Since Ieroboam made schisme in religion that kindom hath fallen into manie distresses: 10. and not repenting shal indure more.
1When I would have healed Israel, the iniquity of Ephraim was discovered, and the wickedness of Samaria, for they have committed falsehood, and the thief is come in to steal, the robber is without.Mentre io volea risanare Israele, si scoperse l'iniquità di Ephraim, e la malvagità di Samaria; perocché hanno data opera alla menzogna; i ladri vanno in casa, e gli spogliano, e fuora gli assassini.VVHEN I would heale Israel, the iniquitie of Ephraim was reueled, and the malice of Samaria, because they haue wrought lying, and the theefe hath entered in spoyling, the robber without.Cum sanare vellem Israël, / revelata est iniquitas Ephraim, / et malitia Samariæ, / quia operati sunt mendacium; / et fur ingressus est spolians, / latrunculus foris. 2And lest they may say in their hearts, that I remember all their wickedness: their own devices now have beset them about, they have been done before my face.E non istiano a dire in cuor loro, che io rappello la memoria di tutte le loro malvagità; di presente son essi circondati dalle loro empie invenzioni; queste sono sotto i miei occhi.And lest perhaps they may say in their hattes, that I haue remembred al their malice: now haue their owne inuentions compassed them, they haue bene done before me.Et ne forte dicant in cordibus suis, / omnem malitiam eorum me recordatum, / nunc circumdederunt eos adinventiones suæ: / coram facie mea factæ sunt. 3They have made the king glad with their wickedness: and the princes with their lies.Colla loro perversità hanno dato piacere al re, e a' principi colle loro menzogne.In their malice they haue reioyced the king: and in their lies the princes.In malitia sua lætificaverunt regem, / et in mendaciis suis principes. 4They are all adulterers, like an oven heated by the baker: the city rested a little from the mingling of the leaven, till the whole was leavened.Son tutti adulteri, son come un forno acceso dal fornaio: la città fu per un poco tranquilla dopo mescolato il lievito, finché il tutto non fu lievitato.Al they committing aduoutrie, as it were an ouen heated of the baker: the citie was quiet a litle from the comistion of leauen, til the whole was leuened.Omnes adulterantes, / quasi clibanus succensus a coquente; / quievit paululum civitas a commistione fermenti, / donec fermentaretur totum. 5The day of our king, the princes began to be mad with wine: he stretched out his hand with scorners.È il giorno del nostro re: cominciarono i principi ad impazzire pel troppo bere; ed egli porse la mano a que' buffoni.The day of our king, the princes begane to rage by reason of wine: he streched out his hand with the scorners.Dies regis nostri: cœperunt principes furere a vino; / extendit manum suam cum illusoribus.
6Because they have applied their heart like an oven, when he laid snares for them: he slept all the night baking them, in the morning he himself was heated as a flaming fire.Apersero a lui il cuor loro come un forno, mentre egli ad essi tendeva insidie: egli riposò tutta notte, quand'ei si cuocevano, la mattina egli fu acceso come ardente fiamma.Because they haue applied their hart as an ouen, when he lay in wayte for them: he slept al the night baking them, in the morning himself heated as a fire of flame.Quia applicuerunt quasi clibanum cor suum, / cum insidiaretur eis; / tota nocte dormivit coquens eos: / mane ipse succensus quasi ignis flammæ. 7They were all heated like an oven, and have devoured their judges: all their kings have fallen: there is none amongst them that calleth unto me.Furono tutti ardenti come un forno, e divorarono i loro giudici: tutti i loro regi cadder per terra: non havvi tra loro chi alzi la voce verso di me.Al were heated as an ouen, and haue deuoured their iudges: al their kinges are fallen: there is none amongst them that crieth vnto me.Omnes calefacti sunt quasi clibanus, / et devoraverunt judices suos: / omnes reges eorum ceciderunt; / non est qui clamat in eis ad me. 8Ephraim himself is mixed among the nations: Ephraim is become as bread baked under the ashes, that is not turned.Ephraim si mescolò colle nazioni. Ephraim diventò come un pane messo sotto la cenere, e non rivoltato.Ephraim him self was mingled in the peoples: Ephraim is become as harth-baken-bread, that is not turned.Ephraim in populis ipse commiscebatur; / Ephraim factus est subcinericius panis, qui non reversatur. 9Strangers have devoured his strength, and he knew it not: yea, grey hairs also are spread about upon him, and he is ignorant of it.Divorarono gli stranieri le sue ricchezze, ed ei non se n'è accorte, anzi è venuta ben presto a lui la canizie, ed egli non vi pon mente.Strangers haue eaten his strength, and he knew not: yea hore heares also were powred out on him, and he was ignorant.Comederunt alieni robur ejus, et ipse nescivit; / sed et cani effusi sunt in eo, et ipse ignoravit. 10And the pride of Israel shall be humbled before his face: and they have not returned to the Lord their God, nor have they sought him in all these.E Israele co' proprj occhi vedrà umiliata la sua superbia: e non torneranno al Signore Dio loro, e dopo tutte queste cose non cercheranno di lui.And the pride of Israel shal be humbled in his face: neither did they returne to the Lord their God, & they haue not sought him in al these.Et humiliabitur superbia Israël in facie ejus; / nec reversi sunt ad Dominum Deum suum, / et non quæsierunt eum in omnibus his.
11And Ephraim is become as a dove that is decoyed, not having a heart: they called upon Egypt, they went to the Assyrians.Ephraim è divenuto come stolta colomba priva d'intelletto. Invocarono gli Egiziani, andarono a trovare gli Assiri.And Ephraim is become as a doue seduced, not hauing an hart: they inuocated Aegypt, they went to the Assyrians.Et factus est Ephraim quasi columba seducta non habens cor. / Ægyptum invocabant; ad Assyrios abierunt. 12And when they shall go, I will spread my net upon them: I will bring them down as the fowl of the air, I will strike them as their congregation hath heard.E quando saranno andati, io stenderò la mia rete sopra di essi, e li trarrò abbasso come un uccello dell'aria, ne farò strage come hanno udito a dire nelle loro adunanze.And when they shal goe forth, I wil spred my nette vpon them: as a foule of the heauen wil I plucke them downe, I wil beate them according to the hearing of their assemblie.Et cum profecti fuerint, / expandam super eos rete meum: / quasi volucrem cæli detraham eos; / cædam eos secundum auditionem cœtus eorum. 13Woe to them, for they have departed from me: they shall be wasted because they have transgressed against me: and I redeemed them: and they have spoken lies against me.Guai a costoro, che si son ritirati da me, saran distrutti, perchè hanno peccato contro di me: io fui il loro liberatore, ed eglino proferiron menzogne contro di me.Wo to them, because they haue reuolted from me: they shal be wasted because they haue preuaricated against me: & I redemed them and they haue spoken lies against me.Væ eis, quoniam recesserunt a me ! / vastabuntur, quia prævaricati sunt in me, / et ego redemi eos, / et ipsi locuti sunt contra me mendacia. 14And they have not cried to me with their heart, but they howled in their beds: they have thought upon wheat and wine, they are departed from me.E non alzarono verso di me la voce del loro cuore, ma urlavano nei loro letti; ruminavano sul grano, e sul vino. Son'iti lungi da me.And they shaue not cried to me in their hart, but they howled in their chambers: vpon wheate and wine they chewed the cudde, they are reuolted from me.Et non clamaverunt ad me in corde suo, / sed ululabant in cubilibus suis: / super triticum et vinum ruminabant; / recesserunt a me. 15And I have chastised them, and strengthened their arms: and they have imagined evil against me.Ed io fui loro istitutore, e io alle braccia loro diedi vigore, ed eglino pensarono a mal fare contro di me.And I haue taught them, and strengthened their armes: and against me they haue thought malice.Et ego erudivi eos, et confortavi brachia eorum, / et in me cogitaverunt malitiam.
16They returned, that they might be without yoke: they became like a deceitful bow: their princes shall fall by the sword, for the rage of their tongue. This is their derision in the land of Egypt.Tornarono a voler essere senza giogo, simili ad un arco infedele. I loro principi periranno di spada, colpa della furiosa lor lingua. Tali furono i loro scherni nella terra di Egitto.They returned, that they might be without yoke: they became as a deceitful bow: their princes shal fal by the sword, for the furie of their tongue. This is their scorning in the Land of Aegypt.Reversi sunt ut essent absque jugo; / facti sunt quasi arcus dolosus: / cadent in gladio principes eorum, a furore linguæ suæ. / Ista subsannatio eorum in terra Ægypti.
7:1
Worthington
Israel. God divided the kingdom, that by this chastisement the people might be converted. But Jeroboam set up calves, and caused them to grow worse. (Worthington)
How often did God send his prophets to reclaim them!
Without. Most of the kings were of this stamp, while foreign nations invaded the land.
7:2
Haydock
Face. I do not search (Calmet) into their past lives; they sin publicly, and without ceasing. I have been too indulgent. (Haydock)
7:3
Challoner
Glad, etc. To please Jeroboam and their other kings, they have given themselves up to the worship of idols, which are mere falsehood and lies. (Challoner)
Calmet
We do not find one good king of Israel. (Calmet)
Haydock
But Jeroboam principally caused Israel to sin. (Haydock)
His infernal policy changed the religion of his subjects.
7:4
Calmet
Leaven. Jeroboam invited the people simply to a feast, and used no violence to make them adopt his novelties. But they soon prevailed, and brought on ruin. The cake, or whole nation, was burnt, (ver. 8.) as well as the princes, ver. 7. (Calmet)
7:5
Worthington
Princes. The chief men joined in the schism and idolatry. (Worthington)
Calmet
Mad, with drinking at the king's coronation, or at his coming to the crown. (Calmet)
Bacchus presents three cups to the wise; the fourth is the cup of petulance, the fifth of shouts, the sixth of debauchery, etc. (Athen. Dipsc. 2:1.) (Ecclesiasticus 31:38.)
Scorners. Septuagint, "pestilent people," who turn religion and piety to ridicule. Instead of repressing them, the king admits them to favour.
7:6
Calmet
Them. Jeroboam seduces the subjects of the house of David, by indulging the passions of the great and small. He may then sleep; the poison gains ground. (Calmet)
Haydock
But soon his own family will feel the direful effects of his policy. (Haydock)
7:7
Judges, or rulers. Idolatry proved fatal to all, ver. 3.
7:8
Mixed, like oil and flour. (Hebrew)
Thevenot. Levant. xxxii
Ashes. Thin cakes (Calmet) of this kind are used by the poor, in Spain, (Sanctius) and by the Arabs. (Thevenot. Levant. xxxii.)
Calmet
Turned. There was no time allowed by the enemy, who came and took the Israelites away. (Calmet)
Worthington
They became like other nations, and would not repent. (Worthington)
7:9
Strangers: kings of Assyria, Damascus, etc.
Hairs. He is grown old in misery, and yet is insensible of it, and sees not that he will shortly cease to be a people, Isaias 7:8.
7:10
Calmet
Humbled. Hebrew, "answer," Osee 5:5. Pride is visible on his face, though he be so much reduced. (Calmet)
Worthington
For all these sins Israel shall be severely punished. (Worthington)
7:11
St. Jerome
Decoyed. Hebrew, "stupid," Osee 4:11. The dove is the only bird which is not grieved at the loss of its young. (St. Jerome)
Theodoret
It returns to the same nest, though repeatedly robbed, forgetting past dangers. (Theodoret)
Thus Israel is not reclaimed, though idolatry has so often proved its ruin.
Egypt. Jeroboam had returned thither, and at his return brought about a division of the kingdom, 3 Kings 11:40. Osee, the last king, applied to Sua, and this provoked the Assyrians to destroy the kingdom. They pretended that it was tributary to them, after Phul had been invited to assist Manahem for a thousand talents, 4 Kings 15:19., and 17:4. Thus was a worldly policy confounded.
7:12
Calmet
Heard the menaces of Moses, (Deuteronomy xxvii.) and of the prophets, 4 Kings 27:13. (Calmet)
Septuagint, "I will instruct (or chastise) them by the hearing of their misery," (Haydock) when it shall become the subject of conversation throughout the world.
7:13
Lies, attributing their deliverance to the golden calf, (3 Kings 12:28.; Calmet; Exodus 32:8.; Menochius) and always denying my justice or power.
7:14
Haydock
Thought: "ruminated." (Haydock)
St. Cyril
Hebrew, "assembled, or been afraid." Septuagint, "they were cut," (Calmet) in honour of idols, hoping to avert the famine. (St. Cyril)
7:15
Menochius
Arms. I gave them my laws and power to resist the enemy. (Menochius)
7:16
Returned, imitating Apis, the folly of Egypt. They have repeatedly followed idols in Egypt, and in the desert, under Jeroboam, Achab, Jehu, etc.
St. Jerome
Deceitful. Septuagint, "bent." Theodoret reads, "unbent." It never hits the mark, (Calmet) but wounds the person who uses it. (St. Jerome)
Derision. The Egyptians laugh at them; (Calmet) or thus they acted heretofore, in Egypt. (Chaldean)
7:3
Made the king glad, etc.... To please Jeroboam, and their other kings they have given themselves up to the wicked worship of idols, which are mere falsehood and lies.
7:1
God punishing al the Ievves by diuiding their kingdom into two (3 Reg. 12.) would haue cured them: but Ieroboam king of the tenne tribes drevv al his people into grosser sinnes then before: by making a schisme & setting vp idols to be adored for God.
7:5
Al the chief men of the tenne tribes consented to the schisme & idolatrie of their nevy king Ieroboam.
7:8
Became like to pagane idolaters:
and impenitent.
7:10
For al these sinnes they shal be seuerely punished.
7:2
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 11.15
… Therefore, each man must keep his own heart with all watchfulness; for when the Lord comes in the day of judgment, “He will bring to light the hidden things of darkness and will make manifest the counsels of the hearts,” “all the thoughts of men meanwhile accusing or else excusing them,” “when their own devices have beset them about.”
7:4
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 13.4
… at one time falling into the fire of burnings, when, according to what is said in Hosea, they become adulterers, like a pan heated for the cooking from the burning flame;
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.17
… If ever you feel the outward man sighing for the flower of youth, and if, as you lie on your couch after a meal, you are excited by the alluring train of sensual desires; then seize the shield of faith, for it alone can quench the fiery darts of the devil. “They are all adulterers,” says the prophet; “they have made ready their heart like an oven.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 130.10
… In Job it is written of behemoth that “his strength is in his loins, and his force is in the navel of his belly.” Our foe uses the heat of youthful passion to tempt young men and maidens and “sets on fire the wheel of our birth.” He thus fulfils the words of Hosea, “they are all adulterers, their heart is like an oven;”
7:7
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.57
… and as a net spread upon Tabor, which has been firmly fixed by the hunters of men’s souls, and he threatens to cut off the wicked prophets, and devour their judges with fire, and to cease for a while from anointing a king and princes,
7:9
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 2.13
… Against whom that reproof of the Lord is specially aimed by the prophet: “Strangers have devoured his strength and he knew it not: yea, grey hairs also are spread about upon him, and he is ignorant of it.”
7:11
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 31.2
… Cease not to adorn yourself with good works—the true bracelets of a Christian woman. Rend not the letter written on your heart as the profane king cut with his penknife that delivered to him by Baruch. Let not Hosea say to you as to Ephraim, “Thou art like a silly dove.”
7:12
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 6.11
… “I will improve them by hearing of their suffering.”
7:13
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 1.2
… Rather, will not the Lord Himself have reason to denounce men so irreligious, nay, so unthankful, in the words which He has already uttered by the prophet Hosea, ‘Woe unto them, for they have fled from Me; destruction upon them, for they have transgressed against Me; though I have redeemed them, yet they have spoken lies against Me
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 23.9
… they shall be wasted because they have transgressed against Me;” and again: “Woe to them when I shall depart from them.” For “thine own wickedness shall reprove thee, and thy apostasy shall rebuke thee. Know thou and see that it is an evil and a bitter thing for thee to have left the Lord thy God;” for “every man is bound by the cords of his sins.”
7:15
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 1.2
… destruction upon them, for they have transgressed against Me; though I have redeemed them, yet they have spoken lies against Me .’ And soon after, ‘They imagine mischief against Me; they turn away to nothing
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 13.12
… “Wherefore the Lord waiteth to have compassion upon us;” and He is waited for by us, when we say: “I waited patiently for the Lord, and He inclined unto me;” and: “I have waited for thy salvation, O Lord.” He strengthens us when He says: “And I have chastised them, and strengthened their arms; and they have imagined evil against me;”
7:1
1. CUM SANARE VELLEM ISRAEL, REVELATA EST INIQUITAS EPHRAIM. — Multi hæc accipiunt de tempore Jeroboam, qui fecit schisma a Roboam, factusque rex decem tribuum induxit idola, puta vitulos aureos in Israel, q. d. Cum sanare vellem Israel a sceleribus et idololatria, quam induxit Salomon colens deos concubinarum suarum alienigenarum, III Regum, cap. xi, 31, tunc erupit Jeroboam ortus e tribu Ephraim, qui vitulos aureos erexit in Dan et Bethel, quem secuta est tota Samaria operans mendacium, id est colens idola vitulorum. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Haymo, Hugo, Lyranus, Clarius et Ribera. Huc accedunt Theodoretus, Theophylactus, Arias et Sanchez, qui hæc accipiunt de Jeroboam cæterisque omnibus regibus Israel; hi enim Jeroboam ducem in scelere et idololatria sunt æmulati. Verum obstat quod tempore Jeroboam necdum erat Samaria, quia illa condita est post 60 annos ab Amri patre Achab, III Regum, cap. xvi, 14. Rursum, Deus tunc sanare volebat non solum Israel, sed magis Juda, qui erat fons mali et idololatriæ; nec tunc revelata est, quasi antea latuisset abscondita iniquitas Ephraim, sed esse et existere cœpit. Dico ergo Prophetam loqui de tempore Jehu: sub Jehu enim cœpit prophetare; unde eum nominat initio prophetiæ, dicens cap. i, 4: "Adhuc modicum, et visitabo sanguinem Jezrahel super domum Jehu." Per Jehu enim Deus volebat sanare et exstirpare idololatriam: unde jussit ei, IV Reg. cap. ix, 6, evertere Baal et domum Achab, ejusque prophetas 450 occidere; quod et præstitit Jehu initio regni. Verum mox metuens idem quod Jeroboam, ne scilicet, si populus ad Deum ejusque templum in Jerusalem rediret, pariter ad regnum regemque Juda rediret; hac de causa in idololatriam relapsus est, populoque vitulos au- Ita etiamnum videmus politicos suadere principibus hæresin, ut statum et principatum suum tueantur, vel adaugeant. Ita hæresis invecta est in Hollandiam; qui enim in ea dominari cupiebant, hæresin induxerunt hoc prætextu, quod, si Hollandi catholicam fidem permitterent, certo jugum Hispanicum essent subituri: Catholici enim, aiebant illi, scrupulo conscientiæ adacti ad suum avitum et legitimum principem, puta ad regem Hispaniæ, redire volent; ut ergo excludamus Hispanum, excludamus fidem catholicam oportet. Idem fuit paralogismus Elizabethæ reginæ Angliæ. Cum enim ipsa ob natales spurios, et a Pontifice Romano damnatos, incapax esset regni, ut fulmen Pontificis et Pontificiorum averteret, regnumque sibi stabiliret, schisma fecit a Pontifice et fide, ac hæresin invexit, ideoque Deus illico succidit ejus regnum stirpemque, uti olim succidit domum Jeroboam, Achab, Jehu, aliorumque regum, qui cultum Dei abjecerunt, et cultum idolorum sanxerunt. Idem evenit Hollandis, qui, cum caput sibi præciderint, acephali sunt, ac inter se hæresibus odiisque internecinis digladiantur, quibus sese consument, nisi ad unitatem priscæ religionis, æque ac reipublicæ et ad caput avitum redeant. Det eis Deus idipsum sapere. QUIA OPERATI SUNT MENDACIUM. — In Scriptura uti triplex est veritas, mentis, oris et operis: mentis, cum ejus cognitio adæquatur et conformis est suo objecto, puta cum mens res cognoscit, prout vere a parte rei sunt; oris, cum verba conformia sunt menti; operis, cum opera conformia sunt suæ regulæ, puta rectæ rationi, officio et legi: ita ex adverso triplex est mendacium, scilicet mentis, oris et operis: mentis, est error quo mens difformis est suo objecto, puta quo falso judicat de re; oris, est mendax locutio, qua contra quam in mente sentit, proloquitur; operis, est scelus quo homo deviat a suo officio, a recta ratione et lege. Tribus hisce modis hic accipi potest. Samaritæ enim invehentes idololatriam et falsam religionem, invehebant menti errorem in fide; blasphemiam in lingua, qua spernebant Deum et laudabant idola; scelus in opere, puta in sacrificio et externo cultu idolorum. Proprie ergo "mendacium" significat hic cultum falsum et mendacem idolorum, ipsumque idolum. Idolum enim est numen et deus mendax; cum enim sit lapis vel lignum, mentitur se esse Deum, seque opponit Deo, qui est veritas verumque numen. Ita S. Hieronymus, Haymo, Hugo, Theodoretus, Theophylactus et alii. Quocirca Socrates dicebat se malle adorare canem quam idolum, eo quod canis cum sit opus naturæ, idque vivum, dignior sit idolo, quod est opus artis, idque inanime. Idem aiebat se mirari quod, cum simulacrorum artifices id summo studio conniterentur, ut lapis quam simillimus homini redderetur, non pariter hoc curarent, ne ipsi lapidibus similes et viderentur, et essent. Hoc est quod ait Propheta, Psalm. cxiii, 4: "Simulacra gentium argentum et aurum, opera manuum hominum: oculos habent, et non videbunt; aures habent, et non audient, etc. Similes illis fiant qui faciunt ea: et omnes qui confidunt in eis." Diogenes, teste Laertio lib. VI, solebat subinde adire simulacra, et aliquid ab eis petere. Demirantibus cur id faceret: "Ut consuescam, inquit, non commoveri, si quando ab hominibus non impetro quod peto." Idem rogatus a tyranno, e cujusmodi ære potissimum oporteret fieri simulacra: "Ex eo, inquit, ex quo fusi sunt Harmodius et Aristogiton," innuens illa cum ipso esse tollenda, quod illi tyrannicidæ fuerint. Idem dicebat "bonos viros esse deorum simulacra." Deorum, cum sint optimi, naturæ proprium est benefacere omnibus, nocere nemini. Hæc imago melius relucet in sapientibus ac bonis viris, quam in statuis, cum dii sint incorporei. Fabius Annibalis domitor, capto direptoque Tarento, scribæ percunctanti quid de statuis templorum statuisset: "Relinquamus, inquit, Tarentinis deos iratos." Ita Plutarchus in Apophth. Roman. Secundo, ut Clarius et Arias, sicut facere veritatem in Scriptura est facere id quod officium cujusque requirit, ita facere mendacium est facere contra officium et debitum. Sic diabolus mendax "in veritate," id est in officio, subjectione et fide quam Deo debebat, "non stetit," Joan. viii, 44. Sensus ergo est, q. d. Consiliarii et primores Samariæ transgressi sunt officium suum, fidemque quam Deo et reipublicæ debebant. Debebant enim regi Jehu suadere veram religionem, verumque unius Dei cultum; at ipsi induxerunt eum in idololatriam, indeque in excidium et ruinam, tum suam, tum gentis totius et regni. Mentiebantur enim regnum Jehu stabile fore, si populum domi in cultu vitulorum contineret, ut non iret in Jerusalem. Mentiebantur, inquam, nam omne regni firmamentum est vera religio, vera fides, verus Dei cultus. Docet hoc S. Augustinus, in lib. De Civit., quos hoc argumento conscripsit, ubi lib. I, cap. xxxiii, ait: "Scipio non censebat felicem esse rempublicam stantibus mœnibus, ruentibus moribus," inter quos primas tenet religio et pietas. Et lib. II, cap. xviii, enarratis vitiis quæ Romam gentilem invasere et rene perdidere, addit ejus imperium cruce Christi firmatum esse et stabilitum. Ait enim: "In ista colluvione morum pessimorum, maxime venire ac subvenire debuit cœlestis auctoritas, quæ voluntariam paupertatem, continentiam et benevolentiam, justitiam atque concordiam, veramque pietatem persuaderet, cæterasque vitæ luminosas validasque virtutes, non tantum propter istam vitam honestissime gerendam, non tantum propter civitatis terrenæ concordissimam societatem, verum etiam propter adipiscendam salutem sempiternam, et sempiterni cujusdam populi cœlestem divinamque rempublicam, cui nos cives adsciscit fides, spes, charitas." Et mox: "Deus enim sic ostendit in opulentissimo et præclaro imperio Romano, quantum valerent civiles etiam sine religione virtutes, ut intelligeretur hac addita fieri homines cives alterius civitatis, cujus rex veritas, cujus lex charitas, cujus modus æternitas." Tertio, aliqui vertunt: Quia sibi mutuo non servant fidem; qui enim fidem Deo non servant, nec servant homini: quocirca ubi est hæresis, ibi pariter grassantur fraudes et doli. Castrius hoc refert ad Samaritas, qui contra fidem Achab regi datam, occiderunt 70 ejus filios, cum Jehu id juberet, IV Reg. cap. x, 7. Verum hos occidi jusserat Deus; ergo magis ob idololatriam, quam ob hanc cædem eos per Prophetam hic redarguit, præsertim quia periculum erat, ne impii parentis idola impiæ proles sequerentur. Taxat tamen quoque Propheta hanc cædem ob perfidiam, uti inferius dicam. ET FUR INGRESSUS EST SPOLIANS, LATRUNCULUS FORIS. — To et explicat mendacium, idemque valet quod id est, aut certe et, id est ideo, quasi dicat: Quia Samaritæ fraudulenter et mendaciter suaserunt cultum vitulorum regi Jehu (S. Hieronymus cum aliis, uti dixi initio capitis, hæc attribuit regi Jeroboam); idcirco ipse Jehu, secutus eorum fraudulenta consilia, clanculum in regni gubernacula ingressus est ut fur, dissimulans occultam suam nequitiam et idololatriam; at ubi rerum plane potitus est, quasi latro publice grassatus est, cogens omnes ad sua idola et nolentes spolians, vel occidens. Sic Nabuchodonosor vocatur "latro," Jerem. cap. xviii, 22. Vide ibi dicta. Secundo, sic exponas, q. d. Et, id est idcirco, fures et latrones tum domestici, tum externi, invadunt urbes et agros Israelitarum, eosque vastant et expilant. Nam dum in republica eliminatur vera religio, subintrant furta, latrocinia omniaque scelera, uti hæc in Galaad et Samariam subintrasse dixit cap. præced. vers. 9. Ita Chaldæus, Lyranus et Arias. Rursum, Deus in eos Syros et Assyrios, qui eos vastarent, immisit, uti dicitur IV Reg. cap. x, 32. Ita Theodoretus, Theophylactus, Dionysius et Ribera. Hi enim in libris Regum vocantur "latrunculi," id est prædones, grassatores, quos Belgæ vocant, vrijbuiters. Septuaginta vertere solent, monozônos, id est unius, scilicet eximiæ, zonæ, quasi dicant, excellentes bello, et qui cingulo eximio a cæteris differunt, egregieque sunt accincti et armati. Ita Suidas. Hebræum enim גדד gadid significat accinctum et expeditum militem. Sic et olim milites vocabantur latrones, vel a latere, id est a serviendo, ut vult Festus, lib. X; vel a latendo, quia ex insidiis more latronum hostes adoriuntur. Nota: Jehu hic primo, comparatur furi et latroni; secundo, vers. 4, pistori succendenti furnum idololatriæ, ejusque fermento fermentanti populum; tertio, columbario seducenti et capienti columbas, vers. 11; quarto, arcui doloso, vers. 16, quia evertendo Baal, videbatur idola eversurus, et mox ea restituit.
7:2
2. ET NE FORTE DICANT, q. d. Ne cogitent et querantur me in memoriam revocare præterita parentum suorum peccata, ac propterea filios plectere ex vindicta magis quam ex desiderio sanandi eos, enumerabo illis modernas eorum machinationes impias, quas hisce diebus coram facie mea impudenter perpetrarunt, ut eas negare vel excusare non potuerint. Ita S. Hieronymus, Haymo, Hugo, Lyranus, Ribera et Arias. Septuaginta hæc referunt ad præcedentia, vertuntque: Ut concinant quasi canentes in corde suo. id est, ut S. Hieronymus, ut quasi socii consentiant cum fure et latrone, et cum eis quasi canant eamdem cantilenam; vel, ut Theodoretus, ut videntes tantas suas clades gemant canantque threnos, non publice, ne hostis eos subsannet, vel acrius puniat, sed tacite in corde suo. Tertio, Chaldæus vertit: Nec interim reputant in cordibus suis omnia ipsorum maleficia manifesta esse coram me; mox circumvenient eos opera eorum mala (id est vindicta et supplicia operum malorum), quæ coram me aperta sunt, q. d. Brevi fiet ut videant me opera eorum cognoscere et videre, cum scilicet sentient mea verbera et flagella. Ita Vatablus.
7:3
Quocirca melior esse nequit oratio, quam illa qua oratur pro regibus et principibus, tum Ecclesiasticis, tum sæcularibus, ut eos prudentes, pios et strenuos vel largiatur, vel efficiat Deus. Hoc est quod clamat Ecclesiasticus cap. x, 2: "Secundum judicem populi, sic et ministri ejus: et qualis rector est civitatis, tales et inhabitantes in ea. Rex insipiens perdet populum suum." Hinc Arabicus hoc loco vertit: Lætati sunt reges eorum in iniquitate, et principes eorum in mendacio; et fiduciæ eorum sicut sues grunniunt, et sicut qui pastam conficit, et exspectat eam donec fermentetur, sic erunt dies regum ipsorum; et Syrus: In malitia sua lætificaverunt reges, et in malitia sua omnes principes eorum: exardescunt quasi clibanus ardens in decoctionem.
7:4
4. OMNES ADULTERANTES, id est omnes idololatrantes. Est metaphora a pistore furnum accendente, q. d. Israelitæ instar furni accensi æstuant libidine et ardore colendi idola. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Vatablus. Unde Hebræa habent: Omnes illi adulterio (idololatria) incalescunt, uti fornax succensa a pistore. Hebræi enim coquentem vocant pistorem, uti et veteres Latini. Unde Festus Pompeius: "Cocum, ait, et pistorem apud veteres eumdem fuisse accipimus." Grammatice significat libidinem et concupiscentiam adulterandi, ipso adulterii actu non exstingui, sed quasi fornacem injectis sarmentis magis accendi. Unde Salonius, in Parabol. Salomon., qui exstat tomo I Biblioth. SS. Patrum, sic explicat illud Proverb. xxx: "Sanguisugæ duæ sunt filiæ, dicentes: Affer, affer, et nunquam satiantur." Sanguisuga diabolus est qui semper sanguinem sitit, id est ad peccata homines trahere cupit, et sitim peccandi incessanter accendit: duæ filiæ sunt luxuria et avaritia, quæ diaboli sitim et ardorem imitantur, dicentes: Affer, affer; quia sicut ille nunquam peccando satiatur, sic nec luxuria et avaritia. Nam quanto quisque magis luxuriatur et fornicatur, tanto amplius delectatur. Similiter quanto quisque divitiis sibi accumulat, tanto QUIEVIT PAULULUM CIVITAS A COMMIXTIONE FERMENTI, DONEC FERMENTARETUR TOTUM, q. d. Sicut pistor fermentum indit massæ farineæ, ac deinde succensa fornace quiescit; mox enim fermentum quiete et tacite proserpit per totam massam, eamque suo acore inficit et fermentat: quo facto pistor in fornacem succensam massam infert, in eaque coquit panem (unde Syrus vertit: Cessavit de civitate conficiens pastam donec fermentetur); ita Jehu noluit vim facere populo. "Quidquid enim necessitate fit, cito solvitur; quod voluntate arripitur, perseverat," ait S. Hieronymus. Jehu ergo non coegit populum ad colendos vitulos, sed permisit idololatras sensim et occulte fermentum idololatriæ suæ per populum spargere, donec ejus permissione et conniventia, imo benevolentia, totus populus hoc scelere inficeretur et corrumperetur: tunc eo convocato suo decreto cultum vitulorum sanxit, quod populus avide excepit, faustaque regi acclamavit. Unde totus ab eo in clibanum succensum, id est in impetum et ardorem, imo furorem idololatrandi conjectus est, atque idololatria publica ardensque instar fornacis ab eo succensæ exarsit. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Albertus, Hugo, Lyranus et Ribera. commixtione, id est quievit rex a commixtione, id est depravatione civitatis, quod a re idem est cum eo quod vertit Noster: "Quievit civitas," rege videlicet quiescente, et tacite dissimulante "a commixtione," id est a corruptione et depravatione regis aperta. Ita Ribera. Hebræum enim מעיר meir idem est quod a civitate. Recentiores vertunt, ab excitando, scilicet, quievit furnarius, ut furnum accendat, huncque dant sensum: Quibus in locis furni sunt publici, solent furnarii noctu vicatim inclamare mulieres et excitare, ut pastam subigant: quas postquam excitare quieverunt, furnum interim accendunt, tamdiuque vehementer calefaciunt, donec fermentatam pastam et in panes conformatam ipsæ afferant, ut coquatur in furno vehementissime calido, cujus calori comparat hic Propheta ferventissimum idololatrarum studium in colendis idolis. Sunt, inquit, ut fornax a furnario accensa, quam accendere solet statim, postquam cessavit excitare mulieres subigendæ pastæ causa, quæ tantisper vehementissime æstuat, donec a mulieribus inferatur panis. Ita Vatablus et Clarius ex R. David. Hæc versio consentit cum eo quod præcessit: "Omnes adulterantes quasi clibanus succensus a coquente;" illudque explicat. Verum juxta nostrum Interpretem est hic alia similitudo, eaque valde apposita; sicut enim prius ardorem idololatrandi Jehu et Israelis comparavit fornaci succensæ: ita hic comparat fermento, quod totam massam illico pervadit. Unde eadem comparatione utitur Apostolus, I Cor. cap. v, 6: "Nescitis quia modicum fermentum totam massam corrumpit? Expurgate vetus fermentum, ut sitis nova conspersio." Quanquam eodem res redit, et secundus sensus primum continet et includit, Jehu ergo fuit quasi furnarius, qui fornacem idololatriæ accendit, tum permittendo vitulos aureos, tum sua conniventia excitando alios, qui fermentum idololatriæ in massam, id est in cœtum populi spargerent, qui dum totus eo infectus fuit, Jehu eam publico decreto, templo et cultu in hanc idololatriæ suæ fornacem intulit et percoxit. Denique Pagninus vertit: Cessavit pistor a civitate, id est, ut Chaldæus vertit: Migrabunt cito a civitatibus suis. Allegorice Leo Castrius (licet id ipse putet esse litterale) hæc refert ad Judæos, qui fermento iræ et superbiæ tumidi, cum plebem corrupissent, Christum cruci affigi a Pilato postularunt et impetrarunt. Sic ait Plautus: "Mea uxor propter illam tota in fermento jacet," id est præ ira tumet et turget, uti fermentum elevat et tumefacit pastam. Eleganter hunc Osee locum tractat Petrus Abbas Cellensis, anno Domini 1181, lib. De Panibus, cap. iv, in fine, tomo VIII Biblioth. SS. Patrum: "Etiam quiescens Ægyptius ab operatione exteriori, inquit, dum non animadvertit, fermentatur. Sicut pasta, non solum cum ei admiscetur fermentum, fermentatur; sed multo magis cum a commixtione cessat qui commiscuit, et ipsa pasta bene cooperta quasi quiescens obdormit — sic animo concepta malitia, etsi videatur aliquanto tempore (forte, quia deest occasio) a malo opere cessare: eo tamen quasi acrius sævit in corde, quo non transit in opere. Unde Oseas: Paululum civitas cessavit a commixtione fermenti, donec fermentaretur totum, q. d. Ut studiosius cogitatum perpetret malum, callidius pro tempore retrahit manum. Confotum enim stuparum superinjectione incendium, non dormit, sed serpit; non exstinguitur, sed reficitur: sic voluntas mala, velut flamma latens, vorat tandem superpositos necessitatis, et rejicit, velut torrens, dilationum obices." Unde infert: Ergo religionem professus periculose gustat sæculi fermentum. Audit Novitius verbum sæculare, ambitiosum, illecebrosum, non movetur; sed phantasia excepit fermentum, quod in cella menti recurret, eamque ad sæculum repetendum, ad ambitionem, ad nuptias sollicitabit, et forte expugnabit. Idem videmus in pueris et puellis innocentibus. Ad hanc Osee sententiam pertinet illud Œdipi: "Ab inquieto sæpe simulatur quies." Sic tropologice hæretici, ait S. Hieronymus, initio quiescunt et omnia pacifica promittunt, sed occulte sua docent, itaque cancer paulatim serpit in populos. Addit S. Hieronymus ex Hebræorum traditione, Jeroboam (de eo enim ipse hæc accipit, uti dixi: ego de Jehu) cum subito religionem novare non auderet metu seditionis et rebellionis, occulte quosdam submisisse, qui populum excitarent, ut a rege peteret deum domesticum, puta Lares et Penates, scilicet vitulum quem coluerant in Ægypto: id ita factum libentibus illis, sed maxime rege Jeroboam: "Ergo, inquit, similes erant clibano ardenti, parato ad coquendum si quid immittas; ardebant enim cupiditate." Ita Elisabetha regina Angliæ, teste Sandero, lib. De Schism. Anglic., restitutam a Maria sorore sua regina fidem catholicam in Anglia, succedens ei primo anno regni sui subvertit, constituens magistratus hæreticos, qui in Parlamento hæresin restitui peterent, imo decernerent. Politice, principes sapientes et boni hoc Jeroboam vel Jehu consilium imitentur, sed in bono. Ita Alphonsus Aragonum rex, teste Guicciardino, cum cogitaret bellum, aut quid aliud moliretur, priusquam deliberationes animique sui cogitata intelligerentur, tacite per suos rumorem spargebat, regem his illisve de causis merito talia moliri debere. Hinc fiebat ut magno omnium applausu et laude consilia et molimina ejus probarentur, cum publice proponebantur ea quæ jam omnium calculis, et quasi præjudiciis justa aut necessaria habebantur. Hebraice est hendiadys: Quievit a civitate, a tus, acclamavit regi Jeroboam, ait S. Hieronymus, vel potius regi Jehu, dicens: Hæc est dies regis nostri, scilicet regalis, læta et fausta (sic ait Psaltes: "Hæc dies quam fecit Dominus, exsultemus et lætemur in ea"), tumque et ipsi principes cœperunt furere quasi ebrii et comessantes, Deique obliti idola colere: tumque ipse rex) EXTENDIT MANUM SUAM (ad calices) CUM ILLUSORIBUS, id est cœpit agere idem quod illusores jam dicti, puta principes eorumque asseclæ, qui Deo, aut potius regi vanis laudibus et acclamationibus illudebant, q. d. Libenter cœpit cum eis potare, illudere, scurram agere, laudare idola, spernere Deum. Ita S. Hieronymus, Haymo, Hugo, Lyranus, Ribera et alii. Vide hic, ut magis adulatio, quam hostis reges et principes perdat. Ita Mariana. Nota: Hebræum אלצ lets, quod Noster illusorem vertit, significat hominem superbum, irrisorem, qui omnia divina et humana irridet, plane corruptum, pestilentem, qui quasi pestis alios inficit et corrumpit, quales sæpe sunt in aulis, qui principes etiam bonos omnino immutant et depravant. Aliter Chaldæus, Arias, Pagninus et Vatablus; exponunt enim, q. d. Die illo quo regem inaugurarunt, cœperunt principes cum eo compotare, indeque jugiter vacant compotationi, non reipublicæ; aut, ut Clarius, ægrotare eum fecerunt, propinantes ei lagenam vino plenam, ut eum assuefacerent potationi, itaque enervarent, mentemque et consilium ei adimerent, ut cum potatoribus assidue potaret, cum nugatoribus nugaretur, cum illusoribus aliis illuderet. Hebræum enim החלו hechelu, significat tam ægrotare quam incipere. Rursum pro חמת chamat, id est furere (est enim infinitivus a radice חם iacham, id est incaluit, iratus est, furit) ipsi legunt חמת chemet, id est utrem, lagenam.
7:5
5. Dies regis nostri (Est mimesis: imitatur enim et exprimit vocem populi applaudentis, et congratulantis tam regi quam diis suis, puta vitulis a rege sancitis et erectis, q. d. Populus cum jam omnino fermento idololatriæ esset corruptus, acclamavit regi Jeroboam, vel Jehu: qui ex populo voluntati et idololatriæ suæ resisterent, cognita populi mente et consensu, dormivit, id est securus fuit instar hominis qui tota nocte dormit), coquens eos (id est permittens eos per se coqui, hoc est fermentari plane, massamque impietatis efficere: unde sicut pistor, per noctem fermentata massa, mane eam infert in furnum, quem eadem nocte calefacit, quemque rursum eodem mane extremo igne et flamma calefacit: ita Jehu populum in idololatriæ furnum consentientem et volentem injecit; imo) HUNC ipse succensus quasi ignis flammæ (q. d. Ipse Jehu non tantum quasi pistor flammam idololatriæ, qua idololatras percoqueret, succendit; sed et quasi conversus in ipsam flammam, inflammavit omnes Israelitas. Quocirca hac flamma) OMNES CALEFACTI SUNT QUASI CLIBANUS (SUMMO ardore, quo instar ignis) DEVORAVERUNT JUDICES SUOS (alliciendo et cogendo eos, ut et ipsi furentem populum sequerentur, cumque eo idola colerent, imo suo decreto colenda præciperent: hinc et) OMNES REGES EORUM (qui Jeroboam, aut potius Jehu secuti sunt, in eumdem impietatis furnum) CECIDERUNT; ita S. Hieronymus, Albertus, Haymo, Hugo et Lyranus. et liquefacit partes corporis: et quia eo calore resolvuntur spiritus vitales et animales, adjuvante ad eam resolutionem et consumptionem vehementi cogitatione, quæ fixa est in re amata; hinc ex amore vehementi sequitur deliquium et languor, totiusque corporis infirmitas: ad quam juvat tristitia, et ægritudo animi de absentia rei amatæ. Vide Richardum de S. Victore, lib. De Gradibus charitatis, cap. iv, et lib. De Gradibus violentæ charitatis, ubi fuse explicat quomodo amor vulneret, liget, liquefaciat, deliquium et languorem adducat. Hos amoris æstus et effectus sentiebat sponsa dicens, Cant. ii, 5: "Fulcite me floribus, stipate me malis: quia amore langueo." Et cap. viii, 6: "Lampades ejus lampades ignis atque flammarum." Secundo, Chaldæus et alii hanc flammam censent esse insidiarum, injuriæ et violentiæ in proximos, quæ ex flamma idololatriæ proserpere et exoriri solet; Chaldæus enim sic vertit: Instar clibani ardet cor eorum in insidiis suis: tota nocte protrahitur furor eorum, usque mane æstuat in morem ignis flammigeri, q. d. Uti pistor noctu, succenso furno, dormit usque mane, tumque rursum ignem furni suscitat et auget, quo furnus succensus novas et scintillantes evomit flammas: ita Israelitæ noctu quiescunt, cogitantes et meditantes modos insidiandi et nocendi proximo, usque mane: tum enim quisque surgit, ut quasi ignis succensus insidias et noxas noctu meditatas in proximum evomat, et opere consummet: quocirca Israelitæ "omnes calefacti sunt" hac malignitate "quasi clibanus," ut regi Jehu placerent, ideoque "devoraverunt," id est occiderunt, "judices suos:" et "omnes reges," id est 70 filii Achab regis eorum, manu ipsorum cæsi "ceciderunt: non est qui clamet in eis ad me," q. d. Nullum eis spatium dederunt ante mortem convertendi se ad Dominum, eumque invocandi, sed subito omnes trucidarunt: itaque tam animas quam corpora eorum perdiderunt. Ita Theodoretus, Theophylactus, Arias et Vatablus. Tropologice, rex impius, qualis fuit Jeroboam, est pistor cacodæmonis; regi enim omnes subditi applicant cor suum quasi clibanum succendendum: videat rex quem ignem injiciat, cœlestemne divini amoris, an tartareum vitiorum. Rex impius tartareum injicit, eoque panes suavissimos, id est peccata, coquit cacodæmoni, qui parem illi gratiam referet: nam in inferno clibanum ei succendet, quo in æternum ardeat. Ita Sebastianus Barradius, lib. IX, cap. xii Concord. Evang.
7:8
8. EPHRAIM IN POPULIS IPSE COMMISCEBATUR. — Dat causam tantorum scelerum, q. d. Causa cur Ephraim, id est Israel, succensus fuerit ut fornax impietatis, est, quod fœdus et amicitiam inierit cum vicinis populis et gentibus, cumque iis conversans eorum impietatem et scelera imbiberit, juxta illud Psalm. cv, 35: "Commixti sunt inter gentes, et didicerunt opera eorum, et servierunt sculptilibus eorum," etc. Ita Theodoretus, Vatablus et Arias. EPHRAIM FACTUS EST SUBCINERICIUS PANIS, QUI NON REVERSATUR, q. d. Sicut pasta quæ sub cineribus juxta ignem coquitur, si non vertatur, insensibiliter exuritur et consumitur; ita et Israel in cineribus et sordibus idololatriæ manens, nec per pœnitentiam se convertens ad Deum, exuretur ab hostibus. Nam "comederunt alieni robur ejus, et ipse nescivit," q. d. Assyrii paulatim vires Israelis atterent, eumque expilabunt, quod tamen ipse non advertet, puta se in ruinam et exitium tendere, seque a Deo puniri ob eum derelictum per cultum vitulorum. Ita Cyrillus, Theodoretus et Theophylactus. Vel "nescivit," id est non sapuit, non resipuit. Unde Chaldæus vertit: Similis est domus Ephraim subcinericio pani, qui antequam versetur comeditur, vel a famelico, vel potius ab igne quo coquitur; diripuerunt populi substantias eorum. Nota: In pane subcinericio multas notat Israelis conditiones. Primo, pertinaciam, scilicet cum cinere, id est sordibus, undique esse circumdatum, in iisque perdurare, nec ab iis recedere et reverti ad Deum, etiam dum ab eo igne tribulationis excoquitur. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Theodoretus et Theophylactus. Unde tropologice S. Gregorius, lib. XXXII Moral. vi: "Factus est, ait, Ephraim quasi panis subcinericius qui non reversatur. Ex natura quippe bene condita est nobis intentio, quæ surgat in Deum, sed ex conversatione nequiter assueta inest voluptas, quæ præsens premat in sæculum. Panis autem subcinericius ex ea parte mundior est, quam inferius occultat; atque ex ea parte sordidior, qua desuper cinerem portat. Quisquis ergo intentionem qua Deum debuisset quærere negligit, quasi more panis subcinericii mundiorem partem inferius premit: et cum curas sæculi libenter tolerat, quasi congestum cinerem superius portat." Et lib. XI, cap. vi: "Si terrenarum cogitationum cinerem a mente excutimus, quasi panem subcinericium reversamus." Secundo, celeritatem vindictæ et exitium; panis enim sub cinere coquitur, non in furno, a pauperibus et famelicis, ut statim ab eis comedatur: rursum panis ille si non vertatur, mox exuritur: sic et Israel statim ab Assyriis devoratus et exustus est. Ita Chaldæus, Albertus et Vatablus. Tertio, imprudentiam, quod scilicet Israel in cupidinibus suis sordidis et exitiosis residens, non verterit se in alteram partem, ut videret clades et exitium ob illas sibi imminens. Ita Clarius. Cupiditates enim et peccata sunt instar panis subcinericii, qui duas habet facies, sive superficies; inferiorem, qua terræ; superiorem, qua igni et cineribus adhæret: ita peccati facies inferior est voluptas terrena, quam intuetur et arripit peccator; superior est cinis, id est mors et ignis, hoc est pœna et gehenna quæ voluptatem peccati certo quasi a tergo sequitur, eique connexa est: hanc non intuetur peccator: unde ab ea imprudens et incautus, cum minime putat, comprehenditur et exuritur. Quocirca Syrus vertit: Ephraim factus est placenta parvuli, decocta est, comesta est, q. d. Mox ut facta et cocta, comesta quoque est. Sic enim pueri placentam mox ut cocta est comedunt. Arabicus Alexandrinus: Ephraim factus velut locus combustus, et ipse non mutatur; Arabicus Antiochenus: Ephraim erat succensus, non revertens.
7:9
9. Comederunt alieni (Assyrii) robur ejus. — "Robur," id est fruges et opes eum roborantes: "Panis enim cor hominis confirmat," Psalm. ciii, 15. Mystice, alieni sunt dæmones, qui vires animæ, suggerendo cupiditates, enervant, eo non advertente. Unde ait: "Et ipse nescivit, adversarios amicos putans, et devoratores suos arbitrans esse convivas," ait S. Hieronymus. Sic et S. Gregorius lib. XXXIV Moral, cap. iii. Quocirca recte S. Bernardus, serm. 2 De Quadrag., id adaptat Religioso, qui in exteriora cor effundit, itaque ejus robur spirituale dissipat et perdit. "Miser, ait, homo qui totus pergens in ea quæ foris sunt, et ignarus interiorum suorum, putans aliquid se esse cum nihil sit, ipse se seducit. Sicut aqua effusus sum (ait Psalmista in persona hominis), et dispersa sunt omnia ossa mea. Et alius quidam Propheta: Comederunt, inquit, alieni robur ejus, et ignoravit. Exteriorem quippe superficiem intuens, salva sibi omnia suspicatur, non sentiens vermem occultum, qui interiora corrodit. Manet tonsura, vestis necdum mutata est, jejuniorum regula custoditur, statutis psallitur horis; sed cor longe est a me, dicit Dominus. Attende solerter quid diligas, quid metuas, unde gaudeas aut contristeris: et sub habitu religionis animum sæcularem, sub pannis conversionis invenies cor perversum." SED ET CANI EFFUSI SUNT IN EO (q. d. Jam Israel captivitati et excidio proximus est, uti homo senex et canus morti: Israel canescit, senescit, tendit ad interitum. Est catachresis), ET IPSE IGNORAVIT, se excidio proximum, multo magis ignoravit se ob derelictum Deum, et ob idola exscindendum. Ita S. Hieronymus. Aliter Haymo, Hugo et Lyranus, q. d. Israel pervenit ad canitiem, mortem et excidium: itaque tunc cœpit sapere, et agnoscere suam culpam, causamque excidii. Nemo enim tam insipiens est, qui non in morte sapiat. Sic Ptolemæus, ut habetur in ejus Vita præfixa Almagesto, dicere solebat: "Ulti- mæ promissiones hominis canæ sunt," id est sapientes, seriæ, æque ac seræ et ultimæ. Verum cum hac explicatione non recte cohæret "et ipse ignoravit." Tropologice, S. Hieronymus hæc referens ad hæreticos, aliosque impios: "Comederunt, inquit, alieni, id est dæmones, robur ejus; sed et cani effusi sunt in eo, imo effloruerunt, id est multo erravit tempore, et nihilominus ignoravit senectutem et vetustatem suam, de qua scriptum est Hebr. iv: Quod veteratur et senescit prope exterminium est. Etsi ad justum virum, et ad Ecclesiasticum dicitur Sap. iv: Cani hominis sapientia ejus; quare non dicatur ad iniquum et hæreticum: Cani hominis stultitia ejus? De hac senectute Daniel dicebat ad presbyterum: Inveterate dierum malorum. Unde et in libro Pastoris (si cui tamen placet illius recipere lectionem) Herme primum videtur Ecclesia cano capite: deinde adolescentula et sponsa crinibus adornata." Apposite ergo hæc Osee verba Pelagio hæresiarchæ seni, et inveterato malorum dierum, cum jam ipse hæresim antea occultatam detegeret, ac instar Cain vagabundus eamdem per Ægypti monasteria spargeret, adaptat et intorquet B. Isidorus Pelusiota, scribens ad eum sub annum Domini 403, lib. I, epist. 314: "Cani, inquit, effusi sunt in Ephraim, et ipse ignoravit, vitiosis nimirum affectibus juvenescens. Eodem modo tibi quoque ingens annorum turba canitiem invexit, et tamen rigidum et inflexum animum habes, ex alio monasterio in aliud migrans, atque omnium mensas perscrutans et explorans."
7:10
10. ET HUMILIABITUR SUPERBIA ISRAEL IN FACIE EJUS. — Hebraice, respondebit ergo fastus Israelis in faciem, id est, testificabitur contra eum palam et aperte, quod scilicet juste ob superbiam deprimatur et evertatur. Vide dicta cap. v, 7.
7:11
11. ET FACTUS EST EPHRAIM QUASI COLUMBA SEDUCTA NON HABENS COR. — "Cor," id est mentem, sensum, prudentiam. Simile adagium est apud Suidam: "Columba sedens;" hæc enim simplex, facile seducitur et capitur vel a milvo, vel ab aucupe. Pro seducta hebraice est פתה potha, id est flexilis, facilis, seductilis: Septuaginta ἄνοος, id est insipiens, amens, uti legit Isidorus Pelusiota, lib. IV, epist. 137; Aquila et Symmachus, decepta; Leo Hebræus, stolida, quæ scilicet facile se sinit capi et decipi, quia simplex et carens corde, id est intelligentia et sagacitate: rursum corde, id est cordato animo et memoria. Unde Syrus vertit: Factus est Ephraim quasi columba puella (parvæ ætatis, ideoque ignara, inexperta et seductilis, cui non est cor, animus, animique fortitudo; Arabicus Alexandrinus: Factus est Ephraim ut aves insipientes, et non est illi intelligentia; Arabicus Antiochenus: Factus est Ephraim sicut columba non habens intellectum, neque cor. Nam primo, columba cum singulis mensibus ova pariat et pullos excludat, videatque singulos Insuper columba domestica a columbis alterius columbarii, sibiloque aucupis illecta, in illud sponte se infert, seque capi permittit. Denique solent aucupes exoculatam columbam in reti ponere, quæ subsultans et in reti ludens, eoque se illaqueans, ad idem cæteras columbas alliciat. Ea Græcis παλεύτρια, teste Suida, dicitur a παλεύειν quod est seducere, seu in laqueum inducere. Unde Aristophanes in Avibus loquens de columbis ait: "Et cogit paleutriam agere (columbas) alligatas in reti." Similes paleutrias anates vidi in Belgio, quæ in lacubus et paludibus jungentes se anatibus sylvestribus, eas abducebant in retia, magna herorum voluptate et quæstu. Ita Israelitæ sponte in laqueos et aucupes, puta in Assyrios et Ægyptios incurrebant, se suaque illis dedebant, hostesque suos æstimabant amicos. Hoc est quod explicans subdit Osee: "Ægyptum invocabant, ad Assyrios abierunt. Et cum profecti fuerint, expandam super eos rete meum, et quasi volucrem cœli detraham eos." Id maxime verum fuit in Hosee ultimo rege Israel: hic enim cum esset tributarius Salmanasar regis Assyriorum potentissimi, stolide rebellavit, ac contra eum imploravit opem Sua regis Ægypti; quare indignans Salmanasar, Samariam cum rege et regno evertit, IV Reg. cap. xviii, 10. Moraliter, tales sunt qui occasiones peccatorum, v. g. societatem puellarum, aut pravorum sociorum non vitant, imo ambiunt, unde corruunt in peccata et gehennam. Quid stolidius quam sponte Assyrio, id est dæmoni, se dedere, quam sponte in ruinam æternam se præcipitare? Ita Theophylactus. Vere S. Augustinus, lib. I Confess. cap. xiii: "Quid est miserius misero non miserante seipsum?" Sapienter monet S. Ephrem, ode In eos qui assidue peccant et raro pœnitent, tom. I: "Fuge, ait, scorpionem, cujus nosti stimulum: fuge serpentem cujus exploratam habes perniciem. Qui secundo in eumdem impegerit lapidem, cæcus est aut mente captus." Tertio, columba notat ingratum erga bene de se meritum. Nam mas ubi robustior evaserit, ex consortio matris patrem expellit, itaque ei connubio jungitur, ait Horus, hierogl. 54, et Aldrovandus in Columba, pag. 418. Sic Israel ingratus fuit Deo optime de se merito, eumque expulit e throno matris suæ, puta Synagogæ, quam Denique Israelem imprudentem comparat columbæ seductæ et insipienti, quia est et columba sapiens, de qua dicitur: "Quis dabit mihi pennas, sicut columbæ, et volabo, et requiescam? etc., cujus pennæ deargentatæ, et posteriora dorsi ejus in pallore auri," Psalm. lv. Ita S. Hieronymus. Symbolice, cor est bulla pectoris, et bulla est cordis symbolum. Bullam enim gestabant nobiles in pectore, ut eam inspicientes se homines et rationales cogitarent, si corde et mente excellerent. Rursum cor arcano sermone notat consilium, ait Pierius hieroglyph. xxxiv, et vicissim bulla Macrobio dicitur ἀπό τῆς βουλῆς, id est consilio: tam ergo bulla, quam cor, symbolum est, monitor, indexque consilii. Hinc Salomon orat III Reg. iii, 9: "Dabis servo tuo cor docile," id est sapiens plenumque consilio, "ut populum tuum judicare possit." Ex adverso carent corde principes et subditi, qui sine ratione et consilio regunt aut reguntur, qui non animadvertunt quid eligant, quid faciant, quem finem sit res habitura, in quas difficultates et ærumnas se conjiciant; sed temere objecta voluptatis, opum aut honorum esca, eam invadunt cum jactura vitæ, status et animæ. Sic Judæis ait Jeremias, cap. v, 21: "Audi, popule stulte, qui non habes cor." Et Sapiens, Prov. cap. vi, 32: "Qui autem adulter est, propter inopiam cordis perdet animam suam." Et cap. xi, 12: "Qui despicit amicum, indigens corde est." Et cap. x, 13: "Virga in dorso ejus qui indiget corde." Sic Plautus ait de muliere: "Cui pectus sapiat; nam cor non potest:" quia nullum habet. Sic Tertullianus, lib IV, cap. x Contra Marcionem, ait, eum nec cor, nec cerebrum habere. Videtur ergo peccator, qui stulte et imprudenter parva præ magnis, caduca præ solidis, momentanea præ æternis ambit et amplectitur, non habere cor; quia illud ei eripuit Plutus, Venus, fastus, etc. Exempla ad litteram illustria suppetunt. Narrat ex Prospero Gabriel Inchino, Canon. Eccles. Lateran, serm. 1 De puritate cordis, rem miram de divite avaro, qui cum mortuus esset, hæredes aperuerunt corpus, ac singula lustrantes, non invenerunt cor: quod undequaque requirentes, tandem in cumulo nummorum ejus aureorum reconditum et sepultum invenerunt; quin et dæmonem specie draconis cordi assidentem, illudque discerpentem viderunt, cumque sibi dicentem audierunt: "Hoc aurum et argentum est pretium cordis, quod mihi vendidit amicus vester, ideoque jure meum est, eoque pro arbitratu uti possum." Simile est quod in Vita S. Antonii de Padua legimus: cum enim ipse orationem funebrem haberet in funere divitis cujusdam avari, urgeretque verba Christi: "Ubi est thesaurus tuus, ibi est et cor tuum," enthusiasmo actus: Inspicite, ait, mortui thesaurum, videbitis quam hoc Christi dictum sit verum: ibi cor divitis invenietis; quare illud in eo quæsiverunt, et invenerunt. Eleganter verbisque nervosis docet S. Bernardus, lib. De Natura et dignitate amoris, cap. i, impios et carnales non habere cor hominis, illudque in ventrem eorum diffluxisse, et mutatum esse in brutum. Applicans enim eis illud Psalm. xxi: "Factum est cor meum tanquam cera liquescens in medio ventris mei," subdit: "In angusta quippe corporis parte cor locatum est, ubi quasi, medium superiorum sensuum arcem, et corporis inferioris sicut populi humilioris, quasi quamdam regeret et dispensaret rempublicam, totamque circumquaque cogitationum et actionum regionem; sed ad concupiscentiæ carnalis ignem degeneri quadam mollitie liquescens, totum diffluxit in ventrem, et in medium ventris, videlicet non sapiens nisi ea quæ ventris sunt, et de ventre in ventris inferiora omnia confundens, omnia degenerans, omnia adulterans, amoris naturalem affectum pervertens in brutum quemdam carnis appetitum; non solum quæ non licet appetentem cum contumeliis corporis in passionibus ignominiæ, sed adeo oblitum suæ antiquæ generositatis, ut qui creatus erat Deo soli, a corruptis et corruptoribus suis æstimetur esse potius luxuriæ naturale domicilium, et vitiorum omnium prostibulum. Infelices qui tantum natura reclamante sibi viluerunt, ut animæ suæ locum, qui proprius Dei creatoris erat, et nulli creaturæ communicabilis, sedem Satanæ; sedem spurcitiarum et omnis immunditiæ constituerent." 11 et 12. ÆGYPTUM INVOCABANT, AD ASSYRIOS ABIERUNT (q. d. Nunc Ægyptiorum, nunc Assyriorum opem invocare solent Israelitæ. Unde mox de more rursum eam invocabunt): ET CUM PROFECTI FUERINT, EXPANDAM SUPER EOS RETE MEUM, ut ab Assyriis reti quasi capiantur, a quibus opem sperabant, patet IV Reg. xv, 29, et cap. xvii, 24; ita Theodoretus: rete vocat exercitum Assyriorum. Hinc secundo, q. d. Cum Hosee opem Sua regi Ægypti invocabit, "abierunt," id est abibunt et captivi ducentur Israelitæ "ad Assyrios." Ita S. Hieronymus. Verum sic to abierunt, non respondet to cum profecti fuerint expandam super eos rete. Nam hoc sensu rete expansum erat a Deo, antequam abirent et proficiscerentur in Assyriam, quia hoc reti capti et abducti sunt. Tropologice, Ægyptios et Assyrios invocant, qui non Dei, sed hominum favorem ambiunt, iis adulantur, dant munera, ut præbendam, vel statum ad quem aspirant assequantur, sed Deus super eos expandit rete; puta fastidia, molestias, æmulationes, ignominias, morbos, mortem, etc., quibus illaqueantur, et misere vivunt, et contabescunt. QUASI VOLUCREM CŒLI DETRAHAM EOS, q. d. Detraham Israelitas ex altissima et munitissima urbe Samariæ (hæc enim ædificata erat in monte Somer, indeque vocata est Samaria, IV Reg. xvi, 24), quam dabo expugnandam et vastandam Assyriis, perinde ac aves arte aucupum, puta per immissos falcones, ex altissimis arboribus detrahuntur, capiuntur et occiduntur. Secundum auditionem, q. d. Sicut olim audivit et monitus est Israel a Mose, Deuter. cap. xxvii et cap. xxviii, scilicet se puniendum a Deo, si ab eo deflecteret ad deos gentium, ita nunc ab eo punietur et cædetur. Ita Vatablus, Clarius et a Castro. Aliter alii, q. d. Sicut totus eorum cœtus auditus est inclamare et poscere opem deorum et gentium, ita totum pariter cædam et plectam. Ita S. Hieronymus, Haymo, Hugo et Lyranus.
7:13
13. Ego redemi eos (liberavi eos tum ex Ægypto, tum ab aliis hostibus, puta Madianitis per Gedeonem, Philistæis per Samsonem, Ammonitis per Jephte, etc.): ET IPSI LOCUTI SUNT CONTRA ME MENDACIA, q. d. Ipsi tamen hanc redemptionem non mihi, sed vel idolis, vel aliis gentibus mendaciter adscripserunt, mentiti sunt quod dii gentium eos salvassent, non ego: ita S. Hieronymus, Chaldæus, Theodoretus, Cyrillus, Vatablus et alii. Sic Hebræi educti ex Ægypto, cum Moses abesset, acciperetque legem a Deo in Sina, fabricarunt sibi vitulum, puta Apin, eique acclamarunt: "Isti sunt dii tui, Israel, qui te eduxerunt de terra Ægypti," Exod. xxxii, 8. ULULABANT, q. d. Israelitæ ululabant præ miseriis et ærumnis, puta præ defectu tritici et vini, præ fame, siti, etc., nescientes aliud quam gemere et plorare, nec memores tunc opem meam esse implorandam. Ita Arias, Ribera et a Castro. Secundo, S. Hieronymus, Theophylactus, Hugo et alii, q. d. Ululabant more Gentilium bacchantium aut furentium, qui ululatu et horrendis clamoribus deorum opem exposcunt, putantes quod iis aures deorum ferient et pertundent, uti fit apud homines.
7:14
14. SUPER TRITICUM ET VINUM RUMINABANT. — Non dicit, comedebant, sed ruminabant, ut eos similes bestiis ostenderet, ait S. Hieronymus, quæ non faciunt aliud quam comedere et ruminare, id est cibum comestum in os regerere, rursumque mandere, itaque jugiter cibum ex ore in stomachum, et ex stomacho in os mittere et remittere, q. d. Non aliud cogitant, non aliud somniant, quam escas et ventrem, modumque ea comparandi, ob hoc plorant, ob hoc ululant, dicentes cum patribus suis: "Quis dabit nobis ad vescendum carnes? Recordamur piscium quos comedebamus in Ægypto gratis: in mentem nobis veniunt cucumeres et pepones," Num. xi, 4. De cætero non cogitant a quo ea petere; aut si eis donentur, cui gratias agere debeant, quia "recesserunt a me." Hinc omnia tribuunt fortunæ, aut diis suis, non meæ providentiæ. Ita Vatablus, Clarius et Arias. מגרוד meghera, quasi dicas, traha: gulonibus enim terra, æque ac horologium, est gula et venter. 15. Et ego erudivi eos (docui eos legem viamque salutis per Mosen. Secundo, "erudivi," id est, reprehendi et castigavi pravos eorum mores per Prophetas: hoc enim significat Hebræum יסרתי iitsarti. Ita Leo Hebricus. Tertio, Arias: "Erudivi," inquit, id est instar medici dedi donique eis sana consilia et remedia. Quarto, "erudivi" eos ad bellum, puta constrinxi et accinxi eos gladio, inquit Vatablus; sequitur enim): ET CONFORTAVI BRACHIA EORUM) ut hostes suos debellarent. Sic ait David Psalm. cxliii, 1: "Qui docet manus meas ad prælium, et digitos meos ad bellum." Erudivi ergo eos, et roboravi tot tantisque modis); ET (id est at ipsi) IN ME COGITAVERUNT MALITIAM, ut mihi rebellarent, ac deos gentium sequerentur et colerent.
7:16
16. REVERSI SUNT (ad pristinum suum ingenium, pravamque indolem et mores) ut essent ABSQUE JUGO, ut scilicet essent filii Belial, effrenes, exleges, rebelles, qui omne legis Deique jugum, quasi vacca indomita, excutiunt. Unde Chaldæus vertit: Aversi sunt ut deficerent a lege. Legit interpres cum Chaldæo לל ol, id est jugum, jam legunt על al, quod Rabbini, Vatablus, Pagninus et Clarius vertunt, excelsus, altissimus, a radice עלה ala, id est ascendit in altum. Vertunt ergo: Revertuntur, at non ad Altissimum, sed ad vitulos aureos. Videtur notare Jehu, qui cum evertisset Baal, videreturque Deum verum culturus, mox rediit ad vomitum, iterumque cultum vitulorum, quos Jeroboam erexerat, restituit. Septuaginta vertunt: Reversi sunt in vanum, id est ad idola. Tropologice, ad vanas opes et honores sæculi. Allegorice, Christus erudivit Judæos; sed ipsi ab eo aversi, ejus legem excusserunt, et sagittis linguæ suæ eum confixerunt clamantes: "Crucifige, crucifige eum." Ita ex Cyrillo Leo Castrius. Rursum Israel est arcus dolosus, quia alio mittit sagittas fiduciæ et orationis suæ, scilicet ad idola, me relicto, ad quem eas mittere debebat, ait a Castro. Secundo, arcus dolosus est, qui videtur tensus et paratus ad jaculandum, cum sit remissus et ineptus. Unde Theodoretus legit ex Septuaginta: Facti sunt ut arcus non contentus, sed laxatus, qui nullam perniciem hostibus infert; quanquam versionis Septuaginta vera lectio sit contraria, scilicet: Facti sunt quasi arcus intensus. Quod S. Hieronymus sic tropologice de hæreticis explicat: "Quia, inquit, semper parati sunt ad pugnas et contentiones in perniciem audientium." Iidem sunt arcus dolosus, ut habet nostra versio, "quia, sicut eorum patriarchæ Judæi, instructi de Scripturis sanctis, adversus Dominum legis et Prophetarum et Evangelii verba vertunt;" depravant enim Scripturas, eisque Deum earum auctorem, ipsamque ejus fidem et veritatem impugnant, quibus recte competit illud Psalm. lxxvii, 57: "Conversi sunt in arcum pravum." Ubi S. Augustinus: "Arcus, inquit, perversus non pro nomine Domini, sed contra nomen Domini, juxta illud: Non erunt tibi dii alii præter me. Per arcum autem significat animi intentionem." Hinc tropologice, arcus pravus vel dolosus sunt, qui intentionem quam in Deum dirigere debebant, dirigunt ad creaturas, v. g. qui jejunia, orationes, eleemosynas, quæ dirigere debebant in Dei honorem, dirigunt ad auram popularem. Ita Guadalupensis. Rursum arcus dolosus sunt, qui per immanem ingratitudinem opibus et potentia sua abutuntur adversus illos, quorum opera fuerunt ea consecuti; uti de Eutropio et Habundantio narrat Claudianus, lib. I in Eutrop. Ita Delrio, adagio 949. Sic maledicus lingua ferit Deum, qui eam dedit ad sui laudem. Sic homicida manu quasi ferit Deum datorem, dum Dei imaginem, puta hominem, occidit. Sic omnis qui peccat, vel ingenio suo, vel facundia, vel opibus, vel aliis naturæ aut fortunæ dotibus a Deo datis, contra Deum pro dæmone pugnat. CADENT IN GLADIO (Assyriorum) PRINCIPES EORUM (Israelitarum) A FURORE LINGUÆ SUÆ. — Quia scilicet furente et indignante insana lingua, blasphemias in me, pro suis idolis certantes evomuerunt, cum ab iis opem contra hostes peterent, me spreto. Ita S. Hieronymus, Haymo, Albertus, Hugo et Lyranus. Unde Chaldæus vertit: Propter pravitatem linguæ eorum; Septuaginta, propter imperitiam (id est stoliditatem) linguæ eorum, qua dicunt ligno: Deus meus es tu, et lapidi: Tu me genuisti, ait Cyrillus. Aliter Vatablus et Arias; Furorem enim Dei accipiunt, q. d. Cadent, quia maledica sua lingua concitarunt furorem Dei, qui eos disperdet. ISTA (EST) SUBSANNATIO EORUM IN TERRA ÆGYPTI, q. d. Hic est mos olitanus, hæc avita indoles eorum; sic enim me deriserunt et subsannarunt olim habitantes in Ægypto, colentesque Apin. Unde Chaldæus vertit: Ista sunt opera eorum, dum essent in terra Ægypti. Ita S. Hieronymus, Theophylactus, Albertus et Hugo. Aliter Clarius et Vatablus. Subsannationem enim passive capiunt, q. d. Ridebuntur ab Ægyptiis, cum ab eis opem poscent; dicent enim: Ite ad Dominum Deum vestrum, ite ad vestros Assyrios, illi vos juvent. Aut, ut Lyranus, ridebuntur ab ipso Deo, juxta illud Psalm. ii, 4: "Qui habitat in cœlis irridebit eos, et Dominus subsannabit eos."
7:1
v. 4. « Cum sanare vellem Israel, revelata est iniquitas Ephraim et malitia Samariae, quia operati sunt mendacium et fur ingressus est spolians, latrunculus foris » ; — cf. 6, 5; 1, 19; 11, 3. Deus prophetas misit admonitores; reges idololatras populumque variis afflixit calamitatibus — iam Ieroboam I per prophetam est admonitus 3 Reg. 13, 1; ab alio, ab Ahia, eius domus excidium praedicitur 14, 10 ; Iehu propheta eversionem domus regis Baasa praedicit 16,1; maxima et eousque inaudita miracula Deus patrat per Eliam et Eliseun (3 Reg. 11 —4 Reg. 9) et alios quoque prophetas Israeli mittit (cf. 3 Reg. 20, 29. 41; 99, 14. 4 Reg. 9, 1; 14, 25); iusto Dei iudicio domus Ieroboam et domus Baasa et domus Achab et domus Iehu delentur et mediis in coniurationibus et caedibus internis Israclitae ab hostibus quoque externis affliguntur, fame ac siccitate castigantur, sed etiam, ut Deus beneficiis eos emolliat, opportuno saepius auxilio recreantur (cf. 3 Reg. 18, 40; 20, 13. 4 Reg. 13, 5. 23; 14, 25 — 28) — at frustra omnia. Valet ctiam de iis verbum Zer. 5, 3 : «atirivisti eos et renuerunt accipere disciplinam ; induraverunt facies suas supra petram et nolucrunt reverti » ; uti fit quandoque in morbis, ut remedio applicato augeatur magisque erumpat aegritudo, ita obduratio et obfirmatio in malo altiores in dies egit radices. Id sacra quoque historia inculcat, continuo repetens : « et fecit malum coram Domino nec recessit a peccatis leroboam... quibus peccare fecit Israel ». In quibus potissimum se prodiderit iniquitas, explicat : quia operati sunt mendacium 1. e. idololatria: exercuerunt (cf. Hier. Cyr. Theod.) ; ita enim. idolum et cultus cius appellatur ( cf. Is. 5, 4. 5. Ier. 10, 14; 16, 19) ; et nominis rationem reddit haud incongruam Aib. : « idololatria mendacium est, quia contraliatur primae veritati ». Latius vocem accipit Lap. : «in Scripturis triplex est veritas mentis, oris et operis... triplex mendacium : mentis error, oris mendax locutio, operis scelus, quo homo deviat ab officio, a recta ratione et lege. Samaritae invehentes idololatriam invehebant menti errorem, plspliciiama in lingua, scelus in opere ». Crimini contra Deum vim et oppressionem adiunxerunt contra homines et occultam insidiis dolisque nocivam et apertam abiecto omni pudore (vel quod Ephr. habet, iudicum rapacitatem et privatorum: hominum avaritiam describit) ; id enim dicit : fur ingreditur ct irruit, vagatur longe lateque, spoliat !, turma foris ( hebr. ) ; ille clanculum tectis insidiis, haec palam viribus coniunctis. Veterum multi furem intelligunt Ieroboam, qui vitulorum cultum introduxerit et populum Dei auxilio spoliaverit (cf. Hier. Rib. ) ; alii malunt Iehu (cf. Lap. Tir. Men. Gord.), alii omnes reges Israel ( Sanct.) ; sed generatim totius populi regnique impietatem et malitiam notari, etiam ostendit
7:2
v. 2 «et ne forte dicant in cordibus suis omnem malitiam eorum me recordatum, nunc circumdederunt eos adinventiones suae, coram facie mea, factae sunt » ; —textus latinus ? effert, Deum studia eorum pessima, quae adsint et per dies singulos perpetrentur, quasi digito demonstrare, ne falso sibi persuadeant, se propter praeterita solum facinora plecti ( cf. Hier. ) ; aptior est textus hebr., describit enim, quantopere inoleverit Dei oblivio : et non dicunt cordi suo (non apud se recogitant) : omnium malitiarum eorum recordor (conscius sum ) i. e. etsi Deus illos per prophetas et. varia iudicia moneat et beneficiis alliciat, tamen eius memoriam in animos suos reducere nolunt; neque Deum vindicem et acerbius etiam puniturum timent; verum ab impiis studiis obsessi sunt (Cyr.), nova continuo addentes peccata ( Alb. ), ita ut undequaque iis stipati, vestiti, involuti appareant ? ; et haec aperte perpetrant, nulla habita Dei inspectantis reverentia ; sunt illa coram Deo, ultionem eius expostulantia. Quantopere circumdentur et obvolvantur iniquitatibus, ulterius demonstrat, docens impia quadam conspiratione omnium ordinum et summa approbatione ducum ac principum illa mala fieri :
7:3
v. 3 « in malitia sua. laetificaverunt regem et in mendaciis suis principes » ; — i. e. qui mala serpentia resecare et coercere debebant, illa summopere laudant, praedicant applaudentes et exsultantes. Veteres id speciatim referunt ad populi obedientiam et promptitudinem, cum Ieroboam vitulorum ,cultum induceret et Israelitas a foedere Dei retraheret; ceterum cf. v. 1. Unde omnes quasi incendio quodam maximo ardent iniquitate eamque habent altissime animis inhaerentem et longe lateque grassantem ; id duplici effert metaphora
7:4
v. 4 «omnes adulterantes quasi. clibanus succensus a coquente ; quievit paululum civitas a commistione fermenti, donec fermentaretur totum » ; — apostatas a Deo et vitiorum turpitudine profligatos bene vocat adulterantes cf. 1, 2. 2, 9. 4, 43. 14; quasi clibanus, flamma enim erant pleni, ferventi scil. et velut flagranti cupiditate (Cyr.); instar furni ad coquendos panes vehementer accensi aestuant libidine ct furore idololatriae et ardore iniustitiarum !. — Quae sequuntur, magnis implexa sunt difficultatibus. S. Hier. versionem suam ita explanat : « leroboam cum erroris in animas eorum misisset incendium,... paululum conquievit, ut non vim faceret populo, sed suae eum dimitteret voluntati, donec fermentaretur omne mendacium ; quidquid enim necessitate fit, cito solvitur ; quod voluntate arripitur, perseverat. Ideo et hic. quia translationem a clibano sumpserat, qui ad coquendos panes succenditur, servat in reliquis, ut in commixtione fermenti totius populi monstret assensum ; quo scil. et rex et populus pari in idololatria ardore corruerint ». S. Hier. fere reliqui interpretes latini sequuntur ; at. Sanct. Tir. Lap. non Ieroboam, sed Iehu intelligunt, qui ab initio regni sui plurimos e sacerdotibus Baal interfecit, statuam Baal confregit, eius aedem destruxit etc. cf. 4 Reg. 10, 95; eo tempore quievisse videbatur civitas et populus a fermento, a cultu idolorum ; sed illud fermentum olim iain inspersum mox denuo vim suam fatalem exseruit et totum populum pervadens in idolorum cultum abripuit. Satius erit, textum latinum cum S« generaliori ratione explanare : « ut addito fermento exspectatur, duin tota massa inficiatur, sic illi videbantur aliquando Deum colere, at. interim fermentabatur in eorum cordibus idololatria, totique corrupti sunt ». Vel quievit civitas i. e. populus Israel omnino permisit et patienter tulit sibi ingeri fermentum illud et a prima eius aspersione usque ad plenam lermentationem, qua omnes ordines sint infecti, nihil prorsus restitit, verum passus est se abstrahi a cultu Dei et domo David. Igitur. fermenlum vocat impietatem omnem et. praecipue idololatriam a regibus impiis populo insitam (cf. Cyr. Theod. M. Ps. Ruf. Theoph.). Hane explicationem praefero, quia a comnistione.. donec temporis notionem exhibet, terminum clare dicens a quo ct ad quem ct quia in priore acceptione (quievit à commistione i. e. interdum ab idololatria recessit) additum illud donec etc. iam non apte explanatur? . Textus mas. fert yr mia cessat excitans ; sensus esse videtur : fermentum sua vi massam pervadit et inficit, non opus est, ut qui illud inspergit, ulteriores addat conatus : ita quoque idololatriae fermentum populi animos occupavit et corruptione infecit : populus libenter impiis regum ducumque consiliis acquievit eaque ultro amplexus est et promovit, neque opus erat, ut reges et principes malo exemplo semel proposito ulteriores adderent conatus corruptionem populo instillandi. [ta sensus fere idem est qui in vulg. et quantum in re obscurissima requiritur, et ad contextum aptus est et historiae veritati consonat. — Notatu dignum est, praeter S. Hier. etiam Syrum, Chald. et quintam versionem graecam civitatis vocabulum hoc loco exprimere ; Syrus : « deficiet ( cessabit) ab urbe subigens massam donec fermentetur », et Chald. : « migrabunt cito ex civitatibus suis » ete. In versione communi graeca duplex invenitur lectio : 6; xJ:iGavog xatontvog ei «rjtw xataxaUuaro; zo «7; gÀoyóc; ita v. g. apud Cyr. Theoph. et id etiam versio coptica ( cf. Duodecim prophet. in lingua aegypt.... Henricus Tattam p. 90) cet arabica exprimit. Aliter autem apud Theod. et Theod. M. : & xA. x. eig m&jtw xavaxaüctt aoroU; dxó c7; gÀoyós, l. e. « libidinum ignis hostilem flammam iis infert ; nam sicut fermentum commistam farinam convertit in naturam suam, ita impietatis fermentum a Ieroboam primo rege vestro importatum, et vos et eos qui pro tempore reges vestri fuerunt, foetoris sui omnes participes fecit » ( Theod. ). | Ex aliorum interpretationibus haec sufficiant : Schegg : ardent mala cupiditate ; at quiescunt et tacite considerant, donec opportunitas sceleris perpetrandi adsit. Keil : mala cupiditate succensi similes sunt furno, quem pistor vespere succensum per noctem, dum fermentatio fit, ardere sinit et mane vehementius succendit. Scholz: comparantur fornaci, quae sine pistoris opera ( vertit enim «ut clibanus succensus sine pistore » ) continuo i. e. a commistione fermenti usque ad fermentationem peractam, ad panes coquendos parata sit ; neque enim indigent qui eos ad scelera incitet ; incitans quiescere et dormire potest ( cf. v. 6). — Alias explicationes ( v. g. Kimchi ) vide apud Lap. Iam quanta cum promptitudine regum impietati assensum praebuerint, quales sint principes et ipse rex, exemplo ad vivum depicto adumbrat v. D « dies regisnostri ! coeperunt! principes furere a vino, extendit manum suam cum illusoribus » ; — festiva ac laeta acclamatione regem salutant ; hac iubilatione simul ei obedientiam et obsequium spondent, applaudunt enim et congratulantur regi, et iure merito hunc applausum veteres interpretes regi fieri dicunt, qui idololatriam vel inducit vel renovat et promovet (cf. Ilier. Cyr. Sanct. Rib. Lap. ). Reiecto rege theocratico et l. lta veteres interpretes ; legerunt. itaque nn; textus mas. fert on ie. uti. explicant aegrotabant, sed hiphil verbi "nn est affligere : cf. Prov. 13, 12. Mich. 6, 13; quaro domo David spreta exsultartt regibus, ! quos ipsi coniurationibus et caedibus ad thronum adduxerunt vel qui fraude et scelere regnum sibi arripuerunt. Hoc scelus est Israel et in illo gaudio vesano, quod fausta acclamatione describitur, apostasiam a Deo et ad omne flagitium promptitudinem declarant. Caeci duces suos sequuntur. Et quales duces ? principes furunt vel ardent (hebr.) vino, i. e. ebrietati vitiisque quae ex ea sequuntur, luxuriei, omnium bonorum dilapidationi, crudelitati et oppressioni, qua ingluviei satisfaciant, dediti sunt ; rex ipse blasphemus est et religionis irrisor ac contemptor ; illusores (V5,VY ^) enim homines sunt qui divina et humana irrident, corrupti, pestilentes ( Lap. ) cf. Prov. 24, 21 ; Ps. 4, 4; cum talibus rex extendit manus i. e. illudere, scurram agere ; cf. Is. 58, 9 extendere digitum, qui est irridentium gestus ; vel, ut aliis placet, cum talibus rex habet familiare commercium. Merito interpretes ultimo membro regem subintelligunt ; ita enim aptissimus adest sermonis progressus : omnes reipublicae ordines describuntur : populus, principes, rex; omnes eadem scelerum conspiratione et mutua approbatione cernuntur impliciti ; quare falso ScAolz explicat : populus extendit. i; Hanc populi ad impietatem sequendam pronitatem, qua regis exemplum plebs est aemulata, ulterius delineat
7:6
v. 6 « quia applicuerunt quasi clibanum cor suum, cum insidiaretur eis ; tota nocte dormivit coquens cos ; mane ipse succensus quasi ignis flammae » ; — v5 quia, vel profecto, vere sententiam et affirmat et auget. Secundum ea, quae ad v. 4 notata sint, ita sensum declaro: corda et animos regi obviam tulerunt, se promptos ac paratos exhibebant ad omnia, quae rex ab iis postularet ; scil. ad defectionem a Deo et domo David et ad idola colenda ; animos suos tamquam clibanum, quem rex pro lubitu pessimis studiis succenderet, obtulerunt nec intellexerunt ipsis ?nsidias strui, interitum ac perniciem parari; nam regis malitia et impietas in populi excidium et castigationem vergit ; cf. Prov. 25, 5; 31, 4. 5. Eccli. 10, 3 : «rex insipiens perdet populum suum »; neque opus habebant reges labore ad populum seducendum : tota nocte dormivit.. (cf. v. A) cessabit excitans ( vel cessat ab excitando); ignis enim semel susceptus sua vi ingens incendium et conflagrationem efficit, ita etiam clibanus animorum inventus est vehementer succensus; mala enim rapide augescunt. Additur mane ex vi comparationis. Veteres plerique etiam hoc de uno Ieroboam vel Iehu intelligunt ( cf. Hier. Cyr. Rib. Sanct. Lap.); at praestat cum Theod. Sanct. communem regni israelitici labem et conditionem illam intelligere, quam sacra historia toties commemorat : « et fecit malum coram Domino, ambulavitque in via Ieroboam et in peccatis eius, quibus peccare fecit Israel ». ! Alii hebr. B2*N3 dum ipsi insidiantur explicantes hunc sensum efferunt : fraudes et insidiae latitant in eorum animis, ut in elibano, easque ibi celant et occultant, donec opportunitas (mane) adsit et flamma demum erumpat (cf. Ros. Schegg, Keil, Scholz). At cum 2p notionem habeat afferendi et in contextum id optime conveniat : animos suos sua sponte regi obviam ferunt, se ad omnia paratos exhibent, quibus rex scelera excoquenda et perpetranda immittat, — non censeo a priore explanatione esse recedendum. Neque abest ab ea Chald. : « accesserunt ad consilium peccatorum et non sunt cunctati ; sicut clibanus ardet cor eorum in insidiis suis ; tota nocte protrahitur furor eorum usque mane, aestuat ut flamma ignis ». Syrus membrum prius vertit :«incaluit cor. eorum ut fornax insidiis suis » et sim. LXX &ve£xxo0moay Gi; xA. ai xapbiat aot ; in sequentibus satis differunt: iv «o xxtaóbisotiv &otoUe ÓXnv t3» vUxza Uxvou 'Eppzip àvsziMjsÓn; pro Qn5Nw legebant D*YY9N, dum Chald. DA5N exprimit. Ceterum prius membrum ad sensum expresserunt ; vix opus est assumere, illos aliter legisse v. g. nm (Deut. 32, 22. Is. 64, 1 Ier. 15, 14 etc.) pro a?p, quam vocem Aq. Sym. Theod. quoque exprimunt (cf. cod. syr. hexapl.). At demum populi iniquitate ipsi duces ac reges castigati sunt, nam « labor labiorum ipsorum operiet eos » (Ps. 139, 10) et qui ventum seminat, turbinem metet (Os. 8,7) ; unde v. '1 « omnes calefacti sunt qua- 8i clibanus et devoraverunt iudices suos ; omnes reges eorum ceciderunt, non est qui clamet in eis ad. me » ; — coniurationes dicit et caedes regum adeo frequentes in Israel ?; simul cum regibus eorum domus saepius dicuntur deletae, i. e. principes et familia regis. Qui Dei fidem et foedus violant, etiam hominibus fidem minime servant. Et miserrima haec rerum conditio pacisque ac tranquillitatis subversio eos non ad meliorem frugem reducit ; Deum ultorem non cernunt neque ab eo opem expostulant ; id demum miserrimum est, miseriis insordescere neque ad eum confugere qui sanaturus sit miserias. Unde vates non sine acri dolore concludit : non est qui clamet in eis ad. me, iam multo peiores facti, quam tempore iudicum, quo saltem hostium oppressione afflicti clamaverunt ad Dominum (cf. Iud. 3, 9. 45; 4, 3; 6, 1; 10, 10-16).
7:8
v. 8 « Ephraim in populis ipse commiscebatur, Ephraim factus est subcinericius panis, qui non reversatur » ; — i. e. sese admiscet, de eo quod continuo fit vel perseverat; factum est regnum Israel sicut regna omnium nationum, quia recesserunt a Domino (Hier.), quia idola coluerunt (Barh.), quia nationum erroribus se inserunt (Ps. Ruf.), secundum illud Ps. 103, 33 : « commisti sunt inter gentes et didicerunt opera eorum et servierunt sculptilibus eorum », uti notant Theod. Alb. Rib. Sanct. et insuper foedere et matrimoniis aliarum nationum societatem et affinitatem (Ephr.) inierunt (cf. 3 Reg. 16, 31. 4 Reg. 3, 9. 15, 19. 20; 16, 2) et gentium ritibus ac moribus se polluerunt; ita fiunt subcinericius panis... i. e. exemplo utitur panis super lapidibus vel in cineribus calidis cocti, qui si non sedulo versatur, pars inferior redigitur in cremium ct cineres, dum superior cruda manet et esui inepta (cf. Cyr. Ps. Ruf. Theoph. Sanct.); sunt igitur coram Deo plane inutiles, nauseam moventes, crudi et intractabiles vel quasi in cineres redacti et combusti vel sordibus maculati (cf. Lap.). Talis placenta iacens inter prunas igne consumitur ac demum comburitur, ita et Ephraim ab iis ipsis, quorum mores et societatem amplectitur, devoratur ac perditur :
Cum talis sit rerum conditio, populus, qui a Deo electus erat, ut se- paratus a ceteris ipsi esset sanctus (Lev. 20, 24. 26. Num. 23, 9), dignitate hac theocratica spreta indolem gentilium induit Deoque est nauseae : ita
7:9
v. 9 « comederunt alteni robur. eius et tpse nescivit ; sed. et cani effusi sunt. in eo, et ipse ignoravit » ; — vires, florens reipublicae conditio, possessiones pereunt ab alienis, quia ii, qui idololatriam omniumque vitiorum incentiva apud Israel promovebant et ita fundamenta regni funditus evertebant, etiam acies invexerunt hostiles, regiones ubcres vastarunt, divitias devorarunt (cf. Cyr. Sanct.) ! ; — et nescivtt sc. se devorari, infirmari ab alienis, scil. non sensit neque perspexit, illos excidium demum afferre (cf. Rib.) ; quod aliqui explicant : causam calamitatis non agnovit, illam a Deo immitti — longius abest neque verbi simplicitati concordat, qua id quod modo dictum erat Israel nescire asscritur. Stoliditatis est et periculi summi virium defectum non advertere ; at maioris etiam fatuitatis, ne senescentis ac collabentis quidem aetatis signa apertissima percipere ; quare dicit non sine acerbitate : etiam c«- nities sparsa est in eo et ipse nescit (hebr.) i. e. populus iam apertissime senescit, civitas iamiam;aetate et imbecillitate pressa collapsura est, neque tamen. morbum internum advertit. Alii canos capillos effusos ultuimam populi epocham intelligunt, ad quam usque scil. ad captivitatem In errore permanserit (Hier.), vcl insipientiam, quam in prima aetate sit complexus, usque ad canos i. e. senectutis tempora perdurasse (Ps. Ruf. Alb. Rib. Sanct.), vel illos quamvis longo tempore elapso non resipuisse (Cyr. Theod. Theod. M. Theoph.). Miserum statum non agnoscunt, e contra arrogantia efferuntur, quare etiam afflictiones augeri minatur
7:10
v. 10 « et humiliabitur superbia Israel in, facie eius ; nec. reversi sunt ad Dominum Deum suum et non quaesierunt eum in omnibus his » ; — hebr. num.. idem ac 5, 9 et testatur iniquitas Israel in facie eius ; vel si ny altera notione accipitur : et humiliata est superbia Israel in facie i. e. aperte, ita ut humiliationem ac oppressionem ignorare non potuerint, attamen neque sic ad Dominum redierunt. Propter hoc membrum versio haec et humiliata est ! . . omnino exigitur ; nam propheta sermonem auget, dicens : illos aliquoties ita prostratos esse, ut calamitatem dissimulare nulla ratione potuerint, at ne in iis quidem necessitatibus ad Deum confugisse, verum apud exteros auxilium quaesivisse. Miseriam non sentire, stuporis est; verum miseria agnita verum respuere remedium et nocivum amplecti, fatuitatis. — Quamvis verba v. 10* sint eadem quae 5, 9 leguntur, tamen hoc loco alia significatione accipienda sunt, quae membro altero indicatur et praecipue illis verbis : in his omnibus i. e. licet haec illis acciderint (cf. Is. 9, 19. 47. 91. Amos 4, 6-11), tamen Dominum non exquisierunt. Altera explicatio : ipsa eorum facies testatur et inscriptam gerit superbiam et arrogantiam et non sunt reversi . . nexu interno membri utriusque caret et membrum posterius satis debile priori adderetur, et illud in his omnibus plane supervacaneum esset. Quid remedii spreto Domino quaesierint, iam declarat
7:11
v. 11 « et factus est Ephraim quasi columba seducta, non habens cor ; Aegyptum invocabant, ad. Assyrios abierunt » ; — ? insipientiam illam v. 9 cum ea, quae in proverbium abiit, columbarum simplicitate comparat ; « simplicitas enim sine ratione stultitia est » (S. Hier. ; cf. Cyr.) ; comparationem varie illustrant : sola columba ablatos pullos non dolet, non requirit, et ideo huic recte comparatur Ephraim, quod vastatum per partes populum non sentiat, sed negligens sit salutis suae (Ephr. Hier.) ; pullis ablatis iisdem in locis nidificare solet futurorum improvida (Theod. Theod. M. Theoph.) ; nihil suspicans periculi facile capitur (Rib. Lap.) ; ita et Ephraim est non habens cor i. e. mentem, sensum, prudentiam (Lap.), cum cor Hebraeis 1. Hanc quoque exprimunt LXX et Chald. (fut). et optime tempore praeterito Syrus. sit et intellectus et voluntatis quasi receptaculum. Hanc fatuttatem eo declarat, quod modo ab Aegyptiis contra Assyrios, modo ab Assyriis auxilium efflagitant in medio positi inter has duas nationes belligeras, a quarum altera spoliabantur tamquam hostes vel tamquam subditi opprimebantur. Iam Ieroboam aufugerat in Aegyptum (3 Reg. 11, 40) !, Manahem in auxilium vocat Assyrios (4 Reg. 15, 19) ; qui eum oppugnabant, forte ab Aegyptiis opem exspectabant (cf. Scholz), Osee demum rebellare nitens contra Assyrios nuntios misit ad Sua regem Aegypti (4 Reg. 17, 4), at « maledictus qui confidit in homine et ponit carnem brachium suum et a Domino recedit cor eius » Ier. 17,5 ; cf. Is. 30, 2; 31, 1-3. Fortasse ad id vates immediate alludit (cf. Scholz). At frustra humana expetunt auxilia; ipse Dominus perdet eos; ita
7:12
v. 129. « et cum profecti. fuerint, expandam super eos rete meum ; quasi volucrem coeli detraham eos ; caedam eos secundum auditionem coetus eorum » ; — bene Sanct. : « prosequitur, opinor, propheta metaphoram vecordis columbae . . . . dum enim columba avide ac temere cibos captat, in laqueos se induit quos pararat auceps. Hoc ergo significat Deus facturum sese, cum Ephraim auxilium sibi ab externis quaesierit, qua in re persimilis est columbae, quae grana quaerit et captat inter laqueos et pedicas et dum secum agi putat, commodius, propius est periculum et mors » ; cf. 5, 14 ego,ego capiam. In hebr. castigabo eos secundum nuntium ad. coetum eorum ?, quem nuntium aliqui vetera iam vaticinia (Lev. 96, 14. Deut. 98, 13) explicant (Sanct Rib. Lap. Keil), alii oracula per prophetas edita (Schegg) ; populum non sine repetita monitione perire, Deus urget. Recte plerique interpretes versum de auxilii petitione intelligunt ; pauci profectionem iam ipsam in exsilium abductionem exponunt et retis expansionem alias esse volunt in captivitate a Deo contumacibus inflictas poenas (cf. Hier.). At ipsa imago priorem explicationem omnino suadet ; etsi enim, ait, ope auxilii humani imminens periculum evadere et effugere velint, et omnem conatum adhibeant, ego reti eos capiam et si quasi aves libere et in tutissimis locis versarentur, ego eos in servitutem detraherem. | Excidio annuntiato v. 12 comminatio ad fastigium adducta est. Subdit considerantis in modum aliqua, quae ex meditatione interitus populi sua sponte quasi nascuntur; et primo quidem infortunium instans eiusque originem et causam denuo animo lustrat et perpendit
7:13
v. 13 « Vae eis quoniam recesserunt a me ; vastabuntur, quia praevaricati sunt in me » ; — hebr. quia fugerunt vel avolarunt, vagati sunt a me : cf. v. 11. 12; quasi studium, sedulitatem denotat celeriter et quam longissime fugiendi et vagandi a Domino et simul quam sint instabiles, mobiles, fugitivi ac vagabundi, qui Dominum reliquerunt. Notat S. Hier. : « in hebr. scriptum est vastatio eis ; Sym. interitum, Theod. miseriam interpretatus est ». Maiore cum emphasi dicitur : vastatio eis explicaturque vae ; cf. Is. 13,6 ; 33, 1. ! Ex peccato necessario miseria et excidium gignitur; cum enim Deus sit summum bonum atque unicum, qui ab eo recesserint, infelices sint oportet. Unde Cyr. : cótzet xp o93ày. àv mpooxpobovra Oso. Facinus apostasiae augetur, quia Deus multis magnisque beneficiis eos sibi devincire studuit : « e£ ego redemi eos et ipsi locuti sunt contra me mendacia » ; — non tam de liberatione ex Aegypto (Hier. Cyr. Theod. Theod. M. Alb.) loquitur, quam de salute in rebus angustis saepe praestita, de ope Dei iis saepe impensa, uti rite explanant Ps. Ruf. Rib. Sanct. Lap. Schegg, Scholz, Trochon, et Dei promptam semper et paratam voluntatem resipiscentes beneficiis ac donis exornandi commemorat ; ipsi vero mendacia locuti sunt et loquuntur i. e. beneficia a Deo accepta idolis adscribunt, spreto Deo idola colunt et laudant (bene iam veteres ad Ex. 32, 4 remittunt : « hi sunt dii tui Israel » ; cf. Hier. Cyr. Theod. M. Theoph. Alb. et cf. 3 Reg. 19, 28. Ps. i1, 19 et supra 7, 1) ; vel Deo res ipsorum curae esse negant (cf. Soph. 4, 12. Is. 29, 43. Ez. 8, 12). Uti beneficiis, ita calamitatibus quoque animos obduratos obtulerunt : v. 13 quae locuti sunt contra Dominum (cf. Cyr. Rib.), simulque notat, quo studio, qua vehementia idololatriae inhient et contra Dominum furant. Si principes iudicio obvolvuntur, etiam populum complicem scelerum puniri per se constat. Talis vero erit castigatio, ut iis ipsis, i. e. Aegyptiis (cf. v. 11), a quibus opem efflagitabant, subsannationi et derisui sint. futuri : ista. subsannatio eorum... (cf. Rib. Vat. Scholz, Trochon). Alii explicant de subsannatione qua olim in Aegypto Deum affecerant et quam nunc instaurant; furor scil. linguae idem nunc est apud illos, qui iam aderat in Aegypto ad Dei contumeliam (cf. Hier. Cyr. Alb. Sanct. Lap. Schegg) ; eadem exprimit Chald. « ista opera eorum, dum essent in terra Aegypti; .» et Sym. «oto dowtw Ó dg0tytavio iv Alyórto ; et versio quinta cytt,» Aacziursay. | po At prior explicatio magis ad sermonis concinnitatem accommodata est, qua peccato poena subiungitur et quidem eum in modum,ut rebellioni mors, fraudulentiae, qua Dei spem fallunt, irrisio respondeat.
7:14
v. 44 « et non clamaverunt ad. me in corde suo, sed ululabant in cubilibus suis » ; — i. e. pondere malorum pressi non sincere, non affectu animorum (Cyr.) ad Deum clamant opem flagitantes ; etsi labiis clamant, cor longe abest a Deo (Theod.), sed ululant, quasi desperantes inconditos edunt gemitus et ululatus in domibus suis etiam noctu, ut malorum ingruentium pondus declarent ; « moesti in cubilibus suis sedentes flebant et muliebriter eiulabant » (Rib.) ; noz scil. et stratum considerationi, dolori, suspiriis adaptatur (cf. Ps. 4, 5; 6, 1; 62, '1. Dan. 2, 29; 4, 2. 10). Alii cubilia ad idolorum cultum et fornicationem referunt : eiulasse eos in templis idolorum (Alb.), cantica talium vocari ululatum (Hier.), vel impudicos designari et foedos clamores et malarum cupiditatum voces (Cyr.) ; alii cubilia habitationem a Deo assignatam, terram promissam explicant, ut quae eos a laboribus in deserto susceptis reficeret (Theod. Theod. M. Theoph.) ; at utrumque artificiosius. Angori& huius exemplum et occasionem affert : propter triticum et. vinum angustiantur hebr. i. e. de defectu, penuria, sterilitate, vel ariditate ; recogita v. g. famem septem annorum tempore Eliae ; et Deum eiusmodi plagis eos visitasse ex minis in Lev. 26 et Deut. 298 expressis omnino colligitur. Ita textum hebr. Syrus vertit, idque verbi parallelismo ululabant confirmatur et forma yin" potest derivari a "W3 timere cf. 10, 5. Deut. 1, 17 ; 18, 22 etc. Cum LXX vertant &xi c(t xazetégvov:o — verbum alludit ad cruentas incisiones, mutilationes in cultu Baal etc. fieri solitas, cf. 3 Reg. 18, 28 ; Lev. 19, 28. Deut. 14, 1, cf. Cyr. Theoph. — legerunt T1áni3 cf. 1. c. Ier. 16, 6; 41, 5 et ita revera codices aliqui legunt (cf. de Rossi) ; alii explicant : se congregant (cf. Mich. 4,14 — vel in priore lectione *33 cf. Ps. 56, 7; 59, &. 1 Reg. 17, 20. ler. 30, 23), cui explicationi etiam Chald. calculum adiicere videtur, praebet enim : « in ubertate tritici et vini quod erant colligentes » i. e. propter frumentum coetus religiosos et pompas sollemnes cogunt in idolorum honorem, ut ab iis messem uberrimam etllagitent (cf. Lap. Mar. Calm. Trochon). At certe prior hebr. textus interpretatio erit praeferenda. — S. Hier. verbum videtur derivasse a nm fauces, ita ut sit quasi ingurgitare (Lap.), vel potiu, respexisse Lev. 11, 3. &. 7 aa Y ruminare ; unde eius versio facilo explicatur ; eaudem fuisse Sym. vide in cod. syr. hexapl. Quod vulg. habet : « super triticum et vinum ruminabant, recesserunt a me », — ita explanat S. Hier. : « propterabundantiam rerum omnium corruerunt; quod etiam Ezechiel in Sodomis et Gomorrhis factum esse commemorat, ut nihil aliud nisi cibos et luxuriam ruminarent !.... simul ut ostenderet eos iumentorum similes, non dixit comedebant sed ruminabant, et ideo recesserunt a Domino ». Et Ps. Ruf. : « cum ubertatem frugum omnium contulissem, ita ut de conviviis ad convivia instaurata transirent, instar pecudum.. cibos retractabant et a me recedebant ». Secundum hanc acceptionem sensus est priori membro oppositus: neque calamitatibus, neque rerum abundantia ad Dei memoriam et cultum adducti sunt. Triticum et vinum commemorat, quia iis Palaestina excellebat. Id factum innuit, quod Moyses vaticinatus est : « incrassatus est dilectus et recalcitravit » (Deut. 32, 13). Quo magis pateat populi animus durus atque ingratus, alia recenset beneficia, quae apostasiam maiore culpa onerant, et lamentantis in modum mentioni beneficiorum iterum (cf. v. 13) eorum malitiam opponit
7:15
v. 15 « et ego erudivi eos et confortavi brachia eorum ; et in me cogitaverunt malitiam » ; — institutionis per Moysen et prophetas datae beneficium recenset (cf. Haimo, Alb. Rib. Sanct. Lap.), bene Cyr. : « ego eos lege institui et sapientes et utilitatis gnaros et viam iustitiae et omnis decentiae rectam administrationem scientes effeci, ut iam etiam apud se gaudentes dicerent : beati sumus, Israel, quoniam quae placita sunt Domino, nota sunt nobis» (Baruch 4, 4). Dein commemorat auxilium in terrae promissae expugnatione et in bellis feliciter gestis praestitum ; si quid valebant, Deo iuvante valebant ; alludit ad prosperum rerum statum v. g. sub Ieroboam II 4 Reg. 14, 25 - 28. — Ipsi vero neque doctrina neque rebus prosperis Deo devincti, cogitaverunt malitiam « meam potentiam ad idola transferentes dicentesque non me esse Deum, sed vitulos quos ipsi fecerunt. Numquid aliquid possunt facere aut nocere mihi? Sed quod solum agere potuerunt, contra me -—: mala » ( Haimo ) ; est idem quod v. 13. 14. Hanc malitiam ulterius declarat eiusque poenam addit
7:16
v. 46 « reversi sunt ut essent absque iugo, facti sunt. quasi arcus dolosus ; cadent in gladio principes eorum a furore linguae suae. Ista subsannatio eorum in terra Aegypti ». — Iugum Dei et foedus excusserunt ; « quomodo a principio fuerunt, priusquam vocarem eos per Abraham et Moysen et erant absque iugo legisque notitia et cunctis nationibus miscebantur, ita etiam nunc reversi sunt in pristinum statum, ut absque iugo et frenis deferrentur per praecipitia » (Hier.). Etiam in hac versione Hier. concordat cum quinta: &zéozyox» iva Otwkqooiw veo CuqoU. Ag. Sym. &vé£atpeav ei; tà py, Est Cuyóv (cod. syr. hexapl.). Hebr. ad verbum: reverluntur i. e. recedunt, declinant ; non iugum, 53 w5 — ita scil. erit legendum quod Chald. exponit : ut deficiant a lege. In hebr. id dici videtur per modum exclamationis ad vehementes affectus contumaciae declarandos. LXX et Syrus. vertunt : in nihilum, ergo N5 y? Textus mas. fert oy Nb ; veteres id tamquam apocopen ab nby altitudo vel "5v altissimus * considerant (cf. Vat. Pagn. Clarius apud Lap.) ; recenüores vertunt non sursum (cf. Keil, Scholx), sed phrasis haec : non se vertunt sursum i. e. ad Deum non convertuntur, nimis sapit modernum loquendi modum ; quare lectio illa praeferri debet, quam S.Hier., versio quinta et Chald. supponunt. Eorum contumaciam, qua Dei exspectationem, ut humano modo loquar, fefellerunt, locutione proverbiali illustrat arcus dolosi cf. Ps. '1'1, 5*1 ; fraudulentus, fallax est, qui spem iuste conceptam fallit; ita aquae dicuntur mendaces, fallaces, quae fluere cessant, quando iis quam maxime indige- 1. Ita quoque Fürst, qui oy N5 —— Dwv5N € Nb idolum interpretans vertit : convertuntur id idolum, cum 3*vj etiam Is. 52, 8 accusativo iungatur. rent homines (cf. Iob 6, 15 etc. hebr. Ier. 15, 18) ; unde arcus dicitur, qui ineptus est propter nervum remissum ad sagittas iaciendas, vel qui inepte factus alio sagittas mittit, quam eas dirigi vult sagittarius (cf. Rib.). S. Hier. id accuratius ita expendit : « ut quem Deus contra adversarios intenderat, ipsi contra Dominum verterent et mitterent adversus eum blasphemiarum sagittas »; sim. Ps. Ruf. Alb. Sanct., qui confert Zach. 9, 43 extendi mihi Iudam quasi arcum i. e. per Iudam Deus hostes prosternere vult. LXX óc «otov ivtevau£vov ; explicat Cyr. : « non. se submittentes ad poenitentiam, non remittentes intentionem, qua ad tantum dedecus dementiamque pervenerunt » ; advertit tamen alios interpretatos esse óc cóLov dvestoauguivov, idque explicat : « quos potius conveniebat quasi arcum contra hostes intendi et ad oppugnandum paratos valide ferire, non animadverterunt, quo pacto semetipsos velut emissis ab arcu sagittis acerbe vulnerarent » ; sim. Theoph. Theod. legit et explicat toov 0) «&xausvov « similes facti arcui laxato (xexavvwouivo ) et non intento, qui nullam perniciem hostibus infert » ; ita etiam Theod. M. Hebraeum exprimunt Syrus et Chald. Membro duplici peccatum delineavit; eodem modo poenam subdit : cadent in gladio : perimentur morte violenta, iusto Dei iudicio per hostes interimentur, bello peribunt ; principes qui scelerum et apostasiae suasores et duces sunt; furor linguae est insania linguae sceleratae (Sanct.), sunt detestabilia illa mendacia
7:3
… Così l'opposizione e la condanna espressa da Os. 7, 3-7; 8,10,15; 13,10 sg. non sono contro l'istituzione monarchica, per un regime di libertà; ma contro la politica sincretistica e scismatica dei re del nord. …
7:5
OSEA. - Profeta israelita (Os. 7, 5), il cui libro è al primo posto tra i Profeti minori. …
7:7
M. fu contemporaneo del profeta Osea, nel cui libro sono allusioni ai torbidi di quel travagliato periodo del Regno d'Israele, particolarmente alle frequenti congiure e usurpazioni del trono (cf. Os. 7, 7; 8, 4; più ancora Is. 9, 19-20).
RE, I E II (III E IV) LIBRO DEI
… Il contenuto di R. trova, inoltre, un frequente controllo in altri libri storici, e in quelli profetici (cf. tra molti casi: Os. 7, 7; 8, 4 = II Reg. 15, 10, 14, 25; Os. 5, 13; 7, 11; 8, 9; 12, 2 = II Reg. 15, 17-20; Am. 7, 10; 4, 1-6 = II Reg. 14, 23-29; It. 7, 1-12 = II Reg. 16, 5; It. 36, 1-37, 38 = II Reg. 18, 13-19, 37, ecc.). …
7:11
… L'entrare nel gioco delle potenze politiche, fidando nelle proprie armi e nei regni più forti, significa non aver più fede nell'alleanza, nella fedeltà e onnipotenza di Dio; è avviarsi al sincretismo e all'idolatria (Os. 5, 13; 7, 11; 8, 9; 10, 4 sgg.; 12, 2; 14, 4).
RE, I E II (III E IV) LIBRO DEI
… Il contenuto di R. trova, inoltre, un frequente controllo in altri libri storici, e in quelli profetici (cf. tra molti casi: Os. 7, 7; 8, 4 = II Reg. 15, 10, 14, 25; Os. 5, 13; 7, 11; 8, 9; 12, 2 = II Reg. 15, 17-20; Am. 7, 10; 4, 1-6 = II Reg. 14, 23-29; It. 7, 1-12 = II Reg. 16, 5; It. 36, 1-37, 38 = II Reg. 18, 13-19, 37, ecc.). …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.