In a vision of chariots is foreshewed the succession of foure monarchies. 11. In crownes set on the high priests head, the Kingdom, and Priesthood of Christ: 15. and the rewards of them that receiue him.
1And I turned, and lifted up my eyes, and saw: and behold four chariots came out from the midst of two mountains: and the mountains were mountains of brass.E mi volsi, e alzai gli occhi, e vidi apparire quattro cocchi dalla gola di due montagne: e le montagne (eran) montagne di bronzo.AND I turned, and lifted vp mine eyes, and saw: and behold foure chariots coming forth from the middes of two mountaines: & the mountaines, mountaines of brasse.Et conversus sum, et levavi oculos meos, et vidi: et ecce quatuor quadrigæ egredientes de medio duorum montium: et montes, montes ærei. 2In the first chariot were red horses, and in the second chariot black horses.Al primo cocchio cavalli rossi, al secondo cocchio cavalli neri.In the first chariot red horses, & in the second chariot blacke horses,In quadriga prima equi rufi, et in quadriga secunda equi nigri, 3And in the third chariot white horses, and in the fourth chariot grisled horses, and strong ones.E al terzo cocchio cavalli bianchi, e al quarto cocchio cavalli pezzati, e vigorosi.and in the third chariot white horses, and in the fourth chariot speckled horses, & strong.et in quadriga tertia equi albi, et in quadriga quarta equi varii et fortes. 4And I answered, and said to the angel that spoke in me: What are these, my lord?E io dissi all'Angelo, che parlava in me: Che cose son queste, Signor mio?And I answered, and sayd to the Angel, that spake in me: What are these thinges, my Lord?Et respondi, et dixi ad angelum qui loquebatur in me: Quid sunt hæc, domine mi ? 5And the angel answered, and said to me: These are the four winds of the heaven, which go forth to stand before the Lord of all the earth.E l'Angelo rispose, e dissemi: Questi sono i quattro venti del cielo, che vengon fuora per presentarsi dinanzi al Dominatore di tutta la terra.And the Angel answered, and sayd to me: These are the foure windes of heauen, which goeforth to stand before the Dominatour of al the earth.Et respondit angelus, et ait ad me: Isti sunt quatuor venti cæli, qui egrediuntur ut stent coram Dominatore omnis terræ. 6That in which were the black horses went forth into the land of the north, and the white went forth after them: and the grisled went forth to the land of the south.Quello, che avea i cavalli neri, si movea verso la terra di settentrione, e i cavalli bianchi gli andaron dietro; e i pezzati andaron verso il paese di mezzodì.That, in which were the blacke horses went forth into the land of the North, and the white went forth after them: and the speckled went forth to the land of the South.In qua erant equi nigri, egrediebantur in terram aquilonis: et albi egressi sunt post eos, et varii egressi sunt ad terram austri.
7And they that were most strong, went out, and sought to go, and to run to and fro through all the earth. And he said: Go, walk throughout the earth: and they walked throughout the earth.E questi, che erano fortissimi, usciti che furono, bramavan di scorrere tutta la terra. E quegli disse: Andate, scorrete la terra; e quegli scorser la terra.But they that were strongest, went out, and sought to goe, and to runne about through out al the earth. And he sayd: Goe walke through out the earth: and they walked through out the earth.Qui autem erant robustissimi, exierunt, et quærebant ire et discurrere per omnem terram. Et dixit: Ite, perambulate terram: et perambulaverunt terram. 8And he called me, and spoke to me, saying: Behold they that go forth into the land of the north, have quieted my spirit in the land of the north.E quegli mi chiamò, e mi parlò, e disse: Ecco che quelli, i quali vanno nella terra di settentrione, hanno fatto, che si posasse il mio spirito nella terra di settentrione.And he called me, and spake to me, saying: Behold, they that goe forth into the land of the North, haue made my spirit to rest in the land of the North.Et vocavit me, et locutus est ad me, dicens: Ecce qui egrediuntur in terram aquilonis, requiescere fecerunt spiritum meum in terra aquilonis. 9And the word of the Lord came to me, saying:E il Signore parlò a me; e disse:And the word of our Lord was made to me, saying:Et factum est verbum Domini ad me, dicens: 10Take of them of the captivity, of Holdai, and of Tobias, and of Idaias; thou shalt come in that day, and shalt go into the house of Josias, the son of Sophonias, who came out of Babylon.Prendi i doni di quelli della trasmigrazione, da Holdai, e da Tobia, e da Idaia venuti da Babilonia, e anderai il tal giorno, ed entrerai nella casa di Josia figliuolo di Sofonia.Take of the transmigration of Holdai, and of Tobias, and of Idaias: and thou shalt come in that day, and shalt enter into the house of Iosias, the sonne of Sophonias, who came out of Babylon.Sume a transmigratione, ab Holdai, et a Tobia, et ab Idaia: et venies tu in die illa, et intrabis domum Josiæ filii Sophoniæ, qui venerunt de Babylone. 11And thou shalt take gold and silver: and shalt make crowns, and thou shalt set them on the head of Jesus the son of Josedec, the high priest.E prenderai l'oro, e l'argento, e ne farai corone da mettere sulla testa di Gesù figliuolo di Josedec sommo Sacerdote.And thou shalt take gold and siluer: & shalt make crownes, and thou shalt set on the head of Iesus the sonne of Iosedec the grand priest,Et sumes aurum et argentum, et facies coronas, et pones in capite Jesu filii Josedec, sacerdotis magni:
12And thou shalt speak to him, saying: Thus saith the Lord of hosts, saying: BEHOLD A MAN, THE ORIENT IS HIS NAME: and under him shall he spring up, and shall build a temple to the Lord.E parlerai a lui, egli dirai: Queste cose dice il Signore degli eserciti: Ecco l'uomo, il cui nome è l'Oriente, ed ei germinerà da se stesso, ed egli edificherà il tempio al Signore.and thou shalt speake to him, saying: Thus sayth the Lord of hosts, saying: BEHOLD A MAN ORIENT IS HIS NAME: and vnder him shal spring vp, and shal build a temple to our Lord.et loqueris ad eum, dicens: Hæc ait Dominus exercituum, dicens: Ecce vir, Oriens nomen ejus, et subter eum orietur, et ædificabit templum Domino. 13Yea, he shall build a temple to the Lord: and he shall bear the glory, and shall sit, and rule upon his throne: and he shall be a priest upon his throne, and the counsel of peace shall be between them both.Egli edificherà il tempio al Signore, ed egli sarà ammantato di gloria, e siederà, e regnerà sul suo trono, e il sacerdote si starà sul suo trono, e sarà tra questi due unione di pace.And he shal build a temple to our Lord: and shal beare glorie, and shal sit, and rule vpon his throne: and he shal be a priest vpon his throne, and the counsel of peace shal be betwen them two.Et ipse exstruet templum Domino: et ipse portabit gloriam, et sedebit, et dominabitur super solio suo: et erit sacerdos super solio suo, et consilium pacis erit inter illos duos. 14And the crowns shall be to Helem, and Tobias, and Idaias, and to Hem, the son of Sophonias, a memorial in the temple of the Lord.E le corone saranno un monumento per Helem, e Tobia, e Idaia, ed Hem figliuolo di Sofonia nel tempio del Signore.And the crownes shal be to Helem, and Tobias, and Idaias, and Hem, the sonne of Sophonias, a memorial in the temple of our Lord.Et coronæ erunt Helem, et Tobiæ, et Idaiæ, et Hem filio Sophoniæ, memoriale in templo Domini. 15And they that are far off, shall come and shall build in the temple of the Lord: and you shall know that the Lord of hosts sent me to you. But this shall come to pass, if hearing you will hear the voice of the Lord your God.E i più lontani verranno, e lavoreranno attorno al tempio del Signore; e voi conoscerete, che il Signore degli eserciti mi ha mandato a voi. Or questo avverrà, se voi ascolterete con docilità la voce del Signore Dio vostro.And they that are far, shal come, and shal build in the temple of our Lord: and you shal know that the Lord of hosts sent me to you. But this shal be, if hearing you wil heare the voice of our Lord your God.Et qui procul sunt, venient, et ædificabunt in templo Domini: et scietis quia Dominus exercituum misit me ad vos. Erit autem hoc, si auditu audieritis vocem Domini Dei vestri.
6:1
Worthington
Four chariots. The four great empires of the Chaldeans, Persians, Grecians, and Romans; or, perhaps, by the fourth chariot are represented the kings of Egypt and of Asia, the descendants of Ptolemeus and Seleucus. (Challoner) (See Daniel ii.) (Worthington)
The chariots seem to represent the same thing as the four horns, (chap. 1:18.) namely, the punishment of the four empires. The angel says nothing of the first chariot, as the Chaldeans, who overthrew the Assyrians, were now devoid of power.
Calmet
Brass, or hard; signifying that the chariots were designed to bruise nations. (Calmet)
Menochius
Empires depend on the decrees of God. (Menochius)
6:2
6:3
Haydock
Strong; (Protestant marginal note) the text has "bay." (Haydock)
St. Jerome
Some Greek copies read erroneously, red. (St. Jerome)
Haydock
Others have, variegated, as ver. 7. (Haydock)
6:5
Calmet
Winds. These angels go throughout the world to punish, Daniel 10:13. We commonly suppose the tutelar angels to be for the defence of their kingdoms. (Calmet)
Haydock
But they may often promote our real welfare by chastisements. (Haydock)
Menochius
The four monarchies fight like the winds, and soon disappear. (Menochius)
6:6
Challoner
North. So Babylon is called, because it lay to the north in respect of Jerusalem. The black horses, that is, the Medes and Persians, and after them Alexander and his Greeks, signified by the white horses, went thither because they conquered Babylon, executed upon it the judgments of God, which is signified [in] ver. 8 by the expression of quieting his spirit. (Challoner)
Menochius
The Persians are black, afflicting the Jews under Assuerus, and hindering the temple. (Menochius)
Haydock
Cambyses meditated their utter ruin, Zacharias 2:20. (Haydock)
Calmet
White. Alexander was of a beneficent temper when he was not intoxicated. He fought for glory, and was kind to the Jews. (Calmet)
Challoner
South: Egypt, which lay to the south of Jerusalem, and was occupied first by Ptolemeus, and then by the Romans. (Challoner)
Calmet
The Lagides were some good and some very bad princes, represented by the grisly colour. (Calmet)
6:7
St. Jerome
Strong. Septuagint, "variegated;" psaroi, (Haydock) sturnini. (St. Jerome)
Menochius
Earth. This well describes the ambition and power of the Seleucides, particularly of Antiochus the great, (Calmet) or of the Roman generals down to Caesar. (Menochius)
6:8
Haydock
Spirit. Septuagint, "wrath or fury." (Haydock)
Nabopolassar overcame the Assyrians, Cyrus the Chaldeans, as Alexander would shortly treat the Persians.
6:10
Calmet
Holdai, etc. They had brought presents for the temple, which are to be used to make crowns for Jesus and Zorobabel, ver. 13. (Calmet)
Haydock
The names are interpreted by the Septuagint, "of the princes and of its useful things, and of those who have known it, (captivity) and thou," etc. (Haydock)
St. Jerome
Helem and Hem are afterwards mentioned instead of Holdai, ver. 14. (St. Jerome)
6:11
Menochius
Crowns. Chaldean, "a great crown." Septuagint, ver. 14., "a crown;" perhaps like the pope's (Menochius)
Worthington
Jesus. When the prophet set the crown on the high priest's head, in order to shew that it did not belong to him, except as a figure of the Messias, he added, behold a man, who is also God, called Orient, or "raising up," and establishing the kingdom, which was promised to David. (St. Jerome) (Worthington)
6:12
Haydock
Orient. Protestants, "the branch, and he shall grow up out of his place." (Haydock)
Theodoret
Hebrew, "under or from himself." This alludes to the miraculous birth of Christ, (Isaias 11:1.) whom the prophet had principally in view; though his hearers might naturally understand (Calmet) Zorobabel, who was to preserve the royal family and build the temple. (Theodoret; St. Jerome)
Calmet
Yet he was only a shadow of the Messias, Zacharias 3:8. (Calmet)
6:13
Calmet
Glory. Septuagint, "virtue," or "receive strength" and courage, areten; (Haydock) or one of the crowns, as prince of Juda, ver. 10. (Calmet)
Challoner
Both. That is, he shall unite in himself the two offices or dignities of king and priest. (Challoner)
Haydock
Zorobabel and Jesus shall act in concert. (Haydock)
6:14
Haydock
Helem. Septuagint, "the crown shall be for those who expect him." (Haydock)
St. Jerome
Hem. Septuagint, "for grace." Hebrew chen. (St. Jerome)
Haydock
Thus proper names are frequently interpreted. (Haydock)
Calmet
The crowns were not to be worn, but to be deposited in the temple, 1 Machabees 1:23. (Calmet)
Menochius
The names of those four who had contributed towards their making, were to be inscribed upon them. Helem and Hem are the same with Holdai and Josias. (Menochius)
St. Jerome
The Jews say Hem or Daniel, and his three companions, brought gifts. (St. Jerome)
6:15
Calmet
Off. Many Jews now assisted in the building, coming from all parts. The temple was thus finished in four years time; whereas Solomon, with all his riches and workmen, spent seven in building one. (Calmet)
6:1
Four chariots.... The four great empires of the Chaldeans, Persians, Grecians, and Romans. Or perhaps by the fourth chariot are represented the kings of Egypt and of Asia, the descendants of Ptolemeus and Seleucus.
6:6
The land of the north.... So Babylon is called; because it lay to the north in respect of Jerusalem. The black horses, that is, the Medes and Persians: and after them Alexander and his Greeks, signified by the white horses, went thither because they conquered Babylon, executed upon it the judgments of God, which is signified, ver. 8, by the expression of quieting his spirit.—Ibid. The land of the south.... Egypt, which lay to the south of Jerusalem, and was occupied first by Ptolemeus, and then by the Romans.
6:13
Between them both.... That is, he shall unite in himself the two offices or dignities of king and priest.
6:1
Foure Monarchies of the Chaldees, the Medes and Persians, the Grecians, and the Romanes. Dan. 2.
6:12
VVhen the prophet set the crovvne on the high priests head, that he might withal signifie that it perteyned not him, but as in figure of Christ, he explicateth, that God reueled this mysterie, saying: Behold a man vvho is also God, called Orient, that is Raising vp & establishing the kingdom vvhich vvas promised to Dauid. S. Iero. is bunc locum.
Luc. 1. r, 78.
6:1
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 3.14
… What, again, are those mountains of bronze, from the midst of which four chariots come forth?
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 53.8
… He sees Jesus, “clothed with filthy garments,” a stone with seven eyes, a candle-stick all of gold with lamps as many as the eyes, and two olive trees on the right side of the bowl and on the left. After he has described the horses, red, black, white, and grisled,
6:12
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 106
… And that He should arise like a star from the seed of Abraham, Moses showed beforehand when he thus said, ‘A star shall arise from Jacob, and a leader from Israel;’ and another Scripture says, ‘Behold a man; the East is His name.’
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 121
… For the word of His truth and wisdom is more ardent and more light-giving than the rays of the sun, and sinks down into the depths of heart and mind. Hence also the Scripture said, ‘His name shall rise up above the sun.’ And again, Zechariah says, ‘His name is the East.’
Tertulliano † 220 d.C. Against the Valentinians 3
… let him unroll his length through his sinuous joints; let him tortuously crawl, though not all at once, beast as he is that skulks the light. Of our dove, however, how simple is the very home!—always in high and open places, and facing the light! As the symbol of the Holy Spirit, it loves the (radiant) East, that figure of Christ.
sant'Ippolito † 235 d.C. On Proverbs 1
… “and the ways of a ship crossing the sea,” i.e., the ways of the Church, which is in this life as in a sea, and which is directed by her hope in Christ through the cross; “and the ways of a man in youth,” —the ways of Him, namely, who is born of the Holy Spirit and the Virgin. For behold, says the Scripture, a man whose name is the Rising.
Tirannio Rufino † 411 d.C. The Apology of Rufinus. Addressed to Apronianus, in Reply to Jerome's Letter to Pammachius 1.42
“In the end of all things, when we shall have begun to know God face to face, and shall have come to the measure of the age of the fulness of Christ, of whose fulness we all have received, so that Christ will not be in us in part but wholly, and, leaving the rudiments of babes, we shall have grown into the perfect man, of whom the Prophet says,
6:1
1. ET CONVERSUS SUM, ET LEVAVI. — «Conversus,» id est iterum, vel rursus levavi oculos, et vidi novam visionem: ponitur enim verbum, vel potius participium pro adverbio, per enallagen Hebræis usitatam. Ita Vatablus. Unde ex hoc loco non liquet an hæc visio statim successerit visioni præcedentis capitis, an vero post majus temporis intervallum. ET ECCE QUATUOR QUADRIGÆ. — Theodoretus, quem sequuntur Palacius et a Castro, per quatuor quadrigas accipiunt quatuor angelorum turmas, Judæorum res et commoda procurantium. Nam cap. I, 8, vidit pari modo equos varios, albos et rufos, qui repræsentabant angelos Judæorum tutelares, ut ibi dixi. Hi enim stant coram Domino, uti dicitur vers. 5, ad ejus jussa diversa circa regimen populi ejus exsequenda, juxta illud Habacuc III, 8: «Qui ascendes super equos tuos: et quadrigæ tuæ salvatio.» Et Psalm. LXVII, 18: «Currus Dei decem millibus multiplex, millia lætantium: Dominus in eis in sancto.» Unde et Elias in curru equorum igneorum, id est angelorum, raptus est in cœlum, IV Reg. II, 11. Et cap. VI, 17, Elisæus obsessus a Syris, «vidit montem plenum equorum et quadrigarum ignearum in circuitu suo,» puta angelorum, ad se tutandum. Jam hasce quatuor quadrigas, id est turmas angelorum, ita particulatim ex Theodoreto applicat et explicat a Castro: Equi rufi, inquit, significant angelos ultores et sanguinarios, qui egressi a Domino manserunt in Judæa, ut Judæos sua virtute de hostibus ulciscerentur et tularentur. Quadriga angelorum, quæ nigris equis vehebatur, missa fuit in terram aquilonarem, ut per Medos et Persas exscinderet Babylonios hostes Judæorum. Quadriga angelorum alborum missa est post priorem, ut Judæos libertate donatos per eosdem Persas, hilares reduceret in patriam. Quadriga angelorum variorum missa est versus Austrum, ut hostes Judæorum eis felicitatem invidentes, pro varietate gentium continerent, ne ulla in re eis nocerent. Verum communis Patrum et interpretum sententia est, hasce quatuor quadrigas significare quatuor monarchias circa impium Babylonis imperium decertantes, quas Deus sua providentia successive in lucem eduxit, rexit, mutavit pro libito ad suam potentiam et gloriam, præsertim circa populum suum per eas vel castigandum, vel protegendum et promovendum, toti orbi ostendendam: itaque equos rufos denotare monarchiam Assyriorum et Chaldæorum, nigros Persarum, albos Græcorum, varios Romanorum. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Chaldæus, Remigius, Haymo, Hugo, Albertus, Lyranus, Vatablus, Arias, Ribera, Sanchez, Fernandius, et alii passim. Ratio hujus symboli quadrigarum est, quod monarchiæ jam dictæ quadrigis in bello utebantur, ex iisque depugnabant: quadrigæ ergo significant, quod ipsæ sua bellica fortitudine, vi et tyrannide obtinuerint sua imperia. Nam per quadrigas intelligit earum aurigas et sessores, uti et cap. I, 8, puta ipsos monarchas, eorumque duces et milites quadrigis insidentes, tum ad bellandum, tum ad triumphandum ad suam pompam et gloriam ostentandam, nisi dicas cum Sanchez, quadrigas has non ab hominibus, sed a belluis agi; quia belluinæ et tyrannice fuerunt monarchiæ, ut belluarum, quibus comparantur et repræsentantur, naturam et indolem imitatæ, imo induisse videantur. Unde et Daniel cap. VII, 3, vidit eas repræsentari per quatuor bestias, quas paulo ante recensui. Adde, sicut auriga potest laxatis, adductis vel flexis habenis, pro arbitratu quadrigam agere, sistere et regere quoquoversum; sic reges et monarchæ suis legibus, placitis, prudentia, consilio, imperio populos sibi subjectos gubernant, et pro voluntate moderantur. Et quia triumphus est quasi regnum quoddam temporarium, decretum ducibus ob partam victoriam, idcirco triumphantes quadriga vehebantur, quasi reges temporarii. Porro veteres in quadrigis depugnasse, indeque quadrigam symbolum esse belli et regni bello parti, patet ex illo Psalm. XIX, 8: «Hi in curribus, et hi in equis: nos autem in nomine Domini Dei nostri invocabimus.» Et Nahum III, 2: «Vox flagelli, et vox impetus rotæ, et equi frementis, et quadrigæ ferventis.» Et Cant. I, 8: «Equitatui meo in curribus Pharaonis assimilavi te.» Sic de Turno canit Virgilius Æneid. XII: Poscit equos atque arma simul, saltuque superbus Emicat in currum, et manibus molitur habenas. Sic Isaias cap. XXI, 7, vidit in bigis ascensorem cameli et ascensorem asini, id est Darium et Cyrum invadentes Babylonem. Denique Ezechiel vidit currum cherubicum quasi quadrigam Dei, pergentis ad excidium Judæorum et Gentium, stipatum quatuor animalibus, leone, bove, homine et aquila. Huc spectat illud Deuteronom. cap. XXXIII, vers. 26: «Ascensor cœli auxiliator tuus;» cœlum enim est quasi currus bellicus Dei. Mystice, Clarius, Burgensis et nonnulli veteres apud S. Hieronymum per quatuor quadrigas accipiunt quatuor Evangelia, quadrupliciter a quadruplicibus præconibus toto orbe promulgata et propagata. Nam equi rufi significant apostolos et martyres, qui suo sanguine Evangelia obsignarunt. Equi nigri significant prophetas et doctores, qui profunda et quasi in antris atris abdita Dei mysteria ingressi, ibique quasi atrati, eadem in mundo prædicarunt, sed atre, id est obscure, et quasi per speculum et in ænigmate, ut ait Apostolus I Corinth. XIII, 12. Equi jugales albi significant virgines, virginitate quasi liliis candidos. Equi varii et fortes significant confessores variis Dei donis illustres. Hi enim omnes, quasi quadrigæ Dei actæ et impulsæ vento impetuque Spiritus Sancti, cunctas gentes Christo subjugarunt. Sicut enim Deus quadrigis, id est monarchis Chaldæorum, Persarum, Græcorum et Romanorum subjecit orbem, ita multo magis eumdem ineffabili sua providentia per quadriformes sanctos subjecit Christo, in cujus regnum omnes reges et regna desierunt. DE MEDIO DUORUM MONTIUM. — Hi duo montes symbolum sunt potentiæ et providentiæ Dei, cujus duæ partes, et quasi montes sunt mens et voluntas, puta sapientia et decretum, sive dispositio et definitio, aut præordinatio et exsecutio. Sensus ergo est, q. d. Hæ quatuor quadrigæ, id est monarchiæ, Dei potentia et providentia ita constrictæ tenebantur et claudebantur, quasi septæ essent montibus æneis, id est fortissimis et impenetrabilibus, donec manum suam laxavit Deus, eisque exeundi potestatem dedit, ut imperium occuparent, sibique alias gentes subjicerent. Alludit, ait Mariana, ad montem Taurum, seu Caucasum, ubi juga montis duo in fauces coeunt, sicut portæ ferreæ, de quibus Hegesippus lib. V, cap. L. Locus est sic dictus, non quod ibi sint portæ, sed ob munitionem. Nam proprie ex hisce montibus egressi sunt eorum accolæ Persæ, qui in vastando hoc impietatis Babylonicæ regno fuerant primi et præcipui, ideoque requiescere fecerunt Spiritum Dei, ut dicitur vers. 8. Simili enim modo Dei providentia sua sapientia et voluntate, quasi duobus ferreis montibus inter se coeuntibus, continebat has monarchias, uti ventos (quibus hæ monarchiæ comparantur vers. 5), antris et montium latebris ab Æolo concludi fabulantur Poetæ, qui hanc fabulam hinc mutuati videntur, de qua Homerus Odyss. XX, et ex eo Virgilius lib. I Æneid.: Hic vasto rex Æolus antro Luctantes ventos, tempestatesque sonoras Imperio premit, ac vinclis et carcere frænat. Ni faciat, maria ac terras, cœlumque profundum Quippe ferant rapidi secum. Unde secundo, Vatablus per montes hos accipit robur istorum regum et gentium, qui sua virtute bellica monarchiam sibi pepererunt. Simili modo Arias accipit eorumdem consilium et industriam, quæ in bellis robori sæpe prævalet. Mystice, Albertus, Lyranus et Hugo, per duos montes accipiunt Israelem et Judam, e quibus egressi sunt Prophetæ, qui quasi montes ærei, id est fortes et invicti certo et infallibiliter harum monarchiarum principium, progressum et terminum prædixerunt. Allegorice, duo montes sunt duo testamenta, vetus Mosis, et novum Christi. Hæc enim sunt quasi duo montes inconcussi et irrefragabiles, e quibus egressa sunt quatuor Evangelia, quæ totum orbem occuparunt. Ita Clarius et Burgensis. ÆREI, — id est fortes et duri instar æris. Perperam R. David vertit, chalybei. Hebræum enim nechoset significat æs, non chalybem, atque æs æque duritiei est symbolum, ac chalybs.
6:2
2. IN QUADRIGA PRIMA EQUI RUFI. — Mariana per equos rufos, utpote fortissimos, accipit monarchiam Romanorum, quæ licet ordine fuerit ultima, robore tamen et virtute fuit prima: unde prima hoc loco ponitur. Verum alii omnes per equos rufos accipiunt monarchiam Assyriorum et Chaldæorum, quæ reipsa fuit prima. Hi vocantur rufi, tum quia sanguinarii et crudeles fuerunt, præsertim in Judæos, quos urbe, templo, libertate et vita spoliarunt (hinc celebris illa, dira et ærumnosa captivitas Judæorum in Babylone per septuaginta annos: ita S. Hieronymus, Remigius, Hugo, Lyranus et alii); tum quia vestibus rufis, id est purpureis et coccineis, utebantur, ut patet Nahum II, 3: «Clypeus ejus ignitus, viri exercitus ejus in coccineis.» Et S. Joannes Babylonem vocat purpuratam meretricem, Apoc. XVII, 3, et cap. XVIII, 16: «Væ, ait, civitas illa magna, quæ amicta erat bysso, et purpura, et cocco.» Hic enim color ardorem animi ad præliandum notat et acuit: unde equi rufi alacriores, erectiores et animosiores sunt. Color enim rufus est accensus et ignis splendorem refert, idque melius quam rubeus, qui tamen zeli et acrimoniæ est index, teste Alciato emblem. CXVII, dum ait: At ruber armatos equites exornat amictus. Hæc de causa post Chaldæos aliæ quoque gentes ad prælia euntes, vestibus rubris usæ sunt, ut Persæ, teste Xenophonte lib. VII Cyropædiæ: et Græci, teste Æliano lib. VI, cap. VI, præsertim Lacedæmonii. Pluribus idipsum ex Plutarcho, Æliano et Valerio demonstrat Alexander ab Alexandro lib. I Genial. XX, et ibidem Tiraquellus. Verum quia primi Babylonii in bellis purpurea vel coccinea veste usi sunt, quos deinde Græci et Persæ sunt imitati; hinc hic color datur Babyloniis. Ita Arias et alii. Porro quid hi equi rufi egerint, non declarat Zacharias, tum quia jam præterierant; tum quia Judæis recens ex Babylone redeuntibus satis idipsum constabat, inquit S. Hieronymus; tum quia eorum gesta noxia et funesta fuerunt Judæis, inquit Cyrillus. Angelus autem hic læta ostendit Zachariæ, ut afflictos Judæos animet et consoletur. Allegorice Clarius: Equi, inquit, rufi qui alio non sunt egressi, significant S. Jacobum, S. Stephanum, primosque similes Christi præcones et athletas, qui inter crudeles et cruentos Judæos Evangelium Christi prædicarunt: pro eoque ab illis in Judæa occisi sanguine suo rubricati, non alio quam e terra in cœlum egressi sunt. IN QUADRIGA SECUNDA EQUI NIGRI. — Nigri designant Persas: quia hi plus horroris et mœroris, quam damni et stragis intulerunt Judæis; uti Cambyses, qui impedivit fabricam templi; et Assuerus maritus Esther, qui seductus ab Aman Judæos omnes neci addixit. Ita S. Hieronymus. Addit Arias Persas pulla et atra veste uti solitos, indeque fuscum dici, quasi pusicum et persicum. Verum id non liquet ex historiis, imo Xenophon, loco jam citato, asserit eos in bello usos coccineis.
6:3
3. IN QUADRIGA TERTIA EQUI ALBI. — Albi denotant Alexandrum, Ptolemæum Philadelphum, et Græcos, qui clementes et benevoli fuerunt in Judæos, adeo ut Alexander Jaddum pontificem pronus adorarit, teste Josepho lib. XI Antiq. cap. ult. Licet enim Antiochus Epiphanes ex Græcis oriundus Judæos afflixerit, tamen hæc afflictio fuit modici temporis, atque in ea Machabæi victoriis fuerunt candidati et illustres. Addit Cyrillus Græcos denotari albo colore, tum quia ut plurimum veste alba utebantur; tum quia linguam planam et apertam, ac a barbarorum tenebris et obscuritate alienam habebant; tum quia delicias et convivia amabant, quorum symbolum erat vestis candida: hæc enim erat vestis festa, convivialis et læta; tum quia in bellis fuerunt felices et victoriosi, uti patet de Alexandro: candida enim vestis erat triumphantium. IN QUADRIGA QUARTA EQUI VARII, ET FORTES. — Mariana per equos varios accipit Ægyptios: hi enim ad Austrum late dominati sunt Ægypto, ac vicinis Syris et Æthiopibus, fueruntque potentes et celebres. Verum cæteri omnes per quartam hanc quadrigam accipiunt monarchiam Romanorum. Hæc enim potens fuit et fortis, æque ac varia, tum in regimine, quia initio in regibus fuit monarchicum, deinde in consulibus aristocraticum, postea in tribunis plebis democraticum, rursum in imperatoribus monarchicum, idque ex varia gente: alii enim fuerunt Itali, alii Hispani, alii Galli, alii Græci, etc.; tum quia Romani variis fuere ingeniis, æque ac affectibus in Judæos: partim enim in eos benevoli fuere, uti Senatus Romanus tempore Machabæorum, quando cum eis fœdus sancivit; item Julius Cæsar, Augustus, Tiberius, Claudius; partim infensi et crudeles, ut Pompeius, Caligula, Nero, Vespasianus et Adrianus. Ita S. Hieronymus. Pro variis hebraice est ברודים berudim, id est grandinati, hoc est, maculis albis instar grandinis respersi et variegati, quos Latini guttatos vocant, ut Martialis lib. V, Epigram. CIV, aves Numidicas guttatas vocat. Unde Syrus vertit, sparso vellere, vel ad flammeum colorem accedente; Arabicus Antiochenus, colore vermiculi, vel purpuræ. Rursum pro fortes hebraice est אמוצים amutsim, quod Aquila vertit κραταιοί, vel, ut legit S. Hieronymus, κραιπνοί, id est potentes, robusti; Septuaginta, ψαροί, id est sturnini, puta colores sturni avis: hæc enim vocatur ψάρος; vel veloces, ἀπὸ τοῦ ψαίρειν, unde αἰψηρός. Chaldæus vertit kitmanin, quod Biblia Regia vertunt, coloris cinerei: melius alii vertunt, confringentes, vel comminuentes, in cinerem redigentes, juxta illud quod de iisdem ait Daniel cap. II, 40: «Quomodo ferrum comminuit et domat omnia, sic comminuet et conteret omnia hæc.» Origo duplicis hujus versionis est, quod hebræum amutsim, proprie significet fortes, ideoque veloces, ut vertunt Septuaginta, et comminuentes omnia, ut vertit Chaldæus. Sed aliqui, inter quos est Arias, amutsim acceperunt pro חמוצים chamutsim, id est fermentatos, puta cinereos, hujus enim coloris est fermentum; vel sturninos, ut alii vertunt ex Septuaginta, sturni enim pariter sunt coloris cinerei. Unde et Syrus, etiam Vaticanus, to fortes omittit. Verum prior lectio amutsim, id est fortes, est vera et genuina. Porro Arias per cinereos, accipit Turcas, Arabes et Saracenos, qui colorem habent cinereum; præsertim Ottomanos. Hi enim partem magnam Romani imperii occuparunt sua fortitudine, quam eis indit sua lex, puta Alcoranum: hoc enim jubet eis, ut armis sectam suam propagent. Verum hi Romani censeri nequeunt, cum sint Romanorum jurati hostes; nec robustissimi, cum eis longe sint robustiores Christiani Europæi, uti patet in præliis. Adde, spurca et fœda est hæc Mahometis secta, nec digna hisce Zachariæ oraculis et elogiis. Mystice, Alcazar in cap. VI Apocal. notat. 5, pag. 444, per quadricolores equos et quadrigas accipit quatuor dotes et virtutes, quibus Apostoli, virique apostolici, quasi quadrigæ Christi, ipsi totum subegerunt orbem; scilicet equos albos apostolicam denotare immaculatam sanctitatem, rufos zelum ardentem, varios sapientiam, nigros modestiam. De albore vide Alciatum, emblem. CXVII: Sinceri est animi et mentis stola candida puræ. Rufi denotant ardorem: quia hic color accensus est et igneus. Varii significant æternam Dei sapientiam, quæ varietatem illam Apostolorum et fidelium tanta pulchritudine distinxit: multiplex enim color est multiformis ars et sapientia. Est enim spiritus sapientiæ multiplex, Sapient. VII, 22. Niger color significat modestiam; unde clerici et monachi S. Basilii, Benedicti, Augustini, etc., nigris vestiuntur, juxta illud Cant. V, 11: «Comæ ejus nigræ quasi corvus,» ubi Delrio ex Hesychio, Bernardo, Alcuino, Beda, Haymone et Anselmo ostendit, nigrorem symbolum esse rei contemptæ, et externa specie despicabilis, quæ fundamentum est humilitatis et modestiæ, juxta illud Cant. I, 5: «Nigra sum, sed formosa.» Ex his Zachariæ quadrigis ortæ videntur quatuor Circensium aurigarum factiones, totidem coloribus distinctæ, quæ apud Romanos et Græcos graves sæpe tumultus concitarunt. Erant enim aurigæ, alii albati, alii russati, alii prasini, alii veneti, de quibus omnibus exstant epigrammata, lib. V Anthologia, et Dio lib. LIX, et Suetonius in Vitellio, cap. XIV. Albati enim respondent quadrigis albis Zachariæ, russati rufis, prasini nigris, veneti variis. Prasinus enim color est porraceus, sive viridis, qui conflatur ex gilvo et nigro, teste Platone in Timæo. Venetus color vocabatur cyaneus, sive cæruleus et marinus, ait Vegetius: mare autem ob fluctus et reverberationem radiorum solis, varios exhibet colores, sed maxime cæruleum. Unde Arias equos varios Zachariæ censet fuisse cinereos, qui ad cæruleos accedunt. Porro hisce quatuor coloribus videntur repræsentasse quatuor elementa, eorumque inter se dissidia et pugnas, nimirum rubro ignem; ruber enim color ignis est, et igneus: albo aerem; serenus enim aer albescit: veneto, sive cæruleo aquam et mare: prasino, sive porraceo terram, germina et porros producentem. Hæc enim quatuor elementa moderatur, interque se committit et contemperat summus universi auriga Deus. Unde de origine venetorum et prasinorum sic in antiquis historiarum Collectaneis Codice Vaticano 96, legimus: «Œnomaus primus invenit Circensium colores, quibus terræ ac maris quasi certamen repræsentavit. Mittebantur sortes; quem vero contigisset terræ vicem agere certando, ille vestem viridem induebat; cæruleam autem, qui vices maris agebat. Hoc certamen vigesimo quarto die martii Œnomaus constituit. Quod si color viridis vicisset, terræ fertilitatem omnes sperabant; si cæruleus, tranquillam maris navigationem. Quare agricolæ optabant victoriam viridi colori; nautæ cæruleo.»
6:5
5. ISTI SUNT QUATUOR VENTI. — Hoc est, velut quatuor venti: Hebræi enim sæpe caph, quæ est nota similitudinis, omittunt, q. d. Hæ quatuor quadrigæ, id est monarchiæ, inter se confligent ut venti contrarii, ac violenter et celeriter quasi venti subvertent omnia, quocumque irruent: denique velociter transibunt et desinent, uti faciunt venti. Alludit ad Daniel. VII, 2, ubi pariter Daniel hæc quatuor regna depingi vidit per quatuor ventos confligentes in mari, q. d. Istæ quadrigæ sunt similes quatuor ventis ostensis Danieli: sicut enim ventis mare, sic quadrigis terra turbatur. Ita Theodoretus, Vatablus, Sanchez hic et Pererius in Daniel. VII, 2. Simili phrasi dicitur Deus suscitasse spiritum Cyri, I Esdræ I, 1, et spiritum regum Medorum, Jerem. LI, 11. Insuper S. Hieronymus, Theodoretus, Remigius et Vatablus, per quatuor ventos accipiunt quatuor plagas, sive climata mundi, ad quas egressæ sunt hæ quadrigæ, ut eas sibi subjicerent. Unde Vatablus vertit: Istæ sunt quadrigæ, quæ ad quatuor ventos, vel plagas colorum egrediuntur; et Chaldæus: Ista sunt quatuor regna, quæ sunt in quatuor ventis cæli. Denique pro venti, hebraice est ruchot, id est spiritus, quales sunt angeli, æque ac venti. Unde Theodoretus, Palacius et a Castro per quadrigas has et ventos accipiunt angelos præsides regnorum, puta quatuor monarchiarum, de quibus dicitur Psalm. CIII, 4: «Qui facit angelos suos spiritus,» et hi stant coram Domino. Hic sensus eodem redit. Quod enim de angelis dicitur, hoc de monarchiis illis commissis dicitur et intelligitur. Moraliter, disce hic regna et potentatus hujus sæculi naturam habere ventorum, æque ac quadrigarum, tum quia valida sunt et armipotentia; tum quia velocia; tum quia mox evanescunt. Stultus ergo est qui ventos sequitur, quos assequi non potest, et si posset, diu tenere non posset, inquit Sanchez. Vides quadrigam principis equis quaternis, vel senis velocibus velociter transcurrere, cogita ita transcurrere omnes orbis principatus. Sentis ventos celerrime per aera transvolare, cogita pari modo transvolare reges et regna, omnesque dignitatum apices: «Omnis potentatus vita brevis,» ait Sapiens. UT STENT, — quasi parati ad ejus jussa excipienda et exsequenda. Nam Deus per eos punit quos vult, imo priores semper punivit et evertit per sequentes, uti Chaldæos per Persas, Persas per Græcos, Græcos per Romanos. Vide dicta Isaia, cap. X, 5, et Jerem. cap. XXV, 9 et sequentibus. Ubi nota homines omnes, licet pessimi sint, quales fuerunt multi ex his monarchis, utpote tyranni, assistere Deo quasi instrumenta et lictores ejus, ut vel populum ejus defendant, vel impios castigent. Hebraice est mehitiatseu, id est a stando; Pagninus et Tigurina, a loco ubi stabant coram Domino; Noster cum Septuaginta melius vertit, propter standum, id est ad standum: quia hebræum min sæpe significat propter, et subinde capitur pro le, id est ad. Istæ enim particulæ et litteræ serviles per enallagen non raro inter se commutantur: mehitiatseu ergo, id est a stando, idem est quod lehitiatseu, id est ad standum, ut stent.
6:6
6. EQUI NIGRI EGREDIEBANTUR IN TERRAM AQUILONIS. — Equi nigri significant Persas qui vastarunt Babylonem, quæ est ad aquilonem Judææ, ut dixi vers. 2. ET ALBI EGRESSI SUNT POST EOS. — Denotantur Alexander et Macedones, qui Persis in monarchia successerunt, eamque illis extorserunt juxta Babylonem: sedes enim imperii Persarum erat Babylon, ait Vatablus. Unde juxta eam apud Arbellam Alexander profligavit copias Darii Codomanni (qui fuit ultimus Persarum monarcha), ideoque ibidem rex Asiæ proclamatus est, ac Babylonem victor ingressus, omnes ejus ditiones sibi subjecit, testibus Curtio lib. V, et Plutarcho in Vita Alexandri. ET VARII EGRESSI SUNT AD TERRAM AUSTRI, — q. d. Romani egressi sunt in Ægyptum: hæc enim est ad austrum Terræ sanctæ, puta Judææ, juxta quam Scriptura plagas mundi describere et consignare solet. Vatablus et Arias putant id factum per Julium Cæsarem, qui primus devicit Ægyptum. Melius alii id factum censent per Augustum successorem Julii: Augustus enim per Actiacam victoriam profligavit Antonium et Cleopatram, itaque Græcorum, puta Ptolemæorum, in Ægypto regnum exstinxit, illudque ad se et Romanos transtulit. Unde ipse primus Ægyptum fecit provinciam, teste Suetonio in ejus Vita, cap. XVII et XVIII, quod Julius facere ausus non fuerat. Tunc ergo eversa tertia monarchia Græcorum, cœpit quarta Augusti et Romanorum. Unde paulo post ab Augusto quasi jam monarcha, exiit edictum ut describeretur universus orbis. Ita S. Hieronymus, Ribera, Sanchez, Fernandius et alii.
6:7
7. QUI AUTEM ERANT ROBUSTISSIMI. — Hebraice האמוצים haamutsim, id est illi fortes per excellentiam, de quibus vers. 3, q. d. Ex quarta quadriga equi robustissimi, puta Romanorum fortissimi, nutu Dei perambulabunt, id est perambulando subjugabunt (uti ostendi cap. I, 11) omnem terram. Tales successive fuerunt Scipio, Pompeius, Cæsar, Augustus, Vespasianus, Trajanus, Constantinus, Theodosius, etc. Romani enim sensim crescentes armis et viribus robustissimi evaserunt, et plurimas gentes occuparunt. Ita S. Hieronymus, S. Cyrillus, Theodoretus, Lyranus, Hugo, Vatablus et alii. Arias per robustissimos accipit Turcas et Ottomanos, ut dixi vers. 2. Melius Ribera accipit Gothos, qui fuerunt stipendiarii Romanorum, eorumque imperium propugnarunt et propagarunt, operamque insignem navarunt Maximino pugnanti contra Parthos, Constantino contra Licinium, et Honorio. Verum Gothi non fuere Romani, ac sub Honorio fœdus ruperunt et in hostes conversi Italiam, Hispaniam et Africam, quin et Romam ipsam, sub Alarico et Genserico ducibus regibusque suis, vastaverunt. Itaque ob gentis copiam, paupertatem et barbariem, maximi fuere Romanorum et gentium eis fœderatarum expilatores per plures annorum centurias. Vide Orosium lib. VII, cap. XIX et sequent. Rursum Gothi non perambularunt, id est occuparunt totam terram. Nisi dicas cum Sanchez per Gothos accipi reges Hispaniarum, qui a Gothis prognati sunt; hi enim sensim suum imperium late propagarunt, adeoque illud extenderunt per Americam, Peru, Brasiliam totumque novum orbem. Occuparunt enim Indias Occidentales, et multa in Orientalibus, admirabili audacia, æque ac fortitudine et victoriis ad miraculum usque illustribus. Verum reges Hispaniarum nunquam (nisi sub Carolo V, in quo regnum Hispaniæ imperio Romano fuit conjunctum) exstiterunt, aut nominati fuerunt imperatores Romanorum. Et pari ratione robustissimos hosce dicere possemus Pipinum, Carolum Martellum, et præsertim Carolum Magnum, ejusque successores reges Austrasiorum, Francorum et Germanorum, qui vere re et nomine fuerunt reges et imperatores Romanorum, ac eorum imperium per Austrasiam, Galliam, Germaniam, Saxoniam, Hollandiam, Angliam, Daniam et Sueciam, longe lateque vel propagarunt, vel restituerunt; uti duce Godefrido Bullonio recuperarunt Syriam et Terram sanctam. Adde has quadrigas Zachariæ, uti et statuam quadrifidam Daniel. cap. II, proprie significare monarchias et monarchas qui præcesserunt Christum: nam in Christum Christique regnum desinere visi sunt a Daniele, vers. 44, uti et hic Zacharias eos in Orientem, id est in Christum, vers. 12, terminari conspexit.
6:8
8. ECCE QUI EGREDIUNTUR IN TERRAM AQUILONIS, — puta Persæ, qui sub Cyro, et rursum sub Dario Hystaspis, tempore Zachariæ prophetæ, vastarunt Babylonem. Ita Lyranus, Vatablus, Arias et alii. Addunt Hebræi, S. Hieronymus, Haymo et Remigius, id fecisse non tantum equos nigros, id est Persas; sed et albos, id est Græcos. Alexander enim prope Babylonem prostravit Darium, ac Babylonem in suam potestatem redactam victor est ingressus, ut dixi vers. 6. REQUIESCERE FECERUNT SPIRITUM MEUM IN TERRA AQUILONIS. — «Spiritum,» id est furorem, ut vertunt Septuaginta, q. d. Persæ satisfecerunt meæ iræ, mihique in Chaldæos tyrannos irato, dum eos vastarunt, expleverunt meam vindictam; itaque sedarunt meum animum justæ vindictæ cupidum. Quia enim Zacharias, cap. præcedenti, vers. ultimo, dixerat amphoram impietatis et idolatriæ locatam et elevatam fuisse in Babylone, hinc ait hoc loco, in ejus punitione requievisse Dei spiritum, quo ipse indignabatur æmulum sui idolum dominari in Babylone: ideoque ea cum suo idolo excisa, sedatum et pacatum, imo consolatum, recreatum et exhilaratum fuisse spiritum, id est voluntatem ulciscendi Dei: sicut homo læsus, ideoque iratus et furens, tamdiu furit donec se ulciscatur de hoste qui eum læsit; sed ultione peracta furor hic, quasi sanguine hostis exsatiatus, conquiescit. Ita Theodoretus, Haymo, Remigius, Lyranus, Hugo, Arias et Vatablus. Aliter S. Hieronymus ex Hebræis: «Spiritus, inquit, hic propheticus intelligitur,» q. d. Persæ fecerunt prophetias meas, quibus excidium Babyloni comminatus sum, in eadem conquiescere: quia eas, exscindendo Babylonem, expleverunt et exsecutioni mandarunt. Nota: Hæc dicuntur ad consolationem Judæorum, qui a Babyloniis vastati et in Babylonem abducti fuerant; et ad concitandum odium impietatis et idolatriæ (cujus metropolis erat Babylon), ut Judæi eam abominentur, uti deinceps abominati sunt, ideoque tantum rerum a quadrigis in Babylone gestarum, puta vindictæ in ea peractæ, hic fit mentio. Moraliter, disce hic quam justitia justaque scelerum vindicta sit sancta et Deo grata. Discant ergo ex hoc loco principes, magistratus, judices, prætores, etc., se dum sceleratos, præsertim persecutores fidelium et piorum, quales erant Chaldæi, plectunt, facere ut conquiescat spiritus, mens, voluntas, justitia et ira Dei, quæ antequam vindicta peragatur stridet, fervet, bullit, milleque minarum et dirarum fulmina in corde coquit, tam in sceleratos quam in principes et judices qui eas non puniunt, sed tolerant, vel dissimulant, juxta illud Amos, cap. II, 13: «Ecce ego stridebo subter vos, sicuti stridet plaustrum onustum fœno.» Et cap. III, 8: «Leo rugiet, quis non timebit? Dominus Deus locutus est, quis non prophetabit?» Vide ibi dicta.
6:10
10. SUME A TRANSMIGRATIONE, — puta a Judæis captivis, qui vel in se, vel in suis parentibus ante 70 annos in Babylonem a Chaldæis abducti, transmigrarunt, ibique adhuc degunt et domum fixerunt. Illi enim miserunt munera in Jerusalem offerenda in templo per Holdai, Tobiam, Idaiam et Josiam. Ponitur abstractum pro concreto more hebræo, scilicet transmigratio pro olim transmigrantibus. Est hysterologia. Verba enim sic ordinanda sunt: Venito, o Zacharia, in domum Josiæ, filii Sophoniæ, in die qua munera oblaturi sunt Holdai, Tobias et Idaias, qui jam recenter venerunt de Babylone, atque ab eis accipies aurum et argentum, quæ quasi donum per eos transmittunt, et templo offerunt Judæi qui olim in Babylonem transmigrarunt, ibique adhuc degunt, ut ex eo facias coronas ponendas in capite Jesu pontificis. VENIES IN DOMUM JOSIÆ FILII SOPHONIÆ. — Hinc videtur quod tres tantum antea nominati hæc dona obtulerint, videlicet Holdai, Tobias et Idaias, sed in domo Josiæ, filii Sophoniæ, qui erat templi vel ædituus, ut volunt Hebræi; vel thesaurarius, et pecunias colligebat pro templi fabrica et sumptibus, inquiunt Cyrillus, Haymo et Remigius; vel certe erat aurifex, qui ex auro hoc fabricaturus erat coronas. Unde et Josiæ nomen cum aliis tribus, coronis fuit incisum sub nomine Hem, ut patet vers. 14. Theodoretus tamen censet Josiam fuisse quartum, qui cum aliis tribus rediens Babylone, hæc dona obtulerit; statim enim sequitur: «Qui venerunt de Babylone:» ubi pronomen qui refert tam Josiam, qui immediate præcessit, quam tres alios: nisi dicas esse hysterologiam, ac per eam to qui ad solos tres, qui ante nominati sunt, referri, uti censet S. Cyrillus. Josias ergo Theodoreto videtur fuisse primarius quatuor horum legatorum; vel certe hospes eorum, ut reliqui tres in domo ejus hospitarentur. Favent Hebræi, S. Hieronymus, Remigius, Albertus et Hugo, qui tradunt hos quatuor legatos fuisse Danielem, Ananiam, Azariam et Misaelem. Verum hoc valde dubium est: non enim videtur Daniel potuisse eo usque prorogare vitam. Nam anno 3 Cyri erat centum annorum, uti ostendi Procemio in Danielem, tuncque mortuus videtur; aut certe, ut Isidorus in ejus Vita tradit, mortuus est anno primo Darii Hystaspis, cum jam esset centum et undecim annorum. Hæc autem oracula accepit Zacharias post initia regni Darii Hystaspis, uti patet cap. I, 1. ET FACIES CORONAS. — Per coronas accipe coronam unam ingentem, e duabus vel tribus partialibus coronis compositam: illa enim imposita fuit capiti solius Jesu pontificis, sicut capiti Romani pontificis imponitur tiara triplici corona distincta, quam vulgus regnum vocat, ob causas quas mox afferam. Unde Chaldæus vertit: Facies coronam magnam. Et Septuaginta vers. 14: Corona erit. Quare videtur hæc corona Jesu fuisse una totalis, ex aliis partialibus conflata, vel iis instar duplicis aut triplicis diadematis redimita, ut significaret duplicem Jesu dignitatem et potestatem, scilicet ecclesiasticam et civilem, puta pontificatum et principatum; aut triplicem, id est multiplicem, plenam et omnimodam. Post reditum enim e Babylone summa potestas tam laica quam sacra fuit penes pontifices, uti superius docui ex Josepho, lib. XI Antiq. cap. IV, et patet in Machabæis, qui simul fuere pontifices et principes populi; atque in Eliacim, sive Joacim pontifice tempore Judith, qui contra Holophernem quasi princeps Judæos disposuit, jussitque ut obsiderent angustias montium, per quos hostis transiturus erat, Judith XV. Hinc in historiis Joseph et Esdræ, lib. II, 12, ac fastis publicis, Jesu posteri et successores describuntur, non Zorobabelis. Ita Abulensis in I Paral. cap. VI, Quæst. VIII, Genebrardus in Chronol., Sanchez et alii. Arias censet coronas hasce partiales fuisse materia plane distinctas, scilicet unam fuisse ex auro, alteram ex argento: Aurea, inquit, significabat pontificatum, argentea principatum. Hic enim illo est inferior, uti et est argentum auro. Alii duas integras coronas hic fabricatas censent, scilicet unam pro Jesu pontifice, alteram pro Zorobabele principe, utramque ex auro et argento inter se commixtis. Ita Hebræi, S. Hieronymus, Remigius, Albertus, Hugo et a Castro. Verum Zorobabelis hic nulla fit mentio: tota enim prophetia dirigitur ad Jesum pontificem: «Pones, inquit, in capite Jesu.» Quare vel una corona duabus minoribus cincta et distincta ejus capiti imposita fuit; vel, si mavis duas totales, dicito successive, scilicet primo unam, deinde alteram illi impositam, uti censent Cyrillus, Theodoretus, Rupertus, Lyranus, Vatablus et Clarius; sicuti imperator nunc primo coronatur corona ferrea, deinde argentea, denique aurea. Concinnior tamen et augustior erit forma, si eam dicamus fuisse unam, sed duabus aut tribus partialibus redimitam, qualis est Pontificis Romani. Hic enim triplicatam gestat coronam: primo, quia est sponsus et princeps Ecclesiæ, quæ est victrix, triumphatrix et regnatrix totius orbis; secundo, quia regem Christum quasi vicarius repræsentat: sicut ergo regnum Christi supereminet omnibus regnis, ita æquum fuit hoc diadema eminere inter omnia diademata; tertio, quia tribus orbis partibus, Asiæ, Africæ, Europæ præest; quarto, quia ternarius symbolum est æquitatis summæ, quæ requiritur in Pontifice: trias enim est prima sedatio discordantis dyadis, ac libramentum numerorum, justitiæ et rerum omnium; quinto, quia repræsentat S. Trinitatem, cujus est sacerdos et pontifex; sexto, quia trias significat omnium virtutum rerumque consummationem, quæ fuit in Christo, et suo modo debet esse in Pontifice. Ovidius, de coronæ dignitate verba faciens lib. V Fastor., sic canit: Illa datos fasces commendat eburque curule: Illa coronatis alta triumphat equis. Tum quia corona monet pontificem et principem perfectæ et excellentis virtutis, scilicet nil in eo esse debere, quod non omnibus numeris completum sit et absolutum; coronæ enim forma est absolutissima, utpote circulus in orbem ubique rediens. Rursum eum debere actibus heroicis radiare instar solis; solis enim coronam radiatam capite gerit. Nam, ut ait Virgilius in epigramm. De Sole oriente: Sol insigne caput radiorum ardente corona, Promit ab æquoreis Tethyos ortus aquis. Denique hic exclamare libet illud Prudentii Peristephanon: O triplex honor, o triforme culmen, Quo nostri caput excitatur orbis. Orbis christiani decus perenne! Hæc est illa majestatis sublimitas, efficacitas triverticis, trini, inquam, illius et incomparabilis diadematis; ita Paschalius De Coronis, lib. IX, cap. ultimo. Similes ergo videntur fuisse hæ coronæ Jesu filii Josedec, quia repræsentarunt coronas et regnum Christi, æque ac illud idem repræsentat corona triplex Pontificis: illa itaque hic in coronis Jesu Pontificis fuit typice figurata et adumbrata, præsertim quia עטרות ataroth, id est coronæ, est plurale, non duale, ac proinde plures, tres potius, quam duas significat. PONES IN CAPITE JESU FILII JOSEDEC, — pontificis: de hoc enim ad litteram loquitur; non enim poterat eam imponere capiti Orientis, id est Christi, ut aliqui volunt; Christum enim videre et tangere non poterat Zacharias, utpote nondum natum. Itaque ad litteram jubet hic illi Deus, ut coronam duplicem, vel triplicem imponat capiti Jesu, quasi pontifici et principi; tum ut ad litteram significet, eum in novo hoc templo fore gloriosum, itaque eum ad fabricam ejus perficiendam et ornandam animet; tum ad mysterium, scilicet ut typus sit Jesu Christi pontificis et regis, ejusque sacerdotium et regnum repræsentet. Christum enim fuisse regem patet Psalm. II, 6: «Ego autem constitutus sum rex.» Et Luc. I, 32: «Dabit ei Dominus Deus sedem David patris ejus: et regnabit in domo Jacob in æternum.» Eumdem fuisse pontificem patet ex Psal. CIX, 4: «Tu es sacerdos in æternum secundum ordinem Melchisedech;» ac idipsum docet Apostolus tota epistola ad Hebræos. Porro corona est insigne et stemma pontificis, æque ac regis, tum quia uterque est quasi Deus quidam terrestris in summo dignitatis, æque ac regiminis fastigio collocatus. Deorum enim olim propriæ erant coronæ. Mystice, pontifices et principes, qui instar Christi pontificatu et principatu, quem ab eo acceperunt, recte funguntur, imponunt coronam pontificiam et regiam capiti Jesu Christi: quia ejus sacerdotium et regnum quod in Ecclesia obtinet, promovent, adaugent, condecorant. Hujus rei symbolo viginti quatuor seniores quasi patriarchæ et pontifices tam novi quam veteris Testamenti, Apoc. IV, 10, «procidebant ante sedentem in throno, et mittebant coronas suas ante thronum, dicentes: Dignus es, Domine Deus noster, accipere gloriam, honorem et virtutem.» Idem pro suo modulo faciunt sancti martyres, sacerdotes, religiosi, virgines, adeoque fideles quilibet, dum luctando cum mundo, carne et diabolo, eos superant, de iisque triumphant, dum ad ardua virtutum conscendunt, dum heroica opera patrant. Quando ergo vincis acrem tentationem, quando calcas suggestionem diaboli, quando frenas motus iræ, quando calcas superbiam, gulam, libidinem, acediam, coronam capiti Christi imponis; qua magis ille decoratur et gaudet, quam si auream vel gemmeam ipsi adornares. Hoc est quod ait Isaias cap. LXII, 3: «Eris corona gloriæ in manu Domini, et diadema regni in manu Dei tui.» Porro hæ coronæ offeruntur ab iis qui a Babylone in Jerusalem, id est a peccato ad statum gratiæ per pænitentiam revertuntur: «quia nobis proficientibus, inquit S. Hieronymus, et reversis ad meliora, per singulas virtutes nostras Dominus coronatur, imo nobis virtute pænitentiæ coronatis, Salvator in singulis coronam accipit.» Sic Apostolus Philippensibus ait cap. IV: «Gaudium meum et corona mea.» Multo magis Deus de sanctis dicat: Vos estis gaudium et corona mea; ac vicissim sanctus quisque animam suam ad Dei laudem et gratiarum actionem excitans, de eo dicat cum Psalte Psalm. CII, 4: «Qui coronat te in misericordia et miserationibus,» q. d. Deus est qui tuis ipsis misericordiæ et virtutum operibus, quæ in ejus honorem quasi coronam contexis, teipsum coronat. Quid enim sunt aliud nostra opera bona, nisi Dei dona? ait S. Augustinus.
6:12
12. ECCE VIR ORIENS. — Hebræi apud S. Hieronymum, Theodoretus, Remigius, Albertus et Hugo per Orientem accipiunt Zorobabelem, qui in Babylone quasi emortuus, inde rediens quasi oriri et reflorescere cœpit, dum populi redeuntis factus est princeps. Unde censent ei alteram coronam a Zacharia fuisse impositam. Sic ergo totum hunc versum ei applicant et explicant: Zorobabel cum Jesu quasi novum germen, novusque populi sol, ædificabit templum Domino et perficiet, alteramque coronam gestabit, quia ipse habebit solium ducale ad regendum res populi civiles; sicut Jesus sacerdos habebit solium pontificale ad moderandum res sacras. Porro inter hos duos, puta inter pontificem et principem erit consilium pacis ac summa unio. Verum to Oriens, hebraice צמח tsemach, id est germen, est nomen proprium Christi, uti ostendi cap. III, 8; ibi enim, æque ac hic, omnis sermo ad Jesum filium Josedec, antitypum et antionymum Jesu Christi, dirigitur, nec ulla Zorobabelis fit mentio. Unde Chaldæus vertit: Ecce vir cujus nomen est Messias; sic et Rabbini veteres apud Galatinum, lib. III, cap. XVI. Sic et S. Hieronymus, Haymo, Albertus, Rupertus, Vatablus et Lyranus, qui tamen unus perperam per Orientem accipit quoque Jesum filium Josedec. Jam sensus est, q. d. Hanc coronam impono tibi, o Jesu, fili Josedec, non propter te, sed propter Orientem, id est Christum, ut scilicet ejus typum geras, ejusque sacerdotium et principatum repræsentes. Vatablus censet Christum vocari Orientem, quia ipse recens natus «proficiebat ætate, et sapientia, et gratia apud Deum et homines,» ut ait Lucas; et quia crevit in Ecclesiam, uti mox dicam. Unde Syrus vertit: Ecce vir, et nomen ejus Ortus, et de subter orietur; Arabicus Alexandrinus: Ecce vir, nomen ejus Ortus, festinabit repente, et ædificabit domum Domino. ET SUBTER EUM. — Hebraice mittachtan, id est de sub eo orietur, q. d. Christus erit et vocabitur Oriens: quia sub Christo, et ex Christo, quasi radice orietur, et germinabit quasi furtim et sensim sine sensu, multitudo ramorum, id est fidelium, adeo ut se propaget in ingentem arborem; ipse enim ædificabit templum, id est Ecclesiam, Domino. Ita S. Hieronymus. Unde Chaldæus vertit: Christus nomen ejus, qui revelandus est, et magnificandus, et ædificaturus templum Domini. Hoc est quod ait Christus Joan. cap. XII, 24: «Nisi granum frumenti cadens in terram, mortuum fuerit, ipsum solum manet; si autem mortuum fuerit, multum fructum affert.» Unde S. Bernardus serm. 15 in Cant.: «Moriatur igitur granum, et surgat gentium seges.» Symbolice Lyranus: In nativitate, inquit, Christi, subter eum qui Deus est orietur, et nascetur ut homo; et vice versa subter homine oriente et nascente, orietur quasi et nascetur Deus. Deus enim nobis ortus et quasi natus est, cum natus est homo Christus, in quo latebat divinitas, quæ hypostatice sibi uniendo humanitatem, cum ea tacite quasi nasci et oriri videbatur in terra. Tropologice, S. Gregorius lib. XX Moral. cap. XVIII, vel, juxta aliam editionem, cap. XXI: «Oriens, ait, est nomen ejus. Nam quia ab oriente lux surgit, recte Oriens dicitur, cujus justitiæ lumine nostræ justitiæ nox illustratur.» Audi et S. Ambrosium lib. De Paradiso, cap. III: «Paradisus, ait, erat secundum Orientem in Eden, id est secundum Christum, qui jubar quoddam æternæ lucis effudit, et est in Eden, hoc est, in voluptate.» Anagogice Rupertus: In resurrectione, inquit, Christus futurus erat Oriens; quia deinceps semper futurus in ortu, nunquam in occasu. Nam cum fuerit mortuus, apud inferos orietur timentibus nomen Domini; et ascendens, terræ cœloque orietur vivus, ut nunquam jam moriturus, et per eum in multitudine credentium dilatabitur, et in gloria resurgentium magnificabitur. Rursum subter se orietur, id est virtute non aliena, sed propria, puta divinitatis suæ, resurget, et sparget se suamque Ecclesiam per totum orbem. Denique S. Chrysostomus, homil. in hæc Zachariæ verba, in fine tom. I, aliter legit et explicat, nimirum sic: Ecce vir Oriens nomen ejus, sub umbra ejus orietur sol; ipse veniet ad salvandum populum suum. «Quale, inquit, nomen Oriens? Delectabile, dulce, suave. Hoc semper appetamus, ut conversi ab Occidente, intenti ad Orientem, agnoscamus Deum omnipotentem. Sub umbra ejus orietur sol. Et vere sub umbra ejus orta est claritas divinitatis ejus, qui in sole posuit tabernaculum suum. Quia lux venit in mundum, radiavit mentibus nostris obscuris, declarata sunt terra, manifestata sunt occulta, tenebrosa aperta, ut lux oriretur nobis. Quia qui sedebamus in tenebris et umbra mortis, lux orta est nobis. Sol iste non est nubilosus, nec obtectus, non ascendens et descendens; sed ille sol justitiæ, qui totum cardinem mundi adventu suo splendificavit, quid aliud egit, nisi ut Patri et sibi faceret populum peculiarem, dato pignore Spiritus Sancti?» ET ÆDIFICABIT TEMPLUM DOMINO. — Alludit ad templum reædificatum a Jesu et Zorobabel, q. d. Sicut hi reædificant templum Salomonis materiale: ita Oriens, id est Jesus Christus, ædificabit templum spirituale, puta Ecclesiam christianam Deo. Unde id ipsum iterata asseveratione confirmat, dum subdit: «Et ipse exstruet (hebraice est idem verbum quod ante, sed in futuro, puta יבנה iibne, id est ædificabit) templum Domino,» q. d. Omnino ipse uti incipiet, ita perficiet ædificium templi, id est Ecclesiæ Dei. Mystice, hac iteratione significatur duplex templum, scilicet Ecclesia militans et triumphans, ædificanda a Christo. Ita S. Hieronymus, Rupertus, Lyranus, Clarius et Vatablus.
6:13
13. ET IPSE (Oriens, non Zorobabel, ut volunt Hebræi et Theodoretus, sed Christus) PORTABIT GLORIAM, — puta coronam gloriæ, scilicet gloriosi pontificatus et regni, juxta illud Psalm. XX, 4: «Posuisti in capite ejus coronam de lapide pretioso.» Unde explicans, subdit: «Et sedebit, et dominabitur super solio suo, et erit sacerdos super solio suo.» Hanc autem gloriam inchoate Christus adeptus est in hac vita; unde significat hic Propheta quatuor quadrigas, id est monarchias, desiisse in regnum Christi, de quo ait: «Dominabitur super solio suo,» sed plene hanc gloriam, dominium et regnum consecutus est Christus post resurrectionem, quando superata morte, peccato et dæmone, triumphans ascendit in cœlum, ibique sedet ad dexteram Patris, quasi Rex regum, et Dominus dominantium, ducens post se agmina sanctorum omnium ad gloriam et triumphum æternum. Ita S. Hieronymus, Rupertus, Arias et Vatablus. Hanc Christi gloriam in Apocal., cap. V, 12, spectavit S. Joannes, cum angelos sanctosque omnes ei acclamantes audivit: «Dignus est Agnus qui occisus est, accipere virtutem, et divinitatem (nomen famamque divinitatis, ejusque gloriam, cultum et adorationem), et sapientiam, et fortitudinem, et honorem, et gloriam, et benedictionem.» Et mox: «Et omnem creaturam quæ in cœlo est, et super terram, et sub terra, et quæ sunt in mari, et quæ in eo, omnes audivi dicentes: Sedenti in throno et Agno benedictio, et honor, et gloria, et potestas in sæcula sæculorum. Et quatuor animalia dicebant: Amen.» Vide ibi dicta. Ubi S. Joannes videtur alludere ad hunc locum juxta Septuaginta, qui pro gloriam vertunt, virtutem, de quo S. Hieronymus: «Ab alio, inquit, ἐπιδοξότης, ab alio ἐπιπρέπεια, ab alio ἀφιτά, ab alio δόξα scribitur, quæ vel inclytum, vel decorem, vel virtutem, vel gloriam sonant,» quæ omnia et plura complexus est S. Joannes. ET CONSILIUM PACIS (id est summa pax, unio et concordia; hanc enim conciliat consilium prudens, et hæc omni consilio est tuenda et conservanda), ERIT INTER ILLOS DUOS, — scilicet inter Jesum pontificem et Zorobabelem principem, inquiunt ex Hebræis S. Hieronymus, Theodoretus, Remigius, Lyranus et Hugo. Verum nulla Zorobabelis hic facta est mentio: unde ipse cum Jesu demonstrari nequit per pronomen demonstrativum illos. Dico ergo to illos demonstrare duos thronos, sive duo solia, scilicet pontificatus et principatus; licet enim solium latine sit generis neutri, tamen hebræum כסא kisse, id est thronus vel solium, est generis masculini. Ita S. Hieronymus, Rupertus, Vatablus, Clarius et Arias. Vel potius magisque apposite ad rem, æque ac ad versionem Latinam, to illos demonstrat principem, qui, ut præcessit, «sedebit et dominabitur super solio suo,» et pontificem, de quo mox subdit: «Et erit sacerdos super solio suo,» q. d. In Christo summus erit consensus et concordia inter principem sedentem in solio regali, et pontificem sedentem in solio pontificali; quia Christus utrumque erit, et utramque dignitatem pontificatus et regni in se conjunget: cujus rei typo Jesus filius Josedec, vers. 11, duplicem accepit coronam, sacerdotii scilicet et principatus, ut utramque potestatem in Christo uniendam portenderet. Antea enim cum hæ potestates essent divisæ, sæpe inter pontifices et reges erat lis et dissensio, ut patet ex libris Regum. Aliqui sic exponunt, q. d. Summus erit consensus inter Jesum Josedec et Jesum Christum, qualis est inter imaginem et exemplar, inter ideam et fabricam, inter typum et antitypum. Verum hoc typicum et mysticum est potius quam litterale et genuinum. Prius ergo quod dixi, litterale est, cui favet Syrus, qui vertit: Et consiliarius (consilium dans et consilians) pacis erit inter duos eos; et Arabicus Antiochenus significantius: Et regnum pacis erit super eos omnes; et Arabicus Alexandrinus: Et erit consilium concordiæ inter eos.
6:14
14. ET CORONÆ ERUNT HELEM ET TOBIÆ, etc., — q. d. Postquam imposueris capiti Jesu coronas jam dictas, eas depones, et consecrabis, ponesque in templo, incisis in eis nominibus illorum quatuor virorum, qui ad eas aurum et argentum obtulerunt, scilicet Helem, Tobiæ, Idaiæ et Hem, ad perpetuam eorum memoriam; quia coronæ hæ deinceps habitaturæ sunt in templo, id est in domo pontificis, q. d. Pontifex qui præerit templo, deinceps præerit et regno, eritque rex vel princeps: tum ut sint «memoriale,» ut scilicet æterna sit eorum memoria et laus, qui hac oblatione tam Jesu filii Josedec, quam in eo Jesu Christi regnum et sacerdotium tacite agnoverunt, illudque professi ei se et sua consecrarunt. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Remigius et Lyranus. Nota: Qui vers. 10 dictus est Holdai, hic vocatur Helem; et qui ibidem dictus est Josias, hic vocatur Hen. Erant autem binomii. Porro hæc nomina, quia breviora, potius quam prima illa longiora, coronis incisa fuerunt. Moraliter, disce hic quam gratum sit Deo opes suas offerre templo, et personis illi dicatis, utpote quorum nomina donis incidi velit, ad perennem illorum famam et gloriam, ut hisce coronis non tam Deus, quam ipsi offerentes a Deo coronari videantur. Mystice S. Hieronymus: Holdai, inquit, hebraice interpretatur deprecatio Domini; Tobia, bonus Domini, vel placens Domino; Idaia, notus Domini. Pro Holdai posuit Helem, quod interpretatur somnium: et in quarto loco addidit Hen, id est gratia; quia Daniel cap. II, Dei invocatione et gratia, somnii Nabuchodonosoris interpretationem est consecutus. Tradunt enim Hebræi Holdai, Tobiam, Idaiam et Hem fuisse Danielem, Ananiam, Azariam et Misaelem. Mystice ergo his etymis significatur quod iis qui ad Dominum accedunt, eumque deprecantur, ac Deo placent, ideoque Deo cogniti sunt, detur Hen, id est gratia, et dona, quæ gratiæ nomine significantur: ac Helem, id est somnium, id est sponsæ deliciæ, ac quies in Domini complexu et sinu, juxta illud Cant. V, 2: «Ego dormio, et cor meum vigilat.» Et cap. III, 5: «Adjuro vos, filiæ Jerusalem, per capreas cervosque camporum, ne suscitetis, neque evigilare faciatis dilectam, donec ipsa velit.» Huc accedunt Septuaginta, qui pro Holdai vertunt, exspectantes; pro Tobia, utiles; pro Idaia, cognoscentes. Unde sic transferunt: Corona autem erit exspectantibus, et utilibus ejus, et qui cognoverunt eam, et in gratiam filii Sophoniæ, et in psalmum in domo Domini. Quæ explicans S. Hieronymus sic ait: «Corona, id est insigne victoriæ cum Christus fuerit coronatus, his quoque repromittitur, qui exspectant eum (juxta illud Pauli II ad Timoth. IV, 8: In reliquo reposita est mihi corona justitiæ, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex: non solum autem mihi, sed et iis qui diligunt, ideoque exspectant adventum ejus) et intelligunt utilitatem captivitatis quondam suæ, et noverunt Dei universa mysteria, ut sint in gratia filii Sophoniæ, id est visitationis Domini. Et qui in Babylone dicebant: Super flumina Babylonis, ibi sedimus et flevimus, cum recordaremur Sion, postquam reversi fuerint in Jerusalem, accipiant psalterium, et tympanum, et canant in Ecclesia Domini: et qui per majora peccata longe fuerant a Judæa et confessione verissima, per singulos profectus suos ædificent domum Domini. Fient autem omnia quæ promissa sunt, si Dominum audire voluerint, et acta pænitentia in bonis operibus manserint.» Unde Tertullianus lib. IV Contra Marcion. cap. XXXIX, legit: Corona autem erit eis qui toleraverint, q. d. Tolerantia pariet patientibus et martyribus coronam. Moraliter, discant hic principes se colere debere concordiam cum Ecclesia et Pontificibus, utpote quorum dignitas illis sit inferior et subalterna, adeoque connexa et unita in Christo, «ut nec regale fastigium sacerdotalem deprimat dignitatem, nec sacerdotii dignitas regale fastigium; sed in unius gloria Domini Jesu utrumque consentiat,» ait S. Hieronymus; tumque se fortunatos et felices fore. Sic Saul felix fuit, quamdiu monitis Samuelis obedivit: at ubi ab iis descivit, vita et regno se suamque familiam privavit. Sic Joas, quamdiu Joiadæ paruit, pius et fortunatus fuit; at ubi ejus filium Zachariam occidit, mox et ipse occisus est, II Paral. XXIV, 25. Sic Osias, quia invasit sacerdotium, adolens thymiama, lepra percussus est, II Paralip. XXVI, 19. Sic Jeroboam, Achab, Jehu cæterique reges Israel, quia a pontificibus et templo schisma fecerunt, omnes ad unum regno et vita mulctati sunt. Sic Constantinus Sylvestri documenta secutus, gloriosus evasit. Sic Gratianus, Valentinianus, Theodosius, S. Ambrosii discipuli et asseclæ, nomen celebre in terra et cœlo consecuti sunt. Sic Carolus Magnus mirus Romanæ Ecclesiæ, æque ac Pontificis cultor et propugnator, victoriis rebusque gestis Magni cognomen est adeptus. Principes ergo sequantur illud consilium, imo mandatum, quod S. Ludovicus, rex Franciæ sapiens, æque ac pius moriens suo filio et successori Philippo testamento reliquit: «Esto, inquit, semper et per omnia devotus ac obediens Romanæ Ecclesiæ et Pontifici, eumque colas ut patrem spiritalem.» ET QUI PROCUL SUNT, — q. d. Qui a Jerusalem et templo distant, et in locis remotis habitant, incitati tum aliorum, tum illorum quatuor virorum, qui aurum e Babylone attulerunt et templo obtulerunt, exemplo, memoria et gloria, afferent et ipsi sua dona, ad promovendam fabricam et ornatum templi. Ita Hebræi, Theodoretus, S. Hieronymus, Remigius, Albertus et alii. Sic Darius et Artaxerxes ad templum miserunt sumptus et oblationes, ut narrat Esdras lib. I, cap. VI et VII. Allegorice, q. d. Cum Christus ædificabit Ecclesiam, in eaque a Deo quasi coronabitur Pontifex et princeps, venient ex longinquis orbis partibus Gentiles, qui eousque remoti fuerant a Deo, Christo, cœlo et salute, ut hanc ejus Ecclesiæ fabricam promoveant. Ex Gentilibus enim creati sunt episcopi, doctores, pastores, etc., qui Ecclesiam Christi verbo et exemplo ædificarunt et propagarunt. Ita S. Hieronymus, Rupertus et Arias. Hoc est quod ait Apostolus Ephes. II, 13: «Vos qui eratis longe, facti estis prope in sanguine Christi.» Unde infert vers. 17: «Ergo jam non estis hospites, et advenæ, sed estis cives sanctorum, et domestici Dei.» Hos venientes a longe prævidens Isaias, cap. LX, 1, exsultat et clamat: «Surge, illuminare, Jerusalem: quia venit lumen tuum, et gloria Domini super te orta est. Leva in circuitu oculos tuos, et vide: omnes isti congregati sunt, venerunt tibi: filii tui de longe venient, et filiæ tuæ de latere surgent.» ET SCIETIS, — q. d. Cum videbitis hæc mea oracula reipsa compleri, ac præsertim ex remotis urbibus et gentibus confluere turbas ad templum, in eoque sua munera offerre, tunc scietis me Zachariam, qui hæc prædixi, id non ex me, sed a Deo missum et inspiratum prædixisse, simulque credetis ea quæ de Oriente, id est Christo, prædixi, me ex Deo prædixisse, ac proinde eadem pari certitudine suo tempore fore complenda; sunt enim hæc verba Zachariæ de Christo, ut patet; non Christi de seipso, uti censuit Eusebius lib. V Demonstr. cap. V. ERIT AUTEM HOC, — q. d. Hæc prospera et gloriosa templo, et consequenter vobis, o Judæi, obvenient, sed sub hac conditione, nimirum si Dei legi vocique obedieritis; sin ei sitis inobedientes et rebelles, nolite me falsitatis accusare, si hæc sua meaque promissa revocet Deus. Ita Theodoretus. Mystice, q. d. Si Christum Christique vocem et doctrinam audire et recipere volueritis, o Judæi, cognoscetis me vera de eo sub nomine Orientis, ejusque templo, id est Ecclesia, vaticinatum esse, ac omnium ejus bonorum, quæ ipse e cœlo in terram secum deferet, fietis participes: sin eum repuleritis, ipse bona hæc sua a vobis revocabit, et transferet ad gentes.
6:1
In visione antecedenti vati exhibita est theocratia eiusque bona quae in peccatorum deletione, in pace et felicitate consistunt. Earum rerum «ontemplationi magna cum aàdmiratione et stupore inhaesisse propheta censendus est, ita ut iis mens eius atqueattentio plane fuerit occupata. Quare ut ad novam visionerg percipiendam aptus fiat, excitatione aliqua ab angelo facta opus est :
6:4
v. 4 « Et reversus est angelus qui loquebatur ?n me et suscitavit me quasi virum qui suscitatur de somno suo » ; — cum tam explicite notetur et reversus est angelus, videtur allusio fieri ad 2, 3; ibi egressus est angelus i. e. in visione recessit ab intima illa cum vate quasi cohabitatione, quae verbo loquentis in me designatur, ita ut vates angelum cerneret aliquo spatio a se disiunctum. Nunc igitur angelus ad intimam illam cohabitationem revertitur, id quod etiam colloquio instituto confirmatur, quod in hoc capite eodem modo habetur, uti 1, 19 seq., dum a 2, 3-3, 10 talis collocutio non adsit. Et statim signum edit praesentiae suae angelus; suscitat i. e. ad novam visionem percipiendam efficaciter excitat et disponit vatem, a stupore et admiratione prioris visionis mentem eius excutiens (cf. Hier. Rib. Lap. Men.) et ad magnam novae rei attentionem et vigilantiam provocans (S. Cyr.)..- Cum explicite dicatur quasi virum... non erit cum Schegg et Trochon de somno cogitandum, quo propheta refectus fuerit et ex quo ab angelo suscitetur. Si cui somnus placuerit, de tali explicet quem Ieremias in visione se dicit esse expertum : « ideo quasi de somno suscitatus sum et vidi, et somnus meus dulcis mihi » (Ier. 34, 26) i. e. visionem suam et altissimam ac suavissimam rerum contemplationem dulcem somnum Zdicit. Angeli reditum Alb. intelligit non de loco ad locum, sed solum de ostensione Anius visionis ad ostensionem alterius. Át ipsam visionem ab angelo tutelari et interlocutore ei esse exhibitam, non dicitur; sed visionis ostensae explicatio ei subministratur ab eo angelo. Etiam Sanct. angeli reditum eum in modum accipit, ut is qui nunquam recesserat novum praesentiae suae vestigium et testimonium ediderit. Iam ad visionem oblatam ut oculos mentis defigat, eum hortatur et cum . eum suscitasset, certe etiam eius mentem exacuit et ei novam quandam et altiorem vim addidit (Lap.) ; v. 2 « et dixit ad me : quid tu vides? et dixi : vidi, et ecce candelabrum aureum totum et lampas eius super caput ipsius et septem lucernae eius super tllud. et septem infusoria lucernis quae erant super caput eius, v. 3 et duae olivae super illud, una a dextris lampadis, et una a sinistris eius » ; — cernit igitur vates candelabrum totum ex auro factum eum fere in modum, quo in sanctuario templi candelabrum erat (cf. Ex. 25, 31-40; 31, 1'1-23), at aliquibus rebus mutatis ; nam super candelabrum erat lampas eius i. e. ex hebr. lecythus vel lenticula eius, phiala, vas aliquod concavum et sphaericum ad oleum continendum (cf. Mar. Men. Gord. Calm.) ; ex hoc vase ad singulas candelabri aurei [ucernas, in quihus ellychnia insunt, oleum ad nutriendam flammam deducitur per totidem $nfusoria,i. e. per tubulos vel parvos canales seu fistulas sive meatus. Super eo eminebant duae olivae ad dexteram et ad sinistram lampadis i. e. vasis olearii gphaerici, quae olivae oleum subministrare censendae sunt vasi illi oleario in summitate candelabri conspicuo. Id ex ipsa arborum ratione vasioleario adstantium consequitur et etiam clarius enuntiatur iníra v. 19; nam conspiciuntur duae spicae olivarum, i. e. duo rami oleis pleni, quisunt iuxta duos canales per quos oleum olearum in vas illud sphaericum et concavum maius iugiter infunditur (cf. Vat. Mar. Calm.). rint quadraginta novem infundibula. Repetitione enim hebr. numerana Cistibntiet exprimuntur, communiter quidem sine * particula, at etiam cum ea, uti 2 Sam. 41, 90. 4 Chron. 20, 6 (cf. Schegg, Keil). Sed cum talis numerus aequo maior videatur, alii septem et septem quatuordecim explicant, alii per anadiplosin ita dici senüunt, ut affirmationis gratia iteretur : septem, lucernae super illud, septem, inquam, sunt et septem infusoria (cf. Vat. Sanct. Lap.). Ceterum notandum est, quamvis codices hebr. omnes habeant hanc repetitionem (— unus omittit * particulam ; cf. Sehegg) et ea etiam cernatur apud Syrum et Chald., illam tamen apud LXX non exprimi, neque eius fleri mentionem in commentariis S. Hier. Si septena infundibula assumere placet, designatur singulis lucernis abundantissime oleum affluere ad magnas flammas nutriendas '*. Huius symboli explicationem vates ab angelo interprete exquirit; v. 4 « et respondi et aio ad angelum qui loquebatur in me, dicens : quid sunt haec, domine mi?
6:5
v. 5 et respondit angelus qui loquebatur in me, et dixit ad me : numquid, nescis, quid sunt haec? et dizi : non, domine mi »; — « angelus eum nescire illorum significationem propemodum obstupescit et num vere nesciat, interrogat. Propheta ignorantiam aperte confitente et tarditatem suam non erubescente obscuritatem visi deinceps enucleat et tamquam ex imagine manifesta et in oculis incurrente scopum in ea latentem explanat » (S. Cyr.) ; fortasse rectius dices cum Zib. repetitionem ab angelo fieri, ut vatem praeparet ad attentius audiendum et studium discendi acuat ; alii tamen cum S. Cyr. admirationem angeli expressam cernunt, quod vates ea non statim perspiciat, quamvis prophetiae eiusargumentum spectent, et comparant Ioan. 3, 10: « tu es magister in Israel et haec ignoras » (cf. Lap.)? Iam explicatio visionis per angelum subditur :
6:6
v. 6 «et respondit et ait ad, me Üicens : hoc est verbum Domini ad. Zorobabel dicens : non in exercitu nec in robore, sed. in spiritu meo, dicit Dominus ezercituum » ; — «sermo Dei ad Zorobabel ipse est interpretatio visionis », uti optime dicit S. Hier. ; cum enim, prout notat TAheod., propheta percontaretur, quarum rerum figura et aenigmata essent, quae fuerant demonstrata, angeli responsio necessario illarum refert explanationem, eam quidem non per singula membra incedentem et ut ita dicam verbalem, formalem, verum rei summam exprimentem et realem. Ne igitur confidat in exercitu vel apparatu bellico et humana fortitudine; non hisce res esse gerendas, non ad horum normam rempublicam esse instituendam, verum omnia esse dimetienda, gerenda, administranda in spiritu Dei ; Dei favorem unum esse adminiculum, Dei voluntatem unam normam. Proinde indoles spiritualis surgentis novae theocratiae quam maxime indicatur. H&ec verba, ut monet S. Cyr., ducem revocant ab humanis frivolisque cogitationibus, eum deterrent ab expeditionibus bellicis, ne tali ratione adminiculis humanis et humano modo theocratiam stabiliri posse opinetur, et omnia in uno Dei auxilio et consilio esse constituenda docent. Haec verba Zorobabeli tamquam tessera proponuntur, qua in omni negotio et in tota rerum administratione ac gubernatione utatur et qua unice omnia disponat et in restituenda theocratia laboret. Pars prior clare quoque proponitur Mich. 5, 10-14; pars altera Soph. 3, 1'] et saepe. Ex hac norma generali statim pro conditione praesenti applicatio fit ;. omnia obstacula scil. et impedimenta quae templi fabricam obruere videntur, iri superatum et remotum : v. "1 «quis tu mons magne coram Zorobabel? in planum! et educet lapidem primarium et exaequabit gratiam gratiae eius » ; — pars prior promissionem continet amplam : etsi Zorobabeli opponantur montes, obstacula gravissima, potestates adversariae vel gentes quae eum ab opere incepto theocratiae restituendae retrahere et impedire conentur, haec omnia uno verbo ac nutu Dei dissipabuntur; mons ille subito tolletur et in planum redigetur. Mos loquendi per interrogationem et brevis atque abruptus per modum imperii et iussionis valde est emphaticus; depingit, quantopere summum quodque obstaculum quasi nihil sit despiciendum et quam facile ac cito a Deo possit removeri et quam certo sit auferendum. Montem magnum multi interpretantur diabolum (S. Hier. Cyr. Rup. Rib. Sa, Tir.; regnum chaldaicum (?) vel diabolum Aib.) ; alii generatim adversarios vel vim hostilem ! (Theod. M. Sanct. Lap. Men. Gord.) vel speciali ratio-. ne gentes templi fabricam impedientes (Theod.) ; omnes isti simul intel: liguntur, quia quidquid Zorobabeli eiusque operi negotium facessere possit a Deo conterendum promittitur. Ita scil. spiritus Dei suam exhibet efficaciam (cf. Is. 40, 4 ; 49, 41. Ier. 51, 25). Hoc vero auxilium particulari ratione cernetur in templi fabrica quam Zorobabel feliciter perficiet : et educet lapidem primarium. Hac locutione intelligi templi fabricam, omnes consentiunt. Sed quid proprie sit. educere lapidem capitis vel primarium, non ita obvium est. Multi intelligunt illum qui totum aedificium absolvat, lapidem culminis, qui in fastigio collocetur ad finem fabricae imponendum (cf. Sanct. Lap. Gord. Calm. Keil, Trochon). Verum num talis lapis supremus ad fastigium absolvendum revera notus erat veteribus? Valde dubito ; nam de fornice aedificando, in quo talis lapis summus et opus concludens adhiberi solet, hoc loco certe non est sermo. Quare significatio de lapide angulari erit retinenda (cf. Rib. Ros. Ges. Thes. 1951, Schegg) ; is vero educetur et tamquam lapis angularis revera consistet, si aedificium ei innititur ; quare fabricae templi continuatio et absolutio indicari videtur. Haec autem eductio fit ex hebr. cum faustis acclamationibus adstantium : gratia, gratia ei i. e. feliciter sit positus, faveat ei Deus (cf. Rib. Sanct. Mar. Calm.). Sensus iste ex hebr. planus est ac facilis; obscurus ac impeditus ex vulg. exaequabit gratiam gratiae eius; explicant : gratiam et splendorem huius templi aequalem faciet gratiae prioris (cf. Sanct. Men.) ; at hoc verum non est ; si templum consideras, inferius est priore; si dignitatem eius ex Agg. 2, 8, superior erit gloria eius ; alii : decus addet decori (Calm.); alii : beneficium fabricae absolutae erit aequale beneficio inchoationis; ea prosperitate perficiet, qua coepit (Tir. Gord.) etc. S. Hier. secutus esse videtur versionem graecam ; ieót»tz Jápttog wdpita aote etiam Aq. habet ££taocst x áprroc, ut legitur M. 16 c, 3003, vel ex Middeldorpfio p. 558 ktoosost xéprra* vel, uti Field (Orig. Hex. IT, 1020) rem exhibet : Aq. &&soctt Xápitoc — cod. 86 syrohexaplaris affert Aq. &££cost X&ptv. nomine ££:0060s« pro verbo male habito —, Sym. 506; Xáptv aot/, — cod. 86 aoto0. —, Theod. &arámavciw, xaránavocu avt — cod. 86 a9:». Unde hebr. niNn derivarunt a nm) aequale, planum esse, non à N'U vel potius ix. Ceterum vocem nNUn $. Hier. vertit Is. 22, 2 clamorem, item Iob 39, 7. Syrus totam sententiam reddit : et protulit lapidem praecipuum aequalitatis et xniseritordiaó ; id quod S. Ephraem de concordia accipit et amore subditorum in ducem Zorobabel. Chald. autem hanc partem ita explanat : revelabit (Deus) Christum suum, cuius nomen dictum est ab aeterno et qui dominabitur in omnia regna. Manifesto lapidem primarium interpretatur Messiam. Audita angeli explicatione v. 6 ratio visionis accuratius est perpendenda. Quae angelus explicavit, certefacem praeferre debent ; at ea valde brevia sunt et concisa, ita ut Lap. scribere non dubitet : «symbolum candelabri explicat angelus, sed tam concise et obscure, ut Oedipo sit opus ». Quid candelabrum sibi velit, optime explicabimus, si cum Rib. advertimus, Apoc. 4, 20dici: « candelabra septem septem ecclesiae sunt ». Unde candelabrum symbolum est populi theocratici. Candelabrum in sanctuario positum et iugiter accensum coram Domino apte designat populum theocraticum, qualis esse debet, lucens scil. coram Domino et lucem cognitionis divinae ad tenebras ignorantiae et iniquitatis dispellendas aliis diffundens et afferens. Quare discipulos suos Christus vocat lucem mundi, omnesque exhortatur : luceat lux vestra etc., et S. Paulus dicit homines christianos lucere sicut luminaria in mundo (Phil. 2, 15). Cum igitur candelabrum aureum obiiciatur menti prophetae eo sane consilio, ut ex ea visione Zorobabel dux edoceatur (— v. 6 hoc est verbum Domini ad Zorobabel —), hoc symbolo designatur, qualis ex Dei voluntate esse debeat theocratia instaurata ; debet scil. esse sicut candelabrum in sanctuario iugiter ardens et lucens coram Domino ; ex qua re indoles . theocratiae spiritualis clare elucet ; neque enim symbolo bellico neque re mundana theocratia exprimitur, sed re sacra ad Dei cultum pertinente et in sanctuario collocata. Ex auro totum erat candelabrum confectum ; quo facile declaratur, quanto in pretio sit apud Deum populus theocraticus, sed simul eo symbolo admonitio continetur, ut se purum ac sanctum conservet populus Dei. Septem lucernis est instructum ex similitudine cum candelabro in sanctuario ; septem lucernis vel varia exhibentur et multiplicia opera, quibus populus lucere debeat coram Deo v. g. septem virtutibus (tribus theologicis, cardinalibus quattuor, i. e. omnibus) vel quovis tempore i. e. sugiter theocratia coram Deo lucens ; numero emim septenario tempo- 'is divisiones apud Hebraeos reguntur hebdomadum vid. annorum sabbaticorum et annorum iubilaeorum et in universum sacer iste numerus multitudinem atque copiam designat (vide ad Mich. 5, 5). Ut autem septem lucernae lucere possint per totidem canales eis oleum subministratur, velex textu hebr. singulis per septenos canales i. e. quam abundantissime. Oleum apte designat influxum et gratiam divinam ; est enim oleum, unctio symbolum virtutis, fortitudinis, roboris, laetitiae, quae infusione et communicatione spiritus Dei animis hominum induntur (cf. Ps. 29, 5; 44, 8; 88, 21. Is. 61, 3) ; inde actio unctionis regum et sacerdotum et unctio fidelium per Spiritum sanctum (2 Cor. 1, 21. 4 Ioan. 9, 20. 29'1) explicatur. Oleum lucernis continuo affluens eandem exhibet imaginem ac vitis iugiter sucum suum transfundens palmitibus (cf. Ioan. 15, 1. 5). Oleum autem continuo affluit ex una ampulla, in quam ex duabus olivis immittitur. Duae olivae vel duo rami oleis pleni per duos tubos oleum suum transfundunt in unam ampullam, ex qua omnibus lucernis praesto est. Accedit igitur symbolica repraesentatio maxime ad rerum naturam ; oleum enim exoleis exprimitur. Duae olivae vel duo rami oleis pleni ab angelo v. 14 explicantur « duo filii olei qui assistunt Dominatori universae terrae » ; et sunt duae dignitates theocraticae per quas Deus suae gratiae auxilia populo suo communicari vult, sacrum scil. regimen et sacerdotium ; ista assistunt Domino, quatenus ab eo sunt instituta, ut iis demum regnum Dei in terris constituatur, propagetur et homines persacrum imperium et sacerdotium expientur, reconcilientur cum Deo, erudiantur in viis Domini et efficaciter ad Deum ordinentur et dirigantur. In sacerdotio et sacro imperio vel in duplici potestate sacerdotali et regali omnis theocratia quasi in suo cardine vertitur; hanc duplicem potestatem Deus in vetere instituit, eandem Christus in nova retinuit et ex indole novae et gublimioris theocratiae altiore acsublimiore dignitate, auctoritate, effica- ' cia exornatam voluit. Per hanc duplicem potestatem demum verissime . oleum, ope cuius lucerna lucet coram Deo et hominibus, distribuitur ; per eam enim hominibus, veritas et gratia communicatur i. e. illustratio intellectus et robur voluntatis, ut et agenda cognoscant et quae cognoverint opere exsequi valeant. Quantopere id in nova theocratia, i. e. in novo foedere verum sit, expositione non indiget, cum constet bona supernaturalia fidelibus per duos illos canales via ordinaria ex Christi institutione affluere ; idem autem, quantum umbrae et figurae ratio postulat vel patitur, in vetere theocratia obtinuit. Regnum et sacerdotium instituit Deus, ut utriusque ministerio fideli et populus regatur et Deo tamquam populus sanctus sistatur. Neque significatione carere videtur, quod duae olivae in unum vas olearium oleum infundunt, ita ut ex uno omnes lucernae alantur. Duae enim hae potestates non solum intime inter se nectuntur, sed etiam ex Dei consilio et natura rei virtutem et efficientiam suam ita unire debent, ut unus aliquis fons auxiliorum coelestium pro populo exsistat. Sunt quidem sacrum imperium et sacerdotium instrumentum duplex, quorum utrumque proprios habet effectus; at nihilominus actiones eorum in unum convergunt et ut habeatur totus effectus qui ad finem requiritur, Scil. ut adsit sanctitas illa lucens coram Deo et hominibus, opus est actione utriusque coniuncta, sicuti opus est pro vita rationali intellectu et voluntate, pro vita supernaturali veritate et gratia. Quantum hoc verum sit in theocratia novi foederis i. e. quantopere potestas iurisdictionis et ordinis inter se compleant, iuvent, unum fontem auxiliorum integrum pro fidelium necessitatibus constituant, adeo manifestum est, utinnuisse sufficiat. | Igitur hoc symbolo candelabri et olivarum indoles spiritualis theocratiae quam clarissime exprimitur. In sanctuario coram Deo lucet candelabrum ; aluntur eius lucernae duplici illa potestate theocratica, quae qua talis ! a Deo est instituta, nomine et auctoritate Dei agit et a Deo vim et virtutem accipit. Quare angelus v. 6 veram symboli significationem iis verbis est complexus, quibus omnia esse agenda, dimetienda indicat non auxiliis et normis humanis, sed virtute illa et regula, quae spiritu Dei constituitur. In novo autem foedere cum Christus sit rex et sacerdos et ab eo omnis potestas regiminis sacri et sacerdotii ultimatim sit derivanda, in manifesto est positum, in quantum valeat angeli monitum : uno spiritu Christi cuncta geri et animari. Haec symboli explicatio commendari videtur, quia 1? verbis angeli omnino concordat, ita ut ea non sint nisl necessaria conclusio ex re repraesentata ; 2? apte et obvie ad res in visione exhibitas accommodatur ; 3* magnam partem iam a veteribus est proposita. Candelabrum enim Ecclesiam interpretantur S. Hier. Cyr. Rib. Sanct. Sa, Lap. Est. Men. et iam S. Hier. explicite asserit, ab ecclesiasticis viris in commentariis hanc tradi explanationem ; duas autem olivas esse regnum et sacerdotium tradunt Theod. Theod. M. lacobus edessenus (legitur in opp. S. Ephraem, II p. 289), Sanct. Lap.;iis quoque iure adnumerantur ii, qui Iesum sacerdotem et Zorobabelem intelligunt : S. Ephr. Barh. Mar. Men. Tir. Gord. Calm., quia in istis duobus potestatem theocraticam exhiberi ac repraesentari omnino censent. Ceterum in explanatione magna cernitur varietas. Iam S. Hier. postquam varias explanationes proposuit, ita concludit : « haec ut quivimus et ut vires ingenioli nostri ferre potuerunt, locuti sumus, et Hebraeorum et nostrorum varias opiniones breviter perstringentes ; si quis melius immo verius dixerft, et nos libenter melioribus acquiescimus » (M. 95, 1447). Delectum aliquem ex variis expositionibus esse faciendum et aliqua a nullo adhuc dicta adiungi oportere, etiam Rib. asserit : « decerpam itaque in hac visione et in reliquis quae supersunt, quod mihi in unoquoque videbitur probabilius, et addam alia quae deerunt, ut plenam atque integram expositionem habeamus » ; et Sanct. fatetur : «incidimus in locum qui diu optima torsit ingenia, neque tamen e multis explicatio est ulla quae curioso ac studioso lectori omnino satisfaciat ». Plerisque visio symbolica reddebatur explicatu difficilior, quia in summitate . eandelabri lampadem ardentem adesse ex textu graeco et latino censebant hancque Christum interpretabantur ; ita viam sibi occluserunt, qua quid sibi vellent duae olivae intelligerent (cf. Cyr. Rup. Rib. Sanct. Est.). Unde duas olivas ad merum fere ornatum adstare facile quis coniectare posset ; illas Moysen et Eliam, legem et evangelium, Iudaeos et gentes, Enoch et Eliam, immo et Filium Dei et Spiritum sanctum interpretati sunt (cf. apud S. Hier. Cyr. Alb. Rib. Est.) et etiam ii, qui regnum et sacerdotium exponebant, veram symboli vim non clare efferunt, quia ab olivis oleum derivari ad alendas lucernas non attenderunt, vel quia lampadem Christum interpretantes ab olivis in Christum oleum derivari tamquam rem àbsurdam reiicere cogebantur. Alii in candelabro non Ecclesiam cernunt, verum divinam gratiam et providentiam (Theod. Theod. M. Mar. Tir.), vel Christum (Rup.), vel spiritum Dei . (Schegg). Unde in lucernis quoque et infusoriis explicandis in varias partes discedunt. Divinae providentiae assiduitatem, perpetuitatem, liberalitatem Teod. cernit adumbratam, item Schegg ; Cyr. vero Apostolos, Rib. iustos et septem sacramenta ; sim. Sanct. etc. Ad explicationem quam proposuimus prope accedunt Calm. Trochon. (ef. etiam Reinke, Die mess. Weissag. IV, 9. p. 52), praeter eos qui, ut supra com- - memoravi, saltem rei summam eodem fere modo accipiunt interpretantes cande labrum de Ecclesia et duas olivas de regno et sacerdoti:
6:8
Repetita assertione eonfirmatur promissio v. "1 data. Specie et figura quadam theocratiae proposita et indole eius in universum depicta apte subiungitur, quaenam sint praecipuae Zorobabelis partes in eo opere. Ut enim theocratia vetus rite restituatur, et consistat, praeprimis opus est templo (vide quae dicta sunt in prolegg. ad Aggaeum) ; unde
6:9
v. 8 « Et factum est verbum Domini ad, me dicens : v.9 manus Zorobabel fundaverunt domum istam et manus eius perficient eam ; et scietis quia. Dominus ezercituum misit me ad vos » ; — verba sunt angeli, uti patet quia se dicit missum a Domino exercituum ad nuntium hunc perferendum ; cf. 9, 9; non esse verba prophetae ex eo colligitur, quia sermo integer a v. 8-10 propter v. 11 ad angelum loquentem referri debet. Ex templi autem restitutione agnoscant et pro certo habeant, reliqua quoque quae de theocratia dicta sint suo tempore certo iri impletum. Templi fundamenta iecit Zorobabel « anno secundo adventus eorum mense secundo » Esd. 3, 8-13; verum mox a gentibus opus inceptum impediebatur, Esd. 4, 1-5. 24 : « tunc intermissum est opus domus Domini in Ierusalem et non fiebat usque ad annum secundum Darii regis Persarum ». Post vaticinia et admonitiones Aggaei, quae fiebant anno secundo Darii mense sexto die primo et mense septimo die vigesimo primo (Agg. 4, 1-2, 10), haec visio mense octavo novos addidit animos et nova etiam calcaria ad opus Dei aggrediendum. Subiungit angelus parva et exilia initia non esse parvi facienda; adfore opem divinam copiosam :
6:10
v. 10 « quis enim despexit dies parvos ? et laetabuntur et videbunt lapidem stanneum in manu Zorobabel. Septem isti oculi sunt Domini qui discurrunt in universam terram » ; — hebr. quis enim despexit diem rerum parvarum? i. e. diem quo solummodo res parvae fiunt ; dicuntur dies magni, parvi metonymice, in quibus magna vel parva contingunt !, vel qui sunt viles et despecti prae magnis et magnificis illis, quibus Salomon aedificavit templum prius (Lap.). Monet 1. Uti CAald. addit : propter aedificium quod sit exiguum. igitur angelus, ne parva initia templi rerumque difficultatem veriti animis cadant, ne illa contemnant aut grandia enasci posse negent. Cum enim tam praeclaris vaticiniis, quae hisce visionibus continentur, per Deum erudiantur et erigantur, quis audebit parva illa initia flocci facere et quis non potius firma fide et fiducia sibi persuadebit, Deum qui ez fihilo condidit universa, ex parvis initiis magnificam esse educturum molem, quo eius potentia et gratia tanto magis eluceat, quanto minus spes aderat ex subsidiis humanis ? Interrogatio ergo quis... est indignantis et prohibentis vel admirantis post talia promissa posse quemquam cum pusillanimitate de rerum conditione exili angi et perturbari. Quid potius praestandum sit et quid aequus rerum iudex sentire debeat, effert dicens : cum laetitia et gaudio videbunt perpendiculum ! in manu Zorobabelis i. e. aedificantem cernent laetabundi; cum enim perpendiculum mittitur, iam paries fit (Rib. Sanct. Lap. Sa, Mar. Men. Tir. Gord. Calm.). Et eos iuremerito laetari debere declarat addens, septem oculos Domini dirigi in tale opus i. e. septem angelos Domini qui adstant coram Domino et praecipui sunt rerum administratores Deique in gubernatione ministri, opus illud suo favore prosequi, suis auxiliis promovere (cf. Rib. Sanct. Lap. Tir. Calm.) ; cf. 3, 9. Apoc. 5, 6 dicuntur septem oculi « septem spiritus Dei missi in omnem terram » ; quare etiam h. l. de angelis esse interpretandum censemus, dum alii curam et providentiam Dei ita depingi volunt (cf. S. Cyr. Theod. Theod. M. Mar. Trochon), vel septem moderatores et principes iustos vel septem Spiritus sancti operationes (S. Ephr.), vel septem declarari lucernas (Schegg). In alium sensum interrogatio inflectitur a S. Hier. : «qui despexerint dies parvos (hoc autem refert ad regiam potestatem, ut commoneat Zorobabel et Iesum et populum aedificantes templum Dei nequaquam adversarios timere prohibentes, sed audire Dominum cohortantem), ex eo quod, despiciunt regale fastigium, laetabuntur et videbunt auxilium Salvatoris » ; sim. Haimo. Aliter S. Cyr. : « si quis parvos et paucos dies medios despexerit sive nihili duxerit dilationem non moestus propter hoc, omnino omni laetitia replebitur ». Theod. Theod. M. legunt non puxe&c fiépoc, sed i.xxedc diesque longos refert Theod. ad annos septuaginta, per quos Deus despiciens lerusalem ad vastitatem urbem condemnarit, Theod. M. moneri censet audientes, ne putent vaticinia haec multo post tempore esse eventura. i: Secundum accentuationem textus hebr. mas. ita iungitur : cum laetitia vi- dent perpendiculum in manu Zorobabel septem illi, oculi Domini, isti discurrunt per omnem terram. Est ergo oppositio : homines parva illa initia despiciunt, verum enimvero septem spiritus Domini laetantur, prospicientes scil. ad quam laetum exitum illa sint perducenda; vel quis audeat despicere, dum spiritus coelestes laetantur ? Sensus hic utique non erit spernendus, eumque recentiores fere sequuntur (cf. Ros. Keil, Trochon). At veteres : LXX, Syrus, Chald. coniungunt, uti S. Hier. atque hic modus ex ipsa verborum collocatione simplicior est ac planior etiam in hebr., quare etiam Hitz. fatetur prope esse ad manum, ut quis verba isti septem cum sequentibus coniungat. Responsione angeli v. 6. 9 intellexit vates candelabrum lucens symbolum esse theocratiae per Dei spiritum instaurandae hancque instaurationem expostulare femplum, quippe quod sit vehiculum cultus divini, unionis omnium inter se et pignus coelestium beneficiorum Deique cum populo suo commercii. Restat, ut de duabus olivis quaerat; v. 41 «et respondi et dizi ad eum : quid. sunt duae olivae istae ad. dexteram candelabri et ad sinistram etus ? v. 49 et. respondi secundo et dixi ad eum : quid sunt duae spicae olivarum quae sunt iuxta duo rostra, aurea, in quibus sunt suffusoria ez auro »? — secunda quaestio priorem magis determinat; perspexit enim vates, olivarum significationem potissimum eo contineri et repraesentari, quod duobus ramis oleum infundunt in duos tubos vel canales ; in hebr. enim legitur : quid duae spicae olearum quae iuxta, duos canales aureos e[fundentes de se aurum? i. e. duae spicae vel, ut S. Hier. bene explicat, duo rami sunt super duo rostra aurea, quae graece uo5ec?peg appellantur, vel sunt « in manu duarum narium » !, imminent duobus epistomiis et ista epistomia effundunt aurum i. e. liquorem auri instar flavum et fulgentem ?, oleum i igitur purissimum ac optimum desuper ipsis (hebr.) defluens ex ramis olearum (vel ut hebr. etiam concipi potest : oleae demittunt de se liquorem aureum). Cur secundo vates interroget, varie explicant ; angelum noluisse respondere, quare vatem denuo atque instantius rogare, censent S. Hier. Sanct. Men. Tir. Calm. et addit Lap. angelum tacuisse, ut in propheta acueret desiderium cognoscendi symbola. Quaestionis immutationem aliter explanat S. Cyr. : « duas olivas 2. Haecque metaphora obvia esse potest Hebraeis, apud quos oleum wm i. e. splen- nominavit in principio ; sed mentis oculo acutius visa intuitus non amplius oliyas sed ramos olivarum nominat ». Censet Rib. : « quia alia quaerenda occurrerunt antequam angelus respondeat, omnia quaerit, ut ad omnia respondeat, quamvis ille ad praecipuam solum quaestionem respondeat cetera prophetae relinquens meditanda et ex dictis intelligenda ». Repetita quaestio certe indicium est . magno teneri vatem rem penitus perspiciendi desiderio (cf. S. Cyr.). Angelus mirari videtur, quod olivarum symbolum vates non perspiciat, cum tamen sciat, unde theocratiae divini favores affluant et qua duplici potestate divinitus ordinata consistat ; v. 13 « et ait ad. me dicens : numquid nescis, quid sunt haec? et dixi : non, domine mi; v. A&et dizit : isti sunt duo filii olei qui assistunt Dominatori universae terrae » ; — cf. v. S et explicationem ad v. 6 datam; filii olei dicuntur, quia vocatione Dei et unctione spiritus Dei ad munus theocraticum vocantur. Sunt qui: olivas duas regnum et sacerdotium, duos ramos Zorobabel et Iesum sacerdotem, utpote eo tempore munera illa obeuntes designari volunt (cf. Theod. M.). Domino assistunt; «assistentia hoc loco familiaritatem et promptam voluntatem ad ei obtemperandum ministrandumque significat » (S. Cyr. sim. Rib.). Sicut visione tertia (cp. 3) Iesus sacerdos, ita hac visione quarta Zorobabel dux sollemniter de munere suo edocetur. Aptissime post urbis aedificationem (cp. 2), ea exhibentur, quibus Deus uti vult ad theocratiam instituendam et quibus ipsa theocratia potissimum constat. Ita in ipsis visionibus adest nexus et certa quaedam rerum inter se consequentium series. Anc. — In volumine seu longa charta volante cernit vates maledictiones quibus Deus peccatores est deleturus (5, 1-4). Ipsam dein videt, iniquitatem quasi colligi atque recondi in modio et a terra sancta asportari in terram Sennaar, ubi stabilem figat sedem (5, 5-11). Ostensa est prophetae urbis aedificatio templique instauratio simul cum utriusque potestatis theocraticae, sacerdotalis scil. et civilis, sanctificatione et ad munus obeundum institutione sacra. Id in antecedentibus capitibus considerandum nobis est propositum. Iam ut theocratia plena et perfecta sua forma absolvatur et absoluta prophetae menti sistatur secundum imaginem suam coelestem, relinquitur, ut populus theocraticus ab inquinamentis purus et integer exhibeatur. Sanctitas enim illa, quam indolem esse theocratiae perspeximus et quam in Iesu sacerdote et Zorobabel duce adumbratam et institutam vidimus, etiam in populum redundare debet, cui haec praeprimis doctrina est inculcanda, vera demum sanctitate sola, non sanguinis cognatione unumquemque beneficiorum restitutae theocratiae fore participem. Quare in priore huius visionis parte iudicium Dei ostenditur gravissimum, quo impii maledictionibus . obruti funditus delebuntur. Salutari enim timore omnes percelli oportet, quo efficaciter a peccatis retrahantur ; est enim initium sapientiae timor Domini ; simulque cavendum est, ne Iudaeis falsa quaedam fiducia atque praesumptio propter generis iudaici electionem et. adoptionem "divinitus factam inhaereat ; ad quod quam proni fuerint, tristis illa experientia Christi tempore facta abunde docet : nos filii Abraham sumus, quo uno titulo se Deo gratos esse regnique eius heredes quasi necessarios se iactare solebant. Quare quae sors etiam intra theocratiam peccatores maneat, prophetae ostenditur ; v. 4 « Et conversus sum et levavi oculos meos et vidi, et ecce volumen volans ; v. 9 et dizit ad. me : quid tu vides? et dizi : ego video volumen volans ; longitudo eius viginti cubitorum et latitudo - etus decem cubitorum » ; — hebr. intellige : et iterum levavi oculos eos; rursus scil. mens eius et attentio avocatur ad aliam visionem percipiendam ; videt autem volumen volans i. e. volumen expansum et volans vel magnam quandam membranam ad iustum volumen more veterum cirea cylindrum convolvendum aptam peraerem ferri. Quam visionem ut attente consideret, angelus interpres monet. Accuratius eam intuitus vates longitudinem latitudinemque quanta sit deprehendit. Numeros igitur non fortuito et quasi casu poni, ex angeli interrogatione colligi videtur ; interrogat enim angelus, postquam vatesiam oculis mentis volumen volans percepit, qua interrogatione nihil aliud innuitur, nisi ut. attente speciem oblatam qualis sit consideret et singula quaeque notet ac sibi describat contemplatione. Sed quid numeris istis lateat, difficile dixeris. Vix tibi satisfactum senties, si qui dicunt magnitudinem .ac multitudinem maledictionum designari in genere, quae tantam requirant membranamin qua scribantur (Mar. Tir. Gord.). Si numeros istos in sacra historia inquisierimus, eos deprehendimus 1* in structura sanctuarii tabernaculi, quod Ex. 26. 36 describitur ; 2^in porticu templi quam Salomon aedificavit (3 Reg. 6, 3) ; 8* in figura cherubim in templo ; erant enim decem cubitorum altitudinis (8 Reg. 6, 23-26) eorumque alae viginti cubitis extendebantur (2 Par. 3, 11) ; 4^ in altari aeneo holocaustorum, quod erat viginti cubitorum longitudinis et decem cubitorum altitudinis (2 Par. 4, 4). Ad unum ex istis allusionem fieri, probabile videtur. Apparet scil. maledictionis scriptura eadem mensura, qua Iudaeis olim exhibebatur reconciliationis et expiationis instrumentum in altari holocautomatum, vel qua sanctuarium et aditus ad sanctum sanctorum erat institutum ; utrumque negligunt peccatores; quare iis eadem mensura et iusta talionis poena maledictio pro- . ponitur. Quare numeros hos ad sanctuarium et altare holocaustorum (illud tabernaculi, templi Salomonis hoc) referri, non plane incongruum videtur. In porticu autem Solomonis typicam significationem adesse vix tibi persuadebis ; facilius similitudinem vel analogiam potius e contrario in cherubim exploraveris ; uti enim illa templi erant ornamentum et arcam foederis obumbrantia tegebant et quasi custodiebant ; ita populus theocraticus debuit esse in Dei habitaculo et consistere coram Deo quasi ornamentum sacrum ! in nomen et in laudem etin gloriam eius et. tamquam fidelis foederis eiusque legum custos. Quod si negligunt, iure merito maledictio eis apparet in mensura cherubim, custodum ac vindicum foederis et ultorum scelerum (cf. Gen. 3, 24). ad portam templi ex qua volumen egredi videbatur (cf. apud Lap. et Tir.) ; alii ad terram Iudaeam, cuius longitudo duplo et amplius maior sit quam latitudo ; «nam ut ait S. Hier. in ep. ad Dardanum, a Dan usque Bersabee quaeest longitudo illius vix 160 millium in longum spatio tenditur; latitudo autem a loppe usque Bethlehem 46 millibus constat » (Lap. ; cf. Vat. Men. Tir.). Alii mensuram ad rationem peccati et poenae referunt ; latitudinem peccati adesse, cum ad plures extendatur, uti furtum et periurium, quia plurimi laedantur; longitudinem autem cum quis multum temporis maneat in peccato; poenam quoque habituram esse latitudinem i. e. perventuram ad multos, sed multo longiorem fore eius durationem etc. ; cf. Rib. Sanct. Numeros casu appom nihilque designari censet Schegg esseque delectos addit tamen, quia Hebraei numerum quintum non amaverint ; decem perfectionis esse numerum, quinque imperfectionis ; quare decem et quinque hoc loco non fuisse apta, unde viginti et decem esse selecta. Demum res secundum mensuram et normam sanctuarii esse diiudicandas i. e. secundum leges divinitus populo datas explicant Keil et Trochon. In textu graeco non volumen legitur, sed àgézavov falx. Legerunt igitur LXX quod iam adnotant Barh. Rib. Sanct. Lap. non i530 sed 532. Uti S. Hier. refert, Aq. et Theod. verterunt $:90ipx, quae vox pellem dicit ad scribendum paratam ; Sym. vero xsoaA&; capitulum. Est eadem vox quae legitur Ps. 39, 8 jn capite libri scriptum est de me i, e. in volumine libri (Buchrolle). Et quid tale volumen significet et contineat, angelus declarat v. 8 «haec est maledictio quae egreditur super faciem omnis terrae ; quia omnis fur sicut ibi scriptum est iudicabitur, et omnis iurans ex. hoc similiter iudicabitur » ; — exhibetur volans, eo quod Dei vindicta sem per imminet capiti sceleratorum Dei tantummodo praestolans annutum, ut involet peccatores (cf. Lap.); uti iam bene advertit Rup. : « prophetiae praesentis ordo postulat faciem omnis terrae hic intelligi universitatem terrae iudaicae quae legem accepit» (cf. Rib. Sanct. Lap. Sa, Mar.) Tales autem minae proponuntur, ut poenarum comminatione audientes exterreantur et efficaciter a peccatis retrahantur, ne ullo pacto sibi impunitatem promittant (cf. Cyr. Theod. Theod. M. Rib. Sanct.). Hisce simul patefit, qualem populum Deus sibi eligere velit et quid a reducibus potissimüm exspectet. Duo peccata farti et periurii nominantur, vel ut hisce omnia peccata in Deum et homines commissa comprehendantur ; « nam quia universa lex et prophetae ex his verbis pendent: diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo et diliges proximum tuum sicut teipsum, sub furto et periurio omnem speciem peccati complexus est» (Theod. sim. TAeod. M. Barh. Sa, Mar. Lap. Men. Tir. Calm.), vel ut ex prima et altera decalogi tabula unum pro reliquis peccatis enumeretur (Tir. Gord.), vel quia ludaei reduces propter paupertetem hisce criminibus ! magis erant expositi (Lap.). S. Hier. sensum textus hebr. bene expressit vertens sícuf ibi scriptum est. Ad verbum habes : quía omnis fur hinc scundum illud (scil. volumen) ezstirpabitus et omnis iurans (scil. perierans) illinc scundum illud exstirpabitur ; hinc, illinc ex una et altera parte i. e. volumen illud interius exteriusque est inscriptum maledictionibus in furta et in periuria, uti iam intellexerunt Pagninus, Vat. Mar. Santc. (ef. apud Lap. et Rib. quoque) et aliqui recentiores (cf. Keil). Alii hinc referunt ad terram Iudaeae : hinc scil. eiicietur vel quicumque in hac ferra furatur (cf. Schegg). Verbum np3 h. l. ea significatione sumendum erit qua Is. 3, 26. evacuari ; proprie E dicit purum esse, mundari ; inde auferri emundatione explicari potest, quasi everri ; LXX vertunt $«0vx2025e1at, Chald. 'po vapulabit ; veteres fortasse 7122 legisse, conjectura est apud Ros. Ges. Thes. p. 910, Iam quantae efficaciae futura sit maledictio ibi scripta, declaratur v. 4 « educam illud, dicit Dominus exercituum, et veniet ad domum furis et ad domum turantis in nomine meo mendaciter et commorabitur in medio domus eius et consumet eam et ligna eius et lapides eius » ; — i. e. describitur maledictio non obiter percutiens vel cito transiens sed quae apud impium stabilem figat sedem eumque et res ipsius stirpitus deleat atque consumat ; agit scil. per modum anathematis (2?) quo omnia fun-- ditus exstirpanda erant, « et est sane mirifica exaggeratio divinae vindictae quae sic grassatur in sceleratorum domo, sicut ignis in arida materia » (Sanct.). Itascil. Deus suam declarat sanctitatem, qua scelus omne summe abominatur, ita zelum suum quo pro theocratia zelatur (cf. 1, 14), et iram magnam qua irascitur in omnes theocratiae hostes, etsi sanguine iudaico prognati sint. Tali comminatione iam praeluditur iudicio messianico : « ipse enim quasi ignis conflans et quasi herba fullonum ; et sedebit conflans et emundans argentum et purgabit filios Levi et colabit eos » (Mal. 3, 2) ; « cuins ventilabrum in manu sua et permundabit aream suam » (Matth. 3, 12). Solummodo pios ad theocratiam adscribi Deumque a regni sui beneficiis malos excludere exclusosque miseriae tradere, symbolica repraesentatione vati ostenditur. Ipsa autem visio ei pignori est et documento, Deum veram sanctitatem in electo suo populo esse excitaturum impietate semota. Proinde haec quoque visio docet, qualis sit apud Deum vera theocratiae species atque forma, spiritualis scil. remota iniquitate, quae ex terra sancta longe amandatur. Quae indoles spiritualis cum adeo frequenter apud prophetas delineetur, iuremerito animum subit admiratio, quod ludaei tam parum de ea intelligentes aliam prorsus rerum conditionem victoriis et pompa illustrem sibi sint tam pertinaciter polliciti. Adeo est. difficile ad spiritualia mentes transferri. Angelo duce et monitore etiam haec visio prophetae offertur ; v. 5 « Et egressus est angelus qui loquebatur in me et dizit ad. me : leva oculos tuos et vide, quid est hoc quod. egreditur » ? — cum angelus v. 8 agens inducatur, supponi debet eum ab intima illa in animo prophetae habitatione egressum prophetae apparuisse; inde est quod dicitur et egressus est, quod alii de nova visione exhibenda explicant (S. Cyr. Men.) ; at angelus interpres non offert visionem, sed oblatam explicat, uti res constanter proponitur. Etiam hic angelus prophetam solum monere dicitur, ut attentionem vertat ad id quod egreditur i. e. quod eius in aspectum venit et ei repraesentatur (Sa, Men.), quod ideo egredi dicitur, « quia movebatur seseque spectantis oculis offerebat, qua ratione in dramate de scena egredi in proscenium dicuntur actores » (Sanct. Rib.). Vates non statim deprehendit, quid sibi obiiciatur spectandum : v. 6 « et dizi : quidnam est? et ait : haec est amphora egrediens. Et dixit : haec est oculus eorum $n universa terra » ;, — primo angelus ipsam symboli formam declarat : id quod apparet est epha (hebr.) ; videt scil. in terra (v. 9) vates apparere epha, mensurae genus pro aridis communissimum apud Hebraeos « fere par medimno attico 48 choenicas sive senos modios capienti ', eodem in metiendis rebus aridis valore quo in liquidis bat seu amphora » (Fürst C.). S. Hier in comm. amphoram sive mensuram in aere ferri explicat. Dein angelus significationem mensurae indicat : haec est oculus eorum i. e. hic est aspectus, haec forma et figura peccatorum qui sunt in terra hac, in Iudaea ; tali specie eorum sors repraesentatur. Quomodo id fiat, sequentibus statim declaratur : v. '1 « et ecce, talentum plumbi portabatur, et ecce mulier una. sedens in, medio amphorae ; v. 8 et dizit : haec est impietas. Et proiecit eam in. medio. amphorae et misit massam plumbeam 1n os eius » ; — notat S. Hier. : « pro talento plumbi in consequentibus legimus lapidem plumbi ? ; ipse est igitur lapis plumbi qui et talentum plumbi, quod nos manifestius exprimentes massam vel sphaeram plumbi interpretati sumus » ; visa est igitur massa vel discus magnus plumbi in aere ferri ; in ipso modio (epha) mulier apparuit; hanc angelus « praecipitem misit in medium amphorae... et talentum plumbi in modum gravissimi lapidis mittit in os amphorae » (S.Hier.). Mulier haec impietatem repraesentat angelo interpretante ; « typus enim voluptatis et etiam infirmitatis est mulier et omnis iniquitas non aliter committitur nisi voluptate aliqua ad malum inescante et infirmitate mentis ad hoc consentiente... pingitur ergo et congruenter valde gpecie mulieris iniquitas » (S. Cyr. sim. Theod. Alb. Rib. Sanct.). Cur peccatores specie mulieris exhibeantur, forte non incongrue referes ad parabolam apud Ezechielem propositam de duabus sororibus (cp. 23) vel ad imaginem satis in usu positam populum Israel peccatorem tamquam mulierem infidelem et adulteram traducendi (cf. Is. 4, 21. Ier. 2, 20. Ez. 46, 31. Os. 2, 5). Cur in epha, in mensura, colligatur iniquitas, explicari potest cum plerisque, quia Deus quandoque certam peccatorum Scelerumque mensuram et copiam exspectare dicitur, antequam in gentem integram poenas devolvat ; ita Gen. 15, 46 : « necdum enim completae sunt iniquitates Amorrhaeorum usque ad praesens tempus » (cf. S. Cyr. Theod. Rib. Sanct. Lap.). Sicut itaque docente Domino in saeculorum fine angeli colligent de regno Dei omnia scandala et eos qui faciunt iniquitatem et, mittent eos in caminum ignis (Matth. 43, 40. 41), ita hic in visione angelus scelera collecta in mensura includi perhibetur actione ad id accommodata et sensibus vatis proposita. Iam ostenditur eiusmodi peccatoribus non esse sedem et locum in regno Dei, in terra Domino sancta et ab ipso electa, verum illos iri eiectum ut habeant sortem cüm inimicis Dei et osoribus Dei eamque stabilem et permanentem : v. 9 « et levavi oculos meos et vidi, et ecce duae mulieres | egredientes et spiritus in alis earum, et habebant alas quasi alas milvi et levaverunt amphoram inter terram et coelum ; v. 40 et dizi ad angelum qui loquebatur 4n me : quo istae deferunt amphoram ? v. 44 et dizit ad me : ut aedificetur ei domus $n terra Sennaar et stabiliatur et ponatur ibi super basem suam » ; — i. e. postquam angelum vidit qui mulierem in mensura apposito disco plumbeo includit, egrediuntur i. e. apparent duae mulieres alis ciconiae (hebr.) ' praeditae, quae amphoram levant et rapido volatu, dum vehementi vento alae agitantur, illam deferunt in terram Sennaar, ut ibi mulieri i. e. iniquitati mansio stabilis , erigatur. Terra Sennaar est terra primi regni, de quo in s. Scriptura 4. Ita scil. amon recentiores fere intelligunt (cf. Rib. Calm.). Veteres vocem varie redmentio fit; ibi scil. Nemrod robustus venator coram Domino regnum suum condidit, qui filius Cusch coepit esse potens in terra (Gen. 10, 8- 10) ; ibi rebellio illa patrata est quae in aedificanda turri Babel hominum superbiam et arrogantiam quam maxime extulit, donec Deus eos dispergeret; quare terra Sennaar aptum est symbolum regionis a regno Dei alienae et solis Dei hostibus destinatae. Accedit quod Sennaar regio est inferioris Babyloniae ! ; proinde nomen ipsum exsilium et iugum captivitatis in mentem revocat. Indicat igitur Deus, etiam theocratia restituta fore ut peccatoribus instet exsilium alterum stabile, diuturnum, ut recalcitrantes eiecti et abscissi a populo electo inter adversarios Dei in terra hostili vitam agere cogantur. Ita enim Deus purgabit aream suam et qui spiritu theocratico non sunt imbuti, hos angelorum etiam ministerio punitos e regno suo eiicit iisque partem ponit et sedem stabilem figit inter inimicos Dei, quibus interitus certus est aeternus. Sancta est enim theocratia et qui non sunt sancti necessario ex ea excluduntur. Haec in universum videtur esse actionis symbolicae significatio. Singula autem quaedam accuratius erunt lustranda. In epha plerique mensuram certam et fixam cernunt, qua impleta Deus puniat. Alii exprimicensent peccatores iri collectum sicut grana frumenti in mensura. Massam plumbi punitionem vel pondus iudicii explicant (Theod. Rup.). Videtur tamen hic praecipue designare, quam certo peccatores conclusi ab ultore Deo cohibeantur, ne ultra impietatem suam in terra sancta vel propagent vel ostentent. Mulier enim quae sedet in amphora, quae igitur ibi quasi quiete degit ut in sua provincia et quae eminet super amphoram, massa hac in os amphorae iniecta et aliorum aspectui subtrahitur et intra amphoram conclusa et occulta tenetur. Hoc significare videtur, quomodo peccatores quoque et impii media in theocratia sedem figere, impietatem suam manifestare aliisque ad imitationem proponere et in iniquitate eminere aliisque dominari conentur, donec tandem a Deo cohibeantur, opprimantur, auferantur. Hoc symbolo Deus promittit se eos esse coerciturum, idque fieri ostendit per angeli ministerium ; sunt enim hi administratorii spiritus in ministerium missi propter eos qui hereditatem capiunt salutis (Hebr. 4, 14). Quare eo sensu omnino id quoque in visione continetur, quod S. Ephr. effert, offerri consolationem populo Dei eo quod polliceatur Deus ablatum iri impedimenta, quibus hostes populum infestent. | Difficilius dixeris, quid duae mulieres alatae significent. Alas habere 1. Dicunt assyriologi, *y39J esse eandem vocem ac. Sumer (Sunger) ; Sumer autem Babycernuntur, quo expeditius ac celerius munere suo fungantur et impietatem auferant. Quam celeriter et facile Deus impiorum conamina subvertere possit, in re proposita quasi in imagine cernere licet, Alas habent avis magnae immundae (cf. Lev. 41, 19. Deut. 14, 48), quibus et labori praestando et celeritati consulitur !. Mulieres eliguntur ad mulierem illam auferendam e terra sancta, forte ut innuatur, iniquitatem iusta retributione puniri per iniquitatem vel iniquos sibi ipsis esse causam ruinae et suis se iniquitatibus innodare ad interitum ; solet enim Deus capere astutum in astutia sua (Iob 5, 13. 4 Cor. 3, 19) et iniquitas solet converti in caput iniqui et in verticem eius descendere (Ps. "1, 171 hebr.). Duae cernuntur, forte ut poena gravis designetur vel ut Deo minime deesse adiumenta adumbretur, quibus omnem iniquitatem facillime re-- primat. Cum autem in terram Sennaar ut in sedem stabilem impietas ablegetyr, simul pro Iudaeis qui etiam tunc in Babylonia commorabantur, efficax continetur adhortatio, ut regionem maledicto divino percussam fugiant, sedem iniquitatis relinquant, ad terram Deo sacram et sacram cum Deo communionem se recipiant, si beneficiorum theocraticorum esse velint participes. potest. Angelus v. 6 solum exhibet in universum, ad quid visio ista tendat el quo sit referenda ; et ad hoc satis apta est expressio hebr. et latina ; quid singulatim proponatur, sequenti explicatione v. 8. 41 docetur. Quare aptus adest iu hebr. visionis et explicationis progressus, qui secundum lectionem graecam non habetur. Unde lectio difficilior per se tamquam vera h. 1. erit agnoscenda. — Syrus quidem sequitur LXX ; Chald. autem textum hebr. exprimit ; fert enim Per paraphrasin : ecce illi revelantur coram omnibus habitatoribus terrae. Dein commemorandum est, hanc visionem a non paucis non ad rem futuram sed potius ad praeteritam referri, scil. ad Israelitarum in alienas regiones factam abductionem (cf. S. Hier. Cyr. Theod. Theod. M. Alb.). Unde etiam in duabus mulieribus alii cernunt tribus decem et duas (S. Hier. Cyr. Rup. Ailb.), alii tribus luda et Beniamin (Vat. alios vide apud Lap.) ; sed iam obstat, quod istae tribus portabantur in exsilium ; quare alii tales excogitarunt, qui auctores captivitatis et. effectores abductionis erant ; v. g. Iloakim et Sedeciam (Tir.), Nabuchodonosor et Nabuzardan (Lap.), Assyrios et Chaldaeos, Persas et Graecos (Calm.), vel excaecationem et. indurationem (Rib.), vel generatim duo vitia Mar.) ; S. Ephr. et Barh. in illis cez nunt exhibitam divinam sanctitatem et vindictam scelerum ultricem. Sed de re praeterita non potest esse sermo ita, ut in ea tota ratio visionis habeatur ; nam bene sentit fiib. : « hoc tantum dico me non posse intelligere Quod plerique hanc visionem de captivitate explicant... quorsum atlinebat tam obscura prophetia de re praeterita et quae iam mutari non poterat «? Rectius est quod alii dicunt, esse visionem partim aenigma rei praeteritae, partim futu. rae (Lap. Men.) i. e. visio quidem refertur ad rem futuram, sed ipsa res futura exhibetur ad analogiam rei praeteritae ; uti scil. Deus iam semel peccatores eiecit ex terra sancta, ita etiam ex theocratia instaurata removebit impios ; punitio igitur futura imagine praeteritae demonstratur. Eo ipso quod Babylonis fit mentio, verum est etiam quod Mar. Lap. Tir. monent, eos increpari qui obliti lerusalem haeserint Babylone ; verum hoc est potius ex consequente; praecipua visionis indoles refert amoveri peccatores ex theocratia. Quid maneat peccatores, sede illa stabili in terra Sennaar exprimitur : hostibus scil. Dei adnumerantur, nihil iis prodest nativitas ex gente electa, obdurationi, excaecalioni. sunt obnoxii ; verbo uno, exclusi sunt e regno Dei et subiecti maledictionibus quibus a priscis temporibus prophetae Babylonem sunt prosecuti (cf. Is. 13, 19-22 er. 94, 37 seq. etc.). (Quare qui de futura ludaeorum excaecatione visionem hànc explicant (cf. Rup. Sanct.), rem dicunt quae utique in commoratione stabili in terra Sennaar continetur. Neque tamen visio speciali ratione spectat Antichristi tempora, uti volunt Rib. Sa, Lap, Men. Tir. Gord., sed normam exhibet generalem, qua elucet Deum semper sanctitati regni sui provisurum neque impios eius regni posse esse participes ; unde in [visione etiam non solis Dabyloniis (Theod. Theod. M.), verum potiisimum et praecipue peccatoribus ludaeis poenae perpetuae portenduntur et exsilium stabile inter gentes. Quantopere haec norma generalis caede Messiae peracta in populo Messiae inimico sit adimpleta, in manifesto est positum. Anc. — Cernit propheta in regione urbis sanctae e medio duorum montium progredientes quattuor quadrigas cum equis varii coloris; hisce Dei iudicia perferri in omnes terrae partes angelus docet ( 6, 1-8). Dein iubetur propheta accipere aurum et argentum ab exsulibus, et coronas inde factas sacerdoti imponere, typo Messiae, qui regnum sacerdotale gloriae et pacis instituet, ad quod alieni quoque confluent (6, 9-15).
6:10
… (« Jahweh conosce »), portato da molti sacerdoti: uno incaricato del secondo turno di servizio nel Tempio (I Par. 9, 10; 24,7); vari del tempo di Neemia e dell'esilio (Eid. 2,36; Neh. 7,39; 11,10; 12,6; 79,21); uno al tempo del profeta Zaccaria (Zach. 6, 10, 14).
SOFONIA (EBR. ŞĒPHANJĀH « JAHWEH PROTEGGE »)
… [Volg. 36]); un sommo sacerdote, presso il quale Geremia fu denunciato come falso profeta (Jer. 21, 1; 29, 25, 29; 37, 3), che fu poi deportato e ucciso dopo la presa di Gerusalemme (ibid. 52, 24 sgg.; II Reg. 25, 18 sgg.); un cittadino di Gerusalemme (Zach. 6, 10, 14).
6:11
IOSEDEC (EBR. JĒHŌŠĀDHĀQ E JŌŠĀDHĀQ « JAHWEH È GIUSTO »)
IOSEDEC (ebr. Jēhōšādhāq e Jōšādhāq « Jahweh è giusto »). - Padre del sommo sacerdote Gesù (Agg. 1, 1.12.14; 2, 3.5; Zach. 6, 11; Eccl. 49, 14).
6:12
Gli esuli che rientrano dall'esilio, ricostruiscono il Tempio, riprendono il culto, rinnovano il patto, sono della tribù di G.; la nuova comunità da essi formata è l'eletto Israele, legittimo erede delle promesse divine, prologo e preparazione immediata al regno messianico (Agg. 2, 6-9, 20-23; Zach. 6, 12-15; 8, 6-8, 20-23; Mal. 1, 11; 3, 1). Tale supremazia spirituale si manifestava tangibilmente nel Tempio, unico luogo dove era permesso il culto esterno a Jahweh. …
… han-Nāsiri, e i cristiani han-Nāsirim (con s). Il plurale «dai profeti» può essere inteso come «di categoria» (che sta per il singolare) oppure come includente altri passi in cui il Messia è detto germe o germoglio (semah: Ier. 23, 3; 33, 15; Zach. 3, 8; 6, 12).
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.