The Chaldees shal destroy the temple. 3. But the tenne tribes shal first be caried into captiuitie, 6. for worshiping the image of a calf.
1Let there be a trumpet in thy throat like an eagle upon the house of the Lord: because they have transgressed my covenant, and have violated my law.Sia la tua gola una tromba con' aquila sulla casa del Signore, perchè costoro han violata la mia alleanza, han trasgredita la mia legge.IN thy throte let there be a trumpet as an eagle vpon the house of the Lord: for that they haue transgressed my couenant, and haue preuaricated my law.In gutture tuo sit tuba / quasi aquila super domum Domini, / pro eo quod transgressi sunt fœdus meum, / et legem meam prævaricati sunt. 2They shall call upon me: O my God, we, Israel, know thee.Mi invocheranno, dicendo: Dio nostro: noi popolo d'Israele ti abbiam conosciuto.Me they shal inuocate: My God, we Israel haue knowen thee.Me invocabunt: Deus meus, / cognovimus te Israël. 3Israel hath cast off the thing that is good, the enemy shall pursue him.Israele ha ripudiato il bene: e i suoi nemici lo strazieranno.Israel hath cast away the good thing, the enemie shal persecute him.Projecit Israël bonum: / inimicus persequetur eum. 4They have reigned, but not by me: they have been princes, and I knew not: of their silver and their gold they have made idols to themselves, that they might perish.Quelli regnarono, e non per me; furon principi, e io non li riconobbi. Del loro argento, e dell'oro si formaron degl'idoli per loro morte:They haue reigned, and not of me: they hauebene princes, and I knew not: their siluer, and their gold they made idols to themselues, that they might perish.Ipsi regnaverunt, et non ex me; / principes exstiterunt, et non cognovi: / argentum suum et aurum suum fecerunt sibi idola, / ut interirent. 5Thy calf, O Samaria, is cast off, my wrath is kindled against them. How long will they be incapable of being cleansed?Il tuo vitello, o Samaria, è stato gettato per terra. Il mio furore è acceso contro costoro. E sino a quando sarà impossibile la lor guarigione?Thy calfe is cast of ô Samaria, my furie is wrath against them. How long can they not be clensed?Projectus est vitulus tuus, Samaria; / iratus est furor meus in eos. / Usquequo non poterunt emundari ? 6For itself also is the invention of Israel: a workman made it, and it is no god: for the calf of Samaria shall be turned to spiders’ webs.Opera d'Israele fu pur quel (vitello), e formollo un artifice, ed ei non è Dio, e il vitello di Samaria sarà come tela di ragno.Because it self also is of Israel: the workman made it, and it is not God: because the calfe of Samaria shal be as spiders webbes.Quia ex Israël et ipse est: / artifex fecit illum, et non est deus; / quoniam in aranearum telas erit vitulus Samariæ.
7For they shall sow wind, and reap a whirlwind, there is no standing stalk in it, the bud shall yield no meal; and if it should yield, strangers shall eat it.Semineranno del vento, e raccoglieranno tempesta: non vi sarà spiga, che stia in piedi, i suoi granelli non daranno farina, e, se ne dessero, la mangerebbero gli stranieri.Because they shal sow winde, and reape a whirle wind: there is no standing stalke in it, the bud shal not yeld meale: and if it doe yeld, strangers shal eate it.Quia ventum seminabunt, / et turbinem metent: / culmus stans non est in eo; / germen non faciet farinam: / quod etsi fecerit, alieni comedent eam. 8Israel is swallowed up: now is he become among the nations like an unclean vessel.Israele è mangiato vivo: egli è divenuto adesso tralle nazioni come un vaso d'immondezza.Israel is deuoured: Now is he become in nations as an vncleane vessel.Devoratus est Israël; / nunc factus est in nationibus quasi vas immundum. 9For they are gone up to Assyria, a wild ass alone by himself: Ephraim hath given gifts to his lovers.Sono ricorsi agli Assiri: Ephraim asino salvatico, che vive a se, ha offerti doni a' suoi amatori.Because they went vp to Assur, a wilde asse solitarie to himself: Ephraim haue geuen gifts to louers.Quia ipsi ascenderunt ad Assur, / onager solitarius sibi; / Ephraim munera dederunt amatoribus. 10But even though they shall have hired the nations, now will I gather them together: and they shall rest a while from the burden of the king, and the princes.Ma dopo che avranno a caro prezzo proccurati gli aiuti delle nazioni, io adesso li riunirò; e respireranno alcun poco dalle gravezze, che pagano al re, e ai principi.Yea and when they shal hyre the nations with reward, now wil I gather them together: and they shal rest a while from the burden of the king, and the princes.Sed et cum mercede conduxerint nationes, / nunc congregabo eos, / et quiescent paulisper ab onere regis et principum. 11Because Ephraim hath made many altars to sin: altars are become to him unto sin.Perchè Ephraim moltiplicò i suoi altari per fare il male; e i suoi altari furon principio de' suoi delitti;Because Ephraim hath multiplied altars to sinne: altars are made to him vnto sinne.Quia multiplicavit Ephraim altaria ad peccandum; / factæ sunt ei aræ in delictum. 12I shall write to him my manifold laws, which have been accounted as foreign.Moltiplicherò io per lui le mie leggi, le quali hanno stimate come se non fosser per essi.I wil write to him my manifold lawes, which haue bene accounted as strange.Scribam ei multiplices leges meas, / quæ velut alienæ computatæ sunt.
13They shall offer victims, they shall sacrifice flesh, and shall eat it, and the Lord will not receive them: now will he remember their iniquity, and will visit their sins: they shall return to Egypt.Offriran sagrifizj, immoleranno, e mangeranno delle vittime non gradite al Signore. Egli adesso ha in memoria le loro iniquità, e punirà i loro peccati. Si rivolgeranno verso l'Egitto.They shal offer hostes, they shal immolate flesh, and shal eate, and the Lord wil not receiue them: now wil he remember their iniquitie, and wil visite their sinnes: they shal returne into Aegypt.Hostias offerent, / immolabunt carnes et comedent, / et Dominus non suscipiet eas: / nunc recordabitur iniquitatis eorum, / et visitabit peccata eorum: / ipsi in Ægyptum convertentur. 14And Israel hath forgotten his Maker, and hath built temples: and Juda hath built many fenced cities: and I will send a fire upon his cities, and it shall devour the houses thereof.Si è scordato Israele del suo fattore, ed ha eretti dei templi. Giuda si è fatte molte fortezze; ma io appiccherò il fuoco alle sue fortezze, da cui saran divorati anche i suoi palazzi.And Israel hath forgotten his maker, and hath built temples: and Iudas hath multiplied fensed cities: and I wil cast fire on his cities, and it shal deuoure the houses therof.Et oblitus est Israël factoris sui, / et ædificavit delubra; / et Judas multiplicavit urbes munitas; / et mittam ignem in civitates ejus, / et devorabit ædes illius.
8:1
Pliny
Eagle. It makes a noise like a trumpet. (Pliny, [Natural History?] 10:3.)
Calmet
Osee denounces judgments on the house of Israel, which, though schismatical, was not entirely abandoned by the Lord. Salmanasar overturned the kingdom, and may be compared to an eagle, as Nabuchodonosor is frequently, Ezechiel 17:3. But he is not here meant. (Calmet)
Worthington
The temple shall be destroyed by him; (St. Jerome) yet not so soon. (Worthington)
Haydock
Septuagint, "In their bosom like earth appears, like an eagle," etc. (Haydock)
8:2
Calmet
Know thee. They resemble those to whom our Saviour will reply, Not every one that saith, Lord, Lord, shall enter into the kingdom of heaven, Matthew 7:22. (Calmet)
8:3
Haydock
Him. Septuagint, "they have pursued the enemy." But the former sense is better. (Haydock)
St. Jerome
The Assyrians prevailed. (St. Jerome)
Worthington
They carried Israel into captivity, before Juda, ver. 9. (Worthington)
8:4
Calmet
They. Jeroboam and Jehu were assured by the prophets that they should reign, yet this was not a sanction of their right. God condemned their ambition and wicked conduct. The successors of Zarharias had still less pretensions to the throne. God permits such things. The people had not consulted him in these changes. (Calmet)
St. Jerome
Kings were their own choice, 1 Kings xviii. Saul rose by their "error." (St. Jerome)
Calmet
Knew, or approved not, ver. 2., and Matthew 25:12. (Calmet)
Haydock
Perish. This was the effect, though contrary to their intention. (Haydock)
8:5
Calf. The idol is broken in pieces, and carried away by the victorious enemy. Thus does the vanity of such gods appear. Their captivity is therefore often foretold, Jeremias 43:12.
Calmet
Cleansed. The physician is disgusted with the obstinacy of the sick. (Calmet)
Haydock
How long will Israel resist the Holy Ghost? (Acts 7:51.) (Haydock)
8:6
Israel. This enhances the crime. Can a people so highly favoured adore the work of an artist?
Calmet
Webs, such as appear on a fine day in autumn. St. Jerome's master suggested that this was the sense. Interpreters vary. (Calmet)
Haydock
Septuagint and Theodotion, "is delusive." Symmachus, etc., "instable;" shebabim. (Haydock)
8:7
Whirlwind. They shall be punished for their folly, nor shall they reap any advantage from idols.
Calmet
In it, or in Israel. The seed which I have sown yields no fruit. If any come up, the mildew destroys it. Yea, though any should come to perfection, which is impossible, it should be given to strangers. My people perform no acts of religion; or at least they render them useless, by adoring idols. (Calmet)
Haydock
He speaks in general terms, as few continued faithful. Yet even in the worst of times, seven thousand were found, 3 Kings 19:18. (Haydock)
8:8
Vessel. The nations around despised them, after they had applied to the Assyrians, who were looked upon as enemies of all independent states. Israel was not yet in captivity: but this event may be spoken of as if already past.
8:9
Pliny
Wild ass. It is very jealous of liberty, (Job 11:12.) and of its females, so that it prevents the young males from becoming its rivals. (Pliny, [Natural History?] 8:30.; Solin xxx.)
Haydock
If this were true, the species would soon perish. (Haydock)
The Israelites disdained subjection to strangers. They even rejected God, their king; for which reason he abandons them to servitude, in a foreign land. They had run furiously after idols, and had given presents to such lovers.
8:10
Calmet
Princes. Hebrew, "king of kings." This proud title was afterwards taken by the monarchs of Babylon and of Persia. Israel shall cease to pay taxes, having nothing left. They shall cease to be a people. (Calmet)
Haydock
Septuagint, "I will receive them, and they shall cease a little to anoint a king and princes." (Haydock)
Calmet
They had none during the captivity, as they would not consult God before in their appointment, ver. 4. He speaks ironically. I will conduct them beyond the Euphrates, where they shall have nothing to pay for some time. (Calmet)
Haydock
This wretched condition was of long continuance; (Tournemine) though short, if compared with their crimes. (Haydock)
8:12
Haydock
Foreign. Shall I give them laws again to despise? Septuagint, "I shall write down their number." It will be an easy task, they shall be so diminished. "His laws," etc., (Calmet) or, "I will describe to him a multitude, and his regulations: The beloved altars have been deemed foreign. (St. Jerome's and Grabe's editions.) (Haydock)
8:13
St. Jerome
They have imitated the Egyptian idols. (St. Jerome)
Osee had applied to their king for aid, 4 Kings 17:4.
8:14
Calmet
Temples, or "palaces." (Calmet)
Worthington
Cities. The two tribes, witnessing the calamities of their brethren, will not avoid a similar conduct, but trust in their fortifications. (Worthington)
Fire of war destroys both kingdoms.
Haydock
Thereof. Septuagint of St. Jerome adds, "and among the Assyrians they have eaten unclean things," which may be taken from Osee 9:3. (Haydock)
Calmet
It is not found in the present Hebrew or Greek copies. (Calmet)
8:1
The temple also in Ierusalem (though not so sowne) shal be destroyed.
8:2
But first the tenne tribes of Israel for their general idolatrie shal be caried into captiuitie by the Assyrians v. 9. & 4. Reg. 17.
8:14
The two tribes seing the miseries of the other tenne, vvil not preuent the like by penance, but thinke to escape by fortifying their cities.
8:3
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 16.7
… nor is it possible to escape the might and speed of His wrath when He watches over our impieties, and His jealousy, which knoweth to devour His adversaries, pursues His enemies to the death.
8:4
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 54.5
… Undoubtedly there are bishops made, not by the will of God, but they are such as are made outside of the Church—such as are made contrary to the ordinance and tradition of the Gospel, as the Lord Himself in the twelve prophets asserts, saying, “They have set up a king for themselves, and not by me.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 67.4
… For that unworthy persons are sometimes ordained, not according to the will of God, but according to human presumption, and that those things which do not come of a legitimate and righteous ordination are displeasing to God, God Himself manifests by Hosea the prophet, saying, “They have set up for themselves a king, but not by me.”
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.57
… and as a net spread upon Tabor, which has been firmly fixed by the hunters of men’s souls, and he threatens to cut off the wicked prophets, and devour their judges with fire, and to cease for a while from anointing a king and princes, because they ruled for themselves, and not by Him.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 3.5
… and that they should neither do anything, nor say anything, without them. On this account did God not only on that occasion, but again elsewhere, uttering a reproof, speak the same language. “They have reigned, but not by Me; they have ruled, and they made it not known to Me.”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 1.1
… For, indeed, in a magisterial position language itself is confounded when one thing is learnt and another taught . Against such the Lord complains by the prophet, saying, They have reigned, and not by Me; they have been set up as princes, and I knew it not (
8:7
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Synodal Letter to the Bishops of Africa. (Ad Afros Epistola Synodica.) 3
… For just as they left the one well of the living water, and hewed for themselves broken cisterns, which cannot hold water, as the prophet Jeremiah has it , so these men, fighting against the one ecumenical synod, ‘hewed for themselves’ many synods, and all appeared empty, like ‘a sheaf without strength
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. The Ecclesiastical History of Theodoret 2.18
… For as is written in the Book of the Prophet Jeremiah “ they have forsaken me the fountain of living waters and hewed them out cisterns, broken cisterns that can hold no water, ” so these men, in their opposition to the Œcumenical synod, have hewed for themselves many synods which have all proved vain and like “ buds that yield no meal, ”
8:10
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 5.21
… Again he said:— He will not again regard them . And Isaiah said concerning them:— Pass by; pass by; approach not the defiled . And concerning the saints of the Most High (Daniel) said thus:— They shall inherit the Kingdom for ever . For these rested a little from the burden of kings and princes ,
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 5.23
23. And the holy People inherited an eternal Kingdom; the holy people who were chosen instead of the People. For He provoked them to jealousy with a people that was not a people. And with a foolish people He angered them . And He set free the holy people. For lo! every covenant of God is freed from the burden of kings and princes .
8:11
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 33
… What liturgical vessels which the multitude may not touch have I given over to the hands of the wicked, of a Nebuzaradan, chief of the cooks, or of a Belshazzar, who wickedly used the sacred vessels for his revels, and then paid a worthy penalty for his madness? “Altars beloved” as Holy Scripture saith, but “now defiled.”
8:14
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.29
… Whereas He burnt up Sodom and Gomorrah with a tempest of fire. Of Him the psalmist sang, “A fire shall go out before Him, and burn up His enemies round about.” By Hosea He uttered the threat, “I will send a fire upon the cities of Judah;”
8:1
1. IN GUTTURE TUO, q. d. Admove tubam ori tuo, aut potius maxima voce et clamore tubali, ac si tubam haberes in gutture, proclama et expectora id quod sequitur, scilicet: Veniet hostis «quasi aquila super domum Domini.» Sic Isaiae LVIII, 1, ait jubetque Deus: «Clama, ne cesses, quasi tuba exalta vocem tuam.» Septuaginta vertunt: In sinu eorum quasi terra. Cur ita verterent nescire se fatetur S. Hieronymus, nec enim quid tale est in hebraeo. Suspicor pro שפר scophar, id est tuba, eos legisse עפר aphar, id est, pulvis terrae; et pro חכך chickecha, id est in gutture tuo, legisse חיקך chekecha, id est in sinu tuo. Theodoretus refert istud ad finem capitis praecedentis, hoc sensu: Subsannatio ista recidet in sinum eorum; fient enim quasi terra invia; nam hostis veniet quasi aquila. Porro Theodoretus miscens versionem Theodotionis versioni Septuaginta, legit, quasi terra in via sicut tuba; Syrus vertit: Tonitruum tuum velut tuba (sit), et quasi aquila super domum Domini; Arabicus: Et erat in foraminibus eorum quasi terra, et quasi aquilae in domo Domini. QUASI AQUILA SUPER DOMUM DOMINI. -- Subaudi, veniet, advolabit, insiliet hostis. Hunc enim comparat aquilae, quae in sublime elata, ex improviso instar tormenti involat in praedam, puta in agnos, capras, lepores. Per aquilam multi intelligunt Nabuchodonosor; hic enim domum Domini, id est templum, vastavit et incendit, idemque ab Ezechiele, cap. XVII, 3, Jeremia, cap. XLVIII, 40, et Habacuc, cap. I, 8, comparatur aquilae. Ita S. Cyrillus, Theodoretus, Hieronymus, Theophylactus, Albertus, Hugo, Lyranus, Vatablus et Ribera. Verum Nabuchodonosor evertit regnum Juda, non Israel, de quo continue hic agitur. Secundo, Arias accipit Sennacherib, qui post excisos Israelitas invasit Jerusalem et templum. Alii accipiunt Salmanasar, qui evertit «domum Domini,» id est Israel, qui erat populus quem inhabitabat Dominus. Tertio, a Castro hic explicat, q. d. Veniet Salmanasar tantis copiis et animis, ut videatur non tantum Samariam, sed et Jerusalem templumque excisurus; unde ex Hebraeo vertas: Quasi aquila usque ad domum Domini, puta usque ad Judam et templum veniet, sed Deo adhuc parcente Judaeis et templo, eumque ab illis avertente, Judam et templum reipsa non invadet. Denique aliqui per domum Domini accipiunt fanum vitulorum: hoc enim idololatrae vocabant domum, id est templum Domini. Quarto et melius, jungendo primam expositionem cum secunda, per aquilam intelligas hostem in genere, tam Chaldaeum, quam Assyrium, puta Nabuchodonosorem, qui Judam et templum, ac Salmanasar, qui Israelem evertit. Loquitur enim Propheta brevis confuse et concise, miscetque subinde Judam cum Israele, et utrique hostes excidiumque intentat: esto crebrius vaticinetur Israeli, uti hic mox ad eum resilit. Israelis enim excidium fuit praevium, vicinum et affine, ac quasi praeludium excidii Judae: eo quod tam Judae, quam Israelitae transgressi sint foedus legemque Dei, ut sequitur. Porro domus Domini hic vocatur templum, quod ex sui origine, Deique institutione commune erat Judae et Israeli; hinc symbolice tam Israel, quam Juda, erat domus Domini: quia in utroque populo a se electo per sui cultum et templum habitabat Deus. Sic Jeremiae XII, 7, dicitur: «Reliqui domum meam; dimisi haereditatem meam;» ambierunt, 8-10; tertio, damnum tum ex malis, scilicet aris idololatricis erectis, tum ex bonis, scilicet legibus a Deo datis, sed contemptis, natum, 11, 12; quarto, aversio Dei a sacrificiis, et conversio ad punienda peccata Israelitarum, 13; quinto, vastatio utriusque regni decreta, 14. id est reliqui Judaeam. Et cap. XI, 15: «Quid est quod dilectus meus in domo mea (in terra sancta) fecit scelera multa?» Sic passim apud Prophetas, populus Dei vocatur domus Jacob, domus Israel, domus Juda. Sensus ergo est, q. d. Veniet hostis Assyrius et Chaldaeus cum magno impetu, feritate et velocitate advolans quasi aquila ad praedam, ut domum Domini, id est terram sanctam, tam duarum, quam decem tribuum diripiat, imo ipsum Dei templum succendat. Cur Chaldaei comparentur aquilae, dixi Ezech. XVII, 3. Quinto et optime, totus hic versus sic connecti (ut in Bibliis passim sine dispunctione media connectitur) explicarique potest: «In gutture tuo sit tuba quasi aquila:» supple, clange et exalta vocem tuam «super domum Domini.» Clangor enim proprie aquilarum vox esse dicitur. Unde auctor Philomelae: Dum clangunt aquilae, vultur pulpare probatur. Et Homerus Iliad. U. «ipsa vero (aquila) clangens volabat flatibus venti.» Quidam aquilae vocem vocarunt reboatum, propter strepitum gravem avibus alterius speciei, maxime nocentibus, tam inimicum adeoque terribilem, ut earum feratur tardare motum et obtundere, qualis sane regiam avem decebat: quin et draco ipse clangorem aquilae audiens, terrore perculsus intra latebras suas mox se abscondere dicitur. Verum hoc verum est tantum in degeneri aquila, quam vulturinam, vel subaquilam vocant. Nam vera aquila tantum abest ut vocem aliquam edat, aut canat, ut mutam pene physici tradant, aut vix vocalem, idque ex animi magnitudine, qua fame et siti superior, animae affectus et cupiditates regere et moderari novit: voces enim hujusmodi plerumque intemperantis impotentisque animi affectus, puta inopiam, aut cupiditatem, aut timorem, aut laetitiam indicant. Ita ex Plinio et Aeliano Aldrovandus in Aquila, pag. 33. Quin et Aristoteles, lib. IX Hist. Anim. cap. XXXII, melanatum, sive pullam aquilam, quam liberalem vocat, invidiaque expertem, ideo non clangere nec murmurare autumat, quia modesta minimeque petulans, affectus moderari ac cohibere melius possit quam caeterae. Hic sensus planus et appositus videtur. Jubetur enim Propheta tuba clangere instar aquilae, ut repraesentet clangorem tubarum Chaldaeorum et Assyriorum, qui quasi aquilae feroces involabunt in Samariam, Judaeam et templum. Unde huc videtur alludere Joannes, Apocal. VIII, 23: «Et vidi, et audivi vocem unius aquilae volantis per medium coelum, dicentis voce magna: Vae, vae, vae habitantibus in terra!» Haec enim aquila erit Propheta, praedicens orbi calamitates imminentes sub tempora Antichristi, uti Osee hic praedicit clades Israeli instantes: vide dicta Apoc. VIII. Porro in Scriptura non raro aquila vocatur subaquila, ut Matth. XXIV, 28: «Ubicumque fuerit corpus (cadaver), illic congregabuntur et aquilae,» scilicet vulturinae, sive subaquilae; vera enim aquila, quia generosa, non cadaver quaerit, sed praedam vivam: nec comedit nisi quod ipsa necaverit, teste Aristotele, Plinio aliisque physicis. Allegorice Leo Castrius: Aquila, ait, significat Titi et Romanorum exercitum ac vexilla; in his enim praeferebant aquilas, q. d. Romani vastabunt Jerusalem et templum, in eoque sua vexilla, puta aquilas, collocabunt ob caesum a Judaeis Christum.
8:2
2. ME INVOCABUNT (cum sibi exitium imminere sentient, dicentque): DEUS MEUS, COGNOVIMUS TE ISRAEL, -- q. d. Nos qui sumus Israel, id est Israelis, puta Jacobi patriarchae filii et haeredes, invocamus opem tuam: quia cognovimus et coluimus te, o Deus noster; tu enim nobis tui cognitionem et cultum per Mosem et patres nostros indidisti. Vere Lactantius, lib. I, cap. 1: «Nullus, ait, suavior est animae cibus, quam cognitio veritatis,» praesertim primae increatae. Dicit meus in singulari pro noster; quia respicit nomen Israel, quod pariter est singulare quoad vocem, sed plurale quoad significatum: significat enim totum populum. Unde ait: «Invocabunt» in plurali. Hic a toto coetu Hebraeorum, tam duarum quam decem tribuum, descendit ac salit Osee ad unam ejus partem, puta ad Israel, id est decem tribus; contra has enim maxime prophetat, eo quod ipsae idololatriae et schismatis fecerint initium eo ipso tempore, quo vivebat et haec praedicabat Osee; cum duae tribus post mortem Osee, sub Achaz et Manasse regibus ad idola deflexerint. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Theodoretus, Haymo, Hugo, Ribera et alii. Chaldaeus vertit: Omni tempore in quo adduco super eos angustiam erant coram me dicentes: Nunc certo cognoscimus quod non sit nobis Deus praeter te: redime nos, quia sumus populus tuus Israel. Sed frustra clamabunt, meque invocabunt; causam subdit, dicens:
8:3
3. PROJECIT (enim) ISRAEL BONUM, -- Deum scilicet, ejusque fidem et religionem. Deus enim est omne bonum, tam suum quam nostrum, ut ei singuli merito dicere debeamus cum S. Francisco: «Deus meus, amor meus, et omnia.» Secundo, «projecit Israel bonum» virtutis et pietatis, aeque ac divinitatis meae. Idcirco ego pariter a me abjiciam et projiciam eum, quo facto «inimicus persequetur eum.» Causam primam et fontem mali subdit, dicens:
8:4
4. IPSI REGNAVERUNT, ET NON EX ME. -- Primo, taxatur hic populus, quod inconsulto Deo reges sibi crearit proprios, eosque schismaticos: unde et statim cum eis a Deo ad idola vitulorum defecit, tamque schisma a fide, quam a domo Davidis fecit, III Reg. XII. Ita S. Hieronymus, Theophylactus, Theodoretus. Ubi nota: Pro regnaverunt hebraice et chaldaice est המליכו himlichu, id est regnare fecerunt, reges sibi constituerunt. Quocirca Origenes, hom. 4 in lib. Judic., et Cyprianus epist. 55, legunt: Sibimet regem constituerunt, et non per me; principem, et non per consilium meum; clarius Chaldaeus: Regem sibi crearunt, et non ex sententia mea; constituerunt sibi principes, sed non ex voluntate mea. Porro Origenes et S. Hieronymus putant hic notari Saulem, cum populus a Samuele regem peteret. Tunc enim Deus dixit Samueli: «Non te abjecerunt, sed me, ne regnem super eos.» Verum hoc factum jam exoletum erat, et emendatum per Davidem, quem Deus ipse Sauli substituit, regemque a Samuele ungi jussit: nec Saul fuit causa schismatis et idololatriae, sed tam Judam, quam Israelem, in unius Dei cultu continuit. Melius ergo idem S. Hieronymus, Cyrillus, Theodoretus, Haymo, Lyranus, Hugo, Ribera, cum Rabbinis, censent hic notari Jeroboam; hic enim ab Israele creatus fuit rex, fecitque schisma tam a Roboam et stirpe Davidis, quam a Deo, ejusque cultu et templo, erigendo vitulos aureos in Dan et Bethel. Dices: Jeroboam a Deo per Ahiam Silonitem prophetam designatus fuit rex. Scisso enim pallio in duodecim partes, dixit ei Ahias: «Tolle tibi decem scissuras. Haec enim dicit Dominus: Ecce ego scindam regnum de manu Salomonis, et dabo tibi decem tribus.» Quocirca Abulensis, in III Reg. XII, Quaest. VIII et IX, censet decem tribus licite fecisse schisma a Roboam, et elegisse Jeroboam in regem. Ratio ejus est: Quia, inquit, ipsae tribus liberae erant populusque liber; Roboam autem volebat eas in servitutem redigere, easque regere ut tyrannus, non ut rex: poterant ergo ab eo recedere, et novum regem sibi creare. Populus enim vel respublica principibus et regibus dedit imperium in se, puta potestatem et jus regendi populum, sed certis justisque conditionibus: unde et potest illud iisdem auferre, vel im- minuere, si ipsi eo abutantur et tyranni evadant. Non enim populus absolute se dedit regi, ut quis dat aurum vel equum amico, ita ut omne suum jus in eum transferat, nec unquam illud revocare possit; sed certis pactis intervenientibus, inter quae primum est, ut juste ab eo regatur, utque contra hostes ab eo defendatur; quod si id negligat aut violet rex, potest populus revocare potestatem quam illi dedit, eumque regno deponere. Ita Abulensis. Pro responsione nota: Duplex de Jeroboam est sententia, utraque probabilis. Prior asserit eum creatum esse regem tam a Deo, quam a populo; posterior censet eum creatum a solo populo, non a Deo. In primis ergo Pineda, lib. II De Rebus Salomonis, cap. II, ita respondet: Jeroboam, inquit, accepit a Deo jus regni super decem tribus ministerio Ahiae Prophetae, dicentis III Reg. XI, 37: «Te autem assumam, et regnabis super omnia quae desiderat anima tua, erisque rex super Israel.» Sed postea suffragiis populi non tam cepit jus regni, quam possessionem, III Reg. XII, 20: «Cum au- disset omnis Israel, quod reversus esset Jeroboam, miserunt et vocaverunt eum congregato coetu; et constituerunt eum regem super omnem Israel.» Quod non tam pertinet ad jus regni, quam ad solemnitatem quamdam inaugurandi regis, atque regii muneris exercendi. Qua ratione Origenes, Cyprianus, Theophylactus et Theodoretus docent accipiendum hoc Osee VIII, 4: «Ipsi regnaverunt, et non ex me,» id est me inconsulto, suo tantum libito et cupiditatis temeritate regem constituerunt Jeroboam. Queritur enim Deus non de ipso Jeroboam, cui divinitus jus regni collatum fuerat; sed de decem tribubus, quae ira potius et animi impatientia, quam idonea aliqua ratione ductae a domo David defecerant, et alteri se regi regendas permiserant. Unde in Hebraeo, pro regnaverunt, est המליכו himlichu, id est regnare fecerunt, regem creaverunt. Ita ipse. Alii ex adverso, et forte probabilius, censent Jeroboam non a Deo, sed a populo creatum esse regem, idque Deum tantum praedixisse, III Reg. cap. XI, 37; nam illa verba: «Regnabis erisque rex,» praedictio sunt tantum et promissio regni, non vero ejus donatio regisque creatio: regni, inquam, dandi a populo per ejus schisma et defectionem a Roboam, quod tamen permittere et non impedire intendit Deus, quia per illud punire volebat idololatriam Salomonis, ut ipse eidem praedixerat III Reg. XI, 11. Quod ergo ait: «Te autem assumam,» idem est quod: Te autem assumi faciam, ita animos populi resque omnes disponam, meaque providentia dirigam, ut assumaris in regem tu, non alius. Idipsum, non aliud, nec amplius significat Deus, dum ait III Reg. XII, 24: «A me factum est verbum hoc,» puta schisma Israelis, quo novum regem sibi creavit. Huic sententiae plane favet nostra versio hic, quae habet: «Ipsi (scilicet Jeroboam, et posteri ejus reges Israel) regnaverunt, et non ex me.» Hebraeum enim himlichu tam significat regnaverunt, quam regnare fecerunt: saepe enim sumitur in significatione kal, esto sit hiphil. Favet et historia lib. III Regum; nam cum cap. XI Dominus tantum praedixerit et promiserit Jeroboam regnum dandum per populum, nusquam autem de facto ipsum unxerit aut crearit regem, sed cap. XII, solus populus faciens schisma a Roboam per se inconsulto Deo eum regem constituerit; plane videtur a solo populo, non a Deo, ipse creatus fuisse rex. Populus autem creando eum regem peccavit; quia temere, sine consilio et consensu Dei id fecit. Debebat enim in re tam gravi ex prisco more consulere Deum per Pontificem, vel per Prophetam. Deus enim instituerat regnum Hebraeorum per Samuelem, volueratque unum esse, non duo: Hebraei enim erant populus et regnum Dei: ac proinde regnum hoc non tantum humanum erat, uti est aliarum gentium, sed et spirituale et divinum. Peccarunt ergo Israelitae qui inconsulto Deo hoc regnum immuta- runt, et mere humanum effecerunt, ac diviserunt, novumque regem sibi crearunt. Sic peccarent populus et clerus, si Pontificem, etiam tyrannice regentem, deponerent: Pontifex enim a Deo auctoritatem accipit et potestatem, non ab Ecclesia, ideoque a solo Deo deponi potest. Jeroboam quoque peccavit: quia licet sciret a Deo praedictum et promissum sibi regnum, tamen illud iniit sine Deo, neque unctus fuit a Pontifice, aut Propheta, sed solius populi tumultuantis vocibus et acclamationibus creatus, illud acceptavit et usurpavit. Secus est de Jehu, qui schismate jam facto, et regno Israelis jam instituto, a Deo creatus et unctus est rex per Prophetam, IV Reg. IX, 6. Quod ergo Deus per Ahiam dicit Jeroboam, III Reg. XI, 31: «Scindam regnum de manu Salomonis, et dabo tibi decem tribus,» intellige non active per me, sed objective et permissive per Israelem, puta per populum. Objiciam enim ejus oculis et animis imprudens et tyrannicum responsum et regimen Roboam, quo fiet ut ipse ab eo aversus convertat se ad Jeroboam, eumque creet: quod ego permittam, ut puniam peccata tam Salomonis, quam Roboam. Sicut ergo Christus ait, ob hominum malitiam et infirmitatem necesse esse ut fiant scandala, vae tamen homini illi per quem scandalum venit! ita posita duritie Roboam, et aversione populi ab eo, necessum quasi erat alium, puta Jeroboam, a populo regem creari: vae tamen illi, qui hujus creationis fuit causa et scandalum! Deo enim irato, ideoque invito ea facta est; unde Israelitae non leguntur Deum consuluisse, nec ex ejus oraculo aut directione, sed motu proprio et temerario regem sibi subito creasse. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Cyrillus, Vatablus, Ribera, a Castro et alii. Praedixit ergo Deus Ahiae et Jeroboam, eum regem futurum per tumultum populi, non vero ipse per se eum regem constituit. Taxat itaque Deus hic primo populum, quod sine suo nutu regnum Davidis unum a se constitutum, in duo diviserit, quodque ab eo fecerit schisma, ac novum sceptrum et regnum sibi erexerit, creando sibi regem Jeroboam; praesertim quia per hoc schisma praevidebat eum inducturum schisma in fide, et idololatriam. Itaque peccavit populus contra jus non humanum, sed divinum, ac consequenter contra religionem, non contra justitiam. Jure ergo queritur Deus, quod reges in Israel non regnarunt ex se, uti regnarunt reges Juda; quia ipse non instituit regnum Israel, uti instituit regnum regesque Juda. Secundo, taxat ipsos reges Israel, quod non ex Deo, sed ex se regnarint: quia scilicet aliqui ex eis tyrannice regnum invaserunt, ut Zamri, Amri, Sellum, Manahem, Phaceia, Phacee et Hosee, sub quibus haec prophetavit Osee, IV Reg. XV et sequent. Alii vero, ut Jeroboam, Jehu, etc., licet a Deo viderentur designati vel electi, tamen non tam ex divina auctoritate et voluntate, quam ex propria cupiditate et regnandi libidine regnum iniverint: unde et statim ad idola defecerunt, ut sequitur. Quocirca Septuaginta vertunt: Ex semetipsis regnaverunt, et non ex me, principes exstiterunt, et non indicaverunt mihi. Denique regnarunt, id est regnum administrarunt, non ex me, id est non juxta meam legem et voluntatem, sed juxta suam tyrannidem et impietatem, praesertim quia per leges et edicta sua sanxerunt idololatriam. Ita Sanchez. Tropologice, haec facile est adaptare tyrannis, qui regnum vel invadunt, vel legitime adeptum tyrannice administrant, praesertim qui haeresim, schisma, sacrilegia in regnum invehunt; rursum iis qui ex ambitione potius, quam virtute imperium regimenque ambiunt, et capessunt principatum vel praelaturam, contra quos ait S. Gregorius, I part. Pastor. cap. I: «Dominus per Prophetam queritur dicens: Ipsi regnaverunt, et non ex me; principes exstiterunt, et ego ignoravi. Ex se namque, et non ex arbitrio summi rectoris regnant, qui nullis fulti virtutibus, nequaquam divinitus vocati, sed sua cupidine accensi, culmen regiminis recipiunt potius, quam assequuntur. Quos tamen internus judex et provehit, et non cognoscit; quia quos permittendo tolerat, profecto per judicium reprobationis ignorat.» Et S. Bernardus, De Convers. ad cleric. cap. XXVII, taxans clericos ambientes praelaturas: «Tollitis, inquit, et non accipitis claves. De quibus Dominus queritur per Prophetam: Ipsi regnaverunt, et non ex me; principes exstiterunt, et ego non vocavi eos. Unde tantus praelationis ardor, unde ambitionis impudentia tanta, unde vesania tanta praesumptionis humanae? Audeatne aliquis vestrum terreni cujuslibet reguli, non praecipiente, aut etiam prohibente eo, occupare ministeria, praripere beneficia, negotia dispensare? Nec tu Deum putes, quae in magna domo sua a vasis irae aptis in interitum sustinet, approbare. Multi quidem veniunt, sed considera quis vocetur.» Aptius haec adaptat S. Cyprianus Fortunato et Felicissimo, aliisque schismaticis, qui cathedram Pontificiam S. Cornelii legitimi Papae convellere et invadere moliebantur. Unde scribens ad Cornelium, epist. 3, lib. I, habet hanc auream sententiam: «Neque enim aliunde haereses obortae sunt, aut nata sunt schismata, quam inde quod sacerdoti Dei non obtemperatur, nec unus in Ecclesia ad tempus judex vice Christi cogitatur, cui si secundum magisteria divina (notent hoc haeretici) obtemperaret fraternitas universa, nemo adversum sacerdotum collegium quidquam moveret: nemo post divinum judicium, post populi suffragium, post Coepiscoporum consensum, judicem se jam non Episcopi, sed Dei faceret; nemo dissidio unitatis Christi Ecclesiam scinderet, nemo sibi placens ac tumens seorsim foris novam haeresin conderet.» Et inferius: «Plane Episcopi (schismatici) non de voluntate Dei fiunt; sed qui extra Ecclesiam fiunt, sed qui contra dispositio- nem et traditionem Evangelii fiunt, sicut ipse Dominus in duodecim Prophetis ponit et dicit: Sibimet regem constituerunt, et non per me.» Viderunt idipsum per umbram Gentiles, qui reges et principes legitimos a Deo dari crearique asserunt. Ita Callimachus: «Ex Jove sunt reges.» Et Homerus passim reges vocat διογενεῖς, Jove genitos, et διοτρεφεῖς, quasi Jovis alumnos. Romulus quoque, primus Romanorum rex, hanc legem sanxit: «Ut nemo regnum magistratumque iniret, nisi auctor fieret Deus ipse,» uti refert Pomponius Laetus, De Magistr. Rom. Titus Imperator, teste Suetonio in ejus Vita, cap. IX, duos patricios in necem suam conjurantes non occidit, sed monuit ut desisterent; «principatum fato dari, inquiens, frustraque tentari facinus potiundi spe, vel amittendi metu.» Plinius in Panegyrico Trajani: «Principem, ait, dat Deus, qui erga genus humanum vice sua fungitur.» NON COGNOVI -- practice, id est non approbavi principes Israelis. Ita S. Hieronymus, Vatablus et alii paulo ante citati. Sic dicet Christus reprobis: «Nescio vos,» id est adversor vos, Matth. XXV, 12. Similes phrases plures recenset S. Gregorius, lib. II Moral. IV. ARGENTUM SUUM ET AURUM SUUM FECERUNT SIBI IDOLA (q. d. Ex auro et argento suo conflaverunt sibi idola) UT INTERIRENT, -- id est ad interitum eorum; vel, unde interibunt. To enim ut eventum et effectum significat, non causam. Hebraea habent in singulari, ut exscinderetur, id est ut interiret, scilicet argentum et aurum eorum, cum ab hoste Assyrio vel rapietur, vel incendio consumetur. Quare minus recte hoc aliqui ad homines referunt eo sensu, q. d. Totam copiam auri et argenti contulerunt in fabricam idolorum; ita ut multum de suis opibus detraxerint. Hebraeum enim יכרת carat significat exscindere, succidere, perdere; et ad hostes pertinet. Unde sequitur: «Projectus est vitulus tuus,» quem ex auro tuo fabricasti. Moraliter, proprie avari aurum et argentum faciunt suum idolum; quia illud prae rebus omnibus adamant, quaerunt, tuentur, Deoque saepe praeferunt: unde avaritia ab Apostolo vocatur «idolorum servitus,» Ephes. V, 5. Vide ibi dicta.
8:5
5. PROJECTUS EST VITULUS TUUS, SAMARIA. -- Hebraice projecit (scilicet Deus) vitulum tuum, o Samaria! quia fecit ut tecum caperetur ab Assyriis. Septuaginta legentes aliis punctis mi zenach, in imperativo, vertunt: Projice vitulum tuum, o Samaria! R. David et Arias vertunt: Elongabit se a te, vel, projiciet te vitulus tuus, puta Apis quem colis, quem amas, et in quo omnem spem tuam reponis. Hebraei enim carent casibus: unde עגל eghel tam est vitulus in nominativo, quam vitulum in accusativo. Porro praeterita accipe pro futuris: projectus est, id est projicietur; projecit, id est projiciet. Est enim prophetia. USQUEQUO NON POTERUNT EMUNDARI? -- q. d. Quamdiu durabit ista obstinata voluntas vitulos et idola colendi? utique usque ad excidium et captivitatem Assyriacam: «Quae tanta insania, ait S. Hieronymus, me dante locum poenitentiae, illos ad sanitatem nolle reverti?» Chaldaeus nectit haec praecedentibus, itaque vertit: Exarsit furor meus in eos, quamdiu non potuerunt (quia obstinate noluerunt) se purgare ab idololatria. Hebraice est, usque quando non poterunt innocentiam, supple comparare sibi Israelitae, id est quamdiu impuris et immundis animis erunt propter idololatriam? Ita Vatablus.
8:6
6. QUIA EX ISRAEL ET IPSE EST, -- q. d. Israelis opus et figmentum est hoc idolum vituli, puta Apis Aegyptii, uti et alia idola aliarum gentium stulta figmenta sunt. Patet ex seqq. Hunc enim vitulum primo finxerunt Aegyptii: inde Hebraei exeuntes ex Aegypto eumdem formaverunt in deserto, Exodi XXXII, 4. Hos imitatus Jeroboam eumdem conflavit, cum fecit schisma a Roboam et Juda. Sensus est, q. d. Apis non est deus, non est numen, nil ex se habet divinitatis aut potentiae; sed deus effectus et formatus est a stultis Aegyptiis et Israelitis. QUONIAM IN ARANEARUM TELAS ERIT VITULUS. -- Probat Apin non esse deum, quia ab Assyriis disperdetur, q. d. Licet aureus hic vitulus quasi deus jam magni fiat ab Israelitis, tamen brevi ab hostibus exterminabitur, et difflabitur, ut tela araneae, sive ut fila in autumno per aerem volantia, quae per ventum in atomos et in auram dis- solvuntur et abeunt. Vult dicere: Idolum est opus inutile, evanidum, ac proinde se suosque cultores adjuvare impotens planeque infirmum et invalidum. Pro telas aranearum hebraice est שבבים scebabim, quod R. David, Arias et Vatablus vertunt, scissilia fragmenta, frusta; Chaldaeus, asseres; Symmachus, instabile; Quinta Editio, vagus et fluctuans; Septuaginta, πλανῶν, id est seducens vel decipiens, q. d. Assyrii confringent et captivum abducent Apin, qui Israelitas seducit. R. David, R. Abraham, et ex eis Pineda in Job XVIII, 5, vertunt scintillas, q. d. Samaritae fecerunt vitulum aureum, splendentem et scintillantem; sed scintillae splendoris in suos cultores desaevient, velut scintillae ignis. Insuper ipsi velut levissimae scintillae statim peribunt et exstinguentur. Moraliter peccator per usuras, fraudes, etc., parans sibi opes, praebendas, dignitates magnis laboribus et molestiis, quid nisi telas aranearum texit? quae mox vento casuum humanorum, ac praesertim mortis, difflabuntur et evanescent; nec eum in Dei judicio tegere aut vestire poterunt; imo quae quasi scintillae ignem gehennae illi succendent: vide dicta, Isaiae cap. LIX, 6.
8:7
7. VENTUM SEMINABUNT, ET TURBINEM METENT, -- q. d. Frustra laborarunt colendo Apin; nullum enim ex eo fructum capient, nisi turbinem excidii et captivitatis. Nota pulchram metaphoram, ab agricola seminante et metente mutuatam, quae crebra est in Scriptura; nam seminare significat operari; metere, mercedem operis recipere; ventus, opus inane, sterile, futile; turbo, calamitatem, scilicet captivitatem. Ita Mariana et alii. Rursum, alluditur ad ventum, qui quasi semen intra terram ex exhalationibus conceptus et genitus, cum in lucem et aerem eruperit, ciet pulverem, turbinemque infestum excitat. Significat ergo hoc adagium, laborem idololatrarum et impiorum in colendis suis idolis non tantum esse frustraneum, sed et noxium. Quid enim fructus speret qui ventum seminat, nisi terrae motum et pulveris nubem? horum enim causa est ventus in terra conclusus. Unde Arabicus Alexandrinus vertit: Seminaverunt ventum, et in perditione auferentur; non implebitur manipulus de hordeo; Arabicus Antiochenus vero: Seminaverunt planities majores eorum, ut pasceretur (vitulus Samariae, de quo praecessit) eas; non fuit autem illis arundo, neque virtus ad faciendum. Notat Antonius Fernandius in vision. XIII, sect. IV, quod turbo pulverem dissipans apposite quadrat in tribulationes quibus homo jactatur, homo, inquam, qui est pulvis et cinis a primaeva illa maledictione peccati. Unde est illud Psalm. I, 4: «Non sic impii, non sic: sed tanquam pulvis quem projicit ventus a facie terrae.» Ubi S. Hilarius: «Ut sit, inquit, poena ludibriosa; levissimus quippe terrae pulvis, paleae, et hujusmodi aliue quisquiliae nihil aliud sunt quam rapidis ludibria ventis.» Et quia est homo post peccatum, nisi merum ludibrium tentationum et calamitatum undique ingruentium, cumque huc illucque raptantium? Hoc est quod ait Isaias, cap. XXI, 1, excidium Babyloni miserrimum denuntians: «Onus deserti maris. Sicut turbines ab Africo veniunt de terra horribili.» Quaerit S. Gregorius in illud Job XXXVIII, 1: «Respondens autem Dominus Job de turbine dixit,» cur Deus de turbine sit locutus? ac respondet, quia flagellato loquebatur: durabat nempe illa adhuc tempestas malorum, qua Deus flagellabat Job: idcirco non alius flagellanti e quo loqueretur conveniebat thronus, quam turbo. Tropologice, ventum seminant, et turbinem metunt, qui bonum operantur ut inanem gloriam, vel quaestum sordidum aucupentur: haec enim ut turbo, mille curarum, sollicitudinum et dolorum flatibus aestibusque eos exagitat. Ita Cyrillus. Sic fere et Theophylactus quem audi: «Seminans in carne, et ex carne corruptionem metens, ventis corrumpenda, levia et vacua seminat, a spiritu, seu flamine nequitiae noxam hanc recipiens. Nec jam robore praestat, ut faciat opus animam alens. Nec enim dicere cum D. Paulo potest: Omnia possum in eo qui me confortat, Christo. Si unquam quidquam operetur boni, non juxta divinum hoc scopum faciens, sed ad humanam quamdam gloriam, vel aliam rationem non commendabilem, daemonibus istud impertit.» Ubi nota Theophylactum de more sequi versionem Septuaginta. Septuaginta enim sic vertunt: Corrupta vento seminaverunt, et subversio eorum suscipiet ea, quod tropologice de haereticis explicans S. Hieronymus: «Isti, inquit, ventum seminant sive ἀνεμόφθορα, quae a vento corrupta sunt semina, quae medullam non habent, quam Graeci ἐντεριώνην vocant; et idcirco vacua seminantes, inania vacuaque recipiunt; imo seminantes in carne, de carne metunt corruptionem, et circumferuntur omni vento doctrinae.» Ita sementi seges respondet. CULMUS STANS NON EST IN EO, GERMEN NON FACIET FARINAM. -- Ex Septuaginta S. Cyrillus legit et explicat, q. d. Similes erunt manipulo spicarum carentium granis, quae inutiles sunt ad conficiendum panem. Adagium est simile priori, imo prioris pars et explicatio, q. d. Idololatrae ventum seminant, et turbinem metent; quia ex semine eorum non nascetur culmus et germen, quod crescat et maturescat in grana et segetem, ut ex ea fiat farina et panis edulis; sed totus culmus in germen et inanem spicam abibit, q. d. Omne opus eorum, puta cultus idolorum, nullum eis afferet fructum, nil opis divinae, nil consolationis, nil boni pariet; ac nominatim culmum, et germen faciens farinam, id est messem et segetem, rerumque copiam et opes, quas ab hisce suis diis sperant, eis non dabit. Unde Chaldaeus vertit: Omnes eorum opes et segetes depraedabitur hostis, vel disperdet Deus, ut fiant extreme pauperes. Est synecdoche: ex culmo enim et germine segetem, omnesque opes intelligendas relinquit. Ita S. Hieronymus et Ruffinus quem audi: «Apud te, inquit, nihil fertilitatis firmitatisque remanebit, ut solet in culmo, cujus proceritas per aliquam aeris injuriam, spicae plenitudinem non creaverit. Ita igitur et tu nihil emolumenti consequeris, nec ulla culturae respondebit industria.» Loquitur, ut dixi, de idolis et idololatris: a pari tamen et simili hoc adagium adaptes, ait Delrio adagio 948, ostentationi virtutis non solidae, rebusque modice duraturis, nec ad felicem exitum perventuris; quales esse solent divitiae male partae, immodicae diligentiae, studia intempera, praecocia puerorum ingenia, conciones, disputationes et scriptiones supra vires, supra doctrinam et ingenium. De quibus verum est illud Ptolemaei dictum prolog. in Almagest.: «Qui scientiam suam ultra astutiam quae in ipso est extendit, est sicut pastor debilis cum multis ovibus; eas enim regere, pascere et impinguare nequit. Quocirca S. Gregorius, lib. VIII Moral. cap. XXVIII, tropologice haec Prophetae verba hypocritis adaptat: «Culmus, inquit, germen non habet, cum vita virtutum meritis caret. Farinam culmus non facit, cum is qui in praesenti seculo proficit, nil subtilitatis intelligit, nullum boni operis fructum reddit. Sed saepe et cum fecerit, hanc alieni comedunt; quia et cum bona opera hypocritae ostendunt, de his malorum spirituum vota satiantur. Qui enim per haec placere Deo non appetunt, nequaquam agri dominum, sed alienas pascunt. Fecundo itaque hypocrita et neglecto palmiti similis, servare fructum non valet; quia botrus boni operis in terra jacet. Sed tamen hac ipsa vecordia sua pascitur (ut ait Job), quia pro bono opere a cunctis honoratur, caeteris praemi- Denique Leo Castrius, per culmum et germen non faciens farinam, accipit diram famem, qua a Deo puniti sunt Judaei ob occisum Christum, quando obsessi a Tito fame extabuerunt, adeo ut et matres comederent filios.
8:8
8. DEVORATUS EST ISRAEL, (hoc est, opes Israelis, vires, fama et gloria attrita et absumpta sunt ab Assyriis, q. d. Israel mixtus idolis et gentibus, proprium et nobile Israelis nomen amisit), FACTUSQUE EST QUASI VAS IMMUNDUM, -- sordibus et faecibus plenum, puta matula, ut omnium gentium sordes, ignominiam et probra unus excipe- ret; matulam enim verterunt alii interpretes, teste Ruffino. Idem recte dicas de quovis fideli peccatis inquinato et polluto. Immundum vas sive inutile, ut vertunt Septuaginta: «Hebraei matulam vocant, ait S. Hieronymus, quo ad projicienda stercora uti solemus.» Et Ruffinus: «Nunquam, ait, Israel honesto delegatus officio est, ut post libertatis ac dominationis insignia, saltem inter servos liberaliter censeretur, sed quasi vas ad naturae requisita compositum, ita contumeliarum sordibus implebatur.» Sic Varro, Plautus et alii hominem vilissimum et sordidum vocant matulam, dicuntque: «Non homo est, sed matula.» Unde et Martialis: Dispeream si tu Pyladi praestare matellam Dignus es, aut porcos pascere Pirithoi. Pari modo peccatores, praesertim scorta, sunt hominum, imo diaboli, matulae, ait Delrio ada- gio 949; venter enim gulosi et luxuriosi quid aliud est, quam matula, quam latrina, quam cloaca? Dum ergo hanc per diem saepe visere, inspicere et olfacere cogitur, cogitet talem esse ventrem, et multo magis talem esse animam suam. Huc pertinet illa meditatio S. Bernardi: «Cogita, o homo, quid fuisti, quid es, quid eris. Fuisti sperma faetidum; es vas stercorum: futurus esca vermium.» Ita tentationes gulae superavit B. Jacoponus, carnes putidas identidem applicando ori et naribus; ac libidinis ignem superavit odorando cadaver purulentum mulieris adamatae monachus ille in Vitis Patr. lib. V, tract. 5 De fornicatione, § 22. Porro quam hoc nomen et obsequium matulae vile et infame sit, docuit adolescens Spartanus, qui, ut refert Plutarchus in Apophthegm. Lacon., ab Antigono captus ac venditus, paruit quidem in omnibus emptori, quae non essent indecora ingenuis: caeterum jussus afferre matulam, detrectavit obsequium, addens: Non serviam. Surgente domino puer: Senties, inquit, quem eme- ris, simulque conscenso tecto sese praecipitem dedit, malens mori, quam tam viliter servire.
8:9
9. QUIA IPSI ASCENDERUNT AD ASSUR, ONAGER SOLITARIUS SIBI, -- q. d. Israel petiit opem ab Assyriis ad hoc, ut quasi onager, id est asinus sylvester, omne jugum legis Dei excuteret, viveretque liber, ac faceret quidquid libet more onagrorum, et more gentium, quibus idola hanc peccandi dant licentiam. Ita Theodoretus, Theophylactus, Arias, Vatablus, Ribera et a Castro. Hinc justo Dei judicio Israel derelictus, solus erit ut onager, destitutus tam Assyriorum, quam Dei quem dereliquit, auxilio. Idem dicas de haeresi et haeretico. Aliter S. Hieronymus, et ex eo Haymo, Hugo et Lyranus: «Ascenderunt, inquit, id est ascendent, imitantes onagrum solitarium, nequaquam ut oves pasti a Domino, sed male abutentes libertate sua, et educti in captivitatem,» q. d. Ascendent Israelitae captivi in Assyriam, quia voluerunt vivere ut onagri liberi, et absque jugo disciplinae; ideoque Assyriorum amicitiam et opem magnis muneribus et tributis coemerunt. Unde Chaldaeus vertit: Ascendent ad Assyrios pro eo quod ambulaverint in voluntate animae suae, tanquam onager efferus. Septuaginta vertunt: Germinavit (fructificavit, foetus produxit) apud semetipsum Ephraim. Tradit enim Oppianus onagrum marem ita esse zelotypum, ut pullos suos dentibus exsecet, ne generare queant, ut ipse solus onagra sua fruatur. Unde et vocatur solitarius; licet enim feminarum agmine stipatus incedat, tamen eis solus imperare et frui vult, nec alium marem rivalem, vel aemulum patitur. Incedit ergo solus non ab onagrarum, sed ab onagrorum convictu. Audi Solinum, Polyhist. cap. XXX: «Africa onagros habet, in quo genere singuli imperitant gregibus feminarum; aemulos libidinis suae metuunt. Inde est quod gravidas suas servant, ut in editis maribus, si qua facultas fuerit spem generandi morsu detruncent; quod caventes feminae in secessibus partus occulunt.» Idem tradit Plinius, lib. VIII, cap. XXX. Allegorice Leo Castrius: Israel, ait, post occisum Christum est onager solitarius, quia solus in suo errore et perfidia Judaica pertinaciter persistit; nec cum caeteris gentibus omnibus in religione cultuque Dei communicat. Tropologice, haec facile adaptes superbis, praesertim apostatis a fide, vel Ordine; unde Rupertus: «Onager, ait, id est agrestis asinus, hominem stultum atque superbum significat, sicut in Job cap. XI, 12, scriptum est: Vir vanus in superbiam erigitur et quasi pullum onagri liberum se natum putat;» et inferius: «Onager ergo dicitur, id est asinus, sed superbus, asinus per stultitiam, sed infroenis, et praesepii dominici contemptor, vel ignarus prae superbia; solitarius, a rectore Deo profugus, et solus, utpote Dei desertor, et a Deo desertus.» Vide et S. Gregorium in citatum S. Job locum, lib. X Moral. cap. XV. EPHRAIM MUNERA DEDERUNT AMATORIBUS, -- Assyriis, quorum opem et amicitiam ambiebant, ideoque eorum idola colebant. Sic enim Phul regi Assyriorum in tributum dederunt mille talenta, ideoque Manahem rex Israel singulis indixit tributum quinquaginta siclorum, IV Regum, XV, 19 et 20.
8:10
10. SED ET CUM MERCEDE CONDUXERINT NATIONES (q. d. Quia muneribus et mercede conduxerunt Assyrios, hinc ne frustra conducti videantur), NUNC (contra ipsosmet Israelitas, in excidium Samariae) CONGREGABO EOS. -- Ita Arias, Clarius, Vatablus et Pagninus. Dicit eos, et non eas (uti dicendum erat; respicit enim nationes), qua hebraeum גוים goim, id est nationes, est masculinum. Secundo, planius per eos accipias Ephraim, id est Israelitas. Ita Chaldaeus, S. Hieronymus, Theodoretus, Haymo et Lyranus, q. d. «Nunc congregabo eos,» scilicet Israelitas in Samariam aliasque urbes, ut in illis praesidiis Aegyptiorum adjuti contra Assyrios se muniant, ibique quiescant paululum a tributo et muneribus, quae pendebant regi Assyriorum et principibus, sed modica erit haec quies; nam mox sequitur, ut ab Assyriis ob rebellionem indignantibus obsideantur, expugnentur et vastentur: vide IV Reg. XVII. Ita haeretici, ut excutiant jugum fidei et catholicorum principum, implorant opem Turcarum; itaque paululum videntur quiescere a jugo et onere; sed mox longe gravius jugum Turcicum subeunt, uti in Hungaria factum et fieri videmus et lugemus. ET QUIESCENT PAULISPER. -- Nota: Pro quiescent, uti vertit Noster et Septuaginta, hebraice est ויחלו vaiachelu, quod si a חורל chul deducatur, significat dolere, cruciari; si a חול chol, in hiphil significat incipere. Unde Arias et Pagninus vertunt: Dolebunt et cruciabuntur paululum propter onus regis et principum, q. d. Modicum dolebunt ob tributum quod pendunt Assyriis, sed paulo post longe magis dolebunt, cum ab eisdem vastabuntur. Alii vero vertunt: Incipient paululum ab onere regis et principum, (puta a tributo quod eis pendunt, supple), liberi esse et quiescere, ut vertit Noster. Rursum Clarius vertit: Incipient eos onerare (tributis) tam rex quam principes; et R. David, Vatablus et Pagninus: Incipient conqueri et murmurare paululum propter onus regis et principum, puta propter tributum, q. d. Jam incipiunt gravari et queri ob tributa, sed multo magis querentur, cum mox exscindentur et abducentur in captivitatem. Ita impii, inquit a Castro, incipiunt degustare in oneribus quibus gravantur, aeterni exsilii instantis, et carceris gehennalis angustias et supplicia. Sie fur suspensus, e patibulo reipsa omnibus inclamat: Cavete a furto, ne suspendamini sicut ego. Tradit Herodotus, lib. II, Assyrios depinxisse regis Sennacherib cladem et coelestem vindictam cum hoc lemmate: «In me intuens pius esto.» Et Virgilius, VI Aeneid.: Phlegyasque miserrimus omnes Admonet, et magna testatur voce per umbras: Discite justitiam moniti, et non temnere Divos.
8:11
11. QUIA MULTIPLICAVIT, -- q. d. Habuit Israel sat idolorum et altarium, quid opus fuit ea ad insaniam multiplicare, et cumulare peccata peccatis, ut sibi iram Dei, vindictam et excidium accelerarent? Quocirca multipliciter punietur. Vere S. Ephrem, tract. De Timore Dei, tom. III: «Cui, ait, non placet ministrare Domino uni, serviet multis; et qui non vult subesse praefecto uni, subjicietur multis.»
8:12
12. SCRIBAM EI MULTIPLICES LEGES MEAS, QUAE VELUT ALIENAE COMPUTATAE SUNT. -- Hic expletur sensus prioris sententiae alias pendentis, q. d. Quia multiplicavit Israel altaria, idcirco et ego multiplicabo leges capitales contra eum. Nota: Alludit ad scripturam legis in lapidibus factam a Mose, jussu Dei, Deuter. XXVII et XXVIII; idque ad perpetuam legis memoriam apud Israelitas, ut eam ejusque praemia, si eam observarent; ac poenas, si eam negligerent, cordi imprimerent, ac jugiter prae oculis haberent. Sensus ergo est, q. d. Leges meas earumque poenas multiplices olim scripsi per Mosen in lapide; ac jam scribam eas in dorso Israelitarum virga et stylo ferreo, nimirum multiplices illas plagas a Mose descriptas, infligam eis gladio hostili, eo quod leges meas, quasi alienas, obliti neglexerint et contempserint. Leges ergo hic poenales intellige, puta poenas lege de- cretas illis qui eam violent: est metonymia. Ita Ruffinus. Sicut enim vir pius est quasi lex viva, quae suis moribus clamat quid facto opus, quid lex, quid Deus, quid religio poscat, ut docet S. Augustinus lib. De Mendacio, cap. XV, et S. Gregorius, hom. 40 in Ezech.: «In sanctorum, ait, vita cognoscimus quid in Scriptura legere debeamus.» Et Philo, lib. De Abraham, ait legem scriptam esse commentarium vitae sanctorum; ita impius a lege punitus, est lex viva, inclamans caeteris ut impietatem fugiant, ne in easdem poenas incurrant. Sic fur suspensus, e patibulo reipsa omnibus in- Aliter Vatablus et alii recentiores vertunt, nimirum: Praescripseram eis רבי rubbe, id est multiplicitates vel excellentiora, vel axiomata legis meae, sed reputarunt ea ceu quid alienum, q. d. Dedi legem Israeli quasi margaritam, eamque digito meo conscripsi; at ipse quasi alienam eam respuit, tanquam ad eum non pertineret. Quid ergo ultra ei faciam? scribam aliam legem? Nequaquam, quia pari modo eam spernet. Ita S. Hieronymus et Syrus, qui vertit: Scripsi illi multitudinem legum mearum, et velut aliena computavit ipsa verba mea.
8:13
13. HOSTIAS (victimarum et oblationum mearum, ut addunt Hebraea) OFFERENT, ET DOMINUS NON SUSCIPIET EAS. -- Hebraice, Dominus non volet illa, vel non delectabitur illis, q. d. Si quando mihi sacrificaverunt, non idolis, hoc fecerunt ut vescerentur sacrificatis, non ad me placandum. Ita Vatablus. Nota: Samaritae cum idolis colebant quoque Deum verum et avitum, eique subinde sacrificabant, ut patet IV Reg. XVII, 33. Verum quia id faciebant, non propter Deum, ut eum colerent, sed ad hoc, ut inde epularentur et opipara instruerent convivia, hac de causa reprehendit hic eos Deus, eisque minatur excidium. Ita S. Hieronymus, Vatablus, Ribera, a Castro et alii. IPSI IN AEGYPTUM CONVERTENTUR, -- q. d. Cogentur fugere et reverti in Aegyptum. Ita factum; nam post excidium Samariae multi Israelitae, ex illo elapsi, ut se salvarent fugerunt in Aegyptum, ibique mortui sepulti sunt in Memphi, ut patebit cap. IX, 3. Ita S. Hieronymus, Theophylactus, Theodoretus, Arias et Vatablus. Idem fecerunt Judaei post excidium Jerusalem, ut patet Jeremiae cap. XLIV, 12. Aegyptus enim erat juge et commune Israelis refugium et asylum. Secundo, S. Hieronymus sic quoque exponit, q. d. Ipsi revertentur ad eum vivendi modum, quem tenuerunt in Aegypto; colent enim idola, et vitia gentium induent, sicut fecerunt in Aegypto. Tertio, Lyranus et Sanchez, q. d. Revertentur in Aegyptum, hoc est, talia brevi apud Assyrios patientur, qualia ipsorum patres passi sunt ab Aegyptiis, scilicet duram servitutem, ministeria sordida, pauperiem, famem, etc., ut more Hebraeo subintelligatur nota similitudinis sicut, velut. Ipsi ibunt in Assyriam, velut in novam Aegyptum, hoc est novum carcerem. Primus sensus planissimus est, eique favet vers. 6 cap. sequentis: «Aegyptus congregabit eos, Memphis sepeliet eos.»
8:14
14. OBLITUS EST ISRAEL FACTORIS SUI, -- Dei creatoris sui, qui eum sibi populum peculiarem fecerat, et selegerat ex omnibus gentibus, uti eidem praedixit et exprobravit Moses in Deuter. toto cap. XXXII, praesertim vers. 18: «Deum qui te genuit dereliquisti, et oblitus es Domini creatoris tui.» ET AEDIFICAVIT DELUBRA, -- puta templa, vel fana idolis, spreto Deo; spes enim suas omnes collocavit in idolis. «Delubra» dicta sunt loca ante aras, quod in iis essent labra, id est conchae et vasa ad abluenda mortuorum cadavera, inquit Asconius in Divinat., vel, ut alii, a diluendis tum cadaveribus, tum manibus sacerdotum ante sacrificium. Quocirca delubra erigebant juxta magnatum sepulcra, ibique captabant in somnis oracula per necromantiam. Unde Isaias, cap. LXV, 4: «Qui habitant, inquit, in sepulcris, et in delubris idolorum dormiunt,» ad captandam divinationem. Festus vero delubrum dici putat quasi delibratum, id est decorticatum fustem, quem pro Deo venerabantur. Servius autem: Delubrum, in- quit, dictum est, quod uno tecto plura complectitur numina, ut est Capitolium, in quo est Minerva, Jupiter, Juno. ET JUDAS MULTIPLICAVIT URBES MUNITAS (illis, non Deo, confidens se fore tutum ab hoste Chaldaeo, idcirco ego) MITTAM IGNEM IN CIVITATES EJUS, ET DEVORABIT AEDES (hebraice ארמנות armenoth, id est palatia, aedes magnificas) ILLIUS. -- Fecit id Deus per Nabuchodonosor. Ita S. Hieronymus, Hugo, Lyranus et alii, licet Haymo et Hugo haec quoque facta putent per Sennacherib, qui cepit omnes urbes munitas Juda, excepta Jerusalem, civitates et palatia, tum Juda, tum a pari Israelis intellige; sicut enim utrumque culpavit de oblivione et neglecto Dei: ita utrumque pariter reum damnat ad excidium et incendium urbium et aedium. Minus ergo recte aliqui civitates referunt ad Israel, palatia ad Judam; quia, inquiunt, Osee usurpat Hebraeum Israel in genere masculino, Juda in feminino; subaudit enim terram Juda. Verum haec ratio non subsistit; nam Osee hic Judam usurpat in genere masculino, dicens: Judas, הרבו hirba, id est multiplicavit urbes, hirba enim verbum est masculinum; feminine enim dicendum fuisset הרבתה hirbeta, uti norunt hebraice periti. Rursum cum ait: «Mittam ignem in civitates,» plane intelligit eas de quibus paulo ante dixit: «Judas multiplicavit urbes;» in hebraeo enim utrobique est eadem vox מרכים arim. Ergo civitates intelligit Judae. Si quis tamen haec distinguere velit, melius cum Aria vice versa, civitates ad Judam, aedes vel palatia ad Israel referet: ארמנות armenot enim, id est palatia, vel domus augustae et templa, sunt היכלות hechalot, id est basilicae, delubra, templa, quae paulo ante dixit aedificasse Israel. Verum, uti dixi, verius est eodem pertinere civitates, et aedes sive palatia, scilicet primo ad Judam, deinde a pari ad Israel. Unde et Septuaginta vertunt: Mittam ignem in civitates ejus, et devorabit fundamenta illius, fundamenta enim sunt civitatum, quae cum civitatibus devorabit immissus ab hoste ignis. Porro de Juda, aeque ac de Israele, loquitur Propheta nunc in genere feminino, intelligens terram, uti cum dicit ארמנותה armenoteha, id est aedes illius feminine; nunc masculine, intelligens populum, ut cum dicit הרבו hirba, id est multiplicavit; et עריו arau, id est urbes ejus, cum affixo, sive pronomine masculino.
8:1
v. 4 « In gutture tuo sit tuba, quasi aquila super domum Domini, pro eo quod transgressi sunt foedus meum et legem meam praevaricati sunt » ; — hebr. ad fauces tubam scil. accipe; per modum exclamationis, ut vehementi ac subitáneo sonitu increpet ; propheta enim — et hunc Chald. et veteres interpretes iure hic designari censent — in specula positus si gladium venientem super terram viderit, buccina canere debet tamquam custos populi fidelis (cf. Ez. 33, 2 seq.) ; quare Deus non populum (Schegg, Scholz) alloquitur, quia populus non constituitur, ut sibi ipsi interitum vaticinetur. Clangor tubae belli et periculi est indicium cf. 5, 8. Is. 18, 3. Am. 3, 6. Cuius rei signum sit hoc loco, subditur per modum exclamationis : sicut aquila super d. D., aquila velox et rapax est imago hostis vastantis et diripientis !. Cum sermo sit de regno israelitico (cf. v. 2. 3. et seq. ), non intelligitur Nabuchodonosor et. Chaldaei ( Hier. Theoph. Rib.), sed generatim rex hostium (Theod.) vel hostes (Theoph. M.),i. e. Assyrii (Cyr. Sanct.), qui regnum everterunt. Ex eadem ratione domus Domini non est Ierusalem ( Hier.) neque templum ( Ps. Ruf. Cyr. Barh. Rib.), verum populus ipse Israel, quippe qui sit vel ex Dei consilio esse debeat familia Dei, Dei sanctuarium ; cf. Ps. 113, 2 : «facta est Iudaea sanctificatio eius, Israel potestas eius »; bene advertit Sunct. : « quod vero populus Dei dicatur domus Dei, satis notum est ; millies enim audimus in Scriptura domus Israel, domus Iuda, domus David pro his, qui ad hos patriarchas genus referunt, aut pro illis, qui eiusmodi viris quoquo modo serviunt, aut in illorum clientela sunt ». Idem innuitur, cum Israel vel etiam terra sancta dicitur hereditas Dei (cf. Alb. Lap. Trochon). Textum lat. in gutture cum S. Hier. communiter explicant : sit vox tua in gutture quasi tuba, vehementer proclama '!, ac si haberes tubam in gutture ; cf. Is. 58, 4 : « quasi tuba exalta vocem tuam ». LXX legunt si; xóiaov ajrov, in sinum scil. poenas recipient ( cf. Cyr. Theoph. i. e. pro 4 legerunt pn: sequitur à yi 1. e. « veniet Assyriorum tyrannus cum innumerabili exercitu, veniet ipsis uti tota terra et regio eL patria, ut quis Persarum et Medorum totam e toto regionem migrasse et in Samariam venisse existimet » (Cyr.); legerunt pro 39 vocem *52y, proutiam adnotat Lap. ; at Theod. Theod. M. habent Árt gapovyt aoro ce T3] &6xtoc, tc o3Xzt (E, Gc às10c... prius certe ex hebr. correctum est, alterum duplicem refert lectionem, quam Theoph. quoque exprimit. Versio coplica textum refert eum, qui apud Cyr. legitur et in editionibus LXX communiter. Rationem excidii annuntiati effert : foedus meum transgressi sunt et a lege mea defecerunt, cf. 7, 13 ; in subseq. assignat idololatriam et gubernandi rationem a Dei voluntate alienam. In extrema demum necessitate apostatae, ac si filii fuissent obedientes, audebunt praetendentes theocraticam dignitatem olim acceptam Dei opem quasi iure sibi debitam exposcere;
Anc. — Populo excidium est annuntiandum ; foedus enim et legem abiecerunt, quare poenam non effugient. Nam contra Deum et reges instituerunt et idololatriam exercent; unde iram Dei eiusque taedium provocant tali stultitia admissa (8, 1-6). Tempestas eos devastabit, hostibus erunt in praedam, quia ab exteris opem quaerebant ; sed haec solertia male iis cedet. Insuper idola coluerunt neque tot legum mandatis promulgatis ab idololatria cessaverunt; quare Dominus iam non placabitur, sed ruina certa imminet, quae demum Iudam quoque complicem complectetur (8, 1-14). Hanc ruinam imminentem fame constare et exsilio nuntiatur; quae futura sit eorum in exsilio conditio explicatur : nulla aderunt sacrificia, omnia luctu plena, polluta immunditie ; deficient in terra aliena, dum patria erit in devastationem. Est enim tempus ultionis Domini, tempus, quo se a pseudoprophetis turpiter deceptos agnoscent. Sceleribus vero poena aequabitur (9, 1-9). Haec comminatio apostasiam a Deo et a regni theocratici indole accuratius declarat et legum scriptarum mentione facta accusationem auget ; praecipue vero exsilii poenam distinctius delineat.
Deus iubet prophetam praeconis more tubam assumere et signo edito periculum instans, hostium adventum annuntiare et soporatum populum exsuscitare :
8:2
v. 29 « me invocabunt : Deus meus! cognovimus te Israel »; —i. e. me cum emphasi, quem scil. eousque spreverant; bene Rup. : « mira impudentia, cum sint transgressores, cum sint praevaricatores, invocant me... tale est illud in Isaia : me etenim de die in diem quaerunt et scire vias meas volunt, quasi gens quae iustitiam fecerit et iudicium Dei sui non dereliquerit (58, 2) ; mentiuntur ergo dicendo : Deus meus.. » et Haimo : « nos qui appellamur Israel et servamus nomen antiquum lacob, qui tibi placuit, scimus te atque cognoscimus et propter tui cognitionem quam prae omnibus gentibus habemus, libera nos ». At « frigida est et nihil ad defendendum valens nominum sola iactatio et quae impudentiam magis quam religionem indicet confitentis » ( Ps. Ruf. ). scimus quod non sit Deus nobis praeter te, redime nos quia nos sumus populus tuus Israel »; ita etiam interpretes et veteres (cf. Hier. Cyr. Rib. Sanct.) et recentiores ( Hitz. Keil, Schegg, Trochon ); unus Scholz in cognovimus te Israel ' ironicam cernit Dei responsionem : optime scitur, tuam conversionem minime esse sinceram. Sed haec loquendi ratio nimis sapit contemptibile illud modernum et germanicum : man kennt dich ! vel gallicum : on vous connait déjà! Sequitur Dei responsio, quae fucatam illam pietatem reiicit ostendens, qualis /srael revera sit, unde dignitatis nomen, quo gloriati sunt, etiam Deus repetit sed cum illorum scelere coniungit
8:3
v. 3 « proiecit Israel bonum ; inimicus persequetur eum »; —i. e. Israel sciens ac volens repulit id, quod verum eius bonum, salutem, prosperitatem, pacem constituere debebat secundum Dei providentiam, idque fastidio ac taedio magno aversatus est (hebr. 123) i. e. vitam ex legis norma ducendam ; quapropter inimicis traditur; cf. Deut. 98, 25. S. Hier. explicat bonum Dominum Deum, Hb. Dei cultum ; LXX aya02. S. Cyr. etiam hanc partem ab Israelitis dici vult, qui suam accusent stultitiam ; unde illud é40pà» xatcbloEav ( LXX ) exponit : « tantum non sponte sua ad inimicos cucurrerunt et sub potestatem Deum odientium redacti sunt ». Iam declarat, quid sit bonum proiicere et aversari : duo recenset : a rege theocratico et a veri Dei cultu ad idola defecerunt ;
8:4
v. 4 « ipsi regnaverunt, et non ex me ; principes exstiterunt, et non. cognovi ; argentum suum et aurum suum fecerunt sibi idola, ut interirent » ; — hebr. regnare fecerunt i. e. prout etiam S. Hier. explicat : reges sibi constituerunt; item principes sibi instituerunt ( hebr. ), qui regis aulici scil. et comites sint ; idque fecerunt contra Dei voluntatem, quapropter Deus illos non cognoscere, non approbare, non tamquam suos fovere, sed tamquam alienos negligere et abiicere dicitur. Sed cum leroboam Iet Iehu non sine Dei nutu reges facti sint (cf. 3 Reg. 11, 30 et seq. ; 12, 24. 4 Reg. 9, 4 et seq. ) et Deus domui Iehu regnum usque ad quartam generationem confirmaverit (4 Reg. 10, 30; 15, 12), unde etiam regnum Israel a Deo erectum et approbatum videri possit, quaerunt interpretes, qua ratione tamen dicantur non ex Deo reges sibi elegisse. Aliqui respondent, populum id Domino inconsulto fecisse ( Hier. Theod. Alb. Rib.); alij, eos non ex forma et voluntate Dei regnum administrasse ( Estius, Gord.) ; alii, Deum non instituisse, sed uti cetera mala ita etiam regnum israeliticum permistsse ( Cyr. Theoph. Lap. ). Accedit, quod Deus separationem solum pro aliquo tempore permissam voluit (9 Reg. 11, 39) et quod plerique reges (excepto Ieroboam et Iehu et 1. Israel omittunt aliqui codd. hebr. LXX et Syrus uterque. filiis Iehu ) erant invasores et usurpatores, intrusi per sicarios et contra priorem regem rebelles ( Lap. Tir.). Hos reges usurpatores et coniuratores designat ; et generatim valet, quod Abia Israelitas monuit, ex divino pacto eos teneri ad regni unitatem et domum David redire ( cf. 2 Par. 13, 5$ et seq. ). Proprio regno constituto etiam a Dei cultu recesserunt cf. 3 Reg. 12, 26 ; immo leroboam idololatria suum thronum stabilire voluit propter nexum, qui apud veteres cernitur inter regnum et numen eius tutelare. Stultitiam idololatriae et male feriatam sedulitatem depingit argentum suum etc. ; ad quid haec natura sua et necessitate interna tendant, declarat ut interirent, Uo intentionem exprimit ; neque male, nam qui sciens et volens peccatum gravissimum amplectitur, is sane etiam dicendus est velle id quod ex peccato necessario consequi perspicit, i. e. poenam, interitum ! ; n?2 dicitur de deletione ex coetu populi Dei ?. | Uti Deus idolum abominatur, ita etiam cultores idoli. Quare responsionem ad v. 2 ulterius texit
8:5
v. 5 « proiectus est vitulus tuus, Samaria ! dratus est furor meus in eos. Usquequo non poterunt emundari » ? — hebr. 133 uti v. 3. Samaria sedes regia et regni caput pro decem tribubus, quibus praeerat, adhibetur ; nam in urbe Samaria vitulus non erat, sed in Dan et Bethel ( cf. Hier. Sanct.) ; usquequo... vox est indignantis, qui multis conatibus ad sanandum populum frustra adhibitis ( cf. 6, 9; 1, 4. 10. 135) de tanta contumacia et pervicacia et in malo obstinatione conqueritur ( cf. ler. 6, 299. Sanct. ). Huius indignationis rationem affert ex ipsa idololatriae stultitia adeo palpabili, quam quia percipere nolunt, stupor iste ac stoliditas iure merito iram Dei provocat; v. 6 «quia ez Isracl et ipse est ; artifex fecit tllum et non est Deus, quoniam in aranearum telas erit vitulus Samariae » ; — numen scil. istud quod sub vituli symbolo colunt, ab ipsis cultoribus est efformatum et assumptum ; numen vero, quod homines demum fingunt et faciunt, nihil est ; et tale facinus fit ab Israel, non ab alieno quodam populo ( cf. Sanct. ), non quasi hunc cultum non ab Aegyptiis transsumpserint — nam « quod in Aegypto didiceratis, fecistis in Israel » (S. Hier.) — sed ut rei indignitas efferatur, tale scil. simulacrum fieri et coli ab ipso populo Dei electo ; quoniam *3 assertorium est : vere, Ad versionem adnotat S. Hier. : « nos ab Hebraeo didicimus sababim proprie nomi- nari aranearum fila per aerem volantia, quae dum videntur intereunt et in atomos atque nihilum dissolvuntur ». Chald. vocem a*a3v. explicat vm» *1D3 segmenta 1a- : bularum, quam explicationem recentiores sequuntur (Sanct. Lap. Mar. Schegg, Scholz ) ; nomen genericum atomos, minutissima quaedam et fere nihilum significare videtur. Ait igitur, vitulum i. e. simulacrum esse in frusta concidendum et comminuendum (cf. Ex. 32, 20), victores scil. Samariae auri laminas detracturos et simulacrum esse in frusta conscissuros vel combusturos (cf. Is. 46, 1. 2). LXX aliter iungunt ; &v «o 'Iopa5 ad antecedentia referunt ; ita incommodum illud vitatur, ut media in sententia NY! occurrat, at sententiae emphasis multum minuitur. Textum hebr. referunt Syrus, Chald., * tamen non legisse videntur ; legit certe S. Hier., neque erit expungendum, cum etiam LXX id habeant. In hisce enim sententiis concisis illud profecto ex Israel. exclamationis et emphasis gratia potest praemitti et. dein cum * ipsa sententia proprie inchoari. Ceterum veteres D'33U varie transtulerunt ; LXX zàiavov [2v 6 uóoyoc cov], idem Theod. ; Sym. &xaxaccaxov ; quinta teu6sovv ; Áq. errantibus sive conversis (ut S. Hier. refert) ; demum al. xapazAnolo; «o Xpáyvnz io10; Syrus: « ad errorem fuit vitulus », sim. ut LXX et Theod., quae expositio ex usu verbi 3353wj (cf. Is. 57, 17. Ier. 3, 14. 22 ; 31, 22 ; 50, 6. Mich. 2. 4) facile explicatur, et ab aliquibus praefertur, cum vocem illam Q*232 valde dubiam esse censeant (cf. Studien und Kritiken, 1881 p. 353. — Codex babylonicus, quem Ginsburg contulit, fert aaa).
8:7
v. 1 « Quia ventum seminabunt et turbinem metent » ; — futurum, ut in proverbiis, tempore praesenti de eo quod semper accidere solet, explicari debet. Sementi messis respondet cf. 10, 13; 12, 2. Iob 4, 8. Prov. 22, 8. Gal. 6, 1. Ventus inania, vacua, evanida significat cf. (ITaimo, Rup.). Bene Rib : « significat eorum labores in idolis colendis . . . nihil ipsis utilitatis, sed damni plurimum allaturos esse. Atque hos labores eleganter seminationem vocat, quae non fit sine labore et sumptu nec sine spe maioris emolumenti . . . inane ac sterile est quod seminant, magnas calamitates pro fructu percipient »; sim. Lap. Tir. Messis maior est semine ; inde (urbinem metent; et ea tempestate ipsi abripientur cf. 4, 19. ! Aliam subdit metaphoram, qua illorum labores et conatus nihil prorsus utilitatis afferre ostendat et quae, uti alterum proverbium, priori accedit, non quasi vento et tempestate segetes eorum enecatas esse dicere velit : « culmus stans non est in eo, germen non faciet farinam ; quod. etsi fecerit, alieni comedent eam » ; — culmus in segete stipula est, quae nodis quasi quibusdam geniculis distinguitur firmaturque ; germen spica est, quae aut grana non pariet, aut sane erunt eiusmodi, ut ad molam afferri non possint (cf. Hier. Sanct. Rib.). Adverte gradationem : semen non producit in eo i. e. apud Israel spicam ; etsi spica exstiterit, tamen non afferet grana; etsi grana attulerit, non ipsi, sed hostes comedent ; adverte paronomasiam in hebr. ry et map. Sunt, qui id explicent de sterilitate agrorum ; ita iam Alb. ut videtur, quia allegat Deut. 98, 38 et Agg. 1, 6 et Is. 4, 7 ; sim. Schegg et Scholz qui confert Deut. 98, 22. 33. 49. Is. 4, 85 5, 9. Ier. 6, 17; 14, 3. Amos 4,9. At plerique interpretes etiam hoc membrum metaphorice dici censent i. e. « omne opus eorum nullum eis afferet fructum, nil opis divinae, nil consolationis, nil boni pariet » (Lap.) « et si fructum aliquem saltem iuxta hominum iudicia stulti illi satores cepisse se putaverint, alieni comedent » (Sanct. — cf. Ps. Ruf. Haimo, Cyr. Theoph. Theod. M. ) ; hebr. devorabunt, ut hostium cupiditas, furor designetur ; cum voce eadem versus subsequens incipiat, adest et emphasis et adagii explicatio innuitur. Ut bene notat Alb. transiens ad v. 8 « quod dixit, explanat »
Quanta necessitate eis mala sint obventura, per proverbium explicat simul rationem reddens pro antecedentibus ;
8:8
v. 8 « devoratus est Israel, mune factus est in nationibus quasi vas immundum » ; — ef. "1, 9. Ad id demum omnis splendor Israel recidet, ut ab hostibus fere absorbeatur et devoretur ; cernit propheta iam conditionem illam exsilii; vel, ut Sanct. censet : «praeteritum adhibet pro futuro, quia certissima sunt, quae denuntiantur mala... nisi dicamus, quod mihi incredibile non est, quo tempore haec ab Osea dicebantur, iam coeptam esse Israelitarum dispersionem » ; inter gentes omnium ludibrio ac contemptui sunt expositi ; hebr. vas, in quo non est beneplacitum ; notat Hier. ita Hebraeos matulam vocare, qua ad proiicienda stercora uti solent ; et Ps. Ruf. : « nunquam, inquit, honesto Israel delegatus officio est, ut postlibertatis et dominationis insignia saltem inter servos liberaliter censeretur, sed quasi vas ad naturae requisita compositum, ita contumeliarum sordibus implebatur... heu, quam flebilis fuit et quam magna conversio, ut ille populus, qui solus magisterio sacrae legis inter munda didicerat immundaque discernere, qui ideo segregatus a cunctis erat gentibus, ne eum contagio ulla pollueret, nunc earum quoque gentium iudicio comprobetur immundus, quae squalore flagitiorum omnium sorduerunt » ; bene S. Hier. et Cyr. comparant ler. 22, 28. Et quare ad tam flebilem conditionem redacti sint, rationem reddit
8:9
v. 9 « quia ipsi ascenderunt ad. Assur, onager solitarius sibi ; Ephraim munera dederunt amatoribus » ; —i. e. quia auxilium et opem flagitaturi Assyrios adierunt cf. 5, 13; '1, 11 ; ita iuremerito plerique ; solum fib. et Sa de captivitate exponunt, sicuti etiam Chald. Quantopere id dedeceat populum Dei, comparatione adiecta non sine acerbitate declarat ; onager scil. suam servat naturam et indolem, solitarius manet, ab aliis animalibus fugiens et solum cum onagris vivens ; Israel vero contra suam naturam a Deo datam, contra finem et Dei consilium sibi propositum ad exteros deflexit; cf. Is. 1, 3. Ier. 8, "1 et Num. 23, 9. Haec explanatio facilis est, contextui apta, verbis minime incongrua, exemplis similibus illustrata, quibus Deus saepius conqueritur, homines a vero tramite deflectere, dum res naturales ordinem suum et seriem servent ; neque ullo modo particula comparationis desideratur, sed maiori emphasi sententia per asyndeton adiungitur, quasi dicat: Israel nescit, quid sibi congruat ; onager scit et observat. Qui particulam comparationis supplendam esse censent — eam efferunt versio quinta, Syrus, Chald. — uti plerique interpretes, explanationem sibi reddunt difficilem. Nam quo pacto ascendit ad Assur, sicut onager solitarius sibi ? quaerit enim societatem et foedera, ergo solitarius sibi iam nullo pacto apte additur; quare ab illis expositoribus etiam plane negligitur (cf. Schegg) et comparatio alia in re quaeritur, vel in concupiscentiae et libidinis vehementia (Alb. Schegg), vel in abusu libertatis (Hier. Rib.), velin vagandi effrenata licentia (Rup. Tir. Men.), vel in omnium vitiorum horum cumulo (Sanct.) ; alii comparationem institui censent, quia Israel, uti enager, liber esse deberet et sine subiectione et servitute (Ps. Ruf.), vel quia sit derelictus solitarius a Deo (Lap.) et & consolatione aliorum quoque separatus (Ephr.), vel quia solus relictus sit alienatis aliis gentibus et deserentibus (Mar.). LXX. &v£0aAev *a0' Eaoxóv. 'Ezpxtp, N52 uti verbum explicarunt cf. 13, 15, eo fere modo uti 145 vel m5 ; Sym. vat oox &v£OxXXsev v Epol 1*9 pro E exponunt : per se, sine Dei ope putavit se altas radices acturum (Cyr.); a Dei servitio se seiunxit (Theod.), Aq. Theod. évxvpoc uovátov xoxo vel xa &xuxóv (Theod.). Explicat Chald. : ambulabant in voluntate (consilio) animae suae, quasi onager. — Insuper. nota paronomasiam in hebr. inter N32 et Q'Y2N, Insuper opem Assyriorum muneribus datis efflagitarunt (cf. 4 Reg. 15, 19) ; tale foedus antitheocraticum cum fidem Deo datam, qui solus voluit esse liberator atque protector Israel, aperte violaret, adulterii vel fornicationis symbolo exhibetur, idque eo magis, quia eiusmodi pacta cum exteris fere idololatriam invehebant vel cum ritibus idololatricis coniuncta erant (cf. 4 Reg. 16, 10-16), unde munera dederunt amatoribus, hebr. amores conducere vel mercedes meretricias dare ' ; verba 1. "n aliis est hiph. a nan quod sit denominativum a nans cf. 2, 14 hebr. — Scholz eandem accusationem referunt, quam Ez. 16, 33: « omnibus meretricibus dantur mercedes, tu autem dedisti mercedes cunctis amatoribus tuis et dona donabas eis, ut intrarent ad te undique ». Falso LXX 86a yazvcv ; Sim. Syrus ; sed Cyr. et Barh. sensum rite explanant : dona dilexerunt scil. dare !, ut mali dilationem sibi emerent. Theod. vero et Theod. M. ad desiderium insatiabile plus semper habendi id referunt. Sed etsi omnia humana auxilia in subsidium vocaverint et mercede data sibi conduxerint, Dei tamen vindictam non effugient
8:10
v. 10 « sed et cum mercede conduzerint nationes, nunc congregabo eos et quiescent paulisper ab onere regis et principum » ; — congregabo eos ad iudicium subeundum (Theoph.), ad pugnam (Hier.) vel in obsidione et gladio (fiup. Alb.), ad excidium (Tir.), in captivitatem (Ps. Ruf.) ; i. e. etsi effugere et elabi conantur, tamen eos interitui et excidio sistam et colligam cf. ler. 12, 3 : «congrega eos quasi gregem ad victimam » ; Ez. 22, 20. 21. Mich. 4, 19. ? | Quod sequitur et quiescent ironice est dictum : nunc enim currunt et laborant et sudant, ut foedera alienorum sibi concilient ; cf. 2, 5 : « vadam post amatores meos » ; Is. 30, 2. 6 ; 31, 1. Ier. 2, 25 — hanc sedulitatem Deus sistet, requiem eis dabit, idque brevi, sed quies haec erit ex onere regis principum (hebr.), qua locutione ironia patet : quaerunt scil. foedus et auxilium regis regum i. e. Assur; cf. Is. 10, 9; 36, 4. Ez. 26, 1. Dan. 2, 37 vel regis principum — bene, conquiescant sub onere eius et pondere ; experiantur, quam quietem habituri sint ex iugo eius ! Vel sensu eodem eodemque sarcasmo : cessabunt, liberi erunt ab onere regis principum. Dein alteram affert rationem (cf. v. 9) priori cognatam, cur Deus eos proiecturus sit, cur turbinem sint messuri (v. 7) et devorandi ab hostibus (v. 8)
8:11
v. 11 « quia multiplicavit Ephraim altaria ad. peccanaum, factae sunt ei arae in delictum » ; — unum locum, quem elegit Dominus, designavit ad sacrificia offerenda (cf. Deut. 12, 5) ; « annon contemptus Dei est, quando me iubente ut unum in Ierusalem esset altare, per omnes montes et colles idola fabricati sunt, quibus irritarent Dominum » Hier.) ? Sermo est de vitulorum cultu, qui praecipuo quodam modo peccatum nNen dicitur. Non sine emphasi in hebr. eadem vox habetur in utroque membro womb, ut nexus inter peccatum et poenam efferatur. Verbum enim won, uti culpam dicit et peculiari quadam ratione scelus idololatriae in vitulorum cultu exercitum denominat (cf. 3 Reg. 12, 30; 15, 26. 34 etc. Scholz), ita ei notio quoque conserta est obnoxium esse poenae. Quare illud 1n delictum ita explicari oportet, ut « quanto plura altaria fuerint, tanto illius scelera multiplicentur » ( Hier.) et cum sceleribus poena condigna. Atque crimen hoc et rei indignitas eo augetur, quia ipsi legem Dei bene scientes et continuo ipsa Dei lege scripta admoniti et per prophetas castigati, nihilominus ea omnia spernentes insano quodam furore cultui idololatrico operam dabant. Unde in ipso loquendi modo Deus quantopere tale peccatum ipsi sit fastidio prodit
8:12
v. 12 « scribam ei multiplices leges meas, quae velut alienae computatae sunt » ; — hebr. 33m2x explica cum Scholz aliisque tamquam concessionem cum ironia : quid prodest legem scripsisse, vel potius ut gallice dicitur : j'avais beau écrire! Tanta scil. cura atque sollicitudine Deus totius vitae religiosae atque civilis ordinem et normam populo tradidit et maximam quandam multitudinem (secundum hebr. kethib ! decem millia) legum ei tradiderat. Has autem leges quas Deus etiam praesenti tempore illis continuo scribere dici potest, quia continuo per prophetas eas in memoriam revocat, spernunt, reputant alienas, quasi ad se non pertinentes, quasi leges peregrinas, extraneas, vel etiam ipsis hostiles (cf. ** Ps. 54, 5) vel quas intelligere nolunt (Scholz). Ipse modus loquendi de myriade legis insigne continet documentum et argumentum, exstitisse magnam quandam legum scripto consignatarum copiam, i. e. exstitisse Pentateuchum ; nam quod recentioribus aliquibus criticis placet, decalogum solum et paucas alias leges notas fuisse, cum ista locutionis amplitudine stare nequit. Quis enim unquam tali uteretur hyperbole, ut decalogum vocet decem millia legum ?bene autem Illud scribam cum aliqua ironia dici vel ita saltem posse intelligi, iam monent Alb. et Sanct. Paulo aliter verba accipit Hier. : « sed quid prodest ultra alias scribere, cum contempserit eas quas ante suscepit » ? Iterum aliter Ps. Ruf. cuius interpretationem Hib. adoptat : « mihi et germana et acuta videtur Rufini interpretatio, quam apertius referam. Leges meas quae olim promulgatae Deuteronomii praecipuo volumine continentur, multipliciter in eos scribam i. e. exsequar atque cumulabo » ; quae sententia etiam a Sanct. approbatur. Át longius a verbis ipsis recedere videtur. In explicatione autem S. Hier. complura supplenda sunt ; quare expositio priore loco proposita praeferenda erit, qua simul animi indignantis affectus bene depingitur. — Ab ea autem non ita multum recedit quod alii malunt, scil. explicare tempus imperfectum (futurum) de re quae olim facta sit et in effectu suo perseverans quasi continuo fiat. Ita tempus imperf. adhiberi certum est (cf. Ewald, Lehrb. 2. 136 c). Demum Syrus, Chald. Sym. tempore perfecto vertunt, dum LXX et Aq. futurum exprimunt (cf. cod. syr. hexapl. et M. 16 c, 2943). At Deus qui praeceperat : « non habebis deos alienos coram me » (Ex. 30, 3; 34, 14), sacrificia et hostias placationis ab iis iam non accipiet neque talibus se placari sinet
8:13
v. 13 « hostias offerent, immolabunt carnes et comedent et. Dominus non suscipiet eas » ; — cf. 5, 6 et quae ibi notata sunt. Talium enim peccatorum oblationem et sacrificium Dominus vocat carnium mactationem et comestionem i. e. nihil sacrum, religiosum nihil ibi agnoscit, sed rem esse profanam et ad ingluviem explendam solum usurpari cum contemptu iis exprobrat ; « omne enim studium victimarum in eo habent, ut devorent hostias, non ut per eas placeant Deo ; nec suscipiet eas Dominus quas non illi, sed suo ventri immolaverunt et gutturi » (Hier. sim. Rib. Lap. Mar. Men.). Uti illi Dei legem alienam computarunt, ita Deus mentem suam ac benevolentiam ab iis eorumque cultu avertit et qui odit claudicationem in duas partes (3 Reg. 18, 21. Rib. Lap. Sa), talibus hostiis minime poterit delectari neque tales cultores gratia sua et favore prosequetur (cf. ^Y* delectari, propitium ac clementem esse). vertit enim 6uaía; &zaXA4Aous crebras hostias, ita ut in voce reduplicata dona crebro oblata intellexisse videatur. Syrus victimas intelligit selectas, praeclaras, Chald. ex rapina, oppressione collec- tas. Recentiores vel explicant dona, sacrificia mihi dunda (Ges. Thes. p. 575) vel rabbinorum ex lingua talmudica interpretationem sequentes vertunt. ustulata, tosta i. e. holocausta (cf. Fürst C. et L.). Hitz. ad arabicum confugiens sacrificia abominationis meue interpretatur. Denique Scholz verbum refert ad 37N et comparat 4, 18; unde vertit sacrificia amoris et vocem censet esse nomen vulgare, epitheton provinciale. Cum apud LXX legatur 80s:1x677pt« 1x 7j32x74£vz, ipsi quoque, si eundem textum legerunt, eandem sequi videntur derivationem. In ea autem varietate id erit. praeferendum quod el simplicius est et ex ipsa vocis forma magis obvium et veterum quoque sutfragio luculentius commendatur ; atque talis videtur esse explicatio sacrificia donorummcorum. Verum Dominus « «unc recordabitur iniquitatis eorum et visitabit peccata eorum ; ipsi in Aegyptum convertentur » ; — hebr. revertentur ; i. e. quali olim in Aegypto servitute premebantur, tali iterum captivitate eos afficiet ; ad alteram quandam Aegyptum revertentur (Sanct.) ; cf. 9, 3. 6. Ita scil. Deus iam olim minatus est : «reducet te Dominus in Aegyptum » (Deut. 28, 68 — cf. Trochon, Schegg, Scholz). Exsilium indicatur et conditio servitutis, pro qua Aegyptus quasi typus est. Interpretes latini explicant vel de petitione auxilii ab Aegyptiis et idolorum Aegypti cultu (cf. Hier. Haimo, Alb.), vel de fuga in Aegyptum, quam aliqui vel multi tempore obsidionis et occupationis Samariae per Assyrios capturi sint (cf. Rib. Lap. Mar. Men. Tir.). Prius effertur in glossa apud LXX «io! 82 el; Atyuzcov Gxéccoejav (scil. ut auxilium peterent ; cf. Cyr. Theod. M.; vel ut illuc fuga se proriperent Theod.) xa iv "Accvptou; dxaÜxova odrovrat; desumpta est glossa ex9, 3. Hominibus exsilium annuntiavit ; simul cum eis etiam terra punitur, uli saepe apud prophetas et generatim in iudiciis divinis (initio ducto a Gen. 3, 14, a diluvio, a Pentapoli etc.) ; quare mentione facta peccatorum ipsa peccatorum opera dicit destruenda
8:14
v. 14 « et oblitus est Israel factoris sui et aedificavit delubra et Iudas multiplicavit urbes muni- (as ; eL mitlam ignem 1n civilatres eius et devorabit aedes. illius » ; — uti 4, 15; 5, 5. 8. 10. 12. 13. 14, sic etiam 6, 4 et h. 1. Iudas tamquam scelerum Israel consors apparet ; in Israel idololatria completa !, in Iuda diffidentia accusatur et studium illud, quo munitionibus exstructis more gentilium i. e. suis conatibus se tutari contendebant posthabita vel spreta in Deum pietate, quae mens etiam quam maxime indoli theocra- 1. Hebr. 353353 veteres do templis idolorum interpretantur; LXX. zspívs ; Chald. exstruxit templa idolis ; Hier. delubra. Idque recte ; nam 5354 dicitur do templo Dei, ut cius ticae repugnat. Quare Deus superba illa monumenta, arces, palatia delebit ?gne cf. Is. 1, 31 ; 2, 12-18. Scholz hunc versum tamquam interpolationem delet. Át immerito ; nam veteres versiones et iam LXX eum legerunt ; dein postquam hominibus sors est annuntiata, i. e. incolis regionis, quid eventurum sit ipsi regioni, facile omnino et apte subditur, uti saepissime revera fit, etiam apud Osee ; cf. 29, 3. 4. 9. 12; 4, 3; 9. 6 et pro re prospera 2, 21. 22. — Vult Scholz, stilum et colorem non esse nostri prophetae ; verum est, Deum vocari ny iam non apud Osee, saepius apud Isaiam et Amos inveniri ; at reliqua satis simpliciter dicuntur et verbis obviis ; et non apparet ratio, cur Osee iis uti non potuerit ; nam etiam Osee multa habet : incisa, quae facilem et communem loquendi modum omnino sequuntur et exprimunt (cf. v. g. 8, 1b. 4b. 8. 13b) ; etsi quis formam inusitatam requirit, adest TWo2*n. Verum est mittam ignem et devorabit aedes. . locutionem esse apud Amos familiarem cf. Am. 4, 4. 7. 10. 12; 2, 2. 5; inde tamen nondum sequitur, versum nostrum, qui fam bene ex antecedentibus fluit eaque complet, esse glossema. Insuper mittere ignem non est locutio aliis praeter Amos incognita ; cf. ler. Lament. 4, 13 et etiam Iud. 1, 8; 20, 48. 2 Reg. 8, 12. Ps. 74, 77 in hebr. — altera vero locutio ignem devorare usitatissima est; cf. in hebr. Ex. 94, 17. Deut. 4, 24; 5, 22; 9, 3; 32, 22. Iud. 9, 15. 20. 2 Sam. 22, 9. 2 Reg. 4, 10. 12. 14. 2 Chron. 7, 4. Iob 15, 34; 20, 26 ; 22, 90 ; 31, 12 etc. — Neque hoc ab Osee alienum est, ut poenae ulteriori denuntiationi iterum peccati mentionem praemittat cf. 4, 18. 19; 5, 7. 11; 6, 10; 7, 41. 19. 16. Poenam exsilii, quam modo indicaverat, iam distinctius describit et exsequitur. Et primo quidem eius causam denuo proponit et quae illi sunt praeambula, explicat ; haec v. 2 ; illam
8:1
GEREMIA (EBR. JIRMÉJÂH[Â] = « JAHWEH INNALZA O STABILISCE »)
… In modo particolare egli si cura di Israele, con il quale intercorrono relazioni intime, simboleggiate dall'unione del matrimonio umano (1, 16; 7, 17-18; 31, 2; 44, 7 sgg.), come in Cant. e Os. 6, 7; 8, 1.
8:4
M. fu contemporaneo del profeta Osea, nel cui libro sono allusioni ai torbidi di quel travagliato periodo del Regno d'Israele, particolarmente alle frequenti congiure e usurpazioni del trono (cf. Os. 7, 7; 8, 4; più ancora Is. 9, 19-20).
RE, I E II (III E IV) LIBRO DEI
… Il contenuto di R. trova, inoltre, un frequente controllo in altri libri storici, e in quelli profetici (cf. tra molti casi: Os. 7, 7; 8, 4 = II Reg. 15, 10, 14, 25; Os. 5, 13; 7, 11; 8, 9; 12, 2 = II Reg. 15, 17-20; Am. 7, 10; 4, 1-6 = II Reg. 14, 23-29; It. 7, 1-12 = II Reg. 16, 5; It. 36, 1-37, 38 = II Reg. 18, 13-19, 37, ecc.). …
… l'impurità dell'idea in sé e le deviazioni religioso-morali a cui essa subito diede ansa nel culto giustificano la reazione di Mosè contro il v. e più tardi gli attacchi dei profeti contro il risorgere del simbolo e relative pratiche cultuali (Am. 8, 14; Os. 8, 4-6; 10, 5-8; 12, 15-13, 4; ecc.). …
8:9
… L'entrare nel gioco delle potenze politiche, fidando nelle proprie armi e nei regni più forti, significa non aver più fede nell'alleanza, nella fedeltà e onnipotenza di Dio; è avviarsi al sincretismo e all'idolatria (Os. 5, 13; 7, 11; 8, 9; 10, 4 sgg.; 12, 2; 14, 4).
RE, I E II (III E IV) LIBRO DEI
… Il contenuto di R. trova, inoltre, un frequente controllo in altri libri storici, e in quelli profetici (cf. tra molti casi: Os. 7, 7; 8, 4 = II Reg. 15, 10, 14, 25; Os. 5, 13; 7, 11; 8, 9; 12, 2 = II Reg. 15, 17-20; Am. 7, 10; 4, 1-6 = II Reg. 14, 23-29; It. 7, 1-12 = II Reg. 16, 5; It. 36, 1-37, 38 = II Reg. 18, 13-19, 37, ecc.). …
8:10
… Così l'opposizione e la condanna espressa da Os. 7, 3-7; 8,10,15; 13,10 sg. non sono contro l'istituzione monarchica, per un regime di libertà; ma contro la politica sincretistica e scismatica dei re del nord. …
8:12
… Bisogna dar rilievo alle testimonianze dello stesso P. sulle parti scritte da Mosè; ai riferimenti dei profeti più antichi a leggi e tradizioni come note, riconosciute, diffuse (così Os. 8, 12, che parla di una gran quantità di Töröth scritte; Am. 2, 8, che chiaramente si riferisce a Deut. 24, 12; ecc.). …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.