The bordering enimies of the Iewes shal beleue in Christ. 9. who wil first come to the Iewes in mekenes, yet in solemnitie riding on an asse: 11. deliuer the godlie from the lake, 12. geue great thinges to the faithful, 17. and one most excellent thing aboue the rest.
1The burden of the word of the Lord in the land of Hadrach, and of Damascus the rest thereof: for the eye of man, and of all the tribes of Israel is the Lord’s.Annunzio pesante del Signore per la terra di Hadrach, e di Damasco, sopra di cui quella si riposa: perocché l'occhio del Signore mira gli uomini, e tutte le tribù d'Israele.THE burden of the word of our Lord in the land of Hadrach, & Damascus his rest: because our Lord is the eye of man, and of al the tribes of Israel.Onus verbi Domini in terra Hadrach / et Damasci requiei ejus, / quia Domini est oculus hominis et omnium tribuum Israël. 2Emath also in the borders thereof, and Tyre, and Sidon: for they have taken to themselves to be exceeding wise.Anche Emath è dentro i termini dell'annunzio, e Tiro, e Sidone: perchè si arrogano gran saggezza.Emath also in the borders therof, and Tyre, and Sidon: for they haue taken to themselues wisedom excedingly.Emath quoque in terminis ejus, et Tyrus, et Sidon: / assumpserunt quippe sibi sapientiam valde. 3And Tyre hath built herself a strong hold, and heaped together silver as earth, and gold as the mire of the streets.Tiro ha fabbricati i suoi baluardi, ed ha ammassato, argento come se fosse terra, e oro, come si fa del fango delle piazze.And Tyre hath built her munition, and heaped together siluer as earth, and gold as the myre of the streets.Et ædificavit Tyrus munitionem suam, / et coacervavit argentum quasi humum, / et aurum ut lutum platearum. 4Behold the Lord shall possess her, and shall strike her strength in the sea, and she shall be devoured with fire.Ecco che il Signore se ne impadronirà, e sommergerà nel mare la sua possanza, ed ella sarà divorata dal fuoco.Behold our Lord shal possesse her, and shal strike her strength in the sea, and she shal be deuoured with fyre.Ecce Dominus possidebit eam: / et percutiet in mari fortitudinem ejus, / et hæc igni devorabitur. 5Ascalon shall see, and shall fear, and Gaza, and shall be very sorrowful: and Accaron, because her hope is confounded: and the king shall perish from Gaza, and Ascalon shall not be inhabited.A tal vista Ascalon rimarrà sbigottita; e Gaza si addolorerà, ed anche Accaron, perché è svanita la sua speranza: e Gaza perderà il suo re, e Ascalon sarà disabitata.Ascalon shal see, and shal feare, and Gaza, and shal be sorie excedingly: & Accaron, because her hope is confounded: and the king shal perish out of Gaza, & Ascalon shal not be inhabited.Videbit Ascalon, et timebit, / et Gaza, et dolebit nimis, / et Accaron, quoniam confusa est spes ejus: / et peribit rex de Gaza, / et Ascalon non habitabitur.
6And the divider shall sit in Azotus, and I will destroy the pride of the Philistines.E Azoto sarà la sede dello straniero, e io abbatterò la superbia de' Filistei.And the seperatour shal sit in Azotus, and I wil destroy the pride of the Philisthims.Et sedebit separator in Azoto, / et disperdam superbiam Philisthinorum. 7And I will take away his blood out of his mouth, and his abominations from between his teeth: and even he shall be left to our God, and he shall be as a governor in Juda, and Accaron as a Jebusite.E torrò dalla bocca di essi il sangue, e le loro abbominazioni di sotto ai loro denti: ed eglino pure rimarranno soggetti al Dio nostro, e saranno come un capopopolo in Giuda, e Accaron sarà come 'l Jebuseo.And I wil take away his bloud out of his mouth, and his abominations out of the middes of his teeth: and he also shal be left to our God, and he shal be as a duke in Iuda, and Accaron as a Iebuseite.Et auferam sanguinem ejus de ore ejus, / et abominationes ejus de medio dentium ejus: / et relinquetur etiam ipse Deo nostro, / et erit quasi dux in Juda, / et Accaron quasi Jebusæus. 8And I will encompass my house with them that serve me in war, going and returning, and the oppressor shall no more pass through them: for now I have seen with my eyes.E a difesa della mia casa porrò coloro, che vanno, e vengono, militando in mio servigio, e l'esattore non comparirà più tra di loro: perocché io adesso li miro cogli occhi miei.And I wil enuiron my house of them, that serue me in warfayre going and returning, and the exactour shal no more passe ouer them: because now I haue sene with myne eyes.Et circumdabo domum meam / ex his qui militant mihi euntes et revertentes: / et non transibit super eos ultra exactor, / quia nunc vidi in oculis meis. 9Rejoice greatly, O daughter of Sion, shout for joy, O daughter of Jerusalem: BEHOLD THY KING will come to thee, the just and saviour: he is poor, and riding upon an ass, and upon a colt, the foal of an ass.Esulta grandemente, o figliuola di Sion, giubila, o figliuola di Gerusalemme: Ecco che viene a te il tuo Re giusto, e Salvatore: egli è povero, e cavalca un'asina, e un asinelio.Reioyce greatly ô daughter of Sion, make iubilation ô daughter of Ierusalem: BEHOLD THY KING wil come to thee, the iust and sauiour: himself poore, and ryding vpon an asse, and vpon a colt the fole of an asse.Exsulta satis, filia Sion; / jubila, filia Jerusalem: / ecce rex tuus veniet tibi justus, et salvator: / ipse pauper, et ascendens super asinam / et super pullum filium asinæ.
10And I will destroy the chariot out of Ephraim, and the horse out of Jerusalem, and the bow for war shall be broken: and he shall speak peace to the Gentiles, and his power shall be from sea to sea, and from the rivers even to the end of the earth.Ed io torrò via i cocchi di Ephraim, e i cavalli di Gerusalemme, e gli archi guerrieri saranno spezzati; e quegli annunzierà la pace alle genti, e il suo dominio sarà di un mare all'altro, e dal fiume sino alla estremità della terra.And I wil destroy chariot out of Ephraim, and horse out of Ierusalem, and the bow of warre shal be dissipated: and he shal speake peace to the Gentils, and his power from sea euen to sea, and from the riuers euen to the end of the earth.Et disperdam quadrigam ex Ephraim, / et equum de Jerusalem, / et dissipabitur arcus belli: / et loquetur pacem gentibus, / et potestas ejus a mari usque ad mare, / et a fluminibus usque ad fines terræ. 11Thou also by the blood of thy testament hast sent forth thy prisoners out of the pit, wherein is no water.E tu stesso mediante il sangue del tuo testamento hai fatti uscire i tuoi, che erano prigionieri, dalla fossa, che è senz'acqua.Thou also in the bloud of thy testament hast let forth thy prisoners out of the lake, wherin is no water.Tu quoque in sanguine testamenti tui / emisisti vinctos tuos de lacu in quo non est aqua. 12Return to the strong hold, ye prisoners of hope, I will render thee double as I declare today.Movete il passo verso la città forte, o voi prigionieri, che avete speranza: oggi io ti annunzio, che darò a te beni grandi.Conuert to the munition ye prisoners of hope, to day also declaring I wil render thee duble.Convertimini ad munitionem, vincti spei: / hodie quoque annuntians duplicia reddam tibi. 13Because I have bent Juda for me as a bow, I have filled Ephraim: and I will raise up thy sons, O Sion, above thy sons, O Greece, and I will make thee as the sword of the mighty.Perocché io ho fatto di Giuda come un arco teso per mio servigio, ed arco teso per me egli è Ephraim: e a' tuoi figliuoli, o Sionne, darò io valore sopra i tuoi figliuoli, o Grecia; e te renderò io come una spada d'uom valoroso.Because I haue bent Iuda for me as a bow, I haue filled Ephraim: and I wil rayse vp thy sonnes ô Sion vpon thy sonnes ô Greece, & I wil make thee as the sword of the strong.Quoniam extendi mihi Judam quasi arcum: / implevi Ephraim: / et suscitabo filios tuos, Sion, / super filios tuos, Græcia: / et ponam te quasi gladium fortium. 14And the Lord God shall be seen over them, and his dart shall go forth as lightning: and the Lord God will sound the trumpet, and go in the whirlwind of the south.E sopra di loro si vedrà il Signore Dio, che lancerà come folgori i suoi dardi: e il Signore Dio suonerà la tromba, e si muoverà co' turbini del mezzogiorno.And our Lord God shal be seene ouer them, and his dart shal goe forth as lightning: & our Lord God wil sound with trumpet, and wil goe in the whirle wind of the South.Et Dominus Deus super eos videbitur, / et exibit ut fulgur jaculum ejus: / et Dominus Deus in tuba canet, / et vadet in turbine austri.
15The Lord of hosts will protect them: and they shall devour, and subdue with the stones of the sling: and drinking they shall be inebriated as it were with wine, and they shall be filled as bowls, and as the horns of the altar.Il Signore degli eserciti sarà loro protettore: e divoreranno; e abbatteranno co' sassi della fionda e bevendo s'inebrieranno come per vino, e se ne empieranno come le coppe, e come corni dell'altare.The Lord of hosts wil protect them: and they shal deuoure, and subdew with the stones of the sling: and drinking they shal be drunke as it were of wine, & they shal be filled as phials, and as the hornes of the altar.Dominus exercituum proteget eos: / et devorabunt, et subjicient lapidibus fundæ: / et bibentes inebriabuntur quasi a vino, / et replebuntur ut phialæ, / et quasi cornua altaris. 16And the Lord their God will save them in that day, as the flock of his people: for holy stones shall be lifted up over his land.E il Signore Dio loro li salverà in quel giorno come gregge del popol suo, perché nella terra di lui sorgeranno come pietre sante.And our Lord their God wil saue them in that day, as the flocke of his people: because holie stones shal be eleuated ouer his land.Et salvabit eos Dominus Deus eorum in die illa, / ut gregem populi sui, / quia lapides sancti elevabuntur super terram ejus. 17For what is the good thing of him, and what is his beautiful thing, but the corn of the elect, and wine springing forth virgins?Ma che è il buono di lui, e il bello di lui, se non il frumento degli eletti, e il vino, che fa germogliare le vergini?For what is his good thing, and what is his beautiful thing, but the corne of the elect, and wine springing virgins?Quid enim bonum ejus est, / et quid pulchrum ejus, / nisi frumentum electorum, / et vinum germinans virgines ?
9:1
Worthington
Burden. Preaching of the truth is disagreeable to infidels, and light to the faithful. (Worthington)
Calmet
Hadrach; Syria, (Challoner) or a city near Damascus, on which it rested. The victories of Alexander and of the Machabees are here described. The former defeated the Arabs near Damascus, (which was betrayed to Parmenio) and having gained the victory at Issus, became master of Celosyria, of which he made Parmenio governor. (Calmet)
Haydock
Rest. Septuagint, "his sacrifice, for the Lord looks on men and on all the tribes of Israel." (Haydock)
St. Jerome
He wished for the conversion of all, and those who turn to him are not rejected. (St. Jerome)
9:2
Haydock
It shall also fall a prey to Alexander. (Haydock)
Curt. iv
Tyre was become again very rich and strong, (Calmet) and gloried in its wisdom; yet was taken after a long and obstinate resistance (Haydock) of seven months, when the inhabitants were slain or sold, the city demolished, and the ships sunk. (Curt. iv.; Usher, year of the world 3672.)
Calmet
Sidon made no resistance, as it hated the Persians. Yet Strato was forced to resign the throne to Abdolonymus, (Arian ii.; Just. xi.) which indicates some opposition. (Calmet)
9:5
Josephus
Ascalon was ruined. The other cities opened their gates, as Jerusalem did. (Josephus, Antiquities xi. ult.)
Curt. iv
Batis alone resolved to defend Gaza. He was dragged round the city when it was taken, after a siege of two months; the inhabitants were slaughtered or sold, and others brought in their stead. (Curt. iv.; Diod. Oly. cxii.)
9:6
Plut.[Plutarch]
Divider. Hebrew mamzer; "bastard," or rather "stranger." It is reported that Alexander was the illegitimate son of Nestabanes, whom Olympius took for Jupiter. (Plut.[Plutarch]; Just. xi.)
Calmet
But these might be popular reports. The sequel seems to shew that the Jews, etc., occupied the towns of the Philistines under the Machabees. (Chaldean) (Grotius) (Calmet)
Menochius
The divider may denote any conqueror. (Menochius)
9:7
Challoner
His blood. It is spoken of the Philistines, and particularly of Azotus, (where the temple of Dagon was) and contains a prophecy of the conversion of that people from their bloody sacrifices and abominations to the worship of the true God. (Challoner)
Many pagans devoured the victims raw, and drank the blood of their enemies. These marks of cruelty and superstition shall cease when they adopt the law of Moses, Genesis 9:4., and Leviticus 7:26,. and 17:11.
Haydock
Governor, or city of a thousand: (Calmet) Hebrew alup, Micheas 5:2. (Haydock)
Calmet
Jebusite. They probably embraced the faith with Areuna, 2 Kings 24:16. The city was formerly styled Jebus. The towns of the Philistines shall not be distinguished from the rest, under the dominion of Juda. See 1 Machabees 5:66., and 10:78. (Calmet)
9:8
Challoner
War; the Machabees. (Challoner)
Calmet
They stood up like a wall for the people and the temple. (Calmet)
Haydock
Hebrew, "my house, on account of those going," etc. I will protect it better than an army. (Haydock)
Calmet
After the Machabees, God preserved the temple from profanation till he abandoned it after the death of Christ. (Calmet)
Yet Pompey penetrated into the most holy place, and Crassus plundered the treasury. Both felt the effects of their impiety, and had no farther success.
Menochius
Oppressor; tax-gatherer, (Haydock) sent by foreign tyrants. (Menochius)
Haydock
Till the Machabees, particularly Hircan, (Calmet) or Simon, his father, (Haydock) threw off the yoke, the Jews were always subject (Calmet) either to the Persians, to Syria, or to Egypt. (Haydock)
Calmet
Hircan's son, Aristobulus, took the title king, and governed in peace. (Calmet)
9:9
Worthington
King. Christ often came to Jerusalem; but his last entrance, to die for man's redemption, was most excellent. (Worthington)
Calmet
If the Jews had not wilfully blinded themselves, they could not mistake Him, as he is here so minutely described, possessing the most humble and the noblest qualities. Not knowing how to reconcile them, they feign one Messias glorious and another poor and despised; while others admit only of one, and reject either the abject or the exalted things which the prophets have spoken of him. The Church alone can reconcile these apparent contradictions in our Saviour's character. After predicting what would befall the Jews till about one hundred years before the birth of Christ, the prophet turns to Him who was the desire and comfort of the nation. (Calmet)
St. Jerome
Saviour. Hebrew Noshah, (Haydock) or Jesus. (St. Jerome)
Menochius
Poor; or meek, as St. Matthew quotes it, after the Septuagint and Chaldean. (Menochius)
Calmet
They have read v for i, as hani (Haydock) means poor. (Calmet)
Protestants, "lowly," which may signify devoid of riches, or of pride.
Haydock
Ass. Septuagint, "yoked animal, and upon a young foal." (Haydock)
The former denotes the Jews.
9:10
Chariot. Arms shall be useless, Micheas 5:10.
Haydock
Earth. This can be understood only of Christ's kingdom, (Calmet) though it allude to the greatest limits of the promised land. (Haydock)
9:11
Menochius
Water; from limbo, (St. Jerome; etc.; Worthington; St. Thomas Aquinas, 3:p. q. 52. a. 1; Calmet) and purgatory. See St. Augustine, de Genesis 12:23., et ep. 99. (Menochius)
Christ delivered the ancient patriarchs by virtue of his covenant, just sealed with his blood. Hebrew at present reads, "and as for thee, Sion, by the blood of thy covenant I have sent forth thy prisoners," etc., delivering the Hebrews out of Egypt by the paschal lamb. (Chaldean) But this text is suspected, as St. Jerome remarks no variation.
9:12
Calmet
Hold. Return ye, who stay behind, to Jerusalem. God will make good all that you abandon; or come, Judas has procured liberty for the people, 1 Machabees 4:36. (Calmet)
Menochius
Embrace the gospel, and enter the Church. (Menochius)
9:13
St. Jerome
Juda: the Machabees. (St. Jerome)
Calmet
Filled, or stretched the bow of Ephraim. (Calmet)
Haydock
The people shall act with vigour and union. (Haydock)
Challoner
Sons; viz., the apostles, who, in the spiritual way, conquered the Greeks, and subdued them to Christ. (Challoner)
The Machabees repressed the insolence of the Seleucides, who were of Greek extraction.
9:14
Seen. God miraculously interposed in favour of the Machabees, and his angels appeared at their head, 1 Machabees 2:22., and 5:2., and 10:29., and 11:8., and 15:15. A handful of men thus routed vast armies, and asserted their independence, avenging religion and the state, which they restored to greater splendour.
South, whence storms usually arise in that country, Job 37:9. The angels confounded the enemy, 1 Machabees 10:30.
9:15
Sling. At first the Machabees had no other weapon, 1 Machabees 4:6. The sling was much used, Judges 20:16.
Calmet
Wine. They will shed blood of the enemy so abundantly, and be all besmeared with it. They would never drink it, like the pagans, Leviticus 17:10. (Calmet)
9:16
Challoner
Holy stones; the apostles, who shall be as pillars and monuments in the Church. (Challoner)
Calmet
The Machabees are like a wall. They restore the altar of holocausts, built of fresh stones, 1 Machabees 4:(Calmet)
9:17
Challoner
The corn, etc. His most excellent gift is the blessed Eucharist, called here the corn, that is, the bread of the elect, and the wine springing forth virgins, that is, maketh virgins to bud, or spring forth as it were like flowers among thorns, because it has a wonderful efficacy to give and preserve purity. (Challoner)
Calmet
It enables the weak to despise all things for the sake of virtue, and makes them fruitful and eloquent, as the original implies. (Calmet)
Haydock
Septuagint, "a fragrant wine for virgins." (Haydock)
Worthington
Christ is the grain of wheat, which dying, brings forth much fruit, (John xii.) and "of this wheat that bread is made which came from heaven," John vi. (St. Jerome) (Worthington)
Haydock
"How shall not they have joy, who being inebriated with the cup of our Saviour, are made virgins?" This was partly verified in the days of the Machabees, to whom plenty was granted. (St. Jerome) (Haydock)
Menochius
Those who partake worthily of the blessed Eucharist, become strong and pure. (Menochius)
Haydock
Protestants, "corn shall make the young men cheerful, (marginal note: grow, or speak) and new wine the maids." (Haydock)
9:1
Hadrach.... Syria.
9:7
His blood.... It is spoken of the Philistines, and particularly of Azotus, (where the temple of Dagon was,) and contains a prophecy of the conversion of that people from their bloody sacrifices and abominations to the worship of the true God.
9:8
That serve me in war.... Viz., the Machabees.
9:13
Thy sons, O Sion, etc.... Viz., the apostles, who, in the spiritual way, conquered the Greeks, and subdued them to Christ.
9:16
Holy stones.... The apostles, who shall be as pillars and monuments in the church.
9:17
The corn, etc.... His most excellent gift is the blessed Eucharist, called here The corn, that is, the bread of the elect, and the wine springing forth virgins; that is, maketh virgins to bud, or spring forth, as it were, like flowers among thorns; because it has a wonderful efficacy to give and preserve purity.
9:1
Preaching of true doctrine is at first vngratful to some hearers, and stil to the incredulous, but this burden becometh light to the faithful.
acitie of Syria.
9:9
Concordanza Isa. 62. Mat 21. v. 5. Ioan. 1. v. 15.
Christ came often into Ierusalē but this last coming excelled al the rest, vvhen he came to dye for redemption of mankinde.
9:11
S. Ierom, S. Cyril & other fathers vnderstand this lake to be Limbus patrum from whence Christ deliuered the Sainctes of the old testaments.
9:17
Christ is the grane of vvheat vvhich dying bringeth much fruite Ioan. 12. And of this vvheat that bread is made that came from heauen Ioan. 6. • Ierom in hunc locum.
9:9
san Giustino † 165 d.C. The First Apology 35
… The words are these: “Rejoice greatly, O daughter of Zion; shout, O daughter of Jerusalem: behold, thy King cometh unto thee; lowly, and riding upon an ass, and upon a colt the foal of an ass.”
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 53
… Nay, it was prophesied by Zechariah, one of the twelve [prophets], that such would take place, in the following words: ‘Rejoice greatly, daughter of Zion; shout, and declare, daughter of Jerusalem; behold, thy King shall come to thee, righteous, bringing salvation, meek, and lowly, riding on an ass, and the foal of an ass.’
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 3.19.2
… But that He had, beyond all others, in Himself that pre-eminent birth which is from the Most High Father, and also experienced that pre-eminent generation which is from the Virgin, the divine Scriptures do in both respects testify of Him: also, that He was a man without comeliness, and liable to suffering; that He sat upon the foal of an ass;
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.33.1
… the one, indeed, in which He became a man subject to stripes, and knowing what it is to bear infirmity, and sat upon the foal of an ass,
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.33.12
12. Some of them, moreover—[when they predicted that] as a weak and inglorious man, and as one who knew what it was to bear infirmity, and sitting upon the foal of an ass,
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 10.17
… and immediately he will send them.” By these incidents Matthew declares that the prophecy was fulfilled which says, “Behold, the King cometh, meek and sitting on an ass and a colt the foal of an ass,” which we find in Zechariah.
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 10.18
… It is also fitting to rejoice at the destruction by Him who rides on the ass and the young foal of every hostile dart, since the fiery darts of the enemy are no longer to prevail over him who has received Jesus to his own temple. And there will also be a multitude from the Gentiles with peace
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 2.30
In Zechariah: “Tell ye the daughter of Zion, Behold, thy King cometh unto thee: just, and having salvation; meek, sitting upon an ass that hath not been tamed.”
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. Oration on the Palms 1
… for they are they which testify of Him, and be not ignorant of this miracle. Hear ye men without grace, and thankless, what good tidings the prophet Zechariah brings to you. He says, Rejoice greatly, O daughter of Zion; behold thy King cometh unto thee: just and having salvation; lowly, and riding upon the foal of an ass.
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 12.10
10. But who is this that cometh down? He says in what follows, And with the sun He endureth, and before the moon generations of generations . And again another of the Prophets saith, Rejoice greatly, O daughter of Sion, shout, O daughter of Jerusalem. Behold! thy King cometh unto thee, just and having salvation
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 12.17
… but I leave it to those who know. But He that cometh as the expectation of the Gentiles , what further sign then hath He? He says next, Binding his foal unto the vine . Thou seest that foal which was clearly announced by Zachariah
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 19
… Where, O Grave, is thy sting?” And another again, declaring glad tidings of the most profound peace, said, “They shall beat their swords into ploughshares, and their spears into pruning hooks.” And while one calls on Jerusalem, saying, “Rejoice greatly, O daughter of Sion, for lo! thy King cometh to thee meek, riding upon an ass, and a young colt;”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 63
But let us look also at the prophecy, that by words, that by acts. What then is the prophecy? “Behold, thy King cometh to thee, meek, and riding on an ass, and a young colt;”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 42
… Wherefore also He saith to Pilate, “My Kingdom is not of this world” ( c. xviii. 36 ), that He may not afterwards appear to have employed mere human terror or dominion for the purpose of persuasion. Why then saith the Prophet, “Behold, thy King cometh unto thee, meek, and sitting upon an ass”? (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 66
… xxi. 8 ), and that “the whole city was moved” ( Matt. xxi. 10 ); with so great honor did He enter. And this He did, figuring one prophecy and fulfilling another; and the same act was the beginning of the one and the end of the other. For the, “Rejoice, for thy King cometh unto thee meek” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 27.3
… Our version, therefore, is, it is “a faithful saying, and worthy of all acceptation.” Lastly, let them take as much pleasure as they please in their Gallican “geldings;”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 53.8
… After he has described the horses, red, black, white, and grisled, and the cutting off of the chariot from Ephraim and of the horse from Jerusalem he goes on to prophesy and predict a king who shall be a poor man and who shall sit “upon a colt the foal of an ass.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 18.35
Zechariah says of Christ and the Church, “Rejoice greatly, O daughter of Sion; shout joyfully, O daughter of Jerusalem; behold, thy King shall come unto thee, just and the Saviour; Himself poor, and mounting an ass, and a colt the foal of an ass: and His dominion shall be from sea to sea, and from the river even to the ends of the earth.”
san Giovanni Damasceno † 749 d.C. An Exact Exposition of the Orthodox Faith 4.18
Some, again, have a prophetic sense, and of these some are in the future tense: for instance, He shall come openly , and this from Zechariah, Behold, thy King cometh unto thee
9:10
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis iv.1.8
… own eyes, have not believed in our Lord and Saviour, judging that those statements which were uttered respecting Him ought to be understood literally, i.e., that He ought in a sensible and visible manner to preach deliverance to the captives, and first build a city which they truly deem the city of God, and cut off at the same time the chariots of Ephraim,
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis iv.1-2.8
… have not believed on our Saviour, thinking that they are following the language of the prophecies respecting Him, and not perceiving in a manner palpable to their senses that He had proclaimed liberty to the captives, nor that He had built up what they truly consider the city of God, nor cut off “the chariots of Ephraim, and the horse from Jerusalem,”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 10.18
… Whoever, then, receives Him will no longer be afraid of those who are armed with the specious discourses of the heterodox, those chariots of Ephraim said to be destroyed by the Lord,
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 53.8
… He sees Jesus, “clothed with filthy garments,” a stone with seven eyes, a candle-stick all of gold with lamps as many as the eyes, and two olive trees on the right side of the bowl and on the left. After he has described the horses, red, black, white, and grisled, and the cutting off of the chariot from Ephraim and of the horse from Jerusalem
9:11
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 12.10
… Thou hast a unique sign of the King who came. Jesus alone of kings sat upon an unyoked foal, entering into Jerusalem with acclamations as a king. And when this King is come, what doth He? Thou also by the blood of the covenant hast sent forth thy prisoners out of the pit wherein is no water
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 13.34
34. The Sun was darkened, because of the Sun of Righteousness . Rocks were rent, because of the spiritual Rock. Tombs were opened, and the dead arose, because of Him who was free among the dead ; He sent forth His prisoners out of the pit wherein is no water
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 18.35
… In another place, speaking in the Spirit of prophecy to Christ Himself of the remission of sins through His blood, he says, “Thou also, by the blood of Thy testament, hast sent forth Thy prisoners from the lake wherein is no water.”
9:12
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 61.4
… there thou wilt stand protected and fixed. But in what manner shalt thou flee to the Tower? Let not a man, set perchance in temptation, in body seek that Tower, and when he shall not have found it, be wearied, or faint in temptation. Before thee is the Tower: call to mind Christ, and go into the Tower.
9:15
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.39
… Hear what is predicted in Zechariah: “The Lord of hosts shall protect them; and they shall devour them, and subdue them with sling-stones; and they shall drink their blood like wine, and they shall fill the bowls as it were of the altar. And the Lord shall save them in that day, even His people, like sheep; because as sacred stones they roll,”
9:16
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 5.8
… for when he was calling forth tears for them in the Lamentations, he said:— The children of Zion were more excellent than precious stones . And again he said:— How are the stones of the Sanctuary cast down at the head of all the streets ? And again He said by the Prophet:— The stones were holy that were cast down in his land .
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.19
Some people may be eunuchs from necessity; I am one of free will. “There is a time to embrace and a time to refrain from embracing. There is a time to cast away stones, and a time to gather stones together.” Now that out of the hard stones of the Gentiles God has raised up children unto Abraham, they begin to be “holy stones rolling upon the earth.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 108.16
… She wished to spend her money not upon these stones, that shall pass away with the earth and the world, but upon those living stones, which roll over the earth;
san Girolamo † 420 d.C. Against the Pelagians 2
… I and my crew alone have nothing to fear. Other men shut up in their cells and who never see women, because, poor creatures! they do not listen to my words, are tormented with desire: crowds of women may surround me, I feel no stirring of concupiscence. For to me may be applied the
9:17
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to Hero, a Deacon of Antioch 1
… “For who shall eat or who shall drink without Him? For if anything be beautiful, it is His; and if anything be good, it is His.”
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Answer to Eunomius' Second Book 1
… Is there one who will venture to say that any of the virtues in the Divine nature are acquired, or to deny that all good whatsoever springs from and is seen in it? “For whatsoever is good is from Him, and whatsoever is lovely is from Him
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Catechising of the Uninstructed 27
… But rather connect yourself with the good, whom you will easily find out, if you yourself were once become of that character; so that you may unite with each other in worshipping and loving God for His own sake; for He himself will be our complete reward to the intent that we may enjoy His goodness and beauty
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 3.16
… For “every good gift and every perfect boon is from above, coming down from the Father of lights.” And Zechariah too says, “For whatever is good is His, and what is excellent is from Him.”
9:1
1. Onus verbi Domini in terra Hadrach et Damasci. — Quæres, quodnam hoc onus? Respondeo, onus est onerosa et minax prophetia, uti dixi Isai. XIII, 1, qua strages vel excidium alicui genti intentatur, uti hic intentatur Syris, Tyriis et Philistæis, quod reipsa peractum est, partim per Alexandrum Magnum. Hic enim teste Curtio lib. III et IV De Gestis Alexandri, ac Plutarcho in ejus Vita, cepit Damascum cum Darii thesauro, Palæstinam, Syriam, Cyprum, totamque Phœniciam adeoque, Tyrum post obsidionem septem mensium vastavit et combussit, duoque civium millia crucifixit; partim per Machabæos, qui Syros et Philistæos subegerunt, eosque ad circumcisionem ac judaismum compulerunt, ut patet I Machab. cap. XI, vers. 59, ubi dicitur quod Antiochus «Simonem constituit ducem a terminis Tyri usque ad fines Ægypti. Et exiit Jonathas, et perambulabat (quasi victor et dominator) trans flumen civitates: et congregatus est ad eum omnis exercitus Syriæ in auxilium, et venit Ascalonem, et occurrerunt ei honorifice de civitate.» Mox succedens et deprædatus Gazam, «perambulavit regionem usque Damascum.» Ita S. Cyrillus, Albertus, Hugo, Lyranus et a Castro. Hoc enim est proprie dictum onus, quod Deus hic Syris, Tyriis et Philistæis imponit. Verum quia hoc Machabæorum dominium non fuit plenum et diuturnum, sed modicum et modici temporis, nec per eos tota gens Syrorum, Tyriorum et Philistinorum fuit conversa ad Deum et judaismum, hinc Propheta miscens hic typum antitypo avolat ad Christum, qui per Apostolos plene has aliasque gentes convertit, easque Deo et sibi per Evangelium subjecit. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Remigius, Haymo, Clarius, Vatablus, Arias, Ribera, a Castro et alii. Dices: Hæc gentium conversio ad Christum, sine est justitiam et salutem, non fuit onus, sed ingens gratia et donum. Respondeo, læta hæc prophetia vocatur onus. Primo, quia tristis et molesta erat ipsi mundo gentili, ipsisque Gentibus ante conversionem, utpote hostibus fidei, eique usque ad mortes et martyria multorum repugnantibus. Unde Apostoli eas invaserunt instructi arcubus, gladiis et telis fulgurantibus, sed mysticis et spiritualibus, uti audiemus vers. 13, easque trucidarunt dum infidelitatem, libidinem, crapulam omnemque impietatem in eis occiderunt, atque ex infidelibus fideles, ex incestis castos, ex ebriis sobrios, ex impiis pios effecerunt. Ita S. Hieronymus. Addit Arias Evangelicam legem quam Apostoli gentibus conversis imposuerunt, esse onus, idque in se grave: tale enim est mortificatio passionum, refrenatio cupiditatum, abstinentia, condonatio injuriarum, amor inimicorum, contemptus mundi, etc.; sed quod per gratiam Christi fit leve, juxta id quod ipse promisit, Matth. cap. XI, 29: «Tollite jugum meum super vos, et discite a me, quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris. Jugum enim meum suave est, et onus meum leve.» Ubi nota: Solent Prophetæ de Christo vaticinaturi, non ex abrupto ad eum transire, sed gradatim, puta per res et historias sui ævi, quæ typus sunt Christi, quasi per gradus ad Christum ascendere, ideoque sensim ad eum ascendendo illas cum eo commiscent, et de utrisque simul eodem sermone loquuntur, illas ut typum obiter perstringendo, in Christo vero ut in scopo hærendo. Ita hic facit Zacharias, præsertim quia id facere cœpit cap. præced. vers. ultimo. Porro id faciunt Prophetæ, ut ostendant consensionem et connexionem rerum legis veteris cum rebus legis novæ, nimirum omnia veteribus in figura contigisse, ut ait Apostolus I Cor. cap. X, 11. Atque finem legis et Prophetarum esse Christum, utpote quem omnes adumbraverint, et in quem ut scopum omnia terminentur et desinant. Unde S. Hieronymus: «Omnis hæc visio, inquit, sive pondus et onus verbi Domini, ut interpretatus est Aquila, ad vocationem Gentium et exstructionem Ecclesiæ pertinet.» Ad hanc enim e fabrica templi assurgit Propheta, in eamque ut antitypum desinit. Hadrach — nomen est loci vicini Damasco; sed quis et ubi, incertum, præsertim quia de eo mire variant interpretes. Probabile est quod ex S. Hieronymo, Ptolemæo, Guilielmo Tyrio et aliis scribit Adrichomius in Descriptione Terræ sanctæ, pag. 75: «Adrach, ait, sive Hadrach, alias Adra, Adraon et Adratum, Cœlesyriæ oppidum est a Bostra 25 millibus distans, a quo etiam adjacens regio terra Adrach nuncupatur, de qua Zacharias prophetavit. Post Christi tempora urbs hæc episcopali sede cohonestata archiepiscopo Bostrensi parebat. Atque quo tempore Occidentales christiani rerum in Palæstina potiebantur, etiam vulgo civitas Bernardi de Scampis dicta fuit.» Perperam ergo Rabbini per Hadrach accipiunt Messiam: eo quod ipse futurus sit חד chad, id est acer Gentibus; et רך rach, id est mollis et placidus Judæis. Perperam quoque apud Septuaginta pro Hadrach legitur Sedrach. Mystice S. Hieronymus: Verbum, inquit, Domini est Hadrach, hoc est chad, id est acre in peccatores, et rach, id est molle et clemens in justos. Rursus Hadrach est Judæa, super quam et austeritatem suam Dominus exercuit et clementiam; austeritatem in eos qui credere noluerunt, clementiam in illos qui cum Apostolis ad Deum per Christum sunt reversi. Damascus sunt Gentiles: in his est requies Domini. Damascus enim hebraice idem est quod bibens sanguinem, aut sanguis cilicii, ut prior interpretatio cruentum populum significet, secunda crudelitati ejus pænitentiam copulatam. Unde sequitur: «Quia Domini est oculus,» etc. Hæc S. Hieronymus. Hinc et Arabicus vertit: Revelatio Domini in terra Sedrach, et victimæ ejus erunt Damasci. Et Damasci requiei ejus. — Pronomen ejus refert onus Domini quod præcessit, q. d. Hadrach et Damascus erunt requies oneris, quod hic enarro et vaticinor: aut, Hadrach et Damasco incumbet, in eisque requiescet hoc calamitatum onus et pondus. Ita Albertus, Arias et Clarius. Perperam ergo Lyranus to ejus refert ad Syriam, q. d. Syriæ requies est in Damasco: in ea enim, quasi in metropoli sua robustissima et invicta, secure conquiescit. Nam Syriæ nulla hic fit mentio. Mystice, to ejus referri potest ad to Domini quod præcessit, q. d. Requies Domini erit Damascus, cum in ea ipse cognoscetur et coletur, Dominus per Evangelium requiescet in Damasco, quod factum est per S. Paulum aliosque Apostolos. Nam S. Paulus pergens Damascum, e cœlo tactus conversus est ad Christum, ac mox in Synagoga Damasci Christum prædicare cœpit, Act. IX. Unde Chaldæus vertit: Damascus convertetur ut sit de terra majestatis ejus, juxta illud S. Petri, epist. I, cap. IV, vers. 14: «Quoniam quod est honoris, gloriæ et virtutis Dei, et qui est ejus spiritus super vos requiescit.» Hinc et Septuaginta vertunt: Damasci sacrificium ejus. Fuit enim Damascus nobilissima, antiquissima et opulentissima civitas, caput Syriæ, sex diebus distans a Jerusalem, in qua conficiebantur celebres illi panni serici, vulgo dicti Damasceni; ac proinde illustris et gloriosa fuit ejus ad Christum et Ecclesiam conversio, ac in primis ipsa nobilitata fuit miraculosa conversione S. Pauli, uti jam dixi, et postea nativitate B. Joannis Damasceni. Domini est oculus. — Oculus Domini hic dupliciter accipi potest, scilicet activus et passivus, puta videns et visus. Primo ergo S. Hieronymus et Theodoretus de oculo activo sic exponunt, q. d. Domini oculus videt, curat et regit omnes homines, æque ac tribus Israel, ut scilicet impios puniat, pios tueatur et protegat. Unde Septuaginta vertunt: Quia Dominus respicit homines, et omnes tribus Israel; et Chaldæus: Coram Domino manifesta sunt opera filiorum hominum, et sibi complacet in omnibus tribubus Israel; et Syrus: Domino manifesti sunt homines, et omnes tribus Israel; et Arabicus: Dominus intuitus est universos homines, et omnes tribus Israel. Secundo, de passivo sic exponunt Albertus, Hugo et Lyranus, q. d. Domini est, id est ad Dominum respicit oculus hominis: aut Domini est convertere ad se oculum hominis. Quocirca Arias vertit: Dominus est oculus hominis. Est metonymia: ponitur enim potentia pro objecto, puta oculus pro re visa quam oculus videt et respicit, qualis est hic Dominus. Unde alii ex hebræo clarius vertunt: Ad Dominum est oculus hominis, q. d. Dominus Deus est objectum in quod intendit et respicit oculus et mens omnis hominis, quanto magis tribuum Israel postulantium et obsecrantium Deum, ut puniat Damascenos et Philistæos, qui Israelem continuo affligunt! Quapropter Deus Israelem exaudiens plectet illos, imo Israeli subjugabit, ideoque hoc eis onus imponet, quod per me Zachariam hic prænuntiat, q. d. Præmium spei Israelis in Deum erit imperium in urbes et gentes finitimas. Hoc est quod ait Psaltes Psalm. CXXII, 2: «Sicut oculi ancillæ in manibus dominæ suæ, ita oculi nostri ad Dominum Deum nostrum, donec misereatur nostri.» Deus enim est monarcha, qui potest regna mutare, reges et tyrannos loco movere. Mystice, Christus est oculus activus, qui respicit et curat omnium gentium salutem, æque ac tribuum Israel. Unde ad omnes misit Apostolos, qui eos converterent et salvarent. Et passivus, quia in eum ut salvatorem respiciunt oculi omnium hominum, sperantes ab eo gratiam omneque bonum. Quapropter de eo dixit Jacob Genes. XLIX, 10: «Ipse erit exspectatio gentium.» Et vers. 18: «Salutare tuum (id est Salvatorem tuum, puta Christum) exspectabo, Domine.» Et Aggæus cap. II, 8: «Veniet desideratus cunctis gentibus;» Hebraice: Veniet desiderium cunctarum gentium: desiderium, id est desideratissimus.
9:2
2. Emath quoque in terminis ejus, et Tyrus et Sidon. — Ita Biblia Romana. Primo, S. Hieronymus to ejus refert ad Damascum, q. d. Emath quoque sita in terminis Damasci, onus ejus excipit, æque ac Tyrus et Sidon. Porro Emath, Tyrus et Sidon erant in terminis Damasci, non tam situ spatioque locorum, quam societate vindictæ: sicut Galat. cap. IV, 25, mons Sion dicitur monti Sina esse conjunctus, non loco, sed typo et significatione. Planius to ejus referas ad onus Domini, q. d. Onus Domini, requiescens in Damasco, pertinget quoque ad Emath, Tyrum, et Sidonem, ita ut hæ urbes intra limites et terminos hujus oneris Domini contineantur. Deus enim sibi, suoque oneri et vindictæ omnes has urbes subiget, ut in iis sedeat quasi dominator, judex et vindex scelerum. Ita Albertus, Hugo et alii. Emath vel est Antiochia, vel Epiphania, quam multi putant esse Alepiam, vulgo Aleppo. Vide dicta Amos, cap. VI, 2. Mystice, q. d. Deus et Christus sibi per Apostolos subjicient Emath, Tyrum et Sidonem, illisque onus Evangelicæ legis imponent, ut illud in ipsis, æque ac in Damasco requiescat. Unde Chaldæus vertit: Emath quoque convertetur, ut sit de terra domus majestatis ejus, et Tyrus, et Sidon. Ita S. Hieronymus et Theodoretus. Assumpserunt quippe sibi sapientiam valde. — Ita et Septuaginta vertunt in plurali. Jam vertunt in singulari, quia sapiens fuit valde, scilicet Tyrus. Porro ti quippe ponitur pro quamvis, q. d. Quamvis Tyrus et Sidon, omnesque Phœnices glorientur de sapientia, se nimirum primos invenisse et docuisse litteras, tamen hi ipsi cedent sapientiori Deo, cum eos per Alexandrum, et deinde per Machabæos subjugabit; ac Christo, cum eos ad suam fidem et Ecclesiam per Apostolos traducet. Sic quippe, vel quoniam, ponitur pro quamvis, Exod. cap. XIII, 47. «Non duxit eos per viam terræ Philistiim, quia,» id est quamvis, «vicina erat.» Psal. LXXVII, 19: «Numquid poterit Deus parare mensam in deserto, quoniam,» id est quamvis, «percussit petram, et fluxerunt aquæ.» Secundo et nervosius, to quippe proprie ut causale accipias, q. d. Quia Tyrii et Sidonii sibi arrogarunt sapientiam, quasi per eam essent insuperabiles, hinc Deus ostendet eorum insipientiam, suaque sapientia eos debellabit et subjugabit, tum per Alexandrum et Machabæos, tum per Christum et Apostolos, juxta illud Apostoli I Cor. cap. I, 21: «Quia in Dei sapientia non cognovit mundus per sapientiam Deum, placuit Deo per stultitiam prædicationis salvos facere credentes.» Et vers. 25: «Quia quod stultum est Dei, sapientius est hominibus.» Porro Phœnices, ac nominatim Tyrum, gloriari solere de sapientia, patet ex eo, quod jactarent se invenisse litteras. Unde Lucanus lib. III Pharsal.: Phœnices primi, famæ si creditur, ausi Mansuram rudibus vocem signare figuris. Et ex illo Ezech. cap. XXVIII, 3: «Ecce sapientior es tu Daniele: omne secretum non est absconditum a te. In sapientia et prudentia tua fecisti tibi fortitudinem, et acquisivisti aurum.» Unde et de eo subdit Zacharias:
9:3
3. Et ædificavit Tyrus munitionem suam. — In hebræo est elegans paronomasia inter צור tsor, et מצור matsor, q. d. Tyrus ædificavit Tyrum, puta rupes rupem, arx arcem, munitio munitionem. Tyrus enim dicta est hebraice tsor (unde Syrum Tor, et Latinum Tyrus), id est rupes, quia in rupe, vel potius medio maris scopulo inædificata erat munitissima, et quasi arx inexpugnabilis. Hæc fuit ejus sapientia humana, qua domum sibi posuit in petra maris inaccessa, ideoque omnium regum copias et vires deridebat. Sed Deus hanc ejus sapientiam et superbiam dejecit, cum per Alexandrum Magnum eam cepit et vastavit. Et coacervavit argentum quasi humum. — Rursum in hebræo est annominatio inter תבצר tibtsar, et עפר aphar, q. d. Acervavit sibi argentum quasi acervos arenæ, lutavit se argento quasi luto, pulverizavit argentum quasi pulverem, q. d. Tyrus suis mercibus et navibus tantum opum congessit, ut aurum et argentum in ea non pluris fieret quam pulvis et lutum platearum, propter immensam ejus copiam. Quocirca hoc suo auro conduxit milites plurimos, quibus confisa nullum timebat hostem.
9:4
4. Ecce Dominus possidebit eam. — Hebraice ירשנה ioriscenna, quod est contrariæ significationis. Unde primo, verti potest: Dominus hæreditabit, vel hæreditate possidebit eam. Ita Noster et Septuaginta. Secundo: Dominus hæreditate sua ejiciet, vel expellet eam. Ita Chaldæus et Vatablus, quia scilicet ejus incolas expulit sua urbe, arce, opibus, gloria, libertate et vita. Id factum est primo, per Alexandrum Magnum, qui Tyrum post septem mensium obsidionem ingenti labore, æque ac animo, terra aggeribus, mari ducentis triremibus oppugnavit, uti narrat Plutarchus in ejus Vita, qui et addit prodigia cladis Tyri prænuntia: scilicet primo, Herculem per quietem visum Alexandro, ex muro illi manus tendentem, invitantemque ad urbis ingressum. Secundo: Tyriorum multis, inquit, in somniis visus est Apollo, dicens se ad Alexandrum transire; neque enim sibi cordi esse ea, quæ in urbe agerentur: quocirca Tyrii Apollinis, velut transfugæ, simulacrum catenis constrinxerunt, clavisque basi affixerunt. Tertio, Alexandro visus est Satyrus sibi alludere, quem cum conaretur corripere, subducebat se; tandem post multas preces et circumcursitationes venit in manus ejus, quod vates interpretantes dixerunt: Tua est Tyrus. Satyrus enim græce dissectum, idem est quod σὰ, id est tua, τύρος, id est Tyrus. Deinde Tyrus subacta est a Machabæis: nam tempore Christi Tyrus, Sidonii et Palæstini parebant, vel conjuncti et associati erant Judæis, eorumque principi, aut præsidi, uti prædixit Ezechiel cap. XXVIII, 25; et satis colligitur ex Act. cap. XII, 20, et ex eo quod Christus, qui personaliter tantum prædicavit Judæis, quibus promissus erat, prædicaverit quoque Tyriis et Sidoniis, ut patet Matth. cap. XV, 21, et Marc. cap. VII, 24. Nimirum id Deus procuravit per Machabæorum posteros, ut hac ratione sterneretur via Christo, qui in Tyro et Sidone erat prædicaturus. Ita Albertus, Hugo, Lyranus, a Castro et alii. Porro Josephus filius Gorionis, lib. IV, cap. VII, scribit Aristobulum abnepotem Judæ Machabæi, utpote ex fratre ejus Simone prognatum, expugnasse Tyrum. Unde æque ac in Damasco requiescat. Unde Chaldæus vertit: Emath quoque convertetur, ut sit de terra domus majestatis ejus, et Tyrus, et Sidon. Ita S. Hieronymus et Theodoretus. Mystice significatur hic idololatriæ eversio in Tyro, ejusque ad Christum conversio: ita S. Hieronymus, Theodoretus, Remigius, Rupertus, Vatablus, Ribera et alii. Ubi nota, Prophetam hic docere tria fuisse in Tyro, quæ reddebant eam invictam, quæque maxime resistebant Christi Evangelio, scilicet sapientiam, opes et fortitudinem, eo quod tota erat circumdata mari, et tamen a Deo expugnandam, tum per Alexandrum, tum potius per Christum et Apostolos gladio verbi Dei, succisis ejus erroribus et vitiis. Unde persistens in metaphora ait, eam devorandam igni, scilicet charitatis et Spiritus Sancti, quem Christus venit mittere in terram, et vehementer voluit accendi, Luca, cap. XII, 49. Ita S. Hieronymus. Porro quam incensus fuerit Tyriorum in Christum amor et fides, patet ex pluribus martyribus, qui ibidem sub Diocletiano cum suo episcopo Tyrannione leonibus, ursis, tauris et pardis objecti, cum feræ sanctos attingere non auderent, læto et hilari vultu extensis in cœlum manibus oculisque, mente toti in Deum defixi, a carnificibus crudeliter jugulati sunt, uti narrat oculatus testis Eusebius Cæsariensis, lib. VIII Histor. VII et XIV, alias XXV. Simile est quod narrat Theodoretus lib. III Histor. cap. VI, scilicet Cyrillo diacono Heliopoli in Phœnicia, eo quod idola confregisset, a Gentilibus sub Juliano Apostata dissectum fuisse ventrem, qui insuper exemplum ejus jecur more ferarum devorarunt, sed mox Dei vindictam senserunt. Percutiet in mari fortitudinem ejus. — Tyrus enim in corde maris, ut ait Ezechiel cap. XXVIII, 2, sita, ejus erat domina et regina, sed Nabuchodonosor, et deinde Alexander obsidens eam, ut melius expugnaret, multa saxorum, arborum aggerumque congerie comportata, et in breve fretum conjecta, maris alveum implevit, et siccavit, itaque eam ab Oriente continenti conjunxit: atque ex insula fecit peninsulam, qualis etiamnum cernitur. Ita Curtius lib. IV, post initium; et Plinius lib. V, cap. XIX; S. Hieronymus et alii. Vide dicta Isaiæ cap. XXIII, 1. Chaldæus vertit: Projiciet divitias ejus in mare. Hebraice חיל chel, et fortitudinem, et divitias significat.
9:5
5. Quoniam confusa est spes ejus, quam Accaron habebat in Tyro, quod scilicet opem ferret sibi, utpote vicinæ et confæderatæ. Hæc enim spes interibit intereunte Tyro. Mystice, peribit spes Philistinorum, puta Gentilium, qua sperabant se sua sapientia et viribus tutaturos sua idola, et gentilismum contra Christum et christianismum. Hæc enim cadet, quando videbunt ea averti ab Apostolis. Et peribit rex de Gaza. — «Rex,» id est regulus, puta princeps. Olim enim principes urbium vocabantur reges. Hic regulus fuit Betis a Dario ultimo Persarum rege Gazæ præfectus, quem Alexander, expugnata post bimestrem obsidionem Gaza, circum urbem raptari curavit, inquit Curtius lib. IV. Ita Albertus et Hugo. Addit Plutarchus in Vita Alexandri, omen capiendæ Gazæ ei datum: «Et circumsedenti, inquit, Gazam urbem Syriæ maximam, gleba a supervolante alite in humerum delapsa est. Avis in una machina considens, subito nerviceis plagulis, quibus ad versandos utebantur funes, est irretita. Hoc portentum Aristandri prædictioni eventum habuit respondentem. Nam accepit Alexander in humero vulnus, et urbem recepit.» Deinde Gazam expugnavit, et ab idolis expurgavit Simon, frater Judæ Machabæi, I Machab. cap. XIII, 43. Rursum Alexander Jannæus Simonis nepos, post annuam obsidionem Gazam cepit et diruit, cum prius cives partim ædes suas incendissent, partim Saguntina rabie suismet manibus uxores et liberos interemissent, ne ad servitium et injuriam abstraherentur, uti narrat Josephus lib. XIII Antiq. cap. XXI. Mystice, peribit de Gaza rex, scilicet infidelis, et, ut S. Hieronymus, diabolus, quia scilicet rei Christus solus per suos fideles in ea regnabit. Proprie rex, id est deus, sive idolum Gazæ fuit Marnas: unde ibidem celebre fuit Marnæum, id est Marnæ fanum, quod S. Porphyrius urbis episcopus, Arcadio imperatore consentiente, anno Christi 401, combussit, monitus voce miraculosa pueri septennis, qui cum Syrus esset et græce nesciret, græca tamen lingua instinctus a Deo publice prolocutus, hæc edixit: «Urite templum Ubi nota, Prophetam hic docere tria fuisse in Tyro, quæ reddebant eam invictam, quæque maxime resistebant Christi Evangelio, scilicet sapientiam, opes et fortitudinem, eo quod tota erat circumdata mari, et tamen a Deo expugnandam, tum per Alexandrum, tum potius per Christum et Apostolos gladio verbi Dei, succisis ejus erroribus et vitiis. Unde persistens in metaphora ait, eam devorandam igni, scilicet charitatis et Spiritus Sancti, quem Christus venit mittere in terram, et vehementer voluit accendi, Luca, cap. XII, 49. Ita S. Hieronymus. Porro quam incensus fuerit Tyriorum in Christum amor et fides, patet ex pluribus martyribus, qui ibidem sub Diocletiano cum suo episcopo Tyrannione leonibus, ursis, tauris et pardis objecti, cum feræ sanctos attingere non auderent, læto et hilari vultu extensis in cœlum manibus oculisque, mente toti in Deum defixi, a carnificibus crudeliter jugulati sunt, uti narrat oculatus testis Eusebius Cæsariensis, lib. VIII Histor. VII et XIV, alias XXV. Simile est quod narrat Theodoretus lib. III Histor. cap. VI, scilicet Cyrillo diacono Heliopoli in Phœnicia, eo quod idola confregisset, a Gentilibus sub Juliano Apostata dissectum fuisse ventrem, qui insuper exemplum ejus jecur more ferarum devorarunt, sed mox Dei vindictam senserunt. subjugavit. Ipse enim a multis censetur spurius, quod Olympias mater eum non ex Philippo marito, uti ipsamet confessa est (unde et a Philippo quasi repudiata fuit), sed ex Nestabano mago, qui noctu se Jovem finxit, genuerit. Quocirca Alexander Jovis Hammonii filius credi et haberi voluit. Secundo, mamzer significat alienigenas et exteros, qui non erant oriundi ex Philistæis Azoti indigenis, quos proinde Philistæi vocabant mamzeres, id est alienos, spurios, æque ac faciebant Judæi, ut patet ex illo Joan. cap. VIII, 41: «Nos ex fornicatione non sumus nati,» uti sunt Agareni, ex Agar aliena et concubina geniti, quia nati sumus ex Sara uxore Abrahæ, ideoque æque ac ipse, «unum patrem habemus et colimus Deum.» Unde Septuaginta vertunt: Habitabunt alienigenæ in Azoto, puta Græci sub Alexandro, postea Judæi sub Machabæis, q. d. Ascalon deserta manebit, et non habitabitur: at Azotus habitabitur quidem, sed ab externis. Quocirca Chaldæus vertit: Habitabit domus Israel in Azoto, qui erant in ea sicut extranei qui non habent patrem. Porro ante tempora Christi Judæos sparsos fuisse per Azotum et Philistæam, patet Act. cap. VIII, 40. Paulo aliter vertit Pagninus: Philistæus, ait, tanquam extraneus habitabit in Azoto; quia scilicet non erit sui juris, uti fuit ante, sed sub jugo et potestate Machabæorum et Judæorum. Denique, occiso Juda Machabæo juxta Azotum a Bacchide, duce Demetrii, paulo post Azotum occupavit et incendit Jonathas, frater Judæ, æque ac vicinas illi civitates: quo impetu templum Dagon, qui erat deus Azoti, et omnes qui in illud quod est intus usque ad solum: multa enim in eo gravia facta sunt, et maxime hominum sacrificia; et postquam fuerit combustum, expurgato loco statuite illic sanctam ecclesiam. Testificor enim coram Deo, non posse aliter fieri. Non enim ego sum qui loquor, sed qui est in me Christus.» Idipsum admirans Deumque glorificans, ita scribit S. Hieronymus lib. VII in Isaiam: «Hoc nostris temporibus videmus esse completum: Serapium (Serapidis delubrum) Alexandriæ, et Marnæ templum Gazæ, in ecclesias Domini surrexerunt.» Adjuvit hanc rem multum S. Chrysostomus, qui sedulo apud Arcadium imperatorem curavit, ut quæ in Phœnicia residua erant idola, penitus tollerentur, uti testatur Theodoretus lib. V Histor. cap. XXIX. Ita factum est, ut Gazenses antea Marnæ addictissimi, eo sublato, ad Christum conversi sint, ad quod valde eos incitavit S. Porphyrii episcopi sanctitas et miracula, ut ex ejus Actis quæ conscripsit Marcus Diaconus Gazensis, enarrat Baronius anno Christi 398 et 401. Ascalon non habitabitur, q. d. Ascalon plane desolabitur, adeo ut ibi futura sint pascua pecorum Judæorum, uti prædixit Sophonias cap. II, 4 et 6. Ascalonem cepit Jonathas frater Judæ Machabæi, æque ac Accaronem et Azotum, quam etiam cum octo millibus incolarum igne combussit, ut patet I Machab. cap. X, 84 et seq. Postea tamen reædificata fuit; nam in ea dicitur natus Herodes infanticida, qui inde Ascalonita cognominatus est. Atque etiamnum hodie antiquum robur retinens, Saracenorum fortissimum propugnaculum est. Ejus muros cum Saladinus diruisset, Richardus Anglorum rex instauravit, ait ex Guilielmo Tyrio Adrichomius in Descriptione Terræ sanctæ, in Ascalone. Mystice, q. d. Ascalon conversa ad Christum non habitabitur a paganis et infidelibus, a quibus antea habitabatur, sed a christianis. Unde alii videbuntur esse cives, et alia civitas, juxta illud Poetæ: O domus antiqua quam dispari domino dominaris! Quam enim Ascalonitæ infideles olim infensi fuerint christianis, vel ex eo conjicere licet, quod de iis scribit Theodoretus lib. III Histor. cap. VII, cum iis frena laxasset Julianus Apostata anno Domini 362: «Ascalone, inquit, et Gazæ sacerdotum et virginum Deo dicatarum ventres discindunt, deinde farciunt hordeo, ac tandem eos porcis devorandos objiciunt.»
9:6
6. Et sedebit separator in Azoto. — Hebraice est ממזר mamzer, id est separator, alienus (a radice zur, id est recessit, alienus vel extraneus fuit), indeque spurius, ut vertit Vatablus, qui scilicet extra matrimonium alieno patre natus, illud dividere et separare videtur. Jam primo, Albertus, Hugo et Lyranus censent hic notari Alexandrum Magnum, qui Azotum et Philistæos cæteros et aggregabo. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Albertus, Hugo et Lyranus. Unde Septuaginta vertunt: Auferam sanguinem eorum de ore illorum: de Azotiis enim Scriptura per enallagen nunc loquitur in singulari, quia erant populus unus et singularis, unde Hebræus et Noster habent ejus: nunc in plurali, quia in populo plures erant homines et capita; unde Septuaginta vertunt, illorum. Minus enim probabile est quod censet Lyranus to ejus referri ad separatorem sive mamzerem, quem ipse accipit Alexandrum Magnum, q. d. Auferam minas de ore Alexandri, scilicet quibus jactabat se Judæos, quod Dario hosti suo favissent, eversurum: nam faciam ut supplex fiat Jaddo pontifici, ac consequenter benevolus Judæis. Non enim de Judæa hic agitur, sed de Azoto. Secundo, sanguis hic potest accipi victimarum, quas Dagon deo suo offerebant, ac deinde ex iis comedebant et epulabantur, q. d. Auferam hæc sacra et sacrificia sacrilega ab Azoto, et in eam inducam sacra mea, primum judaica per Machabæos, deinde christiana per Philippum et Apostolos. Ita Arias et Chaldæus. Et disperdam, ait, comedentes sanguinem. Huic explicationi favet id quod sequitur: Et abominationes ejus de medio dentium ejus. Abominationes enim in Scriptura vocantur idola, et idolothyta, sive victimæ idolis immolatæ. Unde et sequitur:
9:7
7. Et auferam sanguinem ejus de ore ejus. — Sanguis hic dupliciter accipitur. Primo, pro minis sanguinis et cædis, q. d. Auferam et compescam minas, quibus Azotii minabantur se effusuros, vel gloriabantur se effudisse sanguinem Judæorum et populi fidelis: quia illi eos subjiciam Et relinquetur etiam ipse Deo nostro. — «Ipse,» scilicet Alexander Magnus, fiet devotus Deo, ejusque pontifici Jaddo, inquit Lyranus. Verum «ipse,» ut dixi, refert populum Azoti, q. d. Populus Azoti subactus a Jonatha et Machabæis, relinquet idola et aggregabitur Judæis, eorumque Deum verum colet. Hoc enim maxime curabant Machabæi, utpote pontifices et principes zelo honoris divini pleni; ut non tantum terminos, sed et religionem suæ gentis, Deique cultum in Philistæos aliosque populos a se devictos propagarent. Imo populus Azoti «erit quasi dux» (Septuaginta, chiliarchus) in Juda, qui scilicet veræ fidei et religionis non tantum comitem, sed et ducem se aliis præbeat, ac proinde Judæos contra hostes propugnet quasi dux, ideoque quasi dux honoretur et celebretur in Juda. Et Accaron quasi Jebusæus, q. d. Sicut olim Jebusæi habitaverunt in Jerusalem, ibique cum Judæis permanserunt, ita pariter Accaronitæ sociabuntur Judæis et habitabunt in Jerusalem, ac vicissim Judæi pacifice degent in Accaron. Unde Chaldæus vertit: Et proselyti qui remanserint in eis, adjicientur et ipsi ad populum Dei nostri, et erunt quasi principes domus Juda. Secundo et melius, q. d. Sicut David subjecit Jebusæos, sic Machabæi subjicient sibi Accaronitas. Ita Albertus et Hugo. Mystice, hæc veriora sunt de Christo et Apostolis, qui Philistæos omnes sibi, Evangelio et Ecclesiæ subjecerunt, itaque fecerunt ut Philisthæi et Gentiles cum Judæis in unum populum fidelem, unamque Ecclesiam christianam coalescerent et conspirarent.
9:8
8. Et circumdabo domum meam, puta templum, q. d. Templum quod meo jussu vos, o Judæi, nunc reædificatis, ego instar castrorum vallabo et tutabor. Hebraice enim est חניתי chaniti, hoc est, castrametabor domui meæ, vel ponam castra circa domum meam, ut eam propugnem, a «ex his, qui militant mihi euntes et revertentes,» puta per Machabæos, qui fortissime templum et urbem sanctam in suis castris propugnaverunt. Unde Septuaginta vertunt: Substituam domui meæ elevationem quasi arcem vel castrum, ne pertranseat neque revertatur ullus, et non superveniat super eos ultra exactor; et Tigurina: Et circumducam castrum domui meæ contra transeuntem, et redeuntem; et Pagninus: Et ero sicut castra domui meæ, ut non timeat ab exercitu, a transcunte et redeunte. Paraphrastice vero et magnifice Chaldæus: Et habitare faciam majestatem gloriæ meæ in domo sanctuarii mei, et fortitudo brachii potentiæ meæ erit sicut murus ignis in circuitu ejus, propter transeuntes et redeuntes. Hæc ad litteram templo præstiterunt Machabæi. Ita Theodoretus, Hugo et Lyranus. Allegorice, hæc veriora sunt in Ecclesia, quæ est templum animatum Dei viventis, q. d. Muniam et defendam Ecclesiam meam validissimis castris, tum principum christianorum, ut Constantini, Theodosii, Caroli; tum doctorum, ut S. Augustini, Hieronymi, Chrysostomi; tum angelorum, ut exactor tributi, scilicet tyranni, infideles et diabolus eam amplius non vexent et vastent; quia oculis misericordiæ eam vidi, et respexi, juxta illud Psalm. XXXIII, 8: «Immittet (hebraice chone, id est castrametabitur) angelus Domini in circuitu timentium eum, et eripiet eos.» Nota to ex his qui militant mihi, dupliciter posse accipi: primo plane, mihi, id est pro me; secundo, mihi, id est contra me. Ita Septuaginta, Chaldæus, Pagninus et Tigurina ex hebræo. Quia nunc vidi in oculis meis. — Est hebraismus, pro quo latine dicimus: «Vidi oculis meis,» id est plane, perspicue certoque vidi et conspexi, scilicet ærumnas et persecutiones, quas vos, o Judæi, a vicinis gentibus in fabrica templi et urbis sustinetis, ideoque vestri misertus vos, æque ac domum meam, puta templum, protegam et propugnabo. Ita Theodoretus, Albertus et Lyranus. Aliter Vatablus, q. d. Nunc vidi ea quæ facturus sum, quæque hic promitto de felicitate templi et Ecclesiæ; vidi, inquam, prævidi et providi oculis providentiæ meæ. Aliter et Arias, qui hæc refert ad sequentia, censetque esse verba Zachariæ, q. d. En video in spiritu oculis mentis meæ Christum venientem, et cum pompa ingredientem Jerusalem et templum. Primus sensus uti communis, ita planus est et genuinus. est connexio hujus prophetiæ de Christo cum præcedentibus de templi et urbis fabrica ac tutela. Jam «satis,» id est valde, vehementer, hoc enim est hebraice מאד meod, pro quo Noster subinde vertit, «satis.» Unde Chaldæus vertit: Exsulta vehementer, cœtus Sion; jubila cœtus Jerusalem. Sic et Septuaginta, Tigurina, Pagninus, Vatablus, atque alii. Pro exsulta S. Joannes cap. XII, 15, paraphrastice vertit: «Noli timere,» q. d. Non est quod timeas, sed exsultes, o Jerusalem, veniente Christo; ipse enim est tuus rex et salvator, qui te ab omnibus hostibus defendet, et ab omnibus malis liberabit. Ergo metum omnem pone, et plenus gaudio exsulta. Ecce Rex tuus. — Messias, sive Christus veniet, ut quatuor quadrigas, id est monarchias, de quibus cap. VI, ac consequenter, Tyrum, Gazam, Azotum, totamque Palæstinam, Phœniciam et Syriam, de quibus egit hoc cap. sibi subigat. Nam in Christi regnum omnes reges et regna desinunt, uti prædixit Daniel cap. II, 44, et Zacharias hic. Unde subdit: «Disperdam quadrigam,» etc. Nota: Christus regalem hanc, sibique insolitam pompam et ingressum in Jerusalem adornare voluit variis de causis. Prima fuit, ut daret regiæ suæ potentiæ et magnificentiæ indicium quoddam et specimen; quia cum ea Messiam suum, quasi alterum Salomonem venturum Judæi putabant, et etiamnum putant. Hac ergo specie et pompa objecit se eis Christus, ne eum ut pauperem aversarentur et despicerent, uti fecerunt: ita tamen ut humilitatis et mansuetudinis mixtis argumentis ostenderet, regnum Messiæ magis esse spirituale, quam temporale, ideoque a Zacharia hæc voluit omnia prædici, ne Judæi hunc regem sine fastu regio venientem aspernarentur. Ita S. Chrysostomus et Auctor Imperfecti in cap. XXI Matth., et Eusebius lib. VIII Demonstr. cap. IV. Secunda, et comitans causa fuit, ut Christus objiceret pharisæis et scribis in hoc regali ingressu seipsum, quem agnoscere hoc facto possent et deberent esse Messiam, utpote a Zacharia hoc loco promissum et prædictum: sciebat tamen ipsos inde magis exacerbandos, et necem crucis ipsi machinaturos; quod ipse permittere statuit, ut sic mortis adeo expetitæ compos fieret, per eamque nos redimeret. Ita Auctor Imperfecti loco citato. Ipse pauper. — Hoc proprie significat hebræum עני ani; Septuaginta vero, quos sequitur S. Matthæus cap. XXI, vertunt πραος, id est mansuetus. Sic et Chaldæus. Unde ipsi videntur legisse ענו anau; sed eodem res redit: pauperes enim, præsertim spiritu, solent esse humiles et mansueti. Unde tam ani quam anau ab eadem radice ענה ana, id est afflictus, humiliatus est, deducitur; indeque עוני oni, idem est quod afflictio, paupertas, humilitas; et ענוה anava, vocatur humilitas et mansuetudo. Unde cum ait Christus: «Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum cœlorum,» Matth. V, per pauperes spiritu S. Augustinus, Hilarius, Chrysostomus, Ambrosius et alii in illum locum, accipiunt humiles, quia paupertas spiritus conjuncta est, et oritur ex humilitate et contemptu opum et honorum. Ascendens (Hebraice rocheb, id est equitans, vel potius vectus, sive equo, sive asino, sive camelo, sive alio jumento, uti Christus hic proprie erat asinans, non equitans. Unde Noster recte vertit: «Ascendens») super asinam, et super pullum filium asinæ, — Hebraice, filium asinarum, id est unius ex asinis. Pro asinam hebraice est חמור chamor, quod tam asinum quam asinam significat. Verum hic significari asinam potius quam asinum, patet ex eo quod sequitur: «Et pullum filium asinæ;» pulli enim solent comitari asinam matrem, non asinum patrem; sugunt enim ubera matris, non patris. Clarum est ergo Christum sedisse super asinam, non asinum. Ita enim habet Versio nostra hic, et S. Matthæus, cap. XXI, 5. Idem docent Remigius, Albertus, Hugo hic, et S. Chrysostomus hom. 65 in Joannem, Theophylactus, Lyranus, Cajetanus et alii mox citandi. Notat Origenes in cap. I Job, in Arabia et Palæstina asinos pares esse equis in velocitate eundi et redeundi, et valere ad negotia peragenda et afferenda, eademque officia præstare, quæ apud nos præstant muli et equi. Hinc filii principum asinis inequitabant, ut patet Judic. cap. X, 4, et cap. XII, 14. Vide dicta Exod. cap. XIII, 13. Usus autem est Christus asina potius quam asino, tum ob mysterium quod mox afferam, tum quod asinus asina sit pigrior, et in remissione operis deterior, ut scribit Plinius lib. VIII, cap. XLIII, ubi et addit, asinos valere pro aratione, sed maxime pro mularum generatione. Quæres, quomodo Christus simul potuit ascendere super asinam et super pullum asinæ? Respondent S. Hieronymus, Chrysostomus, Euthymius, Maldonatus, Abulensis et Jansenius in Matth. XXI, esse synecdochen: Christum enim super alterum tantum, scilicet super pullum, ut habent alii tres Evangelistæ, sedisse. Sic enim legunt: «Super asinum, et super pullum filium asinæ.» Et, inquiunt, significat, id est, q. d. Super asinum, id est super pullum filium asinæ. Unde minus probabile est quod aliqui censent, Christum soli asinæ insedisse. Verum planius et simplicius idem Chrysostomus, Theophylactus, Lyranus, Cajetanus, Ribera et a Castro, censent Christum super utrumque sedisse, sed successive. Id enim expresse habet S. Matthæus cap. XXI, 5, et Zacharias hic. Unde et turbæ utrique vestimenta imposuerunt, et eum «super eos,» ut habent Biblia Romana in S. Matthæo, sedere fecerunt. Dices: Quid opus erat Christo tam brevi spatio et itinere jumentum mutare? Respondeo id fuisse opus non ob Christi mollitiem aut fatigationem, sed ob mysterium: illi enim omnis hæc pompa serviebat; cui tamen Christo facile fuit occasionem aliquam incidentem prætexere. Asina enim subjugalis significat populum Judæorum qui tolerat jugum legis veteris; pullus super quem nemo sederat, repræsentat indomitos et exleges Gentiles, qui nulli legi colla submiserant. Utrumque enim populum, tam Gentium quam Judæorum, ad se et Ecclesiam, ac deinde in cœlestem Jerusalem adducturus erat Christus. Ita S. Justinus Contra Tryphon. Origenes et Cyrillus in Joan. XII. Mystice, Christus insidet asinæ, id est animæ humili, miti, obedienti, patienti, quæ se totam Christo sessori resignat, ac cum Davide dicit: «Ut jumentum factus sum apud te,» Psalm. LXXII, quæ proinde cum Christum rectorem habet, exsultat, omniaque audet. Unde abbas ille in Vitis Patrum dicebat: «Ego et asinus unum sumus.» Tropologice Drogo Hostiensis episcopus tempore S. Bernardi, tract. De Sacram. Domin. passionis, tom. II Biblioth. SS. Patrum: «Noli timere, filia Sion. Timere, ait, pusillorum est; ideo adhuc filia, quia times. Nondum Jerusalem, sed filia Sion, hoc est specula. Ergo disce speculari, noli timere, quia timor oculum turbat. Hilaris pupilla lucide speculatur. Fides pupilla est oculi tui. Quomodo pupilla oculi est subtilissima, et nisi impigre ac sollicite custodiatur a palpebris, levissimi et tenuissimi pulveris tactu confunditur; sic acie fidei, nisi pervigilem semper habeat custodiam, nihil citius conturbatur. Sed noli timere, filia Sion, ecce rex tuus venit tibi. Oritur tibi sol, qui te et custodiat et illuminet, et perducat ubi pulvis non est. Venit tibi mansuetus: qualis ipse est, talem te esse vult: mansuesce jugum ejus portare. Et ipse sedeat super te asinam suam, et pullum filium subjugalis. Et quæ est hæc asina? Ipsa quæ caro vocatur et mulier, et virago, quia de viro sumpta est. Et quis est pullus ejus? Masculus vir. Et quomodo pullus ejus est? Quia non prius quod spirituale est, sed quod animale, deinde quod spirituale. Sedet prius rex mansuetus super asinam; postea super pullum: prius caro domatur, ut jugo habilis sit; deinde nascitur pullus et nutritur, et roboratur, ut sessorem suum portare possit. Et quare filius subjugalis? Quia sub viro est mulier, et mulieris caput vir; et tamen filius est subjugalis, quia per mulierem vir, sed in dolore ipsa pariet. Sedeat super utrumque rex mansuetus faciens pacem, ne hæc sibi invicem adversentur. Venit tibi mansuetus, et tu non vadis ei? Egredere de terra carnis tuæ, et de cognatione matris tuæ, et de domo, id est memoria patris tui.» Asina ergo est caro, pullus est mens et spiritus: hic enim est Adam et vir, illa vero Eva et femina. Christus super utrumque sedet, quando carnem spiritui subjugat et concordat. Tertia fuit, ut responderet typo agni Paschalis, hic enim decimo die mensis primi solemni pompa inducebatur in urbem, immolandus die decimo quarto. Ita Christus, quasi Agnus Dei qui tollit peccata mundi, die decimo, puta in die Palmarum ingressus est Jerusalem, immolandus die decimo quarto; ingressus est autem cum pompa et faustis turbæ acclamationibus, ut quia certus erat de victoria mortis, peccati, inferni et dæmonum, triumphum duello præciperet, et triumphans duellum iniret. Quarta causa fuit tropologica, ut scilicet hoc facto rideret et ridendam proponeret mundi gloriam, utpote cum sciret se quinto post die ab iisdem, a quibus in ingressu ita honorabatur, crucifigendum, eosdemque qui jam clamabant: «Hosanna filio David,» q. d. Vivat rex noster Messias, Davidis filius et hæres; post quatuor dies in tribunali Pilati clamaturos: «Crucifige, crucifige eum;» ideoque urbem a Tito et Romanis funditus evertendam, qua de causa in hoc, læto licet ingressu suo, videns eam, ejusque cladem prævidens flevit, ut habet S. Lucas cap. XIX, 41. Rursum, ut doceret suum, suique sequacium regnum et gloriam in hac vita consistere in passione et cruce, ideoque eam non aversandam, sed ambiendam esse, ac læto animo et solemni cum pompa adeundam: quocirca martyres Christi asseclæ, ad martyria quasi ad epulas, imo regnum et triumphum ibant gaudentes, albati et stipati fidelium choro. Veniet tibi justus et salvator, — ut te justificet et salvet. Ipse enim est «justitia sempiterna et Sanctus Sanctorum,» ad hoc a Deo Patre missus in mundum, «ut consummetur prævaricatio, et finem accipiat peccatum, et deleatur iniquitas,» Daniel. cap. IX, 24. Pro salvator hebraice est נושע nosça, quod est participium passivum a radice ישע jasça, id est salvavit. Unde Vatablus, Pagninus, Clarius et alii vertunt passive salvatus, scilicet a seipso, q. d. Quia Christus justus et innocens actus est in crucem et mortem, idcirco sua virtute salvus et redivivus, die tertia a morte et sepulcro resurrexit. Alii nosça melius vertunt, salute plenus, salute circumdatus. Ita ex Clario, a Castro. Verum dico, nosça hic non esse participium, sed nomen, idem active significans quod Jesçua, Josue et Jesus, id est salvator. Sic enim vertunt Septuaginta, S. Hieronymus, Tigurina et alii, littera enim nun in nosça, est heemantica et formativa nominis, uti est in Nephtali, Nemrod aliisque nominibus propriis, æque ac appellativis, ut נאמון neeman, idem est quod fidelis active, qui scilicet fidem alteri datam opere præstat: נעוה naave est perversus active, qui nimirum perversa cogitat, agit, loquitur, aliosque pervertit.
9:9
9. Exsulta satis, filia Sion. — Judæi nonnulli hæc accipiunt de victorioso Judæ Machabæi ingressu in Jerusalem. Theodorus Mopsuestenus judaizans et ebionizans, asserebat hunc regem esse Zorobabelem cum suis e Babylone redeuntem. Uterque est error. Nam certum est de fide, ad litteram hæc accipi de solemni Christi, quasi Messiæ Judæis promissi, ingressu in Jerusalem, quem fecit paulo ante mortem in die Palmarum. De eo enim hæc interpretantur S. Matthæus cap. XXI, 4, et S. Joannes cap. XII, 15, ac orthodoxi omnes; quin et veteres Rabbini apud Galatinum lib. VIII, cap. IX; imo et R. Salomon hic, qui tamen est juratus christianorum hostis. Idipsum definit Vigilius Papa in Concilio Romano, ubi hunc Theodori errorem sub anathemate damnat. Vide dicta in Proœmio notat. 5. Errant ergo pariter, qui hunc regem volunt esse Alexandrum Magnum, honorifice venientem Hierosolymam et venerantem Jaddo pontificem: Zacharias enim, more Prophetarum, in Christum desinit. Cum enim suos exhortaretur, ad fabricam templi et urbis, iique tardiores essent ad opus ob hostes vicinos, et ob paupertatem aliasque difficultates sese objicientes, hac de causa eos animat et stimulat: primo, promittendo Dei opem et protectionem; secundo, templum hoc Dei auxilio fore celebre et gloriosum; tertio, Messiam venturum, qui in hoc templum solemni pompa sit ingressurus, illudque sua præsentia, doctrina, miraculis, æque ac sua in regem inauguratione sit condecoraturus, ibique Ecclesiam suam fundaturus et inchoaturus, per quam primum Judæos, deinde Gentes omnes vocaturus sit ad æternam vitam et gloriam. Hæc
9:10
10. Disperdam quadrigam ex Ephraim. — Theodoretus et Eusebius lib. VIII Demonstrat. cap. IV, censent id factum per Titum et Romanos. Verum hi Judæos duntaxat subegerunt, non Ephraim, id est decem tribus, utpote quæ jam a quingentis annis a Salmanasare abductæ erant in Assyriam; nec inde redierunt. Adde hic esse sermonem de regno Christi, non Titi. Sensus ergo est, q. d. Christus suo regno, lege et gratia auferet ex Israele et Juda, id est fidelibus Judæis, æque ac Gentibus, quadrigas, arcus et bella, quia pacem mundo afferet. Docebit enim et præcipiet justitiam, humilitatem, concordiam, amorem fraternum, per quæ lites et bella excludet; ac ad hoc copiosam gratiam et Spiritum Sanctum in fideles effundet. Idem prædixit Isaias cap. II, 4, et Michæas cap. III, 5. Vide ibi dicta. Ita S. Hieronymus, Hugo, Arias et alii. Et potestas ejus a mari usque ad mare, q. d. Christus toto orbe, puta tota terra et toto mari dominabitur; nec enim quis toti terræ dominari potest, nisi dominetur et mari. Ad multas enim regiones vel nullus, vel difficilis est accessus nisi per mare, ut patet de insulis et Indiis tam Orientis quam Occidentis. Ita Rupertus, Remigius, Hugo et alii. Quare arctius aliqui sic exponunt, q. d. Christus dominabitur a mari Mediterraneo usque ad mare Oceanum: aut a mari Rubro usque ad mare Palæstinæ. Hæc enim duo maria fuerunt termini terræ sanctæ promissæ Judæis, Num. XXIII, 31; Judæi enim alia maria vix norant. Verum esto eo alludat Propheta, tamen amplius intendit et altius assurgit, scilicet id quod dixi. Loquitur enim non tantum Judæis sui ævi, sed et Christianis omnibusque hominibus quovis sæculo victuris. Respicit Zacharias ad illud Davidis de Christo oraculum, Psal. LXXI, 8: «Dominabitur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrarum.» Flumen est Euphrates, qui erat limes Judææ versus Orientem. Hic Zacharias dicit a fluminibus, quia respicit Tigrim Euphrati vicinum et alia quævis flumina. In hujus ampli dominii Christi prænuntium et præsagium, Augustus Cæsar, sub quo natus est Christus, superato Antonio, Lepido, aliisque vel hostibus vel æmulis, a Deo effectus est orbis dominus et monarcha. De quo Virgilius, lib. VI Æneid., ita canit: Super et Garamantas et Indos Proferet imperium: jacet extra sidera tellus, Extra anni solisque vias, ubi cœlifer Atlas Axem humero torquet stellis ardentibus aptum.
9:11
11. Tu quoque (o Christe, rex Sionis, de quo vers. 9) in sanguine testamenti tui. — Puta per meritum et pretium sanguinis tui in cruce effusi, quem quasi lytrum pro vinctis tuis dependisti, eoque omne eorum debitum, puta culpam omnem tam originalem quam actualem persolvisti. Jam sanguis Christi vocatur testamenti, quia illo Christus sancivit testamentum et fœdus novum, quod pepigit et conciliavit inter Deum et homines, de æterna hæreditate fidelibus, quasi filiis suis danda. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Cyrillus, Remigius, Rupertus, Lyranus, Vatablus et alii passim. Perperam ergo Chaldæus et Judæi hæc accipiunt de sanguine victimarum, quo Moses sancivit fœdus vetus inter Deum et Hebræos, Exod. cap. XXIV, 8, quo ipsi censent se liberatos e lacu, id est e captivitate Ægypti. Hoc enim hic impertinens est, præsertim cum sit hic continua prophetia de futuro, puta de rebus gerendis a Messia, non historia de præterito. Vide dicta I Corinth. cap. XI, 25, et Hebr. cap. IX, 45. Emisisti vinctos tuos de lacu. — Ita quoque legunt Septuaginta quos sequuntur Origenes tract. XIV in Matth., S. Augustinus lib. XVIII De Civit. XXXV, Theodoretus, Cyrillus hic, et Græci omnes, æque ac S. Hieronymus, Remigius, Rupertus et Latini cæteri. Chaldæus vero et Rabbini recentiores, quos sequuntur Pagninus, Tigurina, Vatablus et similes, longe aliter vertunt: nam in textu hebræo jam hæc omnia sunt feminina, scilicet את at, id est tu, feminine: beriteck, id est testamenti, vel fœderis tui, feminine: et pro emisisti, Hebræa jam habent שלחתי schillachti, id est emisi. Unde sic vertunt et explicant ut sint verba Dei, q. d. Tu quoque, o filia Sion, exsulta, quia salvaberis in sanguine Christi, quem ipse effundet, ut sanciat novum testamentum et fædus inter te et me: nam propter eum emisi, id est emittam vinctos tuos e lacu, puta patres e limbo, resuscitans eos cum Christo. Verum dico textum hebræum modernum hic esse corruptum, vel a Judæis, ut hoc oraculum de Christo corrumperent; vel potius a librariis. Nam corruptio hæc parum juvat Judæos, imo eodem cum nostra versione redit, ceditque in magnam laudem Christi. Pro את at ergo, id est tu, feminine, legendum est addito puncto אתה atta, id est tu, o Christe, masculine. Rursum pro בריתך beritech, id est testamenti tui, feminine, legendum בריתך beritecha, id est testamenti tui, masculine. Denique pro שלחתי schillachti, id est emisi, legendum שלחת schillachta, id est emisisti. Sic enim legunt Septuaginta, S. Hieronymus omnesque veteres paulo ante citati; et Syrus, qui vertit, solvisti; et Arabicus uterque, qui vertit, dimisisti, vel liberabis. Et hanc lectionem exigit ipsa connexio verborum, sensusque integritas: prior enim Judæorum lectio est hiulca et intercisa; nam a prima persona sensum inchoat, et mox transit ad secundam, in eaque sensum inchoatum consummat. Qua enim cohærentia dicitur: Tu quoque in sanguine testamenti tui emisi vinctos tuos? Sane sic dicendum fuisset: Ego quoque in sanguine testamenti tui emisi vinctos tuos. Cum autem in hebræo non sit אני ani, id est ego, sed אתה atta, id est tu, sequitur pro schillachti, id est emisi, uno puncto mutato legendum schillachta, id est emisisti. Sic enim filum orationis plane cohæret, ipsaque sententia congrue et integre expletur, dicendo: «Tu quoque in sanguine testamenti tui emisisti vinctos tuos de lacu.» Et apostrophe Prophetæ ad Christum, qua exsultans ei gratulatur victoriam de hostibus, prædamque eis excussam ac triumphum. Sensus ergo est, q. d. Tu, o Christe, quasi Messias et triumphator ingredieris Jerusalem, ut dixi vers. 9; nam quarto post die in cruce fundes tuum sanguinem, quo novum fœdus inter Deum et homines sancies, tuaque morte de morte, peccato, dæmone et inferno triumphabis. Quocirca mox a morte descendes ad lacum, id est limbum patrum, ut hujus tui sanguinis et fœderis novi eos facias participes, illisque assignes primitias tuæ passionis et redemptionis, quas illi a multis centenis, imo millenis annis avidissime sperant et exspectant. Nam die tertio resurgens, pariter resuscitabis eos, tecum e limbo in terram, et e terra quadragesimo die ad cœlum ascendens, quasi spolia et captivos, sed felici captivitate, in triumphum educes. Ita S. Augustinus epist. 99, et S. Hieronymus, Cyrillus et alii jam citati. Perperam ergo Chaldæus et Judæi per lacum accipiunt captivitatem Ægyptiacam, aut, ut Hugo et Calvinus, Babylonicam: nam hujus solutio non est facta in sanguine testamenti. Adde, utraque temporalis erat, et jamdiu præterierat: hic autem agitur de libertate plena et perenni, patribus in limbo detentis afferenda per Christum: est enim prophetia de futuris tempore Christi. Perperam rursum Calvinus et Beza per lacum intelligunt cœlum. Tollunt enim ipsi limbum patrum, docentque animas sanctorum ante Christi mortem ivisse in cœlum, non in limbum; qui est error exploratus. Nec enim cœlum vocari potest lacus: nec in cœlo ulli sunt vincti: nec ex cœlo Christus suos eduxit. Lacus ergo est infernus, puta limbus. Ita Patres et Doctores communi consensu, quos citat Bellarminus lib. IV De Anima Christi, cap. XI. Denique pro in sanguine testamenti tui, Arabicus vertit, in sanguine mandati tui, quia testamentum hoc a Patre Christo fuit demandatum et præceptum, et a Christo hominibus, puta fidelibus et christianis. Ex hoc ergo loco et similibus docet Ecclesia Christum post fusum in cruce sanguinem, puta statim a morte, descendisse ad limbum, ibique mansisse triduum usque ad diem Dominicum quo resurrexit, ac tum patres e limbo secum eduxisse. Limbum vocat lacum, quia est in profundo terræ juxta ejus centrum; illumque sine aqua, tum quia physice ibi est pura arida; tum mystice, quia caret omni refrigerio et consolatione. Aqua enim quia fatigatum et sitientem in æstu et siti refrigerat et restaurat, hinc symbolum est refrigerii et consolationis. Mystice, S. Augustinus lib. XVIII De Civit. cap. XXXV, per lacum accipit humanæ profunditatis et naturæ in peccato jacentis miseriam et sterilitatem, ex qua homines eduxit Christus in felicitatem, et fecunditatem gratiæ et gloriæ. Unde et Theodoretus per lacum accipit idololatriam: hæc enim profundissima et maxima erat scelerum fovea, æque ac cæcitas et miseria; Clarius vero et Arias per lacum accipiunt legis veteris jugum, quo quasi carcere duro vincti Judæi tenebantur, ex quo nos liberavit Christus. Sic tropologice, Christus peccatorem e lacu, id est statu damnationis educit, cum eum a peccato ad gratiam traducit, itaque quasi Lazarum e sepulcro suscitat et vivificat. Præclare S. Augustinus serm. 181 De Tempore, cap. VI: «Quod infirmum est Dei, fortius est hominibus. Natus est ex virgine, ut nos nasceremur ex Ecclesiæ virginis utero. Tentatus est, ut nos a tentatione liberaret. Tentus, ut dimitteremur. Ligatus, ut nos a nodo maledictionis absolveremur. Illusus, ut nos ab illusionibus dæmonum liberaret. Venumdatus est, ut nos redimeret. Humiliatus est, ut nos exaltaret. Captus est, ut nos a captivitate dæmonum auferret. Spoliatus est, ut nuditas primi hominis, per quam mors ingressa est, tegeretur. Spinis coronatus est, ut nos liberaret a spinis peccatorum, vel potius ut monstraret se cum eis coronandum illosque caput et coronam Ecclesiæ futuros, qui spinosi erant amando vitia. Aceto est potatus, ut nos inebriaret dulcedine cœlestis desiderii et æterni gaudii. Postremo in altari crucis sacrificatus est, ut totius mundi peccata deleret. Mortuus est, ut mortis captivaret imperium. Sepultus est, ut sepulturæ sanctorum benediceret, et ut nos sibi vitiis et concupiscentiis sepeliret. Hæc ergo infirmitas Christi superavit omnem firmitatem mundi.» sona sensum inchoat, et mox transit ad secundam, in eaque sensum inchoatum consummat. Qua enim cohærentia dicitur: Tu quoque in sanguine testamenti tui emisi vinctos tuos? Sane sic dicendum fuisset: Ego quoque in sanguine testamenti tui emisi vinctos tuos. Cum autem in hebræo non sit אני ani, id est ego, sed אתה atta, id est tu, sequitur pro schillachti, id est emisi, uno puncto mutato legendum schillachta, id est emisisti. Sic enim filum orationis plane cohæret, ipsaque sententia congrue et integre expletur, dicendo: «Tu quoque in sanguine testamenti tui emisisti vinctos tuos de lacu.» Et apostrophe Prophetæ ad Christum, qua exsultans ei gratulatur victoriam de hostibus, prædamque eis excussam ac triumphum. Sensus ergo est, q. d. Tu, o Christe, quasi Messias et triumphator ingredieris Jerusalem, ut dixi vers. 9; nam quarto post die in cruce fundes tuum sanguinem, quo novum fœdus inter Deum et homines sancies, tuaque morte de morte, peccato, dæmone et inferno triumphabis. Quocirca mox a morte descendes ad lacum, id est limbum patrum, ut hujus tui sanguinis et fœderis novi eos facias participes, illisque assignes primitias tuæ passionis et redemptionis, quas illi a multis centenis, imo millenis annis avidissime sperant et exspectant. Nam die tertio resurgens, pariter resuscitabis eos, tecum e limbo in terram, et e terra quadragesimo die ad cœlum ascendens, quasi spolia et captivos, sed felici captivitate, in triumphum educes. Ita S. Augustinus epist. 99, et S. Hieronymus, Cyrillus et alii jam citati. Perperam ergo Chaldæus et Judæi per lacum accipiunt captivitatem Ægyptiacam, aut, ut Hugo et Calvinus, Babylonicam: nam hujus solutio non est facta in sanguine testamenti. Adde, utraque temporalis erat, et jamdiu præterierat: hic autem agitur de libertate plena et perenni, patribus in limbo detentis afferenda per Christum: est enim prophetia de futuris tempore Christi. Perperam rursum Calvinus et Beza per lacum intelligunt cœlum. Tollunt enim ipsi limbum patrum, docentque animas sanctorum ante Christi mortem ivisse in cœlum, non in limbum; qui est error exploratus. Nec enim cœlum vocari potest lacus: nec in cœlo ulli sunt vincti: nec ex cœlo Christus suos eduxit. Lacus ergo est infernus, puta limbus. Ita Patres et Doctores communi consensu, quos citat Bellarminus lib. IV De Anima Christi, cap. XI. Denique pro in sanguine testamenti tui, Arabicus vertit, in sanguine mandati tui, quia testamentum hoc a Patre Christo fuit demandatum et præceptum, et a Christo hominibus, puta fidelibus et christianis. Ex hoc ergo loco et similibus docet Ecclesia Christum post fusum in cruce sanguinem, puta statim a morte, descendisse ad limbum, ibique mansisse triduum usque ad diem Dominicum quo resurrexit, ac tum patres e limbo secum eduxisse. Limbum vocat lacum, quia est in profundo terræ juxta ejus centrum; illumque sine aqua, tum quia physice ibi est pura arida; tum mystice, quia caret omni refrigerio et consolatione. Aqua enim quia fatigatum et sitientem in æstu et siti refrigerat et restaurat, hinc symbolum est refrigerii et consolationis. Mystice, S. Augustinus lib. XVIII De Civit. cap. XXXV, per lacum accipit humanæ profunditatis et naturæ in peccato jacentis miseriam et sterilitatem, ex qua homines eduxit Christus in felicitatem, et fecunditatem gratiæ et gloriæ. Unde et Theodoretus per lacum accipit idololatriam: hæc enim profundissima et maxima erat scelerum fovea, æque ac cæcitas et miseria; Clarius vero et Arias per lacum accipiunt legis veteris jugum, quo quasi carcere duro vincti Judæi tenebantur, ex quo nos liberavit Christus. Sic tropologice, Christus peccatorem e lacu, id est statu damnationis educit, cum eum a peccato ad gratiam traducit, itaque quasi Lazarum e sepulcro suscitat et vivificat. Præclare S. Augustinus serm. 181 De Tempore, cap. VI: «Quod infirmum est Dei, fortius est hominibus. Natus est ex virgine, ut nos nasceremur ex Ecclesiæ virginis utero. Tentatus est, ut nos a tentatione liberaret. Tentus, ut dimitteremur. Ligatus, ut nos a nodo maledictionis absolveremur. Illusus, ut nos ab illusionibus dæmonum liberaret. Venumdatus est, ut nos redimeret. Humiliatus est, ut nos exaltaret. Captus est, ut nos a captivitate dæmonum auferret. Spoliatus est, ut nuditas primi hominis, per quam mors ingressa est, tegeretur. Spinis coronatus est, ut nos liberaret a spinis peccatorum, vel potius ut monstraret se cum eis coronandum illosque caput et coronam Ecclesiæ futuros, qui spinosi erant amando vitia. Aceto est potatus, ut nos inebriaret dulcedine cœlestis desiderii et æterni gaudii. Postremo in altari crucis sacrificatus est, ut totius mundi peccata deleret. Mortuus est, ut mortis captivaret imperium. Sepultus est, ut sepulturæ sanctorum benediceret, et ut nos sibi vitiis et concupiscentiis sepeliret. Hæc ergo infirmitas Christi superavit omnem firmitatem mundi.»
9:12
12. Convertimini ad munitionem, puta ad Christum et Ecclesiam, vel, ut Cyrillus, ad legem Evangelicam, quæ est arx Christi munitissima. Vincti spei, scilicet primo, qui vinculis peccati astricti vincti a dæmone detinemini, sed simul habetis spem liberationis, quia speratis redemptionem a Christo venturo. Litteraliter, redite ad munimentum, id est Jerosolymam, quæ hoc loco dicitur munimentum, vel ob protectionem divinam supra cap. II, 5, promissam, vel quod aliquando, nempe tempore Nehemiæ, urbs munita futura sit. sagittam det ictum, quo scilicet rem propositam configat et conficiat; tunc enim jaculator omnibus suis plenisque viribus arcum quasi implet, dum eas in illo tendendo expromit et exerit. Sic IV Reg. IX, 24, in hebraeo dicitur: Jehu implevit manum suam in arcu, ut vertunt Septuaginta, hoc est, manu sua implevit arcum, per hypallagen, id est traxit arcum totis viribus suis. Idem ergo est: «Extendi mihi Judam quasi arcum,» quod, «implevi Ephraim,» scilicet, q. d. Tam decem tribus, quam duas instar arcus plene traxi et extendi, ut iis validas jacerem sagittas. Audi S. Cyrillum: «Sumpta, ait, est haec phrasis ab eo quod fit in arcu. Cum enim nervum et ferrum arcus adducimus prope pupillas, tunc dicuntur jaculatores implere arcum, et fit vehemens jaculatio.» Sic et Vegetius lib. I De Re milit. cap. XV, agens de tironum in militia institutione: «Major, ait, adhibenda solertia, ut arcum diligenter ac sapienter teneant, ut fortiter impleant, ut sinistra fixa sit.» Et Sidonius lib. I, epist. 2: «Spicula capit, implet, expellit.» Porro tam manus impletur arcu plane pleneque distento, quam arcus manu: extensio enim arcus coaequatur extensioni manuum, et vice versa. Unde IV Reg. IX, Jehu dicitur implesse manum arcu: arcus enim commensus est jaculatori. Cum ergo hic plene manus distendit, plene distendit et arcum. Secundo, Sanchez censet impleri arcum, quando extremis arcus capitibus, sive cornibus, adducto vehementer nervo coeuntibus, impletur circulus, qui prius videbatur inchoatus in arcu, si semicirculi formam obtinet. Sic Thrissa Aeneid. XI arcum tetendit: Et duxit longe, donec curvata coirent Inter se capita. Quod sumpsit ex Homero, Iliad. IV, ubi arcum vehementer intensum dicit actum in circulum. Et Euripides in Rheso: «Jungite, inquit, nervis arcus corneos.» Huc accedit Delrio, adagio 1017, qui censet hanc phrasim, implere arcum, sumptam a luna quae plena vocatur, quando coeuntibus cornibus in circulum reflectitur: huic enim arcus summa vi extensus est similis. Jam quoad sensum, Chaldaeus, Theodoretus, S. Thomas et Hugo censent Ephraim idem esse quod Judam: idem enim esse, «implevi Ephraim,» quod, «extendi Judam quasi arcum,» ac significare Judaeorum Babylone redeuntium fore validos et bellicosos, ut reipsa fuerunt tempore Machabaeorum. Verum, ut paulo ante dixi, haec ad litteram spectant Christum et Apostolos, qui partim ex Juda, partim ex Ephraim, id est ex regno decem tribuum sunt prognati. Significat ergo Deus quod Apostolis sit usurus, tanquam arcubus validissime extensis et libratis, qui praedicando validissime librabunt et emittent sagittas amoris divini, quibus vulnerabunt audientium corda, eaque subjicient Christo. Sic Christus de se ait Isaiae cap. XLIX, 2: «Posuit os meum quasi sagittam electam: in pharetra sua abscondit me.» Apostoli ergo fuerunt quasi sagittae potentis acutae. Audi S. Cyrillum: «Judam et Ephraim vocat totum genus Israel: ex quo primi Apostoli armati verbo Dei, et facti velut arcus, caeteras gentes adversantes percusserunt divinis dogmatibus: percusserunt, inquam, et vulnerarunt, non ad mortem, sed ad charitatem. Unde sponsa Cant. I, se appellat vulneratam charitate.» ET SUSCITABO FILIOS TUOS, SION, SUPER FILIOS TUOS, GRAECIA. — q. d. Suscitabo e filiis tuis, o Sion, qui Graecos subjiciant. Nominat prae caeteris gentibus Graecos, quia cum his post tempora Zachariae continuo negotium fuit Judaeis; Alexander enim infensus Judaeis, sed placatus a Jaddo pontifice, ingressus est in Jerusalem: Judas Machabaeus et fratres ejus assidua gesserunt bella contra Antiochum Epiphanem, qui posteris Alexandri in regno Asiae et Syriae successit, ejusque asseclas. Unde Albertus, Hugo et Sanchez censent ad litteram hic esse sermonem de victoriis, quas Machabaei obtinuerunt contra Antiochum. Verum esto ad eos alludat, et obiter quasi perstringat Propheta; tamen persistens in prophetia de Christo, altius quid intendit, nimirum S. Paulum, S. Joannem aliosque viros apostolicos armatos verbo zeloque Dei, conversuros Graeciam ad fidem Christi, uti eos fecisse patet ex Actis Apostolorum et ex Epistolis S. Pauli. Unde Ecclesia Graeca prima pene in orbe effloruit, deditque Ecclesiae primos et praestantissimos doctores, uti S. Dionysium Areopagitam, S. Polycarpum, S. Chrysostomum, S. Basilium, S. Gregorium Nazianzenum, et alios complures. ET PONAM TE (o Sion, o Ecclesia) QUASI GLADIUM FORTIUM. — q. d. Faciam ut instar gladii sis fortissima, sternasque ac occidas Graecos aliasque gentes, quia scilicet occides in eis infidelitatem et gentilismum, easque compelles ad novam vitam christianam sanctam et jucundam.
9:14
14. ET DOMINUS DEUS SUPER EOS VIDEBITUR. — Deus ex alto aderit Apostolis virisque apostolicis, et emittet jacula fulgurantia illustrationum internarum, quibus tum Apostolos ad divinae praedicandum, tum gentes ad avide audiendum et assentiendum impellet. Ita S. Cyrillus. ET DOMINUS DEUS IN TUBA CANET. — «Tuba,» scilicet Evangelii, qua Apostolos suos ad evangelizandum excitabit, et quasi in aciem instructos et educet, eosque praecedet et irruet in hostes celerrime et fortissime, ac instar turbinis venientis ab Austro omnes convolvet et secum abripiet. Hisce bellicis metaphoris significantur vis et energia praedicationis Evangelicae, a Deo aspirata Apostolis et praedicatoribus. Unde de iis subdit:
9:15
15. DEVORABUNT (hostes suos) ET SUBJICIENT LAPIDIBUS FUNDAE. — Intelligitur more hebraeo nota similitudinis sicut vel quasi: ardentes enim sententiae S. Scripturae et sermones Apostolorum fuerunt quasi lapides fundae, quos ejecerunt in gentes tanto impetu et rectitudine, ut eos ferirent et sternerent. Alludit ad fundam qua David lapidem intorsit in frontem Goliath, eumque tam valide illi impegit, ut ipsum prosterneret. Simili enim modo, sed mystico, Apostoli straverunt turres illas carneas Gentilium. Alludit quoque ad velites et fundibularios, qui olim in prima acie constituebantur, primique praelium inibant. ET BIBENTES INEBRIABUNTUR QUASI A VINO. — Hebraice est המו amu, id est tumultuabuntur quasi temulenti. Unde Tigurina vertit: Frement ut qui vino exhilarantur. Est catachresis, significans copiosam hostium stragem, et ingentem Apostolorum tum zelum perdendi hostes, puta idola, infidelitatem et scelera omnia gentilismi; tum victoriam: tantum enim hostium sanguinem ab eis effundendum esse, ut, si eum victores biberent (quod nonnulli efferati olim fecerunt), inebriarentur et replerentur, sicut repleri solent phialae et cornua altaris sanguine victimarum. Simili schemate de Christo victore dicitur Psalm. CIX, 6: «Conquassabit capita in terra multorum: de torrente in via bibet.» Quocirca Septuaginta clare hic vertunt: Bibent eos sicut vinum. Tale quoque est illud Isaiae LXIII, 3: «Calcavi eos in furore meo, et aspersus est sanguis eorum super vestimenta mea, et omnia indumenta mea inquinavi.» Alludit ad victorias Machabaeorum cruentas, quibus plurimum hostium sanguinem effuderunt. Nota: To quasi cornua altaris, significat hanc gentilismi stragem faciendam ab Apostolis fore sacrificium, et hostiam Deo gratissimam, sicut hostiae gratissimae Deo sunt hostes Dei, cum jugulantur, et sanguis eorum effunditur, ac quasi libatur divinae justitiae et vindictae. Unde Septuaginta vertunt: Implebunt phialas; sicut altare; vel, ut S. Hieronymus legit: Implebunt sicut phialas altare. Ita Theodoretus et Chaldaeus: Et erit, inquit, anima eorum plena deliciis, sicut phiala quae plena est simila et oleo, et splendebunt sicut sanguis qui splendet in pariete altaris. Sic S. Paulus Evangelii praedicationem vocat sacrificium, in qua gentes sunt victimae, Paulus sacerdos, Rom. XV, 16: «Ut sim, inquit, minister Christi Jesu in gentibus, sanctificans (graece ἱερουργῶν, id est sacrificans) Evangelium Dei, ut fiat oblatio gentium accepta et sanctificata in Spiritu Sancto.» Unde ad hoc sacrificium sanguinem suum per martyrium, ad libamen offert Deo, Philipp. II, 17: «Sed et si immolor, inquit, super sacrificium et obsequium fidei vestrae, gaudeo et congratulor omnibus vobis.» Unde et Tertullianus lib. IV Contra Marcion. cap. XXXIX, sic legit et explicat: Replebunt quasi pateras altare, scilicet martyres sanguine suo, quem fundunt Deo, et quasi libant in altari.
9:16
16. ET SALVABIT EOS DOMINUS, etc., UT GREGEM POPULI SUI. — Apostoli enim fuerunt quasi grex arietum electus et selectus a Christo dicente: «Ecce ego mitto vos sicut oves in medio luporum,» Matth. X, 16; sed Deus eos protexit et salvavit, adeo ut oves vincerent lupos, eosque in oves converterent. Nota: To ut gregem populi sui, dupliciter accipi potest: primo, q. d. ut gregem non ovium, sed populi sui. Sic omnis populus omnesque fideles sunt grex Dei. Secundo, q. d. ut gregem selectum e populo. Sic soli Apostoli virique apostolici sunt grex populi Dei. QUIA LAPIDES SANCTI ELEVABUNTUR SUPER TERRAM EJUS. — q. d. Apostoli, et fideles quos ipsi convertent, praesertim illustres virtute et sanctitate, salvabuntur a Deo, et liberabuntur ab omnibus periculis; quia ipsi sunt grex Dei, et quasi lapides primarii, quos ipse elevare, honorare et exaltare in terra decrevit. Albertus et Hugo per lapides sanctos accipiunt Machabaeos. Verum esto ad eos alludatur, tamen proprie haec spectant Christum et Apostolos, ut aiunt S. Hieronymus, Theodoretus, Remigius, Lyranus, Ribera, et alii passim. Pro sancti hebraice est נזר nezer, quod primo verti potest, lapides separationis, id est separati a vulgaribus, ideoque sancti; quia ad sanctam Ecclesiae fabricam, vel titulum aut trophaeum deputati. Secundo, nezer idem est quod consecratio. Unde Tigurina vertit: Lapides consecrati in sublime ferentur super terram ejus. Tertio, nezer significat diadema, coronam, vel tiaram. Unde aliqui vertunt, lapides diadematis, vel coronae. Ita Vatablus. Hinc a nezer vocabantur nazaraei, quasi a vulgo separati et consecrati Deo, ac caesarie sua coronati, uti dixi Numer. V. (1) Propriis verbis dicitur, quod versu superiori imagine tempestatis propositum fuit. Comparantur Judaei leonibus, qui quos aggrediuntur, devorant, et sanguinem eorum bibunt. Quaeres: Quales sunt hi lapides? Primo, aliqui censent esse gemmas; ex quibus confletur et ornetur diadema (hoc enim significat nezer) Christi, q. d. Apostoli erunt gemmae quae in diademate Christi eminebunt, illudque decorabunt, et vicissim eo decorabuntur. Ita Vatablus et Sanchez. Huc accedit Chaldaeus qui vertit: Eliget eos sicut lapides superhumeralis; quasi hic alludatur ad duodecim gemmas, quae erant in ephod et rationali Pontificis, inscriptae duodecim nominibus Patriarcharum, qui repraesentabant duodecim Apostolos: hi enim sunt Patriarchae novi Testamenti, ut dixi Exodi XXVIII, 17. Simili modo de iisdem ait Isaias, cap. LXII, 3: «Eris corona gloriae in manu Domini.» Huc accedit Mariana qui sic explicat, q. d. Principes Juda elevabuntur sicut lapides coronae, hoc est, erunt in pretio, dignitate et honore eminebunt, sicut eminent gemmae in corona regia. Secundo, alii accipiunt lapides fabricae, q. d. Apostoli in fabrica Ecclesiae quasi lapides primarii in culmine eminebunt, et virtute, et dignitate, et auctoritate et gloria. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Remigius, Lyranus et alii. Alludere enim videtur Zacharias ad fabricam templi, ad quam ipse assidue Judaeos excitabat: haec enim erat typus fabricae Ecclesiae. Verum quia hic nec coronae, nec rationalis, nec aedificii fit mentio, sed terrae, in qua dicit elevandos hos lapides; hinc congruentius per lapides hos accipimus eos qui in titulum victoriae, triumphi, vel rei alicujus illustris eriguntur. Alludit enim ad duodecim lapides, quos Josue, sicco pede superato Jordane, ingressus in Terram sanctam, in titulum et monumentum hujus miraculosi ingressus, et simul in signum quasi usucapionis, quod scilicet jam adisset possessionem Terrae sanctae, erexit in Galaad, Josue V, 19. Hi enim duodecim lapides fuerunt typus duodecim Apostolorum, qui pari modo in Terra sancta, id est in Ecclesia, in titulum victoriae, et possessionis aditae a Christo erecti et elevati sunt. Tales quoque fuere lapides, quibus legem Dei inscribi, ac deinde eos erigi et statui in monte Garizim jussit Moses, Deuter. XXVII, 2 et sequent. Tale quoque fuit altare, quod in trophaeum victoriae ab Amalec reportatae, ex lapidibus, ut videtur, construxit et erexit Moses, Exodi XVII, 15, vocavitque: «Dominus exaltatio mea,» vel «vexillum meum,» quod scilicet in Amalec inferens, eum prostravit. Hebraeum enim נס nes significat vexillum: unde נוסס noses vocatur: vexillifer. Idem pene verbum hic usurpat Zacharias, scilicet מתנוססות mitnosesot, quod Noster vertit, elevabuntur; alii vertunt, vexillabuntur, hoc est, gerent vexillum crucis Christi, ejusque vexilliferi erunt in castris Ecclesiae, ut praedicent victorias ejus virtute partas, in cujus gloriam erecti sunt; ad quod proinde omnes fideles quasi milites Christi se aggregabunt, ut suos hostes prosternant. Sensus ergo est, q. d. Apostoli et viri Apostolici servabuntur et protegentur a Deo tanquam grex e populo suo selectus: nam uti lapides sancti in sublime efferentur in terra, ut sint tituli et monumenta Christi et Ecclesiae, eorumque victoriae, ac ad eam et per eam in coelum viam omnibus ostendant. Huc accedit Sanchez: Lapides, inquit, isti nezer, id est separationis, consecrationis, vel coronationis, appellari possunt, quia quasi terminales, agros ab agris separant, puta Ecclesiam secernunt a Synagogis Judaeorum, academiis philosophorum, et sectis gentilium, illamque Deo consecratam esse illustri aliqua nota demonstrant: aut certe Ecclesiam, quasi terram promissionis cingunt et coronant, sicut flumina salicibus coronari dicuntur. Qui etiam sacri dici possunt, quia religionis ergo a Christo erecti sunt. Additque alludi hic ad lapides terminales Judaeae, quos post vastationem Chaldaeorum Idumaei et aliae vicinae gentes hostiles Judaeam occupantes, abstulerant; sed Judaeis e Babylone in Judaeam reversis, ab iis fuerunt restituti et elevati. Ex quo totius versus hujus hic erit sensus: Sicut Deus Judaeos Babylone reversos salvavit, et pavit quasi gregem suum in pascuis, suis signis et titulis, quasi lapide terminali consignatis: sic idem christianos, quasi gregem suum, servabit ab omnibus periculis, et pascet in altis Ecclesiae montibus, quasi pascuis suis, quos lapides elevati, puta Apostoli, sepiunt, et a Judaeis Gentibusque disterminant, ac sanctificant, et in coelum elevant. Tertio, aliqui censent lapides hos fuisse globos lapideos. Unde Septuaginta vertunt: Lapides qui volvuntur (Tertullianus lib. IV Contra Marcion. cap. XXXIX legit, volutant) super terram. Hebraeum enim mitnosesot potest deduci a נוס nus, id est fugere; et in poel active noses, id est fugare, q. d. Lapides fugientes, id est celerrime volubiles et mobiles, omnesque hostes et obices fugantes. Hi enim lapides significant Apostolos, qui celerrime totum orbem percurrerunt et circumgyrarunt evangelizando. Audi S. Cyrillum: «Volvi autem illos aptissime dicit, ut ad quidvis sanctorum agilitatem celeritatemque declaret. Lapides enim orbiculares, seu rotundi citra ullam difficultatem maxime sunt mobiles, si quis eos impellere voluerit: sic animus sanctorum ad omnia Deo grata est versatilis.» Causa est, quod coelum spectent, terram vero non nisi in puncto tangant. Sphaera enim vel globus insistens plano, illud tantum in puncto tangit, ut docent mathematici: quo significatur sanctos, et praesertim viros apostolicos ita in coelestia defixos, ut terrena vix, et non nisi necessitate coacti attingant, uti monet S. Paulus II Timoth. VI: «Habentes, inquit, alimenta, et quibus tegamur, his contenti simus.» Unde Arabicus vertit: Sunt lapides sanctificati, et ascendere eos faciet in terram sanctitatis de loco bonorum optimorum. Quocirca S. Hieronymus eleganter et apposite explicans illud Psalm. LXXVI, 19: Vox tonitrui tui in rota, «id est, inquit, vox praedicationis tuae in toto orbe:» per illum enim totum praedicatio instar rotae rotata discurrit. Tropologice vero: «Rota, inquit, modico quodam vestigio stat in terra; et non solum stat, sed quasi percurrit: non stat, sed tangit et praeterit: ita et sanctus vir, quoniam in corpore est, necessitatem habet aliqua de terrenis cogitare; sed habens victum et vestitum, his contentus est; et tangens terram ad altiora festinat (ut quasi rota tangens terram, illico erigatur in altum). Ille qui currit, et ad altiora festinat, in illo est sermo tuus. Legimus in Propheta (Zachar. IX): Sancti lapides volvuntur super terram. Quoniam enim rotae sunt, propterea volvuntur super terram, et ad altiora festinant.» Ita Atherius Archiepiscopus Asiae, jussus ab angelo perquirere S. Joannem, qui a silentio cognominatus est Silentiarius; eo invento cognitoque quod nobilitatem, opes amplas et episcopatum Dei amore reliquisset, seque voluntariae paupertati, humilitati et exercitationi anachorelicae addixisset, et inter anachoretas incognitus viveret, admirans exclamavit: «Vere nunc quoque sancti lapides in terra volvuntur,» uti refert Cyrillus in Vita S. Joannis Silentiarii, qui coaevus fuit S. Sabae et Justino imperatori, floruitque anno post Christum quingentesimo. Moraliter, disce hic quam alta, separata et elevata sit vita sanctorum, praesertim eorum qui religione Nazaraei sunt, et alios sanctificant. Elevantur enim a terra in coelum, adeoque pertingunt ad nezer, id est diadema quod est in capite Christi, illudque exornant. Quam ergo hoc diadema a terra elevatum est, tam et ipsi elevati sunt a terrenis et terrenorum moribus: quia eorum conversatio est cum Christo in coelis. Accipe descriptionem et hypotyposin viri sancti ita elevati: «Vir sanctus hominem interius ordinat; exterius ornat; a rebus turpibus cohibet: sermones rectos et utiles amat: in risum non effunditur, non clamat, nec vocem attollit. Modeste incedit. Aliorum facta curiose non inquirit; admonitiones hilari vultu recipit: errori aliorum facile condonat: humilis est, mitis et benignus: miseris quibuslibet ex visceribus miserando compatitur: laudibus non extollitur, detractione non dejicitur: interroganti facile leniterque respondet: contendenti facile cedit: patienter alios audit: in omnibus alios aedificare et perficere studet: rari est et gravis sermonis: in cibo parcus, in potu sobrius: compositus in vultu et verbis: odit mendacium, fabulas et nugas: filius est veritatis: oculos habet demissos et simplices. Puritate candidus, obedientia promptus, patientia perfectus, in oratione assiduus: in fide stabilis, in opere diligens, in abstinentia rigidus, in moribus exemplaris: in conversatione gratus, in verbis affabilis, in dando liberalis, amicis fidus, inimicis benignus, Deo resignatus, sibi mortuus, mundo crucifixus, omnibus omnia ut omnes lucrifaciat: zelotes pro honore Dei et salute animarum.» Audi et S. Gregorium lib. VI Moral. cap. II: «Quia sancti viri ita prosperitatem seculi despicientes calcant, sicut adversitatem ejus calcantes tolerant per magnam mentis celsitudinem, mundi sibi et adversa et prospera substernentes dicunt: Sicut tenebrae ejus et lumen ejus, q. d. Sicut intentionis nostrae fortitudinem ejus tristia non premunt; ita hanc nec blanda corrumpunt.» Idem, lib. VIII, cap. XIV, explicans illud Job VII: Elegit suspendium anima mea, et mortem ossa mea, per suspendium accipit elevationem mentis ad coelestia; per mortem ossium, mortificationem carnis: «Sancti enim viri, inquit, certissime sciunt, quia habere in hac vita requiem nequaquam possunt, et idcirco suspendium eligunt, quia nimirum desideria terrena deserentes, ad alta animam tollunt. Suspensi autem mortem suis ossibus inferunt, quia amore supernae patriae in virtutem studiis accincti, hoc quod fortes prius in mundo fuerant, vinculo humilitatis insequuntur.» Idem, lib. XII, cap. XVII, docet sanctos ob vitae mentisque celsitudinem vocari coelos, «sicut scriptum est Psalm. XVIII: Coeli enarrant gloriam Dei, qui per naturam omnes in semetipsis propriam mutabilitatem habent, sed dum immutabili veritati studiose semper inhaerere desiderant, inhaerendo agunt ut immutabiles fiant.» Idem, lib. XX, cap. XIX: «Sanctos suos Dominus veniendo adjuvat, derelinquendo probat, donis firmat, tribulationibus tentat.» Idem, lib. XXI, cap. X: «Sancti viri cum praesunt, non in se potestatem ordinis, sed aequalitatem conditionis attendunt; nec praeesse gaudent hominibus, sed prodesse.» Idem, lib. XXI, cap. XV: «Sancti viri quando cum personis minoribus contentionum negotia subeunt, dum gravare vel in minimis timent, ipsi contra justitiam gravari nequaquam refugiunt.» Idem, lib. XXVI, cap. XXI: «Sancti, inquit, reges sunt, quia tentationum suarum motibus non consentiendo succumbere, sed regendo praeesse noverunt.» Idem, lib. XXI, cap. XV: «Vir sanctus quo majore persecutione premitur, eo ad praedicandam veritatem acrius instigatur; et cum patienter persecutores tolerat, ardenter ad se auditores trahere festinat.» Idem, lib. XXXV, cap. II: «Sancti viri dum divinitatis arcana audiunt, quanto magis contemplando proficiunt, tanto amplius despiciendo quod sunt, aut nihil, aut prope nihil se esse cognoscunt.» Audi et S. Augustinum in Psalm. CXXII: «Coelum mihi sedes est. Qui sunt coeli, nisi justi? In ipsis sedet Deus, et de ipsis judicat Deus. Quomodo peccator factus est terra, cui dictum est: Terra es, et in terram ibis; sic justificati facti sunt coelum. Portaverunt Deum, et de ipsis Deus coruscabat miracula, tonabat terrores, pluebat consolationes. Anima justi thronus est sapientiae, id est, in anima justi sedet sapientia tanquam in sella sua, tanquam in throno suo, et inde judicat omne quod judicat.» Idem in Psalm. XCVI: «Tu si vis, coelum eris: Si vis esse coelum, purga de corde tuo terram: si terrenas concupiscentias non habueris, et non frustra responderis sursum te habere cor, coelum eris. Conversatio enim tua in coelis erit.» Idem, lib. II De Serm. Domini in monte, cap. X: «Pater noster qui es in coelis, id est in cordibus justorum, tanquam in templo sancto suo.» Hisce enim promisit illud Isaiae LVIII, 14: «Delectaberis super Domino, et sustollam te super altitudines terrae, et cibabo te haereditate Jacob patris tui.» Audi et Gentilem Senecam lib. De Quatuor virtutibus: «Magni animi hominis bonum est non vacillare, constare sibi, et finem vitae intrepidus exspectare. Nil aliud magnum in rebus humanis, nisi animus magna despiciens. Si magnanimus fueris, nunquam judicabis tibi contumeliam fieri.»
9:17
17. QUID ENIM BONUM EJUS EST, ET QUID PULCHRUM EJUS, NISI FRUMENTUM ELECTORUM, ET VINUM GERMINANS VIRGINES? — To ejus hebraice et graece est masculinum: unde terram, utpote feminini generis, respicere nequit. Respicit ergo Deum, et consequenter ejus populum. Sicut enim Deus nil melius, aut pulchrius hoc dono dare, sic nec populus accipere potest. Est epiphonema, quo per admirationem et exclamationem claudit una quasi synopsi, omnia bona paulo ante recensita, ac simul dat causam, id est fontem tantorum bonorum, q. d. Causa, cur Apostoli et eorum sequaces sint futuri quasi sagittae et jacula fulgurantia, quae omnes gentes sternent sibique subjicient; curque salvandi sint a Deo, et pascendi ut grex ejus; denique cur sint lapides nezer, id est separati et consecrati Deo, ideoque elevandi super terram: horum, inquam, omnium causa est, quod Deus ita eos amet, ut omne suum bonum eis communicet: «Quid enim bonum ejus est, et quid pulchrum, nisi frumentum electorum?» etc., q. d. Utique Deus nihil habet quod det melius, aut pulchrius frumento electorum. Hinc Septuaginta vertunt: Quia si quod pulchrum illius, et si quod bonum ejus, hoc utique est frumentum juvenibus, et vinum boni odoris ad virgines; Pagninus et Vatablus: Quanta enim bonitas, et quanta pulchritudo ejus! Frumentum juvenes, et vinum virgines succulentus et vegetas reddet; Syrus: Quam bonum, et quam pulchrum est triticum adolescentibus, et vinum delectat virgines! Arabicus Antiochenus: Quam bona et quam utilis esca juventuti, et vinum jucundat virgines! Arabicus Alexandrinus: De loco bonorum optimorum frumentum puerorum, et vinum et unguentum virginum. O ergo bonitas et pulchritudo Dei stupenda! o abyssus bonitatis! o amor! o stupor! Quaeres: Quodnam hoc frumentum et vinum? Primo, Hebraei et Theodoretus censent hic Judaeis copiam frumenti et vini ad litteram promitti. Unde Sanchez sic explicat, q. d. O quantum bonitatis ac pulchritudinis habebit ager ille, quem Dominus suo assignabit populo, quemque suis sibi titulis circumscribet! Afferet enim frumentum, quod juvenes robustos; et vinum, quod virgines florentes atque nitentes faciat. Mariana vero sic: Quod maxime pulchrum existet in hac victoria, erit finis ejus, scilicet convivia, quae juvenes et virgines instruent, et cantica quibus laetitiam celebrabunt. Verum hic sensus humilis est et terrestris, praesertim quia praecedentia omnia spectant ad tempora Christi: nec vinum materiale germinat virgines, ut vertit Noster, sed potius accendit libidinem. Secundo, melius alii frumentum et vinum mystice accipiunt pro alimonia spirituali; puta pro lege et doctrina Mosis et Prophetarum, quae Judaeorum, tam juvenum quam virginum, mentes pavit et aluit in cultu Dei, quando Machabaei legem cum cultu Dei, ob persecutionem prolapsam, erexerunt et in integrum restituerunt. Unde Chaldaeus vertit: Quoniam quam bona et pulchra est doctrina legis, et judicium veritatis directum in congregatione! Ita Albertus et Hugo. Verum quia e vers. 9 hucusque egit de Christo, non de Mose; hinc Tertio, sublimius et germanius alii per frumentum et vinum accipiunt legem et doctrinam Evangelicam, quae praedicata a Christo et Apostolis mentes audientium pascit, ac juvenes ad fortitudinem, virgines ad castitatem excitat. Ita Clarius, Vatablus et Arias. Quarto, aptissime et plane ad litteram, frumentum hoc et vinum est Eucharistia, in qua corpus Christi Domini sub specie panis e frumento confecti, et sanguis sub specie vini, vi consecrationis, puta verborum Christi Domini, realiter et substantialiter praesens in altari sistitur, quod Apostolos et fideles nutrit, corroborat et inflammat ad praeliandum praelia Domini, eosdemque a terrenis desideriis ad coelestia traducit et elevat. Hoc enim ejus vinum non luxuriam, sed castitatem germinat et producit: utraque ergo species Eucharistiae hic notatur, scilicet frumentum sive panis et vinum. Ita S. Hieronymus, Remigius, Haymo, Lyranus, Ribera, a Castro et alii passim, ac Paschasius lib. De Corpore et sanguine Domini, cap. XXI. Ubi nota: Eucharistia dicitur bonum et bonitas Christi, quia summa bonitate summum bonum, scilicet seipsum quantus quantus est, puta totam deitatem et humanitatem nobis communicat, et in escam dat; ita ut totum quasi deitatis aerarium hic in nos expromat et exhauriat. Eadem dicitur pulchrum et pulchritudo Christi, primo, substantia: quia scilicet substantialiter nobis exhibet Christum, qui qua Deus, est verbum, imago et pulchritudo Patris; qua homo, est «speciosus forma prae filiis hominum.» Secundo, causalitate et effectu: quia scilicet est «frumentum electorum, et vinum germinans virgines.» Nam causat in nobis juventutem florentem spiritus et animae, dum facit eam robustam, floridam, agilem et alacrem ad omne bonum: rursum dum facit eam puram et virginem. Vere enim ait Sapiens, cap. IV, 1: «O quam pulchra est casta generatio cum claritate!» Tertio, Sacramento: quia species panis et vini repraesentant nobis Christum in cruce immolatum, puta corpus a sanguine separatum, quasi occisum et mortuum. Haec autem immolatio et victima fuit pulcherrima, praestantissima, Deo dignissima et gratissima, utpote per quam omnis honor peccato violatus et ablatus ipsi est restitutus, ac consequenter peracta nostra redemptio et reconciliatio cum Deo. Quocirca eleganter et vere S. Augustinus in Psalm. XLIV, post initium: «Christus, ait, est pulcher in coelo, pulcher in terra, pulcher in utero, pulcher in manibus parentum, pulcher in miraculis, pulcher in flagellis, pulcher invitans ad vitam, pulcher non curans mortem, pulcher deponens animam, pulcher recipiens, pulcher in ligno, pulcher in sepulcro.» Quarto, convivio: Eucharistia enim est convivium in quo Deus nobiscum convivatur, ac proinde apponit escam non humanam, non angelicam, sed divinam, ideoque pulcherrimam et magnificentissimam. Pulchritudo enim convivii est ejus decor et magnificentia. Hoc est quod ait Psaltes, Psalm. CX, 3: «Confessio et magnificentia opus ejus,» quia scilicet, «escam dedit timentibus se.» Quam escam? «Panem coeli dedit eis: Panem angelorum manducavit homo,» Psalm. LXXVII, 25. Ergo in Eucharistia, «confessio et pulchritudo in conspectu ejus: sanctimonia et magnificentia in sanctitate ejus,» Psalm. XCV, 6. Merito S. Augustinus serm. 50 De Verbis Domini: «Quid dicis, ait, Domine bone pastor? Tu enim pastor bonus, qui bonus agnus: idem pastor et pascua, idem agnus et leo.» Haec pulchritudo magis patebit ex Eucharistiae cum aliis fidei mysteriis symmetria et congruentia quam jam subdo. Moraliter, disce hic Eucharistiam esse omne bonum et pulchrum Dei et Christi, aeque ac nostrum, adeo ut nihil melius aut pulchrius nobis dare possit. Vere de ea Poeta christianus: Sanctum, augustum, almum, coeli admirabile munus, Per te melliflui rorant dulcedine montes. Per te mellifluae complentur nectare valles. Ipse amor, ipsa animis nostris innexa voluntas. Ratio est, quia in Eucharistia, ut dicitur Psalm. CX, 4: «Memoriam fecit mirabilium suorum misericors et miserator Dominus, escam dedit timentibus se.» Eucharistia enim est quasi compendium, et anacephalaeosis omnium mirabilium Dei operum. Nam primo, hic quasi est nova creatio mundi: quia transsubstantiatio est velut quaedam creatio, qua quasi creatur in altari ipse Dominus et creator mundi, ac mundus in ipso, ideoque integras rerum naturas commutat et transsubstantiat, panem in carnem, vinum in sanguinem Christi. Secundo, mirabile Dei opus erat manna, quod erat panis coeli, et panis angelorum. Eucharistia est manna supernaturale et divinum, Joan. cap. VI, vers. 59. Tertio, mirum ineffabile Dei opus fuit Incarnatio, qua «Verbum caro factum est, et habitavit in nobis.» In Eucharistia est quodam modo nova incarnatio, dum de novo Verbum in altari humanatum sistitur, et quasi incarnatur. Quarto, mirum Dei opus fuit Christi crucifixio, mors mundique redemptio: in Eucharistia est viva repraesentatio crucifixionis et mortis Christi: «Quotiescumque manducabitis panem hunc, et calicem bibetis, mortem Domini annuntiabitis,» I Corinth. XI, 26. Quinto, quia in Eucharistia Deus omnia vetera miracula renovat et superat. Nam non aquam in vinum, sed vinum in sanguinem suum commutat: facit ut Christus homo sex pedum subsistat in puncto, imo in singulis punctis hostiae: facit ut accidentia panis et vini per se subsistant sine subjecto, ac si essent substantia. Idem facit non uno in loco, sed in omnibus altaribus dum consecratio fit, per totum mundum. Itaque Christus idem toto suo corpore et quantitate est in plurimis et distantissimis locis, idque continuo singulis diebus, per omnes hebdomadas, menses, annos et saecula. Sexto, ideo reliquit nobis Eucharistiam, ut esset objectum circa quod exerceremus omnes virtutes: fides enim ingens hic requiritur, ut credamus hostiam non esse panem, sed carnem Christi; nec vinum quod ante fuit, esse vinum, sed esse sanguinem Christi; etsi omnes sensus judicent esse vinum, esse panem, non carnem, non sanguinem. Secundo, religio hic exercetur: quia habemus Deum praesentem, quem latria adoramus. Tertio, spes: quia si Christus dat nobis seipsum in cibum, quid non dabit? et ita de caeteris. Septimo, Eucharistia est summum et praestantissimum sacrificium, quo Deus summe honoratur: quia ei offertur et immolatur nobilissima victima, scilicet non bos, non taurus, sed ipse Dei Filius, Deus et homo; isque in ejus honorem quasi mactatur et consumitur. Rursum Eucharistia est sacrificium propitiatorium, quo sacerdos quasi mediator Dei et hominum, Deum hominibus propitiat, veniam peccatorum, et gratias omnes Ecclesiae impetrat, quae alias ob multorum peccata graviter a Deo castigaretur. Octavo, Eucharistia est panis transsubstantialis, ὑπερούσιος, et supersubstantialis, Matth. VI, 11, confirmans cor, spiritum, mentem hominis, omnesque ejus vires et potentias. Est pharmacum immortalitatis, cujus vi resurgemus ad vitam immortalem, ut docet Christus Joan. VI, 59: «Qui manducat hunc panem, vivet in aeternum;» idque expresse ibidem docet S. Cyrillus. Est medicina omnium infirmitatum et morborum corporis et animae. Laboras superbia? sume Eucharistiam, id est Christum ad carnem, imo ad panem se humiliantem; et panis hic humilis te humilem faciet. Laboras tentatione libidinis? sume vinum germinans virgines. Laboras ira et impatientia? sume Christum crucifixum et patientissimum: hic suam tibi patientiam communicabit, etc. Nono, Eucharistia est ignis amoris divini, accendens in nobis ardorem charitatis. In ea enim Christus est «amor amorum,» ait S. Bernardus, vel quisquis est Auctor, serm. De Cena Domini. Nam, ut canit S. Thomas Aquinas: Se nascens dedit socium; Convescens in edulium; Se moriens in pretium: Se regnans dat in praemium. Quis enim non amet Christum, totusque in eum quasi transeat, dum totus in eum transit Christus? Quis Christum ignem suscipiens, eo non ardescat? S. Augustinus serm. 9 De Natali Domini: «Factus, inquit, est Deus homo, ut homo fieret Deus: ut panem angelorum manducaret homo, Dominus angelorum factus est homo.» Legimus de S. Catharina Senensi, cor ejus Christi patientis consideratione et amore fissum, ita ut ipsa expirarit, uti refert Ambrosius Catharinus in ejus Vita lib. II, cap. XXX. Ita mirum est cor nostrum in Eucharistia tanto Christi amore non findi, tanto igne non consumi. Axioma est Philonis in Vita Mosis: «Miracula quotidiano usu talia desinunt videri.» Hoc verum experimur apud homines in sancta communione: iis enim Eucharistia, quia quotidiana, vilescit, cum sit miraculum miraculorum, et prodigium prodigiorum. Hoc deplorabat, imo stupebat S. Franciscus, ut habetur in ejus epist. ad Sacerdotes sui Ordinis, quae habetur in fine tomi V Bibliothecae SS. Patrum: «Magna, ait, miseria, et miseranda infirmitas, quando ipsum (Christum) sic praesentem habetis, et aliquid aliud in toto mundo curatis. Totus homo paveat, totus mundus contremiscat, et coelum exsultet, quando super altare in manibus sacerdotis est Christus Filius Dei vivi.» Quocirca ut hoc consuetudinis vilescentis malum evitemus, quotidie excitanda est novitas mentis, attentionis, considerationis, admirationis et stuporis tanti Sacramenti, perinde ac si primum eo die fieret, nec unquam antea factum esset: «Ita magnum, novum et jucundum tibi videri debet, cum celebras, aut Missam audis, ac si eodem die Christus primum in uterum Virginis descendens homo factus esset, aut in cruce pendens pro salute hominum pateretur et moreretur,» ait noster Thomas lib. IV De Imitat. Christi, cap. II. Haec omnia complectitur Zacharias hoc elogio: «Quid enim bonum ejus est, et quid pulchrum ejus?» idque hoc fine, ut acuat in christianis famem Eucharistiae, ac simul indicet optimam dispositionem et praeparationem ad sacram communionem esse, si quis ingentem ejus in se excitet famem, ingens, inquam, desiderium sumendi Christum. Sicut enim ad utiliter sumendum cibum corporalem, optima dispositio est appetitus et orexis: haec enim omne insipidum facit sapidum, illudque stringit, optime concoquit, sibique incorporat; unde illud vulgo tritum: «Optimum cibi condimentum est fames;» ita prorsus se res habet in cibo spirituali Eucharistiae. Quocirca S. Chrysostomus docet accedentem ad Eucharistiam ita avide accedere ad eam debere, ac si in ea os applicaret lateri Christi, ex eoque sugeret et biberet sanguinem Christi, uti revera facit. S. Catharina Senensis accedebat ad S. Synaxin tanta orexi, quanta infantes famelici accedunt ad ubera matris, adeo ut prae fame videretur deficere et emori. Unde et S. Chrysostomus homil. 60 ad Popul.: «Nonne videtis, ait, quanta promptitudine parvuli papillas capiunt, et quanto impetu labia uberibus infigunt? Accedamus cum tanta nos quoque alacritate ad hanc mensam, quinimo cum longe majori trahamus, tanquam infantes lactanei, spiritus gratiam; et unus sit nobis dolor hac esca privari.» S. Thomas Opusc. 57: «Suavitatem, ait, hujus Sacramenti nullus digne exprimere sufficit, per quod spiritualis dulcedo in suo fonte gustatur, et recolitur memoria illius, quam in sua passione Christus monstravit, excellentissimae charitatis.» Quocirca S. Mechtildis a Deo didicit optimam ad Eucharistiam dispositionem, Deoque gratissimam esse, ut, licet quis in se non sentiat vivam ejus famem, ardensque desiderium, concipiat tamen desiderium hujus desiderii, optans vehementem hujus cibi famem, atque orans Deum, ut sibi hanc coelestem coelestis escae orexin indat et inspiret. Rursum, ut hoc pulchro et bono Eucharistiae fruamur, illudque plene gustemus et sapiamus, illud ipsum post S. Synaxin diu et devote cum gratiarum actione ruminandum est, mensque cum Christo colligenda et unienda: qua de re egregia et perutilia edidit documenta noster P. Balthasar Alvarez, vir rarae prudentiae et sanctitatis, quae in Vita ejus recenset P. Ludovicus de Ponte, cap. VI, § 2: Multis communicantibus, inquit, pruriant pedes ut inde discedant statim praetextu lectionis, collocutionis, ambulationis, quae est phrenesis intolerabilis. Orationes enim et lectiones quid aliud sunt, quam quidam clamores quibus Dominum vocamus ut ad domum nostram venire dignetur? Quae ergo stultitia est, ut post tot horas dum ille ad nos venit, imo ingreditur, nos illico eo relicto domo exeamus? Quid quaeris praeter Deum tuum? plus ille te docebit quam omnes libri, plus te recreabit quam omnes amici, plus virtutis dabit quam omnes sancti. Ad hoc perpende sequentes veritates, quibus anima cum Deo loquitur: Infirmus, Domine, qui tecum non exhilaratur, valde prope est ut cadat: Anima quae tecum non exsultat, unde poterit exsultare? Qui tecum, Domine, non est contentus, quomodo non orepat? Qui dum te hospitem habet, properat ut domo exeat, facile ostendit se cor habere alibi obstrictum. Cui tecum manere taedium est, nescit quod tu sis Deus et totum bonum ejus. Qui tecum non manet libenter, ostendit se phrenesi laborare, cum hujus rei causa natus sit. Tu enim es omne bonum et pulchrum totius universi, qui ejus scintillam creaturis singulis gratis communicas et impertis. Quae ergo stultitia, relicto fonte immenso voluptatis, guttam unam persequi? Ergo qui sapis sequere consilium Sapientis, Eccli. XIV, 14: «Non defrauderis a die bono, et particula boni doni non te praetereat.» FRUMENTUM ELECTORUM. — Hebraice est בחורים Bachurim, quod Septuaginta, Syrus et Arabicus, Vatablus et Pagninus vertunt, juvenum. Hi enim prae senibus eliguntur ad opera tum civilia, tum bellica conficienda. Eucharistia ergo est «frumentum electorum,» quod scilicet facit selectos juvenes, hoc est validos, alacres et expeditos ad omne bonum, aeque ac ad quodvis praelium quantumvis arduum et difficile. Secundo, «electorum;» quia facit ut a Deo eligamur ad vitam aeternam, Joan. VI, 59, ac discreti a reprobis, inter electos coelo donandos annumeremur. Hinc patet electionis ad gloriam signum ac causam esse, piam et frequentem communionem. Porro Eucharistiam esse frumentum electorum et juvenum, eos vegetans, animans et validans, patet primo, in martyribus, qui Eucharistia se muniebant et roborabant ituri ad tribunalia, aculeos, catastas et supplicia, ut patet ex S. Cypriano lib. I, epist. 2 ad Cornelium, eaque de causa Eucharistiam tempore persecutionis domum deferebant, ut illam instante periculo sumerent. Dum enim Christi sanguinem pro nobis fusum suscipimus, roboramur et excitamur, ut et nostrum sanguinem pro ipso generose et libenter profundamus, ait S. Cyprianus, quia fortis est ut mors dilectio: additque eos in hoc praelio non posse fortiter pugnare, qui his armis induti non sint. Quocirca S. Anacletus, a S. Petro quartus Pontifex et martyr, anno Domini 112, incrudescente persecutione Trajani, sanxit ut omnes christiani sacrificio Missae praesentes, eo peracto, communicarent, itaque se ad martyrii agonem roborarent, ut habent ejus Vita et Decreta. Secundo, in impugnatione daemonum, quorum rabiem fideles Eucharistia roborati superant et profligant. Unde S. Chrysostomus, hom. 61 ad Populum: «Tanquam leones, inquit, ignem spirantes ab hac mensa recedamus, facti diabolo terribiles, juxta illud Psalm. XXII, 5: «Parasti in conspectu meo mensam adversus eos qui tribulant me.» Scribit S. Prosper De Promis. et praedict. dimid. tempor. cap. VI, Carthagine virginem quamdam energumenam, a daemone vi Eucharistiae liberatam. Hac de causa Christus iturus cum suis ad passionem, prius Eucharistiam instituit, sumpsit et suis distribuit, ut nos idem in omni tentatione et tribulatione facere doceret. Unde S. Chrysostomus loco citato: «Cum nos, ait, ab ira corripi viderimus, vel ab alio vitio, cogitemus quibus facti sumus digni, et sit irrationalium nobis motuum correctio talis cogitatio.» Tertio, in praelio et conflictu: Otto imperator praelium commissurus cum Hungaris, prius cum suis Eucharistiam sumpsit, ac deinde dimicans ingentem hostium numerum trucidavit, et illustrem victoriam obtinuit, anno Domini 955, uti in ejus Gestis scribit Udalricus, et ex eo Cardinalis Baronius. Qui et anno Domini 1040, ex Curopalata et Cedreno narrat, Catalacum praefectum Michaelis imperatoris magnas Saracenorum copias Messenam invadentes profligasse, militibus ante aciem sacro viatico communitis. Idem solitum facere ante praelia Henricum imperatorem maritum S. Cunegundis, ex Petro Damiano et Bonifacio narrat, anno Domini 1022. Scribit Theodoretus lib. III Histor. cap. III, Constantium, Magni Constantini filium, milites suos hortatum ad percipiendam Eucharistiam ante certamen cum Magnentio. Idem fecisse christianos in bello sacro cum Hierosolymae obsiderentur, scribit Guilielmus Tyrius, et ex eo Molanus in Natal. Belgii 15 julii, appendice 2. Memorabilis fuit victoria, quam virtute Eucharistiae et S. Crucis de Saracenis retulit Alphonsus VIII, rex Castellae, sub Innocentio III Pontifice, anno Domini 1212, die 16 julii. Cum enim rex cum omnibus militibus suis ante praelium sacra confessione et communione sese communiisset, ac Rodericus Archiepiscopus Toletanus crucis vexillum in barbaros intulisset, caesa sunt ad ducenta Saracenorum millia, 25 duntaxat e christianis desideratis. Quocirca annuam tanti miraculi memoriam celebrant Hispani festo, quod nuncupant triumphum S. Crucis, die 16 julii. Rem gestam scripsit rex ad Innocentium III Pontificem, et Rodericus Archiepiscopus Toletanus, lib. VIII Histor. I, atque ex iis P. Ribadeneira in Vitis Sanctorum die 16 julii. Non minus illustris fuit victoria, quam de iisdem eadem armatura obtinuit Ramirus rex, anno Domini 834. Cum enim Ramirus ab iis caesus sese cum suis recepisset ad montes, afflictusque Deum obsecraret, apparuit ei S. Jacobus, mandans ut milites omnes sacra confessione expiaret, et sancta communione reficeret, itaque hostes invaderet inclamans nomen Dei et S. Jacobi: se enim equo candido castra praeiturum, et hostes dispersurum. Ita factum: quocirca in eo praelio ceciderunt septuaginta Maurorum millia. Atque exinde Hispani in praeliis inclamare consueverunt S. Jacobum. Ita Ribadeneira in Vita S. Jacobi. Hoc imitentur duces et milites christiani, ac similes de inimicis fidei triumphos reportabunt. Quarto, in infirmitate corporali. Scribit S. Bonaventura, lib. De Perfectione ad sororem, saepe personas debiles in S. Synaxi tantum sentire roboris, consolationis et laetitiae, ut ab ea robustae discedant, perinde ac si nulli infirmitati essent obnoxiae. In Vitis SS. Patrum legimus sanctos nonnullos sine cibo, sola Eucharistia sustentatos, vitam sanam et longaevam egisse. Palladius in Lausiaca, cap. XV, scribit Joannem Monachum cibum nunquam sumpsisse, nisi die Dominico Eucharistiam: hanc enim solam ei Sacramentum fuisse et victum. Sic Severus abbas, Dominico die Eucharistia et modico pane refectus, per reliquum hebdomadae nihil amplius comedebat. Ludovicus Pius imperator in supremo morbo quo obiit, totos quadraginta dies jejunus transegit, Eucharistiam solam quotidie sumens, ut qui adfuit ei scriptor testatur, inquit Thomas Bozius, tom. II, lib. XV De Signis Eccles. cap. II. Scribit Sigebertus in Chronica, anno Domini 823 in ditione Tullensi, puellam quamdam duodennem, sumpta in Paschate Eucharistia per triennium omni cibo abstinuisse. S. Maria Oigniacensis, in Belgio sanctitatis fama celebris, infirma cibum omnem respuebat, sola Eucharistia vivebat et valescebat; ac subinde facies ejus quosdam ex se radios lucis vibrare et diffundere videbatur, inquit Cardinalis Vitriaco in ejus Vita, lib. II, cap. XII. Scripsit S. Gregorius Nazianzenus, oratione 19 in Funere patris, patrem suum ardentissima et diuturna febri exhaustum, sumpta S. Eucharistia convaluisse, ac subjungit idem miraculum matri suae aliquanto post contigisse: «Nam cum nunquam non, inquit, dolore premeretur (pater), et quidem persaepe singulis diebus, atque interdum etiam horis, ex sola liturgia robur concipiebat, ac morbus tanquam ex edicto et imperio fugatus se subducebat.» Idem in Funere Gorgoniae sororis suae, scribit illam ad S. Eucharistiam orantem a membrorum omnium dissolutione, ac gravissimis cruciatibus quibus angebatur, sanitati sibique restitutam. S. Ambrosius in Funere Satyri fratris sui, scribit eum Eucharistia ad collum appensa e naufragio incolumem enatasse. Hinc liquet Eucharistiam esse frumentum electorum, eis ad hoc a Deo datum, ut eo aliti crescant et juvenescant. Praeclare Tertullianus lib. De Resurrect. carnis, cap. VIII: «Caro, ait, corpore et sanguine Christi vescitur, ut et anima de Deo saginetur.» ET VINUM. — Hebraice est תירוש tiros, id est vinum recens, sive mustum, quod suavissimum est, et adeo potens, ut ebulliat, et vasa maxima, nisi hiatus aliquis laxetur, et spiraculum per quod exaestuet, disrumpat. Quid musto recenti dulcius? quid fortius? quid ferventius? quid splendidius? quid efficacius ad cor exhilarandum, ad vitales et animales vires reficiendas, ad spiritus excitandos, ad animum permovendum, et mentem illustrandam acuendamque? Appelles merito vitam alteram artificiatam, non sine Dei consilio a Noe inventam, ut succederet in vicem ligni vitae hominibus vetiti. Tam suave, tam potens, tam fervens, tam splendidum, tam efficax est vinum Eucharistiae, quod succum et spiritum Christi nobis instillat, quo hausto excitantur languidi, reviviscunt mortui, et in alios homines evadunt, ut ardorem concipiant juvenilem, viresque ardori conformes ad magna quaeque et difficilia designanda, audenda et perficienda. GERMINANS. — Hebraice est ינובב ienobeb, quod Septuaginta vertunt εὐωδίαν, id est odoratum ad virgines, bonum odorem exhalans virginibus, ut videatur esse aromaticum; unde vulgo vinum vocatur cos, quod scilicet egregium habet colorem, odorem et saporem, qualem, inquit S. Hieronymus, est illud sponsae dicentis Cant. VIII, 2: «Dabo tibi poculum ex vino condito, et mustum malorum granatorum meorum.» Tigurina vertit: Succulentos et vegetos reddens; Sanchez: Florere faciens; alii: Fructificans, procreans, propagans virgines; Vatablus: Exhilarans; Syrus: Jucundans, delectans; Arabicus: Ungens instar unguenti; Pagninus: Cantare faciens; sic enim vertit: Frumentum juvenes, et vinum cantare faciens virgines. Nimirum Eucharistia primo, animam corroborat; secundo, vegetam, florentem, alacrem et expeditam ad omne bonum efficit; tertio, exhilarat; quarto, eam inebriat, ut in Dei hymnos et laudes erumpat. Unde olim post S. Synaxin fideles, quasi Eucharistia et Christi amore temulenti, canebant cantica sacra; imo subinde enthusiasmo et Spiritu Sancto correpti, arcana et sublimissima mysteria miris modis et odis eructabant, ut patet ex S. Paulo, I Corinth. XIV, 26, et Ephes. V, 18: «Nolite inebriari vino, in quo est luxuria;» sed vino Eucharistiae, in quo est sancta et sobria ebrietas, ibique «implemini Spiritu Sancto loquentes vobismetipsis, in psalmis et hymnis, et canticis spiritualibus, cantantes et psallentes in cordibus vestris Domino.» Ita S. Monica, sumpta S. Synaxi, quasi ebria canebat: «Cor meum et caro mea exsultaverunt in Deum vivum.» Et: «Volemus in coelum,» linquamus terram, «volemus in coelum.» Eucharistia enim animas languidas, humi repentes, segniter abjectas, maestas, pusillanimes, ad terrena depressas erigit, vegetat, roborat, in coelum elevat, facitque angelicas, imo angelos; nam, ut ait S. Bernardus, vel quisquis est auctor, sermone De Cena Domini: «Panis iste per excellentiam dicitur Eucharistia, id est bona gratia. In hoc enim Sacramento non solum quaelibet gratia, sed ille a quo est omnis gratia, sumitur.» Hinc Psaltes Psalm. XXII, 5: «Et calix meus, ait, inebrians quam praeclarus est!» Quae verba explicans S. Cyprianus, lib. II, epist. 3 ad Caecilium: Sicut, ait, ebrietas hominem a se et a mente alienat, facitque plane alium; sic Eucharistia fidelem a se alienat, et ex terrestri facit coelestem. Legimus in Chronicis Cisterciensibus monachum quemdam, quoties S. Synaxin sumebat, toties sibi visum favum mellis sumere, cujus suavitas illi in ore triduum ipsum perdurabat. S. Franciscus, inquit S. Bonaventura in ejus Vita, cap. IX, «flagrabat erga Sacramentum Dominici corporis fervore omnium medullarum, stupore admirans permaximo illam charissimam dignationem, et dignantissimam charitatem. Saepe communicabat, et tam devote, ut alios devotos efficeret, dum ad immaculati Agni degustationem suavem quasi spiritu ebrius, in mentis ut plurimum rapiebatur excessum.» S. Maria Aegyptiaca, vadens ad eremum, sumpsit S. Synaxin, ac deinde in eremo sine cibo vixit plurimos annos; moritura vero eandem instar viatici accipiens, extensis in coelum manibus, ingemiscens cum lacrymis exclamavit: «Nunc dimittis, Domine, ancillam tuam secundum verbum tuum in pace, quia viderunt oculi mei salutare tuum.» Et mox sancte placideque obdormivit in Domino. Ita refert oculatus testis Zozymas in ejus Vita. Idem majori pietatis et amoris sensu fecit S. Magdalena, paulo ante mortem Eucharistiam praebente ei S. Maximino. Sic S. Cassius, Episcopus Narniensis, quotidie celebrans sanctis piisque lacrymis diffluebat, uti refert S. Gregorius, hom. 37 in Evang. Ecce hi sancti suo sensu et gustu clarius nobis explicant hunc Scripturae locum, quam ulli interpretes. Virgines. — Id est, primo, castos; secundo, immortales: virgo enim vivido roseoque colore florescens, juventae nunquam senescentis, et immortalis vitae est symbolum, ait Hieronymus Prado in Ezech. cap. XV. Eucharistiae enim effectus est resurrectio: ipsius enim virtute resurgemus ad vitam immortalem, beatam et aeternam, uti asserit Christus Joan. VI, 59. Quocirca Eucharistia a SS. Patribus vocatur pharmacum immortalitatis, antidotum incorruptionis, lignum vitae, de quo Genes. II. Ita S. Ignatius, epist. ad Ephes. in fine, eam indigitat «pharmacum immortalitatis, mortis antidoton, vitam in Deo concilians per Jesum Christum, medicamentum purgans vitia, et omnia pellens mala.» Rursum to virgines alludit ad lapides nezer, id est Nazaraeos et sanctos, de quibus vers. praeced. Nazaraei enim abstinebant voluptatibus carnis et vini, in quo est luxuria, ut essent sancti et casti. Hoc nobis praestat vinum Eucharisticum germinans virgines, ac proinde facit nos Nazaraeos, id est separatos a mundi pompis et deliciis, consecratos et coronatos Deo. Christus ergo, ait S. Hieronymus, «est frumentum electorum, sive juvenum: ipse est et vinum quod laetificat cor hominis, et bibitur ab his virginibus, quae sunt sanctae et corpore et spiritu, ut inebriatae atque gaudentes sequantur Ecclesiam, et dicatur de eis: Adducentur regi virgines post eam, proximae ejus afferentur tibi; afferentur in laetitia et exsultatione. Quomodo enim laetitiam non habebunt, quae inebriatae poculo Salvatoris generantur in virgines, et audent dicere: Introducite me in cellulam vini, confortate me in unguentis?» Et mox: «Hoc vino inebriati sunt, qui sequentur Agnum Dei quocumque vadit, vestiti candidis vestibus; quia se cum mulieribus non coinquinaverunt, virgines enim permanserunt,» Apoc. XIV. S. Cyprianus quoque, epist. 63, vel lib. II, epist. 3, calicem Domini inebriantem, peroptimum, sive praeclarum, scilicet sanguinis ejus, ait sic bibentes inebriare «ut sobrios faciat, ut mentes ad spiritualem sapientiam redigat, ut a sapore isto saeculari ad intellectum Dei unusquisque assurgat; et quemadmodum vino isto communi mens solvitur, et anima relaxatur, et tristitia omnis exponitur: ita epoto sanguine Domini et poculo salutari, exponatur memoria veteris hominis, et fiat oblivio conversationis pristinae saecularis, et maestum pectus ac triste, quod prius peccatis agentibus premebatur, divinae indulgentiae laetitia resolvatur.» S. Cyrillus Alexandrinus, lib. IV in Joan. cap. XVII: «Eucharistia, inquit, non mortem solum, verum etiam morbos omnes depellit. Sedat enim, cum in nobis maneat Christus, saevientem membrorum nostrorum legem, pietatem corroborat, perturbationes animi exstinguit, aegrotos curat, collisos redintegrat; et sicut pastor bonus, qui animam pro ovibus suis posuit, ab omni nos erigit casu.» Ex hoc ergo loco patet Eucharistiae effectum esse repressionem tentationum carnis, et suffocationem vel exstinctionem libidinis, ac insitionem castitatis, imo virginitatis. Caro enim Christi virginea, quae nos alit in Eucharistia, nos sui similes efficit, puta virgines aeternum florentes, nunquam corrugata fronte marcescentes, aut senescentes, nitentes perpetuo et immortales; perinde ac videmus alimenta phlegmatica, ut pisces, comedentes facere phlegmaticos; cholerica, ut ova, piper, etc., facere cholericos; sanguinea, sanguineos; melancholica, melancholicos. Alimentum enim in substantiam hominis convertitur, ac proinde ei suas qualitates aspergit et communicat. Vide hic quam vinum Christi diversum, imo contrarium sit vino vitis et Bacchi. Hoc enim ab Aristophane apud Athenaeum, lib. X, vocatur lac Veneris, et a Pontiano, malorum omnium metropolis. Nam, ut ait S. Hieronymus lib. II Contra Jovin.: «Potus vini, ventrisque saturitas seminarium libidinis est.» Ergo miraculi est instar hoc vinum germinans virgines, cum terrestre hoc apostatare faciat sapientes. Cyzici fons Cupidinis vocatur, ex qua potantes amorem deponere Mutianus credit, ait Plinius lib. XXXI, cap. II. Talis est Eucharistia, de qua S. Bernardus, serm. De Altaris Sacramento, et de Ablutione pedum: «Si quis, ait, vestrum non tam saepe modo, nec tam acerbos sentit iracundiae motus, invidiae, luxuriae, etc., gratias agat corpori et sanguini Domini; quoniam virtus Sacramenti operatur in eo, et gaudeat quod pessimum ulcus accedat ad sanitatem.» Selemnus amnis, amoris est remedium; eo enim qui loti fuerint, sive viri, sive feminae, cupiditatis obliviscuntur, ait Pausanias in Attic. Selemno longe nobilior est Christi sanguis, qui, ut ait S. Chrysostomus, impuri amoris flammas restinguit, et regiam in nobis reformat imaginem. Ipse ergo in Eucharistia est vinum germinans virgines. Huic similis est Romae Aqua virgo, quae quasi virgo omnem aliam aquam refugit, apud veteres celebris, aeque ac nunc in pretio: plerique enim omnes Romae ex ea bibimus; de qua Plinius, lib. XXXI, cap. III: «Juxta est, inquit, Herculanus rivus, quem refugiens, nomen virginis obtinuit.» Fabulosus est Canathus fons apud Argivos, cujus aquis lotam, nova quotannis virginitatis gloria Junonem repubescere narrat Pausanias in Corinth. Verus castitatis et virginitatis fons est Christus in Eucharistia. Id experta fuit prae aliis S. Catharina Senensis, quae virtute Eucharistiae effecta est virgo angelica, et virgo talis, ut facta sit portentum saeculorum omnium: nam primo, familiarissime agebat cum Christo, cum eoque legebat preces horarias. Secundo, Christus eam sibi in sponsam, annulo in digitum inserto (qui etiamnum exstat Romae in monasterio dicto Magnanapoli, ubi mihi ostensus fuit) despondit. Tertio, ex sola Eucharistia vivebat sine cibo corporali, ita ut si eum sumeret, videretur moritura, eumque revomere cogeretur. Quarto, cum illa peteret a se auferri suam voluntatem, suumque cor, oraretque: «Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum rectum innova in visceribus meis. Da ergo mihi, Domine, cor novum, da cor tuum,» Christus annuens aperto latere exemit ei cor (ita ut aliquot dies viveret sine corde), ac post triduum aliud ei cor inseruit: «Accipe, inquit, filia, cor meum, ut deinceps non tibi, sed mihi vivas.» Unde illa deinceps orans dicebat: «Domine, commendo tibi cor tuum, non meum.» Quinto, post hanc cordis commutationem plane mutata est, adeo ut videretur esse angelus, et agere vitam coelestem, imo divinam. Quocirca ipsa affirmabat confessario suo, dicebatque: «Ego non sum ita quae fui, tota sum alia. Nam cor meum ita ardet charitate, ut ignis corporalis prae illo ardore mihi non ardere, sed frigere videatur; ac tanto gaudio in mente perfundor, ut me non capiam, imo mirer quomodo gaudio non disrumpar et emoriar. Insuper tantum in me sentio amorem erga proximos, tantumque zelum animarum, ut omnes labores, omnia tormenta, ipsam mortem pro qualibet subire optem, ut eam salvem.» Sexto, crebro rapiebatur extra se in exstases, videbatque arcana et divina ineffabilia; unde rogata a confessario ut ea explicaret, respondebat: Verba, inquit, nostra nimis demissa sunt, tantumque significant res terrenas: quare impossibile est mihi verbis nostris res tam sublimes, tam augustas exprimere: ineffabiles enim sunt et incomprehensibiles; unde nec eas ego humana voce eloqui, nec si ego eloquerer, vos ea capere et comprehendere possetis. Ita habet in ejus Vita Raymundus, qui fuit ei a confessionibus, ac deinde Generalis Ordinis S. Dominici, qui et addit eidem a Christo impressa fuisse in manibus, pedibus et latere quinque sacra stigmata vulnerum suorum. Sane in manu S. Catharinae, quae exstat integra in Magnanapoli, stigma hoc vidi. Insuper asserit ex amore Christi fissum illi fuisse cor, itaque mortuam evolasse ad coelum, ac vidisse Deum; sed a Christo remissam ad vitam, ut Ecclesiae prodesset. Ita habet ejus Vita, lib. II, cap. L, in italicum traducta ab Ambrosio Catharino. Quocirca ipsa S. Catharina scribit in Dialogis, et ex ea Garetius De Eucharistia, centuria 14, Deum sibi dixisse: «Ut plenius intelligas quam ardenti desiderio cupiam esse vobiscum, utque magis accendaris ad subigendam mihi copulandamque meae voluntatem tuam, vide et alta mente considera voluisse me ut Unigenitus meus incarnaretur, etc. Parasse insuper mensam maximi et parum agniti Sacramenti, corporis ipsius et sanguinis, ut in cibum sumentes transformemini; et mutemini in me: ac sicut panis et vinum quibus vescimini in substantiam transcunt corporalem, ita et vos manducantes ipsum qui mecum est, sub specie panis et vini, in substantiam spiritualem, et in meipsum convertamini. Et hoc est illud quod Augustino servo meo dixi: Cibus sum grandium; cresce, et manducabis me; nec tu me mutabis in te, sed tu mutaberis in me.» Hoc vinum germinans virgines largiter quoque biberat S. Casimirus Jagellonides, Casimiri regis Poloniae filius, qui tremendo Missae sacrificio ita attentus, et mente in Deum erectus intererat, ut extra se plane rapi videretur: quin et pro more habebat intempesta nocte clam templa adire, atque ante ipsorum vestibulum posita in terram facie, Deum in iis, puta in Venerabili Sacramento, praesentem et habitantem, suppliciter exorare. Inde ei tantus virginitatis amor, ut eam usque ad extremum spiritum illibatam conservaverit. Correptus enim gravi aegritudine, cum medici eam non nisi conjugii usu curari posse assererent, ac proinde parentes eum ad conjugium impellerent, et tantum non cogerent, ipse potius mori, quam virginitatis decus perdere constantissime elegit. Virginitatis ergo martyr, et virgo martyrii obiit annos natus 24, anno Christi 1484, die 4 martii, qua pariter die et anno, Romae pontificatu et vita functus est Sixtus IV, Pontifex Maximus. Quocirca S. Casimirum Leo X in Sanctorum numerum retulit, et Clemens VIII ejus memoriam duplicis celebritatis officio in Polonia frequentandam praecepit, utpote quem Deus multis insignibus miraculis illustravit, ac nominatim memorabili victoria, qua pauci Lithuani ingentes Moscorum copias, voto facto a B. Casimiro, apparente ipso in aere quasi duce praevio, ad internecionem deleverunt. Ita habet ejus Vita, et Breviarium Polonicum die 4 martii. Unde apposite Casimirus per anagramma idem est quod, sum ac iris, in quam scilicet irradians sol justitiae Christus in Eucharistia, suum ei castitatis fulgorem afflavit. Rursum Casimirus, quasi cadis mirus, quia pro castitate occumbis. Quare poeta polonus de eo cecinit: Sponte cadis, sed amore cadis, Casimire, pudoris. Mirus, te Christo mirificante, cadis. Denique voces «frumentum et vinum germinans virgines,» significant nos non posse vitam spiritualem agere, nec diu perseverare in gratia Dei, ac praesertim in virginitate aut castitate sine Eucharistia, sicut non possumus vitam naturalem sustentare sine frumento, cibo et potu; rursum quo crebrius Eucharistiam sumimus, eo magis nos in spiritu et puritate angelica crescere et roborari, sicut per cibum frequentem crescimus et roboramur in vita animali. Quocirca primi fideles «quotidie perdurantes unanimiter in templo, et frangentes circa domos panem (Eucharisticum) sumebant cibum cum exsultatione et simplicitate cordis, collaudantes Dominum, et habentes gratiam ad omnem plebem,» Actor. cap. II, 46. Hisce de causis olim baptizatis mox a baptismo dabatur S. Eucharistia, quasi symbolum, alimonia et perfectio christianismi. Docet hoc S. Clemens I Pontifex, epist. 3 De Officio sacerdot. et cleric. Et S. Dionysius Areopagita, lib. De Eccles. Hierarch. cap. De Baptismo: «Ducunt, inquit, baptizatum ad Hierarcham; is cum virum unguento (in sacramento confirmationis) quod maxime divinos efficit, insignivit, Eucharistia, quae vim maximam habet perficiendae sanctitatis, participem esse pronuntiat.» Ita in Actis SS. Processi et Martiniani, quos S. Petrus in carcere convertit et baptizavit, dicitur: «Baptizati sunt promiscui sexus, et diversae aetatis numero 47. Obtulit autem (S. Petrus) pro eis sacrificium laudis, et participes eos fecit corporis et sanguinis Domini nostri Jesu Christi.» Idem legimus in Actis S. Getulii, Cerealis, Pelagiae, aliorumque martyrum. Hinc Tertullianus lib. I Cont. Marcion. eum redarguit, quod cum iisdem quibus Ecclesia caeremoniis uteretur, diversum tamen ab ea in fide sentiret: «Ille, inquit, usque nunc nec aquam reprobavit creatoris, qua suos abluit, nec oleum quo suos ungit, nec mellis et lactis (quae olim baptizatis dabantur) societatem qua suos infantat, nec panem quo ipsum cor suum repraesentat.» Idem testatur S. Ambrosius, lib. De iis qui initiantur myster. cap. VIII: «Depositis, inquit, inveterati erroris exuviis, renovata in aquilae juventutem, coeleste illud festinat adire convivium. Venit igitur, et videns sacrosanctum altare compositum, exclamans ait: Parasti in conspectu meo mensam.» Duravit hic mos usque ad annum Domini nongentesimum. Illo enim vixit Theophilus, qui eumdem tunc perdurasse scribit commentans in cap. X S. Lucae: «Quotidie, inquit, qui baptizantur liberantur a vulneribus animae, oleo quidem unguenti uncti, statim autem communicantes divini sanguinis participes fiunt.» Idem mos etiamnum durat in Graecia et Aethiopia. Jeremias enim Patriarcha Constantinopolitanus, qui nuper in Graecia floruit et haereticis nostris restitit, respons. I, cap. II: «Rationi, ait, consonum est baptismo et chrisma subjungi, nec in tempus deferri, sed baptizatum continuo illius verendae communionis participem fieri.» De Aethiopibus constat ex Rituali baptismi eorumdem, in quo haec legimus: «Postea sumunt S. Sacramentum et vivificans, spondente sacerdote pro eis, corpus scilicet et sanguinem venerandum Domini Dei, ac redemptoris nostri Jesu Christi.» Eucharistia ergo est frumentum juvenes vegetans, et vinum virgines germinans.
9:1
v. 4 « Onus verbi Domini 1n terra Hadrach et Damasci requiei eius, quia Domini est oculus hominis et omnium tribuum Israel ;
9:2
v. 2 Emath quoque in terminis eius » ; — vaticinium grave, calamitate plenum onus indicat ; cf. Nah. 4, 1; tamquam onus verbum Domini recumbet et incumbet in verram Hadrach i. e. in regionem ac oppida quae ad maiorem urbem, ad . metropolim Hadrach pertinent. Si Hadrach eadem est urbs, quae in inscriptionibus cuneiformibus ' Hatarika appellatur, in parte septemtrionali non adeo longe distans a monte Libanon sita fuisse videtur (cf. Delitzsch, Wo lag das Paradies? p. 279). Dein Damascus designatur tamquam requies eius i. e. verbi Domini ; ibi scil. onus Domini peculiarem quasi moram faciet vel singulari pondere et diuturnitate incumbet ; cf. 8, 6 (Sanct. Lap. Men. Tir. ; sim. iam S. Cyr. : « requiescit quodammodo inimica malis ira Dei, cum qui eum plurima et effrenate peccando offenderunt, poenas luerint »). Ratio affertur, quia Dominus attente dirigit oculos in universum genus hominum et in tribus Israel; in hebr. Domino est oculus ; && de homine i. e. de humano genere in. universum dicitur; uti iam LXX intellexerunt : &ióvt xóptoc 5oopa. av0pomouc. « Intuetur enim homines universorum Deus et uniuscuiusque viam considerat et iniuriam facientes ulciscitur, poenas iratus infligit, iniuriam autem passos salvat » (S. Cyr ). Propter theocratiam et foedus initum tribus populi electi speciatim efferuntur ; ad tale enim opus Dei singula Dei iudicia intimum exhibent nexum. Cum adversus Damascum iam plura propheta- . rum oracula directa sint (cf. Is. 471, 4. Ier. 49, 43. Am. 4,3), eo facilius intelligitur, cur Damascus sit requies oneris verbi Domini ; extenditur etiam ad Emath, quae contermina ei est (hebr.), terrae Hadrach vel regioni Damasci. Emath urbs est ad Orontem fluvium, « quae ab Antiocho 'Exigavet Epiphaniae nomen accepit et nunc Syriae Coeles est civitas » (S. Hier.). Tempore felicissimo regni iudaici fines extendebantur ab introitu Emath usque ad rivum Aegypti (cf. 3 Reg. 8, 65. 4 Reg.14, 25). Trochon ad h. 1.). Saniora iam veteres proposuerunt : ita S. Cyr. : « terra Adrach Tegio est orientis cui finitima est Emath, quae est Epiphania » ; Theod. eam urbem esse Arabiae, Darh. Antiochiam opinatur. Ex latinis interpretibus plerique sententiam S. Cyr. amplexi urbem Syriae interpretantur. Chald. exhibet in terra daro) ma (woY1) i. e. australi. Fertur quoque dictum R. lose apud Iarchium, qui se ait Damasci natum, ibique esse locum qui vocetur Hadrach (cf. Ges. Thes. p. 448). Demum notari iuvat, etiam id quod assyriologi de Hatarika regione et urbe (— utraque enim designatione et appellatione invenitur in inscriptionibus — ) ad nostram vocem explicandam afferunt, non omnibus probari. Áliqua dubia movit Wolf Baudissin (Real-Encyklop. l. c.), qui inter alia locum in Assyria Xaxp£yapxva (apud Ptolemaeum 6, 1, 6) pro comparatione affert. Cum Damasco etc. nihil speciale denuntietur, oracula iam antea data perstare et demum exitum suum consecutura esse satis indicatur. A Syria sermo propheticus convertitur in Phoeniciam : «et Tyrus et Sidon; assumpserunt quippe sibi sapientiam valde » ; — i. e. etiam istae urbes erunt requies eius scil. oneris verbi Domini ; quia sapiens valde (hebr.) ; Deus igitur humanam sapientiam, superbiam, arrogantiam confundet. Tyrus ut urbs principalis effertur, uti iam Is. 93, 4. Ez. 98, 2. In quanam re illa Tyri sapientia, fiducia, gloriatio consistat, declaratur
9:3
v. 3 « et aedificavit. Tyrus munitionem suam et coacervavit argentum quasi humum, et aurum. ut lutum. platearum » ; — erat urbs arte et natura munitissima et insuper ditissima ; tuto igitur prophetarum iudaicorum minas se spernere et irridere posse confidebat. Tyrii enim sedem principalem divitiarum et commercii quo magis ab expugnatione essent securi collocaverant in insula, tribus quattuorve stadiis a continente dissita. Verum quod iam Ezechiel vaticinatus erat et quod expugnatione a Nabuchodonosore facta solum ex parte impletum erat, id postea revera opere complebitur :
9:4
v. 4 « ecce Dominus possidebit eam et percutiet in mari fortitudinem eius et haec igne devorabitur » ; — Dominus expugnabit eam tradetque hostibus ; divitias eius, opes, subsidia ac munimenta arte et natura comparata ? Deus in mare abiiciet, prosternet ; ita, gradus fiet ad vastitatem illam extremam, de qua Ez. 26, 4 : «dabo eam in limpidissimam petram ; siccatio sagenarum erit in medio maris ». In ruina et casu urbis principalis et potentissimae etiam involutum im Sidonem, per se intelligitur. Eius autem calamitatis terrore urbes Philisthinorum percellentur; nam si Tyrus, urbs potentissima, non potuit evadere, quid regnis minoribus erit exspectandum? Unde
9:5
v. 8 «videbit Ascalon et timebit, et Gaza et dolebit nimis et. Accaron, quontam confusa est spes etus; et peribit rex de Gaza et Ascalon non habitabi:tur » ; — bene notat, Theod. M.: «varie autem poenas illas exponit urbes enumerans... haec autem clocutus est, non quia hoc quidem futurum esset et aliud secus; quasi dicat Gazae hoc, illud vero Ascaloni; sed idiotismo suo quod commune est divisim dicit, nempe quod casus huiusmodi cunctis evenient alienigenis ». In hebr. potius videat Ascalon ; iubetur attendere ad effectum divini iudicii simulque terror tamquam divinitus incussus et Tyri casu reliquis incutiendus designatur. Urbes enumerantur eodem ordine, quo apud Ieremiam 25, 20 ; omittitur Gath, sicut Am. 1,6 - 8. Soph. 2, 4; ex quo enim Azarias moenia eius destruxerat, urbs oblivione et pulvere obruta esse videtur. Ultimo loco ponitur Azotum (Asdod);
9:6
v. 6 «et sedebit separator in. Azoto et disperdam superbiam Philisthinorum » ; — hebr. *?72:3; Deut. 28, 3 S. Hier. retinuit vocem mamzer et explicavit de scorto natus ; uti eo loco etiam LXX explicant éx «ópvae. Sensus est h.l.fore ut alienigenae, etiam infimo loco nati et a Philisthinis tamquam spurii et abiecti homines habiti regionem eorum urbesque occupent; ita etiam LXX xat xacxoufooucty aAAcyevetg £. "Atto, et Chald. : et habitabunt ibi domus Israel qui erant in ea sicut alieni, et Syrus : et habitabunt alieni !. Ad quid vero ea Philisthinorum clades et humiliatio ex Dei benignissimi consilio inservire debeat, declaratur v. "1 « et auferam sanguinem eius de ore eius et abominationem eius de medio dentium eius; et. relinquetur etiam '?pse Deo nostro et erit quasi dux in. Iuda et Accaron quasi lebusaeus »; — ita scil. idololatria eorum, sacrificia cruenta et epulae sacrificiales cessabunt. Non est improbabile, sanguinem victimarum quandoque ut potum sacrum haustum esse; de qua consuetudine apud aliquos populos certa adsunt testimonia. Carnes diis immolatae dicuntur sicut ipsa idola abominationes. Ablata idololatria ipsi illi, qui tamquam incircumcisi et immundi iure quodam praecipuo habebantut populo Dei accensebuntur et ita quidem, ut magna in theocratia dignitate fruantur; sicut dux i. e. gOX3apyos, qui sit princeps chiliadis, princeps et dux familiae et cognationis maioris, quae intra tribum arctioris consanguinitatis vinculis inter se consociantur (cf. Iud. 6, 15), . vel qui praeest alicui chiliadi i. e. populi parti intra tribum constitutaeet fere mille capitibus constanti vel mille domibus familiisque. Proinde in theocratia etiam alienigenis altiores patere dignitatis gradus significatur et discrimen omne inter Iudaeos et exteros abolitum iri innuitur. Confusio et ignominia Accaronitarum (v. 5) eis cedet utilitati et honori, uti olim lebusaeis expugnatio urbis a Davide facta (2 Reg. 5,6 geq.), qua ipsi quoque lebusaei habitantes inter Dei populum beneficiorum foederis paticipes effecti sunt eorum que urbs lebus caput regni et theocratiae est electa. Aliis verbis, erunt Accaronitae socii populi Dei et simul cum ipso hereditatis divinae participes, uti olim Areuna lIebusaeus peculiari favore a Deo est insignitus (2 Reg. 24, 16. 1 Par. 21, 15 seq.); valebit igitur etiam de Philisthinis id quod Isaias de aliis iam vaticinatus erat : « benedictus populus meus Aegypti et opus manuum mearum Assur» (Is. 19, 23 hebr.). Ergo, uti olim lebusaei non sunt deleti sed cum filiis Iuda habitabant (los. 15, 63. lud. 1, 21), ita iudicium Dei non erit in interitum Philisthinorum sel ut eorum saluti consulatur. Sion peculiari Dei custodia cireumdetur et qui regnum pacis et sanctitatis per orbem sit instituturus. Uti igitur prophetae ante exsilium regna mundi i. e. regna Assyriorum, Babyfoniorum, Aegyptiorum etc. interitui esse devovenda dixerunt, ut regnum Messiae consistat, ita Zacharias reduces consolatur et confortat, ne quid sibi timeant a gentibus vicinis et earum inimicitiis, et hoc ipso oraculo eos edocet, consistere adhuc et valere antiquum illud Dei decretum quo statuerit, omnem potentiam inimicam ess? deiiciendam, ut regnum Dei consistat. Quod igitur visione illa 1, 19-21 in nniversum exhibuit, iam applicatione facta ad gentes vicinas per singula quasi membra proponit. In qua quidem praedictione mirari licet tempus futurum sub Alexandro et Machabaeis fuisse ita delineatum, ut magna cernatur similitudo ; sed simul adverti potest, ipsum oraculorum ambitum iis rebus non fuisse ex aequo impletum, esse autem impletum in regno Christi, quod illis gentibus vel deletis vel subiectis longe lateque dominetur invictum et in perpetuum insuperabile. Unde rem bene explicat Theod. scribens ad v. 8: « haec quidem ad finem pervenerunt etiam sub Machabaeis... verumtamen exactus prophetiae exitus (5$ & dxpi&i, Ex6noi) post Salvatoris nostri adventum patefactus est. Nunc enim idolorum errorem repudiantes et Áscalonitae et AÁccaronitae et ceteri allophyli divinae notionis lumen admiserunt, et qui ex eis constituti sunt ad eos pascendos, quasi quidam tribuni et belli duces praecellunt ». Alii, uti Lap. Gord., saltem concedunt mystice haec quae dicantur veriora esse de Christo et Apostolis, qui Philisthaeos omnes sibi, evangelio et Ecclesiae subiecerint itaque fecerint, ut gentiles cum Iudaeis in vnum populum fidelem coalescerent; sim. Sanct. qui historice de regno Iudaeorum, fypice de Ecclesia explicat. Ad considerationem & Theod. 1. c. propositam magis accedunt Men. Tir.
9:8
v. 8 « Et circumdabo domum meam ez his qui militant mihi euntes et revertentes, et non transibit super eos ultra exactor, quia nunc vidi in oculis meis» ; — Deus domum i. e. familiam, populum suum, Ecclesiam (cf. Hier. Cyr. . Theod. M. Rib. Sa, Tir. Schegg, Trochon) praesidiis cireumdabit electis ex iis, qui ipsi militant efficietque, ut ii eant et revertantur i. e. diligenter et ad nutum Domini ministrent, sedulo in officio suo discurrant. Haec praesidia explicant vel angelos (S. Hier.) vel fidei praecones, cultores, magistros (cf. Rib.) Qui domum Dei templum interpretantur, praesidia illa cernunt in Machabaeis (Lap. Men. Gord. Calm.). Simplicius hebr. habet : castra ponam domui meae ab exercitu, a. transeunte et revertente i. e. Deus castris positis defendet familiam suam ab incursionibus hostium, ita ut nulla parte, nulla occasione irruere possint; transiens et revertens dicitur hostis, qui repetitis vicibus ac vario modo invadere ac diripere studet. Erit ie'tur Deus pro theocratia, ut promiserat « murus ignis in circuitu » (2, 5). Tum utique cessat servitus illa et subiectio, qua olim saepius ingemuerunt sub ezactoribus ; cf. Ex. 5, 14. Is. 9, 4; 14, 4. Olim enim Deus tradidit populum hostibus eumque in miseria reliquit, quasi non videret eorum mala; nunc vero se oculis suis videre ait i. e. eos intueri, praesto eis esse, omnem eis curam et studium impendere (cf. Rib.). Unde Chald. ita sententiam effert : « nunc manifestabo potentiam meam ad benefaciendum iis ». Iam clare declaratur, cur domus Dei sit divina protectione munienda, cur servitus et oppressio hostilis cessare debeat et quantopere cura divina eis impendatur :
Dum gentes circa Ierusalem hostili impetu turbentur et subiciantur, populus Dei sub divina protectione securus deget:
9:9
v. 9 «ezsulta satis, filia Sion, iubila, filia Ierusalem ! ecce rez tuus veniet tibi iustus et salvator, ipse pauper et ascendens super asinam et super pullum, filium asinae » ; — hebr. ezsulta valde ... vociferare! ad immensae laetitiae significationem et summum amoris iubilum manifestandum. Et quam merito? veniet rex fuus, diu iam promissus, qui unus post abiectum Sedeciam ex vaticinio Ezechielis exspectandus est rez, cuius est regni ius et cui Dominus illud dabit (Ez. 91, 2'1), qui est rez tuus, tibi promissus, thronum David occupans et stabiliens in aeternum, totus in populi theocratici utilitatem, honorem, gloriam intentus ; quid enim sub tali rege non erit sperandum, de cuius imperii felicitate, splendore, beatitate tam praeclara iam per prophetas priores innotuerunt (cf. Is. 9, 6; 11, 4; 60, 4. Mich. 5, 3 seq. Ier. 23, 5. Ez. 34, 23 etc.). Et iste rex veniet tibi, pro te, in tuam utilitatem, ut te bonis suis compleat; cf. Is. 9, 6: « parvulus enim natus est nobis et filius datus est nobis ». Quare gaudium maximum exserere iubetur filia Sion, veniet enim potestas prima, regnum filiae Ierusalem (Mich. 4, 8). Et exsultationis ratio potissimum declaratur, quia rex est iustus, afferens iustitiam, efficiens illum iustitiae et sanctitatis statum, quem Deus hominibus inesse vult et quem tot prophetarum oraculis iam promisit; unde apud Isaiam $ustus servus appellatur (03, 11; cf. 45, 8; 81, 5) ; venit salvator, efficiens et praebens salutem, pacem, securitem. Atque ut de indole regis Messiae eiusque regni pacifica, a mundi pompa et bellicis expeditionibus alienissima, spirituali, dubium incidere ne possit, describitur rex ille pauper i. e. humilis, pompa carens, vectus asino in testimonium humilitatis, pacis, mansuetudinis; equum enim superbum, bellicosum spernit; non in modum victoris, triumphatoris urbem suam regiam et sedem potestatis paternae ingreditur, sed uti decet indolem regis theocratici, qui est pastor populi, asino vectus venit ad « turrem gregis, ad collem filiae Sion » (cf. ad Mich. 4, 8). Huius va- LXX, Syrus, S. Hier. Chald. omnes concorditer praebent adjv, servator, salvator ; quare omnino verisimile videri posset eos legisse Y*UtD, dum textus mas. ' fert Yw33 i. e. partic. niphal salvatus. Posset ergo aliquis suspicionem movere, ne forte locus sit a Iudaeis corruptus. Attamen cum ipsi prisci Iudaei locum hunc de Messia explicaverint (cf. Reinke, Messian. Weissag. IV, 9 p. 145 - 149), vix talis suspicio consistere poterit. Átque revera lectio quoque hebr. sensum praebet Messiae eiusque muneri congruum. Sunt quidem satis multi interpretes qui etiam YU'3 explicent salvatorem. Verüm id ex usu verbi in niphal probari vix satis potest. Sed cur salvatus, salute praeditus non iuremerito Messias dicatur, nemo poterit in dubium vocare. Est enim, ut iam apud Isaiam dicitur, ipse in opere redemptionis subeundo et in labore talis certaminis servatus a Domino : « haec dicit Dominus : in tempore placito exaudivi te et in die salutis auxiliatus sum tui et servavi te» et iterum ipse Messias loquens inducitur : « Dominus Deus auxiliator meus, ideo non sum confusus... ecce Dominus Deus auxiliato. meus » (Is. 49, 8 ; 50, "7. 9 ; 42, 6). Unde rex Messias bene describi potest tamquam salvatus, salute, protectione divina praeditus, qui ut ipse hanc habet salutem ita eam aliis distribuet, vel qui propterea illam a Deo accepit salutem, ut ab eo in alios redundet. Ita salvatus fit salvator. Neque hoc a s. literis novi foederis alienum est ; ibi enim Messiam audimus precantem : « Pater, salvifica me ex hac hora... venit hora, clarifica filium tuum » (Ioan. 19, 97; 1'l, 4) et S. Paulus nos docet, Christum in diebus carnis suae preces supplicationesque obtulisse ad eum, qui possit illum saltum facere a morte (Hebr. 5, '7). Sicut itaque ipse est iustus i. e. iustitia et sanctitate praeditus et iustificans (cf. Is. 53, 11), ita salvatus est et simul salvans. Cum igitur talis adsit nexus, haud immerito aliqui vocem hebr. explicant de Messia victorioso ; i. e. egregie a Deo adiuto et liberato, qui triumphantis in morem victoriosus ad urbem regiam adveniat. Hebr. *zy S. Hier. vertit pauper (uti Theod. et versio quinta); certe voci inest significatio ea; praeterea saepe dicit miserum, afflictum ; verum etiam mansuetum, mitem, modestum ; et hac significatione hic accipitur a LXX et Aq. xpxóc, a Syro et Chald. (proprie humilitatis notionem is exprimit). Atque id quidem recte. Nam ad mansuetudinem et pacis studium etiam vectio super asinum valde est accommodata et simul magnam prae se fert humilitatem, qua Messias rex indolem sui regni delineat. unumque sententiae membrum bipartito enuntiari ; id quod hoc loco eo aptius fit. ut hac repetitione emphasis maior habeatur. Accedit quod particula et saepius non addit aliquid novi, verum membrum antecedens solum declarat magis atque explicat, ita ut saepe aequivaleat notioni et quidem, nempe, nimirum , ef. Gen. 13, 15 et locis parrall. ; 1 Sam. 28, 3. Dan. 4, 10 (vide Ges. Thes. p. 394). Idque narratione quoque Evangelistarum constat. Nam Marcus (11, 7), Lucas (49, 33), loannes (12, 14) solius pulli (vel, ut Joan. aselli) mentionem faciunt ; neque contra est Matthaeus : «et adduxerunt asinam et pullum et imposuerunt super eos vestimenta sua et eum desuper sedere fecerunt » xai. é£zexa- Ów3v indwo abrG et sedit super ea, scil. vestimenta (21, 7) , & discipulis ignaris, utro animali Iesus usurus esset, super utrumque imposita erant vestimenta , at Iesus aon potuit, uti per se patet, sedere super atrumque ; ixexd0ws unam dicit actionem ; de successiva quadam mutatione et sessione ne vestigium quidem adest in-textu. Quare longa illa disceptatione de successiva super utrumque ses- $ione, quam praebent h. 1. Rib. Sanct. Lap. Men. Tir. , carere possumus et satius erit adnotare cum Maldonato (ad Matth. 921, 6), Marcum et Lucam indicare Christum voluisse sedere super pullum, uper quem nemo homium sederat, quia non decuerit Christum sedere super iumentum, super quod alii iam. insedissent ; primitiae enim Domino erant consecrandae ; insuper in aliquibus sacrificiis Dominus postulaverat, ut victima seligeretur, quae non portaverit iugum (cf. Num. 19, 2. Deut. 21, 3. 1 Reg. 6, 7). Rationem aliam, quam multi amplexi sunt, reddit S. Cyr. : « quievit enim Christus super novo populo, hoc est ad agnitionem veritatis vocato, qui aliquando idola venerabatur , instar. pulli quippe erat nondum domitus, neque recta sciens ingredi, atpote lege divina nondum institutus. Sed qui omnes ad spiritualem scientiam deducit, sibi pullum destinavit. Secuturam autem aliquando synagogam, per asinam sequentem nos docet ». Si in anteceedntibus aliqua saltem ratione Alexandri Magni facinora et bellicas expeditiones descripta cernimus, adest optima oppositio inter victorem et expugnatorem superbum bellatoremque sanguinolentum atque inter Messiam regem pacis, sicuti eodem modo apud Isaiam Cyrus expugator et Messias pacificus insigni inter se comparatione proponuntur (ls. 44, 9-6 : 42, 1-7). latine legitur asínam, narreturque cum pullo asidam fuisse adductam ; cuius loci occasione possit hic asinum cum asinam esse mutatum ». Correctores romani praetulerunt asinam ; an iuremerito ita elegerint, valde dubium est. In editione plantiniana Bibliorum Antverpiae 1559 quam conferre licuit, legitur in textu asinum, in margine inter lectiones variantes asinam. Quo indoles regis Messiae pacifica clarius demonstretur, spondet Deus apparatum bellicum destructum iri, ut ei iter et via pandatur, ipsumque Messiam pacem esse annuntiaturum inter gentes et regnum tale fundaturum universum per orbem . Haec tria proponuntur
9:10
v. 10 «et disperdam quadrigam ex Ephraim et equum de lerusalem et dissipabitur arcus belli. Et loquetur pacem gentibus et potestas eius a. mari usque ad mare et a fluminibus usque ad fines terrae » ; — et disperdam cf. Mich. 5, 10-12. Regna terrae bellico apparatu gloriantur eoque potissimum et exoriuntur et conservantur ; alia est indoles regni sionitici. Satis clare subvertit vates spem et exspectationem regni terreni et pompae saecularis. Simul tamen, ut advertit S. Cyr., virtus ac potentia Messiae declaratur, qui tantum proderit in se confidentibus, ut summam pacem in longum per omnes gentes extendat. Tribus membris bellicum apparatum enumerat vates, ut enumeratione ipsa res cum emphasi notetur ; « apte vero quadrigas accommodat Ephraim, equos lerusalem, quia ephraimiticum solum magis aptum curribus quam hierosolymitanum ; hoc enim confragosum est et intercisum salebris, illud magis in planitiem aequatum. Quare reges Israel magno quadrigarum numero instructos fuisse Scriptura sacra commemorat » (Sanct.). Rex Messias ius dicet. gentibus, lites componet ; talia docet, loquitur, quae pacem spirant, pacem adducunt, et veram pacem, securitatem, felicitatem efficiet (cf. quae dicta gunt ad Mich. 4, 3 vel quae scripsi ad Is. 2, 4). | Et eius regnum est regnum un?versale ; nam « quod omnium maxime est mirandum, is qui non habebat ubi reclinaret caput, quique pullo insedit, totius terrae marisque cum illi placuit, imperium tenuit » (Theod.). Ea phrasi terrae ambitus designatur; cf. Am. 8, 12. Mich. 7, 12. Ps. 4, 8; Chald. verba explicat : dominabitur a mari usque ad occidentem, atque ab Euphrate usque ad extrema terrae. Atque recte quidem ; nam fines terrae v'w7'o5x nunquam adhibetur de finibus terrae palaestinensis, verum de extremis orbis terrarum finibus ; cf. 1 Reg. 2, 10. Ps. 2, 8;21,28,98,15;,66,8,;11,8; 971, 3. Prov. 30, 4. Is. 45, 22 ; 52, 10. Ier. , 16, 19. Mich. 5, 4 (de qua re vide Reinke l. c. et in comment. ad Ps. 2 | et 12). Eam notionem generalem etiam interpretes protestantes verbis ; inesse statuunt ; ita Ros. : «sensus est : dominabitur, quam late patet / orbis terrarum » ; Keil, Hupfeld-Riehm (Die Psalmen ; 2 ed. ad Ps. 2, 8) tec. Atque post vaticinia messianica, quae ante Zachariae tempus facta sunt, plane necessario exigitur, ut reznum Messiae universale dicatur ; id quod e locis modo allatis elucet et iam in benedictione illa annuntiatur, qua in semine Abraham omnes gentes sunt ditandae, vel etiam in promissione a Noe filio Iapheth facta : Iaphethitas habitaturos esse in tabernaculis Sem. Hoc regno universali pacis templum illud exstruet Messias, de quo nos docuit vates 6, 12. 13; hoc regno continetur gloria throni eius ; in hoc erit sacerdos et rex et consilium pacis erit. Ad tale autem fastigium perveniendum est per humilitatem ac mansuetudinem ; hoc innuit vates 6, 19 (vide ad verba: et subter eum orietur) et nostro loco: veniet rex ... pauper, mansuetus. tempore Zachariae est editum. — De rege ideali i. e. de Messia textum loqui, ipse etiam Hitz. aperte fatetur negatque ad rem esse eventum aliquem v. g. Azariae triumphum Philisthiis devictis tamquam oraculi occasionem et substratum fingere. Uti supra 92, 6. "1 postquam vates gloriam et felicitatem instaurationis mente et visione percepit, Dominum audivit invitantem exsules ad reditum, ita nunc rege Messiae eiusque regno beato sublimi ratione descripto omnes invitat, qui etiamtum procul a Sione in terra aliena commorabantur, ut ad tantum bonum capessendum ad urbem Ierusalem et ad theocratiam redeant. Hanc invitationem ita inducit, ut prius moneat iam ex Dei gratia vincula captivitatis esse soluta, carceres apertos, omnibus datam opportunitatem ad patriam remeandi. Hoc habetur
9:11
v. 14 « Tu quoque 1n sanguine testamenti tui emisisti vinctos tuos de lacu in quo *'n est aqua » ; — sermo fit (ex hebr.) ad Sionem ; propter foedus olim sanguine initum et consecratum (Ex. 24, 4- 8) Sioni data est opportunitas, qua captivi solverentur ; carcer erat quandoque cisterna sine aqua (cf. Gen. 371, 24) vel fovea (Ier. 38, 6 : submiserunt leremiam funibus in lacum, in quo non erat aqua, sed lutum) ; non quod exsules carceribus inclusi tenerentur, sed conditio exsilii universa imagine captivitatis et incarcerationis proponitur, ut innuatur, quanto studio libertate oblata eos potiri deceat et quanta cum laetitia et gratiarum actione reduces de libertate recuperata sentire ac loqui debeant. In textu lat. Siom emisit ; ita quoque LXX et Syrus ; potest intelligi eo sensu, ut foedus sioniticum, foedus a Deo cum. Sione initum dicatur attulisse libertatem. Clarius ac simplicius rem effert textus hebr., ubi Deus loquitur : etiam ad te ! quod spectat, propter sanguinem foederis tui dimisi vinctos tuos. Foedus illud initum ad montem Sinai erat inchoata quaedam expletio promissionum patriarchis datarum, quae ultimo suo fastigio tempus spectabant et bona messianica; unde ea ratione consideratum foedus illud erat aeternum et necessario exigebat, ut theocratia instauraretur ; quare Deus fidelis intanta populi infidelitate pacti initi mentionem facit: Textui hebr. omnino consentit Chald. : vos quoque quibuscum in sanguine sancitum est foedus, redemi; ita textus quoque syriacus legi potest. Eodem modo textum hebr. vertunt Pagninus, Vatablus, Clarius : tu quoque — in sanguine... emisi, et explicant recentiores (Schegg, Patritius, Trochon etc.) : « Sionis filiam Deus adloqui pergit aitque respectu foederis a se cum ea pacti captivitati finem factum esse » (Patritius). Veteres communiter etiam hunc versum de Christo explicant Salvatore et multi ibi tangi opinantur Christi descensum ad inferos, ad limbum, qui sit lacus sine aqua, ex quo liberaverit sanctos veteris foederis (Rib. Sanct. Lap. etc.). Verum de limbo et de tali redemptione nihil est in contextu apud prophetam, uti verba ostendunt et sequentia probant. Quare illa explicatio merito est derelicta. Cum Deus tanta fecerit et tam praeclaram spem exhibeat, quid restat, nisi ut opportunitate toties oblata utantur? quare
9:12
v. 49 « convertimini ad munitionem vincti spei ; hodie quoque annuntians duplicia reddam tibi »; — i. e. redite ad urbem munitam ideoque securam (cf. 9, 5), quam Deus sua providentia et cura cingit et quae tamquam theocratiae centrum tot mirabilium Dei fuit spectatrix et particeps (cf. Ps. 47). Appellantur vincti spei i. e. captivi qui spe tenentur (Patrit.), qui ita captivi sunt, ut certam habeant spem liberationis (ita plerique, cf. Rom. 8, 91), vel qui propterea adhuc remanent in exsilio, quia spem illam gloriosae instaurationis nondum expletam cernunt, qui igitur spe et exspectatione maioris gloriae adhuc capti retinentur in terra aliena (Schegg). Hos invitat annuntians etiam hodie i. e. quaecumque demum sit praesens rerum conditio non adeo splendida, et praedicans Deum promissa impleturum abundanter ; duplicia (vide Is. 40, 2; 61, 1) i. e. quo plura perpessi fuerant, eo maiora iis reddet bona (Patrit.). Quaenamsintista duplicia, in sequentibus per singuladeclaratur. Atque primo quidem Deus insignem victoriam pollicetur, quam populus electus singulari ac mirabili Dei protectione cinctus reportabit de Graecis. Promissio est valde accommodata ad conditionem populi et ad animos confortandos. Nam et reduces varias experiebantur infestationes hostiles (cf. Esd. B, 3 seq.), etqui in Babylonia morabantur, dominium alienigenarum certeaegre ferebant. Unde promissio gloriosi triumphi omnium animos non potuit non vehementer delectare et allicere. Deus autem ipse, quo certior sit et habeatur victoria, tamquam bellator et pugnator exhibetur, qui suo populo utitur tamquamarmis:
9:13
v. 13 « quoniam extendi mihi Iudam quasi arcum, implevi Ephraim ; et suscitabo filios tuos, Sion, super filios tuos, Graecia, et ponam te quasi gladium fortium » ; — populum coniunctum ex Iuda et Israel alloquitur ; omnibus enim spes reditus proponitur, et separatione illa, tot fecunda malorum, demum sublata in-unum populum et unam theocratiam coalescant oportet. Arma describuntur, quibus eminus et cominus pugnatur : luda est arcus, Ephraim sunt sagittae, quibus arcus impletur ; extendere arcum, hebr. ca/care i. e. tendere arcum. Ipsa imagine intima unio et concordia operis depingitur. Deus ipsepectora excitabit bellicosa, hostem ostendet quem petant ; est scil. Graecia ; deiecto enim regno assyriaco - babylonico et regno persico superato tertia succedit Bionarcla Graecorum i. e. Saccelit. regnum Alexandri Magni et varia illa regna ex eius imperio exorta. Haec scil. ex visione Danielis tertia est bestia (1, 6) vel ex somnio Nabuchodonosor regis quod explicavit Daniel « regnum tertium aereum quod imperabit universae terrae » (Dan. 2, 39). Etiam istud regnum erit deiiciendum, ut theocratia consistat. In hac autem deiectione populus Dei insignem habebit victoriae partem. Erit scil. gladius Dei fortis. Certamina illa speciali Dei ductu et protectione erunt insignia :
9:14
v. 14 « et Dominus Deus super eos videbitur et exibit ut fulgur iaculum eius et Dominus Deus in tuba canet et vadet in turbine austri » ; — praesenti Dei ope et apparitione iuvabuntur; ipse signum dabit ad congrediendum; vehementis tempestatis instar, quae ex deserto Arabiae irruere solet, ingruet clades et perditio in hostes. Membrum versus primum et tertium Dominum ut certaminis ducem, membrum secundum et quartum tamquam pugnatorem exhibet terribilem, qui fulgure (Hab. 3, 14) et tempestate hostes prosternat, iis scil. telis et armis, contra quae nulla humana subsidia protectionem vel tegumentum afferre possunt. Descriptio talis est, quae sponte sua certamina a Machabaeis gesta menti offerat. Quare illius temporis pugnarum mentionem hic iniiciunt non pauci (S. Ephr. Theod. Alb. Sanct. Houbig. Tir. Calm. Reinke, Patrit. Trochon) vel saltem ad eas fieri allusionem concedunt (Lap.), dum alii de solis armis spiritualibus et de tempore praedicationis evangelii sermonem institui volunt (cf. S. Cyr. Rib. Sa, Mar. Men. Gord.). Si quis temporum illorum certamina legerit in iisque adverterit toties fieri mentionem specialis divini auxilii, miraculorum patratorum, signorum coelestium, angelorum apparentium et adiuvantium !, certe quam maxime huius prophetiae editae admonetur. Et cum illa non contra Dei hostes in universum, sed speciatim contra Graeciam (lIavan hebr.) dirigatur, ratio adest sane gravissima, ut dicamus illa tempora a spiritu prophetico fuisse delineata. Accedit, quod certamina illa exhibentur in oraculo ion ingenti hostium clade insignia et religionis ac pietatis causa sub singulari Dei tutela suscepta. Haec enim proponuntur
9:15
v. 48 « Dominus exercituum proteget eos et devorabunt et subiicient. lapidibus fundae et bibentes nebriabuntur quasi a, vino et replebuntur ut phialae et quasi cornua altaris » ; — devorare, bibere de ingenti clade inflicta, de pugnandi ala- : critate et fervore et de laetitia victoriae dicitur (TAeod.) ; quasi ebrii, sui obliti furore et impetu maximo in hostes feruntur (Aib.). Bella tempore Machabaeorum satis fuisse sanguinolenta, e libris Mach. constat ; ita v. g. totus exercitus Nicanoris fuga dilapsus interiit « et ceciderunt omnes gladio » (4 Mach. 7, 2'1-471) ; alio proelio occisa sunt centum millia hominum (l. c. 41, 48), alias viginti millia saepius (2 Mach. 8, 30; 40, 171. 23. 31); alias undecim millia (l. c. 14, 11), decem millia (12, 19), triginta millia (12, 23), viginti quinque millia (12, 96. 28), triginta quinque millia (15, 2']) etc. ! In ipsa descriptione Zacharias ob oculos habuisse videtur Num. 23, 94: « ecce populus ut leaena consurget et quasi leo erigetur ; non accubabit donec devoret praedam et occisorum sanguinem bibat ». In hebr. conculcant lapides fundae i. e. hostium tela pedibus calcant; nihil eis nocent ?. Victores sanguine occisorum implentur ut phialae i. e. eorum certamina sunt Deo dicata et sacra, quasi sacrificia a Deo acceptantur ; in sacrificiis enim sanguis victimarum et phialis sacris excipiebatur et ad angulos altaris (hebr.) spargebatur. Unde sacra bellorum indoles et theocratica effertur ; « hi qui vicerint, placebunt Domino quasi altaris cornua eiusque libatio » (S. Hier.). Bellatores isti sunt tamquam sacerdotes victimas Domino offerentes; id quod ad Machabaeorum sacerdotum preeclara facinora adumbranda optime congruit. Salutem pugnatoribus a Domino concessam duplici ratione describit v. 16 et 17; prius enim sanctuarium Domino erigent ; dein omni bono- . rum copia et abundantia praediti erunt. Eos Deus tamquam gregem suum agnoscet ac tuebitur
9:16
v. 16 « et salvabit eos Dominus Deus eorum in die illa ut gregem populi sui, quia lapides sancti elevabuntur super terram eius » ; — quia hoc versu et in sequenti ita accipio, ut modus ac ratio salutis declaretur; salvabuntur enim, quia id obtinebunt propter quod certamina illa subierunt : Dei scil. sanctuarium contra Graecos defenderant; iam fructus certaminum exhibetur : lapides consecrationis exsurgent, vel (ut alii hebr. vertunt) splendescent super terram Domini ; lapides Deo sacri dicere videntur sanctuarium Dei, templum Dei, quod novo splendore novaque gloria istis victoriis resplendebit in terra sancta. Si aliqui lapides sanctos de altari novo erectoet dedicato (1 Mach. &, 47. 2 Mach. 10,3 ; cf. Theod. Alb. Calm. Patrit.) intelligunt, id certe non est ab hac prophetia alienum, quamvis minime ad unam eam rem sit restringenda sed sensu ampliore capienda de templi gloria sublimiore, qua in terra sancta quasi relucere dicatur. Varia est huius loci explanatio. Alii enim "7 intelligunt de corona et diade- mate (cf. Ex. 99, 6 ; 39, 30. 2 Sam. 4, 40. 9 Reg. 11, 12 etc.) et explicant gemmas diadematis i. e. Deos eos salvabit qui in oculis eius tam pretiosi sunt sicut gemmae in diademate regis vel in ornatu pontificis ( cf. Sanct. Lap. Mar. Ges. Thes. p. 871 ; Keil, Trochon). Neque contra id excipi potest cum Schegg, in diadematis vel coronis veterum gemmas non esse adhibitas ad ornatum ; nam id in tanto usu gemmarum apud veteres improbabile est et contrarium satis elucet ex 2 Reg. 12, 30. Ez. 98, 13. Alii metaphorice explanant : lapides sunt electi ex monte sacro scil. Ábraham (S. Ephr.) ; ad quod conferri potest Is. 51, 4 : « attendite ad petram unde excisi estis... attendite ad Abraham patrem vestrum ». Át res est longius petita et allusio nimis obscura. Vel audaciore metaphora : « servabuntur, quia ipsi sunt lapides vivi et sancti, ex quibus aedificabitur Ecclesia; elevantur, cum superaedificantur lapidi vivo Christo » (Hib.); talis enim metaphora intelligitur quidem ex claro contextu apud S. Paulum Eph. 9, 90-92 et apud S. Petrum 4 Petr. 2, 4. 5; sed ubi falis nexus rerum hoc loco? Praeterea cum versu insequenti partictla *2 non causa afferatur, cur salvati sint, sed abundantia salutis magis declaretur, certe hoc quoque versu eadem particula eodem modo erit accipienda. Hoc sensu ita aliqui accipiunt : « lapides sancti . qui oppressi fuerant (lapides autem vocat propter duritiam tribulationum et animi fortitudinem), elevabuntur de humilitate sua et erunt in terra illius gloriosi » (S. Hier.) ; vel : in monumentum victoriae, ut sint tituli gloriae Dei (Pressel), erigentur simili modi, uti Iosue in titulum et monumentum mirabilis ingressus in terram et usucapionis duodecim erexit lapides (Lap.); vel : lapides sancti erigentur i. e. fines terrae undique cingentur terminis sacris et inviolatis; isti scil. lapides sancti sunt ferminales, qui separant terram sanctam a regione profana, qui eam Deo consecratam esse ostendunt, qui terminos sacros ac tutos constituunt (Sanct. Schegg). Uti igitur 2, 5 urbs dicitur defendenda et cingenda muro ignis, ita nunc terra terminis sacris et inviolatis. Sensus utique est aptus. Sed valde dubito, an verba hebr. eum admittant. Nam ex eo quod Deus legem tulit : non transferes terminos proximi tui, et : maledictus qui transfert terminos (Deut. 19, 44; 27, 17), nondum sequitur neque statim percipitur, lapides consecrationis dici terminos quos Deus violari non permittet. — Chald. de gemmis in ephod pontificis verba capit ; habet enim : eliget eos sicut lapides ephod ; cf. Ex. 28, 11. LXX praebent 2i0ot &ytot xoAtovzot ; id quod S. Cyr. exponit de agilitate et promptitudine sanctorum ad omnia Deo grata obeunda. Altera salutis declaratio et ampliatio proponitur v. 4" « quid. enim bomum eius est et quid pulchrum eius, misi frumentum electorum et vinum germinans virgines » ? — hebr. per modum exclamationis : nam quid. (quantum est) bonum eius et quid pulchrum eius? i.e. quanta est bonitas, felicitas eius, quanta pulchritudo eius ? frumentum iuvenes, vinum vigere facit virgines. Sermo est de prospero ac felici statu populi victoria parta ; haecque conditio vigore et flore iuventutis et felicissimo ac saluberrimo frugumterrae proventu ad modum veteris foederis describitur (cf. Lev. 26, 3-13. Deut, 28, 4 seq.), sicut peccatorum poenae annonae caritate, terrae sterilitate, caede iuventutis exhiberi solent (cf. ler. 9, 21 ; 12, 4. Lament. 2, 11. 12. Os. 2, 8-12 etc.). Deus igitur post tempus bellorum ac tribulationum mira benedictione populum suum complectetur et bonis abundantissime cumulabit, ita ut eorum magnitudinem exclamatione admirabunda sacer vates celebret ; dein ex bonorum copia unum effert de florente iuventute, in qua et gaudium et spes laetissima populi consistit. Qua in re imitatione exprimere leremiam vates videtur ; ille enim, uti caedem iuvenum et virginum squalorem et ablationem vocis sponsi et sponsae tamquam extremae ruinae ac summae miseriae documenta proponere solet ', ita eorum laetitiam, choros, prosperam fortu- - nam ad instaurationis felicitatem delineandam adhibet ?; cf. 8, 5. Similiter locum hunc explicant Theod. Sanct. Mar. Houbig. Calm. Schegg, Patrit.. Trochon aliique ; neque ab ea expositione abest Alb., qui in hac promissione incitamentum ad audaciam cernit : « refectio optima in esculento... et in poculento quae virginibus datur ad pulchritudin is conservationem, quam terra sponte gignit et quam Deus promittit, ad tantam movet audaciam ». Et Patritius explicat : « quod additur de ea futurae prosperitatis parte, quae erit abagrorum ubertate ac feracitate, eo item pcrti- : net, ut Israelitae nondum in patriam reversi ad reditum adiicia ntur ». Sed quod iam saepius monuimus (cf. Os. 2, 21. Ioel 3, 18. Am. 9, 13), etiam hoc loco valet : prosperitas externaex indole veteris foederis delineat populi sanctitatem internam et symbolum est gratiae ac favoris divini ; proinde copiam bonorum quoque supernorum ac divinorum hoc quasi involucro contineri ac promitti manifestum est (vide quae notavi ad Is. 62, 8. 9 ; Erklaerung p. 613). Os. 9, 22; 7, 14. loe! 1, 10. Agg. 1, 114 etc. ; quare in tam frequenti verborum ' eoniunctione id anum apparet, iis terram abundasse eaque ad vitam esse pernecessaria. Ex tali autem pro vita usu et necessitale ntique iuremerito colliges rationem congruam, cur Christus Dominus s. Eucharistiae materiam et signum - elegerit panem et vinum ; sed ex hoc Zachariae loco cave ne pro s. Eucharistia . eiusque effectibus argumenta promas nisi sensu quem dicunt accoinmodato (hune . fuse prosequitur Lap.). Demum de totius partis interpretatione notatu digna quoque sunt, quae S. Hier . : ex ludaeorum explicatione aifert, referri scíl. ad Machabaeorum tempora, qui vicerint Macedonas et sordidatum templum «mundaverint; ita ad v 13, v. 14 | spectare Machabaeos contra Antiochum dimicantes , « nos autem, ait S. ffier.,- referemus euncta ad intelligentiam Salvatoris » , sed v. 13. 16 ipse quoque de Machabaeorum tempore interpretatur ; scribit enim : » salvabit quoque Dominus eos sicut oves et gregem populi sui : don enim ut armatus exercitus et instructus arte bellandi adversum Macedones dimicabit, sed veniet quasi grex paratus ad mortem et Domino auxiliante superabit ». Ad v. 17 haec notat: « ideo, inquiunt, Machabaei huc illucque fugientes Domino auxiliante superabunt, ut eiectis Mace- . donibus de terra Israel munudetur templurn, legis praecepta serventur et eruditio Seripturarum rursum germinet virgines, id est, populos eredentium in unum | Deum, qui prius 1dololatriae fuerant cultibus constuprati. In frumento electorum i.e. baurim, aon iuvenes, ut LXX transtulerunt, sed electos et eruditos viros - intelligi volunt, qui frumentum, id est, legem Dei comedere mereantur ...... Haec ludaei aestimant ». Approbat igitur SS. Hier. partim tustoricam expositionem, partim ea repudiata «el saltem neglecta statim verba ad Ecclesiam Christi refert. .— Singulare est, quod TAeod. M. et Barh. etiam hie certamina cernunt contra Gog. Descripta felici conditione quam Dominus populo suo pollicetur (9, 16. 41), propheta, uti 2, 6 et 9, t1. 12, ex oraculo accepto doctrinam colligit et applicationem pro tempore suo et pro suis aequalibus, scil. ut abiecta omni superstitione et vana fiducia humana ab uno Deo, qui paratus est tam eximia suis largiri, optima quaeque expetant. Et cum modo 9, 17] de terrae ubertate et fertilitate tamquam pignore et symbolo benevolentiae et liberalitatis divinae mentio sit iniecta, apposite propheta suos adhortatur 10, 1 « Petite a Domino pluvtam tin tempore serotino , el Dominus faciet nives et pluviam imbris dabit. ets, singulis herbam in agro » ; — hebr. tempore serotinae pluviae v. 2. quando pluvia praecipue necessaria est, utsegetes ad spicam et maturitatem adducat (Sanct.). In Palaestina enim sunt, ut loquitur iam recte A/b., « duae pluviae, scil. temporanea quae descendit ut semina pullulent et in herbam germinent, et serotina quae descendit ad hoc quod grana tumescant » ; prior sub medium Octobrem contingit, altera sub Martium medium et Aprilem ; cf. Os. 6, 3. Ioel 2, 23. Deus enim mandata sua observantibus explicite has pluvias promiserat (Deut. 11, 13-15). Unde simul innuitur ad petitionem mentis fidelem mandatorum Dei observationem accedere debere, ut preces effectu suo non careant. Propheta adhortationem fulcit generatim monens Dominum aeris tempestatumque conditiones moderari et suum cuique nutrimentum elargiri. Hebr. Dominus faciens fulgetra ; cf. Ier. 10, 13; pluvia imbris i. e. copiosus imber ; geminata enim nomina, ut iam Sanct. advertit, habent semper auxesin quandam ; Áerbam autem generatim dici pro quolibet fructu, quem tellus producat, uti Gen. 1, 41. 29, iam Theod. M. advertit. Hebr. pn S. Hier. h. ]. vertit nives ; suspicati sunt Rib. aliique esse legendum nubes. In libro Iob S. Hier. vocem vertit procellam (cf. Iob 28, 26 ; 38, 25). Plerumque fulmina, fulgetra explicant (Sanct. Schegg, Keil, Trochon). LXX h. l. praebent qavtxoia;, « nescio quid volentes LXX. phantasias interpretati sunt » (S. Hier.) ; vocem S. Cyr. explicat &cxpaxác ; Theod : « ipse enim est et pluviae auctor et aliarum rerum opifex, quae ad hominum terrorem fieri solent » ; intelliguntur phantasiae phaenomena et mutationes illae quae in aere fieri solent (cf. Theod. M.). Vocem hebr. LXX Iob 28, 26 vertunt sivxqua ; Sym. ibidem habet xtozxoc, alio veroloco Iob 38, 25 v6goc; Syrus hexapl. ad nostrum locum praebet strepitum (cf. cod. syr. hexapl. ed. Middel- dorpf p. 241. 962) ; Syrus vero stillas, Chald. autem ventos. ) Monet igitur vates, ut talia petant ab eo qui dare potest (Theod.). Salutaris autem institutionis causa praeterita mala commemorat, uti nexum cum sequentibus ZAheod. M. adstruit, atque simul certe etiam pro suis aequalibus vanam omnem superstitionem amovere volens adhortatur
9:5
ACCARON (EBR. EGRÂN; ASIR. AMQARRÂNA)
I Profeti nominano A. con Gaza, Ascalon e Azoto, predicandone la rovina (Am. 1, 8; Ier. 25, 20; Soph. 2, 4; Zach. 9, 5-7). Nel 147 Alessandro Bala, re di Siria, donò A. col suo distretto a Gionata Maccabeo (I Mach. 10, 89).
9:7
ABOMINAZIONE DELLA DESOLAZIONE
… principale (in I Mach. 6, 7; appare solo: τὸ ββέλυγμα): « dobrobrio, orrore, cosa orrenda »; è designazione esecutiva degli dei o idoli pagani (I Reg. 2, 5; per lo più al plurale: Os. 9, 10, e spesso in Ier. e Ez.) o di quanto è connesso col culto idolatrico (Zach. 9, 7: le carni sacrificate). …
IEBUSEI. - Nome gentilizio di un antico clan (ebr. [ha] - Jēbhūti, sempre con l'articolo, ad eccezione di II Sam. 5, 8; I Par. 11, 6; Zach. 9, 7, ed al singolare; Settanta: ὁ Ἰεβουσαῖς), stanziato in Canaan (Gen. 10, 16; I Par. 1, 14), sempre incluso, come gruppo secondario, nella lista settentrionale dei popoli che Israele …
9:9
I. a) Secondo lo stile dei Settanta (cf. Soph. 3, 14; Ioel 2, 21; Zach. 9, 9; Lam. 4, 21) e la costante interpretazione dei Padri greci, l'« umil saluto » dell'angelo: γάρε, κεχαρισμένη (in ebraico probabilmente ronni mūhanhāh), esprime un invito alla gioia …
… nella risorta teocrazia, sfocia nel regno del M., oggetto unico e ultimo inteso da Jahweh (I Par. 17, 10-14). I profeti postesilici mettono in rilievo: a) il trionfo del M., re mansueto, che viene su un'asina, e dominerà pacificamente su tutta la terra: Zach. 9, 9 sg. = Mt. 21, 5; b) un unico sacrificio perfetto, immacolato, offerto a Jahweh in tutto il mondo prenderà il posto dei sacrifici mosaici: Mal. 1, 11; c) un precursore preparerà immediatamente …
… sgg.; Lev. 18, 5; Ez. 18, 5 sgg.; cf. Tob. 12, 9). Occorre insieme la fiducia in Dio che salva, come inculcano specialmente i Salmi, e soprattutto la fede in Dio e in Colui che Dio manderà al suo popolo come Messia-Salvatore (cf.: Is. 62, 1; 11; 12, 3; Zach. 9, 9; Mi. 7, 7). La circoncisione è il segno dell'ingresso nello stato di giustizia ed è prescritta per chi vuole beneficiare con il resto del popolo eletto, del governo speciale di Dio. …
… im Buch Zach., Monaco 1930; S. Grill, Zur Authentie von Zacharias Kap. 9-14, in Biblische Zeitschrift, 18 (1928 sgg.), pp. 40-44; A. Skrinjar, «Adipicient ad me, quem confixerunt», in Verbum Domini, 11 (1931), pp. 233-42; id., Messias rex pacificus (Zach. 9, 9 sg.), ibid., 12 (1932), pp. 248-53; C. L. Feinberg, Exegetical studies in Zacharias, in Bibliotheca
9:13
… Dan. 8, 21 sgg. e 11, 2 descrive la potenza dell'ariete o Alessandro «re dei Greci» («primo re dei Greci»: I Mach. 1, 1; 6, 2). Anche i Seleucidi sono «re dei Greci» (Dan. 10, 20; Zach. 9, 13; I Mach. 1, 11; 8, 18: contro essi i Giudei chiedono aiuto ai Romani, che li liberino dal «giogo dei Greci»).
… Più tardi I., come i corrispondenti orientali, fu usato nel senso generico di « Grecia » (Zach. 9, 13; Dan. 8, 21 agg.) e « figli degli Jāveānim » sono i Greci (Joel 4, 6). Giovanni Rinaldi
9:14
… come nei discorsi unico è il tema svolto: la realizzazione sicura della rinascita, promessa da Jahweh, e della punizione dei popoli finitimi preannunziata da Ez. 35-36; la sua perennità, col trionfo sui violenti attacchi delle genti (Ez. 38-39 = Zach. 9, 14; cf. Dam. 7-12); la nuova teorazia infatti è in funzione, preparazione immediata del regno del Messia, dal quale verrà elevata « assorbita. …
9:18
… Clamer, s. v. in DThC, XV (1950), coll. 3648-70; E. E. Le Bas, Zachariah's contribution to the dormer stone (3,8 seg.), in Palestine exploration quarterly, 82 (1950), pp. 102-22; 83 (1951), pp. 139-55; M. Delcee, Les allusions à Alexandre le Grand dans Zach. 9, 18, in Vetus Testamentum, 1 (1951), pp. 110-24; id., Un problème de critique textuelle et d'exégèse: Zach. 12, 10, in Revue biblique, 58 (1951), pp. 189-99; id., Les sources du Deutéro-Zacharie …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.