Makers of wicked lawes are cursed. 3. For which the Israelites shal be afflicted by the Assirians. 5. The Assirians ouerthrowne by extraordinarie meanes sent from God: 21. and the Iewes deliuered from imminent danger: with diuers mysteries of Christ intermixed.
1Woe to them that make wicked laws: and when they write, write injustice:Guai a coloro, che formano leggi inique, e scrivono a tutto potere (sentenze) a ingiustizia:VVOE to them that make wicked lawes: and writing, haue written iniustice.Væ qui condunt leges iniquas, / et scribentes injustitiam scripserunt, 2To oppress the poor in judgment, and do violence to the cause of the humble of my people: that widows might be their prey, and that they might rob the fatherless.Affin di opprimere in giudizio i poveri, e di soverchiare i piccoli del popol mio, per far loro preda le vedove, e saccheggiare i pupilli.That they might oppresse the poore in iudgement, & doe violence to the cause of the humble of my people: that widowes might be their praye, and they might spoile pupilles.ut opprimerent in judicio pauperes, / et vim facerent causæ humilium populi mei; / ut essent viduæ præda eorum, / et pupillos diriperent. 3What will you do in the day of visitation, and of the calamity which cometh from afar? to whom will ye flee for help? and where will ye leave your glory?Che fareste voi nel dì della visita, e della desolazione, che vien di lontano? A chi ricorrerete voi per aiuto? E dove cederete voi le vostre grandezze,What wil you doe in the day of visitation, and of calamitie coming from farre? to whose helpe wil ye flee? and where wil ye leaue your glorie?Quid facietis in die visitationis, / et calamitatis de longe venientis ? / ad cujus confugietis auxilium ? / et ubi derelinquetis gloriam vestram, 4That you be not bowed down under the bond, and fall with the slain? In all these things his anger is not turned away, but his hand is stretched out still.Per non piegare il collo tra gli schiavi, e non cadere tra' morti? Per tutte queste cose il furore di lui non è calmato, ma stesa è tuttor la sua mano.That you be not bowed vnder the bond, and fal with the slaine? In al these thinges his furie is not turned away, but his hand is yet stretched forth.ne incurvemini sub vinculo, / et cum interfectis cadatis ? / Super omnibus his non est aversus furor ejus, / sed adhuc manus ejus extenta. 5Woe to the Assyrian, he is the rod and the staff of my anger, and my indignation is in their hands.Guai ad Assur, verga, e bastone del furor mio, l'ira mia e nella sua mano.Woe to Assur, he is the rod of my furie, and the staffe, myne indignation is in their handes.Væ Assur ! virga furoris mei et baculus ipse est; / in manu eorum indignatio mea. 6I will send him to a deceitful nation, and I will give him a charge against the people of my wrath, to take away the spoils, and to lay hold on the prey, and to tread them down like the mire of the streets.Lo manderò io ad un popolo fallace, e contro un popolo, col quale io sono sdegnato, e darò miei ordini a lui, per chè ne porti via le spoglie, e lo metta a saccomanno, e lo riduca ad esser conculcato come il fango della piazze.I wil send him to a deceitful nation, & I wil geue him commandment against the people of my furie, that he take away spoiles, and catche the praye, and put them to be troden vpon, as the mire of the streates.Ad gentem fallacem mittam eum, / et contra populum furoris mei mandabo illi, / ut auferat spolia, et diripiat prædam, / et ponat illum in conculcationem quasi lutum platearum.
7But he shall not take it so, and his heart shall not think so: but his heart shall be set to destroy, and to cut off nations not a few.Ma egli non così penserà, e nel suo cuore non formerà tal concetto; ma il cuore di lui mirerà a distruggere, e ad estirpare nazioni non poche.But he shal not so thinke, and his hart shal not esteme it so: but his hart shal be set to destroy, and to the destruction of no few nations.Ipse autem non sic arbitrabitur, / et cor ejus non ita existimabit; / sed ad conterendum erit cor ejus, / et ad internecionem gentium non paucarum. 8For he shall say:Imperocché egli dirà:For he shal say:Dicet enim: 9Are not my princes as so many kings? is not Calano as Charcamis: and Emath as Arphad? is not Samaria as Damascus?I miei cortigiani non son eglino tutti regi? Non è egli stato di Calano come di Carchamio? E di Emath come di Arphad? Non è egli stato di Samaria come di Damasco?Are not my princes with al kinges? Is not as Charcamis, so Calano: and as Arphad, so Emath? Is not as Damascus, so Samaria?Numquid non principes mei simul reges sunt ? / numquid non ut Charcamis, sic Calano ? / et ut Arphad, sic Emath ? / numquid non ut Damascus, sic Samaria ? 10As my hand hath found the kingdoms of the idol, so also their idols of Jerusalem, and of Samaria.Allo stesso modo, che la mia mano ha occupato i regni d'uno, e d'altro idolo; così (vincerò) i simolacri di que' di Gerusalemme, e di Samaria.Euen as my hand hath found the kingdomes of the idol, so also their idols of Ierusalem, & of Samaria.Quomodo invenit manus mea regna idoli, / sic et simulacra eorum de Jerusalem et de Samaria. 11Shall I not, as I have done to Samaria and her idols, so do to Jerusalem and her idols?Forse che quello, che io feci a Samaria, e agl'idoli di lei, noi farò a Gerusalemme, e a' suoi simolacri?Shal I not as I haue done to Samaria and her idols, so do to Ierusalem and her idols?Numquid non sicut feci Samariæ et idolis ejus, / sic faciam Jerusalem et simulacris ejus ? 12And it shall come to pass, that when the Lord shall have performed all his works in mount Sion, and in Jerusalem, I will visit the fruit of the proud heart of the king of Assyria, and the glory of the haughtiness of his eyes.Ma quando il Signore avrà compiute tutte le opere sue nel monte di Sion, ed in Gerusalemme, farà egli ricerca de' sensi del cuor superbo del re Assiro, e della fastosa burbanza degli occhi di lui.And it shal be: when the Lord shal haue accomplished al his workes in mount Sion, and in Ierusalem, I wil visite ouer the fruite of the magnifical hart of the king of Assur, and ouer the glorie of the hautines of his eyes.Et erit, cum impleverit Dominus / cuncta opera sua / in monte Sion et in Jerusalem, / visitabo super fructum magnifici cordis regis Assur, / et super gloriam altitudinis oculorum ejus.
13For he hath said: By the strength of my own hand I have done it, and by my own wisdom I have understood: and I have removed the bounds of the people, and have taken the spoils of the princes, and as a mighty man hath pulled down them that sat on high.Imperocché egli ha detto: Col valore della mia mano ho io fatto, e colla saggezza mia ho disposto; ed ho cangiati i confini de' popoli, ed ho spogliati i principi loro, e potente come io sono, ho messi giù que', che sedevano in alto.For he hath said: In the strength of mine owne hand haue I done it, and in mine owne wisdome haue I vnderstood: and I haue taken away the borders of peoples, and haue spoiled their princes, and haue pulled downe as a mightie man, them that sate on high.Dixit enim: In fortitudine manus meæ feci, / et in sapientia mea intellexi; / et abstuli terminos populorum, / et principes eorum deprædatus sum, / et detraxi quasi potens in sublimi residentes. 14And my hand hath found the strength of the people as a nest; and as eggs are gathered, that are left, so have I gathered all the earth: and there was none that moved the wing, or opened the mouth, or made the least noise.E la possanza de' popoli fu al mio valore come una nidiata d'uccelli, e ho riunito a me tutta quanta la terra, come si radunan le ova lasciate in abbandono, né fu chi movesse un'ala, e aprisse la bocca, e pipilasse.And my hand hath found the strength of peoples as a nest: and as egges be gathered, that are leaft, so haue I gathered together al the earth: and there was none that moued wing, and opened mouth, and once muttered.Et invenit quasi nidum manus mea / fortitudinem populorum; / et sicut colliguntur ova quæ derelicta sunt, / sic universam terram ego congregavi; / et non fuit qui moveret pennam, / et aperiret os, et ganniret. 15Shall the axe boast itself against him that cutteth with it? or shall the saw exalt itself against him by whom it is drawn? as if a rod should lift itself up against him that lifteth it up, and a staff exalt itself, which is but wood.Si glorierà ella la scure contro di colui, che fende con essa? od insuperbirà la sega contro di colui, dal quale è mossa? Come se la verga s'insuperbisse contro di colui, che la alza, o insuperbisca il bastone, il qual certamente e un legno.Shal the axe glorie against him, that cutteth with it? or shal the saw exalt itselfe against him, by whom it is drawen? As if a rod should lift vp itself agaynst him, that lifteth it vp, and a staffe exalt itself which is certes but wood.Numquid gloriabitur securis contra eum qui secat in ea ? / aut exaltabitur serra contra eum a quo trahitur ? / Quomodo si elevetur virga contra elevantem se, / et exaltetur baculus, qui utique lignum est. 16Therefore the sovereign Lord, the Lord of hosts, shall send leanness among his fat ones: and under his glory shall be kindled a burning, as it were the burning of a fire.Per questo il Dominatore Signore degli eserciti manderà la macilenza ai suoi grassi guerrieri; e sotto la gloria di lui arderà quasi un acceso rogo di fiamme.For this cause the Dominatour the Lord of hostes shal send leannes in his fat ones: and vnder his glorie shal burne as it were the burning of fyre kindled.Propter hoc mittet Dominator, Dominus exercituum, / in pinguibus ejus tenuitatem; / et subtus gloriam ejus succensa ardebit / quasi combustio ignis.
17And the light of Israel shall be as a fire, and the Holy One thereof as a flame: and his thorns and his briers shall be set on fire, and shall be devoured in one day.E la luce d'Israele sarà con quel fuoco, e il Santo di lui con la fiamma, e si accenderanno, e arderanno le spine di Assur, e gli sterpi in un giorno.And the light of Israel shal be in fyre, and the Holie one therof in flame: and his thorne shal be kindled, and be deuoured, and the briars in one day.Et erit lumen Israël in igne, / et Sanctus ejus in flamma; / et succendetur, et devorabitur / spina ejus et vepres in die una. 18And the glory of his forest, and of his beautiful hill, shall be consumed from the soul even to the flesh, and he shall run away through fear.E la gloria di questa selva, e di questo Carmelo sarà consunta dall'anima fino al corpo, ed egli fuggirà sbigottito.And the glorie of his forest, and of his carmelus shal be consumed, from the soule euen to the flesh, and he shal be a fugitiue for feare.Et gloria saltus ejus, et carmeli ejus, / ab anima usque ad carnem consumetur; / et erit terrore profugus. 19And they that remain of the trees of his forest shall be so few, that they shall easily be numbered, and a child shall write them down.E le piante, che rimarranno di questa selva per la loro scarsezza si conteranno, e un fanciullo faranne registro.And the remaynes of the woode of his forest, for the fewnes shal be numbred, and a child shal write them.Et reliquiæ ligni saltus ejus præ paucitate numerabuntur, / et puer scribet eos. 20And it shall come to pass in that day, that the remnant of Israel, and they that shall escape of the house of Jacob, shall lean no more upon him that striketh them: but they shall lean upon the Lord the Holy One of Israel, in truth.E allora sarà, che gli avanzi d'Israele, e quelli della casa di Giacobbe, che saranno scampati, non seguiteran più ad appoggiarsi sopra colui, che li percuote; ma si appoggeranno sinceramente al Signore santo d'Israele.And it shal be in that day, the residue of Israel, and they that shal escape of the house of Iacob, shal not adde to leane vpon him, that striketh them: but they shal leane vpon our Lord the holie one of Israel in truth.Et erit in die illa: / non adjiciet residuum Israël, / et hi qui fugerint de domo Jacob, / inniti super eo qui percutit eos; / sed innitetur super Dominum, / Sanctum Israël, in veritate.
21The remnant shall be converted, the remnant, I say, of Jacob, to the mighty God.Gli avanzi, gli avanzi di Giacobbe, io dico, si convertiranno al Dio forte.The remnant shal be conuerted, the remnant I say of Iacob, to the strong God.Reliquiæ convertentur; reliquiæ, inquam, Jacob / ad Deum fortem. 22For if thy people, O Israel, shall be as the sand of the sea, a remnant of them shall be converted, the consumption abridged shall overflow with justice.Imperocché quando il popol tuo, o Israele, fosse come la rena del mare; gli avanzi di lui si convertiranno: la e consumazione, e l'accorciamento ridonderà di giustizia.For if thy people ô Israel shal be as the sand of the sea, the remnant therof shal be conuerted, consumnation abbridged shal make iustice ouerflow.Si enim fuerit populus tuus, Israël, quasi arena maris, / reliquiæ convertentur ex eo; / consummatio abbreviata / inundabit justitiam. 23For the Lord God of hosts shall make a consumption, and an abridgment in the midst of all the land.Imperocché consumazione, ed o accorciamento farà il Signore Dio degli o eserciti in tutta la terra;For our Lord the God of hostes shal make consummation, and abbridgement in the middes of al the earth.Consummationem enim et abbreviationem / Dominus Deus exercituum faciet in medio omnis terræ. 24Therefore, thus saith the Lord the God of hosts: O my people that dwellest in Sion, be not afraid of the Assyrian: he shall strike thee with his rod, and he shall lift up his staff over thee in the way of Egypt.Per la qual cosa dice il Signore Dio degli eserciti: popolo mio, che abiti in Sion, non aver paura dell'Assiro: egli ti batterà con verga, e alzerà il suo bastone sopra di te dalla strada, che va in Egitto.For this cause, thus sayth our Lord the God of hostes: O my people inhatiter of Sion, be not afrayd of Assur: he shal strike thee with his rod, and shal lift vp his staffe ouer thee in the way of Aegypt.Propter hoc, hæc dicit Dominus Deus exercituum: / Noli timere, populus meus, / habitator Sion, ab Assur: / in virga percutiet te, / et baculum suum levabit super te, / in via Ægypti. 25For yet a little and a very little while, and my indignation shall cease, and my wrath shall be upon their wickedness.Imperocché tra un pochetto, in breve lo sdegno, e il furor mio contro le scelleraggini loro giungerà al suo colmo.For yet a litle and a very litle, and mine indignation and furie vpon their wickednes shal be consummate.Adhuc enim paululum modicumque, / et consummabitur indignatio / et furor meus super scelus eorum.
26And the Lord of hosts shall raise up a scourge against him, according to the slaughter of Madian in the rock of Oreb, and his rod over the sea, and he shall lift it up in the way of Egypt.E il Signore degli eserciti alzerà sopra l'Assiro un flagello simile alla piaga de' Madianiti al masso di Oreb, e come (alzò) la sua verga sopra del mare, la alzerà parimente sulla strada di Egitto.And the Lord of hostes shal rayse vp a scourge vpon him, according to the plague of Madian in the Rocke Oreb, and his rod vpon the sea, and he shal lift it vp in the way of Aegypt.Et suscitabit super eum Dominus exercituum flagellum, / juxta plagam Madian in petra Oreb: / et virgam suam super mare, / et levabit eam in via Ægypti. 27And it shall come to pass in that day, that his burden shall be taken away from off thy shoulder, and his yoke from off thy neck, and the yoke shall putrify at the presence of the oil.E in quel giorno sarà tolto dalle tue spalle il peso di Assur, e il giogo di lui dal tuo collo, e il giogo marcirà a cagione dell'olio.And it shal be in that day: his burden shal be taken away from of thy shoulder, and his yoke from of thy necke, and the yoke shal putrifie at the face of oile.Et erit in die illa: / auferetur onus ejus de humero tuo / et jugum ejus de collo tuo, / et computrescet jugum a facie olei. 28He shall come into Aiath, he shall pass into Magron: at Machmas he shall lay up his carriages.Egli giungerà ad Aiath, passerà al Magron, a Machmas poserà i suoi carriaggi.He shal come into Aiath, he shal passe into Magron: at Machmas he shal commend his vessels.Veniet in Ajath, transibit in Magron, / apud Machmas commendabit vasa sua. 29They have passed in haste, Gaba is our lodging: Rama was astonished, Gabaath of Saul fled away.Passeranno di corsa; a Gaba poseranno gli alloggiamenti: Rama è tutta sbigottita: Gabaath di Saulle si dà alla fuga.They haue passed in hast, Gaba is our seate: Rama was astonied, Gabaath of Saul fled.Transierunt cursim, / Gaba sedes nostra; / obstupuit Rama, / Gabaath Saulis fugit. 30Lift up thy voice, O daughter of Gallim, attend, O Laisa, poor Anathoth.Alza le strida, o figlia di Gallim: pensa a te, o Laisa, e tu Anathoth poverina.Neay with thy voice ô daughter of Gallim, attend Laisa, seelie poore Anathoth.Hinni voce tua, filia Gallim, / attende Laisa, paupercula Anathoth. 31Medemena is removed: ye inhabitants of Gabim, take courage.Medemena ha fatta trasmigrazione: abitatori di Gabin fatevi coraggio.Medemena is remoued: ye inhabitants of Gabin take courege.Migravit Medemena; / habitatores Gabim, confortamini.
32It is yet day enough, to remain in Nobe: he shall shake his hand against the mountain of the daughter of Sion, the hill of Jerusalem.V'è ancora del giorno per andare a posare a Nobe: scuoterà la sua mano contro il monte della figliuola di Sion, contro il colle di Gerusalemme.Yet there is day, to stand in Nobe: he shal shake his hand ouer the mountaine of the daughter of Sion, the litle hil of Ierusalem.Adhuc dies est ut in Nobe stetur; / agitabit manum suam super montem filiæ Sion, / collem Jerusalem. 33Behold the sovereign Lord of hosts shall break the earthen vessel with terror, and the tall of stature shall be cut down, and the lofty shall be humbled.Ecco, che il Dominatore Signor degli eserciti spezzerà con terrore il vaso di terra, e le piante eccelse saranno troncate, e i grandi saranno umiliati.Behold the dominatour the Lord of hostes shal breake the litle flagon in terrour, and the high of stature shal be cut downe, and the loftie shal be humbled.Ecce Dominator, Dominus exercituum, / confringet lagunculam in terrore; / et excelsi statura succidentur, / et sublimes humiliabuntur. 34And the thickets of the forest shall be cut down with iron, and Libanus with its high ones shall fall.E il folto della macchia sarà tagliato dal ferro, e il Libano cogli alti cedri suoi caderà.And the thicke places of the forest shal be ouerthrowen with iron, and Libanus with the high ones shal fal.Et subvertentur condensa saltus ferro; / et Libanus cum excelsis cadet.
10:1
10:3
Haydock
Afar. When Salmanasar shall come from Ninive to destroy Samaria, to punish the people for their idolatry (Calmet) and oppressions. (Haydock)
10:5
Haydock
Woe. Or come on, Heus, though (Calmet) ho is ordinarily rendered, alas! It here indicates that God makes use of this scourge with regret, and will afterwards consign it to the flames. (Haydock)
St. Cyprian
The prophet speaks of Salmanasar, or of Sennacherib. (St. Cyprian; St. Jerome)
10:6
Calmet
Deceitful. Hebrew, "hypocritical," joining my worship with that of idols. (Calmet)
Worthington
They had solemnly promised to serve the Lord, Exodus 19:8. (Worthington)
10:7
So. He will not think that he is executing my vengeance, supposing that he conquers by his own power.
10:9
Haydock
As. Literally, "altogether kings." (Haydock)
Thus Nabuchodonosor kept the conquered princes for derision, Habacuc 1:10., and Judges 1:7.
Arphad, Arad, or rather Raphanae, Jeremias 49:23.
Damascus. These two cities were not yet subdued.
10:10
Calmet
Idols. He looks upon the true God as no better than any idols, (4 Kings 18:32.) and falsely supposes that the latter were adored in Jerusalem. (Calmet)
10:12
Haydock
Works. Humbling and terrifying Ezechias and his subjects, who were reduced to great distress, in order to avert the impending war. (Haydock)
Eyes. The Assyrians were punished in their turn.
10:14
Nest. Some put these words in the mouth of God. (Tertullian) (Abdias 4.)
But they shew the insolence of Sennacherib.
10:15
Calmet
Axe. The Assyrian has no right to boast. What can man do without God's assistance? (Calmet)
St. Augustine
Gratiae tuae deputo et quaecumque non feci mala. (St. Augustine, Confessions 2:7.)
Worthington
Sennacherib persecuted the Jews of his own free will, though he was God's instrument. (Worthington)
10:16
St. Jerome
Fire. The Jews assert, that 185,000 perished by an inward burning, so that only ten men were left, ver. 19. (St. Jerome)
10:17
Haydock
Light. God. (Haydock)
Calmet
Thorns. Private soldiers. (Calmet)
10:18
Glory. Officers.
Haydock
Flesh. Or body. All shall perish. (Haydock)
Fear. Sennacherib escaped alone, and fell by the sword of his own sons.
10:20
Israel now submitted to Ezechias, as their kingdom was overturned in the sixth year of his reign, eight years before Sennacherib's arrival. Isaias speaks of this time, and therefore makes no distinction of the kingdoms. Striketh the Assyrian.
10:22
Challoner
Converted. This was partly verified in the children of Israel who remained after the devastations of the Assyrians, in the time of king Ezechias: and partly in the conversion of a remnant of the Jews to the faith of Christ. (Challoner)
4 Kings 18:3., and Romans 9:27. The apostle follows the Septuagint, (Calmet) "and if the people of Israel be."
Haydock
Converted. Septuagint, "saved, for perfecting the word and abridging in justice. Because God, the Lord of hosts, will make an abridged word in the universe." (Haydock)
St. Jerome
As the apostle has explained this passage, "every other interpretation must cease." (St. Jerome)
Calmet
The few who were converted under Ezechias were a figure of those who should embrace the faith of Christ. (Calmet)
Challoner
Consumption. That is, the number of them cut short, and reduced to few, shall flourish in the abundance of justice. (Challoner)
Hebrew, "the desolation is decreed, justice shall overflow." God will treat all with rigour, Nahum 1:8. The incredulous Jews shall be rejected, ver. 23., and Romans ix.
10:24
10:25
Haydock
Little. Twenty-eight years, (Psalm 89:4.) or he alludes to the destruction which took place in a single night, (Calmet) or in a moment, ver. 16. (Haydock)
10:26
Oreb. Judges 7:25.
10:27
Challoner
Oil. That is, by the sweet unction of divine mercy. (Challoner)
Calmet
Chaldean, "before the anointed," in consideration of Ezechias and Isaias. In the higher sense, it denotes the victory of Christ over the devil. (Calmet)
10:28
Challoner
Into Aiath, etc. Here the prophet describes the march of the Assyrians under Sennacherib; and the terror they should carry with them; and how they should suddenly be destroyed. (Challoner)
10:29
Lodging. Here, say the Assyrians, we will encamp.
10:31
Haydock
Take. Protestants, "gather themselves to flee." (Haydock)
10:32
Calmet
Nobe. He may arrive thither shortly, in the environs of Jerusalem. (Calmet)
Haydock
Septuagint, "exhort to-day, that they may continue on the road. Comfort with the hand the daughter of Sion, thou rock and hills within Jerusalem." (Haydock)
Calmet
Hand. As Nicanor did against the temple, 2 Machabees 15:32. (Calmet)
10:33
Haydock
Vessel. Like Gideon, when he attacked Madian, ver. 26., and Judges 7:19. Septuagint, "the nobles." (Haydock)
Calmet
Hebrew, "their beauty." The empire of Assyria shall presently fall. (Calmet)
10:22
A remnant of them shall be converted.... This was partly verified in the children of Israel who remained after the devastations of the Assyrians, in the time of king Ezechias: and partly in the conversion of a remnant of the Jews to the faithful of Christ.—Ibid. The consumption abridged, etc.... That is, the number of them cut short, and reduced to few, shall flourish in abundance of justice.
10:27
At the presence of the oil.... That is, by the sweet unction of divine mercy.
10:28
Into Aiath, etc.... Here the prophet describes the march of the Assyrians under Sennacherib; and the terror they should carry with them; and how they should suddenly be destroyed.
10:1
VVheras good lawes are the stabilitie of the cōmon wealth wicked are the ruine therof. Such as Ieroboam made forbidding to goe to Ierusalem and setting vp golden calues in Bethel and Dan: causing the people to serue them as the goddes of Israel. 3. Reg. 12. v. 16. Such also as the Scribes and Pharises made deuising wicked traditions, contrarie to Gods commandments. Mat. 15. v. 5.
10:6
The Iewes are called a deceiptful nation because they broke their promise made to God, that they would serue him and kepe his commandments. Exo. 19. v. 8.
10:12
Concordanza 4 Reg. ••
10:15
Senacharib not by his owne powre but as Gods instrument & minister afflicted the Israelites. Neuertheles he persecuted them of his owne free wil, which God vsed for the punishment of his people. In general therfore euil men are like to instruments without sense, but differ in that mens actions are voluntarie, & vnreasonable, and sensles creatures haue no wil at al, but only natural ap•nes, and inclination.
10:26
Concordanza Iudi. 7.
10:28
By these places Senacherib passed with his armie from Aegypt to Ierusalem:
10:1
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.14
… Wherefore do ye beat my people to pieces, and grind the face of the needy?” And again: “Woe unto them that decree unrighteous decrees; for in their decrees they decree wickedness, turning aside the needy from judgment, and taking away their rights from the poor of my people.”
10:3
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 16.8
8. What shall we do in the day of visitation,
10:12
sant'Ippolito † 235 d.C. Treatise on Christ and Antichrist 16
… As if one should raise a rod or a staff, and the staff should lift itself up : and not thus. But the Lord shall send dishonour unto thy honour; and into thy glory a burning fire shall burn. And the light of Israel shall be a fire, and shall sanctify him in flame, and shall consume the forest like grass.”
10:14
Tertulliano † 220 d.C. Against Praxeas 16
… Moreover, how comes it to pass, that the Almighty Invisible God, “whom no man hath seen nor can see; He who dwelleth in light unapproachable;” “He who dwelleth not in temples made with hands;” “from before whose sight the earth trembles, and the mountains melt like wax;” who holdeth the whole world in His hand “like a nest;”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Life of Antony. (Vita Antoni.) 16
… “he counteth iron as straw, and brass as rotten wood, yea he counteth the sea as a pot of ointment, and the depth of the abyss as a captive, and the abyss as a covered walk .” And by the prophet, “the enemy said, I will pursue and overtake ,” and again by another, “I will grasp the whole world in my hand as a nest, and take it up as eggs that have been left
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. To the Bishops of Egypt 1.2
… When of old he deceived the first man Adam, thinking that through him he should have all men subject unto him, he exulted with great boldness and said, ‘My hand hath found as a nest the riches of the people; and as one gathereth eggs that are left, have I gathered all the earth; and there is none that shall escape me or speak against me
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 20
… But “the fool,” he says, “shall speak folly.” ( Is. xxxii. 6 .) But that you may see the folly of him from his own words, hear what he says. “Above the stars of heaven will I place my throne, and I will be like the Most High.” ( ib. xiv. 14 .) “I will take hold of the world as a nest, and as eggs that are left will I take them away.” (
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Twelve Books on the Institutes of the Cœnobia, and the Remedies for the Eight Principal Faults 12.8
… and there was none that moved the wing or opened the mouth, or made the least noise;”
10:15
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 5.4
… I will dig and drink water and will dry up with my horses’ hoofs all the deep rivers. And because he thus exalted himself, Isaiah again said concerning him:— Why does the axe boast itself against him that cutteth with it, or the saw exalt itself against him that saweth with it, or the rod lift itself up against him that wieldeth it?
10:17
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 2.10.6
… “Thou hast the coals of fire; sit upon them: they will be to thee a help.” And in other passages he says, “The Lord will sanctify in a burning fire”
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis iv.section24
33. And, in the first place, it is to be noted that we have nowhere found in the canonical Scriptures, up to the present time, the word “matter” used for that substance which is said to underlie bodies. For in the expression of Isaiah, “And he shall devour ὕλη ,” i.e., matter, “like hay,”
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 1.14
164. And Isaiah shows that the Holy Spirit is not only Light but also Fire, saying: “And the light of Israel shall be for a fire.”
10:19
sant'Efrem il Siro † 373 d.C. Ephraim Syrus: Nineteen Hymns on the Nativity of Christ in the Flesh 1
This is the day that gladdened them, the Prophets, Kings, and Priests, for in it were their words fulfilled, and thus were the whole of them indeed performed! For the Virgin this day brought forth Immanuel in Bethlehem. The voice that of old Isaiah spake,
10:21
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 17.5
… Therefore, if it is of these the predestinated remnant, about whom another prophet has said, “The remnant shall be saved;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 132.10
… God is, as it seemeth, besought in behalf of the remnant of Israel; and it is said unto Him, “For Thy servant David’s sake, turn not away the presence of Thine Anointed.” If the chaff be condemned, let the wheat be gathered together. May the remnant be saved, as Isaiah saith, “And the remnant hath” clearly “been saved:”
10:22
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On the Lord's Prayer 28
… This had already been before foretold by Isaiah the prophet, when, being filled with the Holy Spirit, he spoke of the majesty and loving-kindness of God, “consummating and shortening His word,” He says, “in righteousness, because a shortened word will the Lord make in the whole earth.”
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 16.2
… This is the wisdom which I praise, which I welcome. By this the ignoble have won renown, and the despised have attained the highest honours. By this a crew of fishermen have taken the whole world in the meshes of the Gospel-net, and overcome by a word finished and cut short
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 42.7
… Or the servants of Abraham, who scarcely exceeded them in number, with the many kings and the army of tens of thousands whom, few as they were, they overtook and defeated? Or how do you understand the passage that though the number of the children of Israel be as the sand of the sea, a remnant shall be saved?
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 17.13
… as on the other hand, numbers will never profit it at all, whilst iniquity is there. “If,” saith the prophet, “the number of the sons of Israel be as the sand of the sea, the remnant shall be saved;”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 16
… You say he was hardened and disobedient. Was he then alone such, and not even one person else? How came he then to be so severely punished? Why even in the case of the Jews did he call that a people which was no people, or again, why not count all worthy of equal honor? “For if they be” (it says) “as the sand of the sea, yet shall a remnant be saved.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 2
… Whence also He said to the prophet, “And shall not I spare this city wherein dwell more than six score thousand persons?” ( Jonah iv. 11 .) Then lest thou think He respecteth the multitude only, He saith, “Though the number of Israel be as the sand of the sea, a remnant shall be saved.” (
Tirannio Rufino † 411 d.C. A Commentary on the Apostles' Creed 1
… for therein is that prophecy verified, “Finishing and cutting short the word in equity: because a short word will the Lord make upon the earth.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 18.33
… And I will leave in thee a meek and humble people, and they who shall be left of Israel shall fear the name of the Lord.” These are the remnant of whom the apostle quotes that which is elsewhere prophesied: “Though the number of the children of Israel be as the sand of the sea, a remnant shall be saved.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 18.46
… And very many of them, considering this, even before His passion, but chiefly after His resurrection, believed on Him, of whom it was predicted, “Though the number of the children of Israel be as the sand of the sea, the remnant shall be saved.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Christian Doctrine 3.34
… and ye shall be my people, and I will be your God. I will also save you from all your uncleannesses.” Now that this is a prophecy of the New Testament, to which pertain not only the remnant of that one nation of which it is elsewhere said, “For though the number of the children of Israel be as the sand of the sea, yet a remnant of them shall be saved,”
10:23
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.1
… This will be that law which (according to David also) is unblameable, because “perfect, converting the soul” from idols unto God. This likewise will be the word concerning which the same Isaiah says, “For the Lord will make a decisive word in the land.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.16
… in the Gospel will belong to Him alone, who anciently drew it up, and gave it distinctive point, and arranged it after the decision of His own teaching, and has now reduced it, suitably to its importance, to a compendious formula, because (as it was predicted in another passage) the Lord—that is, Christ—“was to make (or utter) a concise word on earth.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 2.4
In the forty-fourth Psalm: “My heart hath breathed out a good Word. I tell my works to the King.” Also in the thirty-second Psalm: “By the Word of God were the heavens made fast; and all their strength by the breath of His mouth.” Also in Isaiah: “A Word completing and shortening in righteousness, because a shortened word will God make in the whole earth.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 16
Ver. 28 . “He will finish the work, and cut it short in righteousness,” he says, “because a short work will the Lord make upon the earth.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 17.7
7. Therefore let us now see the sacred mystery whereby this impotent man is healed by the Lord. The Lord Himself came, the Teacher of love, full of love, “shortening,” as it was predicted of Him, “the word upon the earth,”
10:26
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 2.2
4. But I, poor fool, seethed as does the sea, and, forsaking Thee, followed the violent course of my own stream, and exceeded all Thy limitations; nor did I escape Thy scourges.
10:33
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.15
… and man shall be humbled,” even he that exalts himself with riches; “and the mighty man shall be dishonoured,” even he who is mighty from his wealth. Concerning whom He says again: “Behold, the Lord of hosts shall confound the pompous together with their strength: those that are lifted up shall be hewn down, and such as are lofty shall fall by the sword.”
10:1
Melius alii interpretantur de Juda: sic enim omnia hoc capite erunt connexa. Taxat ergo Judæorum sub Achaz et Ezechia injustitiam, qua pupillos et viduas deprædabantur, et suis furtis atque calumniis leges iniquas prætendebant. Allegorice, taxat Judæorum tempore Christi impietatem, qui per Corban, aliasque pravas traditiones, et legis interpretationes cogebant homines Dei legem prævaricari; ita S. Hieronymus et Cyrillus, quique post Christi mortem multa maligne contra eum finxerunt, ejusque fideles calumniati sunt, qui denique valde impia statuerunt contra Christianos in suis synagogis, eosque crudelissime sunt persecuti, teste S. Justino Contra Tryphonem.
10:3
3. Quid facietis in die visitationis (id est punitionis, qua Deus gladium ultionis et) CALAMITATIS DE LONGE (id est ex Assyria) VENIENTIS, — in vestram iniquitatem distringet? UBI DERELINQUETIS GLORIAM VESTRAM? — opes scilicet, status et pompam, in quibus gloriamini, q. d. Quid tunc vobis opes male partæ, quid honores, quid officia proderunt? nam hæc omnia diripiet vel evertet hostis. Tropologice Nazianzenus, et ejus interpres Nicetas, oratione De Plaga grandinis, hæc refert ad peccatores et ad extremum judicium. 4. NE INCURVEMINI SUB VINCULO. — Id est cavete ne captivi abducamini: captivi enim colla subdunt jugo, et catenis gravati curvi incedunt. Est metalepsis.
10:5
Assur. — Ad litteram intelligit Sennacherib et Assyrios, qui fuerunt quasi virga et securis, ut ait vers. 15, qua Deus utebatur ad puniendum et exscindendum alias gentes: nam verba ejus tumida vers. 8, similia, imo eadem sunt cum verbis Sennacherib IV Reg. xix, 13. Ita S. Basilius, Hieronymus, Cyrillus, Haymo et alii. Allegorice, Assur fuit Titus, Adrianus et Romani, a quibus Judæi ultimo excidio sunt obruti. Ita Justinus Contra Tryphonem, S. Chrysostomus. oratione 2 Contra Judæos, et fuse Leo Castrius. Symbolice, superbus Assur est diabolus, qui calamitatibus afflixit Christianos, et in dies affligit Ecclesiam Christi, ideoque ei Deus minatur judicium extremum, et pœnam ignis æterni. Ita Nazianzenus supra, Origenes, hom. 11 in Numeros; Eusebius, lib. IV Demonstr., cap. ix; Hilarius in Psalm. cxviii, littera ain. Tropologice, Assur virga furoris Dei est Turca, et quivis tyrannus. Sic Attila rogatus a S. Lupo Trecensi Episcopo, quis esset? «Ego, inquit, sum Attila rex Hunnorum flagellum Dei.» Sic Tamerlanes, Totila, Hunni, Gothi, Wandali fuerunt flagellum orbis. Sic peccantibus Hebræis Deus quasi flagellum in eos immisit, nunc Chusan Rasathaim regem Mesopotamiæ, Judic. cap. iii, 8; nunc Eglon regem Moab, ibid. vers. 12; nunc Jabin, regem Chanaan, Judic. iv, 2; nunc Madianitas, Judic. vi, 1; nunc Philistæos, Judic. xiii, 1. Sic Nabuchodonosor vocatur «malleus universæ terræ,» Jerem. l, 23. VIRGA FURORIS MEI. — Mali sunt virga et instrumenta, quibus Deus homines, maxime quos diligit, punit et exercet, permittendo, et laxando habenas eorum potentiæ, cupiditati et sævitiæ; non ergo Deus tyrannidis et peccati est auctor, ut vult Œcolampadius, sed permissor et director. 6. AD GENTEM FALLACEM. — Ad Judæos, qui toti ex hypocrisi conflati, fidem mihi datam toties fefellerant, ac mentiti sunt se me culturos, et mea præcepta observaturos, cum ea negligant, et idola colant, quibus proinde justo furore succensens mittam hanc virgam. Ita S. Hieronymus. Unde sequitur: ET CONTRA POPULUM FURORIS MEI (contra Judæos quibus furor meus irascitur) MANDABO ILLI, UT AUFERAT SPOLIA. — Nota: Dei mandatum, jussio, præceptum, vocatur omnis et quævis Dei providentia, atque altissimum ejus dominium et imperium, quo primo, res et voluntates omnes, etiam impiorum, continet, comprehendit, arctat, vel laxat; secundo, quo eas in se malas in hanc potius partem et gentem, v. g. ad Judæos invadendos potius, quam Ægyptios, agit et dirigit; vel effective per diabolum, vel objective per se, objiciendo scilicet eorum menti ea, quibus per præscientiam conditionatam præscit, eos in hanc partem se sponte et libere inclinaturos; tertio, quo hæc omnia ordinat ad justam impiorum, v. g. Judæorum, castigationem; consequenter impii tyranni, v. gr. Assyrii, iisdem de causis vocantur virga, securis et arma Dei vindicis. Sic David, II Reg. xvi, ait: «Dominus præcepit ei (Semei), ut malediceret David.» Præcepit, id est ordinavit sua providentia ad mei punitionem, qua eum maledicere paratum permisit, ut suam maledicentiam in me evomeret, ad puniendum meum adulterium et homicidium. Ita Hugo Victorinus, tract. 1 De Sacram. part. V, cap. xxvii et xxix. Vide Canon. xxx.
10:7
7. IPSE AUTEM NON SIC ARBITRABITUR, — scilicet quod ipse tantum sit virga mea ad castigandum Judæos aliasque gentes; nam ipse volet eas omnino delere, putabitque suis viribus, se auctore, non a Deo hæc fieri, ut sequitur: Symbolice, hæc omnia apte conveniunt diabolo, cujus insatiabile est odium contra Deum, et proinde contra totum genus humanum. Unde de eo ait Job, cap. xl, vers. 18: «Ecce, absorbebit fluvium, et non mirabitur: et habet fiduciam quod influat Jordanis in os ejus;» in quæ verba vide S. Gregorium et Philippum Presbyterum.
10:9
9. NUMQUID NON UT CHARCAMIS? — En quam superbus «projicit ampullas, et sesquipedalia verba,» q. d. Numquid non ego Sennacherib Charcamis excidium attuli, atque Emath, aliasque munitissimas urbes, quin et Damascum et Samariam expugnavi pari fortitudine et felicitate? Quid ergo obstabit quominus Judam et Jerusalem expugnem? ET UT ARPHAD, SIC EMATH, — q. d. Tam Emath quam Arphaxad a me subacta est. Arphad urbs est non longe a Damasco, de qua Jerem. xlix, 23. Mendose pro Arphad Septuaginta habent Arabiam. Emath est duplex: una minor, quæ postea dicta est Epiphania, de qua Amos vi, 15; altera major, quæ postea dicta est Antiochia, quam Josephus, lib. III Belli, cap. 1, scribit fuisse metropolim Syriæ, et inter omnes Romani imperii urbes tertium obtinuisse locum. De hac videtur loqui Isaias. 10. QUOMODO INVENIT MANUS MEA REGNA IDOLI. — q. d. Sicut regna Gentium idolis dedita, quæque magnam colebant idolorum multitudinem, mihi, iis etiam multis, subjeci, itaque videor non tantum regna, sed et deos tutelares ac numina eorum mihi subjugasse: ita pariter Jerusalem, ejusque simulacra ac Samariæ, si quæ restant, mihi subjiciam, nec poterit per ea a manu mea liberari; præsertim quia Samariam jam subegi, ac pleraque ejus simulacra abstuli: quidni ergo idem faciam Hierosolymæ, quæ eosdem cum Samaria deos et simulacra colit? Hoc enim putabat Sennacherib, eo quod Samaritæ et Judæi ab iisdem patribus et patriarchis prognati essent: eratque ex parte verum; nam Achaz idola in templum invexerat, IV Reg. xvi, 15; sed ea jam sustulerat ejus filius Ezechias, IV Reg. xviii, 4.
10:12
12. ET ERIT: CUM IMPLEVERIT DOMINUS CUNCTA OPERA SUA. — Cum per Assyrios obsederit et afflixerit Jerusalem, atque ex ea opes et spolia extulerit, IV Reg. xviii, 15, q. d. Cum usus fuero virga Assur, eaque flagellavero Judæos, tunc virgam ipsam in ignem conjiciam, uti faciunt parentes liberis flagellatis. VISITABO SUPER FRUCTUM MAGNIFICI CORDIS. — Id est, super cogitationes et opera superbissimi cordis Sennacherib: hæc enim sunt «fructus cordis,» sicut arboris et radicis fructus sunt folia et poma. Gloria vero altitudinis oculorum est elatum supercilium. Oculi enim elati certi sunt indices arrogantis et superbi animi. Hinc collige quantum homo possit in his, ad quæ quasi instrumentum a Deo destinatur; quod si ulteriora tentat, frustra laborat, imo sibi sæpe perniciem conciliat, quia Deum non habet fautorem, nec auspicem. Ita Sennacherib regna, ad quæ a Deo destinabatur, devicit; sed ubi Jerusalem, contra Dei voluntatem, evertere voluit, ab Angelo percussus est. DETRAXI. — Septuaginta vertunt, σείσω, id est commovebo, concutiam. Ita S. Basilius, Cyrillus et alii; perperam ergo Biblia Regia legunt πείσω, id est persuadebo.
10:14
14. Et invenit quasi nidum manus mea, — q. d. Tam facile et cito regna subegi, quam ova vel pullos in nido colligit rusticus, qui cum implumes sint, strepere nequeunt, nec matres ei pennis obsistere, aut ore oggannire audent: ita et nemo contra me, measque victrices copias hiscere aut mutire est ausus. Universam terram (universæ terræ opes et populos) ego congregavi. — Opes deprædando, populos subigendo. APERIRET OS, ET GANNIRET. — Gannire proprie est vulpium; dicitur tamen et de canibus, cum claro ululatu dolorem aliquem gaudiumve testantur: inde ad aves transfertur (uti hic), ut gannire idem sit quod garrire; et hoc significat Hebræum מצפצף metsaptseph, et Græcum τερεθίζων. Denique et ad homines translatum est. Unde Terentius in Adelph.: «Quid ille gannit? quid vult?» et Persius, satyra 5: Stat contra ratio, et secretam gannit in aurem. Porro gannire hic sumitur pro oggannire, id est obstrepere et obsistere. Sic enim oggannire solent vulpes et canes advenis et peregrinis.
10:15
15. NUMQUID GLORIABITUR SECURIS CONTRA EUM, QUI SECAT IN EA? — Increpat superbiam et stoliditatem Sennacherib, sibi suisque viribus tot victorias attribuentis, q. d. Non tuis viribus hæc peracta sunt; ego te ut instrumento usus sum. Quid stolidius, quam si securis dicat secanti: Ego sum quæ virtute mea lignum dolavi? si serra dicat serranti: Ego per me lignum serravi? si baculus per se immobilis dicat verberanti: Ego me sustuli in altum, et istos omnes verberavi? Cur ergo tu, o Sennacherib! cum tantum sis securis, gladius et instrumentum (licet animatum et humanum) voluntatis et iræ Dei, superbis, et tibi tot victorias adscribis? Deus enim est, qui tibi dedit vires, animos, milites, felicitatem et victoriam; Deus est, qui metum et pavorem injecit Judæis aliisque gentibus, ut tibi non auderent resistere. Rursum, Deus tuis armis non eguit, potuit per se, potuit per alios, potuit per solos culices et cra-
10:16
16. PROPTER HOC MITTET DOMINATOR DOMINUS EXERCITUUM IN PINGUIBUS EJUS TENUITATEM, — id est pingues, torosos et validos milites Sennacherib faciet macros, debiles et imbecilles, quando eos per Angelum cædet, IV Reg. xix. ET SUBTUS GLORIAM EJUS SUCCENSA (tenuitas et macies Assyriorum, quæ præcessit) ardebit quasi COMBUSTIO IGNIS, — q. d. Consumam gloriosum exercitum Sennacherib, perinde ac consumuntur fascis et stipulæ, si eis ignem subjicias. Tradunt Hebræi, teste S. Hieronymo, ex ejus exercitu decem tantum evasisse, et corpora militum feriente Angelo occulto igne, illæsis vestibus et armis, esse exusta.
10:17
17. ET ERIT LUMEN ISRAEL IN IGNE, ET SANCTUS EJUS IN FLAMMA. — Lumen Israelis, et Sanctus ejus est Deus vindex, qui a Moyse et Paulo vocatur «ignis consumens;» sicut enim sol hos lumine suo recreat, illos æstu torret, ita Deus bonis est lux et gaudium, malis est ignis comburens. Vel certe est Angelus Dei, qui percussit centum et octoginta tria millia Assyriorum, idque occulto igne, flamma et tabe, si credimus Hebræis; vel igne, id est clade velocissima, efficacissima et quasi ignita, quæ tota castra pervasit. Adde cum Forerio Prophetam alludere ad ignem cœlo lapsum (ut patebit cap. xxxi, vers. ult.), qui in templo perennis ad sacrificia comburenda alebatur: quasi hic ignis sacer, cultus Dei et religionis vindex, instar columnæ ignis quæ Hebræis erat lætitiæ et gaudio, Ægyptiis terrori et caligini; Judæis sanctificationem et liberationem, Assyriis vastitatem intulerit, e templo in eos quasi insiliens; quia scilicet Deus in templo hoc et igne habitans, in eos instar ignis insiluit. Unde subdit: SUCCENDETUR, ET DEVORABITUR SPINA EJUS, ET VEPRES. — Id est milites Assyrii, tam majores quam minores, ab Angelo occidentur. 18. ET GLORIA SALTUS EJUS, ET CARMELI (id est venusti duces et principes exercitus), AB ANIMA USQUE AD CARNEM (id est omnino, sive toti), CONSUMETUR, — tum morte præsenti, tum æterna gehennæ. Ubi nota: Metaphorice sicut ignem vocavit plagam Dei, sic saltum, sive sylvam vocat constipationem armatorum militum Sennacherib, qui cristis, galeis et hastis densissimam sylvam referebant. Carmelum vocat, vel eosdem armatos armis suis speciosos, vel copiosum commeatum, et omnium rerum abundantiam in eorum castris. Carmelus enim ob loci fertilitatem et amænitatem in proverbium abiit, sicut apud Latinos Thessala tempe, aut Hesperidum horti. Eusebius, lib. II Demons. cap. xl, hæc accipit de totius Judææ incendio sub Adriano. ET ERIT TERRORE PROFUGUS. — Fugit enim hac clade ab Angelo accepta Sennacherib, et paulo post occisus est a suis filiis Adramelech et Sarasar, IV Reg. xix. Vatablus vertit: fiat ut pulvis teredinis; alii, erit quasi dissolutio signiferi, q. d. Tanta erit clades, quanta esse solet in exercitu cujus vexillifer cecidit, ac vexillum captum aut dilaceratum est; tunc enim dissolvuntur milites, et cæduntur ac diffugiunt. Septuaginta vertunt, et erit fugiens quasi fugiens, id est plane et omnino fugiet, totus erit fugibundus instar exercitus fugientis. Videntur ipsi pro כמסס kimsos, id est in liquefactione, hoc est in pavore, quo deficit et quasi liquescit animus ac vires, legisse כנסס kinsos, id est quasi fugiens. Legendo kimsos, uti passim legunt, optime et planissime vertit Noster: «Erit terrore profugus.» Unde cap. xiii, vers. 7, pavorem Babyloniorum describens: «Omnes, inquit, manus dissolventur, et omne cor hominis contabescet;» hebraice est idem verbum quod hic, scilicet מס mas, vel masas, id est liquefiet.
10:19
19. ET RELIQUIÆ LIGNI SALTUS EJUS PRÆ PAUCITATE NUMERABUNTUR, ET PUER SCRIBET EOS, — q. d. Adeo pauci post hanc cladem supererunt ei milites, ut puer possit eos describere, eorumque catalogum facere. Hebræi, ut dixi, tradunt decem tantum superfuisse; sic enim pueri super digitos numerare possunt decem. Nota: To numerabuntur, hebraice est numerus erunt, id est pauci erunt. Sic enim Hebræi viros numeri, vocant viros paucos; quod enim numeramus, exiguum est. Unde Poeta: «Pauperis est numerare pecus;» divites enim qui innumeras habent opes et pecora, ea non numerant. Longe aliud Latinis est numerum esse; significat enim esse hominem nihili, ut: Nos numerus sumus, et fruges consumere nati.
10:20
20. Non adjiciet residuum Israel. — «Residuum Israel et Jacob» vocat residuos Hebræos Jacobi posteros, sive illi Judæi sint, sive Samaritæ, q. d. Residui ex clade Samaritæ æque ac Judæitæ, videntes stragem Sennacherib, amplius non in eo qui eos percussit et vastavit; sed in Deo spem suam collocabunt, idque «in veritate,» id est vere, sincere et firmiter, non ficte, non timide et vacillanter. Alludit ad Achaz, eumque perstringit qui timens Rasin et Phacee invocavit opem Assyriorum, IV Reg. xvi, 7. Allegorice, quod maxime intendit hic Spiritus Sanctus, q. d. Faciam consummationem, id est finem, et quidem brevi, Judaismi et Judæorum per Titum et Romanos; ita tamen ut abbreviati, id est pauci, ex eis convertantur ad Christum; et tunc justitia, quæ ex fide Christi est, inundabit, exuberabit et propagabitur per omnes gentes. Hic sensus plenus et adæquatus est juxta nostram versionem; unde consequenter
10:22
22. Quasi arena maris. — Alludit ad Genes. xxii, ubi Deus pollicetur Abrahæ semen, id est posteros, tum secundum carnem, tum secundum fidem et spiritum, sicut arenam maris innumerabiles. Sic enim fuerunt tempore Davidis et Ezechiæ ante stragem Assyriorum; per eam enim abbreviati et pauci facti sunt, adeo ut una die a rege Israel ex Judæis cæsa sint 120 pugnatorum millia, et 200 millia captiva abducta, II Paral. cap. xxviii; non pauci etiam cæsi sunt a Teglathphalasare, et a Sennacherib. CONSUMMATIO ABBREVIATA INUNDABIT JUSTITIAM. — «Consummatio,» id est consumptio, hoc enim est Hebræum כליון killaion; «abbreviata,» id est ad breves, id est ad paucos, redacta; hebraice enim est חרוץ charuts, id est concisa, accisa. Sic dicuntur 70 hebdomades abbreviatæ, id est paucæ decretæ, Daniel. ix, 24. Sic et Christus ait de persecutione Antichristi: «Nisi breviati,» id est pauci facti, «essent dies illi, non salvaretur omnis caro.» Est enallage quantitatis; ponitur enim continua pro discreta, brevis pro pauco. Sensus ergo est, q. d. Tempore Ezechiæ vastatio illa Assyriorum, quæ plurimos Judæorum consumpsit et abbreviavit, id est paucos fecit, faciet ut in paucis reliquiis superstitum abundet justitia, eosque hac clade et terrore ad Deum Deique cultum compellet. Frigide ergo et impertinenter Marloratus charuts vertit decisa, id est decreta. De paucitate enim Judæorum hic agitur, non de Dei decreto præcise. 23. CONSUMMATIONEM ENIM ET ABBREVIATIONEM DOMINUS, etc., FACIET. — Septuaginta, tam hic quam vers. præced., et ex iis S. Paulus, Rom. ix, 27, vertunt, verbum abbreviatum faciet Dominus, scilicet duplex illud jam dictum, hoc est, Deus paucos faciet Judæos tempore Ezechiæ, et paucos credentes tempore Christi. Unde
10:24
24. PROPTER HOC. — Hinc patet præcedentia de consummatione abbreviata, spectare quoque ad tempora Isaiæ et Ezechiæ; nam eo hæc spectant: præmunit enim Ezechiam cum populo ne timeant Sennacherib. IN VIRGA PERCUTIET TE. — Leviter percutiet te, q. d. Vapulabis, et ut pueri virga cæderis, sed non occideris. ET BACULUM SUUM LEVABIT SUPER TE IN VIA ÆGYPTI, — per epistolam minabitur tantum; sed minas non perficiet, arma et sceptrum suum quasi baculum tibi intentabit, sed non feriet; nam ego iræ et furoris mei stimulos exacuam, eumque per Angelum cædam. Historia hæc est: cum Sennacherib appropinquaret Hierosolymæ, audivit Taracam Æthiopiæ regem, ipsum bello petere, et per Ægyptum transire. Itaque per viam qua itur in Ægyptum, contra eum pugnaturus profectus est. Ex itinere tamen scripsit litteras ad Ezechiam superbiæ et minarum plenas, IV Reg. cap. xix. Ita S. Hieronymus. Unde Septuaginta vertunt, ut videat viam Ægypti. Secundo, Sanchez et alii τὸ in via, accipiunt pro instar viæ; sæpe enim Hebræum ב bet, id est in, ponitur pro כ caph, id est sicut, q. d. Sicut olim, cum mare Rubrum transistis, minatus vobis fuit Pharao rex Ægypti, sed vanæ fuerunt illius minæ: ita etiam erit de minis Sennacherib; nam, sicut in via Ægypti virga Mosis percussus et mersus est Pharao; ita ibidem virga divina percutietur Sennacherib, ut dicitur vers. 26. 26. ET SUSCITABIT SUPER EUM DOMINUS FLAGELLUM, JUXTA PLAGAM MADIAN IN PETRA OREB, q. d. Sicut Deus per Gedeonem non armis, sed pavore subito divinitus et miraculose Madianitis incusso, eos cecidit, eorumque principem Oreb occidit in petra, quæ inde dicta est Petra Oreb; ita et per Angelum subito et miraculose cædet castra Sennacherib. Et virgam. — Repete «suscitabit,» et supple, suam; hoc enim sæpe subaudiunt Hebræi, q. d. Sicut Deus olim virgam suam suscitavit et levavit super mare Rubrum contra Pharaonem reducendo aquas maris, eumque cum suis copiis submergendo: ita simili ultione et virga plectet Sennacherib, idque pariter in via Ægypti, ita factum est; nam, cum inde ab expeditione Æthiopica rediret Sennacherib, ut Jerusalem, cui minatus erat, expugnaret, obsidens urbem Lachis, misit Rabsacen Jerusalem, qui in eam suas minas et blasphemias in Deum evomuit. Quare iratus Deus vindictam acceleravit, et totum exercitum Sennacherib una nocte delevit, Isaiæ xxxvi et xxxvii.
10:27
27. COMPUTRESCET JUGUM A FACIE OLEI. — JUGUM intellige servitutis Sennacherib; illi enim Judæi serviebant, et pendebant annuum tributum trecentorum talentorum argenti, et triginta talentorum auri, IV Reg. xviii, 14, majusque ejus jugum exspectabant, expugnata ab eo Hierosolyma. Unde clare vertit Arabica translatio Antiochena, confringetur jugum de medio manuum bestiæ; et Alexandrina, cessabit jugum ejus. Vatablus et Forerius vertunt, pinguedine laxabitur et solvetur jugum ejus; Hebræum enim שמן schemen, oleum, omnem pinguedinem significat; חבל chabbal vero significat dissolvi, laxari, rumpi, corrumpi, sensus est, q. d. Sicut lora, nodi (hos enim ungendo oleo vel pinguedine solvere solent agricolæ) et funes, ex quibus fit jugum boum, oleo imposita lentescere, mollescere, dissolvi, oleascere et tandem putrescere solent: ita jugum Sennacherib solvetur, rumpetur et quasi putrescet a facie olei, id est a præsentia divinæ opis et misericordiæ, inquit S. Hieronymus. merita Ezechiæ regis Deus aufert a Judæis jugum Sennacherib. Hinc Quarto, allegorice, alii ex Chaldæo sic explicant, q. d. Deus a nobis aufert jugum dæmonis propter Messiam, sive Christum, qui unctus est oleo exsultationis præ consortibus suis, et cujus nomen est oleum effusum, quod omnem jugi peccatorum duritiem mollit et solvit; denique a quo quasi a capite unctio in omnia membra dimanat, qui si nos liberaverit, vere liberi erimus. De hoc Christi oleo vide S. Bernardum, sermone 15 in Cantica. Vere enim de Christo, id est uncto a Deo, dicitur: «Oleum effusum nomen tuum.» Tertium, est gratia et consolatio divina. Unde S. Leo, serm. 5 De Epiphan.: «Nihil, ait, arduum est humilibus, nihil asperum mitibus; et facile omnia præcepta veniunt in effectum, quando et gratia prætendit auxilium, et obedientia mollit imperium.» Hinc sponsa dicit sponso: «Oleum effusum nomen tuum.» Hoc oleum sentiens, Psaltes canebat: «Dirupisti vincula mea: tibi sacrificabo hostiam laudis,» Psalm. cxv, 16; et Psalm. xxii, 5: «Impinguasti in oleo caput meum: et calix meus inebrians quam præclarus est!» Præclare S. Bernardus in Sententiis: «Verba, inquit, consolationis Dei sunt ablutio culpæ, restitutio gratiæ, evasio exsilii, consecutio regni, consortium divinitatis, adeptio æternitatis.» Ita noster S. Xaverius in Indicis illis laboribus et ærumnis maximis, cœlestibus gaudiis abundabat, ut exclamaret: «Satis est, Domine, satis est: aut minue gaudia, aut tolle me de hac vita: nec enim cor mortale tanta gaudia capere potest.»
10:28
28. VENIET IN AIATH. — Pulchra hypotyposi describit iter superbi Sennacherib, et pompam redeuntis ex Ægypto quanto strepitu, quantaque celeritate ad oppugnandam Jerusalem venerit. Itaque ut ostendat certitudinem prophetiæ suæ, nominat urbes, quas vel capturus vel transiturus erat, subitis victoriis ita cuncta pervadens, ut in Machmas vasa, id est sarcinas, relinqueret: indeque celeri cursu ad alia pergeret. Quare 29. Transierunt cursim. — Assyrii victores, dicentes: Festinato opus est; vesperi enim in Gabaa pernoctabimus. Est mimesis, imitatur enim voces hostium. Unde Rama tam celerem hostium reditum obstupuit, et cives Gabaath, quæ fuit quondam regia Saulis, fugerunt. 30. HINNI VOCE, FILIA GALLIM, (filia, id est urbs: Hebræi enim urbes speciosas vocant filias, q. d. O Gallim! ejula quantum potes, quiritare, et voca in auxilium amicos et vicinos tuos, sed frustra: nam certa tibi imminet vastitas. Tuque attende, Laisa (pariter et) Anathoth; nam vobis quoque imminet hostis. 31. MIGRAVIT MEDEMENA, — scilicet incolæ præ metu urbem deseruerunt. Medemena est Bersabee, inquit Adrichomius, quæ postea vocata est Gibelina, ait S. Hieronymus. Habitatores Gabin, confortamini, — q. d. Metu hostis fugistis; sed animum resumite, parum vobis est periculi; causam subdit, dicens: «Adhuc dies,» etc. q. d. Sennacherib per vos tantum festinus transibit; properat enim Jerusalem, quam certa spe devoravit: atque ante 24 horas pertinget in Nobe, quæ urbs erat sacerdotum, ex qua conspici poterat Jerusalem, inquit S. Hieronymus. 32. AGITABIT MANUM SUAM. — Sennacherib eminus ex Nobe agitans manum, minabitur excidium Hierosolymæ. Ita S. Hieronymus.
10:33
33. Ecce Dominator Dominus exercituum confringet lagunculam in terrore, etc., — q. d. Cum videberis tibi, o Sion! perdita, et in acie novaculæ constituta; tunc Dominus potentiam et protectionem suam tibi ostendet; confringet enim copias Sennacherib tam facile et valide, quam ab aliquo laguncula testea confringitur, si lapidi allidatur. Alludit ad victoriam Gedeonis, qui, confringendo lagunculas perculit et prostravit Madianitas: lagunculæ ergo hæ symbolum sunt illustris, celebris, incruentæ et miraculosæ victoriæ. ET EXCELSI STATURA SUCCIDENTUR, — fortissimi et maximi quique milites Sennacherib cædentur ab Angelo.
10:34
34. Subvertentur condensa saltus. — Comparat copias Sennacherib numerosas et validas saltui et Libano nemoroso, in quo arbores sunt milites hastati. Vide dicta vers. 7. Allegorice et tropologice Nyssenus, homil. 14 in Cant., notat duos esse Libanos: unum electum et pretiosum, cujus elegantia sit divina, qui est Christus Dominus; alterum vero malum, vilem, et cum cedris suis reprobandum et comburendum, qui est cacodæmon. Hinc fieri, ut Libanus in Scriptura aliquando in bonam partem pro justis, aliquando in malam sumatur pro superbis: uti hic Libanus est quivis gloriosus et superbus. Significat ergo allegorice Isaias, quod arrogantia et malitia dæmonis cum cunctis ejus sublimitatibus contra veritatem erectis, nato Christo Domino, sit corruitura.
10:1
Ille incipit comminari contra hostes corporaliter persequentis alienigenas: et primo contra vastantes; inde contra vastitati congaudentes. Infra 14 cap. In anno quo mortuus est rex Achaz, etc. Prima in duas. In prima contra Assyrios captivantes decem tribus, et affligentes duas; in secunda contra Babylonios captivantes duas. Cap. 15: Onus Babylonis etc. Prima in duas. In prima comminatur hostium destructionem; in secunda promittit populi reintegrationem. Cap. 12: Confitebor tibi, Domine. Hoc autem capitulum dividitur in duas partes. In prima comminatur contra principes duarum tribuum, qui in Assyriorum auxilio confidebant, scilicet Achaz, sub quo haec visio scripta est, ut legitur 4 Regum 17; in secunda contra ipsos Assyrios, ibi, Vae Assur etc. Tamen aliiqui incipiunt ibi 10 caput; et tunc esset faciliior, quia sic haec pars esset incondivisa praecedenti. Prima dividitur in duas. In prima ponitur comminatio; in secunda ostenditur ulterioris poenae praeparatio, ibi, Super omnibus his non est aversus furor ejus, Prima in duas. In prima arguit culpam; in secunda comminatur poenam, ibi, Quid facietis in die visitationis? Culpam primum arguit quantum ad duo; scilicet quantum ad perversam legislationem, Vae qui condunt leges iniquas, secundum quod lex firmatur Principis edicto; et scribentes, secundum quod firmatur scripto. Rom. 10: « Ignorantia tes enim Dei justitiam, et suam quaerentes statuere, justitiae Dei non sunt subjecti. » Quid facietis? Hic comminatur poenam. Et primo aufert evasionis remedium; et hoc triplex: confidentiae secundum propriam potentiam: Quid facietis in die visitationis, et calamitatis de longe venientis? quantum ad praemunitionem hostium, vel quantum ad praedictionem prophetarum.
10:3
Oseae 9: « Quid facietis in die solennis, in die festivitatis Domini? » Nahum 4: « Ante faciem indignationis ejus quis stabit? » Secundo quantum ad potentiam amicitiarum: Ad cujus confugietis auxilium? Job 6: « Ecce non est auxilium in me, et necessarii quoque mei recesserunt a me. » Tertio quantum ad divitiarum gloriam: Et ubi derelinquetis gloriam vestram? quasi dicat, quae vobis non proderit.
10:4
Sapien. 5: « Quid nobis profuit superbia, aut quid divitiarum jactantia contulit nobis? » Secundo exprimit poenae modum: et primo captivitatis: Ne incurvemini. Supra 2: « Et incurvabitur sublimitas hominum, et humiliabitur altitudo viro rum. » Secundo interfectionis: Et cum interfectoris cadatis Ezech. 32: « Omnes hi interfeci ruentes gladio. » Super omnibus his non est aversus furor ejus. Hic ponitur ulterioris poenae praeparatio. Ut supra exponatur. Vae Assur. In parte ista comminatur contra ipsos Assyrios. Et dividitur in duas partes. In prima ponitur hostium opprimen tum comminatio; in secunda populi oppressi confortatio, ibi, Propter hoc dicit. Prima in tres. In prima arguit culpam; in secunda comminatur poenam, ibi, Propter hoc mittet dominator Dominus exercituum in pinguibns ejus tenuitatem; in tertia ostendit poenae affectum, ibi, Et erit terrore profugus. Culpa autem consistit in transgressione praecepti, vel abusu auctoritatis: unde dividitur prima pars in tres. In prima ponitur auctoritatis commissio; in secunda auctoritatis abusio, ibi, Ipse autem non sic arbitrabitur; in tertia abutentis elatio, ibi, Et erit cum impleverit Dominus cuncta opera sua in monte Sion, et in Jerusalem. Circa primum tria facit. Primo committitur flagellandi officium; secundo designat flagellis dignum, ibi, Ad gentem fallacem mitam eum; tertio imponit flagellandi modum, ibi, Ut auferat spolia, et diripiat praedam. Circa primum tria designat.
10:5
Primo flagellantem: Vae, tibi imminet, Assur, qui es virga furoris mei: flagellandi potestatem, Baculus, per quem ego flagello, in manu ejus, idest in potestate, idest in executione; et flagellationem: Indignatio mea, completur per eos. Infra 14: « Contrivit Dominus baculum impiorum; virgam dominantium caedentem populos in indignatione. » Ad gentem fallacem mitam eum. Hic describit flagellis dignum, et quantum ad culpam: Ad gentem fallacem, quia non servat promissum: Exod. 19: « Caecta quae locutus est Dominus faciemus: » et quantum ad sententiam, Populum furoris, idest quem jam judicat puniendum, mitam, insprabo vos esse puniendos. 4 Reg. 18: « Dominus dixit mihi: Ascende ad terram hane, et demoliere eam. » Ad, idest contra.
10:6
Ut auferat spolia, et diripiat praedam. Hic ponit flagellationis modum quantum ad detractionem rerum. Auferat spolia, quantum a detentionem; diripiat, quantum ad hominum oppressionem: ponat quasi lutum, prae vilitate. Ps. 17: « Ut lutum platerum delebo eos. » Ipse autem non sic arbitrabitur. Hic ponitur abusus potestatis concessae, inquantum excessit fines mandati; et primo ponitur ejus propositum; secundo ponitur propositi motivum, ibi, Dicet enim: Numquid non principes mei simul reges sunt? Circa primum duo facit. Primo dimitit praefixam mensuram quantum ad rationis judicium, Non sic arbitrabitur, et quantum ad cordis propositum, Non ita aestimabit, hoc est taxabit poenam.
10:7
Secundo adauget poenam et quantum ad modum, Ad conterendum, hoc est omnia disperdendum; et quantum ad numerum, Gentium non paucarum, immo plurium, non solum ad illos ad quos mittebatur.
10:9
Habae. 1: « Ipse de Regibus triumphabit, et tyranni ridiculi ejus erunt. » Item 2: « Cogitasti confusionem domui tuae, concidisti populos multos, et peccavit anima tua. » Dicit enim: Numquid non principes mei simul reges sunt? Hic ponitur motivus: et primo assuinit; secundo concludit, ibi, Sic faciam Jerusalem, et simularis ejus. Circa primum primo assumit servitutem Regum: Numquid non Reges simul et principes mei sunt? Habae. 1: « Ipse de regibus trium- phabit, et tyranni ridiculi ejus erunt. » Secundo subjugationem civitatum: Numquid non ut Charcamis sic Calamo, et ut Arphat sic Emah? Infra 57: Vere enim, Domine, desertes fecerunt reges Assyriorum terras et regiones earum.
10:10
Tertio destructionem idolorum: Quomodo invenit manus mea regna idoli! admirative; quasi dicat: Quomo- do fuit hoc quod dii illi non restiterunt mihi! 4 Reg. 19: « Quinam illi sunt in universis diis ter- rarum, qui eruerrunt regionem suam de manu mea, ut possit Deus crucere Jerusalem de manu mea? » Sic faciam Jerusalem, et simularis suis.
10:11
Hic concludit primo a gentibus ad totum populum Israel: Sic et simulara eorum de Jerusalem et de Samaria: secundo ex decem tribubus ad duas; Numquid non sicut feci Samariae et idolis ejus, sic faciam Jerusalem, et simularis ejus? De Samaria verum dixit, quia colebant idola: sed de Jerusalem abstulerat Ezechieas: 4 Reg. 18. Et forte aliqua remanserunt occulte, quae invenit in parte civita- tis, quae tradidit ei Sabin scriba. Vel vocat simu- lacra arcam, et ea quae erant in ornatum templi.
10:12
Et erit cum impleverit Dominus cuncta opera sua in monte Sion. Hic arguit ejus superbiam: et pri- mo ponitur superba gloriatio; secundo gloriandi occasio, ibi, Dixit enim: In fortitudine manus meae feci, et in sapientia mea intellexi; tertio gloriantis increpatio, ibi, Numquid gloribitur securis contra eum qui secat in ea? Dicit ergo: Et erit cum im- pleverit Dominus cuncta opera sua, poenas scili- cet, quibus vult corrigere, Magnifici cordis, quan- tum ad praesumptionem de faciendis. Et super gloriam, quantum ad elationem de factis. Supra 2: « Oculi sublimes hominis humiliati sunt. » Exiit en:m: In for-tudine etc. Hic ponit gloriae occa- sionem ex magnis quae fecerat: et primo quantum ad facientis conditionem; secundo quantum ad fa- cti magnitudinem, ibi, Et abstuli terminos populo- rum; tertio quantum ad faciendi facilitatem, ibi, Et invenit quasi nidum manus mea fortitudinem populorum. Facientis conditionem ostendit quantum ad potentiam bellorum, In fortitudine, quantum ad sapientiam consiliorum, Et in sapientia. Deut. 52: « Sed propter iram inimicorum distuli, ne forte superbirent hostes eorum, et dicerent: Manus nostra excelsa, et non Dominus fecit haec omnia. » Facti autem magnitudo pensatur ex tribus.
10:13
Ex multitudine regnorum: unde dicit, Et abstuli terminos. Loquitur ad similitudinem ejus qui acquirat multos agros. qui aufert termines quibus diversorum possessiones divi-
debantur. Quantum ad spoliationem principum, Et præcipes eorum deprædatus sum. Quantum ad subju- gationem regum. Et detraxi quasi potens in sublimi, scilicet in solio Regni, residentes. Dan. 5: « Quos volebat exaltabat, et quos volebat humiliabat. » Facilitas autem faciendi determinatur quantum ad tria. Quantum ad plenariam subjectionem: Et invenit, quasi nidum, etc. qui est in potestate inven- nientis. Infra 16: Et erit sicut avis fugiens, et pul- li de nido avolantes.
10:14
Quantum ad facilem destruc- tionem, Et sicut colliguntur ova quae derelicta sunt, sic universam terram ego congregabo; ita de facili, Habae. 2: « Et congregabit ad se omnes gentes, et coacervabit ad se omnes populos. » Quantum ad sublatam omnem contradictionem: Et non fuit qui moveret pennam, idest manum: pen- na enim avis se defendit, et aperiret os, ad contradicendum, et ganniret: quod est vulpium vel avium ad plangendum. Ezech. 24: « Fili hominis, « ecce ego tollo a te desiderabile oculorum tuorum « in plagâ; et non planges, neque plorabis, neque « fluent lacrymae tuae. » Numquid gloriabitur se- curis contra eum qui secat in ea? Hic ponitur gloriantis increpatio; quia etiam est sicut instru- mentum. quod non potest operari, nisi motu arti- ficis. Securus, ad mactandum malos.
10:15
Exaltabitur serra, ad discernendum bonos a malis. Virga, ad corrigendum. Baculus, ad sustentandum correctos. Job 15: « Quid tumet contra Dominum spiritus tuus, ut proferas de ore tuo hujuscemodi ser- mones? » Propter hoc immitet dominator Do- minus exercitum in pinguibus ejus tenuitatem. Hic comminatur poenam: et circa hoc tria facit. Pri- mo comminatur poenae judicium; secundo determinat poenae modum, ibi, Et subtus gloriae; tertio poenae effectum, ibi, Et erit terrore profugus: in pinguibus, potentibus et divitibus.
10:16
Infra 25: « Et faciet Dominus « exercitum omnibus populis in monte hoc convivium « pinguium. » Et subtus gloriae ejus succensa ardebit quasi combustio ignis. Hic determinatur poenae modus, qui fuit per combustionem; et ponuntur tria. Primo poenae species, Gloriam ejus, idest multitudo exerci- tus; Subtus, idest sub vestibus, quia vestimentis illaecis corpora cremata sunt. Supra 1: Et erit fortitudo ve- stra ut favilla stupae, et opus vestrum quasi scin- tilla. Secundo poenam inferens, Sanctus Israel, Deus, vel Angelus Michael, cui commissus fuit ille populus. Dan. 10: « Ecce Michael unus ex principibus primis « venit in adjutorium meum. » In ignem, quia per ignem punit eos.
10:18
Soph. 1: « In igne zeli ejus « devorabitur omnis terra, quia consummationem « cum festinatione faciet cunctis habitantibus ter- ram. » Tertio poenam patiens; et quantum ad minores, Spina et vepres, quae non multum cre- scent; et gloria saltus ejus, quantum ad magnos, quos propter dignitatem comparat altis arbori- bus: et Carmeli ejus ab anima usque ad carnem consumetur: quia et in anima et in corpore mor- tui sunt. Supra 9: « Succensa est quasi ignis im- pietas, veprem et spinam vorabit; et succende- tur in deasitate saltus, et convolvetur in super- bia fumi. » Et erit terrore profugus. Hic ponitur poenae effectus.
10:19
Et primo in hostibus quantum ad fugam, Et erit terrore profugus; quantum ad paucitatem, Et reliquiae ligni, quia ad litteram Senacherib cum paucis fuit, 5 cum 10. Secundo effectum in populo. Et erit, quantum ad tria in quibus offendebarit: scilicet in confidentia gentium.
10:20
Super eo qui percutit eos, quia illi a quibus auxilium petebant, quandoque etiam affligebant eos. Qui fugerint, vel ad Ezechiam, vel ad alias gentes. Ezech. 29: « Innitentibus eis. » Secundo quantum ad cultum idolorum, et quantum ad modum, quia in veritate reliquia; contra id quod dicitur 5 Reg. 18: « Usquequo claudicatis in duas partes? Si Dominus est Deus, sequimini eum; si autem Baal, sequimini illum. » Et quantum ad conversos, Reliquiae Jacob, qui relinquantur ab Assyriis. Et confirmat promissionem: Si enim fuerit populus tuus, Israel, quasi arena maris, rel quia convertentur ex eo. Gen. 22: « Multiplicabo semen tuum sicut stellas caeli, et velut arenam quae est in litore maris. » Tertio quantum ad justitiam operum.
10:22
Et primo ponit promissionem: Consummatio abbreviata, idest destructio in brevi facta in exercitu Senacherib, inundabit justitiam, idest faciet inundare justitiam in populo. Infra 26: Misereamur impio, et non discent justitiam. In terra sanctorum ini-qua gessit.
10:23
Secundo ponit confirmationem: Consummationem enim, et abbreviationem Domini Deus exerceritum faciet in medio omnis terrae. Nahum 1: « In diluvio praetereunte consummationem faciet loci ejus. » In medio terrae, idest in Jerusalem, quae est in mediullio terrae. Ezech. 5: « Ista est Jerusalem; in medio gentium posui eam, et in circuitu ejus terras. » Apostolus ad Rom. 9, exponit de reliquiis salvandorum. Et verbum abbreviatum, secundum Septuaginta, est verbum Evangelii. Matth. 22: « In his duobus mandatis universa lex pendet et prophetae. » Vel verbum incarnatum: Propter hoc haec dicit Dominus. Hic ponitur populi confortatio: et circa hoc duo facit.
10:24
Primo ponit confrontationem, Noli timere. Infra 41: Noli timere, vernis Jacob, qui mortui esis ex Israel. Secundo exponit evasionem: et primo, in generali; secundo in speciali, ibi, Veniet in Ajath, etc. Circa primum tria facit. Primo ponitur afflictio. In virga, idest in afflictione obsessionis et depredationis, et baculum, confringentem, in via Aegypti: quia audiens quod rex Ethiopiae esset egressus de terra sua (ut legitur 4 Reg. 19), dimisit terram, et in reditu destruxit civitates quas invenit veniens per Aegypti viam. Jer. 48: « Quomodo confrecta est virga fortis, baculus gloriosus? » Secundo affligentum destructio: Adhuc enim paululum, respectu illius temporis in quo affliget.
10:25
10:26
Et levabit eam, contra te, primo in via Aegypti: quia in Aegyptiis confidebas. Tertio ponitur consequens liberatio: et primo liberatio: Auferetur onus. Jer. 50: « In die illa conteram jugum ejus de collo tuo, et vincula ejus disrum-
10:27
pam. » Secundo liberationis ratio, A facie olei, divinae misericordiae. Supra 1: « Vultus et livor et plaga tumens non est circumligata, neque curata medicamine, neque fota oleo. » Veniet in Ajath etc. Hic describitur in speciali: et primo ponitur oppressio, numerans civitates per quas transitivit veniens de Aegypto in Jerusalem.
10:28
Veniet de Aegypto, in Ajath, apud Machmas, transibit, commendabit casa sua, dimit-tet partem supellectilis suae, ut expeditus veniat. Transierunt cursim, non impedii propter resistentiam illarum civitatum.
10:29
Gabaa sedes nostra. Vox exercitus, qui ibi quievit. Obstupuit Rama, idest timuit, quia vicinia erat, Gabaa Saulis, civitas regalis tempore Saulis. Hinni, more equorum.
10:30
Attende Laisa, quomodo possis fugere, et similiter tu, paupercula Anaoth, quia parva villa erat. Medemna migravi; fugit, et similiter habitatores Gabin. Vox Senacherib ad exercitum: Confortamini.
10:32
Adhuc dies est, ut in Nobe steiur: villa est prope Jerusalem, quasi dicat: Adhuc est tantum de die quod possumus illie figere tentoria; quia divinatum erat ei quod si illa die illac applicaret, vinceret. Vel, o habitatores Gabin confortamini, quia hostes prope sunt. Agitabi, ad modum comminantis. Infra 37: Ad Sanctum Israel. In manu servorum tuorum exprobrasti Domino. Secundo hostium destructio, Ecce dominatur. Et primo facilitas ex parte punitientis, Congringent: ad similitudinem facti Gedeonis, Judicum 7. Secundo universalitas ex parte punitorum: Excelsi, quantum ad fortes corpore; sublimes, quantum ad principes; condensa saltus, quantum ad multitudinem populi, idest Fructus, quae faciunt sylvam spissam, et Libanum, ipse Senacherib, qui interfectus fuit a filiis suis: infra 27.
10:33
Mystice Glossa: « Confringet lagunculam, in passionem Christi. »
10:1
v. 4 « Vae qui condunt leges iniquas et scribentes iniustitiam scripserunt,
10:2
v. 2 ut opprimerent in iudicio paupraeda eorum et pupillos diriperent » ; — hanc iniquitatis enormitatem jam graviter effert vates exclamatione vae gradationem exprimente. Pessimam delineat iniustitiam, illam scil. quae forma legali, legibus utcumque demum latis exercetur, specie igitur iuris ac iustitiae et recti ordinis fallaciter induitur, de qua quam maxime valet : vae qui dicitis malum bonum (9, 20). Hebr. sedulo scribentes molestiam sedulo scribunt (222 scil. in forma piel h. 1. tantum) i. e. talia quibus alios oppressionibus et iniuriis vexant ope legum. Ex qua accusatione conclude inter alia, quantopere scriptio in usu fuerit ; ridiculi igitur sunt qui leges caerimoniarum, rituum, iura sacerdotum et levitarum, usus sacros solum Ezechielis vel Esdrae temporibus demum scripto esse consignata nobis obtrudere volunt. Quis id crediderit, dum vatem audit conquerentem de mala scribendi sedulitate, ut aliorum agros, domos, pecunias sibi forma legali et iudiciali arripiant? vel ex hebr. : wt repellant pauperes a iudicio (a foro, ne ius suum prosequantur vel obtineant), wt rapiant ius afflictorum populi mei. Maior gradus eo habetur quod miseris et afflictis addunt afflictionem, quod viduas et pupillos, miserorum miserrimum genus quod omnium miserationem et opem iure quodam nativo sibi vindicat, ferociter ac crudeliter spoliant et tamquam praedam obviam ac facilem agunt. Cum Deus dicat populi mei, paterna ostendit viscera populi sui afflictione commota, sed etiam accusationem auget, quia illi populum Deo sacrum, cives suos sacra quadam theocratiae unione coniunctos sibi ac cognatos adeo opprimunt et abiiciunt. Tali appellatione populum iudaicum potissimum designari (cf. 3, 14. 13) probabile est: unde sermo ad Iudaeos deflectere videtur, quorum iudices eorundem Quare multis titulis merito sequitur castigatio
10:3
v. 3 « quid facietis in die visitationis et calamitatis de longe venientis? ad, cuius confugietis auaxilium? et ubi derelinquetis gloriam vestram?
10:4
v. 4 ne incurvemini sub vinculo et cum interfectis cadatis » ; — quam impotes sint omnisque auxilii expertes, interrogationibus positis describitur. Diem visitationis vel vindictae divinae et diem vastationis quae e regione longinqua veniet, invasionem vocat Assyriorum, qua demum regnum israeliticum periit (cf. 8, 1). Qui si ingruerint, ubi relinquetis gloriam vestram? i. e. ubi opes, divitias quibus nunc gloriantes confiditis (9, 10) abscondetis vel quomodo. servare poteritis? nihil vobis proderunt, captivitatem, vincula, mortem ignominiosam a vobis non avertent. In hebr. ! explica : nihil relinquitur, nisi ut curvemini sub captivis et sub interfectis cadatis i. e. inter ipsos captivos ultimum locum curvati occupare cogentur vel itineris molestiis fatigati vel in carceribus inter captivorum pedes abiecti et provoluti; inter cadavera ruent iisque operientur, id quod pariter vel de transportatione in alienam regionem intellige vel de squalore et foetore carcerum. Republica destructa summam eis praedicit miseriam et abiectionem ; ita Deus « superbiam et magnitudinem cordis » (9, 9) et animorum contumaciam puniet et franget. Etiam hac castigatione quae videri poterat calamitas extrema Dei vindicta nondum quiescit « super omnibus his mon est aversus furor eius, sed. adhuc manus eius extenta » ; — idque duplici modo : super eos qui superstites in captivitatem abducuntur ; cf. Ez. 5, 12 seq. Deus enim minatur se etiam post eos qui in omnem ventum dispergentur evaginaturum esse gladium i. e. eos quoque ulterioribus poenis esse visitaturum; dein furor eius nondum quiescit, quia regno israelitico destructo hostes eosdem Assyrios ut vindictae suae ministros mittit in Iudaeam et ità manum suam ultricem levat ad regnum iudaicum percutiendum. Ita transitus fit ad sequentia eodem modo, quo supra flumen Assur (8, "1. 8) inundatione et vastatione Israel facta ad Iudam transiens et Iudam impactus dicitur venire usque ad Iudam et tangere portam Ierusalem.
10:5
v. 5 « Vae Assur, virga furoris mei et. baculus ipse est, in manu eorum. indignatio mea » ; — bene advertit Sanct. : « nota quam humaniter temperatae sint istae minae ; nam cum de afflictione Iudaeorum dicendum aliquid sit per Assyrios, ne statim grave aut diuturnum malum horrerent, prius incipita vae in Assyrios quam a vae in Iudaeos ». Sed Sion in iudicio redimetur. Quare Assur in manu Dei est virga et baculus, quo flagellet Iudaeos ;: id quo Assyrii redduntur Iudaeis superiores et potentes ad cladem multiplicem infligendam est indignatio mea in manu eorum i. e. quia Deus suam iram et vindictam eis commisit, eam in eorum manibus repositam voluit. En qua ratione sacer vates de vastissimo et potentissimo imperio iudicet, non causis humanis viribusque bella cladesque attribuens, sed ex Dei nutu norma theocratica cuncta perpendens. In quam rem bene notat S. Thom. appellatione ista Assyriorum poni auctoritatis commissionem et. flagellandi officium designari, et S. Basil. : « estis instrumentum quo poenae infliguntur ; non agitis vestra virtute, sed vi et opera eius qui vos movet inducimini adversum eos qui digni sunt qui conterantur ». Vae populo Dei praedictum (v. 1) iam in Assyrios devolvitur. — Textus hebr. eodem modo quo vulg. concipi potest ; ita quoque apud LXX ; Syrus membrum alterum reddit : et baculus est plagae meae in manu eorum ; alii vertunt : et baculus qui in manu eorum est, est (baculus) indignationis meae (cf. Mald. Malv. Ges. Ros. de Wette, Umbreit) vel: baculus in manu eorum est indignatio mea (Drechsl. Net. RoAl.) vel (quod difficilius verbis et collocationi aptatur) : Assur virga furoris et baculus indignationis meae, ipse est in eorum manu (Kn.). Iam declaratur quis sit flagellis dignus et qui flagellandi modus a Deo Assyriis imponatur (S. Thom.)
Denuntiatio poenae ab Assyriis infligendae statim ita instituitur, ut appareat propter Emmanuelem terram Emmanuelis non posse penitus vastari ab hostibus, veríám — hostibus qui terram. Emmanuelis aggresi sint conatum istum demum perniciei fore. Quare in ipsa iudicii in Iudaeos devolvendi adumbratione ab eo incipit vates, ut exsecutoribus divinae castigationis castigationem graviorem annuntiet. Unde ad quem tandem exitum res perventurae sint, simul cum calamitate ad piorum solatium praedicit. Ita
Deus Assyrios mittet suae vindictae administros ; illi autem in eo munere sibi a Deo demandato efferuntur maxima superbia, elatione, contemptu et blasphemia adversus Deum ; quare Sanctus Israel arrogantiam Assyriorum confringet subito, inexspectato ; populus vero electus calamitate assyriaca ad Deum salvatorem plena fide mentes animosque convertet. — In hac parte Assyriorum potentia et superbia, impetus hostiles, clades demum ac ruina repentina, quam Sennacherib cum exercitu suo est expertus (cf. Is. 31, 36. 4 Reg. 19, 33) praeclaris dicendi lumi- 1. Servatis consonantibus legit de Lagarde "vox nn ny35 'm5a i. e. Deltis cadit, fractus nibus illustrantur : Assyrii loquentes inducuntur bis (v. 8 seq. v. 13 seq.); magnifica descriptione proponitur, quomodo omni obstaculo perrupto per avia et devia cursu praecipiti ruentes ad urbem sanctam prosternendam festinent (v. 28 seq.) — at a Dei maiestatis nutu subito re infecta corruant. Quare hoc caput sublimi suo dicendi genere inter reliqua eminet.
10:6
v. 6 « ad gentem fallacem mittam eum et contra populum furoris mei mandabo illi, ut auferat spolia et. diripiat praedam et ponat illum in conculcationem | quasi lutum platearum »; — gens fallax est, « quae inter me semper et. idola claudicavit, quae praecepta mea se facturam esse mentita est » (S. lHier.); hebr. 52r vide 9, 171 gens scil. impia, facinorosa, in quam furorem suum effundere et quam duriter tractare decreverit (For.); modus et mensura castigationis est, ut opes et divitiae auferantur (cf. 8, 4) et populus humilietur omni fastu et pompis penitus ablatis et deletis et iugum durum oppressionis ac servitutis subeat. In conculcatione enim et contemptus et dura oppressio et maxima humiliatio exprimitur. Atque ad id efficiendum Deus mittit Assyrios, id eis tamquam munus peragendum demandat. Vide quomodo Deus secundum providentiae suae consilia regum nationumque viribus ac facinoribus utatur ad eum demum finem ac terminum quem ipse sibi praefixerit! Propheta Dei in specula Dei quasi positus res gestas regum ac gentium quomodo insciis auctoribus inserviant divino nutui considerat nosque docet, in populorum historia variisque fatis unum illud exquirere et agnoscere. divinae gubernationis consilium quo omnia ad regnum Dei praeparandum et promovendum referuntur. Assur autem in huius mandati exsecutione limites excedit superbia elatus et ita sui ipsius ruinae causam adducit ; v..'| « ipse autem non sic arbitrabitur et cor eius non. ita. existimabit, sed ad. conterendum erit cor eius et ad, internecionem. gentium non. paucarum »; — « ponitur abusio potestatis concessae, in quantum excessit fines mandati » (S: Thom.); Assur enim non solum punire et opprimere vult, verum delere, exscindere gentes non paucas. Exscinditur populus qua populus, sirepublica destructa mores patrii, consuetudines avitae abolentur; idque eo magis quando populus e suis sedibus avulsus inter alienigenas dispergitur et alienigenarum vivendi ritum, cultum, liaguam amplectitur. fam Assyrios ea ratione internecioni gentium studuisse certum est. Bellis enim ferociter gestis qui caedibus superstites erant in alienas regiones abducebantur et inter alias nationes dispersi miseram trahebant servitutem; ita autem natio quaevis a solo patrio avulsa, inter se separata, cum aliis commista sua peculiari indole spoliata necessario exscindt debebat. Hoc modo Assyrii simul singularum gentium ad resistendum vires frangebant impediebantque quominus qui sanguine, moribus, legibus inter se essent cognati, communi conspiratione inita iugum excutere assyriacum conarentur. — De Assyriorum in bellis gérendis crudelitate etc. vide quae ad Nah. 3, 4 adnotavi. Cur autem Assur speret se facili negotio etiam regnum theocraticum posse evertere et funditus delere et abolere, ratio affertur ex insigni Assyriorum potentia et variis expeditionibus bellicis et expugnationibus feliciter factis
10:8
v. 8 « dicet enim :
10:9
v. 9 numquid non principes mei simul reges sunt? numquid non. ut Charcamis sic. Calano? et ut Arphad. sic Emath? numquid non ut Damascus sic Samaria »? — assyriaci regni potentia et splendor declaratur, quod duces sunt simul reges i. e. principes eius et satrapae singuli ita opibus et potestate pollent et tam amplae imperant ditioni, ut aliarum nationum regibus facile aequiparentur ; id indicatur a Rabsace dicente : quomodo potestis resistere ante unum satrapam de servis domini mei minimis (4 Reg. 18, 24; cf. Mald. Mar. Malv.)? vel : omnes proceres qui mihi famulantur reges quoque sunt, ut merito rex regum dici possim (Osor. Malv. For. Men. Sanct. Tir. Calm.), sunt reges vel quia regio titulo ornati sunt vel quia inter eos adsunt reges nationum subiectarum (cf. 4 Reg. 25, 28; Troch. Rohl.). Regum enim servitute splendor aulae regiae Assyriorum augebatur, et si provinciarum praesides regio titulo extollebantur, eo maiore dignitate et auctoritate splendebat ipse rex regum. Unde rex Assur salutari solebat « rex magnus » (Is. 36, 4) et « rex regum » (cf. Ez. 26, '1. Dan. 2, 31); similiter Tyrus vocatur Is. 23,8 n?"zy*nlargiens coronas i. e. reges faciens et instituens. — Haec potestas ulterius effertur enumeratione facinorum praeclare gestorum. Forma interrogationis superbiam et insolentiam bene denotat simulque confidentiam illam et praesumptionem exprimit, qua nihil posse suae potestati resistere Assyrii sibi persuadebant se iactantes invictos atque invincibiles. Unde prout est militis gloriabundi, quot urbesregnaque prostraverint et quam facile multis declamant id maxime efferentes omnes illas ditiones aeque impotentes fuisse quae Assyriis obsisterent. Charcamis, assyriace Gargamis, ex iis quae inscriptionibus cuneiformibus referuntur de urbis situ, iam non potest censeri (id quod nominis similitudine quam maxime suaderi videtur) eadem urbs ac Circesium (Circessum, Cercussium) ; iis enim docemur Charcamis (Karkemisch) urbem esse in dextera Euphratis ripa sitam, caput terrae Chatti, septemtrionem versus a fluvio Sadschur (cf. Delitzsch, Wo lag das Paradies ? p. 963) ; quare recentiores urbem ibi fuisse censent, ubi hodie ruinae ac reliquiae Dschirbas visuntur (ita g. Smith, Sayce; ef. Scholz, Comment. zum Buche d. Proph. lerem. p. 490; Delitzsch l. c.). Hanc urbem ab Assyriis expugnatam esse idem dicit ac regnum Chatti ab eis esse subiectum. — Calano, hebr. Calno, videtur idem esse quod assyriacum Kulunu (ef. Delitzsch l. c. p. 225) vel Kullani quae urbs a Theglathphalasar expugnata fuit anno 738, in qua expeditione etiam terra Hamath subiecta fuit (cf. Vigourouz l. c. IV p. 107; Hommel, die semit. Voelker I p. 463). Arphad, Arpad assyriace Arpadda, urbs Syriae, cuius nomen adhuc servatur in Tell Erfád, colle ruinarum qui 120 stadiis septemtrionem versus distat ab Aleppo et 60 stadiis meridiem. versus ab Azaz (cf. Delitzsch l. c. p. 215; Riehm, Handwoerterb. p. 87 ; Riess, bibl. Geogr. s. v.). Uti hic, ita saepe iungitur cum Emath, Hamath (4 Reg. 18, 34 ; 19, 43. Is. 36, 19; 37, 13. Ier. 49, 23), quae urbs ad radices montis Hermon sita et ad Orontem fluvium postmodum a tempore imperii macedonici apud Graecos Epiphania vocabatur. Ex iis quae Delitzsch l. c. p. 2'1'1 ex inscriptionibus cuneiformibus affert Hamath erat caput regni quod regionem montanam totam usque ad mare mediterraneum comprehendebat. — Cum Damasci et Samariae simul cum aliis mentio fiat talis, ut eas quoque urbes ab Assyriis esse expugnatas appareat, oraculum hoc eo tempore conceptum est, quo eventus 4 Reg. 15, 99; 16, 9 saltem partim iam completi erant vel urbes istae iam aliquas clades ab Assyriis tulerant, ita ut iuremerito inter urbes devietas enumerari potuerint. Sed nullo pacto opus est propter v. 9. 41 oraculum hoca reliquo corpore seiunctum ad tempus referre post regnum israeliticum deletum et ad regnum Ezechiae regis, uti Naeg. vult. Ad eiusmodi gloriationem plane sufficit, ut regnum israeliticum una alterave clade sit affectum ab Assyriis. Id autem etiam ante eventus illos 4 Reg. 15, 29 relatos saepius iam accidisse notum est ex inscriptionibus cuneiformibus ; iam Salmanassar Il sexto regni sui anno victoriam reportavit de duodecim regibus foederatis, inter quos recensentur reges Damasci, Israel, Hamath ; uti ab eo Achab rex est devictus, ita tributa quoque exegit ab Iehu; etiam regi Rammannirar Samaria tributa solvit (cf. quae adnotavi in Comment. in Proph. min. I p. 362. 365) ; postmodum Menahem regi Assyriorum Phul mille solvit talenta argenti (4 Reg. 15, 19). Unde certissime etiam ante regni israelitici dissolutionem gloriatio illa de Samaria fieri potuit. Ex fontibus assyriacis discimus Theglathphalasar an. 749-144 et iterum 140 bellum intulisse urbi Arphad; ex eodem tempore quaedam Hamathensium seditio refertur (cf. Schrader, Keilinschr. und Geschichtsforschung p. 402). Unde ratio fortasse peti potest, cur de his urbibus mentio iniiciatur. Et cum Assyrii saepe cum Hethim (Chatti) bella gererent, non necessario de expugnatione Charcamis a Sargon 117 a. Chr. facta cogitandum est '. à Hac enumeratione et consideratione praemissa Assur confidit fore, ut Ierusalem quoque nullo modo possit resistere; idque alio modo ex eo deducit quia iam regna subiecerit quibus plura numina tutelaria praesedissent. Et ita quidem ex textu hebr. :
10:10
v. 10. quemadmodum | invenit manus mea regna idoli — et sculptilia eorum plura (praestantiora) erant quam Ierusalem et Samariae — v. 44 nonne quemadmodum feci Samariae et diis eius, ita faciam Ierusalem et idolis eius ? ita hebr. explicant For. Mald. Malv. III et IV et recentiores. Nam regna iam subiecta, utpote maiora quam regnum iudaicum, etiam numinibus praestantioribus protegebantur; ex gentilium enim opinione populus eiusque numen arcte inter se uniuntur, ita ut ex populi gloria, opibus, dominatione simul gloria et potestas numinis cognoscatur; quare si populus vincitur, in captivitatem abducitur, numen eius praecipuum vinci et captivum duci perhibetur (cf. quae notavi ad Am. 4, 13. Hab. 1, 16. Nah. 4, 14. Zach. 9, 8). Duplici igitur ratione ex textu hebr. Assur se confortat et bono animo se esse iubet : vicit regna maiora, ergo numina ope sui dei prostravit potentiora quam numen Ierusalem ex regni ambitu censendum sit, et iam gentem cognatam Iudaeis, proinde et numen iudaico cognatum devicit. Cur propheta Assyrios nobis exhibet adeo secum meditantes et rationem perpendentes, quare spes sit urbis Ierusalem vincendae, et eiusmodi considerationibus se ipsos erigentes et confortantes ? Vix alia suberit ratio quam ut indicet propheta, Assyrios, quemadmodum olim Aegyptios, Edomitas, Moabitas, habitatores Charnaan, Philisthiim etc. (cf. Ex. 44, 95; 15, 14. 43. Ios. 2, 9 etc.), ex variis rerum eventibus iam didicisse Deum Iudaeorum non eodem plane censu cum idolis haberi posse ; ergo sacri aliquid horroris eos expertos esse, quem timorem ut hac longiore enumeratione hisque ratiociniis sibi ipsi dispellerent plane est ad indolem naturamque occulti timoris et suspicionis factum. Pro piis autem et fidelibus inter Iudaeos in hac aequiparatione qua Assyrii lahve Deum exercituum eodem ordine cum idolis. collocant, quam maximum adest documentum Deum cuius gloria iam unice agatur, talem blasphemiam esse ulturum neque permissurum, ut Deus vivus ac verus idolis comparetur. — Textus lat. sensu non multum differt v. 40 « quomodo invenit manus mea. regna idoli, sic et simulacra eorum de lerusalem et de Samaria;
10:11
v. 44 numquid non sicut feci Samariae et idolis eius, sic faciam Ierusalem et simulacris eius » ? — in v. 10 S. Hier. praepositionem v2 non notione comparationis, sed notione de accepit; inde totum discrimen sensus enatum est. In textu lat. nova quoque expeditio contra Samariam prospicitur; id quod temporis conditioni prorsus congruit; vide quae ad v. 9 dicta ! sunt; in v.11 clades solum eousque Samariae inflictae respiciuntur, quas satis superque ex 4 Reg. 15, 29 colligitur accidisse saepius. Ita quidem Assur proponit ; at aliter Deus disponit; unde
10:12
v. 129 « et erit cum impleverit Dominus cuncta opera sua in monte Sion et in Terusalem, visitabo super fructum magnifici cordis regis Assur et super gloriam altitudinis oculorum eius » ; — iam explicatur quid sit virga furoris etc. v. 5; Deus utitur Assur ad populum suum corripiendum et ope castigationis emendandum ; quo facto virgam ipsam qua percussit abiiciet ac confringet. Opus Dei et fructus quem Deus colligere vult est, ut impii puniantur, rex et populus propter foedus antitheocraticum et fidei atque fiduciae in Deum defectum ab ipso illo a quo opem sperabant affligantur, ut pii rebus adversis erudiantur et in Sion, in arce regia et familia regis et inter incolas urbis religio et pietas instauretur (cf. Osor. ; vide 1, 27; 1, 4. 41; 8, 13 seq.). Haec autem obtenta sunt Ezechia rege, cum Sennacherib urbem Ierusalem in extremas redigeret angustias. Ibi foedus ab Achaz initum cum Assur est expiatum ; ibi fide et pietate Ezechiae regis impietas Achaz quasi retractata et deleta; ibi populus fideliter adhaerens regi theocratico eiusque sensus induens impiam populi olim cum rege impio societatem maioris pietatis significatione a se removit et abluit (cf. Is. 31; 4 Reg. 19). Hoc igitur opere completo Deus instrumentum afflietionis abiicit. « Sensus aut cogitatio vana ac futilis fructus sunt magnifici cordis i. e. insolentis quod prae se cetera contemnit omnia; gloria altitudinis oculorum signum est animi supra modum elati, quia in oculis qui cordis nuntii ac testes sunt, maxime exspectantur interni motus et affectiones animi ; oculi vero elati seu oculorum altitudo superbi animi comes est » (Sanct. For.). Sensus igitur mentis declaratur et externa superbiae ostentatio, elatum supercilium (Men.). Quae hoc versu dicuntur, subsequentibus magis explicantur ; et primo quidem elatio et superbia Assur denuo depingitur (v. 13.414), dein quomodo Deus stultam illam arrogantiam (v. 15) sit visitaturus (v. 16-19). Ad talem autem elationem Assur pervenit «ex magnis quae fecerat et primo quidem quantum ad facientis conditionem, secundo quantum ad facti magnitudinem » (S. Thom.);
10:13
v. 13 «dixit enim: in fortitudine manus meae feci et in sapientia mea intellexi, et abstuli terminos populorum et principes eorum depraedatus sum et detrazi quasi potens 1n sublimi residentes » ; — duo illa in bellis efficacissima sibi attribuit : corporis fortitudinem animique robur et sapientiam; ergo corpore et menrectricem ac gübernatricem prudentiam et ita esseeffectum, ut cunctis evaderet superior. Magnitudo autem facinorum describitur ex eo quod recedere fecit fines populorum (hebr.) i. e. suum imperium ditionemque latissime extendit, aliorum populorum regna et iura abstulit omnesque suo uno arbitrio regit. Ea autem populorum subiectio maiori etiam gloriae cedit Assyriis, quia subiectorum spolia opima et thesauri in possessionem Assur cedebant et Assur in modum herois invicti non multitudinem imbellem et ignobilem devicit, verum gloriose in thronis sedentes deiecit ac deturbavit. Ita scil. omnium regnorum divitiae, splendor, gloria in uno rege congesta esse videbantur. In hebr. thesauros eorum depraedatus sum (Mald. Mar. For. Malv. et recentiores) et deieci tamquam gigas sedentes in soliis scil. regiis. Alii '2N non potentem, vel heroem, gigantem explicant sed faurum, uti vox in plurali ea notione occurrat Ps. 68, 31; 99, 13; 50, 138 (Del); ergo uf taurus deieci regnantes, idque eo. commendat Del. quod tauri effigies palatia regum assyriacorum custodire perhibetur in variis Assyriorum monumentis servatis et tauri numen in inscriptionibus ut hostium regiones perlustrans atque conculeans describatur. Sed huic explicationi obstat quod sane deieci ut taurus non per se significat : ut numen illud tauri symbolo repraesentatum, et quod cum vox "2x Hebraeis in notione potentis sit familiaris, sine ullo addito in illa acceptione. intelligi ab iis non potuit. Aliter JVaeg. : ut tauros deieci regnantes, i. e. sicuti taurusuno ictu valido prosternitur et procumbit humi bos. At nulla re talis comparatio suggeritur; immo posset quaeri an bovem occidere apte dicatur pro re factu facillima ; dein numerus singularis ab hac explanatione alienus est. Quare alii (cf. Net. Rohl.) iure in ea explicatione acquiescunt, quam secuti sunt. S. Hier. Chald. et interpretes veleres et quae usu vocis satis. commendatur; cf. lud. 5, 22. Ier. 46, 15. Lament. 1, 45. Ps. 76, 6. Adde quod vox cognata U2N Is. J, 24 et saepius de lahve dicitur. — Apud Assyrios quidem Adar deus effigie tauri alati repraesentabatur et Adar-Sandan appellatur « deus potensqui destruit hostes et fortitudinem auget », et Sanherib (Sennacherib) taurum vocat protectorem et custodem vitae ; Asarhaddon autem exoptat, « ut custos taurus, genius vigil, qui regnum meum tuetur, nomen meum honore affectum conservet » ete. ; vide plura apud P. Scholz, Goetzendienst p. 403 seq. At utut haec sint, dubito an voce '"2N commemorata haec vel similia a Iudaeis intelligi potuerint. Dum Assur res a se praeclare gestas gloriabundus memoria revolvit, magis magisque spiritus sumit audaces et insolentes aliosque quasi rem abiectissimam spernit; unde gradatio quaedam in comparationibus deprehenditur
10:14
v. 14 «et invenit quasi nidum manus mea fortitudinem populorum, et sicut colliguntur ova quae derelicta sunt, sic universam terram ego congregavi, et non fuit qui moveret pennam et aperiret os et gannire(»;—ecce quanta facilitate omnia regna a se esse subiecta Assur gloriatur : populorum copiae collectae non plus roboris opponere valebant quam avium nidus ei qui pullos capere vult, et universaregna de. lere non fuit operosius aut longiore mora indigens quam ova in nido derelicta congregare (cf. Sanct.), et tanto terrore ac stupore omnes constricti tenebantur, simulatque Assur ad expugnandum prodiisset, ut ne hiscere quidem quisquam auderet, i. e. «ut ne fletum quidem ac gemi- tum victi libere proderent » (S. Hier.), vel potius, ut Theod. habet, ut nemo resistere auderet; «solemus enim de iis qui in magnis sunt angustiis dicere : non ausus est mutire» (Theod.). Unde S. Cyr. exclamat : «o insignem superbiam, o cogitationes stultas! quasi unius passerculi ;nidus esset universa haec mundi machina, ita eam considerat, ovis relictis ab altrice ave totius terrae incolas confert, ut quasi draco invadat atque absorbeat». Neque iste loquendi modus ab Assur estalienus ; invenitur enim in cuneiformibus monumentis scriptum : sicuti nidos avium altissimos itain montibus collocaverant arces suas etc. (cf. Schrader, Keilinschriften u. A. T. ad h. 1.). At quam stulta et inanis est ea gloriatio! « hic ponitur gloriantis increpatio, quia est sicut instrumentum, quod non potest operari nisi motu artificis» (S. Thom.). Assur praevaluit, quia Dominus voluit; unde superba gloriatio iam quae risu. excipiatur dignissima est; unde
10:15
v. 45 «numquid. gloriabitur securis contra eum qui secat in ea. ? aut exaltabitur serra contra eum a quo trahitur ? quomodo si elevetur virga contra elevantem se, et exaltetur baculus qui utique lignum est» ; — in hebr. ultimum membrum maiore etiam pondere effertur : ac si agitaret (elevaret) virga eos qui eam attollunt et baculus (elevaret) non-lignum i. e. "eum qui omnino non est lignum, scil. hominem (ita recentiores communiter). Hac comparatione affirmatur, Assyrios minime esse auctores victoriae, verum solum Dei vincentis instrumentum ( Sanct.), sine quo plane impotes fuissent. Quare illorum gloriatio adeo est stulta ac si virga ab homine agitata gloriaretur quod ipsa agitaret hominem etc. Comparationibus illis bene illustratur quae sit prophetarum sententia de potestate et successu gentilium et qua ratione Deum uti censeant alienis regnis ad populum suum erudiendum. Assyriorum insolentiae bene opponit Sanct. modestiam Iosue ducis : «quanto melius atque modestius Iosue qui vere vocatus est servus Dei, quem adeo non inflarunt tot victoriae, tot regna subiugata, ut non tam sibi quam crabronibus victoriam adscripserit, per quos Deus e Chanaanitide regione veteres habitatores extrusit ». Sed in quo quis peccaverit, in eo punietur. Assur gloriatur in immensum de exercitu invicto ac splendido — ipse fortissimus exercitus subito delebitur
10:16
v. 16 « propter hoc mittet dominator Dominus exercituum in pinguibus eius tenuitatem, et subtus gloriam eius succensa, ardebit quasi combustio ignis » ; — hebr. mittet in pingues eius (adipes eius) maciem veltabem i. e. milites robustissimi subito concident et gloria Assur i. e. exercitus de quo gloriatur, incendio funditus comburetur: en celeritas interitus eiusque ambitus. lactantiae Assur opponitur titulis sollemnioribus maiestas divina, per quam gloria Assur subito corruet. Id quod in subseq. etiam magis declaratur, cum comparatio adhibita a causa et ab effectu describatur
10:17
v. 11 « et erit lumen Israel in igne et Sanctus eius in ftumma, et succendetur et devorabitur spina eius et vepres in die una » ; — hebr. et erit lumen Israel in ignem et Sanctus eius in. flammam et. ardebit et devorabit vepres eius et sentes eius uno die i. e. Assur peccavit in Deum, manus intulit sacrilegas theocratiae: ergo iste conatus necessario verget ei in ruinam. Nexum hunc et necessitatem optime illa comparatione vates illustrat : Deus est lumen, flamma ; cui si vepres et spinae appropinquent, effectus non potest esse dubius. Est Deus scil. lumen Israel, is in quo salus omnis ac beatitas pro « « populo continetur et qui ut talis populum electum protegere, erudire, lumine i. e. favore suo ac gloria donare nunquam cessabit (cf. Osor. Sanct. Mald. Mar. For.), qui in nube lucida populo suo praecessit eumque duxit per desertum et eodem symbolo se in populo inhabitare declaravit. Ut talis simul est Sanctus [srael (cf. 6, 3) qui ut gloriam suam et sanctitatem manifestaret theocratiam condidit et proinde pro ea aemulatur ; quare in eius adversarios lumen eius acsplendor fit in ignem devorantem (cf. Deut. 9, 3). Quid sint homines frustra nitentes contra consilia divina, vepribus declaratur ac spinis in cineres subito ac facillime redactis. En, quanta firmitate ac certitudine theocratia, Dei regnum, consistat ; en quid et quomodo zelus Domini exercituum (9, '1) sit operaturus (cf. 17, 14. Ier. 2, 3; 30, 16. Zach. 12, 3; 14, 3). Post iactantiam immensam Assyriorum omnino ad rem est aeque ac stili elegantiae congruit, ut in ruinae descriptione vates immoretur. Eam autem ruinam commemorata Assyriorum gloria reddit illustriorem declarans, in quantam sui admirationem sublimis illa potestas alios rapuerit, ut casu repentino et eorum impotentia et sublimitas Dei manifestetur;
10:18
v. 48 « et gloria saltus eius et carmeli eius ab anima usque ad carnem consumetur et erit terrore profugus,
10:19
v. 19 et reliquiae ligni saltus eius prae paucitate numerabuntur et puer scribet eos » ; — ante catastrophen Assur adstat coram populis sicut saltus quidam amplissimus, sicut Carmelus mons altus, silvis nemoribusque consitus qui maiestate quadam et amoenitate longe lateque dominari videtur et sua magnificentia regio- . - nem exornat; post catastrophen omnis ille vigor qui interne adesse videbatur, omnis splendor quo externe oculi omnium capiebantur, subito evanuit ; saltus ille magnificus ita excisus est, ut paucos qui remanserunt truncos puer parvulus facillime numeret. Unde bene rem comprehendit paucis Tir. : « quidquid gloriae ac maiestatis habuerit Assyrius (hoc enim per saltum seu silvam frondosam designatur), quidquid item opulentiae et venustatis (quod per Carmelum montem fertilissimum et amoenissimum significatur), omnino et ex toto consumetur ». Ab anima usque ad carnem i.e. penitus, omnino intrinsecus et extrinsecus consumetur (Mald.), proverbiali forma dicitur (For. Sanct. Malv. et recentiores); contabescet scil. ex hebr. ef erit sicut dissolutio tabescentis (cf. Net. Rohl. Del. Naeg.); ad quam comparationem cf. v. 16. Ex variis rerum generibus propheta imagines mutuatur, quo magis casum repentinum et stragem inauditam et omni exspectatione maiorem significet. S. Hier. verüt et erit terrore profugus ; sim. Chald : et erit confractus et profugus. Etiam LXX fugientis mentionem ingerunt; unde vocem DDÀ retulerunt ad p33 fugere ; ita quoque For. aliique; dissolutionem vel liquefactionem acceperunt de terrore, quo homines quasi dissolvuntur (cf. For.). Verum recentiores vocem DD21 explicant debilem esse, morbo laborare et confici, provocantes ad vocem syriacam ND'D2, NU'V1 aegrotus. Contra quam explicationem nuper Delitzsch (Prolagomena zu einem neuen hebr. aram. Woerterb. p. 63) movit vocem syriacam poiius videri derivatam ex graeco vóco;; ipse satius censet yocem explicare ex assyriaco nasásu flere, lamentari. Demum Bred. haec verba ab anima ... ex hoc loco transferenda censet in v. 16, quibus seil. macies clarius describatur. Proinde legit v. 16 : mittet in pinguia membra maciem, ab anima usque ad corpus (interiora et exteriora) consumit, ita ut sit ac si tabescens tabescat. Verba quae remanent ex v. 48, refert ad v. 17 : flamma succendit et devorat spinas eius et. vepres in uno die et gloriam saltus eius et campi. Quandoque verba quaedam in olienum irrepsisse locum constat v. g. vide 38, 21. 22. Sed hoc loco idem assumere dubito, quia statim sequitur in v. 19 ef reliquiae ligni saltus eius ; arbores autem aliquas relinqui ex comparatione quae nunc adest in v. 18 facile fluit ; sed nescio an aeque bene dicatur in medio incendio eoque vaslissimo relinqui arbores aliquas. — E contra Bickell (Zeitschrift f. kath. Theolog. 1886 p. 548) haec verba suo loco retinet, sed ea quae sequuntur ef erit sicut... omnino censet eiicienda.
10:20
v. 20 « Et erit ?n die illa, non adiiciet residuum Israel et hi qui fugerint de domo Iacob inniti super eo qui percutit.eos, sed innitetur super Dominum Sanctum Israel in veritate »; — cladem instare magnam (cf. Is. 36, 1) populo Dei et ratione habita omnium solum paucos iri eruditum et ad meliorem mentem reversuros, verbis ipsis satis indicatur; fiet enim excoctio ita, ut scoriae absumantur. Isti autem vere ac fideliter mente theocratica Deo adhaerebunt. Unum Dominum esse salvatorem populi et quicumque ab hac petra Israel (cf. Deut. 32, 31. 9 Sam. 92, 41. Ps. 18, 3 hebr. etc.) defecerit, misere esse interiturum, vates graviter monet. Verum quod prophetae iam in visione inaugurali ostensum est, quod ipso filii eius nomine Schearjaschub praefiguratur oraculo quasi continuo et quod vario modo iam in antecedentibus indicatum est (cf. 4, 23; 4, 3), denuo minitantis in modum ne de populi electione ac dignitate theocratica falso sibi blandientes securitati se tradant perniciosae, vates serio inculcat
Post poenae effectum in hostes ponitur effectus in populum (S. Thom.). . Et effectum fore salutarem, iam ex norma generali 4, 2'1 exspectamus et h. l. eo magis quia iam v. 12 edocti sumus de divino consilio quo populi bonum promoveatur, et v. 6 quo populi eruditio innuitur. Haec autem institutio innovatione quadam spiritus theocratici continetur, qua abiecta fiducia humana ad unum Deum salvatorem opem efflagitaturi confugiunt. Et aptissime quidem. Nam spreto auxilio divino et fiducia in Assur posita Achaz rex cum populo in Deum regem Israel deliquerat ; quare istud vulnus et expiandum et sanandum erat. Unde per Assyrios afflicti didicerunt esse malum et amarum dereliquisse Dominum, petram Israel. Quare
10:21
v. 21. « reliquiae convertentur, reliquiae inquam Iacob ad. Deum fortem »; — bene advertit S. Hier. : « pro Deo forti in hebr. scriptum habet El gibbor, duo nomina de sex nominibus quibus parvulum puerum et filium qui datus est nobis supra legimus appellatum ». Atque ne se ipsos decipientes promissiones iactent patriarchis datas et se filios esse Abraham inaniter gloriantes minas spernant et irrideant, ad illa ipsa promissionum verba alludens propheta oraculum confirmat
10:22
v. 99 « si enim fuerit populus tuus Israel quasi arena maris, reliquiae convertentur ex eo »; — cf. Gen. 99, 11; 39, 12. Hac ipsa repetitione adeo gravi concludendum erit prophetam obviam ire voluisse falsae cuidam securitati quam sibi propter suam ab Abraham et patriarchis prosapiam promiserint, simili ratione ut Ieremiae tempore templum Domini quasi palladium contra minas prophetarum obtendebant (Ier. 7, 4). Quare decretam esse stragem plurimorüm et ea demum via - salutem orituram, iterato inculcat : « consummatio abbreviata inundabit iustitiam;
10:23
v. 98 consummationem enim et abbrcviationem Dominus Deus exercituum faciet àn medio omnis terrae»; — hebr. énternecio decreta (est) adducens iustitiam ; excidium. enim et firmiter decretum Dominus facit... tali asseveratione stragem certissime fore neque iam ülla ratione averti posse declaratur; alias enim vaticinia minis plena quandoque proferri conditione quadam subintellecta solent (cf. ad Ion. 3, 10. Ioel 2, 1. 19). Verbum abbreviare explica ex hebr. decidere i. e. firmiter statuere, decernere (cf. Vat. For. Mald. Mar.) ; unde abbreviatio quoque est id quod firmiter est statutum et determinatum, ergo Dei consilium immobili modo stabilitum. Illa vero internecio vel consumptio inundabit i. e. abundanter adducet iustitiam 1. e. illam rerum conditionem, pietatem, sanctitatem quam Deus vult (cf. ad 9, 7). Sensum bene exponit Osor. quem eo libentius affero quia video paucos ex priscis interpretibus versiculi sensum esse assecütos : « omnem perfidiae ac sceleris impietatem extrema calamitas stabili iudicio definita conficiet et ira Domini omnes qui fidem abiecerint vastitate consumet. Quod tamen impiorum exitium et vastitas in eorum qui permanserint in fide fructum mirifice redundabit ». Unde propheta repetit quod 1, 2" dixerat : Sion in iudicio redimetur. lari vates cernit et depingit normam Dei universalem, vel aliis verbis : eventum singularem eo in nexu quo ad universam Dei supernaturalem providentiam refertur vates proponit, ut in tota rerum dispositione unum Dei consilium cognoscatur. Igitur res similiter se:habet ac si iudicia Dei particularia schemate ac figura iudicii universalis describuntur ; vide quae notavi ad Ioel 2, 10. Abd. v. 45. Mich. 1, 2. Hab. 3, 8. Quia igitur ex iudicio illo firmiter decreto quod Deus facturus est intra. universam terram (hebr. v. 93) i. e. in universa regione iudaica, et pro electis fructus exoriturus est praeclarus et pro aggressoribus ruina et exitium, monentur pii, qua ratione sese habeant in illa rerum conditione, ut omni abiecto timore calamitatis exitum felicem prospiciant
10:24
v. 24 «propter hoc haec dicit Dominus Deus exercituum : noli timere populus meus, habitator Sion, ab Assur; in virga percutiet te et baculum suum levabit super te in via Aegypti» ; — appellatione ipsa duplici duplex continetur certissimae fiduciae titulus : populus Dei enim non poterit prosterni, quia Dei est, Deum habet patrem, protectorem, ita ut populi gloria vel ignominia suo modo in Deum populi redundet (cf. ad Nah. 1, 14. Hab. 1, 16. Zach. 2, 8), et habitator Sion praeclaris ilis potitur promissis de regno et throno Davidis aeterno et de Sione tamquam sede et centro theocratiae inconcusso (cf. Ioel 2, 32. Mich. 4, 8). Hisce firmissima adsunt spei fundamenta; quare propter Dei veracitatem et potentiam noli timere ab Assur; utique tempus tribulationis et angustiae instabit, dura ingruet afflictio virga, baculo designata et percussione et agitatione baculi graviore molestia declarata, immo afflictio quae sit modo Aegypti i. e. sicut illa olim in Aegypto. Ita bene hebr. explicant Osor. For. Mald. Malv. Vat. Sanct. Sa, Mar. Net. Troch. Rohl. eic.; sed pro more Aegypti simul spem et consolationem dicit et si opus fuerit magna illa Dei miracula in salutem populi patrata denuo promittuntur. Is. 10, 24-26 251 Theod. vertisse Sym. 5ix zi» 3ov Avtrónrov ; idque Theod. exponit propter imitationem Aegyptiorum ; sim. Euseb. : « quia viae Aegypti te denuo commisisti idololatriae Achazi tempore deditus, ideo vos Assyrii virgae tradidi, ut ad sanam mentem et conversionem reducerem ». Hie sensus utique de se est bonus; at ne is quidem commode in contextu fluit, quia Deus iam pios alloquitur eosque solatur; pii quoque aflligentur, neque tamen propter imitationem idololatriae aegyptiacae calamitas ingruit. Quare explicatio supra. proposita pluribus nominibus commendatur. Ulterius consolatur et erigit pios declarans furorem hostilem atque insaniam fore brevem, exiguo tempore se permissurum, ut hostis grassetur
10:25
v. 95 «adhue enim paululum modicumque et. consummabitur indignatio et furor meus super scelus eorum» ; — per aliquod tempus habenas laxabit insolentiae hostium, donec scil. compleverit Dominus cuncta opera sua in monte Sion (cf. v. 12). Hebr. verte : adhuc enim paululum modicumque et cessavit indignatio mea (scil. a Iuda recessit) et furor meus (convertetur) ad internecionem eorum scil. Assyriorum. Ita quomodo Deus se habeat ad utrosque bene declaratur. Eodem modo aliqui latinum quoque textum concipiunt : consummabitur indignatio mea, placabor erga te sumptis dignis de te poenis, avertam iram abs te et convertam in Assyrios (Mald. Sa, Mar. Osor.). Iam ad versum ita bipartitum figura chiastica adnectuntur duo sequentes; statim enim v. 96 furor Dei ad internecionem Assur describitur, v. 21 autem declaratur quomodo indignatio Dei cessatura sit in Iuda. Contra Assur antiqua miracula Deus innovabit
10:26
v. 26 «et suscitabit super eum Dominus exercituum. flagellum iuxta plagam Madian in petra Oreb et virgam: suam super mare et levabit eam in via Aegypti »; — Dominus suscitabit i. e. miracula antiqua quae oblivioni data et a Domino derelicta videbantur, iterum excitabuntur secundum illud : exsurge, quare obdormis Domine? Flagellum quo olim Madianitae prosternebantur (cf. Iud. "1, 21 seq.) et virga illa Moysis quam levavit super mare, ut aquis involverentur currus et equites Aegyptiorum, haec insignia divinae potentiae et favoris in populum indicia quasi abiecta et sopita et exstincta videbantur, quamdiu populus miseriis oppressus iacet; iam flagellum et virga denuo suscitatur : eadem potentia pro eodem populo eadem patrat mira- - cula; ita maxima cum elegantia Deus dicitur eodem quo olim etiamnum populum favore prosequi propter foedus olim initum, ex quo uno omnia beneficia populo electo profluunt, omnesque eius sortes continuo reguntur '. Exemplis illis ex vetere historia depromptis uti acerba afflictio praesignatur, ita liberatio mira, singulari Dei interventu concedenda, egregia prostratio hostium maior quam quae humanis viribus effici possit. Iucunda est repetitio in fine v. et levabit eam in via Aegypli; cf. v. 24 : Assur more Aegyptiorum baculum agitat populumque percutit, etiam Dominus ex sua parte suum super Assur baculum agitabit; uti Aegyptii et Madianitae, iniuste oppressit Assur, easdem luet poenas (cf. 10, 1). — Madianitarum princeps, nomine Oreb (corvus), fuga post cladem gentis suae interceptus occisus est apud petram Oreb non longe uti videtur a Iordane in eius ripa occidentali, dum per Iordanis vadain ripam orientalem vitae servandae causa fugam tentaret (cf. Ps. 82, 12). Regio illa ex eo facinore nomen traxisse videtur, uti torcular Zeb principe Madianitarum Zeb (lupo) eo in loco interfecto (Iud. d, 293 Pro Iuda autem instat liberatio
10:27
v. 91 « et erit in die illa; auferetur onus eius de humero tuo et iugum eius de collo tuo et computrescet 1ugum a facie olei » ; — instare pro Iuda magnam afflictionem, denuo comparationibus exprimitur. Et ultimo quidem membro indicatur iugum iri excussum propter robur auctum in ipso Dei populo. Est enim vis comparationis haec : metaphora depromitur ab animalibus quae prae pinguedine et crassitie laxatis nexibus dissolvunt iuga vel lora iugo adstricta rumpunt iugumque excutiunt; quasi dicat : o Iudaee, eris adeo validus et opulentus, ut facile tyrannidem excutias (ita fere Malv. For. Osor. Lap. Drechsl. Del. Naeg. Net. Troch. Rohl.). Comparatur Iuda tauro (cf. Deut. 32, 45. Os. 4, 16; 10, 11) qui antea debilis iugo subditur, sed viribus auctus collo pingui et cervicibus crassis iam lora quibus iugum est adstrictum rumpit vel iugum ipsum e ligno confectum colli crassitie frangit et abiicit. Idque apte dicitur ad v. 16. Nam sicut Assyriorum pinguibus Deus maciem mittit ac tabem i. e. eos reddit infirmos ac debiles, ita Iudaeis debilibus fortitudinem dabit, ut qui antea quasi macri et subacti boves neque auderent neque possent iugum detrectare, iam pinguefacti et robusti illud a cervicibus excutiant et confringant. Victoria igitur de Assur reportabitur eo quod oppressione assyriaca in populo Dei vera pietas et mens theocratica sit aucta et ad vigorem roburque provecta. Fructus proinde ille qui e calamitate enasci debet (cf. v. 20) simul ratio et causa assignatur victoriae reportandae. Populus interne mente et animo augescet, innovabitur. Explanatio haec aptissime et comparationi adhibitae congruit et sensum praebet optimum et verissimum. Nam calamitate assyriaca fides regis populique est aucta et propter eorum fidem et humilem ad Deum supplicationem Assyrii miro modo prostrati sunt (cf. Is. 36, 21; 37, 4 seq.). Hebr. verte : e£ corrum- petur iugum a facie pinguedinisi. e. propter pinguedinem. Alii eam comparationem paulo aliter inflectunt : ut nodi laxanturoleo inunctis funibus aut loris, sic iugum grave Sennacherib a quo se expedire non poterant ludaei, divinae misericordiae beneficio solvetur, immo putréescet, ut illo iterum non sint vexandi (ef. Tir. Men.) ; a qua acceptione proxime abest aliorum expositio : a facie olei i. e. a facie divinae misericordiae (S. Hier. Gregorius in S. Paeterii expos. S. Thom.). Alii in oleo et pinguedine vel unctione unctum regem Ezechiam deprehendunt et iugum confringi volunt propter unctum regem (cf. S. Ephr. Mald. Mar.) vel propter Christum ; ita iam Chald. : et conterentur populi a facie Christi (rv). Alii in varias olei virtutes et proprietates investigantes vim comparationis reponunt in victoria non cruenta, sed tranquilla et tacita; oleum enim fluere placide, oleum adhiberi ad tranquillitatem designandam, oleo tranquillius abiisse in proverbium (Sasb. plura apud Sanct.). Neque desunt qui a facie olei, propter oleum, explicent sensu contrario propter olei defectum ; iugum scil. vel iugi lora oleo minime delibuta arescere et frangi (Sanct. Calm. Schegg.) ; provocant pro ea notione ad Ps. 109, 24 (hebr.) caro mea immutata est propter oleum i. e. propter olei defectum ; sed locutio est alia in hebr. yov vn» carnem scil. a pinguedine deficere, contabescere, emaciari, et ita utique caro est sine pinguedine; v2 utique quandoque explicari oportet sine (cf. Iob 41, 43 ; 21, 9) ; at num idem etiam *25:5 ? Kn. in textu legit ban funis et exponit de fune quem bos a facie pinguedinis i. e. a capite pingui et erasso abiicit, scil. de loris iugi quae ex cervicibus ita tolluntur, ut supra caput abiiciantur. Alii demum textum mas. mutant; de qua re vide Bred. p. 18, qui ita versum exhibet : et iugum de collo tuo desinet ; ascendit a septemtrione. Ultima verba ad seq. pertinent. |
10:28
v. 28 « Veniet in Aiath, transibit à» Magron, apud. Machmas commendabit vasa sua;
Grande Dei opus et maximum beneficium populo praestitum vates denuo ob oculos ponit. Postquam enim nos de Assyriorum consiliis ac sensibus animorumque insolentia edocuit (v. 1-11. 13-14) eorumque ruinam vaticinatus est (v. 12. 16-19. 26), iam integram scenam, iter versus urbem, varias exercitus stationes, furorem hostium ac festinationem ea luce et evidentia depingit, ut rem coram agi credideris. Ita post vaticinium novo oraculi genere eventum futurum sub aspectum subiicit et hac rei gerendae anticipatione et descriptione ipsi oraculo pondus addit animosque ad illud rite percipiendum ac perpendendum maxime stimulat, Vaticinium enim ipsa iam rei narratione efficacius animis imprimitur et quia res praedicta tanta luce depingitur, omnes iam sensus omnesque cogitationes in illum eventum quasi defiguntur. Ita sane rei iteratio novo modo instituta ad consilium ac propositum prophetae magnopere confert neque a dicendi genere eius est aliena (cf. 5-11. 12-19. 24-97). Primo nobis proponitur quanto impetu Assyrii terram iudaicam invadant et ad urbem sanctam citato cursu festinent. Cernimus eos advenientes in Aiath, in parte septemtrionali regni iudaici; inde exercitus urbem versus ita diffunditur, ut in omnem circa regionem bellum et terror inferatur, ut nullo impedimento, nulla valle abrupta, faucibus montium nullis cursus eorum retardetur. Sermo ipse brevibus membris atque concisis gradu citato incedens festinationem illam depingit :
10:29
v. 29 transierunt cursim, Gaba sedes nostra; obstupuit Rama, Gabaath. Saulis fugit »; — Aiath idem erit cum Ai « iuxta Bethhaven ad orientalem plagam oppidi Bethel » (Ios. 7, 2; 9, 12; cf. Esdr. 2, 28) ; quod oppidum in loco hodierno Tell-el-Chadschar situm fuisse aliqui volunt, alii in Khirbet-el-Kudeireh (cf. Riehm, Handwoerterb. I p. 41). Schegg oppidum invenisse se putat prope Tajjibeh, ex quo loco aspectus late pateat in omnem circa regionem ultra Ierusalem (cf. Theologisches Literaturblatt, 18671 c. 81). Inde festinant in Magron ; forte ibi situm erat, ubi hcdiesunt ruinae Makrun a meridie orientem versus a Burka ad partem occidentalem vallis, quae ad occidentem Michmas a septemtrione meridiem versus tenditur (cf. Riehm, l. c. II 998). In Michmas quo iter sit magis expeditum deponuntur et relinquuntur impedimenta, sarcinae ; eodem nomine hodie vocatur Muchmás in colle situm qui meridiem versus Wadi Suweinit finitimum habet (cf.1 Reg. 13, 2. 16) et ab oriente et occidente vallibus concluditur. Inde abiectis impedimentis transeunt transitum (hebr.), vadum vel traiectum (cf. 1 Reg. 13, 23) -:5 Wadi Suweinit via utique perdifficili (cf. Schegg l. c.). Quare ut itineris difficultatem emolliant sibique animos addant, clamant « Gaba diversorium nobis » (hebr.) ad pernoctandum, uti 11? indicat. Geba enim in campo fertili opportu. num requiei locum offerebat. Dum autem exercitus Assyriorum iter arripit, terror longe lateque spargitur, incolae se fuga proripiunt; quare tremit Rama, occidentem versus a Geba ; incolae autem Gabaath Saulis fuga dilabuntur; Gabaath meridiem versus a Geba 30 stadiis a Ierusalem distabat (cf. Josephus, Antiq. 9, 2, 8; Bell. iud. 5, 2, 1; situm fuisse ibi, ubi hodie Tell el-Ful inveniatur, vide Riehm,l. c. I 511; de Hummelauer in 4 Reg. 14, 2). Terrorem invasionis hostilis porro describit propheta
10:30
v. 30 « Ainni voce tua, filia Gallim, attende Laisa, paupercula Anathoth »! — eiula, vel exalta vocem filia Gallim i. e. qui habitatis in Gallim (cf. 1 Reg. 295, 44— decuius tamen situ nihil certi constat, nisi quod ex hoc loco et2 Reg. 3, 16? colligitur). Monet, ut Laisa sibi attendat et caveat, ut saluti quantum fieri possit prospiciat; commiseratione autem de sorte Anathoth motus o miseram Anathoth gemebuadus dolorem significat. De situ Laisa ex hoc solo loco coniectura facienda est. In Anathoth est elegans paronomasia in hebr. nomen scil. et omen habet, hodie Anáta, quindecim stadiis septemirionem versus a Ierusalem. Quo magis inundatio Assyriorum (cf. 8, 8) progreditur, eo magis perturbatio et horror augetur ; unde v. 31 in hebr. Madmena | fugit, habitatores Gebim cum rebus suis aufugiunt vel res suas in tuto collocare student ; in vulg.
10:31
v. 31 « «nigravit Medemena, habitatores Gabim confortamini »! — intellige de confortatione et fortitudine in rebus suis in tuto collocandis, ne manibus quasi terrore dissolutis nihil efficiant, et horrore perculsi de salute in füga quaerenda desperent. Ergo non ad resistendum, saltem ad fugiendum animos sumite! De ipsis locis nihil notum est. — Assyrii autem cursu haud interrupto pergunt
10:32
v. 32 « adAuc dies est ut in Nobe stetur ; agitabit manum suam super montem filiae Sion, collem Ierusalem »; — hebr. adhuc - » hodie in Nobe ad. consistendum i. e. hodie adhuc, aiunt, ad Nobe est perveniendum ; ibi paulisper est consistendum, sunt vires colligendae, ut demum uno ictu valentissime impacto urbs prosternatur ; « stans scil. in oppidulo Nobe et procul urbem conspiciens Ierusalem agitat manum suam atque concutit super montem Sion » (S. Hier.). Ex ipsis prophetae verbis elucet /Vobe (uti nomine iam innuitur) non in valle ad El-Isawije esse quaerendum, verum in monte vel colle, unde pateat in urbem aspectus, ergo forte in parte septemtrionali vallis superioris Kidron in montis iugo (cf. Rielun, l. c. II p. 1100). Ibi urbem prospiciens. Assur vehementi manuum brachiorumque agitatione minas et interitum intentat urbi; manum vibrat quo fortius ictum letalem infligat. Post complura membra adeo brevia et concitata sermone sollemniore iam utitur propheta et cum emphasi effert, contra quem manum agitet Assur : super montem filiae Sion, collem Ierusalem : Sion, Ierusalem Dei scil. ' habitatio tot promissis exaltata, sedes aeterna regni Dei sempiterhi num fieri potest, ut ab incursu Assur prosternatur? Vocibus Sion, Ierusalem iam pignus continetur fore, ut in hoc conamine Assur ruat; quomodo montem percutiat vel collem manuum agitatione perfringat ? Unde quam stulte rem appetat Assur suis viribus longe maiorem, vates membro illo atque illa repetitione ad oculum demonstrat. Sed dum Assur manum agitans iam urbem propediem uno ictu prosternere gestit,
10:33
v. 33 « ecce dominator Dominus exercituum confringet lagunculam in terrore et excelsi statura. succidentur et sublimes humiliabuntur,
10:34
v. 34 et subvertentur condensa saltus ferro et Libanus cum excelsis cadet » ; —in hebr. primum quoque membrum metaphoram saltus (cf. v. 14) exprimit : ecce dominator Ialwve Sabaoth decutit ramos cum. violentia ; adstat Assur ad instar saltus magnifici; verum ad unum Domini exercituum nutum —- sollemnibus titulis in hoc momento sollemni appellatur — pompa illa magnifica corruit; quinquies sacer vates fastum , et pompam et superbiam et magnificentiam et potentiam Assur depingit sed ita, ut quinquies triumphantis in modum casum et ruinam et humiliationem et excisionem eius et internecionem statim adiungat; v. 94 hebr. et caedit condensa. silvae ferro et Libanon per potentem cadit; i. e. Assur cum gloria. suaet maiestate quasi Libanon * omnes in sui admirationem rapuit, at splendor ille evanescit, ruit Libanon. Ista sermonis ubertate omnes ordines exercitus Assyriorum iri percussum poetice ac graphice depingitur : rami decutiuntur, excelsae statura arbores cum strepitu cadent et in altitudinem assurgentes exscindentur, condensa silvarum ferro succidentur : nobiles et ignobiles, duces et communis militum turba; demum integram Assyriorum potentiam et pompam montis Libani nomine et comparatione praeclare complexus Libas num ad nutum potentioris corruentem nobis depingit. Dicendi genus aeque sublime est acgraphicum. — Lagunculam in textu lat. vel explieant ad modum comparationis : Assyrios tam facile confringet quam lagunculam (cf. Sanct. Mald. Sa, Mar. Gord.) vel allusionem esse volun, ad victoriam a Gedeon reportatam (cf. Malv. For. Lap. Men. Tir.). « Verbum hebr. mw ? phura quod Aquila zsgxyete» interpretatus est, Theodotio Symmachusque verterunt *v2v, id est torcular » (S. Hier.); unde discimus S. Hier. in Aquilae auctoritatem hoc loco concessisse ( Malv. For.). Sed vocem cognatam Ez. 11, 6; 834, 5. 6. 8. 12. 13 vertit propagines, ramos, frondes, arbusta. Quid haec incursus itinerisque assyriaci descriptio sibi "T ? Estne vera praedictio qua statuatur quo itinere, qua via et quo modo Assur accessurus sit ad urbem oppugnandam? estne mera fictio poetica? Hoc aliqui recentiores affirmant, illud veteres plerumque tenent. Ut quid rei sit deprehendamus, monumenta rerum gestarum sunt consulenda. Iam ipsa S. Scriptura tribus inlocis deinvasione Sennacherib narrat 4 Reg. 18,13 seq. 2 Par. 32, 4 et Is. 36, 4; ex istis narrationibus efficitur, Assyrios ascendisse ad universas civitates munitas Iuda, easque obsedisse et si non omnes saltem plerasque cepisse. Neque statim ipsam metropolim est aggressus Sennacherib, sed antea reliquas urbes capere totamque re. gionem bello occupare voluit, ut demum subsidiis omnibus metropoli subtractis in eam ultimus fieret impetus, qui successu carere non posse videretur (cf. 2 Par. 32, 9). Unde antequam belli vis in ipsam urbem Ierusalem verteretur, regem- Assyriorum Lachis urbem in parte meridionali Iudaeae sitam obsidentem invenimus; ex ea urbe mittitur Rabsaces cum manu valida ad Ierusalem, ut urbis deditionem postularet. Qui cum re infecta rediret ad regem, eum invenit proeliantem adversus Lobnam (Is. 31, 8. 4 Reg. 19, 8), quaeurbs etiam magis ad meridiem Aegyptum versus sita fuisse videtur. Ex qua urbe iterum, cum audisset Tharacam regem Aethiopiae cum exercitu valido appropinquare, nuntios misit ad Ezechiam, ut eum ad subiectionem adigeret. At Ezechias rex in Domino spem collocans omnes minas Sennacherib regis spernit et ab Isaia confortatur oraculo : « non ingredietur urbem hanc nec mittet in eam sagittam nec occupabit eam clypeus nec circumdabit eam munitio » (4 Reg. 19, 39. Is. 31, 33). Neque tamen exercitus Assyriorum statim peste perculsus interiit. Nam ex prophetae verbis (4 Reg. 19, 29. Is. 31, 30) : « tibi hoc erit signum : comede hoc anno quae repereris; in secundo autem anno quae sponte nascuntur; porro in tertio anno seminate et metite », Assyrios diutius regionem occupasse elucet ita ut solum anno post oraculum illud altero Iudaea penitus ab illis sit liberata (cf. ad Is. 31, 30). Quare ex ipsa s. Scriptura incursus Assyriorum non eo modo cogitandus est, quasi advenientes ex regno israelitico uno impetu per urbes v. 28-32 nominatas Ierusalem versus prorupissent, ibique simul ac constitissent minitantes repentina clade fuissent prostrati. Id quod ex s. literis de expeditione Sennacherib edocemur, magnam partem vel confirmatur vel suppletur inscriptionibus cuneiformibus.; ex iis enim discimus Sennacherib ex Assyria profectum exercitum duxisse in Syriam et Phoenicen ; urbem ac ditionem Sidonis esse captam usque ad Àcco; regem descendisse cum exercitu itinere ad litus maris mediterranei usque ad Ascalonem ; rege Ascalonis Zidka devicto ipsoque cum oinni domo sua et diis in Assyriam misso « expeditionem meam prosecutus iter direxi contra Bit Dakan (Beth-Dagon; cf. Ios. 15, 41), Yappu (Iloppe), Banaibarka (Bene Barak; cf. Ios. 19, 45 in tribu Dan), Azur (Hasor), urbes Zidka, quae imperio meo non erant subiectae; eas cepi et habitatores captivos duxi » ; dein mentionem facit cladis Aegyptiis illatae prope Altaku (Elthece ; Ios. 19, 44 in tribu Dan), quam urbem simul cum Tamna (Thamna, Thimnah Ios. 15, 10; Thimnatah Ios. 19, 43) aggressus est et cepit. Tum arma et iter vertit contra urbem Amgarrana, quam alii explicant Migron (ita Oppert, Ménant), alii multo probabilius Accaron. (Rewlinson, Smith, Talbot, Hincks, Fried. Delitzsel Schrader, Lenormant) ; urbe capta et rebellibus vel interfectis vel deportatis Padi regem restituit regno Accaron. « Et Khazakiahu Yahudai (Ezechias Iudaeae) qui sese non mihi subiecit, quadraginta sex urbes munitas eius et castella et oppida regni eius innumerabilia... expugnavi ; ducenta millia centum quinquaginta homines, viros et mulieres, equos, mulos, asinos, camelos, boves, oves innumerabiles abstuli; ipsum sicut avem in cavea, ita in civitate sua Ursalimmu (Ierusalem) inclusi.... ipse Ezechias timore maiestatis meae correptus tributum solvit triginta talenta auri et octingenta talenta argenti » etc. Praeterea exstat monumentum cum inscriptione, Sennacherib recipere spolia urbis Lakis, in quo.monumento captivi supplices regis gratiam efflagitant; unde urbem quoque Lachis esse captam certo colligitur '. Quae cum ita sint, etiam ex monumentis assyriacis, uti ex s. literis intelligimus incursum Assyriorum non ea ratione, uti ex v. 28 seq. videri posset, in urbem Ierusalem esse factum. Quare hic quoque applicari oportet quod saepius erit monendum, visione prophetica ea quae tempore et loco disiuncta sunt uno conspectu et una imagine exhiberi atque in ea eventum certa quadam ac definita ratione quae ex ipsa prophetia colligi debeat quasi cireumscribi ac repraesentari. Unde in ipsa imagine menti prophetae proposita singula quidem quae revera vel per se vel per symbola exprimuntur, vera sunt i. e. aliquid exhibent quod utique accidit, at cavendum est ne singula eadem ratione qua visa sint in rerum eventu exprimi debere censeamus. Cum enim species illa menti exhibita a conditionibus loci temporisque plerumque absoluta in se ,comprehendat ea quae in rerum natura solum successione quadam exsistant, cum insuper in specie illa non eventus totus exprimatur oporteat, verum solum ea illius quasi pars et ratio, quae in doctrinam vel admonitionem prophetae ingrediatur vel peculiari providentiae divinae administrationi substare sit ostendenda, facile intelligitur, primo aspectu magnum posse intercedere discrimen inter eventum ipsum et eius speciem propheticam neque nobis in specie illa talem praeberi descriptionem qualem a rerum gestarum narratore suo iure exspectamus. Exemplum eius rei illustre cernitur in modo quo v. g. Ezechieli prophetae (9, 1 seq.) urbis destructio in imagine et symbolo ostenditur, quam si cum rerum eventu comparaveris, documenta colligere poteris utilissima, quomodo res humanae in visione prophetica ad normam sublimiorem Dei exactae menti prophetae sistantur. Unde ut ad nostrum locum revertamur, Assyrii cernuntur venientes ab. aquilone, id quod verum est, quia Assyrii et Babylonii semper a septemtrione ingruentes describuntur; cernuntur invadentes impetu ineredibili cui nihil resistat, festinatione summa ; idque recte, nam revera urbes munitas fudaeae aliasque multas ceperunt et pro modo quo Assyrii bellum gerere solebant, ubique horrorem et terrorem spargebant: cernuntur recta via tendentes in Ierusalem ; etiam hoc verum est eo sensu quia quaecumque fiunt in expeditione illa saltem in ditione iudaica id potissimum spectant et recte ad id tendunt, ut metropolis omnibus privata subsidiis et undique ab hostibus cincta demum subigatur. Visio igitur prophetalis consilium praecipuum Assyriorum quo omnia ad urbem Ierusalem expugnandam diriguntur, plastice ac graphice ob oculos ponit. Et si in itinere illo prophetico non via lata inccdit exercitus, sed per avia ac devia, per valles angustas ac praecipites quandoque incedit, apte exprimitur, nullis viae impedimentis et obstaculis itineris Assyrios iri retentum. Insuper, ut plena rei veritas oraculo constet, cum omnes urbes Iudaeae captae sint, certum videtur agmina quaedam ei turmas militum Assyriorum omnia illa oppida invasisse omnemque illam regionem incendiis, praedatione, vastatione perlustrasse, de qua mentio fit v. 28-32. Propheta igitur non quidem iter illud exhibet quo exercitus maxima pars sit ingressa, at vastationem et horrorem illum describit, quo totam urbis viciniam compleverunt, idque describit dicendi genere poetico atque prophetico. — Quare illi errant qui hisce versibus iter et bellicam expeditionem Assyriorum ita minutatim describi opinantur ut totus eventus narretur, sed etiam illi falluntur, qui in v. 28-32 nihil vident nisi fictionem poeticam. Rei veritas in medio collocatur.
10:2
… (cf. Ex. 22, 22; Deut. 24, 17; 19, 21; 14, 29; 26, 12-13; 16, 11, 14; 10, 18; 27, 19; 22, 24); molto spesso, non avendo parenti prossimi per difenderla, è in balia dei violenti (cf. Iob. 22, 9; 34, 3, 21; Ps. 95, 6; Sap. 4, 10; Is. 1, 23; 10, 2; Ier. 7, 6; Ex. 22, 7, 25; Mal. 3, 5, ecc.); è consolata ed aiutata solamente dall'uomo caritatevole (cf. Iob. 29, 13; 31, 16; Ier. 22, 3; Zach. 7, 10; Is. 1, 17; ecc.). …
10:3
… epistole pastorali), « rivelazione » (ἐποκάλυψις: I Cor. 1, 7; II Thess. 1, 7; I Pt. 1, 7, 13; 4, 13). È detta anche « visita » (ἐπακοπή: Lc. 19, 44; cf. 1, 68, 78; 7, 16; I Pt. 2, 12 [c. 5, 6]) secondo l'espressione profetica (pēquddāh: Is. 10, 3; Os. 9, 7; Num. 16, 29 è « la morte che a tutti spetta »).
10:9
… Secondo una glossa dei Settanta a Is. 10, 9, qui sarebbe stata costruita la torre di Babele (v.).
10:12
… Quando Salomone fece trasferire l'Arca dalla provvisoria dimora sul S., nel Tempio da lui costruito sul colle del Moria (II Par. 3, 1 e 5,2), questo colle fu nel linguaggio poetico dei Salmi e dei Profeti denominato S. (Ps. 73, 2; Is. 8, 18; 10, 12; Ier. 31, 13; Ioel 3, 17); anzi il glorioso nome fu usato, simbolicamente, per tutta la città di Gerusalemme (Is. 29,9;
10:13
… ditetismo ed interpretava allegoricamente il prologo del Vangelo di Giovanni (C. Noet., 11; 14; 15), mentre si appellava ai passi della Scrittura che inculcano l'unicità di Dio (ad es., Ex. 3, 6; Is. 44, 6) e l'unione del Figlio con il Padre (ad es., Is. 10, 13; 14, 8 sg.; Philos., IX, 10; X, 27). Noeto fu esaminato e poi condannato dai «presbiteri» di Smirne (ca. 200), che gli opposero la semplice regola di fede (C. Noet., 1).
10:19
… A questi fatti sembra accenni Is. 10, 19. Secondo II Par. 35, 20 e Jer. 46, 2, il faraone Nechao d'Egitto guerreggiò contro il re di Babilonia Nabuchodonosor, e siccome nei testi citati si parla di C., molti suppongono che …
10:20
… resto », che purificherà nel lungo esilio e ricondurrà in Palestina per ricostituire il nuovo Israele; questi, a suo tempo, sarà elevato e assorbito nel regno del M., fine di tutta l'economia divina (Am. 4, 11; 9, 9; Mi. 4, 6 sg.; 7, 19; Is. 1, 9; 7, 3; 10, 20 sgg.; 40-66; Ier. 3, 14, 16; 23, 3; 24, 6; 30-31; 33; Ex. 11, 13-20; 34; 37, 12; ecc.). …
10:26
… (v.) a ovest del Giordano (Iudc. 7,25; 8,3; cf. Ps. 82,12), uccisi con molti dei loro in località presso il fiume (probabilmente nel territorio di Ephraim), denominate in seguito, a ricordo del fatto, rispettivamente «rupe di O.» (Iudc. 7,25 e Is. 10,26) e «torchio di Z.» (Iudc. 7,25). Questo secondo nome si riferisce forse ad una roccia a fior di terra che ricordava per la forma il torchio: due cavità, di cui una grande e una più …
10:28
HAI (EBR. HĀ-'AJ SEMPRE CON L'ARTICOLO «LA ROVINA»; SETTANTA I°A)
… Città cananea a est e vicina a Bethel e Bethaven (Gen. 12, 8; Ios. 8, 9; 12, 9), un po' al nord di Machmas (Is. 10, 28), identificata nelle rovine di et-Tell, situato a 2 km. a est di Bejtin (v. BETHEL) e a 2 a nord di Dejr Divān sulla via Muḥmas-Bejtin.
MACHMAS (EBR. MIKMĀS E MIKMĀS; GR. MAYZĀZ; ARABO MUḤMĀS)
M. compare nella descrizione profetica di Isaia che vede l'esercito assiro marciare su Gerusalemme (Is. 10, 28-9). Ionathan Maccabeo, vinto Bacchide generale greco-siriano, ca. il 158 a. C. vi pose la sua residenza amministrando la giustizia (I Mach. 9, 73). Un'iscrizione musiva in greco, datata …
10:34
Nella Bibbia si menziona spesso il L. come confine settentrionale della Palestina (cf. Deut. 11, 24; Ios. 1, 4) e come un monte altissimo (cf. Is. 10, 34; Ier. 22, 6.20; Os. 14, 6), sempre coperto di neve (Ier. 18, 14); ma anche più sovente si ricorda la sua vegetazione, di cui adesso restano solo tracce. …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.