDONIS, etc., REPLEVERUNT TE, — suis opibus et mercibus: erat enim Tyrus vicina Sidoni, et Sidonis colonia. Aliter haec dispungit S. Hieronymus; connectit enim has cum praecedentibus hoc modo: Tacete qui habitatis in insula, negotiatores Sidonis, q. d. O Sidonii! plangite aeque ac Tyrii, tum quia vastata Tyro mercimonia cessabunt, tum quia a Tyro ad vos perget, vosque pariter vastabit Chaldaeus. Moraliter S. Ambrosius, De Elia et Jejunio, cap. xxix, docet hic mare accusare avaritiam mercatorum: Fatigati, inquit, elementi (maris scilicet), haec vox est: Erubesce, Sidon, hoc est, meos fluctus negotiator arguis, cum sis ipse inquietior, et erubesce velut pudore, quoniam periculo non moveris; verecundiores venti sunt quam vestrae cupiditates: illi habent otia sua, numquid vestra quaerendi studia feriantur? et cum otiosa tempestas est, nusquam otiosa sunt vestra navigia. Mystice S. Gregorius, III part. Pastor., cap. xxix: Quasi, ait, per vocem maris ad verecundiam Sidon adducitur, quando per comparationem vitae saecularium atque in hoc mundo fluctuantium, ejus qui Deo dedicatus et quasi munitus et stabilis cernitur, vita reprobatur; et, ut pie aeque ac vere ait Thomas a Kempis, lib. III, cap. iii: Erubesce, Sidon, ait mare: et, si causam quaeris, audi quare: pro modica praebenda longa via curritur, et pro aeterna vita vix a multis pes semel a terra levatur. NON PARTURIVI. — S. Hieronymus putat esse verba Sidonis deplorantis suam cladem, quod suis juvenibus et virginibus ab hoste orbata sit. Verum alii passim melius censent esse verba Tyri. Unde primo, Pintus et Forerius haec per interrogationem accipiunt, nonne, id est nonne parturivi et peperi juvenes validissimos, qui pro me fortissime depugnarent? q. d. Peperi, sed frustra; nec enim hosti tam valido resistere potuerunt. Secundo, Emmanuel Sa sic explicat: Non parturivi, etc., id est utinam nunquam parturiissem eos, scilicet filios, qui nec me, nec se salvare potuerunt! Tertio, Sanchez per juvenes et virgines intelligit filias, id est colonias Tyri, quales fuere Carthago, Utica, Gades et Tartessus, Hispaniae urbes, quae Tyro contra Chaldaeos suppetias miserunt, ideoque ad quartum annum eis restitit, inquit Megasthenes apud Josephum, lib. X Antiq. cap. xi; sed ejus incerta est fides. Sensus ergo est, q. d. Erubesce, Sidon, quia neque tu cum esses mater Tyri, neque nepotes et neptes tuae, puta urbes quae erant filiae et coloniae Tyri, matri suae, scilicet Tyro, opem tulerunt, eamque ab hoste liberarunt. Quarto et simplicissime, q. d. Ita civibus filiis et filiabus destituta sum, utpote ab hoste captis vel caesis, ac si nunquam eos peperissem vel aluissem.
23:5
5. CUM AUDITUM FUERIT IN AEGYPTO, DOLEBUNT. — Tum quia Aegyptii magna habebant commercia cum Tyro; dolebunt ergo ejus excidium, quia peribit eorum quaestus; tum quia timebunt ne post Tyrum Chaldaeus Aegyptum invadat, uti reipsa contigit: nam Deus Chaldaeis quasi ministris suis, pro longa et molesta obsidione Tyri in mercedem dedit Aegyptum ejusque spolia, ut patet Ezech. xxix, 19; idque ex ejus prophetia, uti et ex hac Isaiae, cognoscere potuerunt Aegyptii, ideoque doluerunt.
23:6
6. TRANSITE MARIA, etc., QUI HABITATIS IN INSULA, — in Tyro. Sermo est ad Tyrios negotiantes, ut imminente excidio alias sedes, et alia emporia quaerant. Id fecisse Tyrios, et conscensis navibus fugisse Carthaginem, et ad alias insulas, ex priscis historiis docet hic S. Hieronymus.
23:7
7. NUMQUID NON VESTRA HAEC (civitas Tyrus) EST QUAE GLORIABATUR IN ANTIQUITATE SUA? — quasi antiquissima urbs in aeternum duratura. Tyrus antiquior fuit Roma et Carthagine: nam Carthago colonia fuit Tyri, in qua Dido hospitio excepit Aeneam, a quo descendunt Latini et Romani. Josephus, lib. VIII Antiq. III, asserit Tyrum conditam esse 240 annis ante templum Salomonis. Berosus longe antiquiorem facit Tyrum, nam a Tyras paulo post diluvium eam conditam esse tradit. DUCENT EAM PEDES SUI LONGE, — q. d. Tyrii captivi abducentur, pedibusque ibunt in Babylonem.
23:8
8. SUPER TYRUM QUONDAM CORONATAM. — Sicut enim rex caeteris eminet corona regia; sic Tyrus auro, gemmis, purpura, opibus et mercibus omnibus prae aliis urbibus eminebat quasi regina, ait S. Hieronymus; corona enim symbolum est, non tantum regni, sed et rerum copiae. Secundo, quia Tyrus in rupe et scopulo erat sita; unde et hebraice dicitur צור tsor, id est rupes, inquit Masius in Josue xix; quocirca moenia et turres Tyri, montis et rupis ejus caput cingentia, coronae castrensis imaginem prae se ferebant. Sic Samaria, ob eamdem rationem, dicitur coronata, cap. xxviii, vers. 1. INCLYTI TERRAE, — Tyri scilicet: de ea enim loquitur. Tyrii enim potentes erant, et quasi domini maris ac terrae. Vide S. Hieronymum, et ea quae dixi initio capitis.
23:10
10. TRANSI TERRAM TUAM QUASI FLUMEN, FILIA MARIS, — q. d. O Tyre! olim eras filia maris, et quasi vastum mare (ut dixi vers. 4), tum aquarum, tum opum et gentium: nunc facta es flumen, hebraice יאור ieor, id est rivulus exiguus, qui sensim ad loca declivia dilabitur et minuitur, donec deficiat et a terra absorbeatur: ita enim et tu decides a tuo splendore et gloria; transibisque per terram tuam, ut eas in Babylonem, ibique spargaris et absorbearis ab aliis gentibus. Aliter et Vatablus, q. d. Transi et fuge, o Tyre! celerrime instar fluvii, antequam te occupet hostis. FILIA MARIS. — Quia Tyrus fuit accola et incola maris, ut a mari quasi a matre nasci, educari et foveri quasi filia videretur. Sic Delon insulam Athenaeus vocavit filiam maris, quod subito e mari emerserit. Simili modo Venetiae possent dici filia maris: unde de iis eleganter ita ludit Poeta: Aut Venus a Venetis sibi fecit amabile nomen, Aut Veneti Veneris nomen et omen habent. Hebraice est filia Tharsis; quia Tyrus pertinet ad illam regionem maris Mediterranei, quae habitata est a Tharsis filio Javan, Genes. capite x, vers. 4. Rursum filia Tharsis, id est maris Rubri; quia Tyrus fuit colonia eorum qui juxta mare Rubrum sive Erythraeum, puta juxta sinum Arabicum, habitabant, uti docent Plinius, lib. IV, cap. xxii; Strabo, lib. I; Dionysius Afer, vers. 906. Hinc et in Boetica Tartessus juxta Gades, urbs et colonia Tyriorum, dicta quoque fuit Erythria. Putant aliqui Tharsis fuisse urbem juxta mare Rubrum, quae coloniam duxerit, condideritque Tyrum, ideoque Tyrios filiae suae, puta Carthagini, nomen viae indidisse, vocasseque eam Tharsis: unde Septuaginta hic et alibi saepe, et noster Interpres, Ezech. xxvii, 12, pro Tharsis vertit Carthaginem. NON EST CINGULUM ULTRA TIBI. — Primo, Sanchez sic exponit, q. d. Nobile illud Tyri emporium ita spoliabitur, ut ne reliquum quidem futurum sit cingulum unum, quod in scrutariorum circitorumque mercibus tenuissimum est. Secundo, Chaldaeus et Symmachus, non est cingulum, id est non est fortitudo militum tibi: hi enim cingulo gladium sibi accingunt, q. d. Non poteris ultra resistere Chaldaeo. Tertio, cingulum, scilicet maris, q. d. Ante circumquaque mari cingebaris, quasi cingulo; nunc hoc cingulum tibi ademit Chaldaeus opplens mare: itaque jam cingulo destituta, ab eo capieris.
23:11
11. MANUM SUAM EXTENDIT SUPER MARE, CONTURBAVIT REGNA: DOMINUS MANDAVIT ADVERSUS CHANAAN. — Alludit primo, ad priscos Hebraeos, qui expulerunt Chananaeos ex Chanaan, q. d. Ne spernas, o Tyre! Deum Israel: ipse enim olim manu et potentia sua siccavit mare Rubrum, et omnia regna vicina, praesertim Chananaeorum, turbavit et magno timore perculit ad egressum Hebraeorum ex Aegypto; ipse etiam mandavit deleri Chananaeos. Secundo, magis proprie et genuine, per mare et Chanaan intelligit Tyrum: Tyrus enim a Chananaeis condita et habitata fuit; unde et tribui Aser a Josue, cap. xix, vers. 29, fuit attributa: licet Aseritae nunquam eam expugnare et occupare potuerint. Sic mulier Chananaea in Evangelio dicitur egressa de finibus Tyri et Sidonis. In voce Chanaan alludit ad mercimonia Tyri: Chanaan enim hebraice vocatur mercator. Unde Prov., cap. ult., dicitur: Cingulum tradidit Chananaeo, id est cingulum vendidit mercatori. Recte notat Sanchez mandare esse verbum militare, idemque esse quod mittere exercitum: duces enim belli mandant chiliarchis et capitaneis, ut talem locum vel urbem invadant, cum illos eo ad id peragendum mittunt. Sic dicitur Psal. lxvii, 29: Manda, Deus, virtuti tuae; et Isaiae x, 6: Contra populum furoris mei mandabo illi; et cap. xiii, vers. 3: Ego mandavi sanctificatis meis; et cap. xlv, 12: Omni militiae eorum mandavi; et Amos vi, 11: Dominus mandabit, et percutiet domum majorem ruinis.
23:12
12. NON ADJICIES ULTRA UT GLORIERIS (Vatablus vertit, non ultra luxu exsultabis), CALUMNIAM SUSTINENS. — Vatablus, vim passa et oppressa, scilicet ab hostibus Chaldaeis. Hebraeum עשק asac significat fraudare aliquem suo aere, jure aut debito, ut faciunt mercatores iniqui, praesertim dum cedunt foro, q. d. Vos, o Tyrii mercatores! fraudastis et spoliastis vestros creditores; nunc vicissim a Chaldaeis spoliabimini. VIRGO FILIA SIDONIS — o Tyre, quae pulchra es instar virginis, et filia es, id est colonia, Sidonis. Rursum virgo, quia hactenus non es expugnata, sed jam defloranda et corrumpenda es per Chaldaeos. IN CETHIM (in Cyprum) CONSURGENS TRANSFRETA — q. d. Fuge a Tyro, et transfreta inde in Cyprum: IBI QUOQUE NON ERIT REQUIES TIBI — quia Chaldaeus te etiam ibi persequetur.
23:13
13. ECCE TERRA CHALDAEORUM. — Scilicet, evertet te, o Tyre! quibus non est populus similis robore, potentia et antiquitate; quia Assyrii fundarunt eam, scilicet terram et ditionem Chaldaeorum, puta Babyloniam: prius enim Assyrii omnesque gentes condiderunt turrim et urbem Babel, indeque egressus Assur in Assyriam condidit Niniven, Genes. x, 11. IN CAPTIVITATEM TRADUXERUNT ROBUSTOS EJUS, — scilicet Tyri. Ita Lyranus, q. d. Populus Chaldaeorum, id est Chaldaei, ceperunt robustos Tyri. Secundo, alii to ejus referunt ad Assur, ejusque regiam, puta Niniven, q. d. Chaldaei ceperunt robustos Assyriorum et Ninives. Nam Isaias Tyriis, ne mirentur urbis suae tam potentis, magnificae et opulentae excidium, proponit excidium Assyriorum et Ninives, quae Tyro erat major et potentior. Ita Vatablus. Tertio, plane et simpliciter, ejus, scilicet terrae Chaldaeorum. Totum ergo hunc versum sic expone, q. d. Non mirum quod vastanda sis, o Tyre! licet urbs inclyta, quia pariter vastanda est terra Chaldaeorum, puta Babylon, cui similis non fuit urbs aut populus, fundata ab Assyriis, te longe augustior et robustior. Ita Forerius. Aliqui moderni Chronologi, ut ostendant excidium Babylonis fuisse prius excidio Tyri, quod hic innuere videtur Isaias, dum Tyriis idipsum in exemplum et speculum proponit, censent Babylonem captam esse tempore Judith, a Nabuchodonosore devincente Arphaxad. Pro in captivitatem hebraice est לציים letsiim, quod Forerius vertit, navibus, scilicet traduxerunt robustos ejus, puta in captivitatem; Tigurina vertit, qui vasta loca inhabitabant; quod Vatablus explicat, q. d. Assyrii construxerunt in Chaldaea urbes iis qui prius in deserto sub tentoriis habitabant. ציה tsia enim significat locum aridum, desertum, squalidum: hinc tsiim vocantur naves, quod in mari quasi siccum quid emineant, ait Forerius.
23:15
15. IN OBLIVIONE ERIS, O TYRE! SEPTUAGINTA ANNIS. — Septuaginta annos manebis vastata et desolata; deinde reaedificaberis, uti factum esse patet II Esdrae xiii, 16, et ex eo quod postea Alexander Magnus rursum Tyrum expugnarit. Per quem et quomodo Tyrus restaurata sit, nec sacra, nec profana narrat historia. Dices: Ezech. xxvi, 14, dicitur Tyro: Non aedificaberis ultra. Respondet Leo a Castro id verum esse, quia post 70 annos non eadem, sed alia alio loco aedificata est Tyrus: unde prior Palaetyrus, id est antiqua Tyrus, est dicta. Verum tam Tyrum quam Palaetyrum ante Nabuchodonosorem sub Salmanasare exstitisse, docet Josephus, lib. IX Antiq. cap. xv. Secundo, alii respondent: Non aedificaberis ultra, scilicet in tali et tanta gloria, qualem et quantam ante habuisti; et hoc verum est. SICUT DIES REGIS UNIUS, — quantum solet vivere homo, praesertim qui laete et liberaliter vivit, qualis est rex, id est 70 annis; haec est enim aetas et vita hominis, Psalm. lxxxix, 10. Alludit ad regem famosissimum David, qui vixit 70 annis. POST SEPTUAGINTA AUTEM ANNOS ERIT TYRO QUASI CANTICUM MERETRICIS, — q. d. Rursum post 70 annos Tyrus specie, ostentatione et proclamatione mercium suarum alliciet ad se mercatores, sicut meretrix cantu illecebroso allicit amasios. Nota: Isaias mercaturam Tyri vocat meretricium: e contrario S. Joannes Apoc. xviii, 3, meretricium, id est idololatriam Babylonis, id est Romae in fine mundi paganae futurae, vocat mercaturam. Sic enim ait: Et reges terrae cum illa fornicati sunt; et mercatores terrae de virtute (id est, de copia: hanc enim significat Hebraice חיל chel, cui respondet Graecum δύναμις, et Latinum virtus vel potentia) deliciarum ejus divites facti sunt. Tyrus ergo et Babylon, id est Roma pagana, ab Isaia et S. Joanne inducitur ut meretrix triplici ratione: primo, quia Tyrus et Babylon urbem, commercia et esculenta omnibus adventantibus prostituebant, sicut meretrix; secundo, quia Tyrus et Babylon colebant idola; tertio, cauponam, quae suis deliciis et vino omnes inebriat. Ratio est, quia Hebraeum זונה zona significat feminam cauponam, quae scilicet tam domum et esculenta, quam se aut suas prostituit, sive quae mercimonia tractat, cauponatur, convivatur, lascivit; sive quae meretur vel paratis obsoniis ut caupona, vel mercibus expositis ut mercatrix, vel corporis prostitutione ut scortum, quae antonomastice dicitur meretrix; licet nomen commune sit omnibus praedictis. Addit Leo Castrius blandas illas mercatorum allectationes et laudes quibus merces suas commendant et extrudunt, posse vocari canticum meretricis. Et Forerius: Vides, ait, mercaturam rei meretriciae comparari; habent enim maximam inter se similitudinem concupiscentia carnis ac divitiarum. Et Isidorus Clarius: Ostentatio, inquit, opum et mercium vocatur carmen et cithara; negotiatio vero vocatur fornicatio.
23:16
16. SUME CITHARAM, — q. d. Uti meretrix citharas, cantus omnesque illecebras adhibet ad illiciendum juvenes: ita Tyrus omnia adhibebit lenocinia et invitamenta, ut merces et mercatores ad se suasque nundinas revocet.
23:17
17. FORNICABITUR CUM UNIVERSIS REGNIS. — Id est commercia contrahet et negotiabitur cum omnibus gentibus, easque hospitio excipiet: hoc enim est Hebraeum זון zun et zono.
23:18
18. ET ERUNT NEGOTIATIONES EJUS, ET MERCEDES EJUS SANCTIFICATAE DOMINO. — Primo, Sanchez: Sanctificatae, inquit, id est pollutae et exsecrabiles Domino; sunt enim merces meretricis, de qua sancitur Deut. xxiii, 18: Non offeres mercedem prostibuli, etc., quia abominatio est. Unde sequitur, non condentur, id est non acceptabuntur hae meretricis oblationes, ut condantur in templo. Sic sanctificare per antiphrasim sumitur. Secundo, idem Sanchez proprie haec accipit, putatque esse sermonem de Machabaeis, a quibus superatos fuisse Tyrios, et praedam captam, Deoque dicatam tradit Josephus, lib. XII Antiq. cap. xii; et I Machab. xi, 59, dicitur Jonathas imperasse a finibus Tyri usque ad terminum Aegypti. Unde Septuaginta vertunt: Erit negotiatio ejus et merces sancta Domino: non ipsis congregabitur, sed habitantibus coram Domino omnis negotiatio ejus. Tertio, S. Hieronymus putat post restaurationem Jerusalem et templi Tyrios iniisse foedus cum Judaeis, et ad templi sumptus saepe dona misisse, idque colligitur ex I Paral. xxii, 4, et Zachar. xiv, 16. Quarto et perfectissime, haec facta sunt tempore Christi, inquit S. Hieronymus; ad Illum enim quasi liberatorem et consolatorem, a tristi clade de more avolat Propheta, q. d. Tyrii convertentur ad Christum et Christianos, tumque consecrabunt suas opes Domino, neque avare eas recondent, sed negotiatio, id est lucrum, ejus cedet templo Dei et ministris, ac pauperibus, aut inde conducent in (id est usque ad) saturitatem, et vestientur usque ad vetustatem, id est vestibus bonis et firmis, ad multos annos et usque ad vetustatem duraturis. Vatablus vertit, ad operimentum suum, id est ut vestiantur veste honesta et decora. Dices: Haec sunt lucra meretricis; ergo abominanda Deo. Respondeo, sunt lucra meretricis, id est mercatricis, ut dixi. Secundo, sunt lucra meretricis, id est quae olim fuit meretrix, id est idololatra: jam vero per Christum facta est casta, et virgo, in fide et cultu Dei veri, de qua ait Apostolus: Despondi vos uni viro virginem castam exhibere Christo, unde ejus oblatio olim ingrata, nunc grata est Deo.
23:1
In parte ista comminator contra Tyrios, qui, populo Dei jungenbantur mercationum societate: et dividitur in duas. Primo comminator destructionem quae facta est a Nabuchodonosor; in secunda promittit liberationem, ibi, Et erit post septuaginta annos. Circa primum tria ponit. Primo compatiuntium tristitiam; secundo timentium fugam, ibi, Transite maria; tertio destructionis poenam, ibi, Dominus mandavit adversus Chanaan, ut contereret fortes ejus. Circa primum tria ponit. Primo dolorem mercatorum, ponens eorum planctum, Ullulate naves, scilicet Chartaginenses. Apoc. 17: « Mercatores terrae, de virtute divitiarum ejus divites facti sunt. » Et planctus motivum, Vastata est domus; idest Tyrus, unde venire consueverant, negotiatio. Et etiam congnoescendi modum, De terra Cethim, idest Graecia. 1 Mach. 2: « Egressus de terra Cethim. » Secundo ponit stuporem, Tacete, adjungens tria in quibus gloriabatur: scilicet in immutatione loci, Qui habitatis. In multitudine mercimonii, Negotiatio, idest in qua negotiatur. Repleverunt, divitiis in abundantia frumenti. Semen Nili fluminis, est messis, et fruges ejus, scilicet Tyri, quia de Ægypto veniebat eis multum de tritico.
23:3
Et ideo facta est negotiatio gentium. Ezech. 27: « Dices Tyro, qui habitat in introitu maris,
« negotiationi populorum ad insulas multas etc. » Tertio ponit confusionem vicinorum: et primo Sidoniorum, quorum Colonia Tyrus erat: Mare, idest marini negotiatores, ait: O Sidon erubescis, quia non defendisti Tyrum: quia fortitudo maris, idest Tyrus, est dicens: Non parturivi, ad defensionem Tyri. Vel aliter.
23:4
Sidon ait: O mare, fortitudo maris, idest terrae, erubescet; idest, non valuit mihi parturivisse, quia capta sum. Vel aliter. Mare, idest fortitudo maris, idest negotiatores qui fortes sunt in mari, ait: Erubescite Sidon, dicens, Non parturivi, ad defensionem Tyri. Vel aliter. Sidon, ait: Mare, fortitudo maris, idest Tyre, erubescite, tu Tyre, dicens quae sequuntur. Vel Sidon dicens: Cum vox ex me geniti sitis, o Tyrii ita capti estis ac si non parturissem. Secundo Aegyptiorum.
23:5
Cum auditiun fuerit in Aegypto, 1 Regum 5: « Ecce ego faciam verbum in Israel, quod quicumque au- dierit, tinnient aures ejus. » Transite maria. Hic praedicit fugam timentium, quantum ad illos qui Nabuchodonosor impugnante civitatem, fugerunt in Aegyptum cum navibus: et primo hortatur ad fugam; secundo ad fugae constantiam vel festinationem, ibi, Transi terram tuam. Circa primum tria. Primo timentium fugam: Transite, vos fugientes, ullulate, remanentes. Supra 16: « Derelictae sunt propa- gines ejus, transierunt mare. » Secundo remanentium ignominiam, Numquid. Et circa hoc duo facit. Primo praedicit ignominiam, commemorans primo pristinam gloriam. Numquid non haec vestra est, scilicet civitas? Ducent, quantum ad captivatos.
23:8
Baruch 4: « Delicati mei ambulabunt vias asperas. » Tertio admirationem, ponens primo admirantis questionem, Quis cogitavit coronatam? quasi reginam aliarum civitatum. Principes, prae nimis deliciis.
23:9
Ezech. 26: « Quomodo periisti quae habitas in mari. urbs inclyta, quae fuisti fortis in mari, cum habitatoribus tuis? » Et subjungit responsionem: Dominus exercituum cogitavit hoc ut detracheret superbiam omnis gloriae. Job 40: « Disperge superbos in furore tuo, et respiciens omnem arrogantem humilia. » Transi terram tuam. Hic hortatur ad velociter fugiendum: et primo ponit exhortationem, Transi quasi fluvium, quod cito navigio transitur. Jerem. 46: « Vasa transmi-grationis fac tibi, habitatrix filia Aegypti. » Secundo assignat rationem ex parte ipsorum.
23:10
Non est cingulum ultra tibi, idest fortitudo.
23:11
Aliter ex parte Dei: Manum suam extendit super mare. Supra 11: « Desolabit Dominus linguam maris Aegypti » Dominus mandavit adversus Chanaan. Hic comminator destructionem: et primo persecutionis flagellum; secundo praedicit compassionis planetum, ibi, Ullulate naves maris; tertio determinat destructionis tempus, ibi, Et erit, in die illa in oblivione eris, o Tyre, septuaginta annis, sicut dies regis unius. Circa primum tria facit. Primo denuntiat divinam indignationem, ponens praeciptum; Mandavit, Nabuchodonosor, adversus Chanaam, in qua est Tyrus. 4 Reg. 18: « Dominus dixit mihi: Ascende ad terram hanc, et demolire eam. » Et finem intentum; Et dixit: Non adjicies ultra ut glories, calumniam sustinens, accusata de superbia.
23:12
Jer. 9: « Non glorietur sapiens in sapientia sua, nec dives in divitiis suis. » Excludit etiam remedium: In Cethim consurgens transfreta; ibi quoque non erit requies tibi.
23:13
Deut. 28: « In gentibus quoque illis non quiesces, nec erit requies vestigio pedis tui. » Secundo ponit hostium fortitudinem: Ecce terra Chaldaeorum, talis populis non fuit, ante eos. Assur, vel Nabuchodonosor, fundavit eam. Dan. 4: Nonne haec est Babylon quam aedificavi? » Tertio ponit destructionem quantum ad captivationem hominum; In captivitatem transduxerunt robustos. Supra 5: « Descendent fortes ejus, et populus ejus, et sublimes gloriosique ejus ad eum. » Quantum ad destructionem domorum, Suffoderunt, domos. Supra 17.
23:14
« Erit sicut acervus lapidum in ruina. » Ullate naves maris. Hic ponit planctum.
23:15
Et erit, in die illa in oblivione eris, o Tyre, septuaginta annis. Hic determinat tempus. Sicut dies regis unius, qui raro etiam tantum vivit. Infra 49: « Dereliquit me Dominus, et Dominus oblitus est mei. » Post septuaginta autem annos erit Tyro quasi canticum meretricis. Hic promittit liberationem: et primo ponit liberatorum cantum. ponens canendi tempus: Post septuaginta annos quasi canticum meretricis, quae abjecta a viro, per cantilenas in quibus commemorat pristinam dignitatem, se jacitat, et cor movet aliorum ad misericordiam. Ponit etiam canticum quantum ad instrumentum, Sum tibi cytharam; quantum ad locum Circui civitatem; quantum ad modum, Bene cane; quantum ad numerum, Frequenta.
23:16
Ponit etiam fructum Ut memoria tui sit.
23:17
Jer. 3: « Vulgo dicitur: Si dimiserit vir uxorem suam, et rece- dens ab eo, duxerit virum alterum; numquid rever- tetur ad eam ultra. » Secundo promittit liberationis beneficium: Et erit post s pluaginta annos, visitabit Dominus Tyrum, et reducet eam ad mer-
23:1
v. 4 « Ululate naves maris, quia vastata est domus, unde venire consueverant! de terra, Gethim revelatum est eis » ; — cladis magnitudo statim ad vivum oculis subiicitur, cum iam vasta maria peragraverit et ii ipsi qui longe absint ululatibus omnia compleant et se domo ac portu privatos lamententur. Habetur-enim magis nervose et concise oratione membris brevibus distincta et concitata in hebr. eiulate naves Tharsis, quia vastata est, domus non est, non est introitus! jam vobis non est patria, non est domus, non est portus. Finguntur ergo naves redeuntes ex Tartesso et laeta spe domum versus volantes — de Tharsis vide 2, 16 et ad Ion. 1, 3 — cum medio in itinere laetitia illa et spes intercipitur nuntio vastationis allato. Cethim (Kittim) sensu latiore dicuntur incolae insularum in mediterraneo mari (cf. Gen. 10, 4. Num. 24, 24. Ier 2, 10. Ez. 27, 6. Dan. 11, 30) vel etiam regiones illaeadiacentes, uti v. g. 1 Mach. 1, 1 Alexander magnus dicitur egressus ex terra Cethim (cf. 1 Mach. 8, B) ; sensu strictiore nomen videtur designare Cyprum * insulam, cuius "urbs Kitium cum multis aliis coloniis Phoenicum accensetur (cf. S. Hier. quaest. in. Gen. 10. Aiehm, Handwoerterb. I p. 234). Hoc loco latiore significatu vox erit capienda. Iam si calamitas tanta est, ut illius nuntius et elulatus latissima maris spatia pervaserit, quid ipsi iam Tyrii sentient ?
Titulo praemisso « Onus Tyri » — etiam hic vates nos statim rapit in medias res. Iam enim Tyrus cecidit et devastata est et rei huius pene incredibilis nuntius iam per maris insulas spargitur, ita ut mercatores qui Tyrum versus navigant terrore percutiantur. Quare ab invitatione ad miserum casum deplorandum scenam aperit propheta
23:2
v. 2 « (acete qui habitatis in. insula »! — i. e. ita terrore sunt obstupefacti et perculsi, ut usus sensuum ? et loquendi facultas intercludatur. Ex effectibus qui et procul et prope cernuntur descriptis quanta 1psa sit ruinae et casus magnitudo concludere vates nos iubet; « silentium signum est stuporis quem afferre solet gravis et insperata calamitas » (Sanct.), uti summus doloris gradus etiam lacrimis carere solet. Insula hebr. *X 1. e. ora maritima intelligi potest de universa regione Phoenicum ; Tyrus urbs ipsa in insula sita erat tribus stadiis a litore remota et stadiis triginta septemtrionem versus a Palaetyro, urbe in litore, distans. — Uti fieri solet in lamentatione, ex pristina gloria casus acerbitas defletur; « negotiatores Sidonis transfretantes. mare repleverunt te;
23:3
v. 3 in aquis multis semen, Nili, messis fluminis, fruges eius et facta est negotiatio gentium »; — tribus prisca gloria describitur per gradationem : mercatores Sidonis, urbis Phoenicum antiquioris, ex qua Tyrus fundata est, Tyri in maximo emporio frequentissime versabantur; erat igitur Tyrus quasi centrum et metropolis commercii Phoenicum; dein ad Tyrum transmitiebantur frumenta Aegypti et quidquid fecunditatis et. divitiarum in Aegypto condebatur; Tyrus demum erat frequens gentium omnium concursu nobilitatum emporium. — In aquis multis i. e. per aequora Tyriis advehitur sem?n Nili ? i. e. id quod in Nili regione seritur et Nili inundatione rigatur et ita per fluvium ad maturitatem et frugem adducitur, quare apte messis fluminis vocatur, cui scil. omnis messis in Aegypto debetur ; haec vero messis est proventus (hebr.) Tyri, quatenus Tyrii copiam et abundantiam Aegypti commercio sibi acquirunt et ex frumento ab Aegypto in varias terras divendito lucrum non exi- .guum faciunt. Ad Tyrum demum concurrebant gentes et nationes omnes, vt suas ibi merces deponerent et vicissim quae sibi opus essent vel ad vitae necessitatem vel ad luxum et commoda sibi acquirerent. Quare Tyrus quasi. metropolis quaedam gentium iure merito habebatur (cf. Ez. 21, 4 seq. Movers, Phoenizier II. 3 p. 200-336). Verum miserum in modum gloria haec concidit ; quare Sidon, mater Tyri, de filiae orbitate summo pudore afficitur
23:4
v. 4 « erubesce Sidon! ait enim mare, fortitudo amaris dicens : non parturivi et. noni peperi et non enutrivi iuvenes nec ad incrementum. perduzxi virgines » ; — Sidon antiquior est Tyro et Tyrus colonia Sidonis, unde Sidon mater Tyri; iam Sidon mater filiam non cernit, sed ubi Tyrus filia habitabat, non est nisi mare et saxum quoddam vastum ac desertum, et ex tali aspectu Sidoni nuntius perfertur ruinae filiae; quare locus ille, ubi Tyrus olim erat, mare scil. et rupes, loquens inducitur ad Sidonem : non. parturivi i. e. quaecumque aderant, perierunt; quasi nunquam populus ibi habitasset, omnia funditus excisa sunt ; « erubesce, Sidon, periit ornamentorum tuorum pulcherrimum, siquidem munimentum fuit pervetustum, validum et fortissimum et divitiis multis celeberrimum. Itaque mare haec dicit, ipsa etiam maris fortitudo, nimirum quae insularum domina est, Tyrus, suas deplorans calamitates, quando se incolis nudam et filiis desertam conspexerit, tum plane dicet : non parturivi ; eram enim pari in loco cum his quae prorsus non pepererunt nec iuvenes educarunt nec virgines eoipso quod funditus ad interitum pervenerunt » (S. Cyr.). Sed eo ipso quod mare et munimentum maris (quod commode intelliges rupem illam in qua condita fuit Tyrus) respondet, non iam ipsa Tyrus stare perhibetur, sed ruinae Tyri et locus ubi olim fuit responsa dare censentur et suam annuntiare vastitatem ac solitudinem. Uti in insulis maris mediterranei et in ipsa Phoenice, ita in Aegypto quoque lamentatio auditur
23:5
v. 5 « cum auditum fuerit in Aegypto, dolebunt cum audierint de. Tyro »; — iure dolent Aegyptii quia. magnus illis quaestus perit (Men.), qui ex commercio enascitur, dum pro frumentis ea a Phoenicibus accipiunt quae ad luxum et voluptatem pertinent; acceperunt scil. a Phoenicibus quae ad cadavera aromatis condienda necessaria erant, praeterea vinum, oleum, ligna pretiosa (cf. Movers l. c. p. 326 seq.). Maior etiam doloris causa eo habetur quia Phoenicibus superatis iam via patebat expeditior ac tutior pro Assyriis vel Chaldaeis ad Aegyptum expugnandam, id quod bene iam Sanct. monet. Quamdiu enim Phoenices invicti erant, magnum invadeutibus in Aegyptum a tergo instabat periculum et Phoenice quasi propugnaculi instar erat pro Aegypto. Unde bene dicuntur Aegyptii de ruina Tyri dolere. Et quid ipsis urbis reliquiis restat? Nihil nisi ut in longinquas regiones fugiant et miseriam patriae defleant
23:6
v. 6 « transite maria, ululate qui habitatis in insula;
23:7
v. 1 numquid. non vestra haec est quae gloriabatur a diebus pristinis in antiquitate sua? ducent eam pedes sui longe ad. peregrinandwum » ; — hebr. fugite in Tharsis (cf. v. 1) ; superbi cives metropoleos iam coguntur subsidium et refugium petere a coloniis; aufugere jubentur in regiones quam maxime longinquas, quo magis terror ac perturbatio ad vivum exprimatur. Atque haec fuga eo iurpior censetur, quia Tyrus sua antiqua gloria et felicitate elata talem rerum commutationem ne suspicabatur quidem; unde prior gloriatio et iactatio casum iam reddit multo acerbiorem. Obsidione facta Tyrios fugisse veterum quoqueannalibus traditur. Ita notat.S. Hier. : «legimusin historlis Assyriorum obsessos Tyrios postquam nullam spem evadendi videbant conscensis navibus fugisse Carthaginem seu ad alias ionii aegaeique maris insulas »; quibus addit Malv. : in Alexandri obsidione Tyrios coniuges liberosque et senio confectos Carthaginem devehendos curasse Diodorus Siculus (171, 583) et Curtius(4, 3) produnt. Tyrus antiquitate sua gloriabatur, nam Zerodoto teste sacerdotes Tyrii urbem tempore Herodoti iam per duo millia et trecentos annos floruisse contendebant *; Josephus eam conditam fuisse dicit ducentis quadraginta annis antequam templum hierosolymitanum aedificaretur (Antiq. 8,2); laudem antiquitatis ei libenter ac copiose tribuunt Strabo, Curiius (cf. Mal.), Iustinus (cf. Sanct.). Mebr. Ahaeccine vobis exsultabunda? estne haec ruina illa olim civitas gloriosa et laetabunda ; vel ut alii vertunt : hoccine vobis contigit, urbs exsultabunda? ex diebus antiquis origo eius; ultimum membrum aliqui non de abductione in exsilium neque de fuga explicant, sed arcte ad antecedentia adnectentes ad laudem Tyriet gloriam referunt explicantes de coloniis quas in longinquas regiones frequenter ducebant: portabant eam pedes procul ad. peregrinandum ; id quod iam adnotat Malv. : « volunt hoc versu esse sarcasmum ex comparatione praesentis abiectionis cum antecedente fastu et gloria »; olim cum pompa et gaudio (cf. 52*) colonias deducebant 1. Herodot. 2, 43. 44 ; cum Herodotus circa an. 450 a. Ch. in Phoenicia versaretur, Tyrus procul in terras alienas gentis multitudinem et opes ostentantes, verum iam turpi fuga se in regiones peregrinas proripere coguntur (cf. RoAl. Del. Naeg.); sel plerique interpretes explicant de abductione in exsilium, uti etiam LXX vel potius Theod. &xázo»sw et S. Hier. et Syrus intellexerunt.
23:8
v. 8 « Quis cogitavit hoc super Tyrum quondam coronatam, cuius negotiatores principes, institores eius inclyti terrae » ? — denuo pristinam gloriam commemorat : erat Tyrus coronas distribuens (hebr. cf. Vat. Mar. et apud Malv. ei recentiores) i. e. reges instituens et creans (Chald.) ; mercatores eius omnes principum loco et ordine habebantur, negotiatores viris nobilissimis aliarum gentium nulla re cedebant. Quis igitur talem ruinam decrevit et exsecutus est super urbem adeo florentem ? cuius cives omnes principes et nobiles erant opibus, honore, splendore? Cum emphasi vates effert Iahve esse rerum. omnium moderatorem qui superbos de sede deiiciat
Proposita tali ruina post tantam gloriam propheta sacro suo munere fungens mentem et oculos attollere iubet ad eum qui hanc cladem effecerit. Quare prius animos ut rem secum perpendant attentos reddit
23:9
v. 9 « Dominus exercituum cogitavit hoc, ut detraheret superbiam omnis gloriae et ad. ignominiam | deduceret universos inclytos terrae » ; — norma illa divina universalis 2, 12 iam ad Tyrum applicatur ; nam qui gloriatur, in Domino glorietur (cf. Ier. 9, 23. 24). Tamquam supremus omnium exercituum imperator nominatur quia exercitibus Assyriorum et Babyloniorum usurus est ad. foedandum (vel profanandum) fastum | omnis superbiae (hebr.); homines et quae ab hominibus erecta sunt fortissima, pulcherrima, pariter conteret ; imprimis quoque idolorum delubra (cf. 55m profanare), quae Tyri aderant antiquitate celeberrima ; simul enim cum urbetemplum fundabatur Herculis (Baal Melkarth) summa pompa ornatum (cf. Herodot. 1. c. Schenkel, Bibellex. III p. 11). Hanc autem humiliationem ita Tyro annuntiat, ut Tartessum coloniam a dominio Tyriorum liberam et suo se arbitratu regentem describat, in unius coloniae exemplo omnes exhibens iugum Tyriorum excutientes :
23:10
v. 10 « transi terram tuam quasi flumen, filia maris, non est cingulum ultra tibi » ,— hebr. filia Tharsis. e. iubetur Tartessus possidere et administrare regionem pro lubitu; libere enim per regionem transire, possessoris est ac domini (cf. Gen. 13, 17) ; iubetur ditionem suam extendere, quasi flumen quod inundatione alveum | excedat ; iam non est cingulum i. e. iam non coercetur et imperio constringiturlegibus a metropoli impositis. Facile credideris Tyrum imperium satis durum in ceolonias exercuisse, iis liberam rerum administrationem non permisisse et cum invidia cavisse, ne potentia et divitiis ita augerentur, ut obedientiam ac submissionem detrectarent. Id igitur cingulum erat quo Tartessus arctis continebatur finibus. Ita recentiores verba communiter accipiunt, et cum allocutio fiat ad Tharsis, vix aliter concipi possunt, quamvis cinguli metaphora eo sensu accepta aliquid habeat singulare et inusitatum. Unde alii ny/:2 explicant frenum ; sed Ps. 109, 19 et Iob. 49, 91 (mv?) significationem cinguli adesse certum est. Diffieultatem removere studet Naeg. coniectans adesse in voce allusionem ad terminum technicum quo apud Phoenices ius coloniarum et earum subiectio legibus metropolis debita desiznata sit. At res est plane incerta. — Interpretes veteres vocem 'Tlarsis notione generali maris accipientes verba explanant de Tyro, filia maris, quae iubeatur vel patriam relinquere et incertis sedibus vagari vel per sarcasmum patriam suam i. e. mare perambulare et mercaturas exercere, cui iam non sit cingulum, scil. moenia vel vallum, vel fortitudo, vel ne cingulum quidem ad mercaturam exercendam ete. Tharsis LXX in hoc capite intelligunt Carthaginem (cf. v. 1) ; hoe loco praebent : operare terram tuam ; etenim naves nequaquam veniunt de Cazthagine; ad quod notat S. Hier. : « multum a ceteris interpretibus et ab ipso hebr. in hoc loco LXX discordat editio ». Chald. exponit : migra de terra tua quasi aquae fluminis, fuge in provinciam maris; nou est ultra fortitudo. Syrus : non est denuo qui te vexet (affligat) ; videtur ergo cingulum etiam de duro imperio quo quis constringitur et a libera rerum administratione coercetur accepisse. Teste S. Hier. vertit Symmachus : non poteris ultra resistere. Ianc autem mutationem rerum. summus regnorum moderator effecit
23:11
V. 14 « manum suam extendit super mare, conturbavit regna ; Dominus mandavit adversus Chanaan, ut contereret fortes eius » ; — hebr. ut devastaret munimenta eius! ; uti olim Deus ad perdendos Aegyptios manum extendit (Ex. 45, 12), ita nunc manum suam ultricem extendit super mare, in quo Phoenices soli longe lateque dominantes conspiciebantur, et potentiam illam maritimam deiicit; ad hane vero rem perficiendam regna commovet, ditiones eousque Phoenicibus subiectas ab eorum imperio scindit, aliarum gentium regna excitat, ut Phoenicibus bellum inferant, et munitiones eorum deiiciant. Phoenicia h. 1. vocatur Ghanaan, que nomine ipsi Phoenices suam appellabant regionem, uti ex nummis apparet (cf, Ges. Thes. p. 696) et teste S. Augustino « rustici nostri interrogati quid sint, punice respondent Canani » (Expos. in Iam quid Deus regnis mandet, ut pro sua quodque parte ad Phoenices humiliandos conferat, proponitur
23:12
v. 19 « et dixit : non. adiicies ultra ut glorieris, calumniam sustinens virgo filia Sidonis; in Cethim consurgens transfreta ; ibi quoque nom erit. requies tibi » ! — calumnia in usu vulg. saepe idem dicit quod oppressio; urbs quae nondum ab hoste est subacta, virgo vocatur; subactio et clades ab hoste inflicta violationi et oppressioni virgini illatae comparatur (cf. Is. 47, 3. Ier. 2, 46. Ez. 16, 31; 28, 10. Am. 8, 2. Nah. 3, 8 etc). Sidon, urbs Phoenicum antiquissima, unde « primogenitus » Chanaan (Gen. 10, 43. 4 Par. 4, 13) vocabatur et in nummis appellatur « mater Tyri, Aradi » (cf. Riehim, Handwoerterb. II p. 1472), hoc loco universam gentem designat. Eius superbiae et iactationi Deus finem imponet ; e suis sedibus pulsi in colonias fugient subsidium et opem ac domum quaesituri ; verum coloni eos qui se duros dominos atque imperiosos praestiterant, minime consistere patientur ; unde qui olim maria et insulas imperio suo tenuerant et pompa et ambitione impleverant, iam ipsi ignominiam suam et cladem omnibus palam facere cogentur. Ita utique eveniet, ut immensa eorum iactatio et, gloriatio ad silentium redigatur. Cethim h. l. sensu latiore accipere consultum erit, ut sieut dominatio late patebat in insulas, ita quoque eorum fuga et hamiliatio ubique innotescat. Denuntiatione hac in universum facta iam ii designantur per quos haec ruina proxime sit efficienda tamquam per Dei ministros
23:13
v. 13 « ecce terra Chaldaeorum ; talis populus non fuit, Assur fundavit eam ; in captivitatem traduxerunt robustos eius, suffoderunt. domus eius, posuerunt eam in ruinam » ; — i. e. « ecce, inquit, accolae terrae Chaldaeoram, cuius potentiam nulli populi ante habuerunt et quae ab Assyrio fundata est, transduxerunt robustos Tyri, suffoderunt non solum muros, sed et cuncta habitacula civitatis posueruntque eam in ruinam » (S. Jfier.). Chaldaeorum gentem esse antiquissimam et priscis temporibus florentissimam .ac potentissimam, inquisitionibus recenter factis constat. Et cum Babylonii tum demum sub Nabuchodonosore Asiae imperium obtinerent et varia iudicia divina in populos exercerent, postquam regnum assyriacum deiecerunt eiusque regni ditionem et opes suo adiunxerunt, Babylonii considerari poterunt tamquam fundati et constituti super Assur. Ceterum in textu hebr. alio modo habetur : ecce terra Chaldaeorum — iste populus non fuit, Assyriam tradidit feris deserti — erigunt turres suas, eius palatia, evertunt, ponunt eam ruinam ; designantur igitur Chaldaei exsecutores iudicii divini et ita quidem, ut ad obsidionem faciendam turres vel munimenta erigant, expugnatione factà urbem destruant. Ipsi vero Chaldaei dicuntur« populus non fuit» i. e. antea dum Assyrii late in Asiam dominarentur, Chaldaei Iudaeis et Phoenicibus fere ignoti erant; sed quamvis in censu populorum iste populus reponi non videretur, tamen iam Assyriam deiecit, vastavit et regnum olim potentissimum destruxit. Unde sententia illa interiecta describuntur Chaldaei ut populus eousque ignoius sed qui a prima sua quasi origine per humiliationem regni assyriaci ostenderit quis futurus sit. Ita verba hebr. intelligenda esse videntur (cf. Rohl. Del. Naeg.). Similiter Sophonias de ruina Assur loquitur : « et extendet manum suam super aquilenem et perdet Assur et ponet speciosam (i. e. Niniven) in solitudinem et in invium (n*3 cf. nostro loco a'sY) et quasi desertum » (Soph. 2, 13). Hac explicatione sensus verus et facilis funditur. Ceterum alii aliter exponunt : Assyrii eam deserti incolis pararunt i. e. Chaldaeis qui antea sedibus incerlis per deserta oberrarunt ab Assyriis sedes fixae assignatae sunt (cf. Dauer, Drechsl. Hitz. Kn.) ; sed id factum esse nullo modo affirmari potest. Alii : Assyrii terram Chaldaeorum vastaverant et potentiam Chaldaeorum reprimere studebant (cf. Schegg). Alii demum ut multa omittam perperam in textu legi censent terram. Chaldaeorum, substituunt Chananaeorum (Ewald, Himpel, Tübinger Quartalschrift 1875. p. 532); sed contra testes antiquos emendatio haee est audacior. Insuper cum destructio Tyriorum efferatur, sane per quos haec efficienda sit eliam suo iure quisque exspectaverit addi. Cum ergo revera in textu hebr. addatur, eur demum textum corriges ? Et postquam propheta dixit Dominum mandasse adversus Chanaan, etiam quibus mandaverit ut adiungatur, a more prophetae tantum abest ut sit alienum, ut prorsus ad eum sit consentaneum ; ef. 9, 25. 26 ; 13, 9. 11. Neque explicatio supra proposita reiici potest ex eo, quia Isaias ruinam regni assyriaci per Chaldaeos futuram praedicere non potuerit. Nam post regnum assyriacum exoriturum esse regnum babylonicum vel Babylonios, qui tempore lsaiae iam satis potenles erant, viribus et potentia auctum iri ita, ut qui saepe iam rebelles exstitissent contra Assyrios, ab eorum demum imperio sese subtraherent idque subverterent, id dico praevidere non adeo difficile fuit Isaiae tempore, etiamsi doni prophetiei non habeatur ratio. Demum eum Isaias ipsius quoque regni babyloniei ruinam vaticinetur, nemo nisi rationalista mirabitur ab eodem vate fata quoque Assyriorum ct Tyriorum praedici. Ruina Tyriorum exposita eiusque causis declaratis ad initium i. e. ad lamentationem revertitur oratio
23:14
v. 44 « ulutate, naves maris, quia devastata est fortitudo vestra » 1— hebr. naves Tharsis, quia vastatum est manimnentum. vestrum ; ita vocatur Tyrus, « quia vos omnigenis mercibus atque opibus implebat, quae vires sunt et nervi civitatum » (Sanet.) et tamquam firmissimum ac tutissimum commercii centrum consistere videbatur, ex quo omnibus protectio et auxilium praesto esse credebatur. Iam si rerum gestarum historiam cum oraculo comparamus, idem boc loco observari licet quod iam cap. 13 in oraculo de Babel deprehendimus. Uti ibi expugnatio Babylonis per Medos simul cum ultima urbis ruina a propheta videtur et proponitur, ita in nostro vaticinio castigatio Tyriorum et imminutio potestatis per Chaldaeos facta, in qua initium quoddam et via continetur ad ruinam, una cum ultimo excidio et totius potestatis Phoenicum collapsu repraesentatur. Unde in visione prophetica ea quae per longa temporis intervalla separata sunt, una in imagine quasi continua exhibentur ab omni ratione temporis absoluta ; normas enim Dei propheta nos docet secundum quas res humanae administrantur, neque pro visione prophetica in qua normae istae menti prophetae sistuntur interest, quonam temporis spatio vel quot quasi gradibus opus sit ad normas illas opere exsequendas et rebus humanis imprimendas. Talem autem indolem visionis etiam hoc loco esse postulandam, ipsis rebus gestis docemur. Auctores ruinae nominantur Chaldaei. Atque revera Nabuchodonosor, uti Josephus (c. Ap. 1, 20) ex ipsorum Phoenicum annalibus refert Syriam et integram Phoenicen sibi subiecit; urbem Tyrum per tredecim annos obsedit et Tyrios demum ad subiectionem adactos esse, inde elucet. quod mox post obsidionem Tyriis reges duo ex urbe Babylone missi a Chaldaeis constituuntur, Merbaal et Hirom, uti Josephus l. c. ex annalibus Phoenicum refert (cf. Movers, Phoenizier II, 4 p. 433). Tyrios esse subactos a Nabuchodonosore etiam ex Ez. 26, 11 seq. aperte colligitur, colligitur quoque ex Ez. 29, 18, ubi dicitur regem eiusque exercitum Domino servivisse servitute magna adversus Tyrum ; proinde Tyrios castigarunt; sed cum Tyrii, uti refert S. Hier. res pretiosas navibus asportandas curassent, ita ut capta urbe nihil dignum labore suo inveniret Nabuchodonosor, ei pro mercede dantur manubiae et spolia Aegypti (Ez. 29, 19. 20). Eversa vero et destructa Tyrus non est eo tempore; quod Ezechiel quoque ad illam per Chaldaeos castigationem adnectit : « dabo te in limpidissimam petram, siecatio sagenarum eris » opere non coeptum est impleri nisi circa 1300 p. Ch. vero domum reversus est relictis excubiis qui Tyrios ne haurirent aquam impedirent (cf. Movers l. c. p. 385), ita ut Tyrii per quinque annos aquam ex puteis fossis haurire cogerentur. Neque Sargon urbem expugnavit; eam quidem expugnavit Sennacherib, sed damna ab Assyriis illata celeriter reparata sunt (cf. Busch, Geschichte des Orients II p. 250 ; I p. 331; II p. 247; Vigouroux l. c. IV. p. 135).
23:15
v. 45 « Et erit in die illa, inm oblivione eris, o Tyre, septuaginta annis, sicut dies regis unius ; post septuaginta autem annos erit Tyro quasi canticum meretricis »; — idem tempus Tyriis praefinitur quod postmodum a Ieremia designatur ; « et servient omnes gentes istae regi Babylonis septuaginta annis » (Ier. 25, 11; cf. 9 Par. 36, 21. Dan. 9, 2) ; sunt dies regis unius i. e. tempus unius imperii, unius dynastiae, dum scil. steterit regnum babylonieum (cf. Osor. Malv. Sanct.); vix « per aetatem unius hominis quae ut plurimum septuaginta annorum spatio finiri solet, ut Ps. 79, 10 » (Mald. sim. S. Cyr. Sa, Men.) neque comparatione sumpta ab aetate David qui per septuagenta annos vixerit (Sanct.) sed dies regis tempus designant regni, non vitae. Istud temporis spatium eodem modo fluet pro Tyriis in oblivione et statu humili constitutis; eo autem exacto ad Tyrum applicari poterit id quod in cantico quodam vulgari dicitur :
Vires ac potestas Tyriorum a Chaldaeis frangentur, ita ut ruinae eorum initium a Chaldaeis repeti oporteat. Sed post tempus Chaldaeorum Tyriis florens commercii conditio denuo oborietur quam ut Domino consecrent admonentur. Uti in oraculis antecedentibus clade denuntiata via ostenditur qua salus et vera felicitas populis obtingere possit — ita Philisthaei ad Sionem remittuntur 14, 32; ita Moabitae 16, 5; Aethiopes 18, 71; Aegyptii et Assyrii 19, 48. 23 — eodem modo iam Tyriis quoque divinum panditur consilium quo humiliatio et deiectio potentiae et superbiae humanae propterea efficitur, ut remotis impedimentis omnibus regnum Dei et vera hominum salus consistat. Proinde divinam illam normam : vincimini quia Emmanuel, iam in omnem terrae plagam extendi eique omnes substare gentes propheta in praecipuis populis adumbrat. Tyrum funditus iri eversum vates praedixerat; at simul melioris conditionis spem aperit
23:16
v. 46 « swme citharam, circui civitatem, meretriz oblivioni tradita; bene cane, frequenta canticum uL memoria tui sit »! — Tyrus opportunitatem nanciscetur commercii amplissimi ; ipso commercio, ostentatione et proclamatione mercium, qua undique alliciuntur mercatores, studio illo variis lenociniis et invitamentis undique ad se mercesque suas revocandi gentes comparatio meretricis facile inducitur eaque ars quaestuaria bene exprimitur. Dominum, uti ruinam Tyriis attulerit, ita meliorem iis conditionem praebiturum esse vates monet simul quo canticum illud tendat, explicans V. A1. « et erit. post sepluaginta. annos, visitabit Dominus Tyrum et reducet eam ad, mercedes suas ; el rursum. fornicabitur cum universis regnis terrae super faciem terrae » ; — hebr. redibit ad quaestum suum ; nobilitatem emporii et multitudinem negotiatorum indicat (For.) ; comparatione v. 16 insututa iam ipsum commercium omissa particula comparationis fornicari appellatur, idque eo facilius fieri potest in hebr. quia uti iam Sancli. monet « 25 communis vox est, qua etiam hospita designatur ; est igitur fornicar? nihil aliud quam cum aliis gentibus societatem inire mercium et lucri, aut ne ab altera metaphora cauponatricis abeamus : excipere peregrinos homines in illud quasi diversorium » ; unde LXX quoque h. l. xi Zoos &yzgioy et eodem modo Chald. et S. Hier. notat : « haec omnia iuxta historiam expleta esse consonis Graecorum et Phoenicum literis indicatur, quod post septuaginta annos instaurata ad potentiam pristinam sit reversa et negotiatio universarum gentium fuerit, quas ego puto fornicationes appellari ». Notandum est solius commercii fieri mentionem, non promitti regni Tyriorum instaurationem ; unde haud immerito ea praedictione verba Plinii in memoriam revocantur : « Tyrus olim. clara... nunc omnis eius nobilitas conchylio atque purpura constat » (hist. nat. 9, 17. Del. Naeg.). ! Quale autem sit pro Tyro Dei consilium, exponitur
23:18
v. 18 « et erunt negotiationes eius et mercedes eius sanclificatae Domino, non condentur neque reponentur, quia his qui habitaverint coram Domino, erit negotiatio eius, ut manducent $n saturitatem et vestiantur usque ad, vetustatem » ; — hebr. et àd vestitum elegantem ! ; quomodo omnis industria hominum, mercaturae, artes, studia omnia ex Dei consilio ad Dei laudem et gloriam et possint et debeant demum referri, hic in admonitione Tyriis proposita quasi in exemplo luculentissimo proponitur. Tyrii enim inter gentes antiquas iis omnibus maxime erant insignes ; unde si Tyriorum studia et lucra Domino iubentur devoveri et ad sacerdotes Dei et fideles Dei cultores iuvandos adhiberi, nihil esse in humanis docetur, quod non ad Dei cultum et honorem et regnum Dei promovendum inservire possit ac debeat. Ut quo sensu haec de Tyriis dicantur rite apprehendamus, advertere oportet haec dici postquam vaticinium de ruina Tyri est propositum, quod vaticinium etiam ab Ezechiele denue repetitur. Àb eodem autem Ezechiele edocemur de norma Dei in eiusmodi minis observata : « si autem dixero impio : morte morieris, et egerit poenitentiam a peccato suo... vita vivet et non morietur » (Ez. 33, 14) et a Ieremia eandem normam ad quamcumque gentem applicari audimus : « repente loquar adversus gentem et adversus regnum, ut eradicem et destruam et disperdam illud ; si poenitentiam egerit gens illa a malo suo quod locutus sunm adversus eam, agam et ego poenitentiam super malo quod cogitavi ut facerem ei » (Ier. 18, 1. 8). Ex quibus verbis vaticinia exsistere et a Deo dari patet, quae quamvis ruinam certam verbis conceptis annuntient, tamen ita intelligenda sunt, ut poenitentia acta illud exitium possit averti. Talem autem interpretandi regulam si alicubi, certe ibi applicandam esse nostro iure existimabimus, ubi duo de uno populo vaticinia eduntur, de excidio alterum, alterum de promissione salutis. Si ergo Tyrus post calamitatem a Chaldaeis inflictam, quae erit, uti vidimus, quasi primus ad minas complendas gressus, ubi primum ad pristinum commercium redierit, studia sua et lucra ad Domini servitium consecraverit, iam ruina ulterior prohibebitur ; fieri enim. nequit, ut qui Domino sint addicti intereant. Postquam igitur in priore oraculi parte minae propositae sunt et excidium illud est ostensum, in quod Tyrus incurret, si in via instütuta permanserit, in altera manifestatur, qua ratione ruinam illam possit avertere; unde altera hac parte efficax continetur admonitio, ut dummodo salva esse velit, tempore illo respirationis post calamitatem chaldaicam bene utatur eo quo v. 18 dicitur modo. — Eiusmodi vaticinia quae conditione subintellecta exponi debeant saepius proponi, vide quae notavi ad Ioel 2, 1. 19. Ion. 3, 10. Hab. 2, 3. Zach. 6, 15; 8, 11 (Comment. in Proph. min. I p. 219. 925. 383; II p. 2. 301). Rohl. Troch.; alii potius ea respici volunt quae Zach. 14, 16 vel 4 Mach. 11, 59 et apud Iosephum Antiq. 19, 19 narrantur (cf. Gord. et apud Sanct.), dum alii de modo impletionis nihil tradant (cf. S. Cyr. Mald.), Sarict. autem ipsam explicationem tam difficilem putaverit, ut novam excogitarit, scil. mercedes Tyri fore pollutas et exsecrabiles Domino, ita ut non acceptentur hae oblationes ut condantur in templo.— [n tanta varietate ille interpretandi modus quem supra proposui, uti ad normam oraculorum est consentaneus, ita facillimus et quam maxime expeditus et obvius esse videtur neque ex rerum gestarum historia ulli implicatur difficultati ; ostenditur ergo Tyriis via salutis eo modo quo v. g. Assyriis 19, 94. 95 ; et simul portenditur neminem excludi a benevola Dei ad salutem capessendam invitatione; id quod ad totius huius partis indolem et argumentum apprime accommodatum esse nemo non perspexerit.
23:1
… I Greci dettero all'isola il nome di Κύπρος, che appare già in Omero, mentre i Fenici la chiamarono Kittim (= Citium), nome adottato dalla Bibbia (Gen. 10, 4; Num. 24, 24 [e Dan. 11, 30]; Is. 23, 1. 12; Ier. 2, 10; Ez. 27, 6).
KITTĪM (KITTIJĪM, IN IER. 2, 10)
KITTĪM (Kittijīm, in Ier. 2, 10). - Nome gentilizio degli abitanti di Cipro ([v.], cf. Is. 23, 1. 12; Ex. 27, 6 e probabilmente Ier. 2, 10), così chiamati dall'importante città di Kition o Kitton (lat. Citium), una delle colonie più note fra quelle fondate dai Fenici. …
23:2
… Anche quando prevalse la potente rivale Tiro, il nome di Sidoni rimase sinonimo di Fenici (I Reg. 16, 31). Nella Bibbia S. è ricordata sia come città (Iudc. 1,31; 18,28; Is. 23,2; Ez. 27,8) sia come territorio che delimitava la frontiera settentrionale di Canaan (Gen. 10, 19) e confinava con le tribù di Zabulon (ibid. 49,13) e di Aser (Jos. 19, 28). È detta …
23:11
… E. Kautzsch intende « figli d'ira » cioè « iracondi » (l'ebraico-aramaico rgs significa « ira »: Is. 23, 11; 32, 11;
Anche nel Vecchio Testamento si trovano testi nei quali Canaan significa piuttosto la terra dei Fenici; così, p. es., Iudc. 4, 2, 23; 5, 19; II Sam. 24, 7; Is. 23, 11; Prov. 31, 24; ancora nel Nuovo Testamento Mt. 15, 22 (la «donna cananea»). …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.