Christ announceth himself to be sent from heauen to teach the truth, to heale and pardon the penitent, to comforte the desolate, and streingthen the weake. 4. whose Apostles shal constantly preach iustice in al the world. 10. And his Church shal reioyce.
1The spirit of the Lord is upon me, because the Lord hath anointed me: he hath sent me to preach to the meek, to heal the contrite of heart, and to preach a release to the captives, and deliverance to them that are shut up.Lo Spirito del Signore sopra di me, perchè il Signore mi ha unto, affinchè io annunziassi a' mansueti la buona novella: mi ha mandato a curare quelli, che hanno il cuore spezzato, a predicare la franchigia agli schiavi, e a' carcerati la libertà;THE spirit of the Lord vpon me, because the Lord hath annoynted me: to preach to the milde he sent me, that I should heale the contrite of hart, and preach indulgence to the captiues, and deliuerance to them that are shut vp.Spiritus Domini super me, / eo quod unxerit Dominus me; / ad annuntiandum mansuetis misit me, / ut mederer contritis corde, / et prædicarem captivis indulgentiam, / et clausis apertionem; 2To proclaim the acceptable year of the Lord, and the day of vengeance of our God: to comfort all that mourn:A predicare l'anno accettevole del Signore, e il giorno di vendetta pel nostro Dio; perchè io consolassi tutti quegli, che piangono;That I should preach the placable yeare to the Lord, and the day of vengeance of our God: that I might comfort al that mourne:ut prædicarem annum placabilem Domino, / et diem ultionis Deo nostro; / ut consolarer omnes lugentes, 3To appoint to the mourners of Sion, and to give them a crown for ashes, the oil of joy for mourning, a garment of praise for the spirit of grief: and they shall be called in it the mighty ones of justice, the planting of the Lord to glorify him.Affinchè io rendessi ai piagnenti di Sion, affinchè io dessi loro corona in luogo della cenere, olio di letizia invece delle lagrime, il manto di gloria in cambio dello spirito di tristezza, e gli abitatori di lei saran chiamati forti nella giustizia, piantazione del Signore, ond'ei sia glorificato.that I might appoint to the mourners of Sion, and geue them a crowne for ashes, the oyle of ioy for mourning, a mantel of prayse for the spirit of sorrowfulnes: and they shal be called in it the strong of iustice, planting of the Lord to glorifie.ut ponerem lugentibus Sion, / et darem eis coronam pro cinere, / oleum gaudii pro luctu, / pallium laudis pro spiritu mœroris; / et vocabuntur in ea fortes justitiæ, / plantatio Domini ad glorificandum. 4And they shall build the places that have been waste from of old, and shall raise up ancient ruins, and shall repair the desolate cities, that were destroyed for generation and generation.Ed eglino riedificheranno i luoghi da lungo tempo deserti, e le antiche rovine faran risorgere, e ristoreranno le città devastate, e rimase sole per generazioni, e generazioni.And they shal build the desertes from the begynning of the world, and shal erect the old ruines; and shal repayre the desolate cities, that were dissipated in generation and generationEt ædificabunt deserta a sæculo, / et ruinas antiquas erigent, / et instaurabunt civitates desertas, / dissipatas in generationem et generationem.
5And strangers shall stand and shall feed your flocks: and the sons of strangers shall be your husbandmen, and the dressers of your vines.E saran pronti gli stranieri, e pascoleranno le vostre gregge: e i figli de' forestieri saranno vostri lavoratori, e vignaiuoli.And aliens shal stand, and feede your cattel: and the children shal be your husbandmen, and dressers of the vines.Et stabunt alieni, et pascent pecora vestra, / et filii peregrinorum agricolæ et vinitores vestri erunt. 6But you shall be called the priests of the Lord: to you it shall be said: Ye ministers of our God: you shall eat the riches of the Gentiles, and you shall pride yourselves in their glory.E voi sarete chiamati sacerdoti del Signore: a voi sarà dato il nome di Ministri del nostro Dio: voi sarete alimentati colle ricchezze delle genti, e della gloria di queste sarete gloriosi.And you shal be called the priestes of the Lord: to you it shal be sayd: The ministers of our God: you shal eate the strength of the Gentiles, and in their glorie you shal be proude.Vos autem sacerdotes Domini vocabimini: / Ministri Dei nostri, dicetur vobis, / fortitudinem gentium comedetis, / et in gloria earum superbietis. 7For your double confusion and shame, they shall praise their part: therefore shall they receive double in their land, everlasting joy shall be unto them.Per la doppia confusione, e vergogna vostra renderete grazie della porzione toccata a voi: per questo nella lor terra avran parte doppia, sempiterna sarà la loro allegrezza;For your double confusion and shame, they shal prayse their part: for this cause shal they receiue duble in their land, euerlasting ioy shal be to them.Pro confusione vestra duplici et rubore, / laudabunt partem suam; / propter hoc in terra sua duplicia possidebunt, / lætitia sempiterna erit eis. 8For I am the Lord that love judgment, and hate robbery in a holocaust: and I will make their work in truth, and I will make a perpetual covenant with them.Perocché io il Signore, che amo la rettitudine, e odio la rapina conversa in olocausto: ed io farò, che le opere loro siano nella verità, e con essi stabilirò eterna alleanza.Because I am the Lord that loue iudgement, & hate robberie in holocaust: and I wil geue their worke in truth, and make a perpetual couenant with them.Quia ego Dominus diligens judicium, / et odio habens rapinam in holocausto; / et dabo opus eorum in veritate, / et fœdus perpetuum feriam eis. 9And they shall know their seed among the Gentiles, and their offspring in the midst of peoples: all that shall see them, shall know them, that these are the seed which the Lord hath blessed.E sarà conosciuta tralle genti la loro semenza, e la loro stirpe in mezzo ai popoli; tutti quei, che li vedranno, li riconosceranno per esser essi quel seme, cui diè benedizione il Signore.And they shal know their seede in the Gentiles, and their bud in the middes of peoples; al that shal see them, shal know them, that these are the seede which the Lord hath blessed.Et scient in gentibus semen eorum, / et germen eorum in medio populorum; / omnes qui viderint eos cognoscent illos, / quia isti sunt semen cui benedixit Dominus.
10I will greatly rejoice in the Lord, and my soul shall be joyful in my God: for he hath clothed me with the garments of salvation: and with the robe of justice he hath covered me, as a bridegroom decked with a crown, and as a bride adorned with her jewels.Grandemente mi rallegrerò io nel Signore, e l'anima mia esulterà nel mio Dio; perchè egli mi ha rivestita della veste di salute; e del manto di giustizia mi ha addobbata, come sposo adorno di corona, e come sposa abbellita delle sue gioie;Reioycing I wil reioyce in our Lord, and my soule shal be ioyful in my God: because he hath clothed me with the garments of saluation: and with the garment of iustice he hath compassed me, as a bridgrome decked with a crowne, and as a bride adorned with her iewels.Gaudens gaudebo in Domino, / et exsultabit anima mea in Deo meo, / quia induit me vestimentis salutis, / et indumento justitiæ circumdedit me, / quasi sponsum decoratum corona, / et quasi sponsam ornatam monilibus suis. 11For as the earth bringeth forth her bud, and as the garden causeth her seed to shoot forth: so shall the Lord God make justice to spring forth, and praise before all the nations.Imperocché siccome la terra butta i suoi germogli, e come un giardino la semenza in esso gettata, così il Signore Dio germinar farà la giustizia, e la sua laude nel cospetto di tutte le genti.For as the earth bringeth forth her spring, and as the garden shooteth forth his seede: so shal our Lord God make iustice to spring forth, and prayse before al the Gentiles.Sicut enim terra profert germen suum, / et sicut hortus semen suum germinat, / sic Dominus Deus germinabit justitiam / et laudem coram universis gentibus.
61:1
Haydock
Lord. Hebrew adds, "God." Adonai seems to have been inserted to prevent the pronunciation of Jehovah, (Kennicott) which alone occurs in the Septuagint, Arabic, and in St. Luke, 4:18. (Haydock)
Haydock
Thus Elohim may have been substituted for Jehovah, Genesis 22:8., as [in] [Genesis xxii.] ver. 14, "Abraham called the name of that place Jehovah jireh, because he had said that day on the mount: Jehovah will provide" a victim, even Jesus Christ in the same place. Perhaps no part of the Bible is "so absurdly translated" as this, (Kennicott) by Protestants. (Haydock)
Calmet
St. Luke follows the Septuagint in his quotation, only instead of to preach a, etc., he has an explanation, to set at liberty them that are bruised. Isaias may here speak of himself, (Chaldean) yet only as a figure of Christ. The Jews admit that the Messias is meant. Christ had received the Holy Spirit at the Jordan, John 1:32. He performed these works, (Luke 7:22.) particularly addressing his discourse to the meek and poor, Sophonias 3:12., and Zacharias 11:7., and 1 Corinthians 1:26. (Calmet)
Worthington
He was not anointed with oil, like Aaron, but with the Holy Ghost; so that of his fullness others must receive, Acts 10:39., etc. (Worthington)
61:2
Year of Jubilee, (Jeremias 25:11.) when the Jews should be delivered, as a figure of Christ's redemption.
Haydock
Vengeance, when the Chaldeans, etc., should perish, (Calmet) and all obstinate sinners, at the day of judgment. (Haydock)
61:3
Glorify. The rulers shall act with justice, Isaias 60:17, 21.
61:4
Ruins, as the Jews did, Isaias 58:12. The apostles preached to the Gentiles, who had been long neglected.
61:5
Vines. Bishops were soon chosen from among the Gentiles. The Machabees subdued the neighbouring nations, 1 Machabees 15:28.
61:6
Priests. They were greatly honoured, (Exodus 19:6.) so that the sons of David had the appellation. The Jews had still to labour as before. Christians become heirs to these promises, and are styled a royal priesthood, 1 Peter 2:9., and Apocalypse 1:6. They have received the Scriptures from the Jews, and employ human sciences for the advancement of religion. The wisest pagans yield to the force of truth.
61:7
Worthington
Part: God, or the land. Converts shall bless God for having withdrawn them from the crowd of infidels, and they will rejoice in suffering for his sake, (Calmet) preferring their lot before that of unbelievers. Before this change the apostles grieved. (Worthington)
61:8
Eusebio † 339 d.C.
Holocaust. The pagans saw such things were improper victims. (Eusebius, praep. 4:14.)
Haydock
Septuagint, "hate unjust plunder." (Haydock)
Therefore will I subject the strangers to you, ver. 5.
Truth. I will grant a sure reward.
Covenant. These of Nehemias and the Machabees were soon forgotten: but Christ's covenant shall abide for ever.
61:9
Blessed. The Jews are visibly the reverse. The Church flourishes in spite of domestic and foreign enemies.
61:10
Jewels. Apocalypse 21:2. Jerusalem, or rather the Church, praises God.
61:11
Calmet
Nations, whose conversion is implicitly foretold. All behold the justice which God has treated both his people and their oppressors. (Calmet)
61:1
Our Sauiour was not, neither needed to be visibly annoynted, as Aaron, Dauid, & others were; but inuisibly by God, vvith oyle of gladnes, aboue al others. Ps. 44. v. 8. vvith the Holie Ghost, and with powre Act. 10. v. 39. of vvhose fulnes al others receiue. Ioan. 1. v. 16.
Concordanza Luc. 4. v. 18.
61:7
It was a griefe and sorow to the Apostles & first preachers of Christs Gospel that both the Iewes departed from God, & Gentiles stil folowed idolatrie, but shortly after, manie were conuerted.
And preferred their owne happie lotte before al other Iewes & Gentiles.
61:1
san Barnaba † 61 d.C. The Epistle of Barnabas 14
… because He hath anointed me to preach the Gospel to the humble: He hath sent me to heal the broken-hearted, to proclaim deliverance to the captives, and recovery of sight to the blind; to announce the acceptable year of the Lord, and the day of recompense; to comfort all that mourn.”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 3.9.3
… He hath sent Me to preach the Gospel to the lowly, to heal the broken up in heart, to proclaim liberty to the captives, and sight to the blind; to announce the acceptable year of the Lord, and the day of vengeance; to comfort all that mourn.”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 3.17.1
… But what really was the case, that did they record, [namely,] that the Spirit of God as a dove descended upon Him; this Spirit, of whom it was declared by Isaiah, “And the Spirit of God shall rest upon Him,” as I have already said. And again: “The Spirit of the Lord is upon Me, because He hath anointed Me.”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 3.18.3
… For in the name of Christ is implied, He that anoints, He that is anointed, and the unction itself with which He is anointed. And it is the Father who anoints, but the Son who is anointed by the Spirit, who is the unction, as the Word declares by Isaiah, “The Spirit of the Lord is upon me, because He hath anointed me,”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.23
… For this reason, too, did the Lord Himself read at Capernaum the prophecies of Isaiah: “The Spirit of the Lord is upon Me, because He hath anointed Me; to preach the Gospel to the poor hath He sent Me, to heal the broken-hearted, to preach deliverance to the captives, and sight to the blind.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.14
… Accordingly, He who began (His course) with consolation for the poor, and the humble, and the hungry, and the weeping, was at once eager to represent Himself as Him whom He had pointed out by the mouth of Isaiah: “The Spirit of the Lord is upon me, because He hath anointed me to preach good tidings unto the poor.”
Tertulliano † 220 d.C. Against Praxeas 11
… I have given Thee for a light to the Gentiles, that Thou mayest be their salvation to the end of the earth.” Hear now also the Son’s utterances respecting the Father: “The Spirit of the Lord is upon me, because He hath anointed me to preach the gospel unto men.”
sant'Ippolito † 235 d.C. On Daniel 2.17
17. And for this reason Gabriel says: “And to anoint the Most Holy.” And the Most Holy is none else but the Son of God alone, who, when He came and manifested Himself, said to them, “The Spirit of the Lord is upon me, because He has anointed me;”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 6.23
… Does not this Gospel say, “He was in the world, and the world was made by Him, and the world knew Him not.” And this is why those to whom the Logos is He “whom you know not,” do not know Him: they have never gone out of the world, but the world does not know Him. But at what time did He cease to be among men? Was He not in Isaiah, when He said,
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 2.11
… “The Spirit of the Lord is upon me; on account whereof He hath anointed me: He hath sent me to tell good tidings to the poor; to heal the bruised in heart, to preach deliverance to the captives, and sight to the blind, to proclaim the acceptable year of the Lord, and the day of retribution.”
Antipapa Novaziano † 258 d.C. A Treatise of Novatian Concerning the Trinity 29
… and the Spirit of the fear of the Lord shall fill Him.” This self-same thing also he said in the person of the Lord Himself, in another place, “The Spirit of the Lord is upon me; because He has anointed me, He has sent me to preach the Gospel to the poor.”
san Pietro I di Alessandria † 311 d.C. The Canonical Epistle, with the Commentaries of Theodore Balsamon and John Zonaras 2
… “The spirit of the Lord is upon me, because He hath anointed me to preach the Gospel to the poor; He hath sent me to heal the broken-hearted, to preach deliverance to the captives, and recovering of sight to the blind, to set at liberty them that are bruised; to preach the acceptable year of the Lord, and the day of recompense unto our God.”
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 1.3.13
… And this is taught also again by Isaiah, who exclaims, as if in the person of Christ himself, “The Spirit of the Lord is upon me; therefore hath he anointed me. He hath sent me to preach the Gospel to the poor, to proclaim deliverance to captives, and recovery of sight to the blind.”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 1.12
… And moreover for this reason, not as Aaron or David or the rest, was He anointed with oil, but in another way above all His fellows, ‘with the oil of gladness,’ which He Himself interprets to be the Spirit, saying by the Prophet, ‘The Spirit of the Lord is upon Me, because the Lord hath anointed Me
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 16.30
… So again, Jacob My servant ,….. I have put My Spirit upon Him . And again, I will pour My Spirit upon thy seed ; and again, And now the Lord Almighty and His Spirit hath sent Me ; and again, This is My covenant with them, saith the Lord, My Spirit which is upon thee ; and again, The Spirit of the Lord is upon Me, because He hath anointed Me
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 41
XIII. This was proclaimed by the Prophets in such passages as the following:—The Spirit of the Lord is upon me;
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 45
… And “The blessed crown of Goodness,”—being on every side equal to Himself and alike; and not only this, but also as giving life to all the circle of the virtues, gently commingled and intermixed with each other, according to the Law of Love and Order.
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 1.8
91. But perchance they would not be moved by the example of apostles, and so let us use divine utterances; for it is written: “Jacob is My servant, I will uphold him; Israel is My elect, My soul hath upheld him, I put My Spirit upon him.” The Lord also said by Isaiah: “The Spirit of the Lord is upon Me, because He hath anointed Me.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 3.1.1
… and that as He sent the Spirit, so the Spirit sent the Son of God. For the Son of God says: “The Spirit of the Lord is upon Me, because He hath anointed Me, He hath sent Me to preach the Gospel to the poor, to proclaim liberty to the captives, and sight to the blind.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 2.9
75. Regard not, therefore, the narrow bounds of human language, but the plain meaning of the words, and believe facts accomplished. Bethink you that our Lord Jesus Christ said in Isaiah that He had been sent by the Spirit.
Tirannio Rufino † 411 d.C. A Commentary on the Apostles' Creed 6
… Jesus is made Christ, being anointed with the Holy Spirit, as the Scripture saith of Him “Whom the Father hath anointed with the Holy Spirit sent down from heaven.” And Isaiah had prefigured the same, saying in the person of the Son, “The Spirit of the Lord is upon Me, because He hath anointed Me, He hath sent Me to preach good tidings to the poor.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 1.11
… because He hath anointed me to preach good tidings unto the meek He hath sent me to proclaim liberty to the captives,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Merits and Forgiveness of Sins, and on the Baptism of Infants 1.54
… “The Spirit of the Lord is upon me, because He hath anointed me: to preach glad tidings to the poor hath He sent me, that so I may refresh all who are broken-hearted,—to preach deliverance to the captives, and to the blind sight.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 1
“Hear Him saying, ‘The Spirit is upon me because He hath anointed me.’
san Giovanni Damasceno † 749 d.C. An Exact Exposition of the Orthodox Faith 3.29
… in order that just as He brought the message of peace to those upon the earth, and of release to the prisoners, and of sight to the blind
san Giovanni Damasceno † 749 d.C. An Exact Exposition of the Orthodox Faith 4.9
… For Christ is the Son of the Living God , Whom the Father anointed with the Holy Spirit : in the words of the divine David, Therefore God, thy God, hath anointed thee with the oil of gladness above thy fellows . And Isaiah also speaking in the person of the Lord says, The Spirit of the Lord is upon me because He hath anointed me
61:2
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 2.22.1
… Moreover, they affirm that He suffered in the twelfth month, so that He continued to preach for one year after His baptism; and they endeavour to establish this point out of the prophet (for it is written, “To proclaim the acceptable year of the Lord, and the day of retribution”
Tertulliano † 220 d.C. An Answer to the Jews 11
For, again, it is for these deserts of yours that Ezekiel announces your ruin as about to come: and not only in this age —a ruin which has already befallen—but in the “day of retribution,”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.14
… “The Spirit of the Lord is upon me, because He hath anointed me to preach good tidings unto the poor.” “Blessed are the needy, because theirs is the kingdom of heaven.” “He hath sent me to bind up the broken-hearted.” “Blessed are they that hunger, for they shall be filled.” “To comfort all that mourn.”
61:3
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.14
… of heaven.” “He hath sent me to bind up the broken-hearted.” “Blessed are they that hunger, for they shall be filled.” “To comfort all that mourn.” “Blessed are they that weep, for they shall laugh.” “To give unto them that mourn in Sion, beauty (or glory) for ashes, and the oil of joy for mourning, and the garment of praise for the spirit of heaviness.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Twelve Books on the Institutes of the Cœnobia, and the Remedies for the Eight Principal Faults 5.1
… first, Gluttony or the pleasures of the palate; secondly, Fornication; thirdly, Covetousness, which means Avarice, or, as it may more properly be called, the love of money, fourthly, Anger; fifthly, Dejection; sixthly, “Accidie,”
61:8
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 1.12
… ‘The Righteous Lord loveth righteousness; Thou hatest all them that work iniquity ,’ and ‘The Lord loveth the gates of Sion, more than all the dwellings of Jacob ;’ and, ‘Jacob have I loved, but Esau have I hated ;’ and in Isaiah there is the voice of God again saying, ‘I the Lord love righteousness, and hate robbery of unrighteousness
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 3.21
… another thing to sin on account of shewing mercy; which can no longer indeed be called mercy, since it cannot grow into sweet fruit, being embittered by the poison of its pestiferous root. For hence it is that the Lord through the prophet rejects even sacrifices themselves, saying, I the Lord love judgment, and I hate robbery in a whole burnt offering (
61:9
Pseudo-Clement The First Epistle of the Blessed Clement, the Disciple of Peter the Apostle 9
… For in this “do ye appear to the world as lights, in that ye give heed to the Word of life,” and thus ye are in truth the praise, and the boast, and the crown of rejoicing, and the delight of good servants in our Lord Jesus Christ. For all who see you will “acknowledge that ye are the seed which the Lord hath blessed;”
Pseudo-Clement The Second Epistle of the Same Clement 6
… For, “whether we eat, or drink, or do anything else, let us do it as for the glory of God.” Let “all those who see us acknowledge that we are a blessed seed,”
61:10
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.11
… His going forth is from the end of the heaven, and His return is back to the end of it again.” By the mouth of Isaiah He also says exultingly of the Father: “Let my soul rejoice in the Lord; for He hath clothed me with the garment of salvation and with the tunic of joy, as a bridegroom. He hath put a mitre round about my head, as a bride.”
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 10.4.48
… he hath bedecked me like a bridegroom with a garland, and he hath adorned me like a bride with jewels; and like the earth which bringeth forth her bud, and like a garden which causeth the things that are sown in it to spring forth, thus the Lord God hath caused righteousness and praise to spring forth before all the nations.’
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 3.2
For now meanwhile thou standest outside the door: but God grant that you all may say, The King hath brought me into His chamber . Let my soul rejoice in the Lord: for He hath clothed me with a garment of salvation, and a robe of gladness: He hath crowned me with a garland as a bridegroom
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 19.10
… But though in former times death was mighty and devoured, at the holy Laver of regeneration God has wiped away every tear from off all faces . For thou shalt no more mourn, now that thou hast put off the old man; but thou shalt keep holy-day , clothed in the garment of salvation
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 22.8
… of course we mean not this, that thou art always to wear white raiment; but thou must be clad in the garments that are truly white and shining and spiritual, that thou mayest say with the blessed Esaias, My soul shall be joyful in my God; for He hath clothed me with a garment of salvation, and put a robe of gladness around me
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. On the Baptism of Christ 1
… For all these things then let us sing to God that hymn of joy, which lips touched by the Spirit long ago sang loudly: “Let my soul be joyful in the Lord: for He hath clothed me with a garment of salvation, and hath put upon me a robe of gladness: as on a bridegroom He hath set a mitre upon me, and as a bride hath He adorned me with fair array
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 13
Moral . Our part then is, never to put off the garment of righteousness, which also the Prophet calls, “the garment of salvation” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 1.2
… because it is written, “And they twain shall be one flesh;” and the Lord saith in the Gospel, “Therefore they are no more twain but one flesh. And Esaias remembers right well that they are two: for speaking in the person of Christ he saith, “He hath set a mitre upon me as upon a bridegroom, and adorned me with an ornament as a bride.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 75.4
… in Christ and in the Church.” And He Himself in the Gospel, “Therefore no longer two, but one flesh.” For in order that ye may know these in a manner to be two persons, and again one by the bond of marriage, as one He speaketh in Isaiah, and saith, “As upon a Bridegroom he hath bound upon me a mitre, and as a Bride he hath clothed me with an ornament.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 102.2
… “From the ends of the earth will I call upon Thee, when my heart is in heaviness.” He is afflicted because He is also Christ; who in the Prophet’s words calleth Himself both Bridegroom and Bride: “He hath bound on me the diadem as on a bridegroom, and as a bride hath adorned me with an ornament.”
61:1
1. Spiritus Domini super me. — Descripsit cap. præced. Propheta miram Ecclesiæ Gentium ad Christum conversionem, desponsationem, confluentiam et lætitiam; nunc ejus causam adfert, nimirum ejus sponsum Christum Dominum, qui hanc conversionem et desponsationem facturus est. Eum ergo hic loquentem inducit, ac rationem reddentem suæ legationis et missionis in mundum, nimirum quod inunctus et inauguratus sit rex Sionis et Ecclesiæ, ad hoc, ut Sionidas omnes afflictos curet et recreet. Quare, quod S. Thomas et aliqui alii censent loqui hic Isaiam, dicereque se esse missum ad Judæos, ut eis annuntiet liberationem e captivitate Babylonica; Isaiam autem typum esse Christi, qui homines a peccato et inferno liberavit; non videtur verum. Nam Christus hunc locum de se explicat, Luc. IV, 18; legens enim in Synagoga coram Judæis et Rabbinis hunc Isaiæ locum, dixit: «Hodie impleta est hæc prophetia in auribus vestris;» quia scilicet, ego Christus, ille sum, de quo loquitur Isaias. «Super me» enim, id est super mea humanitate, requievit Spiritus Domini. Nam qua Deus sum, uti deitatem, ita spiritum communem et essentialem eumdem habeo cum Patre et Spiritu Sancto. Atque hinc Christus hebraice Messias, græce Christus, latine Unctus dicitur; per hanc enim unctionem consecratus est rex, et redemptor mundi, caputque Ecclesiæ militantis et triumphantis. Nota: Pro eo quod Septuaginta vertunt, cujus causa, S. Lucas vertit, propter quod, quod dupliciter accipi potest. Primo, ut significet causam finalem unctionis præteritæ, q. d. Spiritus Sanctus in baptismo descendit in me, meque impulit ad munus Messiæ de facto exsequendum; quia ad hoc jam ab initio unxit me et deputavit, uti jam explicui. Secundo, to propter quod, accipi potest pro ideo vel idcirco, ut significet non causam, sed effectum descensus Spiritus Sancti, q. d. Spiritus Sanctus descendit in me; idcirco suis donis, quasi effectibus, unxit et replevit me. Pro quo adverte Spiritum Sanctum esse causam donorum, ac proinde iis esse priorem in genere causæ efficientis; quia ipse dona hæc causat et producit in anima Christi et Christianorum: in genere vero causæ materialis et finalis, iisdem quasi esse posteriorem. Nam materialiter, ut sic dicam, anima Christi, et cujusque Christiani, non aliter recipit Spiritum Sanctum, nisi per ejus dona; unde prius quodammodo recipit dona, ac per dona ipsum Spiritum Sanctum. Similiter in genere causæ finalis, Spiritus Sanctus datur animæ quasi ad hunc finem, ut dona sua ei communicet: unde hæc dona in genere causæ finalis quasi priora sunt Spiritu Sancto. Utrumque ergo vere dicitur, scilicet Spiritus Sanctus descendit in Christum, eo quod vel quia unxit eum; nam per unctionem, perque dona descendit et illapsus est in Christum. Vice versa Spiritus Sanctus descendit in Christum, ut ungeret eum, vel idcirco unxit eum sua gratia suisque donis; ipse enim est causa efficiens suorum donorum. Non est ergo hic tautologia, sed commoda reciprocatio. Recte enim ex donis Christo inhærentibus, colligitur eidem inesse Spiritus Sanctus donorum auctor, et vicissim ex Spiritu Sancto inhabitante Christum, recte colligitur eidem inhærere Spiritus Sancti dona et effectus. Adde, hunc descensum Spiritus Sancti in Christum maxime intelligi visibilem, qui fuit in ejus baptismo, uti dixi; tuncque sensus est, q. d. Quia Christus fuit unctus gratia Spiritus Sancti invisibiliter in ejus incarnatione; hinc Spiritus Sanctus gratiæ auctor fuit semper cum illo; idque visibiliter ostendit in baptismo, descendens super eum corporaliter in specie columbæ; in Scriptura enim sæpe res aliqua dicitur fieri, cum talis esse, vel fuisse publice ostenditur et commonstratur. Porro invisibiliter Spiritus Sanctus invisibiliter descendit fuit super Christum a primo instanti conceptionis ejus, visibiliter vero in eum descendit in ejus baptismo; unde mox post baptismum, jejunium et tentationem, venit in synagogam, dixitque tunc impletum fuisse hoc Isaiæ de se oraculum. Deinde curavit infirmos, fecitque ea quæ hic ipsum facturum prædicit Isaias. Unde Patres, S. Hieronymus, Irenæus, Athanasius, Augustinus, Beda, et ex iis Toletus in Luc. IV, 18, imo ipse S. Petrus, Actor. X, 38, asserunt hæc impleta esse in baptismo Christi, cum Spiritus Sanctus descendit in specie columbæ super Christum, et audita est vox Patris: «Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui: ipsum audite.» Hoc enim signo visibili, æque ac voce, quasi exterius coram populo Christus declaratus est et consecratus doctor, Propheta, legislator et redemptor orbis, atque deputatus ad evangelizandum pauperibus; unde mox a baptismo, hujus Spiritus operatio et effectus in Christo sese ostendit. Nam, ut ait S. Lucas, cap. IV, vers. 1: «Jesus plenus Spiritu Sancto regressus est a Jordane; et agebatur a Spiritu in desertum.» Et finito jejunio 40 dierum ac tentationibus diaboli; vers. 14: «Et regressus est Jesus in virtute Spiritus in Galilæam. Et ipse docebat in synagogis. Et venit Nazareth in synagogam,» ubi hunc Isaiæ locum legit et explicuit, completumque esse dixit. Sensus ergo est, q. d. Spiritus Domini descendit super me, tum occulte in ortu meo, tum potius palam et publice in baptismo, cum jam incepturus essem munus a Patre mihi impositum, scilicet docendi et prædicandi, hicque Spiritus me impulit ad docendum, prædicandum, et consolandum, ac curandum afflictos et lugentes in Sion, ut sequitur. Eo quod unxerit Dominus me. — Causam dat, cur Spiritus Sanctus super eum venerit, quia nimirum idem Spiritus jam ante ab ejus ortu eum ad hoc munus unxerat. Ita Theophylactus, Maldonatus, Jansenius, in Lucæ cap. IV. Nota: Hæc Christi unctio facta est in incarnatione, primo, per gratiam unionis hypostaticæ; secundo, per gratiarum creatarum et infusarum plenitudinem, ex unione jam dicta manantem. Unde S. Petrus explicans hunc Isaiæ locum, Christique unctionem, Actor. X, 38, ait: «Vos scitis quod factum est verbum per universam Judæam: incipiens enim a Galilæa, post baptismum quod prædicavit Joannes, Jesum a Nazareth: quomodo unxit eum Deus Spiritu Sancto, et virtute.» Christus enim accepit gratiam, non privati cujuspiam fidelis et sancti, sed gratiam capitis, id est gratiarum plenitudinem, quam quasi redemptor et caput Ecclesiæ in omnia sua membra transfunderet. Quocirca alii Sancti dicuntur ungi gratia et donis Spiritus Sancti, Christus vero dicitur ungi ipso Spiritu Sancto, et plenitudine omnium gratiarum. Ita S. Basilius, lib. De Spiritu Sancto, cap. XXVI. Spiritus ergo Sanctus dicitur descendisse in Christum in baptismo, quia descensio hæc palam ostensa fuit per columbam, cum longe ante in eum occulte descendisset per gratiam tum unionis, tum habitualem. Ad annuntiandum mansuetis. — Nota: Hæc verba nectenda sunt præcedentibus, sicque hæc dispungenda sunt: «Eo quod unxerit me ad annuntiandum mansuetis, misit ut mederer contritis corde.» Ita nectunt et dispungunt Septuaginta, Forerius, Vatablus, Jansenius, Maldonatus et alii; significatur enim hic finis unctionis Christi, q. d. Unctus est Christus ad hoc, ut annuntiaret mansuetis, id est ut Septuaginta et S. Lucas, ut evangelizaret pauperibus. Ita Irenæus, lib. I, X; Hilarius, in Psalm. LII; Tertullianus, lib. IV Contra Marcion. XIV; Ambrosius, Theophylactus et Beda in Lucæ IV. Hic ergo describit Propheta munia et officia Messiæ, ad quæ ipse unctus est, et a quibus ipse vocatus est Christus, nimirum hæc sunt, evangelizare pauperibus, mederi contritis corde, captivos liberare, etc. Nota primo: «Annuntiare» hic idem est quod evangelizare, id est lætum nuntium adferre afflictis, de liberatione, gratia et salute: hoc enim est Hebræum בשר bissar; unde Besora matthai vocatur Evangelium Matthæi. Secundo, Hebræi mansuetos vocant pauperes, quia pauperies cogit eos cervicem submittere, tolerare adversa, precari, ac per omnia eos cicurat et mansuefacit. Quæres, qui sunt hi pauperes? Respondeo, primo, S. Ambrosius, Origenes et Theophylactus, in Lucæ IV, per pauperes accipiunt homines, præsertim Gentiles, qui ob peccata depauperati, id est gratia et salute destituti, erant; præsertim qui se tales esse agnoscebant. His enim evangelizavit, id est hos consolatus est, Christus. Secundo, S. Hieronymus hic, Tertullianus, lib. IV Contra Marcion. cap. XIV, Eusebius, lib. III Demonstr. I, accipiunt pauperes spiritu; his enim Christus evangelizavit, dicens: «Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum cœlorum.» Tertio et planissime, pauperes proprie hic intelliguntur inopes, et ii qui tenui sunt fortuna (hos enim significat Græcum πτωχοί), quales erant Apostoli, et plebis turba, quæ Christum sequebatur, ejusque dicta et monita avide excipiebat; cum divites et potentes, uti Scribæ et Pharisæi, ea spernerent, imo iis se opponerent. Vide dicta I Corinth. cap. I, 26. Hoc est quod Christus, Matth. XI, vers. 2, discipulis S. Joannis Baptistæ rogantibus, num ipse esset Messias, respondit, dicens inter alia: «Pauperes evangelizantur,» q. d. Ex hoc quod pauperes turbas doceo, iisque evangelizo, quasi ex certo signo quod Messiæ consignavit Isaias, colligite et scitote me esse Christum et Messiam. Causa, cur Christus pauperibus maxime evangelizaverit, fuit, quod ejus prædicatio fuerit et sit de contemptu opum et mundi, de mortificatione, cruce, etc., quæ avide arripiunt pauperes, ut se in sua pauperie solentur et animent, hæc vero fugiunt et oderunt divites, qui opibus suis deliciantur et superbiunt. Ita videmus etiamnum pauperes præ divitibus capaciores esse virtutis et sanctitatis. Unde S. Jacobus ait, cap. II, 5: «Nonne Deus elegit pauperes in hoc mundo, divites in fide, et hæredes regni, quod repromisit Deus diligentibus se?» Vide hic quam dispar sit spiritus Dei a spiritu mundi: spiritus enim Dei quærit pauperes, spiritus mundi opulentos et splendidos; spiritus Christi in cruce, pauperie et tolerantia vitam et gloriam constituit, quam spiritus mundi opibus et deliciis consignat. Ut mederer contritis corde. — «Contritis,» id est peccatoribus ex scelerum conscientia compunctis et pœnitentibus. Ita Tertullianus et Beda loco citato, ac S. Basilius in Psalm. XXXIII, et Toletus in Lucæ IV. Secundo et melius, contriti hic vocantur Judæi et Gentiles, qui onere tum peccatorum, tum legis Mosaicæ, tum infidelitatis et ignorantiæ rerum divinarum pressi, ac pene oppressi, et, ut Tertullianus legit, obtriti, afflictissimo erant corde et animo. Ita Hilarius, Theophylactus et Jansenius locis citatis. Hoc enim hoc onere et afflictione Christus liberavit; cum illi suam afflictionem, licet sentientes, non agnoscerent, nec medicum requirerent. Pro mederer hebraice est לחבש lachabosh, id est obligarem vel alligarem. Ita Symmachus et Theodoretus. Unde Forerius vertit: Ut inducerem super alligationes contritis corde; Vatablus: Ut obligarem vulnera corde contritorum. Sumpta est metaphora a chirurgis qui fasciolis suis fracta et contusa alligant membra. Christus ergo non tantum fuit medicus noster, sed et chirurgus, qui manu sua contritiones, fracturas et fœda vulnera nostra tractavit, pus et saniem expressit, expurgavit, oleum et vinum quasi Samaritanus infudit, cataplasmatavit et obligavit, itaque sanavit et integritati restituit. Hoc enim est Messias sive Christus, id est unctus et ungens; imo pungens et ungens ut sanet, «cum,» ut ait Isaias cap. XXX, 26, «alligaverit Dominus vulnus populi sui.» Et prædicarem captivis (sub potestate dæmonis et peccati), indulgentiam, — id est, ut S. Lucas, «remissionem» et libertatem. Hebræum enim דרור deror, proprie libertatem significat. Alludit ad libertatem e captivitate Babylonica, datam a Cyro; hæc enim typus fuit libertatis spiritualis a Christo datæ, imo S. Thomas et Hugo ad litteram hæc de Cyro accipiunt. Verum non recte. Nam primo, Christus, Lucæ IV, 18, ad litteram apud Judæos explicat hæc de seipso. Secundo, quia Cyrus non restituit cæcis visum, sed Christus: de quo mox; reliqua etiam augustiora sunt, quam ut Cyro conveniant. Et clausis (hebraice est אסורים asurim, id est ligatis, vinctis, quales sunt clausi in carcere) Apertionem, — scilicet carceris. Septuaginta et ex iis S. Lucas eodem sensu vertunt: «Et cæcis visum.» Nam qui cæco carcere includuntur, in tenebris quasi cæci degunt. Ita Chaldæus, Sanchez et alii. Melius cum Maldonato et Forerio dicas, Septuaginta, utpote linguæ Hebraicæ peritissimos, docte hebraicum explicare, dum pro clausis apertionem, vertunt, cæcis visum. Hebræi enim clausos, scilicet oculis (quomodo Poeta dixit: «Talpæ oculis capti»), vocant cæcos: unde apertionem vocant illuminationem et visus restitutionem; alioqui enim τὸ clausis non distingueretur a τῷ captivis, qui præcesserunt; cæcitas enim, sive ea intrinseca sit, puta in oculis; sive extrinseca, qualis est caligo et tenebræ, ligat quasi et claudit oculos. Ita enim de Ægyptiis in tenebris cæcutientibus et palpantibus ait Sapiens, cap. XVII, 2: «Vinculis tenebrarum et longæ noctis compediti;» et vers. 17: «Una enim catena tenebrarum erant omnes colligati.» Hinc et Hebræi פקחים pikuchim, id est apertos, scilicet oculis, vocant videntes et visu pollentes: quia scilicet ex adverso אסורים asurim, id est clausos, vocant cæcos. Unde et Vatablus hic, æque ac Septuaginta, vertit, cæcis visum. Forte etiam Septuaginta pro asurim legerunt עורים ivverim, id est cæcis. Nota: S. Lucas paraphrastice et plenioris explicationis et exaggerationis causa addit: «Et dimittere confractos corde.» Hæc enim verba non sunt in Hebræo, nec apud Septuaginta, sed in præcedentibus subintelliguntur. Nam pro eo quod habemus: Et mederer contritis corde, ex Hebræo vertas: Et mederer confractis (hoc enim est לנשברי lenishbere) corde. Confractos ergo corde S. Lucas vocat eos quos paulo ante vocavit contritos, scilicet eos qui carcere ac servitute diaboli ac peccati obstricti, et quasi obtriti erant, quos Christus missos et liberos fecit, tum spiritualiter, tum corporaliter, cum scilicet infirmos et dæmoniacos misere a dæmone agitatos et quassatos ac confractos curavit ac liberavit. Aliter Forerius. Censet enim hæc verba addita textui ex margine, uti in versione Septuaginta multa legimus ex margine textui assuta. Videtur enim hæc fuisse altera ejusdem membri versio.
61:2
2. Ut prædicarem annum placabilem Domino. — Hebraice שנת רצון scenat ratson, id est annum divinæ benevolentiæ, placationis, propensæ in homines voluntatis et liberalitatis, qualis erat annus jubilæus; in quo omnes servi fiebant liberi, omniaque debita et onera condonabantur. Notat ergo hic annum jubilæum; hic enim typus erat hujus anni Christiani, puta temporis Evangelici, cujus præco fuit Christus. Quocirca ex hoc Isaiæ loco quidam apud Irenæum, lib. I, cap. XXVIII, putarunt Christum per unum annum tantum prædicasse, quem errorem ibidem refellit Irenæus. Totum ergo tempus prædicationis Christi, et deinceps totum tempus legis novæ, fidelibus Christo obedientibus, et ejus liberalitatem acceptantibus, fuit et est annus jubilæus, id est annus misericordiæ et remissionis, reconciliationis, pacis, salutis, liberalitatis, gaudii ac jubili; in quo post longam Dei in homines iram, restituimur in ejus gratiam, acceptationem (unde Lucas ex Septuaginta vertit, annum acceptum, scilicet Deo et hominibus gratissimum ac jucundissimum), benevolentiam, hæreditatem, gloriam, omniaque bona pristina quæ habuimus in paradiso et statu innocentiæ. Vide ea quæ de jubilæo dixi Levit. cap. XXV. Huc alludit S. Paulus, II Cor. VI, 2: «Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis.» Discant hic a Christo principes et Prælati quam eos deceant comitas et miseratio. Vere Seneca in Octavia: Pulchrum eminere est inter illustres viros Consulere patriæ, parcere afflictis, fera Cæde abstinere, tempus atque iræ dare, Orbi quietem, sæculo pacem suo. Hæc summa virtus, petitur hac cælum via. Et Cicero, orat. pro Ligario: «Nec ulla re propius homines ad Deum accedunt, quam salute hominibus danda.» Et Tacitus, lib. XI Annal.: «Princeps amorem apud populares, metum apud hostes quærat.» Et Homerus, Odissea B de vero principe: «Mitis erat patris instar.» Et Sallustius ad Cæsarem: «Qui benignitate ac clementia imperium temperavere, his candida et læta fuere omnia, etiam hostes æquiores quam aliis cives.» Et ut Bias, qui talis est: «Timent subditi non illum, sed pro illo.» Et diem ultionis Deo nostro. — Hic annus et tempus Evangelicum Christianis est annus jubilæus, hostibus vero Christi est annus et dies ultionis, quo scilicet Deus ultus est genus humanum de inimicis suis, puta dæmonibus, illos ab hominibus expellendo, eosque de suo imperio et tyrannide deturbando. Ita Cyrillus, Adamus, Forerius et alii. S. Hieronymus vero et Eusebius, lib. IX Demonstr. cap. XIII, hæc quoque referunt ad ultionem, quam Deus de Christi hostibus sumpsit per Titum et Romanos. Alludit ad annum libertatis Judæorum e Babylonica captivitate; idem enim annus fuit ultionis Chaldæorum, quo scilicet Babylon et regnum Chaldæorum eversa sunt a Cyro. Porro hæc ultio cœpta est in hac vita tempore Christi, sed perficietur in die judicii; tunc enim Deus omnes dæmones et reprobos pedibus Christi subjiciet, eosque dejiciet in tartara. Unde ad diem judicii hæc referunt Cyrillus hic et Beda, ac Toletus in Lucæ IV. Denique pro diem ultionis Septuaginta et Lucas vertunt, diem retributionis, quo scilicet inimicis retribuet id quod merentur, eorumque injurias et clades in ipsorummet caput retorquebit; retributionis ergo idem est quod ultionis. Quare non recte aliqui τὸ retributionis exponunt compensationis, qua scilicet Deus hominibus, pro malis quæ passi sunt, in compensationem dedit pacem, libertatem, aliaque legis novæ dona et charismata. Alludit in Hebræo eleganter נקמה nakam, id est ultio, ad נחמה nechama, id est consolatus est, de quo supra, q. d. Hic annus fidelibus erit nechama, id est consolatio; infidelibus vero erit nekama, id est ultio. Ut consolarer omnes lugentes. — Hoc præstitit Christus pertransiens benefaciendo et sanando omnes oppressos a diabolo, dicensque: «Venite ad me omnes, qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos,» Matth. XI.
61:3
3. Ut ponerem lugentibus Sion. — Quid? multi codices legunt, fortitudinem: sed recte hanc vocem delent Romani, nec enim est in Hebræo, Græco, Chaldæo. Respondeo ergo, «ut ponerem,» scilicet «coronam pro cinere,» etc., ut sequitur; «ponerem» ergo, id est reponerem et rependerem lugentibus, justa et æqua mensura, pro luctu gaudium, pro gemitu laudem. Et darem eis coronam pro cinere, oleum gaudii pro luctu, pallium laudis pro spiritu mœroris. — In Hebræo est elegans paronomasia: Et darem eis פאר peer pro אפר epher, hoc est cidarim pro cinere, q. d. Quam facili transpositione litterarum ex epher fit peer, tam facile est Deo cinerem in cidarim, luctum in lusum, rictum in risum et gaudium convertere. Solebant Hebræi in luctu cinere caput aspergere; in lætitia, ut in nuptiis, festis, et triumphis, coronas capiti imponere: similiter tunc gaudentes solebant se ungere oleo, ex rebus odoriferis composito, quod proinde vocatur «oleum gaudii.» Tertio, promittit «pallium laudis,» id est festivum, decorum et pretiosum (dicitur «laudis,» quia festivis diebus induebatur ad laudandum Deum, eique gratias agendum pro victoria, aliove beneficio adepto), pro «spiritu mœroris,» id est pallio mœroris, sive veste atra et lugubri, qua animi et spiritus mœrorem testabantur. Sic Josepho patriarchæ, pro veste sordida carceris, data est stola byssina, torques aurea, et annulus a Pharaone, Genes. XLI, 42. Per has tres antitheses idem significat: nimirum commutationem mœroris in gaudium, et abjectionis in gloriam: quam facile quisque in se deprehendet et cernet, si aspiciat qualis quamque spiritu obtenebrato, perturbato et anxio fuerit, cum in peccatis viveret; et qualis sit post conversionem per gratiam Christi, cum jam quasi par Angelis, coram Deo ambulans spirituali lætitia exsultat, spe gaudet in tribulationibus gratias agit, in pœnitentia suaves consolationis emittit lacrymas; quia pro luctu et lacrymis exspectat lætitiam sempiternam, et stolam immortalitatis ac gloriæ cœlestis, in qua hæc perfectissime complebuntur. Ita Rupertus, Forerius, Sanchez et alii. Aliter Procopius, Hieronymus et Cyrillus; ipsi enim hæc referunt ad luctum Apostolorum de infidelitate Judæorum, qui versus est in gaudium per conversionem Gentium. Nota: Per oleum, id est unguentum, recte significantur consolatio et lætitia; quia hæc ita animum afficit, sicut unguentum bene olens et refrigerans corpus. Ita Vatablus. Rursum, «pallium laudis» potest accipi, q. d. Laus ipsa erit pallium, vel instar pallii cinget, obruet et operiet illos. Ita Vatablus. Sic enim, cap. LIX, vers. 17, «pallium zeli» vocatur ipse zelus instar pallii Deum obtegens; et «galea salutis» vocatur ipsa salus, instar galeæ caput ejus circumdans. Symbolice nota, Christianos olim abstinuisse a coronis, nec eas gestasse: primo, quia Gentiles idola coronabant; hinc ne viderentur Gentilium ritum recipere, coronas vitabant; secundo, quia in hac vita est tempus cineris, pœnitentiæ et luctus; tertio, quia Christus coronatus fuit corona spinea; quarto, quia corona in cœlis nobis dabitur post crucem, postque victoriam et triumphum; sic enim Christus «favos post fella gustavit.» Scripsit hac de re Tertullianus librum De Corona militis; cum enim milites a Severo Imperatore donativum acciperent, miles Christianus Tribunum accedens, qui donativum singulis ex ordine erogabat, lauream castrensem manu gestabat, quam cæteri in capite. Causam expostulatus, cum Christianum se esse respondisset, et non licere sibi coronatum incedere, russatus suo sanguine in carcerem rapitur: de quo cum variæ essent sententiæ, Tertullianus scripsit hunc librum, quo factum dictumque ejus defendit. Unde cap. VII, coronas ab idolis et idololatris esse inventas, et in usum deductas, ita per exempla commonstrat: Pandoræ caput coronatum fuit a Charitibus; Saturnus ante omnes coronatus, Jupiter post devictos Titanas; Priapo tæniæ, Ariadnæ sertum ex auro et Indicis gemmis adscribitur; Juno vite coronata; Hercules populem capite præfert, oleastrum, aut apium; Apollo, interfecto Delphico dracone, lauream induit; Liber nunc hederatus scribitur, nunc princeps coronæ aureæ in qua ex Indis triumphavit? Isis repertas spicas capite circumtulit. Ac tandem librum concludens: «Serva, ait, Deo rem intaminatam; ille eam coronabit. Qui vicerit, inquit, dabo ei coronam vitæ. Esto et tu fidelis ad mortem; decerta et tu bonum agonem, cujus coronam et Apostolus sibi repositam merito confidit. Accipit et Angelus victoriæ coronam præcedens in candido equo ut vinceret, et alius iridis ambitu ornatur cœlesti. Porro sedent et presbyteri coronati, eodemque auro et ipse Filius hominis micat. Si tales imagines in visione, quales veritates in repræsentatione? illas aspice, illas odorare. Quid caput strophiolo aut dracontario damnas diademati destinatum? Nam et reges nos Deo et Patri suo fecit Christus Jesus.» Tropologice, hæc et sequentia hoc capite et sequenti, facile est adaptare animæ peccatrici et pœnitenti, cujus conversionem, gaudia, decus et felicitatem graphice hic depingit Propheta. Et vocabuntur in ea (Sion, id est Ecclesia) fortes justitiæ. — Hoc est potentes et eximii in justitia, præsertim ejus præpositi et principes, puta Apostoli; hi enim suis concionibus ita gloriose et potenter celebrabunt Deum, ut ejus fidem et justitiam toto mundo propagent, in eaque desertas a sæculo civitates Gentium ædificent. Tales fortes justitiæ jactitant Gentiles. Primo, Aristidem, cognomento justum, qui abhorruit ab omni factione et amicitia, ideo, ne adigeretur ad aliquid faciendum, quod justum non esset; aut cogeretur abstinere ab eo, quod judicasset reipublicæ conducere, ait Plutarchus in Apophthegm. Græcorum. Secundo, Pompeium, qui Phraati Parthorum regi per legatos postulanti, ut Euphratem Romanæ ditionis terminum esse vellet, respondit: «Imo illud magis postulandum, ut Romanorum fines a Parthorum regno justitia dirimat.» Ita Plutarchus in Roman. Apophthegm. Tertio, Trajanum Imperatorem qui strictum ensem publice tradidit præfecto Urbis, dicens: «Cape ferrum hoc, et si quidem recte imperium gessero, pro me; sin aliter, contra me hoc utere.» Ita Nicephorus, lib. III Histor. cap. XXIII. Verum hi fuerunt umbræ, si cum fidelibus conferantur. Secundo, Forerius: «Fortes,» inquit, «justitiæ» vocantur, quos justitia habet quasi ministros, sicut potentes Davidis vocantur milites validi Davidis, per quos bella conficiebat: nullos enim unquam fortiores duces aut milites habuit justitia, quam Apostolos, qui totum orbem ei subdiderunt. Pro fortes hebraice est אילי ele, quod verti potest, dii justitiæ. Apostoli enim quasi dii quidam, non tantum dæmonis imperium everterunt, sed et reges, gentes, totumque orbem sibi et Christi justitiæ subjugarunt. Quin et Gentium inveteratos, et injustos impiosque mores in pios et justos converterunt. Secundo, Vatablus ele vertit, arbores justitiæ, homines scilicet, qui quasi arbores fructus bonos justitiæ producant. Unde Septuaginta vertunt, generationes justitiæ. Plantatio Domini ad glorificandum. — Qui prius vocati sunt «fortes justitiæ,» hic vocantur «plantatio,» id est plantæ, puta germina vel arbores plantatæ a Domino, ad ejus gloriam ubique celebrandam. Vide dicta cap. LX, vers. 21. Vox plantatio notat eos bene radicatos, fundatos et firmatos esse. Alludit ad Exodi XV, 17: «Plantabis (eos) in monte hæreditatis tuæ.» Vide ibi dicta.
61:4
4. Et ædificabunt deserta a sæculo, — q. d. Apostoli desertas a multis sæculis et derelictas a Deo Gentium provincias et urbes ædificabunt in cultu et religione Christi. Ita Procopius. Hoc est quod dixit cap. LVIII, vers. 12: «Ædificabuntur in te deserta sæculorum; fundamenta generationis et generationis suscitabis.» Vide ibi dicta. Anagogice, Apostoli et fideles ædificabunt Jerusalem cœlestem, per resurrectionem corporum; quæ in ea inferent; tamque omnes ruinas ex lapsu tum Angelorum, tum primi parentis ortas, restaurabunt. Ita S. Augustinus in Psalm. CX et Psalm. CXI.
61:5
5. Et stabunt alieni, et pascent pecora vestra, — q. d. Ex Gentibus et alienigenis ad Christum ab Apostolis conversis, eligentur Episcopi et Pastores, qui pascant et excolant Ecclesiam ortam in Sion apud Judæos, ut ex sui origine Judæorum propria dici et vocari possit. Hos ergo ex Gentibus Episcopos vocat pastores, agricolas, vinitores Sionis, sive Judæorum, id est Ecclesiæ, cujus primi pastores et fideles fuerunt Judæi. Ita Procopius, Forerius, Vatablus, Adamus et passim alii. Quin et S. Hieronymus qui ait: «Quotus enim quisque Ecclesiarum princeps est e Judæis, et non de alienigenis, atque externarum gentium hominibus?» Hoc est quod Judæis prædixit Christus, Matth. XXI, 41, Deum vineam suam a Judæis translaturum, ac traditurum aliis agricolis. Hic sensus symbolicus videtur et mysticus. Quocirca recte Sanchez ad litteram hæc plane, ut sonant, accipit, q. d. Judæi et Gentiles, qui vos, o Apostoli et Christiani! antea duro ministerio premebant in lapidicinis, arenariis, fodinis metallicis, agricultura, catabulis ad pascendas bestias (uti Marcellus Pontifex ad eas damnatus, pædore contabuit, et exstinctus est), aliisque servilibus operibus; hi vobis subjicientur, tumque stabunt quasi ministri vestri, ut præstent vobis talem operam, qualem a vobis exigebant, ut pascant greges vestros, ut colant agros et vineas vestras. Unde subdit: «Vos vero, o Apostoli! Sacerdotes Domini vocabimini,» qui scilicet Deo jugiter assistatis, agrosque et vineas non per vos, sed per ministros vestros colatis, uti faciebant sacerdotes Aaronici: hi enim a populo alebantur, ut toti vacarent Deo. Idem promittit hic sacerdotibus et pastoribus legis novæ. Unde subdit: «Fortitudinem Gentium comedetis,» Et hoc est quod dixit cap. præcedenti, vers. 7: «Omne pecus Cedar congregabitur tibi, arietes Nabaioth ministrabunt tibi.»
61:6
6. Vos autem (o Apostoli, inquit S. Hieronymus, vestrique asseclæ!) sacerdotes Domini vocabimini. — Antonomastice scilicet, quasi hierarchæ et principes sacrorum, ac mediatores inter Deum et populum. Perperam Calvinus «sacerdotes,» inquit, id est prædicatores Evangelii, qui non victimas, sed gentes Deo convertant et offerant. Negat enim ipse in lege nova esse proprie dictum sacerdotium et sacrificium. Hæc est hæresis, de qua vide Cardinalem Bellarminum tract. De Eucharistiæ sacrificio. Porro proprie dictos sacerdotes hic ab Isaia intelligi et prædici liquet, tum ex ipsa voce sacerdos, quæ non prædicatorem, sed sacrificatorem significat; tum ex eo quod subdit vers. 8: «Odio habens rapinam in holocausto.» Ergo sacerdotes hic intelligit eos qui sacrificant holocausta. Secundo, «sacerdotes,» id est intimi ac familiares, consciique secretorum regis Christi, utpote qui cum eo toto prædicationis ejus tempore versati, ea conspexeritis et audieritis; ac proinde uti in Ecclesia, ita et in cœlo proxime ei assistatis quasi administri et primi in regno Christi. Sic enim filii David vocantur sacerdotes, II Reg. VIII, 18, id est principes aulæ Davidis; et «primi ad manum regis,» uti exponitur I Paral. XVIII, 17. Sic II Reg. XX, 26, cum dixisset: «Sadoc et Abiathar sacerdotes,» subdit: «Ira autem Jairites erat sacerdos David,» per quem scilicet David peculiariter sua sacrificia offerebat, uti nos dicimus: Talis est primus et intimus Sacellanus regis, ejusque confessarius. Vel, ut Chaldæus et Recentiores, sacerdos, id est princeps, vel intimus Consiliarius atque Secretarius Davidis. Fortitudinem Gentium comedetis. — Chaldæus, Divitias Gentium comedetis; hisce enim ad pedes suos oblatis, ad libitum usi sunt Apostoli. Hebræum חיל chel significat opes, robur, industriam, gloriam, uti dixi cap. LX, 5. Mystice, S. Hieronymus: «Fortitudo, inquit, Gentium est triumphus Martyrum;» hac enim Martyrum fortitudine mire recreati et pasti sunt Apostoli. Et in gloria eorum superbietis. — Hoc est, eritis gloriosi, et, ut Septuaginta vertunt, eritis admirabiles. Gentes enim suam omnem gloriam vobis consignabunt; itaque gloria eorum erit gloria vestra. Aquila vertit: In gloria eorum purpura vestiemini, q. d. Reges eritis, regio ornatu illustres. Ita Pontifices triplicem in capite gestant coronam, quæ proinde Romæ vulgo regnum vocatur.
61:7
7. Pro confusione vestra duplici et rubore, laudabunt partem suam. — Ita hæc nectunt Biblia omnia, etiam Romana. S. Hieronymus, Haymo, Forerius, Vatablus, Adamus et alii passim, sensumque dant, q. d. Licet duplicem, id est magnam et multiplicem, contumeliam, probra, spolia et verbera Apostoli patiantur a Judæis; tamen ipsi sortem eorum, id est suam, suique ministerii, laudabunt, sibique gratulabuntur, Deoque gratias agent, quod quasi primogeniti Christi, primitias spiritus ejus et charismatum acceperint, æque ac communionem et societatem crucis; quod nimirum digni sint habiti pro nomine Jesu contumeliam pati. Est enallage Hebraica: mutatur enim secunda persona in tertiam; pro laudabitis enim dicitur laudabunt, quod frequens est Hebræis. Vide Canon. XVI. Aliter hæc nectit et dispungit Sanchez, nimirum sic: In gloria eorum superbietis pro confusione vestra duplici et rubore. Deinde punctum. Laudabunt, scilicet Gentes et peregrini, partem eorum, id est suam, quod scilicet in societatem Ecclesiæ et Apostolorum ab eis admissi sint. Hæc dispunctio plana est, sed nova. Propter hoc in terra sua (in Ecclesia) duplicia (id est maxima et eximia dona Spiritus Sancti) possidebunt. — Sic enim duplex sæpe significat id quod est magnum et multiplex, uti ostendi Jerem. XVII, 18, et I Timoth. V, 17. Alludit ad Elisæum, qui ab Elia rapiendo in cœlum petiit: «Obsecro fiat in me spiritus tuus duplex,» ut quasi filius tuus primogenitus, duplicem spiritus tui portionem accipiam et hæreditatem; idque impetravit. Simili enim modo Apostoli, quasi primogeniti Christi, duplicem, id est eximiam, Spiritus Sancti portionem præ aliis fidelibus, imo præ Patriarchis et Prophetis acceperunt. Septuaginta vertunt, secundo possidebunt terram, quod S. Cyrillus et Procopius sic exponunt, q. d. Sicut Josue primo Hebræis fidelibus divisit terram Chanaan, sic secundo Jesus ejus antitypus, non tantum Chanaan, sed totum terrarum orbem credentibus distribuet. Anagogice, Beati possidebunt duplicia, id est eximiam gloriam, eamque duplicem, puta tam in corpore quam anima in cœlo. Ita S. Augustinus, serm. 4 De Innocent., Gregorius, lib. XXXV Moral. IX, et Haymo: ibi enim «laudabunt partem suam, et lætitia sempiterna erit eis,» ut sequitur. Huc allusisse videtur Christus, cum Apostolis eorumque asseclis centuplum in hac vita promisit; hæc enim sunt duplicia, id est multiplicia. Matth. XIX, 29: «Omnis, inquit, qui reliquerit domum, vel fratres, aut sorores, aut patrem, aut matrem, aut uxorem, aut filios, aut agros, propter nomen meum, centuplum accipiet, et vitam æternam possidebit.» Lætitia sempiterna erit eis. — Apostolorum enim lætitia hic in terra inchoabitur, et perficietur in cœlo, ubi durabit in æternum.
61:8
8. Quia ego Dominus diligens judicium, et odio habens rapinam in holocausto. — Per rapinam omnem dolum, fraudem, vim, iniquitatem, impietatem, omniaque scelera accipe: hæc enim, æque ac bona per ea parta, displicent Deo, etiamsi in ejus vertantur holocaustum. Taxat avaritiam et impietatem Pharisæorum et Sacerdotum tempore Christi, qui prætextu sacrificii et oblationis Dei, expilabant viduas, orphanos et pauperes, imo jubebant filiis, ut parentes debita alimonia privarent, q. d. Ego hæc præstabo Apostolis meis, quia eos pios et justos elegi, et statui principes Ecclesiæ, pro impiis et sceleratis Pharisæis: eorum enim rapinas, et avara impiaque lucra in oblationibus et holocaustis meis exsecror et detestor; atque, ut ait S. Hieronymus, «illorum justorum, licet pauperum, munera plus diligo, quam munera horum divitum, quæ fiunt de rapina et iniquitate.» Symbolice, Leo Castrius: Deus, ait, odio habet rapinam in holocaustum, id est raptum Christi innocentis ad crucem. Et dabo opus eorum in veritate. — Hebraice אמת emeth, id est veritas, tum veritatem, sinceritatem, fidelitatem; tum firmitatem et constantiam significat; veritas enim firma est, semperque sibi constat. Unde, primo, veritatem Apostolorum opponit rapinæ Pharisæorum, de qua præcessit, q. d. Faciam ut Apostoli non tantum exterius non dolose, non avare et rapaciter, non hypocritice, ut Pharisæi, sed interius sincere operibus vere justis et sanctis, in spiritu et veritate me colant et honorent, ut exteriora eorum opera interioribus, et signa signatis congruant et conveniant. Ita S. Hieronymus, Forerius, Vatablus. Rursum, q. d. Faciam ut Apostoli in opere sint veraces, id est constantes; nec a pio prædicationis incepto ullo hostium aut difficultatum metu, aut terrore desistant. Ita Forerius. Tertio, q. d. Faciam ut opus, id est fructus, æque ac merces eorum sit vera, id est firma et stabilis, ut scilicet Ecclesia, quam ipsi fundabunt, semper perduret, utque ipsi cum suis quos converterint, æterna mercede et gloria donentur. Ita Sanchez. Quocirca Leo Hebræus vertit: Reddam opus eorum firmum; hinc et sequitur: Feriam eis fœdus sempiternum, hoc est, fœdus sive testamentum novum, quod Deus cum Apostolis et Ecclesia sanxit: ex quo fit ut nec ejus fides et gratia unquam deficere, nec Deus eam deserere possit.
61:9
9. Et scietur in Gentibus semen eorum, — q. d. Conspicuum, nobile et illustre erit etiam apud Gentiles semen et germen, id est filii spirituales, Apostolorum, puta fideles ab eis conversi: erunt enim inter Gentes, eisque prælucebunt, quasi luminaria et specula virtutum: videbunt enim eos sobrie et caste vivere, opes et honores contemnere, cœlestia ambire, in tribulatione esse patientes, cum omnibus mites et humiles, martyria constanter obire, spiritu fervere, et zelo Dei agi. Unde admirabundi dicent: «Isti sunt semen, cui benedixit Dominus.» Hi sunt sancti, sanctorum filii, quos Deus sua gratia et beneficentia cumulat: hi sunt Angeli in carne mortali: hi sunt filii Dei, cives sanctorum, æmuli Patriarcharum et Prophetarum. Alludit ad benedictionem Isaac datam Jacobo filio: «Ecce odor filii mei, sicut odor agri pleni, cui benedixit Dominus,» Genes. XXVII, 27; fideles enim sunt filii et hæredes Abrahami, Isaaci et Jacobi.
61:10
10. Gaudens gaudebo in Domino. — Nota cum S. Hieronymo, S. Cyrillo, Procopio, Ruperto et aliis, ab hoc loco ad finem capitis esse carmen eucharisticum, et quasi chorum Ecclesiæ jubilantis et in Deo exultantis, eo quod ab eo maxima salute, justitia et gratia donata sit, et circumdata undique quasi veste, eaque quasi cyclade regia mire ornata et decorata sit instar sponsæ, quæ sponso regi copulatur. Vide Canon. XIV. Ita Anna mater Samuelis effecta jubilat, dicens: «Exultavit cor meum in Domino,» I Reg. II, 1. Et Virgo Deipara concepto jam Verbo: «Exultavit spiritus meus in Deo salutari meo,» Luc. I, 47. Præclare S. Bernardus, serm. De S. Magdalena: «Est gaudium, inquit, continua sibi jucunditate firmissimum, quo animus ab hujus mundi aspergine pure presseque detersus, et in divinæ contemplationis acumen totum desiderii sui figens affectum, gaudens gaudet in Domino.» Quia induit me vestimentis salutis (hoc est, salute quasi veste induit et obtexit me. Unde more rhythmi Hebraici idem repetens et explicans subdit): et indumento justitiæ (id est justitia mihi in justificatione infusa, ejusque actibus et operibus quasi indumentis) circumdedit me. — Salus ergo hæc est justitia, quæ est inchoatio salutis, et via ad salutem æternam. Sic, cap. LIX, 17, «pallium zeli» vocatur zelus, quasi pallium Deum vestiens, et hoc cap. vers. 3, «pallium laudis» vocatur ipsa laus plena et abundans. Hic sensus uti simplex et planus, ita genuinus est. Hinc S. Hieronymus, per salutem et justitiam accipit Salvatorem et Justificatorem nostrum: ipse enim sua salute et justitia nos vestit. Unde huc alludens Apostolus, Galat. III, 27, ait: «Quicumque in Christo baptizati estis, Christum induistis, qui factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio,» ut idem ait I Corinth. I, 30. Aliter Sanchez: Salus, inquit, idem est quod victoria et triumphus, q. d. Induit me vestibus triumphalibus aut nuptialibus: aut salus est pax, q. d. Induit me veste tranquillitatis et pacis, puta veste, quæ tempore non belli, sed pacis indui solet: sic per indumenta justitiæ intelligit ipse ea quæ a justo judice Deo meritis et operibus justitiæ juste redduntur. Unde Septuaginta pro justitia vertunt, jucunditatem et lætitiam; justitia enim in arcano sermone idem est quod salus. Unde Christus a Malachia, cap. IV, 2, vocatur «sol justitiæ,» id est sol salutis, sol maxime salutaris. Psalm. CXXXI, 9: «Sacerdotes tui induantur justitiam,» hoc est, ut explicat vers. 16: «Sacerdotes ejus induam salutari,» puta salute et salvatore Christo. Quasi sponsum decoratum corona, et quasi sponsam ornatam monilibus suis. — Comparat hic Ecclesia se suaque decora et ornamenta ornamentis sponsi et sponsæ in nuptiis. Primo, quia utriusque ornamenta a Deo accepit, nimirum et sponsæ pulchritudinem, et sponsi prudentiam ac fortitudinem. Hac de causa comparatur non tantum soli et lunæ, sed et castrorum aciei, Cant. cap. VI, vers. 9: «Quæ est ista, quæ progreditur quasi aurora consurgens, pulchra ut luna, electa ut sol, terribilis ut castrorum acies ordinata?» Nimirum luna notat Ecclesiæ pulchritudinem, sol intelligentiam et prudentiam, acies fortitudinem. Secundo, quia Ecclesia est sponsa respectu Christi; eadem est sponsus, respectu novarum Ecclesiarum Gentilitiarum, quas sibi copulavit, imo in Christo generavit. Tertio, S. Hieronymus et Haymo: Sponsi, inquiunt, sunt viriles in Ecclesia et perfecti; sponsæ, debiles et imperfecti. Huc accedit Cyrillus qui censet sanctos dici sponsos ob robur et constantiam; sponsas ob fecunditatem, pulchritudinem, gloriam, quæ hic inchoantur, et perficientur in cœlo. Unde Quarto, vox sponsus denotat Apostolos et Prælatos Ecclesiæ. Sic enim Episcopi in sua consecratione donantur annulo, quasi sponsi, qui desponsent sibi Ecclesiam hanc illamve; sponsa vocantur cæteri fideles et plebs cœtusque Christianorum: hæc enim quasi parit fideles; illi quasi sponsi eosdem procreant et generant, tum verbo Dei, tum Baptismo et Sacramentis. Quocirca sponsi hi in Hebræo vocantur sacerdotes: sacerdotium enim, in Ecclesia, est summa dignitas et pulchritudo. Sic enim habent Hebræa: Tanquam sponsum יכהן iecahen, id est sacerdotavit (sacerdotem fecit) me mitra. Ita Septuaginta, Vatablus et Pagninus. Accedit et Aquila, qui vertit: Quasi sponsus ἱεραρσυνημένος στεφάνῳ, id est sacerdotii portans coronam. Et Chaldæus vertens: Sicut sponsus qui prosperatur in thalamo suo, et sicut sacerdos magnus qui ornatur vestimentis suis. Olim enim in lege veteri Sacerdotes et Pontifices erant sponsi et conjugati, ut significarent Apostolos et Episcopos legis novæ fore sponsos spirituales, id est Sacerdotes et Pastores Ecclesiæ. Porro alludit ad vestes et ornatum Pontificis, qui mirus erat, uti et apud Christianos est, ut patet Exodi XXVIII, Levit. cap. VIII. Quæ mystice adaptata animæ sanctæ, mirum ejus decorem repræsentant. Denique Tertullianus, lib. IV Contra Marc. cap. XI, et S. Augustinus, epist. 120 ad Honoratum, Rupertus et Origenes in cap. XXVI Genes., putant hoc carmen et hæc verba esse Christi, gratias agentis Patri, quod se summis gratiis et ornamentis quasi sponsum et sponsam, et quasi summum Sacerdotem ac Pontificem exornarit. Christi enim vox fuit vers. 1 et deinceps. Dices: Quomodo ergo hæc verba competunt Ecclesiæ? Respondent iidem Ecclesiæ quoque hæc convenire, quia Christus et Ecclesia unum sunt, unumque corpus politicum et mysticum constituunt. Unde S. Augustinus in Psal. XXX: «Loquitur, ait, in Christo Ecclesia, et in Ecclesia Christus; corpus enim in capite, et caput in corpore.» Vide Canon. XL. Illa enim sacerdotii corona sive mitra proprie tam Christo quam Apostolis et eorum vicariis competit. Participative vero et metaphorice omnibus fidelibus: illi enim sunt genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, offerentes Deo victimas labiorum, puta laudes ac preces; ac manuum, puta sanctas operationes et virtutes: ac cordis, puta internam devotionem, religionem et amorem. Vis exemplum? Illustre est quod in Vita S. Stephani primi Hungarorum regis legimus, scilicet utramque coronam, tam regni quam beatitudinis et gloriæ cœlestis, antequam nasceretur, a Deo ei decretam, et parentibus ejus revelatam fuisse ac promissam. Matri enim ejus gravidæ apparuit S. Stephanus Protomartyr, dicens: «Confide, mulier, in Domino, et certa esto te filium parituram, cui primo hujus gentis et regnum et corona debetur. Tu vero illi nomen impones meum.» Mater ergo pariens filium vocavit eum Stephanum, id est coronam (hæc enim græce vocatur στέφανος), qui primus creatus Hungarorum rex, gentem totam ad Christi fidem convertit. Quocirca Pontifex ei misit coronam quasi regi, et crucem quasi Apostolo, eamque quasi apostolatus insigne illi præferri mandavit. Multa ergo a suis perpessus, adeo ut quatuor Palatini in ejus necem conjurarint, et triennio continuis morbis afflictus et consumptus, tandem regnum animamque suam reginæ cœli commendans, spiritum in ejus manus exhalavit, anno Domini 1034, ipso festo Assumptionis ejusdem: hæc enim ipse optaverat et precatus erat. Ab ea ergo pro corona regni terrestris, virtutum merito, coronam gloriæ et cœlestis accepit; ideoque multis post mortem miraculis claruit, ac manus ejus dextera, qua largissimas dare solebat eleemosynas, multis deinde annis illæsa et incorrupta permansit. Ita habet ejus Vita, ab Episcopo Chartuitio conscripta ad Colomannum, qui fuit octavus Hungariæ rex.
61:11
11. Sicut enim terra profert, etc., sic Dominus germinabit justitiam et laudem. — Τὸ germinat significat copiam et abundantiam. Sicut enim in vere germina terram in hieme squalentem, nudam et aridam, undique operiunt et vestiunt: ita et Deus Gentes antea desertas et nudas, per Christum vestivit omni gratia et virtutibus: quæ hic vocantur justitia et laus; quia eos laude dignos et celebres inter Gentiles efficiebant. Hi enim mirabantur suorum concivium per fidem Christi morum mutationem, puta sobrietatem, castitatem, modestiam, patientiam, charitatem, devotionem, etc. In voce hortus alludit ad Paradisum terrestrem: hic enim erat hortus Dei vernans jugiter omni fronde, flore et fructu; ex quo per Adæ peccatum expulsi sumus, sed reducti per Christum, imo ipsimet effecti paradisus. Nam v. g. SS. Andreas, Thomas, Philippus, erant una stirps vel arbor paradisi, qui translata in Achaiam, Indiam, Phrygiam, etc., se proseminavit totamque regionem paradisum virtutum hortumque Dei effecit, germinante, id est gratiæ succum et vigorem dante, ac fecundante Deo. Ita Forerius. Rursum in voce laus est metonymia, aut metalepsis: ponitur enim laus pro virtute quæ parit laudem. Quomodo ait Poeta: «Sunt et sua præmia laudi,» id est virtuti laudabili. Denique addit, «coram universis gentibus:» quia laus dicta est ἀπὸ τῶν λαῶν, quod proprie laus sit gentium, puta populi, de aliquo recte et honorifice loquentis.
61:1
Hic promittit populo jucunditatem. Et dividitur in duas partes. In prima gaudium promittit; in secunda populus promissionem suscipit, et gratias agit, ibi, Gaudent gaudebo in Domino, et exultabit anima mea in Deo meo. Circa primum duo. Primo officium ad annuntiandum gaudium accipit; secundo gaudii rationem seu materiam praedict: Et vocabuntur in ea fortes justitiae, plantatio Domini ad glorificandum. Circa primum duo. Primo tangitur prophetiae donum: Spiritus Domini super me, Isaiam, unxerit, replens munere prophetiae. 2 Petri 4: « Non enim voluntate humana allata est aliquando propheta, sed Spiritu sancto inspirati locuti sunt sancti Dei homines. Vel de Christo, de quo supra 11: « Requiescet super eum spiritus Domini. » Et Psalm. 44: « Unxit te Deus, Deus tuus oleo exultationis prae consortibus tuis. » Secundo tangitur prophetae vel Christi actus, qui est duplex: scilicet bonis; raedicere praemia, Ad annumandum: Jacobi 1: « In mansuetudine suscipite insitum verbum, quod potest salvare animas vestras: » et miserris conferre remedia. Quantum ad illos qui sunt pusillanimitate dejecti: Ut mederer contritis corde, consolando, vel peccata remittendo, si de Christo. Psalm. 146: « Qui sanat contritos corde, et aligat contritiones eorum. » Et quantum ad illos qui erant in captivitate detenti, quibus annuntiat liberationis beneficium: Et praedicarem captivis, ad litteram; vel sub diabolo, et propriis erroribus.
61:2
Supra 49: « Ut diceres his qui vincti sunt, Exite. » Et liberationis tempus: Et praedicarem annum placabilem, quantum ad Liberationem Judaeorum, ultionis, quantum ad Chaldaeos. Vel tempus gratiae, in quo de diabolo ultionem accepit ejus potestatem reprimens. Joan. 12: « Nunc judicium est mundi, nunc princeps mundi hujus ejicietur foras. » Et quantum ad eos qui sunt tristitia absorpti, quibus annuntiat gaudium: Ut consolarer omnes, generaliter, ut ponerem Sion, specialiter. Eccl. 48: « Spiritu magno vidit ultima. » Et gaudii signum, dum signa tristitiae vertuntur in signa laetitiae, et hoc est, Et darem eis.
61:3
Supra 28: « In illa die erit Dominus corona gloriae. » Et vocabuntur in ea fortes justitiae plantatio Domini ad glorificandum. Hic praedicit gaudii materiam: et primo quantum ad aedificiorum reparationem po- nens reaeficationum conditionem: Vocabuntur in ea, scilicet Jerusalem, praecetto et permissione Cyri, fortes justitiae, ad faciendum justitiam constantes, non commoti combinationibus adversariorum; vel Apostoli. Et aedificiorum reparationem Et aedificabunt, praedicti viri, vel Apostoli. Supra 58: « Et aedificabuntur in te deserta saccularum. » Secundo quantum ad possessionem conservationem.
61:5
Et stabunt alieni. Hoc ad litteram potuit impleri, ut aliqui advenae in his vilibus servitiis occuparentur, sicut de Gabaonitis: vel mystice gentiles, vel praedicatores sancti Ecclesiae, qui custodiunt et excolum ipsam Ecclesiam meritis et doctrinis.
Nota super illo verbo, Unxerit me, quia Christum ungit Deus Pater primo oleo sacerdotalis dignitatis, quasi sacerdotem ad sacrificia offerendum. Eccl. 45: « Unxit eum oleo sancto: » Secundo regalis potestatis, quasi regem ad gubernandum. 2 Reg. 12: « Ego te unxi regem et principem populi mei. » Tertio immensae fortitudinis, quasi pugilem ad pugnandum. 2 Reg. 1: « Quomodo abjectus est clypeus fortium, clypeus Saul et Jonathan, quasi non sit unctus oleo? » Quarto eminentis jucunditatis, quasi liberalem ad miserendum. Psalm. 111: « Jucundus homo qui miseretur et commodat. » Psalm. 44: « Unxit te Deus, Deus tuus oleo laetitiae prae consortibus tuis. » Item
Christum unxit servus devotus primo lacrymis compunctionis. Matth. 6: « Unge caput tuum, et faciem tuam lava. » Secundo unguento devotionis. Lucae 7: « Haec autem unguento unxit pedes meos. » Tertio oleo purae intentionis. Eccl. 9: « Omni tempore sint vestimenta tua candida, et oleum de capite tuo non deficiat. » Quarto oleo laudis et gratiarum actionis. Gen. 28: « Surgens Jacob mane sumpsit lapidem. . . . et erexit in titulum, fundens oleum desuper. »
61:6
Vos autem sacerdotes. Hic praedicit materiam gaudii quantam, ad hominum gloriam: et circa hoc tria facit. Primo ostendit gloriae perfectionem, quia gloriosi in spiritualibus, Sacerdotes, quasi vitam sanctam sacerdotio dignam ducentes. Sap. 5: « Quomodo computati sunt inter filios Dei, et inter sanctos sors illorum est. » Gloriosi, etiam in temporalibus: fortitudinem, idest reficiemini ac sustentabimini fortitudine Persarum et Medorum. Superbielis, exaltabimini. Supra 60: « Quando conversa fuerit ad te multitudo maris, fortitudogentium venerit tibi. » Mystice Apostoli sacerdotes, quasi gentium magistri, et fortitudine martyrum delectati. Et assignat perfectionis rationem: Pro confusione: ex defectu spiritualium et temporalium, confusionem habuistis. Laudabunt, vicini videntes, partem, recompensationem duplicitum bonorum a Deo eis factam. Zachariae 9: « Hodie quoque anuntians, duplicita reddam tibi. » Mystice Ecclesia praemia in bonis animae et corporis recipit pro duplici confusione de gentium et Judaeorum infidelitate. Secundo tangit gloriae durationem.
61:7
Laetitia sempiterna. Verum est quamdiu in justitia permanserint, sicut exponitor Jerem. 18. Supra 35: « Laetitia sempiterna super capita eorum, gaudium et exultationem obtinebunt. » Et assignat rationem: Quia ego Dominus. Et est sensus: per hoc quod Dominus diligit justitiam, dabit vobis ut sitis justi, ut sic placeatis sibi; et faciet vobiscum pactum semperternae laetitiae. A die: Eccl. 54: « Qui offert sacrificium ex substantia pauperis, quasi qui victimat filium suum in conspectu patris sui. » Foedus perpetuum. Jer. 51: « Et feriam domui Israel et domui Juda foedus novum. » Tertio gloriae divulgationem, Et scietur; quod est referendum vel ad Judaeos qui fuerunt famosi de cultu religionis, vel ad semen spirituale Apostolorum.
61:10
Gaudens gaudebo. Hic populum promissionem suscipit, et gratias agit. Et circa hoc duo facit. Primo exprimit in persona populi, vel Ecclesiae, cordis gaudium, Gaudens. Habac. 5: « Ego autem in Domino gaudebo, et exultabo in Deo Jesu meo. » Secundo confitetur divinum beneficium: et primo sub similitudine vestimentorum, et inquantum divina beneficia protegent: Quia induit me vestimentis salutis, a miseris. Supra 52: « Induere vestimentis jucunditatis tuae. » Secundo sub similitudine ornamentorum, inquantum ornant: Quasi sponsus, mystice quantum ad perfectos in Ecclesia vicem Christi agentes, sponsam, quantum ad imperfectos. Tertio sub similitudine germinum, quantum ad fructum: Sicut enim terra. Supra 55: « Germinans germinabit, et exultabit laetabunda et laudans. »
61:1
v. 4 « Spiritus Domini super me, eo quod unzerit Dominus me; ad annuntiandum mansuelis misit me, uL mederer contritis corde et praedicarem captivis indulgentiam et. clausis apertionem » ; — prima statim sententia quis sit loquens apertissime declaratur ; nam 11, 2 et 42, 1 is super quem requiescat spiritus Domini iam est descriptus. Igitur profitetur se accepisse spiritum Domini, se regi et impelli ab hoc spiritu in omnibus et se igitur spiritu Domini repletum et maxima cum Deo unione et societate intima vivere continuo et agere. Eam autem spiritus communicationem et societatem unionemque iniit, quia lahve eum unxit. Unctio fiebat oleo sacro ad consecrandos sacerdotes ; ita ungebatur pontifex : oleum unctionis fundes super caput eius atque hoc ritu consecrabitur (Ex. 99, '; cf. Ex. 40, 13. Lev. 4, 8. 16; 6, 15 hebr. 8, 12; 16, 32; 21, 10); ita quoque sacerdotes aaronitici (Ex. 28, 41; 40, 13. Lev. 7, 33 hebr. Num 3, 3) ; ungebantur vasa sacra in servitium Dei consecranda (Num. ^7, 1 etc.); ungebantur reges, qui propterea uncti vel christi Domini dicebantur; ita vide deSaule1 Reg. 9, 16; 10, 1 2 Reg. 1, 14; de Davide 1 Reg. 106, 1.2 Reg. 2, 43,38; 5, 3; deSalomone3 Reg. 1, 34; deloas 4 Reg. 11, 12; de Ioachaz 4 Reg. 23, 30etc. et cum Eliseus ad munus propheticum vocaretur, etiam unctionis mentio fit qua eum Elias ad munus consecrare iubetur. Ceterum in reliquis prophetis nulla commemoratur unctio, quia münus non in certa quadam stirpe neque ritu sacro conferebatur, sed a solo Deo ex norma Deut. 18, 13 seq. proposita. Prophetae ergo spiritu Dei ungebantur. Atque ipsa unctio illa designat electionem ad munus theocraticum, consecrationem quandam et symbolice spiritum Dei significat qui sese animis infundat, eos roboret, illuminet et ad missionem acceptam aptos reddat. Unctione enim facta spiritus Domini insiluit in Saul (1 Reg. 10, 10), unctione peracta directus est spiritus Domini a die illa in David et deinceps (1 Reg. 16, 13) et spiritum Domini designari per oleum angelus quoque Zachariae explicat (Zach. 4, 6). Messias qui plenitudinem spiritus Dei in se recepit et ipsa divinitate est unctus et qui vocatus est et consecratus ad sacra illa munera theocratica sacri imperii, sacerdotii, officii prophetici summa perfectione exercenda, iure merito singulari ratione Unctus, Christus vocatur. Car spiritus Dei super eum sit et ad quid unctus sit a Domino et missus, explicat : ad laetum nuntium annuntiandum afflictis (hebr.), LXX eix[eXioac0xt w:wyzi;; de voce v2 cf. 52, 1; By sunt. miseri, afflicti, calamitatibus pressi, humiliati, qui tamen patientia et mansuetudine afflictiones perferunt (cf. 44, 4; 24, 32 ; 26, 6). Istis i. e. pauperibus evangelium annuntiari, ipse Messias tamquam indicium temporis messiani declaravit (Matth. 11, 5). Deinde ad obligandwum fractos corde (hebr.) ad curandos et sanandos tristes, deiectos, pusillanimes ; verbum obligare de curandis vulneribus adhibetur; vide 1, 6; proinde missus est ut erigat, confortet, consoletur animos aegros vel diffidentia et desperatione contusos. Tale igitur eius officium describitur, quale 40, 41 ; 41, 10. 14 ; 42, 3; 43, 1 ; 44, 2 exhibetur et modo Deo, modo servo Domini attribuitur. Etiam clarius Messias ex antecedentibus designatur, cum missus esse dicatur ad. proclamandam captivis libertatem et vinctis aper(ionem. (carceris) ; eadem enim 42, "1 ; 49, 9; 51, 14 de servo Domini praedicabantur. Veniet ergo, ut miseris solatium et salutem afferat et iis quidem, ut ipsa testantur nomina, qui se miseros esse sentiunt, qui captivi et clausi libertatem et redemptionem desiderant. Ergo. praeformatur illud : esurientes implevit bonis. Iterum indicatur salutem exorituram esse ex conditione afflicta (cf. Mich. 5, 1. 2). Pro apertione àli vocem hebr. explicant, cum proprie, ut iam For. monet, de apertione oculorum dicatur, cum LXX &vXBevi, eo scil. sensu quo sedentibus in umbra mortis lux oriri dicitur (9, 2). stabit. Id quod antea iam saepius erat indicatum, Messiam fore in resurrectionem et. in ruinam, etiam hic explicite effertur
Anc. — Annuntiat servus Domini, se spiritu Domini instructum missumque esse, ut liberationem et redemptionem afílictis praedicet eosque maximis bonis praestitis consoletur (61, 1-3). Regiones desertae et vastatae restituentur ; alienigenae servient populo electo et gentium thesauris ornato. Ita abundanti felicitate fruetur populus Dei et sanctitate adeo, ut tamquam a Deo benedicti ab omnibus celebrentur (61, 4-9). Acceptum hoc beneficium cum exsultatione praedicant, Deo gratias agunt, sibi gratulantur et Domini laudem et gloriam ubique celebrari exoptant (61, 10-11). Hac oratione declaratur per quem opus illud de quo in antecedente oratione sermo erat, et gloria illa Ierusalem effici debeat. Utique in fine orationis dictum erat : ego Dominus suo tempore accelerabo illud, et ita Dominus ut eius operis auctor princeps declaratur, uti 42, 13 et 59, 49. 16. Sed quemadmodum in sectione priore Deo auctori principali adiungitur alter liberator et mediator per quem Deus liberationem (et priorem et alteram, messianicam) est operaturus, ita consequens est, ut splendore novae theocratiae descripto is designetur per quem theocratia sit instituenda et ad gloriam illam provehenda. Quem in finem apte notat Lap.: « descripsit capite praecedenti propheta miram Ecclesiae gentium ad Christum conversionem, desponsationem, confluentiam et laetitiam. ; nunc eius causam affert, nimirum eius sponsum, Christum Dominum, qui hanc conversionem et desponsationem facturus est ; eum ergo hicloquentem inducit ». Iterum clare effertur indoles instaurationis spiritualis; denuo inculeatur non omnibus gente Iudaeis salutem obventuram, sed contritis corde et lugentibus Sion; demum edocentur quibus animorum sensibus redempti et tot gratiis ornati debeant Deo gratiarum actionem refundere. Unde haec oratio arcte antecedenti adiungitur eamque complet.
Per quem Deus auctor principalis redemptionem et gloriam populi sui sit in opus deducturus, iam in antecedentibus 42, 4 seq. 49, 1 seq. 52, 15 et 53, 10 seq. satis est expositum. Nam servus Domini dicitur fore in foedus populi, in lucem gentium et beneplacitum Domini in eius manu iri directum et ad eventum prosperum perductum. Unde si nunc aliquis loquens inducitur qui sea Domino missum profitetur ad opus illud redemptionis et gloriae suo labore et conatu perficiendum, quis ille sit, in hac rerum serie dubitari iam minime potest. Uti 49, 1 seq. 50, 4 ita hoc quoque loco servus Domini loquitur
61:2
v. 9 « ut praedicarem annum placabilem Domino et diem ultionis Deo nostro, ut consolarer omnes lugentes » ; — scil. annum beneplaciti et. benevolentiae Dei ; vox 32 videtur alludere ad 40, 2 : culpa est expiata ; cf. 56, i; 58, 5. Quia servus Domini expiationem praestitit, id quod expiatione acquisitum est proclamare potest, tempus scil. gratiae quo Deus summa benignitate suae benevolentiae thesauros hominibus aperit. Tempus istud beneplaciti optime indolem novi foederis adumbrat et abundantiam gratiarum, dum vetus foedus fuerit tempus indignationis, sterilitatis (cf. 54, 1. T. 11). Sed tempus quoque messianum est tempus iudicii ; unde diem quoque ultionis annuntiat, in quo iniuriae Deo illatae vindi-- cabuntur et res Dei contra inimicos defendentur. De hac ultione vide 49, 96; 50, 11; 51, 23. In «anno hoc adesse allusionem multi censent ad annum iubilaei, « qui typus quidam erat anni placabilis, seu beneplaciti evangelicae benignitatis ; nam sicut eo anno servi in libertatem asserti aerumnosam et ignobilem conditionem mutabant et ad priores dominos et possessores possessiones redibant, sic captivi a Christo vindice liberati sunt — uti annus iubilaei denuntiabatur, sic etiam Christus hic dicitur praedicaturus annum » (Sanct. sim. For. Lap. Tir. Calm. Troch.), dum alii iam versu praecedente in voce v3 liberatio eandem allusionem deprehendunt; vide Lev. 25, 10. Ez. 46, 171. Saepius diem ultionis commemorat Deus (34, 8; 63, 4), dum annum benignitatis et. redemptionis effert ; annon divinae voluntatis indicium isto loquendi modo habetur, quo exoptat iram statim aboleri, diuturnam esse grátiam? Unde ira brevissime commemorata ad gratiosa redit. Ii sunt lugentes qui ruinam theocratiae et improbitatem dominantem et pietatem deiectam sincero dolore deplorant ; hisce consolationem affert ; istis etiam in ruina urbis quam visione contemplatus est Ezechiel parcebatur: signa thau super frontes virorum gementium et dolentium super cunctis abominationibus quae fiunt (Ez. 9, 4) ; iisdem lugentibus salus promittitur Soph. 3, 18 hebr. iis scil. qui in ipso exsilio vivum desiderium theocratiae fovent et iis imbuti sunt sensibus, quorum egregia documenta in Et quam praeclaram consolationem lugentibus sit praebiturus pro omni aerumna et humiliatione, exponit
61:3
v. 3 « «f ponerem lugentibus Sion et darem eis coronam pro cinere, oleum. gaudii pro luctu, pallium laudis pro spiritumoeroris, et vocabuntur in ea fortes iustitiae, plantatio Domini ad. glorificandum »; — nota iterum lugentes commemo - rari tamquam salutis participes ; cf. 51, 48 ; unde promissio non fit nisi iis qui spiritu theocratico sunt imbuti. Latet in repetitis istis admonitionibus illud quod postmodum quoque Iudaeis dietum est explicatius : ne velitis dicere intra vos : patrem habemus Abraham (Matth. 3, 9). In forma loquendi coronam pro cinere etc. habes quam maxime expressum illum versum quem huic sectioni praefiximus ; vide infra v. 1. Symbolum luctus et humiliationis est cinis, sedere in cinere, conspergi cinere .cf. 8, 26 ; 41, 1; 82, 1. 2; corona vel diadema signum dominationis, dignitatis et exsultationis; vide 98, 5. Ez. 93, 17. 24. In hebr. adest « paronomasia in vocibus cineris et ornatus, peer et eper » (For.) « qua ipsa literarum transpositione significat rerum in melius conversionem "EN et "ND » (Mald. Malv.) et « quam facili transpositione literarum ex epher fit peer, tam facile est Deo cinerem in cidarim, luctum in lusum, rictum in risum et gaudium convertere » (Lap.) Notum est etiam coronas adhiberi solitas in conviviis, in triumphali ac nuptiali plausu, in rebus denique laetis (Sanct.). Maxime familiaris erat unguentorum usus in conviviis praesertim et quovis tempore festivo ac geniali ; dicitur oleum gaudii vel (ut alias) laetitiae, « quia non nisi laeti, aut in laetiore conventu qui laeti videri volunt unguentis irrorantur » (Sanct.); cf. Ps. 44, 8; 132, 2. Item pro :veste lugubri qua animi moeror et dolor declaratur, dabitur pallium laudis vel gloriae, vestimenta scil. quae animorum laetitiam et felicem rerum eventum evulgarent, uti Baruch 8,4 : exue te Ierusalem stola luctus et vexationis tuae et indue te decore et honore eius quae a Deo tibi est sempiternae gloriae ! Unde pro spiritu quasi exstincto (cf. hebr. et 42, 3) dabitur spiritus qui laude et gloriatione gestiet. Atque eius in melius conversionis eventus erit, ut vocentur terebinthi iustitiae (hebr. cf. Vat. Mald. Malv. Mar. Osor. Sanct. et recentiores) i. e. crescent et florebunt iusti et ornatu fructibusque iustitiae augescent (cf. Ps. 4, 3; 91, 13. Ier. 1, 8), qua comparatione vates iam praeludit alteri : secundum dies ligni erunt dies populi mei (63, 92). Ita vero in iustitia radicati et fundati et operibus iustitiae florentes et crescentes iam non erunt plantatio aliena vel vinea mendax, sed plantatio Domini ad. gloriam qua Deus gloriatur et qua gloria eius omnibus innotescit ; erunt ergo plantatio deliciarum (95, 71 ; 11, 10), vinea amoena (21, 2-6), qua gloria Dei et laus tamquam fructus perennis colligitur. Verba sunt deprompta ex 60, 21 ; ergo quod ibi dicitur, per servum Domini complebitur. terebinthos vel quercus iustitiae nune quia Deo sese consecraverint, dum antea terebinthis cultum idololatricum adhibuerint (4, 29; 57, 5); sed haec nominis explicatio est nimis mira ; quia arbores iam non colunt, arbores Dei vocantur ! quam mira appellationis origo ! Qualis futura sit plantatio Domini ad glorificandum (v. 3), quale ergo opus a Messia restituendum sit, modo solito declaratur
61:4
v. 4 « Et aedificabunt deserta a, saeculo et ruinas antiquas erigent et instaurabunt civitates desertas, dissipatas in generalionem et generationem » ; — cf. 44, 26; 98, 12. Vates exsilium terraeque vastitatem iam 6, 11-13 aununtiaverat; denuo de ea edoctus est 39, 6. Reditum ex exsilio et instaurationem priorem simul cum messianica contemplatur; in messianica enim insiauratione limites et spatia urbis quam maxime extendenda esse, iam supra dixerat 49, 49 et 54, 2 seq.; idem autem hoc loco dicit; non solum quae exsilii tempore deserta erant instaurabunt, sed deserta saeculorum i. e. ea quae stante vetere theocratia semper deserta erant et derelicta, quia eo tempore populus arctis terrae palaestinensis finibus continebatur; aedificabunt ruinas priorum (hebr.) vel incolent loca illa deserta quae a maioribus (cf. Deut. 19, 14 de voce e3UN?) cultu et frequentia non donata erant; talis erit instauratio qua quaecumque olim urbes bellis vel iudiciis divinis dirutae erant et pér longam generationum seriem iacebant prostratae et pulvere obrutae, denuo renovabuntur. Unde. ea verborum amplitudine vates indicare videtur fore ut quaecumque damna per saecula praeterita illata fuerint, haec reparentur. Destructio autem et vastitas ex norma theocratica signum est iniquitatis commissae ; quare cum urbis Ierusalem reparatio iam descripta sit qua talis quae scientia Dei et iustitia potissimum contineatur (34, . 13. 44), in istis ruinis saeculorum reparandis non cernemus aedificia ex lapidibus erigenda, sed talem aedificationem quae consentanea sit aedificationi urbis Ierusalem spirituali. Aliis verbis : theocratia instaurata limites veteris excedet et longe lateque sanctitatem et iustitiam quasi firmo collocabit habitaculo. Qua cum extensione optime congruit, ut revera illis in regionibus in quibus propter hominum feritatem et incultum vivendi modum nullae erant civitates, erigantur urbes et homines per ipsam Ecclesiam ad vitae genus hominibus dignum educentur. Saepe enim cultus vitae externus cum cultu divino et virtutum exercitio connectitur et ut hoc doceas prius illud in usum deducas necesse est. Similia in explicatione S. Cyr. Osor. Sanct. Mar. For. Lap. tangunt. Tantum abest ut populus theocraticus habeat quid ab alienis timeat, ut alieni ipsi serviant
61:5
v. 8 « et stabunt alieni et pascent pecora vestra et , filii peregrinorum agricolae et vinitores vestri erunt » ; — quod antea iam saepius dixerat de obsequiis populo theocratico a gentibus praestandis (14, 9 ; 49, 99 ; 54, 19; 60, 14. 16), idem hoc loco alia imagine e vita palaestinensi petita exprimit. Sunt utique docente S. Paulo gentiles debitores Iudaeorum (Rom. 18, 27) ; quare eiusmodi imaginibus et comparationibus a vate adhibitis veritas non deest; sed ut rectum de iis feratur iudicium, simul oportet locos illos respici in quibus Israel cum aliis populis eodem ordine et censu recensetur (cf. 19, 24) vel reliquias solum ex Israel esse salvandas asseritur; praeterea populum theocraticum i. e. cultores Dei, membra Ecclesiae intelligi plerumque constat, quibus Deo protegente ab adversariis nihil mali inferri posse designatur adeo, ut potius ipsi inimici opus Dei debeant promovere ; cf. 60, 10; 49, 17. Hoc loco alienigenae iis in servitium addicuntur qui praesides et duces esse concipiuntur aedificationis et restitutionis; quare a vero minime aberrare videntur qui haec accipiunt de legatis Dei missis ad theocratiam instaurandam, quibus qui olim adversarii erant et alieni a fide iam sedulam navant operam (Osor. Malv.). Istis vero operis theocratici ducibus cum omni honorum significatione dicitur
61:6
v. 6 « vos autem sacerdotes Domini vocabimini ; ministri Dei mostri, dicetur vobis ; fortitudinem. gentium | comedetis et. in. gloria earum superbietis »; — merito istis honorantur titulis duces operis. Est sacerdos mediator inter Deum et homines; proinde qui a Deo missus opus illud aggreditur quo homines ad Deum adducantur, iam eo nomine sacerdos dici potest ; adde populum theocraticum vocari regnum sacerdotale (Ex. 19, 6) ; ergo potiore iure qui sunt duces in hoc populo ; dein sacerdotum est custodire scientiam (Mal. 2, 1j), proinde qui aedifica-. tionem theocraticam cura sua promovet, eo nomine salutari poterit. lis praesto erunt ad opus Dei perficiendum opes gentium; vide 60, 5; cuncta enim Christo eiusque Ecclesiae servire debent, et sicut olim Israelitae spoliis Aegyptiorum ditati in libertatem vindicati sunt, ita ministri Christi et eius operis cooperatores opibus gentium iuvabuntur, et quaecumque demum ingeniis populorum excogitantur utilia, etiam in utilitatem Ecclesiae et servorum Dei cedent. Unde propheta ultimum et summum rerum naturalium finem hic designat qui in eo est, ut Aud Dei servitium et ad opus salutis promovendum adhibeantur. plantationis ad glorificandum magis consentaneum est. Hanc signifieationem Fürst, Sein. Del. Mühlau, Or. Rohl. praeferunt. Hisce autem si quis conditionem priorem comparaverit, munera maxime egregia lerusalem accepisse fatebitur v. "1 « pro confusione vestra duplici et rubore laudabunt partem suam ; propter hoc in terra sua. duplicia possidebunt, laetitia sempiterna erit eis »; — melius et clarius in hebr. pro confusione vestra duplex (praemium erit) et pro ignominia exsultabunt parte. sua (cf. apud Mald. Malv. Vat. et recentores); rebus adeo in melius conversis lerusalem confusionis adolescentiae suae obliviscetur et opprobrii viduitatis iam non recordabitur (54, 4); vel si recordabuntur, eo magis excellentia theocratiae messianicae delectabuntur. Dona duplicia intellige egregia, mercedem omnem exspectationem longe superantem. Vetus theocratia propter populi peccata et varia iudicia a Deo in rebelles devoluta gentibus saepe erat contemptui et irrisioni ; nova theocratia sanctitate florens erit admirationi (cf. v. 6; 60, 3. 14. 15 etc.); ipsi vero socii et cives theocratiae de praeclara parte et hereditate a Domino data iubilatione exsultabunt, dona igitur et maximi aestimabunt et ferventes Deo gratias agent. Quod sequitur propter hoc plerique referunt ad statum ignominiae priorem quem Deus compenset ; sed potest etiam coniungi cum membro immediate antecedente : quia partem a Domino acceptam cum animorum laetitia laudant sibique de ea gratulantur, haec praemia insignia revera stabili modo possidebunt et ita demum revera ad laetitiam sempiternam pervenient. Hac explicatione bene declaratur quae sit merces animi grati et de Dei donis gaudentis, adest insuper bona gradatio et quibus perse- 'verantiae donum sperandum sit innuitur, iis scil. qui dona a Deo accepta magni faciunt eaque laetabundi cum gratiarum actione ad Deum referunt ; ceterum vide 33, 10 ; 51, 41. Cur Deus theocratiam novam donis adeo eximiis exornare decreverit, ratio affertur
61:8
v. 8 « quia ego Dominus diligens iudicium et odio habens rapinam in holocausto et dabo opus eorum in veritate et foedus perpepetuum feriam eis »; — Deus scil. diligit et vult ius, id quod rectum est; statum sanctitatis et normam hisce in terris ut. Sanctus Israel exprimi vult; quare eam afferet conditionem rerum quam promisit et hoc est ?udicium vel ius quod diligit et ideo in opus deducit (cf. 59, 15). Exsequitur illud quia sicut odio habet si quis ex re sacra quidquam defraudaverit vel sibi usurpaverit, ita ipse quoque rem sacram quam se daturum promisit integram et plenam concedere vult. Unde dabo opus eorum in veritate i. e. vel id quod iis promisi omni veritate et fidelitate exsequar (Schegg) vel, uti fere omnes verba capiunt, mercedem eorum eis reddam vere et fideliter (cf. Chald. Pint. Osor. Mald. Malv. I. Sanct. Men. Tir. Sa, Mar. Calm. et recentiores). Intellige mercedem exaltationem pro priore ignominia quasi 0 qui ex humilitate conditionis prioris exortus sit eo modo quo v. 3. 7. Eiusmodi exaltationem et gloriam Messias meruit (cf. 49, 6-9; 53, Al: quare quia pro suis meruit etiam eorum merces dici potest ; ceterum etiam alia consideratione facta valent quae 43, 23 et 48, 9. 11 dicta sunt. Et quia Deus omnia quae promisit ad amussim reddet, foedus perpetuum, nullo iam tempore violandum vel abolendum, sed perenni firmitate mansurum feriet. Denuo indefectibilitatem theocratiae affirmat. Si illad odio habens rapinam in holocausto per modum comparationis explicamus, ut sit sensus : Deus e re sacra quidquam decerpi, retineri minime vult, sententia haec contextui apta est et iminerito a Ges. reprehenditur. Alii plerique qui hane versionem retinent exponunt cum S. Hier. Deum odio habere munera quae de rapinis sint et iniquitate, vel holocausta e rebus raptis parata, vel quae quis animo invito et quasi coactus offerat. [n qua sententia id in universum enuntiari volunt Deum omnem iniquitatem et fraudem abominari. Sed cur ex holocausto comparatio desumitur vel in holocausto declaratur Deum iniquitatem odio prosequi ? Hebr. noy holocaustum vertunt veteres aliqui Iudaei, uti Kimchi, Iarchi, Abenesra (cf. apud Ros. Ges. Del.), aliique interpretes, uti latini, Munsterus, Clarius, Grotius, e recentioribus Rüchert et Luzzatto. Sed iam LXX, Syrus, Chald. et recentiores fere omnes vocem vertunt iniquitatem, uti vox in vulg. quoque transfertur Ps. 57, 3; 63, 7. Iob 5, 16 etc. Reprehendit quidem eam acceptionem h. l. S. Hier. « quasi aliqua sit rapina quae non ex iniquitate consistat »; sed si ea explicatio retinetur, rapina cum iniquitate vel rapina et iniquitas intelligi potest ex v. 7 de rapina, oppressione, iniuriis quae ab hostibus olim populo theocratico illatae fuerint (cf. 10, 7; 52, & 9). Legunt aliqui codd. apud de Rossi (supplementum p. 58) per patach et scheva ino in qua pronuntiatione vox utique non sonat nisi iniquitatern. Atque haec explicatio propter v. 7 propius adiacet quam illa de holocausto. Theocratia hunc in modum restituta populus theocraticus revera erit signum in nationibus et benedictio adeo ut pollicitationes patriarchis factae iam pleno eventu completae cernantur. Unde
61:9
v. 9 « et scient in gentibus semen eorum et germen eorum in medio populorum; omnes qui viderint eos cognoscent illos, quia isti sunt semen. cui. benedixit Domimus »; — hebr. et notum est (scil. cum laude et gloria) inter gent^s semen eorum; populus theocraticus longe lateque conspicuus est. et cum gloria nominatus, ut mons domus Domini 2, 2; benedictio Dei in eum effusa adeo eminet, ut quicumque eum viderint profiteantur illos esse generationem eam cui benedixerit Dominus. Uti in vetere Israel maledietio Dei et ultio omnibus manifestabatur (cf. Deut. 99, 93. 3 Reg. 9, 8. Ier. 22, 8), ita in novo Israel, in Israel Dei (Gal. 6, 16) evidentissima cernentur benevolentiae ac liberalitatis divinae documenta ; « sicut in maledictione Dei gravissima significantur incommoda, sic in benedictione bonorum omnium aflluentia » (Sanct.), Cum igitur populus theocratieus adeo nobilis et insignis adstet inter gentes, etiam efficaciter eas invitare censendus est, ut theocratiae nomen dent et eiusdem benedictionis divinae se reddant participes.
61:10
v. 10 « Gaudens gaudebo in Domino et ezsultabit anima mea in Deo meo, quia induit me vestimentis salutis et indumento iustitiae circumdedit me quasi sponsum decoratum corona et quasi sponsam ornatan, monilibus suis » ; — verbis hisce optime describitur quales esse debeant sensus animorum et affectus redemptorum. lis enim fons et ratio gaudii et exsultationis non in divitiis vel in honoribus vel alia qualibet ponitur felicitate, sed' in Domino, in quo solo omnis veri gaudii ratio firmiter ac indesinenter consistit. Et ista exsultatio ex intimis animi sensibus erumpit et impetu quodam amoris fertur in Deum meum, quae est vox amoris et animi gratissimi. Profitetur Ecclesia, uti olim Anna nato Samuele, uti Habacuc, ut beatissima Virgo : exsultavit spiritus meus in Deo salutari meo (cf. 4 Reg. 2, 4. Hab. 3, 18. Luc. 1, 41). Atque cum ea etiam Dei magnalia agnoscit : quia fecit mihi magna ! Salvatione et sanctitate se liberaliter exornatam a Domino sibi gratulatur, ut ita vestita similitudinem referat eum Messia (11, 3). Vestimentis et copiam salutis et sanctitatis et statum exprimi perennem aliqui monent (cf. Sasb. Mald.). Ad huius laetitiae et ornatus magnitudinem designandam illae inducuntur comparationes, quibus maxima animi exsultatio et ornatus pulcherrimus declarari solet, in sponso scil. ac sponsa. Hebr. quasi sponsum sacerdotio fungentem eum corona ; nam v. 6 sacerdotes Domini vocati sunt et totus populus esse debet regnum sacerdotale (Ex. 19, 6). Sponsi ergo laetitia cum dignitate sacerdotis coniungitur et decor coronae (v. 3) additur, ut quanta bona a Deo collata sint. camulatis comparationibus illustretar. Quam pulchra ac speciosa sit Ecclesia, in sponsa monilibus ornata depingitur, eo melius quia Ecclesia revera tamquam sponsa Christo praeparatur et ornatur (2 Cor. 11, 2. Eph. 5, 27). Uti alibi adverti potest universalitatem quandam exprimi genere masculino et. feminino adhibito (cf. 3, 1), ita hoc loco sponsus et sponsa nominantur, « ut maior Ecclesiae pulchritudo ac dignitas exprimatur, quae non satis alterutro significari posse videbantur ; sponsi igitur et sponsae. delicias atque ornamenta coniunxit, ne quid ullus in Ecclesia Dei ad dignitatem et speciem requireret » (Sanct.). Textum hebr. ?N5 12? aliqui ita explicant, ut 132 idem sit quod 1215 vel pn prout v. g. utraque forma 502 et 55 inveniatur (cf. Hitz. Hahn). Et forte eodem modo iam expliearunt veteres ; nam LXX habet és vougto xspi£ünzzv uot uízpxv ; Sym. *socunpivow ct:o2i»o ; idem S. Hier.; Syrus solum sponsum gloriosum praebet. Sacerdolis menlionem tamen ingerunt Aq. és vopotov ispxzeupivov osegivo. Alque revera v5 in usu frequenti est de functione sacerdotali, quae notio hoc loco etiam eo fortasse retineri debet, quia voces quoque 5wn2 et *N2 ornatum sacerdolalem innuunl; et prior quidem sine dubio ; altera elsi non direcie de eo dicitur, tamen bis cum bead ol liara iungitur Ex. 39, 28 et Ez. 44, 18 (cf. Naeg. Del.). Sed qui eam derivationem admittunt, communiler vertunt : qui tiaram sacerdotali modo gerit vel ornat ; at in Aac nolione vox nunquam occurrit et hanc significationem solum pro hoc loco afferunt lexicographi. Quae res sane suspicionem movet. Quare notio illa tentanda est quae revera voci inest : sacerdotio fungi; huic additur in quo ornatu fungatur munere sacerdotali, illa scil. ornatus corona quam Messias v. 3 se daturum pro cinere promiserat. Hac explanatione et vis nativa vocis retinetur et sensus aptus exsistit 5; similem iam proposuit Malv. qui inter alia exponit : erit mystes et sacerdos decorus. Ierusalem tamquam sponsa monilibus exornata iam poterit oblivisci viduitatis suae ac sterilitatis pristinae (cf. 50, 1; 54, 1. 6. 11). In nova enim theocratia ubique praeclarissimi orientur fructus
Iam quid populus Dei tot gratiis a Deo praeventus Domino rependet ? Uti v. "1 dictum est: laudabunt partem suam; ideo iuremerito sequitur hymnus laudis et exsultationis
61:11
v. 44 « sicut enim terra. profert. germen. suum et. sicut hortus. semen suum germinat, sic Dominus Deus germinabit iustitiam. et laudem coram universis genti-. bus » ; — Dei gratia fiet, ut nova theocratia iam non sit. vinea fallax et? terra fogwitr: ubique germinabit et florebit iustitia et sanctitas; hanc consequitur laudatio et gloria. Uti terra necessario profert germen et id omnino ad naturam eius pertinet, ita necessario theocratia Deo aspirante justitiae fructus profert. Igitur sanctitatem pertinere ad naturam Ecclesiae eamque esse etiam indefectibilem indicatur. Id ergo plene fiet quod supra 55, 10 Deus dixerat. Alias prophetae rerum naturalium ordinem, stabilitatem ad incusandam hominum inconstantiam et improbitatem adhibent (cf. 1, 3. Ier. 8, 1); in nova theocratia adfore indicat iucundum concentum inter ordinem naturae et ordinem altiorem hominum gratia ornatorum. Uti res inanimatae necessario, ita hi maxima libertate normam a Deo praefixam sequentur. Ecclesia vero perpetua sanctitate conspicua coram gentibus Deo maximae gloriae erit; ita implebitur canticum seraphim 6, 3; ita illud : in te gloriabor (49, Bieb 5, 19; 60, 13. 21. Debet ergo Ecclesia gentibus et nationibus inferre verae iustitiae normam et formam, debet Dei gloriam illis manifestare; quo munere optime concluditur oratio qua ostenditur, per quem et quomodo illud debeat exsecutioni mandari, quod 60, 3 dicitur : ambulabunt gentes in lumine tuo et reges in splendore ortus tui. — Paucis S. Thom. hanc partem orationis ita describit : « exprimit in persona populi vel Ecclesiae cordis gaudium, secundo confitetur Dei beneficium sub similitudine vestimentorum, in quantum divina beneficia protegunt, sub similitudine ornamentorum, in quantum ornant, sub similitudine germinum, quantum ad fructum ». Sunt qui in hae quoque parte a. v. 10 Messiam loquentem assumant; ita Malv. Rohl. Troch. Del. Naeg. Or. quibus accenseri possunt ii omnes qui in toto capite non audiunt alium loquentem quam prophetam (cf. Hahn, Sein.). Sed haec sententia non potest sustineri. Nam qui in v. 40 loquitur, sibi gratulatur quod a Deo vestimento iustitiae sit indutus et magnum Dei favorem ingenti cordis laetitia celebrat. Sed talia lerusalem vel populum theocraticum facere saepe deprehendimus ; cf. 49, 94 ; 54, 17; 54,1; 60, 5 ; Sioni dicitur: induere vestimentis gloriae (52, 14); Sion potest a Domino quasi sponsa ornari; num haec sponsae comparatio ullo modo ad Messiam convenit? Dein adverti debet quid intersit inter v. 10 et v. 3. In v. 3 is qui loquitur dat coronam, daf pallium laudis lugentibus; si nunc in v. 10 aliquis gratias agit et gaudet de corona accepta, de pallio quo sit indutus a Domino, sodes, die mihi, num is idem sit qui dederit aliis? Nonne ipsa rei evidentia dictat, eos gratias agere qui aceeperint? eos autem accepisse quibus illa data fuerint, i. e. lugentes vel generatim populum theocratieum ? Quare iure merito iam Chald. ad v. 40 verba praemisit : dicit lerusalem. Et veram explicationem viderunt plerique ; ità vocem Ecclesiae hic audiri docent S. Ephr. Hier. Cyr. Theod. Thom. Sasb. Pint. Sanct. Sa, Lap. Men. Tir. Gord. Calm. Bade, Loch, Reinké ; vocem populi Mar. Schegg, vocem prophetae qui Ecclesiae personam induerit Mald., voces chori apostolici vel lerusalem spiritualis For. esse censet vel etiam ipsius prophetae voces prae gaudio exsultantis; at prophetam non nomine suo loqui, sed sensus illos exprimere, quibus cives theocratiae novae imbuuntur ex v. 10 patet, si cum v. 3 confertur.
61:1
… Benché i concetti siano in embrione nella letteratura profetica (cf. Is. 29, 19; 35, 4; 61, 1) e nei Salmi, le b. sono, nel loro complesso, d'un'originalità unica, d'un ardimento e potenza tale da rovesciare la visuale morale dell'umanità. …
… « Spiritus Domini super me, propterea unxit me » (Is. 61, 1): il Cristo aveva applicato a se stesso tali parole (Lc. 4, 18). « Unxit eum Deus Spiritu Sancto », aveva detto di lui s. Pietro (Act. 10, 18) e l'Epistola agli Ebrei ugualmente …
… (analogicamente) per Ciro (Is. 45, 1), ma quasi sempre per David, idealizzato fin da I Sam. 2, 10, 35 in strumento della salvezza di Dio. Compare 2 volte l'Unto per eccellenza, il Re ideale indissolubilmente unito a Jahweh (Ps. 2, 2; Dan. 9, 25 sg.; cf. Is. 61, 1), in cui culminerà la fioritura della stirpe davidica (cf. Is. 11, 1). Il suo regno implicerà il sacerdozio (cf. Ex. 19, 6); la sua regalità avrà carattere carismatico-profetico, …
Il suo regno sarà universale, definitivo e spirituale: Is. 11, 10; 42, 1-7; 49, 5 sgg.; 61, 1 sgg.; Ier. 31, 31-34 (=Hebr. 8, 8-12); Dan. 7, 14-27; 9, 24; avrà per centro di diffusione Sion (Os. 2, 19-24; Is. 2, 2 sgg.; Mi. 4, 2 sgg.; Ier. 31, 33; Ez. 16, 60 sgg.; 17, 23; ecc.); …
… Egli è il Cristo, cioè l'Unto, il consacrato (Dan. 9, 25-26; Ps. 2, 2), il giusto (Is. 53, 11), ripieno di Spirito Santo (Is. 11, 2; 42, 1; 61, 1-2). Il Nuovo Testamento consacra in maniera esplicita questi dati essenziali (Mt. 1, 20; Lc. 1, 35: concezione di Cristo. …
61:2
… La tristezza tra le risa dei gaudenti del mondo, fuggita e odiata da ebrei e da pagani, sarà trasformata in gaudio (Io. 16, 20-22; II Cor. 7, 10; I Pt. 2, 19; Apoc. 7, 17; 21, 4). Il Messia viene a consolare gli affliti (Is. 61, 2 «ἀνάω», Settanta τοὺς πενθοῦντας; cf. Is. 25, 8). Condizione della felicità eterna, la croce di Cristo reca sin d'ora «pace e gaudio» (cf. Mt. 10, 38; 16, 24; Lc. 9, 23; 14, 27; I …
61:10
Sebbene non manchino allusioni ad elementi accessori o cerimoniali (cf. Gen. 29, 22, 27; Edec. 14, 10; Ps. 18, 6; Is. 61, 10; Ier. 7, 34; 16, 9; Cant. 3, 11; I Mach. 9, 37; Mt. 25, 1 ecc.), nella Bibbia solo in Tob. 8, 24 si parla di un documento scritto redatto all'atto del m.
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.