In a vision of a flying booke theeues, and sweares are threatned: 5. in an other vision is foreshewed that the Iewes shal be blind, and obdurate.
1And I turned and lifted up my eyes: and I saw, and behold a volume flying.E mi voltai, e alzai gli occhi, e vidi un volume, che svolazzava.AND I turned and lifted vp myne eyes: and I saw, and behold a volume flying.Et conversus sum, et levavi oculos meos, et vidi, et ecce volumen volans. 2And he said to me: What seest thou? And I said: I see a volume flying: the length thereof is twenty cubits, and the breadth thereof ten cubits.E quegli disse a me: Che vedi tu? Ed io dissi: Io veggo un volume, che vola, lungo venti cubiti, e largo dieci.And he sayd to me: What seest thou? And I sayd: I see a volume flying: the length therof of twentie cubits, and the breadth therof of ten cubits.Et dixit ad me: Quid tu vides ? Et dixi: Ego video volumen volans: longitudo ejus viginti cubitorum, et latitudo ejus decem cubitorum. 3And he said to me: This is the curse that goeth forth over the face of the earth: for every thief shall be judged as is there written: and every one that sweareth in like manner shall be judged by it.E quegli disse a me: Questa è la maledizione, che si spande sopra tutta quanta la terra; perocché tutti i ladri secondo quello, che ivi sta scritto, saran condannati, e tutti quelli, che spergiurano, saran per esso egualmente condannati.And he sayd to me: This is the malediction, that goeth forth vpon the face of the earth: because euerie theefe, as is there written, shal be iudged: and euerie swearer, by it in like maner shal be iudged.Et dixit ad me: Hæc est maledictio quæ egreditur super faciem omnis terræ: quia omnis fur, sicut ibi scriptum est, judicabitur, et omnis jurans ex hoc similiter judicabitur. 4I will bring it forth, saith the Lord of hosts: and it shall come to the house of the thief, and to the house of him that sweareth falsely by my name: and it shall remain in the midst of his house, and shall consume it, with the timber thereof, and the stones thereof.Io lo metterò fuora, dice il Signore Dio degli eserciti, e caderà sulla casa del ladro, e sulla casa di quelli, che giurano il falso nel nome mio, e si poserà nel mezzo delle loro case, e le consumerà col legname, e co' sassi.I wil bring it forth, sayth the Lord of hosts: and it shal come to the house of the theefe, and to the house of him that sweareth by my name falsly: & it shal abide in the middes of his house, and shal consume it, and the timber therof, and the stones therof.Educam illud, dicit Dominus exercituum: et veniet ad domum furis, et ad domum jurantis in nomine meo mendaciter: et commorabitur in medio domus ejus, et consumet eam, et ligna ejus, et lapides ejus.
5And the angel went forth that spoke in me, and he said to me: Lift up thy eyes, and see what this is, that goeth forth.E usci fuora l'Angelo, che parlava in me, e mi disse: Alza gli occhi tuoi, e vedi, che sia quello, che comparisce.And the Angel went out that spake in me: and he sayd to me: Lift vp thine eyes, and see what is this, that goeth forth.Et egressus est angelus qui loquebatur in me, et dixit ad me: Leva oculos tuos, et vide quid est hoc quod egreditur. 6And I said: What is it? And he said: This is a vessel going forth. And he said: This is their eye in all the earth.E io dissi: Che cosa è mai? Ed egli disse: Ell'è un anfora, che vien fuora. E soggiunse: ella è quei ch'ei veggono in tutta la terra.And I sayd: What is it? And he sayd: This is an amphore going forth. And he sayd: This is their eye in al the earth.Et dixi: Quidnam est ? Et ait: Hæc est amphora egrediens. Et dixit: Hæc est oculus eorum in universa terra. 7And behold a talent of lead was carried, and behold a woman sitting in the midst of the vessel.Ed ecco un talento di piombo tenuto per aria e una donna, che sedeva in mezzo all'anfora.And behold a talent of lead was caried, and loe one woman sitting in the middes of the amphore.Et ecce talentum plumbi portabatur, et ecce mulier una sedens in medio amphoræ. 8And he said: This is wickedness. And he cast her into the midst of the vessel, and cast the weight of lead upon the mouth thereof.E quegli disse: Questa è l'empietà. Ed ei gettola nel fondo dell'anfora, e sulla bocca di essa pose la massa di piombo.And he sayd: This is impietie. And he threw her in the middes of the amphore, and cast a lumpe of lead vpon the mouth therof.Et dixit: Hæc est impietas. Et projecit eam in medio amphoræ, et misit massam plumbeam in os ejus. 9And I lifted up my eyes and looked: and behold there came out two women, and wind was in their wings, and they had wings like the wings of a kite: and they lifted up the vessel between the earth and the heaven.E alzai i miei occhi, e osservai, ed ecco che venner fuora due donne, e il vento movea le loro ali, e avevano le ali come di nibbio, e alzaron l'anfora tra terra, e cielo.And I lifted vp mine eyes, and saw: and behold two wemen coming forth, and spirit in the winges of them, and they had winges as the winges of a kite: and they lifted vp the amphore betwen the earth and the heauen.Et levavi oculos meos, et vidi: et ecce duæ mulieres egredientes: et spiritus in alis earum, et habebant alas quasi alas milvi, et levaverunt amphoram inter terram et cælum.
10And I said to the angel that spoke in me: Whither do these carry the vessel?Ed io dissi ali' Angelo, che parlava in me : Dove portan elleno l'anfora?And I sayd to the Angel that spake in me: Whither do these carie the amphore?Et dixi ad angelum qui loquebatur in me: Quo istæ deferunt amphoram ? 11And he said to me: That a house may be built for it in the land of Sennaar, and that it may be established, and set there upon its own basis.Ed ei disse a me: Nella terra di Sommar, affinchè ivi siale edificata una casa, e ivi sia collocata, e posta sulla sua base.And he sayd to me: That a house may be built for it in the land of Sennaar, and it may be established, and set there vpon the foundation therof.Et dixit ad me: Ut ædificetur ei domus in terra Sennaar, et stabiliatur, et ponatur ibi super basem suam.
5:1
Menochius
Eyes of the soul. (Menochius)
Challoner
Volume. That is, a parchment, according to the form of the ancient books, which, from begin rolled up, were called volumes. (Challoner)
Calmet
Such are still used in the synagogues. They were usually written only on one side. (Calmet)
St. Jerome
Septuagint have read e at the end of megilla, and render "a scythe," (Haydock) indicating chastisement. Aquila and Theodoret have Diphthera, and Symmachus Kephalis. (St. Jerome)
Menochius
The latter denotes the roller (Haydock) to which the parchment was sewed. (Menochius)
Calmet
The former signifies a book written on vellum, particularly that in which the poets say Jupiter marks the sins and punishments of mankind. The prophet saw a volume of this nature. (Calmet)
Worthington
The sins of the people, and the punishment designed for them, were described. It appeared flying, to shew that the decree came from heaven. (St. Chrysostom, Il. xxvii. ad pop.) (Worthington)
5:2
Menochius
Cubits, alluding to Judea, which was twice as long as it was broad. (Menochius)
Haydock
Many explain this vision and that of the woman, (ver. 7) of the Jews, (Calmet) after St. Jerome. (Haydock)
Calmet
But is seems rather to denote the Chaldeans, whose sentence had been long pronounced, and who were punished by the Persians, and by the Greeks, as by two women. If we understand the Jews, their iniquity was chastised by the Assyrians and Chaldeans. (Calmet)
5:3
Haydock
In like. Protestants, "shall cut off as on that side standing to it." (Haydock)
5:4
Haydock
Thief. Nabuchodonosor is often so styled. (St. Jerome 4:7.) This title comprises all the injuries done to man, as he that sweareth falsely refers to those where God's honour is concerned (Calmet) more immediately. (Haydock)
5:6
Calmet
Vessel. Hebrew epha. (Calmet)
Calmet
Eye. This is what they fix their eye upon, or this is a resemblance and figure of them, viz., of sinners. (Calmet)
Haydock
Protestants, "resemblance." (Haydock)
Calmet
This is their picture. (Calmet)
Haydock
Septuagint, "wickedness;" áunom. (Haydock)
Haydock
U is often mistaken for 1:(St. Jerome) Yet here the Septuagint seems equally intelligible, ver. 8. (Haydock)
5:7
Talent, or weight, (Haydock) called a stone, ver. 8.
Vessel, like the idol Canopus.
5:8
Haydock
He cast. Hebrew (Calmet) according to Theodotion, (St. Jerome) "She cast herself into the epha," etc. (Haydock)
5:9
Women. They often represent nations; and here the Jews understand the Medes and Greeks, who punished the Chaldeans. St. Jerome rather thinks that the Assyrians and Chaldeans are meant, carrying away Israel and Juda. Yet the former supposition seems preferable, as the woman in the vessel signified the wickedness of Babylon.
Calmet
Kite. Moderns have, "stork:" the true sense is uncertain. (Calmet)
Worthington
The Jews became blind and hardened on account of their avarice and perjuries. (Worthington)
5:11
Challoner
The land of Sennaar, where Babel or Babylon was built; (Genesis ix.) where note that Babylon, in holy writ, is often taken for the city of the devil, (that is, for the whole congregation of the wicked) as Jerusalem is taken for the city and people of God. (Challoner)
Worthington
Antichrist will begin his reign at Babylon. (Worthington)
Haydock
Yet this is not clear. (Haydock)
Calmet
The Chaldeans are driven from the countries which they had seized, and confined to their own territory, by the Persians and Greeks; or, if we explain it of the Jews, many of them remained at Babylon, and did not return to defile their own country. Only those whose hearts were touched by God returned, 1 Esdras 1:5. (Calmet)
Menochius
Sennaar means "excussion." The Jews have been driven by the Chaldeans and Romans into all parts. (Menochius)
5:1
A volume.... That is, a parchment, according to the form of the ancient books, which, from being rolled up, were called volumes.
5:6
This is their eye.... This is what they fix their eye upon: or this is a resemblance and figure of them, viz., of sinners.
5:11
5:1
In this booke or roll of papers were writen the sinnes of the people, and designed punishment.
It appeared flying to signific that this decree of punishment came from heauen. S. Chrysost. ho. 27. ad popul.
5:9
Excecation & obduration fel vpon the Iewes for their auarice, and periurie.
5:11
Antichrist shal beginne his reigne vvhere Babylon vvas first built. Gen. 11.
5:1
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.62
62. Whenever I remember Zechariah, I shudder at the reaping-hook,
sant'Ambrogio † 397 d.C. Selections from the Letters of St. Ambrose sermon-against-auxentius-on-th.16
… And these things were written by the hand and spoken by the mouth of a bishop who, that he might show himself to be most learned, omitted not an ancient warning. For we read in the prophet that he saw a flying sickle.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 9.11
11. But in order that the amendment may take place the more quickly, do this which I tell thee. Inscribe upon the wall of thy house, and upon the wall of thy heart, that “flying sickle;”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 15.4
… and he said to me, What seest thou? and I said, I see a flying sickle, twenty cubits in length, and ten cubits in breadth. It shall also enter into the house,” saith he, “of every one that sweareth in my name, and shall remain in the midst, and shall pull down the stones and the wood.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 19.6
When the Jews, having been released from Persia, and set free from that tyranny, were returned back to their own county, “I saw,” saith one, “a flying sickle, twenty cubits in length, and ten cubits broad.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 11
… Nay, not to this point only will your penalty reach, but your punishment will proceed further. “For now,” saith he, “the axe is laid unto the root of the trees.” There is nothing more terrible than this turn of his discourse. For it is no longer “a flying sickle,”
5:2
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 12
… Because she simply affirmed, “Yea, for so much,” ye see what she suffered. Bethink you then; they that swear and forswear themselves, of what should they be worthy? It comes in opportunely to-day even from the Old Testament to show you the heinousness of perjury. “There was,” it says, “a flying sickle, ten cubits in breadth.” (
5:4
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 125.3
… Regulus had not heard anything from the Holy Scriptures concerning the impiety of perjury, he had never heard of the flying roll of Zechariah,
5:7
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 6.26
It is in the precincts of Jerusalem, then, that punishments will be inflicted upon those who undergo the process of purification, who have received into the substance of their soul the elements of wickedness, which in a certain place is figuratively termed “lead,” and on that account iniquity is represented in Zechariah as sitting upon a “talent of lead.”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 14.10
… and, perhaps on this account, he owed many talents, seeing that he followed often the woman, who was sitting upon the talent of lead, whose name is wickedness.
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. On Virginity 18
… one walks lightly enough, the other is dragged into the deep water. For virtue is a light and buoyant thing, and all who live in her way “fly like clouds ,” as Isaiah says, “and as doves with their young ones”; but sin is a heavy affair, “sitting,” as another of the prophets says, “upon a talent of lead
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 38
… For He said not only, “Ye that labor,” but also, “that are heavy laden.” This the prophet too was speaking of, when in that description of her nature, “As an heavy burden they weighed heavy upon me.” And Zacharias too, describing her, saith she is “A talent of lead.”
5:8
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 16.19
… duly, as he also could foresee the famine, and provide against it afar off,) but the property of their fellow countrymen in an illegal manner, for they say, “When will the new moon be gone, that we may sell, and the sabbaths, that we may open our stores?” And they corrupt justice with divers measures and balances, and draw upon themselves the ephah of lead.
5:2
2. LONGITUDO EJUS VIGINTI CUBITORUM, ET LATITUDO EJUS DECEM CUBITORUM. — Cur? Respondent primo Rabbini, Lyranus et Pineda in Job XXIV, 5, quia volumen hoc egrediebatur e loco templi, cujus porta prisca erat longa viginti cubitis, lata decem. Sic et anterior pars tabernaculi Mosaici, quae vocabatur Sanctum, erat longa viginti cubitis, lata decem, ut dixi Exod. XXVI, initio, ut significet judicium incipere a domo Dei, ut puniat sacerdotes eo gravius peccantes, quo magis Deo erant conjuncti; deinde volet per universam terram, ut feriat quoslibet sceleratos. Haec expositio videtur apposita, praesertim si ei adjungas quartam, quam mox subjungam. Secundo, S. Hieronymus: Hae mensurae, inquit, significant hic laeta misceri tristibus. Deus enim vindictam clementia temperat: unde peccatoribus infundit glykypikrin, id est dulce amarum. Nam denarius significat prospera: quia Salvatoris nomen Jesus incipit a iota, quae index est denarii: vicenarius vero illi oppositus significat adversa. Hoc mysticum est, non litterale. Tertio, S. Chrysostomus loco citato, Mariana et Fernandius censent his mensuris significari enormitatem et multitudinem scelerum. Haec expositio generalior est. Quarto, magis genuine et presse ad litteram Theodoretus, Lyranus et Vatablus censent hac mensura notari universam Judaeam (in quam, utpote ubique rapinis et pauperum oppressionibus contaminatam, volabat hoc paenarum volumen) duplo et amplius longiorem esse quam latam. Nam, ut ait S. Hieronymus epist. 129, ad Dardanum: A Dan usque Bersabee, quae est longitudo illius, vix 160 millium in longum spatio tenditur. Latitudo autem a Joppe usque ad Bethlehem, 46 millibus constat. Sic in rebus physicis, aeque ac domibus et fabricis, ea est justa proportio, ut longitudo sit dupla ad latitudinem. Mystice denarius significat perfectionem rei: latitudo ergo decem cubitorum significat latitudinem supplicii ad multos, puta omnes sceleratos extendendam: longitudo vero duplo major significat diuturnitatem paenae, scilicet perpetuam in hac vita, et aeternam in futura. Ita Rupertus, Ribera et alii.
5:3
3. HAEC EST MALEDICTIO, — id est condemnatio, supplicium et omne malorum genus. Ita Theodoretus, q. d. Hoc volumen continet sententiam condemnationis et supplicia impiorum. Hi enim vocantur maledicti: unde audient a Christo judice hoc fulmen: «Discedite a me, maledicti,» Matth. XXV; maledicere enim Dei, utpote efficax, est malefacere; sicut benedicere est benefacere. Sicut ergo benedictio est beneficium, sic maledictio est maleficium et supplicium. Burgensis per maledictionem accipit Talmud Judaeorum, quod volans dicitur, quia nullum habet fundamentum; et «maledictio,» quia ejus doctrina exsecrabilis est, inquit. Hoc accommodatitium est, non litterale. Fernandius et alii per maledictionem accipiunt illuvionem malorum, quam nunc toto orbe patiuntur Judaei ob caesum Christum. Verum hoc mysticum est. Quae egreditur — e templo, ut volunt Rabbini: vel certe e coelo et tribunali Dei, ut ait S. Chrysostomus hom. 27 ad Populum, egreditur versus templum et Jerusalem: maledictio egrediens est supplicium publicum, quod ante in coelo et arca Dei quasi absconditum latuerat. Unde sequitur: «Educam illud in apertum.» Super faciem omnis terrae. — Nimirum ad quam hic fit sermo, puta Judaeae. Huic enim minas intentat Propheta, et hi soli jurabant per Deum verum, ut sequitur; Gentiles vero per idola. Ita S. Cyrillus, Rupertus, Ribera, Hugo, Arias, Sanchez et alii, licet Theodoretus, Lyranus et Vatablus universam terram ut sonat accipiant, censeantque hoc volumen ex Judaea, vel templo egressum volasse per totum orbem, q. d. Totus mundus plenus est sceleribus, ideoque toti imminet ira et fulmen Dei. Sic maledictio caelestis voravit et consumpsit totam terram tempore diluvii, e quo solus Noe cum suis per arcam enatavit. Sic eadem eamdem vorabit et consumet sub diem judicii, per ignem conflagrationis mundi. Sic maledictio Dei incubuit Asiae, Graeciae totique Orienti per jugum Turcicum; Angliae, Scotiae, Daniae, Sueciae, Germaniae per factiones et seditiones haereticorum. Quia omnis fur, — Deus hoc maledicto fulmen intentat Judaeis ob furta et perjuria: sub quibus omnia scelera intelliguntur; nimirum sub furto omnis fraus et injuria quae in proximum, contra secundam Decalogi tabulam; sub perjurio omnis impietas quae in Deum, contra primam tabulam committitur. Ita S. Hieronymus et Theodoretus. Nominat tamen haec duo, quia tunc frequentius et impudentius perpetrabantur: Judaei enim in Babylone depauperati necessitate cogente, furari, et, ut furtum occultarent, pejerare didicerant. Pauperes enim subinde foraces habent manus, indeque perjuram linguam. Haec quoque in iisdem taxat Osee cap. IV, 2: «Maledictum, inquit, et homicidium, et furtum, et adulterium inundaverunt, et sanguis sanguinem tetigit.» Ita S. Hieronymus, Remigius, Albertus et Lyranus. Addit S. Cyrillus: «Esdras, ait, adjuravit principes, sacerdotes et populum, ut ejicerent uxores alienigenas; et juraverunt. Erat ergo necessarium proponere maledictionem et supplicium impendens, ut servarent juramentum. Praeterea quia aedificato templo magna vis pecuniarum erat congregata, quam partim Darius dederat, partim populus obtulerat, probabile est eos qui praepositi erant gubernationi huic, avertisse aliquid de consecratis Deo: idcirco contra fures etiam proponit maledictionem, ne pecunias sacras in privatos usus verterent.» Sicut ibi (in volumine volante) scriptum est (Hebraice mizze camohu, id est ex eo sicut ipsum continet), JUDICABITUR, etc. — Aliter Pagninus, Arias et Vatablus; vertunt enim: Quia omnis fur, sicut scriptum est, ex una parte ipsius succisus est, et omnis jurans, sicut scriptum est, ex altera parte similiter succisus est. Censent ergo ex utroque latere, averso scilicet et adverso, scriptum fuisse hunc librum; ac consequenter iteratam fuisse maledictionem sive utrumque peccatum, furti scilicet et perjurii, fuerit iteratum, ut vult Stunica hic; sive non, sed furtum scriptum fuerit ab una parte, perjurium ab altera, ut vult Pagninus, ut significetur gemina certaque sententia Dei sceleratos esse damnandos. Sic Ezechiel cap. II, 9, vidit librum scriptum intus et foris, sive a tergo, id est opistographum. JUDICABITUR, — id est condemnabitur et punietur. Hebraice nicka, id est exscindetur; Chaldaeus, percutietur; Septuaginta: Omnis fur ex hoc usque ad mortem punietur, et omnis perjurus ex hoc cruciabitur; ut ipse maneat quasi juge et vivum quoddam paenarum volumen. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Rupertus, Remigius, Hugo et Lyranus. Perperam ergo Tigurina contrarie vertit: Quia omnis qui furatur ab eo, sicut ipsum est, absolvitur: et quisquis pejerat ab eo, sicut ipsum est, absolvitur; et Syrus: Quia omnis qui furatur, ex ea, sicut ipsa vincit (justificatur), et omnis qui jurat, ex ea, sicut ipsa vincit (justificatur). q. d. Per hoc volumen significatur absolvi Judaeos a pristinis furtis et perjuriis, eo quod illa luerint et expiarint paena captivitatis Babylonicae. Perperam, inquam: nam contrarium hic dicitur, et sequitur: «Commorabitur in medio domus ejus, et consumet eam.» At hebraeum nicka, licet significet innocentem esse, et declarari, sive absolvi, significat tamen quoque succidere, nocentem declarare et punire; est enim contrariae significationis. Unde Arabicus Antiochenus vertit: Quia omnis qui furatur, ex ea ad mortem (damnatur) et ex ea convincunt: omnis qui jurat ex ea, et sicut ipsa superatur, id est convincitur; et Arabicus Alexandrinus: Quia omnis fur paenas dabit, et luet hoc (quod furatur) vel hac (scilicet falce plectendus) usque ad mortem ejus, et omnis qui falso jurat, dabit paenas usque ad mortem. Omnis jurans — falso, id est pejerans. Ita Chaldaeus, Tigurina, Vatablus et alii. Tamen S. Chrysostomus, ad Populum, invectus in consuetudinem jurandi, haec accipit de quovis juramento, quia scilicet, qui saepe jurat, facile pejerat. De perjurio enim hic agi patet ex vers. 4: «Ad domum jurantis in nomine meo mendaciter.» Celebris est sententia Periclis, quem cum amicus rogaret, ut pro re causaque ejus falsum pejeraret, respondit: «Oportet me commodare amicis, sed usque ad aras,» ne scilicet amici causa pejerem, vel inhonesti quid agam, quo numinis reverentiam violem et offendam. Olim enim jurantes aram manu contingebant. Vide Gellium lib. I, cap. III.
5:4
4. EDUCAM ILLUD, — in lucem, in theatrum orbis, ut omnibus sit conspicuum, ut titulum paenae in fronte gestare videamini, nimirum, hi sunt fures et perjuri. Rupertus, Arias et Vatablus censent id factum per Antiochum Epiphanem, qui mire afflixit Judaeos tempore Machabaeorum. Verum jam tam cum haec minatus est Zacharias, eadem Deum fecisse credibile est, privatim domos impiorum consumendo. ET COMMORABITUR IN MEDIO DOMUS EJUS, ET CONSUMET EAM. — Solent enim domus in quibus immane scelus, v. g. rebellio in principem, patratum est, destrui et radi usque ad fundamenta, uti Bruxellae initio tumultuum Belgicorum factum vidimus. Sic Deus Sodomam et Pentapolim caelesti igne sideravit et consumpsit. Sic hic maledictio Dei domos furum et perjurorum invadit, easque disperdit, utpote quae totae ex pauperum rapinis furtisque constent; Judaeorum, inquam, ut dixi vers. 3. Ad hos enim minae hae Prophetae diriguntur, hique soli jurabant per nomen Dei veri. Quare minus verum et congruum videtur quod censent aliqui, has minas dirigi ad gentes, quasi maledictio quae Judaeos in captivitate Babylonica afflixit, ab iis, utpote illa expiatis, transferenda sit ad gentes, v. g. ad Babylonios, uti dicitur vers. ult. Non enim ita eam expiarant, quin in multis adhuc expianda restaret, praesertim qui nova scelera vel in Babylone, vel post reditum a vicinis gentibus didicerant et contraxerant. Quocirca licet Aggaeus, Malachias et Zacharias consolentur fideles et pios Babylone redeuntes, tamen pariter acriter taxant impios, qui tanta captivitatis castigatione non meliores, sed deteriores sunt effecti, ut patet cap. I, 3; Malach. II, 10, et cap. III, 8; Aggaei I, 5. Dices: Si maledictio commoretur in domo, quomodo domum consumit usque ad lapides et ligna? Respondeo, supplicia quae Deus in domos furum, perjurorum et similium facinorosorum immittit, quasi molem aliquam eis incumbere, quae paulatim instar molae eos molit et comminuit, arcano et miro quodam modo, usque ad ligna et lapides novissimos, donec eas ad nihilum redigat. Sic hoc saeculo vidimus et videmus familias potentes, quae per rapinas vel bona male parta splendidae evaserant, justo Dei judicio ac vindicta eis incumbente esse commolitas, et vel annihilatas, vel ad miseram sortem redactas; ut qui eas vident stupeant, quomodo tantae opes sensim sine sensu evanuerint. Notat S. Chrysostomus hom. 15 ad Populum, Deum ita punire jurantes ad exemplum aliorum: «Quam ob causam, inquit, lapides et ligna jurantis dissolvit, ut ruina aliis correctio fiat. Postquam enim jurantem mortuum terrae condi necesse est, domus dissoluta, et ruina facta praetereuntibus omnibus et cernentibus admonitio erit per aspectum, ut non eadem audeant, ne eadem patiantur, et accusatrix erit mortui criminis continua.» Loquitur Propheta de maledictione inflicta Judaeis furibus, perjuris et sceleratis sui aevi: a pari tamen, imo a majori intelligit quoque eam, quae postea ob caesum Christum illos invasit. Haec enim omnium fuit maxima, quae Jerusalem cum templo, regno et republica funditus evertit et consumpsit, adeo ut Jerusalem illa vetus et gloriosa modo nunquam exstitisse videatur, uti Christus illi comminatus erat, dicens Luc. XIX, 44: «Ad terram prosternent te, et non relinquent in te lapidem super lapidem.» Haec quoque a 1600 annis in tota Judaeorum sobole et gente jugiter commoratur, facitque ut Judaei sint toto orbe vagi, exsules, viles, miseri, servi, exosi, ignorantes, obdurati et excaecati, sine lege, sine rege, sine Ecclesia, sine republica, sine templo, sine sacerdotio, sine prophetia, sine Deo. Conati sunt ipsi permittente, imo instigante, Juliano Apostata, in odium christianorum, templum Hierosolymae, reaedificare; sed ignis e fundamentis egrediens fabros cum fabrica consumpsit, uti testatur S. Chrysostomus orat. Contra Judaeos.
5:6
6. AMPHORA, — hebraice epha, est mensura (ut vertit Syrus, et Arabicus uterque) capiens tres modios frumenti, decima pars ephi, vel cori: corus enim capiebat 30 modios. Jam quia epha erat communis mensura Hebraeorum, hinc hoc loco, et alibi saepe, pro mensura in genere capitur. Unde Noster docte vertit, amphora, tum quia haec pariter apud Latinos erat communis mensura; tum quia ex aequo respondebat epha, sive trimodio in aridis. Audi Budaeum lib. V De Asse: «Comperi amphoram esse octavam partem ejus vasis, quod modium vini dicimus. Modium vini tricenos senos sextarios nostros capit: sextarius autem octonas eas quas pintas dicimus. In aridis autem pro amphora quadrantem sextarii habemus, id est ternos bossellos, pro quibus vas trimodium habemus, dimidiatum medimnum.» Amphora ergo, sive epha, significat mensuram peccatorum Judaeorum, punitioni et excidio eorumdem a Deo decretam et praefinitam, qua sensim impleta Judaei puniti et excisi sunt. Deus enim videns peccata gentis, vel hominis alicujus, non statim prosilit ad vindictam, sed longanimiter ea tolerat; ideoque cuique genti, vel homini, certam praescribit mensuram peccatorum, ita ut antequam illa plane impleatur, non puniat, sed mox ubi ea impleta fuerit, tunc omnia simul et semel acriter castiget et vindicet, juxta illud Christi Matth. XXIII, 32: «Et vos implete mensuram patrum vestrorum.» Et Genes. XV, 16: «Nondum completae sunt iniquitates Amorrhaeorum.» Vide ibi dicta. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Haymo, Rupertus, Albertus, Hugo, Lyranus et alii passim. Utitur symbolo amphorae, vel epha et modii, quia in his mensuris fraudem et furtum, de quo vers. 3, faciebant Judaei. Unde Chaldaeus vertit: Isti sunt populi qui accipiebant et dabant mensura falsa. Et mox: Propter hoc condemnati, et in exsilium translati sunt, quia accipiebant et dabant mensura falsa. Quaeres, quando haec amphora, id est mensura peccatorum a Judaeis fuit impleta, et a Deo castigata, ac extremo gentis excidio vindicata? Respondeo primo, haec mensura ab iis impleta fuit tempore Sedeciae, ac castigata a Deo per Nabuchodonosorem captivitate Babylonica 70 annorum. Ita Hebraei, S. Hieronymus, Theodoretus, Vatablus et alii. Et de hac proprie hic agi videtur. Amphora enim haec translata fuit in terram Sennaar, id est in Babylonem, ut dicitur vers. ult. Porro amphora haec significat mensuram plenam tum culpae (unde insidet ei impietas), tum paenae. Culpae, nimirum quod ea jam in Judaea excreverit per idololatriam, et alia scelera ad summam impietatem: quocirca significat culpam hanc ex ea, utpote terra sancta, everrendam, abductis scelestis Judaeis in Babylonem: Babylonem enim esse sedem idololatriae atque impietatis. Paenae, nimirum quod jam punita sit in Babylone captivitate 70 annorum, et rursum ibidem punienda sit, si in ea remanent, tum solito exsilio, tum excidio universali a Dario Hystaspis. Darius enim Babylonem ejusque incolas, tam indigenas, quam advenas, puta Judaeos qui in ea remanserant, cepit et vastavit, ut dixi cap. II, 7. Proprie enim haec visio Zachariae dirigitur ad Judaeos, non tantum in Jerusalem degentes, sed etiam ad eos qui in Babylone post datam a Cyro libertatem redeundi remanserant, nec in Jerusalem reverti voluerant, eo quod jam sedes et familias coemptis domibus et agris fixissent in Babylone. Hosce in patriam revocare conatur Propheta, tum ne Babyloniorum moribus et idololatria assuescant, tum ut Babyloni instans excidium per Darium effugiant. Hoc est quod dixit cap. II, 7: «O Sion, fuge quae habitas apud filiam Babylonis,» ut ibidem explicui. Vidit ergo Zacharias amphoram, sive mensuram in qua sedebat impietas, e Judaea transferri in Babylonem: quo significat impietatem Judaeae, impiosque Judaeos translatos esse in Babylonem, ac proinde Judaeam jam esse ab impietate expurgatam et puram, Babylonem vero esse sedem et cloacam impietatis: quocirca impietatem in Babylone mansuram, nec amplius in Judaeam redituram. Hinc deinceps idololatria non est visa in Judaea, quia illam cum sua amphora, id est paena, Judaei reliquerunt in Babylone, quando ejus mensura per septuaginta annos persoluta, expiati et liberi redierunt in Jerusalem. Tunc enim liberi a culpa et paena, ejus modium, amphoram et mensuram deposuerunt in Babylone: quo tacite monet Judaeos in Babylone degentes, ut ea quasi cloaca scelerum relicta, in sanctam Jerusalem redeant. Secundo, eodem symbolo significat per hanc amphoram, id est impietatis cumulum, qui Babyloni ex impietate Judaeorum accesserat, et in dies ex eorum, aeque ac Babyloniorum criminibus accedebat, brevi complendam esse rursum peccatorum Babylonis mensuram, ut ea completa exscinderetur cum omnibus incolis a Dario Hystaspis. Amphora enim incumbens Babyloni significat supplicium et excidium imminens Babyloni, ob impietatem in amphora residentem, et cum amphora translatam in Babylonem, ita Sanchez: qua ratione rursum monet Judaeos reliquos in Babylone, ut ex ea discedant, ne ejus clade involvantur. Totum enim hoc caput, ut recte advertit Joannes Mariana, dirigitur ad Judaeos, non tam in Judaea, quam in Babylone degentes, ut ostendat eorum infelicitatem, impietatem et periculum, eoque illos ad reditum in Jerusalem et templum invitet: inde tamen consequenter et ex adverso significat felicitatem, pietatem et securitatem Judaeorum in Judaea degentium, utpote qui exportata jam impietate in Babylonem, degant in terra pura et sancta, ibique fabricae templi et Dei cultui pie et quiete insistant. Omnia enim haec eo spectant, ut populum incitent ad templum in Jerusalem restaurandum, perficiendum et exornandum, ut in eo pie sancteque Deum colat, eique obediat et serviat. Itaque proprie haec amphora, in qua sedet impietas translata in Babylonem, significat idololatriam tam quoad culpam, quam quoad paenam ex Judaea translatam esse in Babylonem, ibique sedem fixisse. Secundo, haec amphora et mensura peccatorum Judaeae, per excidium et captivitatem Chaldaeorum evacuata et expurgata, post reditum Judaeorum e Babylone rursus ab iis impleri coepit. Unde Arias per amphoram accipit publicam fraudem, quae tunc in populo grassabatur, furta et perjuria de quibus vers. 3. Haec amphora sensim per 360 annos rursum impleta fuit: unde post eos iterum evacuata et expurgata fuit per Antiochum Epiphanem tempore Machabaeorum, qui graviter Judaeos afflixit: sed plane et plene impleta fuit per parricidium, imo deicidium quo Christum Dominum occiderunt, juxta illud Christi Matth. XXIII, 32: «Et vos implete mensuram patrum vestrorum,» scilicet occidendo me, Deum et Messiam vestrum, ut impleta mensura vestrorum scelerum, veniant vestri carnifices Titus et Romani, qui extremo et aeterno excidio vos plectant, ut in terra Sennaar, id est toto orbe, inquit Sanchez, vagi et profugi exsuletis, donec Antichristum vere et proprie in Sennaar, id est in Babylone, quasi stabili et firmo loco regni ejus, colatis et adoretis. Ita Rupertus, Emmanuel, Ribera, Fernandius et alii. Prior sensus proximior est, ideoque litteralis; posterior remotior, et priori quasi typo incumbens, ideoque partim litteralis, partim allegoricus. Ubi nota amphoram hanc partim esse aenigma rei praeteritae, puta captivitatis Babylonicae; partim oraculum rei futurae, ejusque triplicis, scilicet primo, instantis excidii Babyloni, a Dario Hystaspis inferendi; secundo, impietatis in eo collocandae per Antichristum; tertio, excidii et exsilii Judaeorum per Titum et Romanos ob caesum HAEC EST OCULUS. — «Oculus» hic dupliciter capi potest. Primo active, ut significet Dei providentiam, q. d. Haec amphora significat pervigilem Dei oculum, qui universam terram circumspicit et lustrat, ac cuique paenas pro mensura scelerum assignat. Sicut enim est sol oculus mundi, ita multo magis Dei providentia est sol et oculus universi; de quo plura dixi cap. II, 10, et Jerem. cap. I, 11. Secundo et melius, passive et objective, oculus, id est objectum oculi, puta res visa in quam omnes conjiciunt oculos, q. d. Oculus, id est aspectus, omnium Judaeorum fertur ad hanc amphoram, oculi eorum non aliud respiciunt quam ad amphoram, ut scilicet eam peccatis suis impleant; adeo effrenes ruunt in scelera, ut non aliud quam ad scelera respicere et oculos intendere videantur, juxta illud Genes. VI, 5: «Videns Deus quod, etc., cuncta cogitatio cordis intenta esset ad malum omni tempore.» Et Jerem. XXII, 17: «Tui vero oculi et cor ad avaritiam, et ad sanguinem innocentem fundendum, et ad calumniam,» etc. Verum enim est illud vulgi: «Ubi manus, ibi dolor; ubi oculus, ibi amor; ubi mens, ibi cor.» Et illud Poetae: «Amor ex videndo nascitur mortalibus.» Sicut enim sol per speculum tersum stupam incendit, sic res pulchra per oculos intromissa in animam, eam accendit. Hoc modo in corde per oculos facit amor incendium. Ita Theodoretus, Arias, Ribera, a Castro et alii. Unde Septuaginta pro enam, id est oculus eorum, per diaeresin legentes avonam, vertunt: Haec est iniquitas eorum in omni terra. Rursum amphora, id est mensura paenae, quae iniquitati Judaeorum debita eidem irrogabitur, erit oculus, id est conspicua universae terrae. Publicum enim scelus publica paena vindicandum est, ut, sicut ipsi jugiter oculos intenderunt in amphoram culpae, ita alii omnes oculos intendant in amphoram et mensuram ingentem paenae, culpae eorumdem commensam. Unde Chaldaeus vertit: Ecce ipsi manifesti fiunt coram omnibus habitatoribus terrae. Omnes enim videbunt enormes cruciatus, sicut viderunt enormia eorum crimina. Et S. Hieronymus: «Oculus, inquit, est ostensio peccatorum, ut quorum vitia dispersa latitabant, in unum coacervata oculis omnium panderentur, et egrederetur de loco suo Israel, et qualis in terra sua fuerit, cunctis gentibus monstraretur.» Ita Judaei sunt oculus universae terrae: omnes enim eos aspiciunt ut Christicidarum filios, qui portant culpam et paenam patrum suorum, eorumque sceleris magnitudinem in sua desolatione ubique ostendunt, inquit Rupertus. Ita tropologice Deus peccata in tenebris et occultis locis perpetrata educit in lucem, facitque ut sint oculus totius orbis, cum ea punit publica infamia, aut publica clade et supplicio.
5:7
7. TALENTUM PLUMBI. — Hebraice kicker, id est globus, vel potius orbis plumbeus, torta vel massa plumbea, ut vertit Interpres vers. 5. Unde S. Hieronymus: «Massa, ait, instar lapidis ferebatur, vel suo impetu, vel Domini jussione; vel ferebatur ab alio cujus nomen tacitum est.» Talentum plumbi notat gravitatem culpae, et consequenter paenae, quae peccatores deprimit et opprimit, ut sese erigere et ab ea eximere nequeant: unde obstruit os amphorae, ut impietas ea conclusa in aeternum occlusa maneat: de quo mox plura. Ita S. Hieronymus, Haymo, Remigius, Rupertus et Lyranus. Proprie talentum plumbi notat gravem rigidamque Dei sententiam, quae Judaeis paenam culpae, quasi amphoram impietati adaequatam commensurabat, eamque quasi obsignabat et occludebat, ut ex ea egredi non posset, nisi tota mensura paenae persoluta, nisi scilicet expletis annis 70 captivitatis in Babylone. Addit Ribera, talento plumbi quo omnino clausa est amphora, significari diuturnitatem supplicii et exsilii, aeque ac excaecationis Judaeorum, scilicet illud duraturum usque ad finem mundi: porro amphoram portari in terram Sennaar, quia illorum caecitas et paena durabit, donec ipsi in Babylone Antichristum colant et adorent. ET ECCE MULIER UNA SEDENS IN MEDIO AMPHORAE. — Angelus, inquit S. Hieronymus, qui loquebatur in Propheta, et egrediens ex eo illi universa monstrabat, arripuit mulierem quae vocabatur impietas, et praecipitem misit in medium amphorae, quae prius libere ferebatur, et super amphoram sedens omnibus apparebat. Hic ergo ab angelo ostensa est Zachariae mulier sedens in medio amphorae, id est limbi, vel orificii amphorae, puta «super amphoram,» ut explicat S. Hieronymus; ita ut umbilico tenus super eam emineret, pedes vero vel extra, vel intra amphoram demitteret: nam paulo post vers. 8, angelus eam ita sedentem, et capite pectoreque eminentem extra amphoram, projecit in medium amphorae, ibique eam demersit, et talento plumbi occlusit: quo significatur impietatem initio fuisse impune grassatam, sed crescente mensura peccatorum sensim implesse amphoram, id est mensuram peccatorum, vindictae a Deo praestitutam, ita tamen ut adhuc libere loqui et movere se posset, donec completa plane eorum mensura, ab angelo amphorae omnino inclusa fuit; quo repraesentatur consummata eorum impietas, et mensura peccatorum a Deo praefinita omnino completa, ut reipsa in carcerem et exsilium, puta in terram Sennaar, a duabus mulieribus instar milvorum alatis raperetur. Porro impietas pingitur ut mulier: quia mulier, inquit S. Cyrillus et Theodoretus, subjectum aeque ac symbolum est infirmitatis et concupiscentiae, quae mater est et fons omnis peccati et impietatis. Unde Eusebius lib. II De Praeparat. Evang. cap. II, voluptatem vocat hydram multorum capitum, quod in ea sint principia et capita omnium scelerum. Et Cyrillus Alexandrinus in Strom. eamdem vocat metropolim vitiorum omnium. Quocirca Aristippus philosophus mulierem parvam, sed pulchram conspicatus: «Parvum quidem pulchrum, inquit, magnum autem malum.» Ita Antonius in Melissa, serm. De Muliere forti. Diogenes videns mulieres garrulas inter se colloquentes: «Aspis, inquit, a vipera venenum mutuatur.» Ita idem in Melissa, part. II, serm. 54. Democritus rogatus cur, cum magnus esset, parvam duxisset uxorem? «Ego, ait, in malo eligendo, quod minimum erat elegi.» (Idem respondit B. Thomas Morus.) Ita idem, serm. De Mulier. impr. Vulgare est proverbium: «Ignis, mare, mulier, tria mala.» Secundus philosophus apud Maximum, serm. 9, interrogatus «quid esset mulier mala?» respondit: «Viri naufragium, domus tempestas, quietis impedimentum, vitae captivitas, quotidianum damnum, voluntaria pugna, sumptuosum bellum, bellua conviva, sollicitudo confidens, leaena complectens, exornata Scylla, animal malitiosum, malum necessarium.» Quapropter aiebat: «Si absque femina esset mundus, conversatio nostra non esset absque diis.» S. Gregorius Thaumaturgus scribens in Eccles.: «Expertus sum, inquit, mulierem esse quamdam mol- lem terram. (Alii: Mulier, aiunt, idem est quod mollis aer.) Cor enim ipsius quasi sagena praetereuntes concludit. Quod si manu sola contingat, tenet: sin amplexetur, vinculis trahit.» S. Cyprianus lib. De Singular. Cleric.: «De carbonibus, inquit, scintillae dissiliunt, de ferro rubigo nutritur, morbos aspides sibilant, et mulier fundit concupiscentiae pestilentiam, quam Salomon sic comparat dicens: De vestimento procedit tinea, et a muliere iniquitas viri.» Socrates aiebat: «Mulier speciosa et pulchra templum est super cloacam aedificatum.» Ita Laertius in Vita Socratis. Idem dicebat se tria mala assecutum, grammaticam, paupertatem et perniciosam uxorem; quorum duo priora effugisset, tertium vero minime: quia assidue eum exercebat sua Xantippe. Denique S. Hieronymus ad Nepotian.: «Hospitiolum, ait, tuum aut raro, aut nunquam mulierum pedes terant. Vide ne sub eodem tecto manseris; nec de praeterita castitate confidas; nec Samsone fortior, nec Davide sanctior, nec Salomone poteris esse sapientior. Memento semper quod paradisi colonum de possessione sua mulier ejecit.» Hac ergo de causa impietas hic schemate mulieris repraesentatur. Simili modo iniquitas in Emblematibus Caesaris Ripae, pag. 579, pingitur quasi femina, vestita igne et flammis, quae concito cursu fugit. Iniquitas enim animam perversam cruciat et urit, perinde ac ignis lignum aridum: fugit, quia male sibi conscia plena est pavoribus et omnia tuta timet; quin et umbras expavescit. Idem impietatem pingit, pag. 1367, quasi feminam faedam, oculis velatis, auribus asininis, dextra tenentem gallum, sinistra ramum pungentis rubi, aut hippopotamum. Gallus enim ferus est et saevus, ut et matrem violet, ac patrem invadat: hippopotamus vero, sive equus fluvialis frequens in Nilo, teste Plinio lib. VIII, num. 25, impius est, quia matrem foedat et patrem occidit. Ita peccator impius est in Deum Patrem et in matrem Ecclesiam, eosque quasi rebellis et hostis invadit, praesertim si sit idololatra aut haereticus. Idem peccatum, pag. 132, part. II, pingit quasi juvenem caecum, nudum, nigrum, ambulantem per avia et praecipitia, cinctum serpente, cum verme ad latus sinistrum, qui illi cor rodit. Hoc est vermis, sive remorsus conscientiae: serpens est diabolus, qui peccatorem specie falsa boni apparentis decipit, uti primitus matrem nostram Evam specie pomi, et spe omniscientiae decepit, Genes. III. 1. Tropologice, mulier ista est voluptas. Haec enim est causa et mater omnis impietatis et peccati. Ita S. Cyrillus et Theodoretus. Sapienter Maximus, serm. 171, ex S. Chrysostomo: «Voluptas, ait, cani similis est; si persequaris, fugit; si nutrias, manet.» Symbolice, mulier haec, puta impietas, sedere dicitur tribus de causis. Sedet enim ipsa primo, tanquam assueta et affixa suis cupediis et vitiis. Unde Psalm. XLIX, 20, de detractore maledicentiis assueto dicitur: «Sedens adversus fratrem tuum loquebaris,» non stans, quasi obiter et in transitu; sed sedens quasi ex professo, ex usu, ex habitu; secundo, quasi maesta et damnata ad amphoram, id est carcerem justumque supplicium; tertio, quasi iners et pigra. Acedia enim in Emblematibus Caesaris a Ripa, pag. 8, pingitur quasi vetula turpis, male vestita, sedens, capite incumbens manui sinistrae, innixae genibus, ex qua dependet charta, cum hoc lemmate: «Torpet iners,» dextra gestans torpedinem piscem. Praeclare S. Bernardus in Epistolis acediam increpans: «O homo imprudens, ait, millia millium ministrant ei, et decies centena millia assistunt ei, et tu sedere praesumis?» Tropologice, qui sedet in amphora, id est qui in peccatis pacem habet, inquit Sanchez, prope est ut jaceat, id est spiritum habeat compunctionis et soporis, ita ut neque lucem aspiciat neque ictum sentiat, et oppressus talento plumbeo obdurationis suae a milvinis pennis rapiatur in terram Sennaar, ubi ad ejus supplicium aedificetur stabilis et aeterna domus. 8. Haec est impietas, — puta impia Synagoga. Hic est titulus, sive epigraphe mulieris, sicut in comoediis actoribus personatis tituli affiguntur, v. g. Hic est David, hic est Urias, haec est Bersabee, ut sciant spectatores quam quisque personam agat. Similiter in reorum judiciis et suppliciis, solet affigi titulus, indicans causam supplicii, uti Christo crucifixo hunc titulum affixit Pilatus: «Hic est Jesus Nazarenus rex Judaeorum,» q. d. Hic Jesus damnatur ad mortem, quia voluit esse rex Judaeorum, quia regnum Judaeae ambivit. Huc allusit S. Joannes Apocal. XVII, 5, cum meretrici illi famosae, hoc est Babyloni typicae, suum titulum affigit dicens: «Et in fronte ejus nomen scriptum, mysterium, Babylon magna, mater fornicationum et abominationum terrae.» Jam impietas hic quaelibet accipitur, puta tota multitudo et congeries peccatorum; sed maxime duplex. Prior est idololatria, ob quam ad captivitatem Babylonicam damnati fuerunt Judaei; ita S. Hieronymus, Hugo et Lyranus; secundo, occisio Christi, ob quam perpetuo exsilio nunc damnantur. Ita Ribera, Sanchez, Fernandius et alii. Haec enim proprie dicta eaque summa fuit impietas. Notat S. Chrysostomus tract. I De Orando Deum, omne quidem peccatum mortale esse mortem animae, quia ab ea expellit Deum, qui ejus est vita; proprie tamen impietatem dici mortem animae, quia pietas, seu cultus Dei, et conversatio eo cultu digna, proprie est vita animae, quam tollit impietas, quae idcirco proprie ejus est mors. Unde hebraice est harisca, q. d. Illa impietas, illud scelus, scilicet insigne et enorme. ET PROJECIT EAM IN MEDIO AMPHORAE. — Ita ut caput totumque corpus mulieris intra amphoram contineretur, uti paulo ante dixi. Hac phrasi significatur completam fuisse mensuram peccatorum, ideoque Judaeis instare Dei vindictam. Porro Judaei impleverunt mensuram hanc suam, primo, tempore Sedeciae, cum ipse juramentum Chaldaeis praestitum quod eis subesset, violavit et perjurus eis rebellavit, IV Reg. XXV, 6. Unde mox excisus est cum regno ab iisdem Chaldaeis. Secundo, cum Christum occiderunt; unde mox excisi sunt a Tito et Romanis. Ita Ribera, Sanchez, Fernandius et alii. ET MISIT MASSAM PLUMBEAM IN OS EJUS. — «Ejus,» vel mulieris, ut volunt Theodoretus et Vatablus, vel potius et plenius amphorae; obstruxit enim os amphorae, et per consequens os mulieris, totamque mulierem, quae intra amphoram conjecta, illa claudebatur. Ita S. Hieronymus, Hebraei, Albertus, Remigius, Ribera et alii. Hac massa plumbea significatur completa mensura peccatorum, ideoque mulierem, id est impiam Synagogam, damnari ad supplicium certum et irrevocabile, cujus gravitas et perpetuitas significantur plumbo, inquiunt S. Hieronymus, Rupertus et Remigius, ut ad perpetuum silentium, carcerem, tenebras et barathrum detrudatur et demergatur. Audi S. Hieronymum: «Ab angelo opprimitur, ut quae prius laetabatur in scelere, aeterno silentio conticescat; vel juxta Theodotionem, ipsa mulier se projecit et abscondit in medium amphorae, ac super se duxit gravissimum plumbi pondus, ut obturatum os haberet, et ultra se jactare non posset;» itaque deportaretur in Sennaar, id est in Babylonem; licet enim Judaei ex ea per Cyrum liberati et egressi sint, tamen non sunt egressi nisi emensa amphora, id est expleta mensura septuaginta annorum, paenae et captivitati eorum a Deo praestituta, quasi culpae eorum commensa. Rursum impietas ex ea non est egressa, quia idololatria Judaeorum mansit in Babylone, nec regressa est in Jerusalem; ipsi enim hac captivitate castigati, amplius non coluerunt idola. Sic et Isidorus Pelusiota, lib. III, epist. 33, per talentum plumbi accipit pondus peccati, quod peccatorem ad ima gehennae degravat et deprimit: «Mensura (amphora) vero, inquit, significat divinae lenitatis et patientiae finem, ac paenae principium.» Addit Arias mulierem hanc plumbum ore excipere et devorare coactam, vel plumbum liquefactum in os ejus infusum, idque in paenam fraudum et furtorum ejus, de quibus vers. 3, sicut hodie falsarii et corrosores monetae in cacabum olei bullientis immittuntur, illudque haurire coguntur. Probat id Arias ex traditionibus Hebraeorum titulo: De Sanhedrin, sive de magistratibus, ubi dicitur, Judaeis idololatris, vel violatae religionis convictis solere plumbum liquefactum in os infundi, eoque illos enecari et comburi. Verum hoc loco solum occlusum est os amphorae plumbo, non autem hausit illud mulier in amphora sedens; sed in inferno damnati hauriunt sulphur, picem et plumbum liquefactum. Tropologice, impietas in amphora obscura plumbo occlusa, est excaecatio Judaeorum; massa plumbea est obstinatio, quam summam in eis hodie cernimus. Rursum massa plumbea impietatis est consuetudo peccandi. Haec enim peccatorem ita degravat, ut in abyssum malitiae demergat, ex qua se erigere et exsurgere nequit, nisi miraculo et miraculosa Dei potentis manu et gratia elevetur et extrahatur. Anagogice, talentum plumbi significat gravitatem et perpetuitatem tam culpae, quam paenae damnatorum in Sennaar, id est in inferno, eorumque obstinationem in malo. Ibi enim impietas cum omnibus impiis, quasi ore occluso, ad aeternum carcerem, silentium et tormentum damnabitur, et quasi in amphora constipabitur. Unde S. Joannes Apocal. XX, 1, vidit «angelum descendentem de coelo, habentem clavem abyssi, et catenam magnam in manu sua. Et apprehendit draconem, etc., et ligavit eum per annos mille, et misit eum in abyssum, et clausit et signavit super illum. Ibi ergo omnis iniquitas oppilabit os suum,» Psalm. CVI, 42.
5:9
9. ET ECCE DUAE MULIERES. — Quaeres, quaenam hae? S. Hieronymus cum suis asseclis, Remigio, Ruperto, Alberto, Hugone et aliis, accipit Israel et Judam, sive Samariam et Jerusalem, puta decem tribus et duas reliquas; quas pariter Ezechiel, cap. XXIII, 4, comparat duabus mulieribus meretricibus, Oollae scilicet et Oolibae. Verum non agitur hic de Samaria et Israel, hic enim jam pridem abductus erat, non in Sennaar, id est in Babylonem, sed in Assyriam. Quod si quis amphoram hanc accipere velit mensuram impietatis et punitionis tam Israelis, quam Judae, potius dicat duas hasce mulieres fuisse Salmanasar et Nabuchodonosor. Ille enim Israelem in Assyriam, hic Judam in Babylonem traduxit. Alii, ut Lyranus, Vatablus, Dionysius, Fernandius, accipiunt tribum Juda, et tribum Benjamin; hae enim portarunt amphoram, id est mensuram suae culpae et paenae, in Babylonem, ubi ipsa quasi perpetuo victura remansit. Verum hae mulieres fuerunt quasi lictores, vel carnifices; Israel autem non fuit sibi ipsi lictor, aut carnifex. Tertio, Theodoretus et Hebraei apud S. Hieronymum, accipiunt Persas et Medos, sive Cyrum et Darium, qui ita Babylonem vastarunt, ut amphora, id est impietatis paena, perpetuo in ea durare, et sedem suam in ea collocasse videatur; cum in Jerusalem paucis, puta septuaginta, tantum annis durarit. Haec expositio rem pene attingit, sed semiplene et ex parte duntaxat. Dico ergo per duas mulieres accipi duos daemones primarios, vel potius Nabuchodonosorem et Nabuzardan qui Jerusalem vastarunt, ac Judaeos impios in Babylonem transtulerunt. Hi enim fuerunt milvi alati, id est abigei et raptores celerrimi, fortissimi et rapacissimi Judaeorum, qui eos traduxerunt in Babylonem. Unde Chaldaeus vertit, populos leves et expeditos, quales fuerunt Chaldaei. Tales post necem Christi Judaeis fuerunt Titus et Vespasianus, vel Titus et Adrianus. Tropologice, aliqui accipiunt duo peccata insigniora Judaeorum, quae eos ad exsilium in Sennaar adegerunt. Noxa enim caput sequitur; et culpa est quasi lictor, qui peccatorem adigit et agit in furcam; quaenam haec peccata sint non constat. Posset quis suspicari esse furtum et perjurium, quae nominavit vers. 3. Haec enim visio amphorae cum illa voluminis volantis videtur coincidere, et eodem referri. Ribera vult esse excaecationem et obstinationem Judaeorum, quae spiritu diabolico actae, quasi alis milvi amphoram hanc cum muliere deportant in Babylonem. Sed haec duo continentur in muliere, mulier enim est impietas; maxima autem impietas est obstinatio, et in malo obstinata voluntas. Symbolice, duae mulieres ex parte Dei possunt accipi divina sanctitas et justitia; hae enim paenas ab impiis Judaeis depoposcerunt, eosque e Jerusalem et Terra sancta in impiam et impuram Babylonem ejecerunt. Unde habent alas chasida, id est milvi, vel, ut recentiores vertunt, ciconiae: chasida a radice chesed, id est pietas, significat avem piam, puta ciconiam. Haec enim pia est in parentes, quos senescentes fovet et alis excipit, ut cum iis ad nidum transvolet. Rursum per antiphrasin chasida significat milvum, quia impius est, saevus et rapax; Septuaginta vertunt, upupam. Jam justitia divina saeviit in Judaeos instar milvi; sanctitas tutata est templum et pietatem instar ciconiae, ideoque ex eo impios Judaeos ejecit in Babylonem. Spiritus in alis earum. — «Spiritus» est ventus, q. d. Rapidissimo et validissimo vento ferebantur et impellebantur, secumque impellebant amphoram in terram Sennaar. Significatur celeritas et fortitudo Nabuchodonosoris et Nabuzardan, in vastandis, expilandis et abducendis Judaeis. Ita Theodoretus, Haymo, Vatablus et Arias. Symbolice, S. Hieronymus spiritum nequam accipit, puta diabolum, q. d. Mulieres hae spiritu diabolico agitabantur, ita ut viderentur diabolum habere in alis, eoque quasi furiis agi rapique in Babylonem. LEVAVERUNT AMPHORAM INTER COELUM ET TERRAM, — q. d. Non cursu, non equis, non curru, sed volatu, id est velocissime transtulerunt amphoram. Qui enim volat, librat se in aere inter coelum et terram. Alludit ad milvos volantes et nidulantes in arborum cacuminibus. Symbolice significatur, nec coelum recipere Judaeos, utpote impios et Deo exosos; nec terram, utpote qui hominibus invisi ubique sint, ideoque vagi, exsules et profugi, ita Rupertus: «Nec terra sua, inquit, capit eos, nec coelum admittet eos. Et quemadmodum signifer eorum Judas proditor periit, suspensus inter coelum et terram, ut ait quidam, coeli terraeque perosus; sic et iste populus a terrena Jerusalem exclusus, et coelesti factus indignus, quasi pendet inter coelum et terram,» juxta illud Satyrici: «Si non in coelis (vel terris) stes ubicumque velis.» Et Fernandius visione XXXIV, sect. V: «Judaeos, inquit, quasi pilam lusoriam repercutiunt omnes gentes.»
5:11
11. UT AEDIFICETUR EI DOMUS IN TERRA SENNAAR. — Puta in Babylone, ut vertunt Septuaginta, nam in terra Sennaar est Babylon, ut patet Genes. XI, 2. Dicta est Sennaar quasi scenaar, id est quae excussit, scilicet dentes et linguam fabris turris Babel; ibi enim Deus confudit labium unum Meropum, quo omnes loquebantur hebraice, itaque quasi linguam et dentes eis excussit. Rursum excussit ipsos fabros ex Sennaar, eosque in totum orbem dispersit. Significat Zacharias impios Judaeos a Chaldaeis abductos fuisse in captivitatem Babylonicam, ibique multis annis, puta 70 mansisse, aiunt S. Hieronymus, Rabbini, Albertus, Vatablus et Stunica: post eam vero ab Antiocho Epiphane, et plane pleneque a Tito, abducendos esse in captivitatem et exsilium universale, quo totus orbis eis erit Sennaar, id est terra excussionis, puta impietatis et infidelitatis eorum carcer et exsilium. Quia enim atrox fuit clades et captivitas Sennaar, sive Babylonis, hinc per catachresin, a Judaeis quaevis gravis calamitas, carcer et exsilium, vocabatur Sennaar, sive Babylon. Ita Arias et Sanchez. Denique multi censent hic significari, in Babylone regnum suum inchoaturum Antichristum, ibique erecturum sedem impietatis, aeque ac tyrannidis, ac Judaeos eum ibidem pro suo Messia recepturos et culturos, ut ait Christus Joan. cap. V, 43, donec ab Elia et Henoch per miracula ardentemque zelum ad Christum convertantur. Ita Ribera, Emmanuel et Franciscus Suarez, III part. Quaest. LIX, disp. LIV, art. 6, sect. V, et alii multi; quin et auctor operis de Antichristo apud S. Augustinum, et S. Hieronymus in cap. XI Daniel., et Anselmus in Elucidario, asserunt Antichristum Babylone nasciturum. Hac de causa S. Joannes Apoc. XVI, 12, vidit reges cum magnis copiis ab Euphrate, id est e Babylonia quae Euphrati adjacet, venientes ad Antichristum: «Et sextus angelus, inquit, siccavit Euphratem, etc., ut prae- pararetur via regibus ab ortu solis.» Et cap. IX, 14: «Solve, ait, quatuor angelos, qui alligati sunt in magno flumine Euphrate, etc., ut occiderent tertiam partem hominum. Et numerus equestris exercitus vicies millies dena millia.» Accedit quod typus Antichristi fuerit Nabuchodonosor, qui Judaeos vastavit et abduxit in Babylonem, quique adorari se fecit in statua aurea, quam erexit, Daniel. III, 5, uti et faciet Antichristus, juxta illud Jerem. cap. I, 14: «Ab Aquilone pandetur malum super omnes habitatores terrae,» puta a Babylone quae Judaeae erat ad aquilonem. Jam sensus hujus loci est is, quem assignavi vers. 6. Amphora enim haec continens impietatem, locata et statuta in Babylone, significat tam impietatis culpam, quam paenam in Babylone locatam, ut cum in ea impietas steterit per definitam a Deo mensuram tum peccatorum, tum temporum, puniatur et plectatur: primo, per Cyrum; secundo, per Darium; tertio, per Christum, qui Babylonem et Babylonios Antichristi asseclas disperdet in fine mundi. Nota: Cum ait, «ut aedificetur,» etc., alludit ad idola et idololatriam, quae maxime nomine impietatis hic intelligitur. Idolis enim more communi Judaei aedificabant domus et templa, eaque ponebant et elevabant in basi, ut excelsa ab omnibus viderentur et colerentur. Jam domus idololatriae et scelerum fuit Babylon, uti patet Jerem. cap. L et LI, unde per catachresin, Roma impia et ethnica sanguine fidelium et martyrum cruenta, imo ebria, a S. Joanne vocatur Babylon Apocal. XVII et XVIII. In Babylone ergo impietas Judaeorum, ejusque paena et captivitas posita fuit super basin, quia quasi statua super columnam erecta fuit, ut videri ab omnibus etiam longe remotis posset. Proprie ergo et genuine haec amphora impietatis e Judaea translata in Babylonem, significat idololatriam cum idololatris impiisque Judaeis, a Chaldaeis e Judaea translatam esse in Babylonem, ita ut Judaea jam ab ea expurgata sit sancta, dignaque in qua Deo templum restauretur, in quo ipse, ut prius, habitet et colatur: qua ratione Propheta consolatur, simulque incitat Jesum, Zorobabel et populum, ut in Jerusalem reversus ibi maneat; et si qui in Babylone remanserint, inde in Judaeam redeant, ibique templum Deo construant, in quo illum sancte venerentur et colant. Jerusalem enim jam est civitas pietatis, Deique veri cultus, ideoque impunitatis pariter et securitatis asylum: Babylon vero est civitas idololatriae et impietatis, uti fuit ab initio sub tyranno Nemrod, Genes. cap. X, 10; ideoque punitioni et excidio addicta, perinde ac jam Meca in Arabia est civitas mahometismi, Geneva est metropolis calvinismi. Judaei ergo e Jerusalem in amphora quasi translati in Babylonem, eo impietatem, id est idololatriam, secum exportarunt, ita ut illa amplius non redierit in Jerusalem, inquit Lyranus, Dionysius et a Cas- Sennaar, ut fiant terra orthodoxa et sancta, sicut olim fuerunt, cum in ea te laudaverunt patres nostri. tro. In Babylone itaque suam amphoram, id est culpam et paenam deposuerunt, dum septuagesimo anno ea emensa, evoluta et persoluta, quasi ex sua amphora exeuntes, puri et liberi redierunt in Jerusalem et terram sanctam, amphoram, id est idololatriam, ejusque paenam relinquentes Babyloni et Babyloniis, quos proinde primo Cyrus, deinde Darius Hystaspis vastavit. Allegorice, significatur impietatis Judaeorum mensura complenda per caedem Christi, ob quam ipsa cum Judaeis impiis e Jerusalem per Romanos expellenda sit in Sennaar, id est in exsilium totius orbis, donec in Sennaar subjiciat se Antichristo, cum eoque plectatur et trudatur in tartara. Ibi enim erit aeterna sedes impietatis, ibique implebitur plane illud: «Ut aedificetur ei domus in terra Sennaar,» id est excussionis, «et stabiliatur et ponatur ibi super basin suam.» Pro quo clarius vertit Syrus: Ut aedificent ei domum in terra Babylonis, et stabiliant eam, et habitare (residere) faciant eam ibi super praeparationem (mansionem) ejus; et Arabicus Alexandrinus: Jam aedificata est ei domus in Babylone, et parata est ei, et habitabit in domo quae ei parata est; et Arabicus Antiochenus: Ut aedificent ei domum in terra Babylonis, et stabiliat eam, et ponat eam in aequalitate ejus, aequalia reddens cuique pro demeritis supplicia. Tunc enim impietas Judaeorum, inquit Fernandius visione XXXIV, sect. V, exaltabitur, et quasi super basin ut idolum in templo collocabitur, ut gloriosior et honoratior habeatur ab omnibus Antichristi sequacibus. Unde eorum typus fuerunt fabri, qui turrim Babel aedificaverunt in Sennaar, ut impietatem suam contra Deum exaltarent. Sic enim et Judaei impietatis suae idolum, quasi super basin exaltabunt ibidem sub Antichristo, sed in nihilum recident cogitationes eorum, sicut et impiae turris aedificatorum. Nam et Antichristus eorum occidetur a Christo, et impietas exaltata cadet: sed per magnam misericordiam Dei fiet, ut caeso Antichristo, a sua impietate resipiscant, et convertantur ad Christum. Beneficia enim Dei contempta acuunt Dei, primo iram, deinde misericordiam. Tropologice, impietas e Jerusalem, id est ex Ecclesia everritur, cum ex ea expelluntur, exeuntque schismatici et haeretici, ut constituant suae haeresis idolum in Babylone, id est in sua Ecclesia Satanica, ex qua in aeternam Babylonem, id est confusionem, et Sennaar, id est excussionem dentium, deturbabuntur, puta in gehennam, ubi erit fletus et stridor dentium; ubi nullus ordo, sed sempiternus horror inhabitat. Fideles ergo qui sapiunt, fugiant Babylonem hanc quasi pestem, ac in Ecclesia sedem figant; ibi templum perfectionis virtutum Deo aedificent, donec in Jerusalem et templum coeleste, ad aeternam vitam et gloriam transferantur. Utinam, o Domine, impietatem (haeresim) ex Anglia, Scotia, Germania, Bohemia, etc., educas, et transferas in Rursum amphora est mensura peccatorum cujusque, tum hominis, tum populi, qua impleta Dei vindicta prosilit ad ultionem. Quisque ergo videat ne amphoram hanc impleat, sed si quid criminum in eam injecerit, mox per paenitentiam evacuet et exhauriat. Porro impletur amphora, cum impune et publice grassatur impietas, uti fit in Bacchanalibus, cum omnium oculi in eam intendunt. Tunc ergo maxime timenda est Dei ira et vindicta. Quocirca viri sancti, ut eam a se et republica avertant, eo tempore tanto magis insistunt orationibus et piis operibus, ut iram Dei sistant et amphoram evacuent, quanto impii vacant suis cupidinibus, ardentque ut eam impleant; ne instar Sodomorum igne coelesti siderentur, vel instar Judaeorum in terram Sennaar, id est excussionis, puta in exsilium praesens et perenne in gehenna ablegentur; praesertim cum Deus dat signa irae suae, et vindictae imminentis per famem, pestem, publicasque strages et clades. Tunc enim apparet ejus falx volans et amphora egrediens, quam praecones toti populo annuntient et intentent, ut eam vitare, et Dei indignationem placare satagant; perinde ac fecit Aaron in seditione ac punitione Core, jubente Mose ac dicente: «Tolle thuribulum, et hausto igne de altari mitte incensum desuper, pergens cito ad populum, ut roges pro eis; jam enim ira egressa est a Domino, et plaga desaevit. Quod cum fecisset Aaron, et accurrisset ad mediam multitudinem, quam jam vastabat incendium, obtulit thymiama, et stans inter mortuos ac viventes, pro populo deprecatus est, et plaga cessavit.» Symbolice, S. Gregorius lib. XIV Moral. cap. XXVI, per amphoram accipit avaritiam, in quam oculi omnium mundanorum respicient; ut, cum ad caetera sint caeci, oculos solum habere videantur ad intuendas amphoras, et mensuras emendi vendendique, ac caetera lucri instrumenta. Hanc duae mulieres, scilicet superbia et inanis gloria in altum levant. Audi ipsummet S. Gregorium totum hoc amphorae symbolum explicantem moraliter: «Volens Deus Prophetae ostendere humanum genus, ex qua ab eo maxime culpa dilatabatur, per imaginem amphorae quasi patens os avaritiae designavit: Avaritia quippe velut amphora est, quae os cordis in ambitu apertum tenet. Et dixit: Haec est oculus eorum in universa terra. Multos obtusi sensus homines cernimus, et tamen eos in malis actibus astutos videmus, Propheta quoque attestante, qui ait: Sapientes sunt ut faciant mala, bene autem facere nesciunt. Hi itaque sensu torpent, sed in his quae appetunt, avaritiae stimulis excitantur; et qui ad bona videnda caeci sunt, excitantibus praemiis ad peragenda mala, vigilantes fiunt. Unde recte de hac eadem avaritia dicitur: Haec est oculus eorum in universa terra. Ecce talentum plumbi portabatur. Quid est talentum plumbi, nisi ex eadem avaritia pondus peccati? Et ecce mulier una sedens in medio amphorae. Quam mulierem ne fortassis quae esset, dubitare possimus, illico angelus innotuit. Nam illic mox sequitur: Et dixit: Haec est impietas. Et projecit eam in medio amphorae. Impietas in medio amphorae projicitur; quia nimirum in avaritia semper impietas tenetur. Et misit massam plumbi in os ejus. Massa plumbi in os mulieris mittitur: quia scilicet impietas avaritiae peccati sui pondere gravatur. Si enim ea quae deorsum sunt non ambiret, erga Deum ac proximos impia nequaquam existeret. Et levavi oculos meos, et vidi: et ecce duae mulieres egredientes, et spiritus in alis earum. Quid aliud in his duabus mulieribus accepimus, nisi duo principalia vitia, superbiam videlicet et gloriam inanem? quae impietati absque ulla dubitatione conjuncta sunt. Quae et in alis suis spiritum suum habere narrantur, quia in actionibus suis Satanae voluntati deserviunt. Ipsum quippe Propheta spiritum appellat, de quo Salomon ait: Si spiritus potestatem habentis ascenderit super te, locum tuum ne dimiseris. Et de quo in Evangelio Dominus dicit: Cum immundus spiritus exierit ab homine, ambulat per loca arida et inaquosa. Spiritus in alis earum est; quia superbia et inanis gloria per omne quod agunt, Satanae voluntati famulantur.» Caetera deinde amphorae ita tropologice prosequitur: «Et habebant alas, quasi alas milvi. Milvus semper naturae studet insidiari pullorum. Istae ergo mulieres alas habent quasi alas milvi, quia actiones earum diabolo sunt procul dubio similes, qui insidiatur semper vitae parvulorum. Et levaverunt amphoram inter coelum et terram. Superbia et vana gloria habent hoc proprium, ut eum quem infecerint, in cogitatione sua super caeteros homines extollant, et modo per ambitum rerum, modo per desiderium dignitatum, quem semel captum tenuerint, quasi in honoris altitudinem elevent. Qui autem inter coelum et terram est, et ima deserit, et superiora minime attingit. Levant ergo istae mulieres amphoram inter coelum et terram, quia superbia et inanis gloria mentem per avaritiam honoris captam ita elevant, ut quoslibet proximos despicientes quasi ima deserant, et alta gloriantes petant. Sed tales quique dum superbiunt, et eos mente transeunt cum quibus sunt, et superioribus civibus minime junguntur. Amphora ergo levata inter terram et coelum dicitur: quia avari quique per superbiam atque inanem gloriam et proximos juxta se despiciunt, et superiora quae ultra ipsos sunt, nullatenus apprehendunt. Inter terram itaque et coelum feruntur: quia nec aequalitatem fraternitatis in infimis per charitatem tenent, nec tamen summa pertingere sese extollendo praevalent. Et dixi ad angelum qui loquebatur in me: Quo istae deferunt amphoram? Et dixit ad me: Ut aedificetur ei domus in terra Sennaar. Eidem amphorae aedificatur domus in terra Sennaar: Sennaar quippe foetor eorum dicitur. Et sicut bonus odor ex virtute est, Paulo attestante, qui ait: Odorem notitiae suae manifestat per nos in omni loco, quia Christi bonus odor sumus Deo, et e contrario foetor ex vitio. Radix enim est omnium malorum cupiditas, et quia quodlibet malum per avaritiam gignitur, dignum est ut domus avaritiae in foetore construatur. Sciendum quoque est quod Sennaar latissima vallis est, in qua turris a superbientibus aedificari coeperat, quae linguarum facta diversitate destructa est: quae scilicet turris Babylon dicta est, pro ipsa videlicet confusione mentium atque linguarum. Nec immerito ibi avaritiae amphora ponitur, ubi Babylon, id est confusio, aedificatur: quia dum per avaritiam et impietatem certum est omnia mala exsurgere, recte haec ipsa avaritia, atque impietas in confusione perhibentur habitare.» Haec quae de avaritia dixit S. Gregorius, pari jure libidini, gulae, irae, acediae, et cuivis alteri vitio attribuas. Amphora enim vini est gula; fellis ira; torporis, acedia, etc.
5:1
v. 4 « Et levavi oculos meos et vidé : et ecce vir etin manu etus funiculus mensorum» ; — angelum visum esse a propheta viri specie, fere omnes censent; speciem referunt, et quando de partibus est sermo; cf. Ges. Thes. p. 567. 568. — Hebr. nim explica inf. piel à ;11* proiicere. Ceterum Syrus et Chald. textum hebr. fideliter exprimunt. quis autem angelus putandus sit, incertam est ; Michaelem alii esse volunt (Aib. Lap.), alii angelum Domini qui vocari solet eundemque qui Ez. 40, 3 mensurae funiculo instructus apparet (cf. S. Hier.). Certe conveniens omnino est, quod etiam habet Hebraeorum traditio apud S. Iher., ut angelus theocratiae tutelaris, Michael, de urbis instauratione sollicitus et ad ipsum opus aggrediendum iam succinctus et paratus cernatur. Symboli rationem exquirit vates :
Anc. — Symbolum urbis aedificandae proponitur ; civitas nova multitudine incolarum abundabit ; Dominus ipse erit eius munimen et gloria (2, 1-5). Quare omnes qui adhuc Babylone versantur, ut redeant invitantur : Dominus teneram iis exhibebit curam, vindictam hostibus ; exinde erit laetitia et gloria Sionis, ad quam gentes affluent, quam Dominus diligit (2, 6-13). — Hac scil. adhortatione simul ostendit propheta, «quomodo quae in visione acceperit, etiam ad usum et institutionem suorum deduxerit.
Iam altera hac visione ea confirmantur, quae Dominus zelator de urbis aedificandae ratione supra promiserat (4, 16). Et quia urbis reaedificatio est inchoata theocratiae instauratio, in ipsa visione symbolica magis ipsam respicit theocratiam, quam urbem quae sit theocratiae in- Staurandae pignus. Cernit igitur omnia iam parari ad urbem aedificandam
5:2
v. 2 «et dizi : quo tu vadis? et dixit ad me : ut metiar lerusalem et videam, quanta sit latitudo eius et quanta longitudo eius » ; — i. e. uti plerique explicant, quanto ambitu urbs sit aedificanda ; quantam habere debeat longitudinem et latitudinem. Si architectus iam in eo est, ut metiatur longitudinem et latitudinem areae, ut mensura utatur ad variarum partium symmetriam habendam, ipsum aedificationis opus instat quam proxime. Quare haec visio prophetam certiorem reddit de urbis instauratione mox futura. Verum ut ei praeter hanc cognitionem alia eaque sublimior communicetur, angelum suum interpretem cernit aollicitum ; v. 3 «et ecce angelus qui loquebatur in me egrediebatur, et angelus alius egrediebatur in occursum eius » ;$— i. e. angelus interpres qui iuxta vatem constiterat vel in eius quasi animo et mente habitaverat, egreditur, ut novam revelationem ab altiore angelo accipiat (cf. Rib.), statimque alium angelum, quem multi Gabrielem esse volunt (cf. apud S. Hier. Aib. Lap.) obvium habet, qui optatum affert nuntium :
5:3
v. & «et dixit ad eum : curre, loquere ad. puerum istum dicens : absque muro habitabitur lerusalem prae multitudine hominum et iumentorum in medio eius » ; — eum angeli verba fiant ad angelum interpretem prophetae, dubium esse non potest, quin ea non priori angelo qui habet funiculum mensorium dicantur (uti volunt Theod. Theod. M. Schegg, Trochon), sed interpreti, ut. ea perferat ad suum clientem, scil. ad prophetam. Si ad virum cum fune mensorio referrentur, iste admoneretur, ne scil. laborem in se susciperet inutilem id metiendi quod esse debebit sine limite (ita Trochon). At dubito, num pro visione satis aptum sit angelum doceri, ut a labore inutili desistat. Ergo si ad angelum verba diriguntur, id enuntiare debent, ut urbis aedificandae mensuram quam latissimam definiat. Sed ne hoc quidem placet. Nam si angelus adstat ad opus aliquod perficiendum, conveniens est, ut iam sciat, quid et quale opus sit aggrediendum, ne quasi in incertum laborare videatur. Unde quod ipsa verba ad angelum interpretem dicta indicant, erit cum plerisque interpretibus (S. Hier. Rup. Alb. Rib. Sanct. Lap. etc.) retinendum : doceri Scil. prophetam et nuntium ad ipsum perferri. Dicitur puer ^72, quae vox ad clientem, ministrum, servum designandum saepe adhibetur : ergo dic ad chentem, discipulum tuum (Lap. Tir.), ad eum !, qui minister est et servus Dei ad Dei mandata populo perferenda (Sanct.). Statim enim propheta est docendus, ut in parvis restaurationis initiis ad culmen et fastigium oculos et mentem dirigat, proinde intelligat, ad quem tandem exitum et finem natura sua ex divinae providentiae ordine haec theocratiae instauratio tendat; quare ingens ei offertur multitudo incolarum urbis Dei et huius sine limite amplitudo : absque muro ? i. e. nullus murorum circuitus eos capere potest; non sunt muri ponendi, ne urbs ad certum quoddam spatium definiri ac restringi videatur ; urbs non est coarctanda, ei enim iam ab Isaia dictum est : « dilata locum tentorii tui, ne parcas, longos fac funiculos tuos; ad dexteram enim et ad sinistram penetrabis » (Is. 54, 2.3; cf. 49, 18 seq. 60, 4. Ier. 31, 271. Sed immensa haec civitas, quamvis aperta iaceat quasi in planis regionibus et nullo vallo-septa, habet quo firmissime custodiatur ab hostili expugnatione plane tuta v. 5 « etego ero ei, ait Dominus, murus. ignis in circuitu et in gloria ero in medio eius » ; — « quis ibi hostem timebit, quisde inimico sollicitus erit » (Rup.)? « necse rgurum lapideum aut etiam aeneum futurum pollicetur, sed igneum qui longe terreat hostes nec accedere ullo modo sinat ; nam quemadmodum pyra ingens transsiliri nequit, sic non vinci potest, qui gratia Dei custoditur » (Rib.). Deus ignis est consumens (Deut. &, 24) ; hac metaphora zeli eius vis et efficacia in inimicos declaratur; uti dicitur : « sicut fluit cera a facie ignis, sic pereant peccatores a facie Dei» (Ps. 677, 3). Invictam fore theocratiam, insigni promissione declaratur, neque minus innuitur, quam male cessurum sit omnibus, qui vi sacrilega eam impetere ausi fuerint. Sed ut olim in egressu ex Aegypto columna nubis, symbolum praesentiae divinae, inimica erat et perniciem afferens Aegyptiis — « ecce respiciens Dominus super castra Aegyptiorum per columnam ignis et nubis interfeeit exercitum eorum » Ex. 14, 24 — Israelitis vero amica, salutifera, viam pandens, ita Dominus et zelus eius ignis est hostibus, at pro ipsa urbe et pro incolis eius erit in gloria in medio etus vel erit ad gloriam (hebr. LXX) vel ut Chald. habet : in gloria habitare faciam maiestatem meam in medio eius. Sensus planus est : ipse Deus habitabit in media urbe in gloria, se omnibus exhibebit tamquam in gloria versans ibi (S. Hier.); « nam me conspicuum factis ipsis et providentia erga eos efficiam et lau- 4. Aliqui aetatem iuvenilem" prophetae designari volunt; cf. Rib. Sa. 2. Cf. Ez. 38, 11. Esth. 9, 19; nin» regiones planae sunt; unde sensus est, fore urbem dibus praeconiisque celebrabor ob meorum erga eos magnitudinem beneficiorum » (Theod. M. sim. Schegg) ; indeautem consequens est, ut sicut 80] ipse est lucidus et cuncta reddit splendentia, ita etiam Dei gloria red-- undet in urbis splendorem secundum illud : « illuminare Ierusalem, quia venit lumen tuum et gloria Domini super te orta est. . . gloria eius inte videbitur » (Is. 60, 1. 2); vel similiter, ut dicitur: « erit Dominus in lucem sempiternam » (Is. 60, 19), « civitas non eget sole, nam claritas. Dei illuminavit eam » (Apoc. 21, 23; 22, 5). Ita civitas reddetur illustris, ut gloria eius omnes oras pervadat. Plerique interpretes hoc ultimum solum efferunt (cf. Theod. Rib. Sanct. Lap. Tir. Keil, Trochon) ; at verba adeo sunt ampla et prorsus apta !, ut proprius sensus potius sit : ego ero in gloria, ex quo utique alterum est consequens. subministrare potest. Haec duo igitur, quae in divino consilio arcte inter se connexa sunt atque: conserta, si simul consideraveris, habebis theocraetiae in- Staurationem * plenam et perfectam.
5:4
Quis sit huius visionis cum antecedentibus nexus, quis rerum progressus, bene declarat Theod. M. ; postquam scil. adversariorum clades est promissa et urbis instauratio ostensa, ad ea iam fit gressus, quae theocratiam intime constituunt et eius beneficia ad ceteros derivare debent; inter quae munera sacerdotium principem locum occupat. Id iam ex ratione sacerdotii elucet; est enim sacerdos intermedius inter Deum et hominem, Deum precibus, cultu, sacrificiis placare debet et homines ad debitum Deo cultum instituere et ita beneficia divina in homines derivare. Id quoque a contrario patet, ex funesta scil. auctoritate, qua mali Sacerdotes ante exsilium populi civitatisque ruinam adeo efficaciter promoverunt. Nam quam sollemne sit apud prophetas sacerdotes accusare eosque ut populi seductores et malorum auctores traducere, neminem fugerepotest (Is. 98, '1.1er. 2, 8; 5, 31; 6, 43; 8, 10 etc. Os. 5,1. Mich. 3,41. Soph. 3, 4 etc.). Cum talesigitur sacerdotesfuerint et tantum in perniciem valuerint, ipsum sacerdotium quasi sordidum et maculis opertum adstare in visione facile concipitur ; sed cum sacerdotii dignitas et auctoritas plurimum etiam valeat ad virtutes populo inserendas et ad sanctitatem efficiendam, omnino consentaneum est, ut in theocratiae instauratione potissima ratio habeatur sanctitatis sacerdotalis. Quare oppositio illa quae adest inter res gestas sacerdotii et, inter muneris indolem et significationem, optime inservit ad visionem hanc rite perpendendam. Sacerdos magnus personam gerit publicam et qua talis munus repraesentans et exprimens hic concipi debet; v. 4 « Et ostendit mihi Dominus Iesum sacerdotem magnum stantem coram angelo Domini et satan stabat a dextris eius, ut adversaretur ei » ; — in hebr. Dominus nonlegitur ; at rite suppletur. Stat sacerdos coram angelo Domini, qui patronus et, custos est synagogae, quem aliqui etiam h. 1. haud immerito Mi- - chaelem esse dicunt (cf. Rib. Lap.). Ita iam munus sacerdotale ex parte - adumbratur ; debet scil. sacerdos adstare coram Domino, cuius tamquam ducis ac rectoris populi personam angelus gerit, esse intercessor populi apud Dominum et medius inter eum et populum, populi necessitates Domino proponere, voluntatem Dei et beneficia populo perferre ; « labia enim sacerdotis custodient scientiam et legem requirent ex ore eius, quia angelus Domini exercituum est » (Mal. 2, 'I). Sed attendat oportet sacerdos, adstare adversarium, qui simul ac manus ad opus Domini extendatur, adsit, ut insidietur, ut prohibeat, impediat, noceat; stat ad dexteram, ut dexteram manum exsecutricem scil. operis retineat atque opprimat; qua re innuitur, quantopere vigil sit ac solers ad damnum theocratiae inferendum et quantum olim in theocratiae detrimentum valuerit et effecerit; adstitit enim revera sacerdotio insidiator insignis et adversarius et calamitoso successu ipse erat potior ac potentior et magna dexteritate theocratiae nocuit (cf. Ephr. Cyr. Sanct. Sa). Verum Dominus et angelus eius theocratiae curam habentes adversarium reprimunt eiusque conatus eludunt; id indicatur maledictione in eum iactata ; v. 2 « et dizit Dominus ad. satan : increpet Dominus in te satan, et increpet Dominus in te qui elegit lerusalem ; numquid. non iste torris est erutus de igne »? — modus loquendi angelum prodere videtur ; neque obstat quod Dominus nominatur ; angelus enim qui Dei personam gerit, saepius tali nomine insignitur (cf. Sanct. Lap.) ; angelus igitur in persona Domini (Ai/b.) edicit, ut increpatio Domini nocendi potestatem auferat diabolo; « increpatio enim Domini restrictio potestatis diaboli est » (Alb.) ; quod autem bis dicitur, et loquentis commotionem animi et indignationem contra diaboli conatus indicat et certum fore promittit, ut diabolus compescatur et reprimatur ; increpare est imperare cum potestate et obiurgatione et ab incepto deterrere (Rib.). Diaboli autem tentamina et impetus effectu carebunt, quia Dominus elegit lerusalem (14, 1'1). Haec est ratio quam maxime universalis : Deus fundat regnum suum et quis contra Deum praevalebit? Ratio subditur alia particularis, ad praesentem rerum conditionem apta : satis scil. iam poenarum datum et exhaustum esse propter scelera praeterita ; utique fuisse peccatum quam maxime etiam a sacerdotio; at exsilii ignem dignas a peccatoribus exegisse poenas ; nonne iste forris esti. e. est quasi lignum semiustum ex igne ereptum ; poenarum et captivitatis signa, paupertatem, ignominiam, miseriam adhuc gerit sacerdos, ita luens flagitia patrum. At Deus ipsa hac miseria ad misericordiam motus quasi cum indignatione quaerit, num deceat tale esse sacerdotium ; num non in diabolo mulctari oporteat, quod ad talem statum illud redegerit et in miseriis constituto adhuc adversarius insidietur. Ita zelus Domini ipsa suorum calamitate et miseria excitatur, ut in sui populi gloria restituenda suam ostendat maiestatem et benignitatem. Pauperem, afflictam, sordidam conditionem ipse habitus quo sacerdos apparet, satis superque declarat: v. 3 « et Iesus erat. indutus vestibus sordidis et stabat ante faciem angeli» ; — tale scil. erat sacerdotium córam Domino aaroniticum, adeo a pristina dignitate exciderat, onus tum multis peccatis, oneratum foederis violatione, luctu et miseria exsilii obrutum et vix tunc e tali abysso emergens. In vestibus sordidis multi cernunt peccata populi (S. Cyr. Theod. Alb. Sanct. Trochon), alii etiam ipsius Iesu sacerdotis peccata, socordiam scil. quandam et negligentiam in populo emendando, in opere Dei promovendo' (cf. Rib. Sanct. Lap. Sa) : priora sane eo sensu hicintelliguntur, quatenus peccata populi etiam in vituperium cedunt sacerdotio et magnam partem per sacerdotii culpam effecta erant ; Iesum autem sacerdotem sordidis vestibus indutum apparere propter suam negligentiam, minime crediderim ; haec enim si qua fuerit, non tanta erat (cf. Agg. 1, 1); neque puto eum hic, ut aliqui volunt (Cyr. Calm.), populi personam et vices gerere, sed sacerdotii, ad quod cetera omnia diriguntur. Toto habitu ut miseriam exprimit, ita opem et auxilium implorat; quare non frustra additur : stabat ante faciem angeli, « ut ego arbitror eum intuens et ab eo auxilium exspectans et petens » (Rib.). Neque coram eo consistit, qui non habeat talis rei curam, verum qui quam maxime vere boni sit studiosus. ^ Quare tacitae petitioni et miseriae explicatae angelus occurrit remedium afferens : v. 4 « qui respondit et ait ad. eos qui stabant coram se dicens : auferte vestimenta sordida ab eo! Et dixit ad. eum : ecce, abstuli a te iniquitatem tuam et indui te mutatoriis » ; — aliis angelis sibi subditis, qui stant coram eo parati ad ministerium salutis hominibus exhibendum, imperat angelus populi custos ac tutor (cf. Theod. Sanct. Lap. Sa, Mar.), ut auferant sordes, signum iniquitatis qua sacerdotium erat foedatum, et indicium miseriae et poenae peccatorum. Haec iniquitas quamvis non sit ipsius Iesu sacerdotis, potest tamen etus dici, quatenus ut summus sacerdos et caput muneris sacerdotalis re- -praesentat totum sacerdotium. Ipse induitur mutatoriis ?, novis vestibus &c pretiosis, ad sollemnitates conformatis, quae igitur remota iniquitate splendorem gratiae, virtutum, sanctitatis et pietatis significent, quibus donis verum sacerdotium ornatum esse debet, ut suas partes rite expleat. Quare Chald. non male explicat : indui te innocentiis tuis. Ad ornatum sacerdotalem et pontificium absolvendum additur diadema vel, uti. plerisque placet, tiara pontificalis :
5:5
v. 5 «et dixit : ponite cidarim mundam super caput eius ! et posuerunt. cidarim mundam super caput eius et induerunt eum vestibus ; et angelus Domini stabat» ; — ornatum eius absolvi ac perfici iubet idem angelus tutor ornamento capitis, quod pontifici summo erat peculiare ; idque eo magis apte in visionem inducitur, quia, uti iam monet S. Ephraem, apud Ezechielem dictum erat «aufer cidarim » (Ez. 214, 26); quare in theocratiae instauratione cidaris haec emundata restituitur. Ita per quos gradus et per quae symbola theocratia erat suspensa, per eadem denuo revocatur. Adstat angelus, quippe qui sedula cura instaurationi prospicit et sacerdotium ad pristinam dignitatem et sanctam indolem promovere non cessat. Ex textu lat. et quem Syrus quoque eodem modo praebet, angelus cidarim poni iubet ; in textu mas. * vero habetur : et dixi : ponite etc. Verum id omnino videtur esse repudiandum. Nam ipsum prophetam nunc subito loqui aliisque angelis adstantibus mandatum dare, ut absolvant ornatum pontificis, a ratione visionis, qualis eousque erat, prorsus alienum est; neque enim ipse propheta agere cernitür, sed videre, accipere; ad summum quaerit, quid sibi velit symbelum. LXX inembrum istud plane omittunt, ita ut ipsa omissione sermo angeli designetur. Chald. vero iam primam. personam expressit (quamvis in versione lat in polygl. Londin. perperam et dixit legatur). Non quidem h. 1. adhibetur terminus technicus pro tiara summi sacerdotis nD13D sed t2, quae vox diadema dicit vel regium Is. 62, 3. Iob 99, 14 vel ornatum muliebrem Is. 3, 23. Sed communiter tamen vocem in illa significatione h. l. accipiunt interpretes. Fortasse autem addi debet, eam vocem videri consulto electam, quia sacerdos summus post exsilium aliquando etiam summam potestatem civilem exercere coepit et proinde veri principis vices gessit (cf. 4 Mach. 14, 11). Unde talis restitutio designatur, quae ad rerum administratio-
5:6
Dignitas igitur sacerdotalis, uti visione constat, emundata est et splendida facta; proin iterum Deo est accepta. Ex hac parte restitutio sacerdotii (A/b.) cernitur tamquam partis praecipuae theocratiae. Iam haec restitutio per singula accuratius declaratur: quid postulet a sacerdotibus, quid portendat et quo demum culmine sit perficienda. Et primo quidem declaratur, ut Aib. ait, modus conversationis adeptae dignitatis. Est enim visio non solum utilis prophetae, sed per prophetam ceteros omnes eosque maxime ad quos spectat, edocere debet. Quare iam exponitur, quae sint partes sacerdotis et quibus praesidiis muniatur in fideli functione v. 6 « Et contestabatur angelus Domini fesum dicens : v. "1 ha»c dicit Dominus exercituum : si. in viis meis ambulaveris et. custodiam meam custodieris, tu quoque iudicabis doe mum meam, et custodies atria mea et dabo tibi ambulantes de his qui nunc hic assistunt » ; — quantopere angelo curae sit digna sacerdotis '- conditio, ex studio elucet, quo contestatur i. e. serio atque instanter monet et obsecrat. Praecipit, ut mandata Dei observet ; hae enim sunt viae Dei per quas homines incedere vult ; dein ei iniungit fidelem muneris administrationem, ut diligenter observet et custodiat, quae Deus in cultu ac religione observata vult (cf. Lev. 8, 35), ut ea in re sit vigil et fidelis (cf. Num. 4, $3; 3, 98). Quod si praestiterit, Deus illi iura et dignitatem sacerdotii conservabit : habebit domus Dei administrationem, in iis quae ad eam pertinent ius dicet et gubernabit, et templum habebit suae curae commissum et sua auctoritate singula decernet. Vel commode intelligitur cum plerisque (Cyr. Theod. Alb. Rib. Sanct. Sa, Mar. Men. Tir. Schegg) sensu ampliore : domum Dei i. e. familiam Dei, populum Dei iudicabit, ei ius dicet eumque gubernabit ; saepius enim dosus Dci tali acceptione invenitur (cf. Num. 12, "7. Ier. 19, 1. 0s. 8,14; 9, 8. 19) neque membrum parallelum talem significationem excludit, cui etiam v. 5 *''zx cidaris, diadema apte congruit. De potestate iudiciaria summi sacerdotis vide Deut. 1'1, 8 seq. Atque ut hisce muneribus rite fungi possit, angelorum ei praesidium promittitur : de his scil. qui hic assistunt i. e. de angelis qui coram angelo Domini consistere cernuntur (cf. v. 4), tibi dabo qui tecum ambulent, te comitentur, iuvent tibique sedulo assistant et in ministerio opem ferant (cf. S. Hier. Cyr. Rib. Sanct. Lap. Mar. Men. Calm. Schegg). Dicuntur stantes, uti Cyr. perpendit, quia stationis vocabulo eos significare vult Scriptura ignaviae non succumbere sed mentem velut erectam et infirmitatis expertem et cum Deo stantem et ad omne ministerium promptam retinere. Ita visio illa quam vidit Iacob (Gen. 98, 12), in theocratiae instauratione valere dicitur : aderunt angeli ascendentes et perferentes ad Deum necessitates hominum et descendentes ad homines iuvandos et Dei beneficia distribuenda ; aderit frequens commercium hominum cum Deo ope sacerdotii, cui angeli intercessores et adiutores praesto sunt. Negant quidem aliqui textum hebr. ita posse accipi; vertunt enim : et dabo tibi vias inter adstantes istos, id quod vel ad vitam futuram referunt : post mortem obambulabis inter angelos (— uti iam Chald. explanat : in suscitatione mortuorum te suscitabo et dabo tibi pedes ambulantes inter Seraphim istos —), vel de libero ad Deum vel angelos aditu explicant i. e. particeps eris consiliorum eorum ad rempublicam gubernandam et adiutor ad erigendam (cf. apud Sanct. Mar. Vat. Houbig. Keil, Trochon). Sed versioni S. Hier. veteres omnes suffragantur; omnes enim 225712 tamquam ambulantes accipiunt ; ità LXX et Syrus et Chald. ; neque opus est hanc communem veterum interpretationem relinquere ; nam formam efferri chaldaizantem (cf. Dan. 3, 93; 4, 34) tempore vatis nostri non potest videri mirum, et certe cum non obstante substantivo noto (Ez. 42, 4. Ion. 3, 3. 4. Neh. 2, 6) veteres participium verbi ibi viderint et expresserjnt, in tali consensu aliquid ponderis inesse videtur. Accedit, quod sensus in hac interpretatione est facilis, obvius, ad rationem visionis aptus; in altero vero satis ambiguus et obscurus. Alii demum participium Aiphil stricte sequendum esse censentes vertunt: dabo tibi duces ; quam acceptionem veteres non eoguoverunt. Neque omnes ibi de angelis fieri sermonem agnoscunt; « haec enim faciens et tu in hoc honore vives et honorem ad posteros transmittes, iis qui ex te nascentur populum hunc regentibus; hoc enim expressit cum dixit $oaw cot dvaatpsqou.évous éy u&0o tv Ecvnxóvov coUzov » ita Theod. et sim. Theod. M. Alb. Sed certe falsa est interpretatio. Quo enim pacto successores summi sacerdotis dici possunt vel si ita dicerentur, saltem ab aliis intelligi tamquam ambulantes inter angelos? ii qui morantur inter angelos, in hoc contextu non possunt esse nisi angeli; homines enim non versantur in medio: angelorum ; unde sensum bene effert S. Hier. vertens : dabo ambulantes de his. Quo magis sacerdotii dignitas éluceat et a sacerdotibus vitae sanctitate commendetur, illud esse figuram et typum Messiae angelus declarat, proinde qui gerant sacerdotium, adumbrare in se munus et dignitatem Messiae eique quasi proludere ; unde sua sponte colligitur, quam sancte illo debeant fungi et ad quod demum culmen perfectionis instauratio baec feratur ; v. 8 « audi Iesu, sacerdos magne, tu et amici tui qui habitant coram te, quia viri portendentes sunt; ecce enim ego adducam servum meum, Orientem » ; — singulari modo summi sacerdotis attentio excitatur eique ut rite acsedulo perpendat ea quae sequuntur ab angelo Anculcatur ; iis enim et quae antecedunt magis commendantur et ipse de Tauneris significatione et eminentia subtilius eruditur. Est vero audiendum i. e. bene recogitandum et alto animo reponendum, ipsum et alios sacerdotes qui in collegio sacerdetali coram eo et simul cum eo sedent, esse viros portendentes, hebr. viros portenti, vel signi, miraculi i. e. qui in se exhibeant aliquid ad rem maiorem futuram declarandam aptum ; cerni scil. in iis et adesse ex divina ordinatione signum rci alterius, eorum officium ac munus non in se concludi, sed exhiberi tamquam indicium et signum mirabile, quo animi ad altiora futura praeparentur et erudiantur !. Et cuius rei sint signum ac portentum, vel ut 1. Do typica Iesu sacerdotis ratione tractat v. g. Eusebius, Den. cv. 4, 11; M. 22, 3329. nos dicimus, figura, typus, adumbratio, statim additur : quia ecce ego adducens (venire faciens) servum meum Germen (hebr.). Quis sit servus Dei Germen, ex vaticiniis antecedentibus clare constat. Habet enim. nomen hoc primam suam radicem in ultimis verbis David, qua promissa sibi divinitus facta paucis complexus certa spe se consolatur, quod Deus hanc salutem proraissam et verbum faustum illud de throno aeterno germinare faciet ( hebr. 2 Reg. 23, 2 - 5 ). Deinde iam apud Isaiam legitur : «in die illa erit germen Domini in magnificentia et gloria» (Is. 4, 9) et apud Ieremiam : « ecce dies veniunt, dicit Dominus et suscitabo David germen iustum et regnabit rex et sapiens erit et faciet iudicium et iustitiam in terra ; in diebus illis salvabitur Iuda et Israel habitabit confidenter et hoc est nom^^ ^^ vocabunt eum : Dominus iustus noster » (Ier. 93, P*. Ti... . secibitur ille qui Davidis ex posteris est suscitandus p:opter promissiones Davidi datas, qui rex futurus sit sapiens et iudi: :m ct iustitiam stabiliturus, salutem, fiduciam, securitatem omnibr:; praebiturus, ita ut in ipso nomen : Iahve iustitia nostra plene adimpleatur. Tali autem descriptione omnia indicia messianica colliguntur ; eadem vide Ier. 33, 18 « germinare faciam Davidi germen iustitiae » etc. et cf. supra p. 193. | Si igitur Deus nunc loquitur : ecce ego adducens servum meum Germen, de eodem illo, de Messia, hoc dici manifestum est. Nam Messias quoque per emphasin dicitur servus Domini (cf. Is. 42, 41; 49, 3. 5; 50, 10; 52, 13; 53, 11. Ez. 34, 23. 24) ; quare Chald.ad amussim inerprétatus est : « ecce ego adducens servum meurn Messiam ei revelabitur». Vocatur germen, quia Dominus eum facit germinare, quia ut germen excellentissimum Davidi datur !, uti loci allati innuunt ; est scil. plantatio Domini sensu eminenti, ab initio externe quidem parva, at cuncta bona amplissime in se continens omnibusque novae ac perennis vitae semina largiens. Dubium non est quin ex mente S. Hier. etiam textus lat. eodem sensu accipi debeat. Scribit enim ad 6, 19 «ecce vir, Oriens nomen eius»: «quod hebr. dicitur. sema (TY)... qui idcirco Oriens, id est àvaxcA?; vel &vagór, sive QA&etqua nuneupatur, id est ger- 3ien, quia ex se repente succrescet et ex radice sua in similitudinem germinis pullulabit »; quare de sole oriente non est cogitandum. Hac promissione Messiae optime ostenditur, theocratiam instaurari eo fine, ut demum per Messiam perficiatur. Atque omnia quae in antecedentibus sunt promissa, iam hoc de adventu Messiae oraculo egregie illustrantur : regna mundana deiiciuntur, ut regnum Messiae consistat ; Dominus miserebitur Sion, veniet enim Messias; urbs aedificatur, quia Messias venturus est ; nova theocratia bonis abundabit propter Messiam et hoc nostro loco sacerdotium a Deo acceptatur, quia typus est Messiae ; at ex tali dignitate officium exsurgit pro sacerdotibus, ut digne tali arititypo conversentur. Typicam rationem voce n2'12 contineri etiam ex usu derivari potest. Ita vox adhibetur Is. 8, 18 : « pueri mei quos dedit mihi Dominus in signum et portentum in Israel » ; erant autem nominibus, quae futura annuntiabant, signum et portentum (cf. Is. 7, 3; 8, 3) ; Isaias habitu captivorum incedens est portentum pro Aegypto eiusque sorte futura (Is. 20, 3) ; similiter Ezechiel actione symbolica captivitatem futuram adumbrans et annuntians (Ez. 12, 6. 44 ; 94, 94. 97). Atque haec significatio etiam hoc loco optime retinetur. Sunt ergo sacerdotes signum rei futurae ; restituitur et splendide emundatur sacerdotium, quia tempus futurum adumbrat ; ratio autem cur sint portendentes, declaratur quia Messias venturus est; ergo Messiae typus sunt, eum praefigurant. Unde munus Meossiae per eminentiam tamquam sacerdotale designatur, per quod vera demum expiatio et reconciliatio efficietur. LXX habent: àí:t &vipé; «eparosxómo: elctv ; S. Cyr. eos diciautumat prodigiorum signorumque cupidos ; Theod. id IDOL Hdds laudem et studium rerum divinarum in ea voce deprehendit : « nam a prophetis edita signa ut pii assidue speculabantur et finem horum exspectabant » ; sim. Theod. M. — Vocem dvacoAly explicat S. Cyr. solem iustitiae, qui illuminet nos velut in tenebris degentes ; luminis orientis etiam Theod. et Theod. M. mentionem faciunt et id dvaroXá per se dicit ex usu quo ad ortum solis vel lunae vel ad orientalem plagam designandam adhibetur, quamvis &v«z&JAety etiam de plantis crescentibus dicatur; v. g. Ps. 108, 14 6 i£avaxDOuov. ybptov «otc xvfiyeatv. Cum igitur nomen ex hebr. constet et &v«xoXf, uti ex S. Hier. audivimus et verbo évac&))ew comprobatur, eandem germinis orientis significationem non respuat, fortasse cum Rib. dicendum est, etiam textum graecum de germine esse intelligendum ; immo Rib. etiam Luc. 1,78 « oriens ex alto» eodem modo de germine interpretatur, neque obstare ait quod sequatur : « illuminare his qui in tenebris et in umbra mortis sedent » ; id enim non ideo dici quia aliquid de sole praecesserit, sed quia germen illud divinum sit revera lux illuminans omnem hominem ; ne- : que inusitatum esse in Scriptura, ut relicta una metaphora subito aliud inferatur, alienum quidem a metaphora illa, sed conveniens rei per metaphoram significatae. Addi potest, apud LXX Ez. 10, 7 dici dvxcoA7, «o9 dypoU et Ez. 177, 10 civ tà Boo dvazoAss abc? Enpevéfisezat, et hebr. m2 verti «à dvarÜOovra (ix «7c 153) Gen. 19, 95 ; &v6x; Is. 61, 11. Haec quamvis ita sint, rem tamen non evincunt; habet enim in lingua syriaca TTDY usum de sole oriente, de fulgore et splendore ; unde Syrus h. 1. solem orientem, fulgorem (Nr127) vertit, quare fieri potuit, ut etiam graecus interpres significationem sequeretur non in lingua hebr, ' ged in dialecto syriaca usitatam $ nam etia:: '*, 4, 2 graecus interpres T"2Y expressit ixOdy pe. Aliqui ex veteribus gerc: ; interpretantur de Zorobabel ; ita 5. 175.7. Zueod. Theod. M. DBarh. — etiam Eusebius (demonstr. evang. 4, 47. M. 99, 399) ita proxime Iesum dici sacerdotem, spiritualiter vero Messiam censet — quos e recentioribus unus Calm. sequitur interpretans de Zorobabele et Nehemia, sed ita ut bi sint figura Christi, cui demum proprie haec appellatio conveniat. Esse germen Messiae nomen, ipsi quoque rationalistae concedunt (cf. Hita.). Cur autem Messias adducendus sit, ratio affertur, quia theocratia perfecta est constituenda et iniquitas abolenda, ad haec autem V. T. instituta non sufficiunt ; v. 9 « quia ecce lapis, quem dedi coram Iesu; super lapidem unum septem oculi sunt; ecce, ego caelabo sculpturam eius, ait Dominus exercituum, et auferam iniquitatem terrae illius in die una » ; — imagine lapidis, qui caelandus est et sculpendus et in pulchram formam redigendus, theocratia designatur, quae ad formam perfectam sit exigenda; lapis iste iacet rudis coram Iesu sacerdote; est enim theocratia imperfecta et inchoata, in qua et pro qua Iesus sacerdos operam suam collocare debeat; sed cum ipse impar sit lapidi isti. efformando, alius servus Domini adducendus dicitur scil. Messias. Super lapidem, sicut positus est ante Iesum, ergo super theocratiam illam inchoatam iam exstantem, septem oculi sunt i. e. ad eum sunt directi (cf. 4, 10) oculi Domini, eius curam habent, vigili studio ad eum attendunt. Cur septem nominentur, non adeo facile certo dixeris ; perfectionem divinae providentiae numero sacro septenario indicari curamque indefessam, quae continuo adsit, non improbabiliter asserueris (cf. S. Cyr.) vel curas multiplices et indefinitas, quas operi suo exstruendo Deus impendat (Theod.) ; aliis quoque placet, allusionem fieri ad mores persicos, secundum quos septem primates regni oculi regis dicuntur teste Hesychio et Suida (Tir. Calm. Reinke). Ad quod si addimus, infra 4, 10 oculos Domini septem dici discurrere in universam terram, et in Apoc. septem oculos describi tamquam septem spiritus Dei missos in omnem terram (Apoc. 5, 6), explicatio satis probabilis esse videtur de septem angelis ! qui adstant ante Deum et qui singulari studio regnum Dei in terris fundandum et propagandum prosequuntur (cf. Rib. Lap. Calm. Trochon). Horum ministerio Deus utitur, sed operis praecipuam partem 8ibi reservat : ecce, ego caelabo ... rudem lapidem ad debitam formam et pulchritudinem exigam i. e. theocratiam splendore et eximia figura condam. | Indolem autem spiritualem, pulchritudinem et sanctitatem huius theoeratiae declarans addit etauferam iniquitatem etc. Hac ablatione verum designatur sacerdotium ; est enim sacerdotis hostias offerre placationis et hominem peccatorem Deo reconciliare et inter Deum culpae vindicem et peccatorem adesse intercessorem (cf. Num. 16, 46. Sap. 18, 21). Ad quod cum vetus sacerdotium imperfecte solum et per modum figurae valuerit, Deus id se praestaturum indicat per servum suum Germen. Ad hunc igitur eiusque beneficium etiam referatur oportet Iesu sacerdotis emundatio in visione facta, qua ad digne fungendum munere suo aptus redditur et ad typum Messiae referendum. 258 Zacm.^3, 9-10 tes dicunt de Christo caelato in passione vulneribus, plagis et vibicibus, ad sensum tantum accommodatum revocari possunt '. Aliqui septem oculos in ipso lapide insculptos apparuisse volunt. Sed hoc coa- . stare nequit. Nam neque cum eo concordat quod 4, 10 de septem oculis dicitur, . neque cum lapidis caelatura, quae pro futuro tempore tierí perhibetur. neque intelligitur, quid septem oculi lapidi insculpti sibi velint. Alii septem oculos in-- terpretantur septem dona Spiritus sancti (cf. Is. 11, 2 seq.) vel gratiae operationes, vel symbolum esse censent divinae providentiae et sollicitudinis (cf. Theod. Sanct. Men.) ; sed quamvis aliquid veri hae explicationes contineant, symbolum tamen non sufficienter elucidant neque satis cum locis parallelis apud ipsum vatem et in Apoc. cohaerent. In hac theocratia a Deoefformata, quae veram peccstorum remissionem et deletionem praebet, pax aderit, concordia, securitas; v. 10 « in die illa, dicit Dominus exercituum, vocabit vir amicum suum subter vitem et subter ficum » ; — plena reconciliatio cum Deo et culparum deletio non erit nisi post adductum Messiam , hoc indicatur nostro quoque loco ex nexu qui adest inter v. 8 et 9, hancautem subsequitur pax, tranquillitas, concordia, gaudium, fiducia, securitas, quae omnia symbolice exhibentur eo, quod alter alterum invitare dicitur. ut subter vitem ac ficum vitam degat iucundam (vide Mich. 4, 4): quae imago vitam revocat - sub Salomone pacificam atque felicem (3 Reg. 4, 25) et proreus apta est ad veri Salomonis indolem repraesentandam : pacem meam do vobis ; pax vobis. Igitur etiam hac visione theocratia restituta exhibetur, quae demum opere et regno messianico sit perficienda , innuitur instituta vetera esse figuras et typos futurorum, esse umbram, quam demum vera bona consequantur ; demum indoles spiritualis et vera sanctitas tamquam theocratiae illi propria et summa quaedam bonorum describitur, quam pax et securitas consequantur ; ad hanc autem theocratiam gradum fieri et praeparationem fideli mandatorum Dei observatione, Iesus sacerdos edocetur (3, 7). Hisce sacer vates iam satis delineat spiritualem theocratiam. Id etiam magis in subsequentibus praestat. Quare Iudaei temporale Anc. — Visione de candelabro cum septem lampadibus, quibus a dua bus olivis oleum subministratur, edocetur propheta Zorobabelem in Dei virtute omnia impedimenta esse superaturum neque bellico apparatu esse utendum (4, 1-7) ; ipsum cum magna omnium laetitia et angelorum subsidio adiutam aedificium templi esse perfecturum ; olivis duabus designari duos filios olei assistentes Domino (&, 8-14).
lam cum in visione consilium divinae providentiae pandatur adeo benignum, splendidum, gloriosum, quid magis consequens est, quam ut quicumque demum de populo electo adhuc degunt in terra peregrina, abrupta omni mora revertantur ad urbem, quo certius et citius divinorum bonorum fiant participes? Quare pergit angelus — is enim qui v. 4 loqui inceperat, etiam hic loqui censendus est cum S. Hier. Theod. Sanct. Lap. aliisque — ; v. 6 « O, o fugite de terra aquilonis, quoniam in quattuor ventos coeli dispersi vos, dicit Dominus ; v. "1 o Sion, fuge, quae habitas apud filiam Babylonis » | — multos eousque remansisse in terra aliena, vel addictos moribus gentilium aut suis bonis possessionibusque ? affixos, vel difficultatibus itineris vitaeque afflictae in Iudaea deterritos, ex parvo numero redeuntium liquet. Hos excitare, ut segnitiem excutiant, ut forti animo spretis commodis temporalibus ad Deum et ad promissiones divinas revertantur, inter praecipua munera prophetica eius temporis erit adnumerandum. Ipsa loquendi forma, verborum adhortationisque geminatio « vim adhibet magnam et stimulos et communiter contentionem et studium significat » (Sanct.) ; hebr. *Y3, heus, heus ! « quod est adverbium hortandi et incitandi ad celerem fugam ; ideoque geminatur, immo triplicatur, ut ingentis cladis ingentem. pavorem incutiat et ingentes stimulos ad eam fugiendam addat » (Lap.).| Terra aquilonis apud prophetas usitata est pro Babylonia (cf. Ier. 1, 14; | 4, 6; 95, 9 etc.) ; in quattuor ventos dispersi dicuntur ? eo modo, quo. apud Ezechielem fuga Iudaeorum exhibetur : «tertiam vero partem tuam 492; cf. Sanct. Calm.), et «residui in omnem ventum dispergentur » (Ez. 1'1, 21). Invitantur ut redeant, quia iam Deus eos vocat ea periodo transacta, qua illos in poenam criminum voluit esse dispersos. Ipsa oppositione nominum Sion-filia Babylonis ad reditum urgentur; Sioni enim quaecumque sunt sancta.et fausta a prophetis promittuntur, Sion est sedes Dei, ex Sione dominabitur in omnes gentes, ad Sionem . zenient omnes populi salutem et benedictionem quaesituri etc. ; Babylon . vero iam dudum ruinae et interitui et maledictioni est devota atque diris -exsecrationibus a prophetis onerata (cf. Is. 13, 1-92; 91, 1-9; 41, 4-15. Ier. 50, 2-81, 64); quare maiore cum pondere in textu hebr.: heus Sion serva te, i. e. servate vos qui adhuc moramini Babylone ab interitu urbi impendente, ne simul cum ea pereatis. Sunt qui id speciatim applicent ad oppugnationem et expugnationem Babylonis urbis rebel- .lis a Dario factam (de qua Herodotus 3, 150 seq. lustinus, histor. 4, 10; cf. Lap. Calm.), sed non unus eventus, verum plura et maiora in gentes iudicia a propheta. indicantur, uti sequentia docent ; v. 8 « quia haec dicit Dominus exercituum : post gloriam. misit me ad gentes quae spoliaverunt vos ; qui enim tetigerit vos, tangit pupillam oculi mei; v. 9 . quia ecce ego levo manum meam super eos et. erunt praedae his qui serviebant sibi, et. cognoscetis quia Dominus exercituum misit me»; — angeli verba sunt, qui profitetur se a Deo missum, ut vindictam poenasque repeteret a gentibus, quae populum Dei iniuriis et oppressione lacessissent. Talis vindicta partim iam est inflicta, ita Assyriis re- . gnoque Chaldaeorum, partim etiam infligetur per ruinam regnorum, de . quibus Daniel et Aggaeus loquuntur (cf. Dan. cp. 2, 11, 8. Agg. 2, 'l. . 928). Ad angelum vero refertur, quia Dei minister est in rerum guberna- . tione et administratione, uti v. g. apud Ezechielem in visione impii ab angelis dicuntur occidi, urbs ab angelis incendio igneque divino concremari (cf. Ez. 9, 1-10, 8) vel uti angelus peste homines percutere atque interimere dicitur (cf. 4 Par. 21, 16. 21). In visione enim non causae humanae secundae ita solent efferri, sed causa et origo rerum a Deo profecta potissimum innuitur (vide fasciculum periodicum Stimmen aus Maria-Laach 18'/9, XVII p. 921 seq.). Modum loquendi : haec dicit Domi- Qus : misit me concipe orationem quam vocant indirectam : dicit Donninus me esse missum ab ipso '. 4. Ita res satis commode expeditur (cf. Keil). Aliud proponit Sanct., illud scil. dícit Domi- 381u£ non ad «a quae sequuntur,esse referendum, sed ad ea quae proxime antecesserupt; ' idque probari ait partium quae in denuntiatione sint sinilituline, cuilibet 'enim subiungi Ratio autem cur redire debeant, augetur quia angelus ita mittitur ad gentes puniendas, ut hac ipsa punitione gloria Dei exsistat et cernatur ; proinde insignis punitio indicatur; ita explica post gloriam misit me i. e. ut sequerer et consequerer gloriam, ut opere hoc et legatione mea exoriatur gloria (sim. iam TAeod, : « ut veterem gloriam recuperaret » ; Theod. M.: «misit me gloriam eius nuntiaturum »). Dei enim gloria agitur in populi Dei oppressione, quia ut saepius iam notatum est, populi facinora ad numinis honorem vel ignominiam computari solebant, et in populo victoipsum eius numen superari et subiici censebatur (cf. Is. 40, 10. 11). Insuper Deus se tenerrimo affectu populum suum utrem pretiosissimam tueri palam annuntiat; nam qui populum tangit, vexat (S. Hier.), iniuria afficit, ab eo tamquam talis habetur, qui vexare cupiat pupillam oculi Dei illumque clara luce priváre, qui sacrilegas manus in rem pretiosissimam, quale est oculorum lumen, inferre audeat ; cf. Deut. 32, 10 Deus populum suum circumducens et, docensin deserto « custodivit quasi pupillam oculi sui » ; quare oratio funditur : « custodi me ut pupillam oculi » (Ps. 16, 8) et iubemur legem Dei servare « quasi pupillam oculi » (Prov. 71, 2). . Cum igitur et gloriae Dei et eius amori ! tam atrox inflicta sit a gentibus iniuria, cum emphasi (ecce ego) castigationem gravem denuntiat dicens se iamiam agitare (hebr.) manum suam super eos i. e. ictu et percussione vehementi eos prostraturum (cf. Is. 10, 32; 30, 32), ita ut ii qui eousque servi fuerint et subiecti tamquam domini et spoliatores in pristinos tyrannos consurgant; i. e. victores qui olim fuerant, victi manus dabunt et victi misere spoliabuntur. Ita quoque in regnorum Successu evenisse compertum est, Graecis insurgentibus in Persas, Romanis in Graecos. Vel facilior est etiam explicatio, si versus iste ad Iudaeos solos refertur : gentes erunt praeda eo sensu et modo, qui statim v. 11 proponitur et qui iam a prioribus prophetis saepius est expositus (cf. Is. 44, 9; 49, 22; 60, 10. Ez. 106, 61; 35, 11. Mich. 4, 2 etc.). Rerum eventu cognoscent et discent angelum vera loqui eumque legatum Dei fuisse ad populi bona promovenda. Res administrari angelico interventu et divinae providentiae consilia exsecutioni mandari non sine angelorum ministerio, hoc ipso sermone docemur. Simul invitamur, ut ex impletione rerum, quae vati in visione erant exhibitae, ipsam visionem angelico ministerio ei fuisse immissam ipsumque ab angelis edoctum concludamus. Angelum loquentem etiam in v. 8 agnoscunt Sanet. Mar. Tir. Gord. Calm. 4. Qui duo sunt affectus. vehementissimi et ed opera exhibenda quam mazime incitant, Schegg, Trochon, etiam Lap. Men. qui tamen praeter hunc sensum et literae corticem « alium sensum praecipuum » de Christo Domino adstruunt. Vocem Christi Salvatoris solam hoc loco deprehendunt S. Hier. Cyr. Theod. Rup. Rib. Sa ; etiam Eusebius (M. 99, 448. 405) aliique. Duae hae explicationes inter se conciliari facile posse videntur, si advertamus angelum Domini in V. T. loquentem fuisse quidem verum angelum, sed saepe in se exhibuisse ac repraesentasse personam Verbi, vel Verbum apparuisse non quidem immediate et in se sed angelo mediante. Quae igitur angelus de se loquitur et quae angelus pro ratione V. T. agit, ea suo modo transferri possunt ad eum quem saepe repraesentat. In N. T. Verbum immediate et per se apparet in natura humana assumpta ; quare etiam Ecclesiae suae protectionem et custodiam hostiumque deiectionem ipse perficiet et absolvet. Variae sunt sententiae de verbis post gloriam misit me. Qui Christum unice loquentem ibi audiunt, exponunt vel : cum in forma Dei esset et nihilominus ad formam servi deveniret, quomodo non post gloriam ipsi summopere congruentem factus est (Cyr. Hier.)? vel : postquam gloriam meam ostendero in terris magnitudine miraculorum, post resurrectionem Deus mittet me i. e. me per Apostolos ad gentes (Rib.) et sim. Sed hae explicationes coactae sunt neque eo sensu verba tempore Zachariae intelligi poterant. Álii qui angelum loquentem audiunt, gloriam explicant de instauratione urbis et templi et de prosperitate populi ; « ubi enim haec essent perfecta, angelus quo hortatore haec suscepta sunt, iturum se dicit ad gentes alias, ut iniuriam et vim populo israelitico illatam ulcisceretur. Quomodo vero id acciderit, quave ratione mulctatae fuerint gentes male olim in Iudaeos animatae, constat ex libris Machabaeorum » (Sanct. sim. Alb. Lap. Tir. et iam Chald. : post gloriam quae dicta est futura super vos); Mar. vocem refert ad v. 5, Gord. ad reditum ex captivitate etc. ; alii praepositionis significationem de gloria comitante accipi posse censent : mitti cum gloria, in gloria, ita ut praeclara ac gloriosa facinora missum et antecedant et comitentur (Schegg) ; alii demum de sana explicatione quasi desperantes cognomen Michaelis Achar-Kabod ibi deprehendere sibi visi sunt : dixit Dominus ad Achar- Kabod etc. ; unde vides Houbig. non immerito adnotare : « multum sudant interpretes, ut duo verba edisserant ; sed inutili labore »; ipse textum corrigit scribens 3TIN possidens gloriam ; at sane iste «labor» omnium est inutilissimus! cundum vulg. vel angelus de se loquitur, vel censeri potest verba Dei referre; saepe enim etiam apud prophetas sermo prophetarum immediate transit ad ipsa Dei verba proferenda. Ceterum lectio mei in variis codd. v. g. amiatino et editionibus antiquis non habetur, sed eius; Rib. illam lectionem vocat sine dubio vitiatam ; de qua re fusius agit Lucas Brugensis in notatione ad h. 1. Porro efficaciter ad reditum invitantur qui adhuc in terra aliena commorantur, laetitia commemorata et gloria quam Sion captura est ex Domini praesentia et tutela v. 10 «(auda et laetare, filia Sion, quia ecce ego venio et habitabo in medio tui, ait Dominus » ; — hebr. $ubila ; praeclara sane promissio, quae efficaciter eos movere debet qui non omnem fidem et amorem Dei abiecerint ; verba in memoriam revocant habitationem qua Deus in deserto in medio populo erat sese manifestans in nube lucida, qua in templo quoque peculiarem sui praesentiam exhibuit : et iam ita miros Dei favores et si opus fuerit miracula in commodum populi pollicentur. Quare exhortatione ad iubilum et laetitiam beneficii magnitudinem et excellentiam vestit propheta et huius gaudii et tripudii exhibitione studet allicere ; facile enim omnes tali spe et desiderio moventur. Quam insigni modo verba haec in Incarnatione Verbi divini sint. impleta, in comperto est ; immo sacer auctor ipsa verba prophetae refert. Uti enim hic legimus : àyo Zpyopat xai xatacxn9oco-t» uíco cow, ita in evangelio Christus vocatur à épyópevog et de eo dicitur xai £cxfjysev £y 4t» (Ioan. 4, 14. 19). Atque revera tempora prospici messianica elucet ex eo, quia statim. mentio fit gentium, -quae veri Dei cultui sese sint mancipaturae — id enim est constans periodi messianicae criterium et indicium — v. 11 «et applicabuntur gentes multae ad Dominum in die illa et erunt mihi in. populum et habitabo in medio tui, et scies quia Dominus exercituum misit me ad. te» ; — praeconium, quod eousque solum ad populum Israel pertinebat, esse scil. et vocari populum Domini, iam fit commune etiam gentibus ; proinde clare indicatur theocratia universalis, nullis li- . mitibus adstricta, in qua gentes eodem dignitatis ordine et censu cum Israelitis adnumerandae sunt. Hac autem theocratia universali regnum designari messianicum inter omnes constat. Hebr. etiam intelligi potest de gentibus quae numero et potestate valent (cf. Is. 9, 3. 4. Mich. 4, 2). Cum etiam in ea theocratia Deus dicatur habitare in medio Israel, id indicatur, quod in symbolo montis Domini ad quem omnes confluunt, proponitur scil. salutem esse ex Iudaeis et reliquas gentes insertione in olivam bonam participes reddi et socios radicis et pinguedinis olivae . (Rom. 11, 17), vel quod aliis in locis throno et regno Messiae in monte Sion constituto designatur (cf. Mich. 4, 8. Ps. 9, 6). Haec cum fiant, omnes scient, experientur, ipsis rebus cognoscent et agnoscent clarissime, vaticinia numine divino afflante esse facta et symbola in visione ostensa non fuisse vanas rerum umbras, verum simulacra divinitus data quibus verus rerum ordo et consilii divini exsecutio adumbretur. Ab hoc vaticinio quod totum tempus messianicum spectat, revertitur angelus ad tempus proxime futurum, quia verba bona et consolatoria utrumque tempus complectuntur (cf. 4, 13 seq.) ; v. 19 «et possidebit Dominus Iudam partem suam in terra sanctificata et eliget adhuc Ilerusalem » ; — cf. Deut. 32, 9 ; sint igitur macti animis ; neve afflicta rerum conditione deprimantur; Dominus enim terram sanctam diligit et populum suum tamquam partem et hereditatem suam assumet, 1i. e. instauratio prosperum .habebit successum ; templum aedificabitur, urbs sancta denuo surget; Deus enim quae semel dedit et promisit fideliter servat. Cum igitur Deus ad opus adeo insigne inchoandum iamiam se accingat, quid magis decet homines, nisi ut venerabundi maiestatem Dei agnoscant et consiliorum eius sublimitatem, magnificentiam, benignitatem supplices adorent ? Unde v. 13 « sileat omnis caro a facie Domini, quia consurrexit de habitaculo sancto suo » ; — cf. Hab. 2, 20; « pulchrum hoc et utile epiphonema ct cohortatio bona volentibus bene audire » (S. Cyr.). « Silentium indicium est supremae auctoritatis aut potestatis in eo cui creatae res omnes obsequuntur » (Calm.) ; nam « silere in Scriptura significat inter alia ita aliquem domitum esse alterius potentia, ut se commovere non audeat, neque contra illum leviter aut obscure quidquam mutire, et ob idipsum revereri et colere » (Sanct.). Dicitur Deus surgere de sede sua coelesti, quando opus aliquod eximium aggreditur (cf. Mich. 4, 3), ad quod quasi robur suum ac fortitudinem assumit. In hebr. quie excitatus est ; id quod respicit S. Hier. scribens: «surgere autem Dominus dicitur et quasi evigilare de somno, quando consurgit in vindictam populi sui iuxta illud quod scriptum est: exsurge, ut quid dormis, Domine » (Ps. 43, 23)? Deus enim, ut notat Lap., visus est dormire, cum nos neglexit et dimisit in captivitate per septuaginta annos; iam vero velut somnum excutiens assumit robur ac fortitudinem. A silentio indicto, quod maximae reverentiae, admirationis, stuporis est indicium, et a symbolo Dei excitati et surgentis de throno suo coelesti rei gerendae magnitudo commendatur. Et revera quid maius fingi potest hisce in terris, quam regnum Dei parvis initiis ac debili adumbratione conditum ac fundatum in templi urbisque instauratione, sed tempore Messiae ingenti incremento et continuis Dei favoribus auctum et ornatum? | 948 Za&cu. 3, 4 TERTIA VISIO : SACERDOTII SANCTITAS RESTITUTA CAP. $. Anc. — Ut satanae, theocratiae adversario, potestas nocendi et opus Dei impediendi eripiatur, munus sacerdotale ad pristinam sanctitatem revocari actione symbolica, sordidis scil. vestibus depositis et splendidis datis, designatur (2, 14-5). Ad quam actionem consequenter admonetur sacerdos vitae sanctitatis, promittitur praesidium coeleste, adventus Messiae, theocratiae instauratio, pacis abundantia, ad quae bona sacerdotium est prolusio quaedam ac praeparatio typica (3, 6-10).
5:1
… Analoghi motivi sono svolti da Is. 14, 9-20; 33, 14; Ez. 32, 23; Zach. 5, 1-11; Mal. 4, 1-3.
5:11
SENNAAR (ebr. Šin'ār). - Termine geografico che in alcune pericopi bibliche significa la terra di Babilonia, p. es., Gen. 10, 10 sg. (persino in opposizione all'Assiria); ibid. 11, 1-9 (torre di Babele [v.]); Dan. 1, 2; Zach. 5, 11. In altre però sembrerebbe
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.