Iharao persecuting the children of Israel with a great armie. 10. they murmur against Moyses, 13. but are encoureged by him, and passe through the red sea drie foote. 23. Pharao and his hoste Wilfully following are drowned.
1And the Lord spoke to Moses, saying:E il Signore parlò a Mosè, e disse:AND our Lord spake to Moyses, saying:Locutusque est autem Dominus ad Moysen, dicens: 2Speak to the children of Israel: Let them turn and encamp over against Phihahiroth, which is between Magdal and the sea over against Beelsephon: you shall encamp before it upon the sea.Di' a' figliuoli d'Israele, che tornino indietro, e pongano gli alloggiamenti dirimpetto a Phihahiroth, la quale è tra Magdalum, e il mare dirimpetto a Beelsephon: in faccia a questo luogo porrete gli alloggiamenti lungo il mare.Speake to the children of Israel: Let them returne and campe ouer against Phihahiroth which is betwene Magdal and the sea against Beelsephon: in the sight therof you shal campe vpon the seaLoquere filiis Israël: Reversi castrametentur e regione Phihahiroth, quæ est inter Magdalum et mare contra Beelsephon: in conspectu ejus castra ponetis super mare. 3And Pharao will say of the children of Israel: They are straitened in the land, the desert hath shut them in.E Faraone dirà dei figliuoli d'Israele: Sono in paese angusto, sono serrati nel deserto.And Pharao wil say concerning the children of Israel: They are straitened in the land, the desert hath shute them in.Dicturusque est Pharao super filiis Israël: Coarctati sunt in terra; conclusit eos desertum. 4And I shall harden his heart and he will pursue you: and I shall be glorified in Pharao, and in all his army: and the Egyptians shall know that I am the Lord. And they did so.E indurerò il cuore di lui e v'inseguirà: e io trarrò gloria da Faraone, e da tutto il suo esercito: e conosceranno gli Egiziani, ch'io sono il Signore. E quelli fecer così.And I wil indurate his hart, and he wil pursew you: and I wil be glorified in Pharao, and in al his armie: and the Aegyptians shal know that I am the Lord. And they did so.Et indurabo cor ejus, ac persequetur vos: et glorificabor in Pharaone, et in omni exercitu ejus; scientque Ægyptii quia ego sum Dominus. Feceruntque ita. 5And it was told the king of the Egyptians that the people was fled: and the heart of Pharao and of his servants was changed with regard to the people, and they said: What meant we to do, that we let Israel go from serving us?E fu recato avviso al re degli Egiziani, come il popolo fuggiva: e si cangiò il cuore di Faraone, e de' suoi servi verso del popolo, e dissero: Che è quello, che noi ci siamo indotti a fare lasciando, che sen vada Israele, e a noi più non serva?And it was told the king of Aegyptians that the people was fled: and the hart of Pharao and of his seruantes was changed toward the people, and they said: What meant we to doe, that we dismissed Israel from seruing vs?Et nuntiatum est regi Ægyptiorum quod fugisset populus: immutatumque est cor Pharaonis et servorum ejus super populo, et dixerunt: Quid voluimus facere ut dimitteremus Israël, ne serviret nobis ?
6So he made ready his chariot, and took all his people with him.Fece egli pertanto mettere i cavalli al suo cocchio, e prese seco tutto il suo popolo.Therfore he made readie his chariotte, and tooke al his people with him.Junxit ergo currum, et omnem populum suum assumpsit secum. 7And he took six hundred chosen chariots, and all the chariots that were in Egypt: and the captains of the whole army.E prese secento cocchi scelti, e tutti gli altri cocchi, che si trovarono nell'Egitto, e i capitani di tutto l'esercito.And he tooke six hundred chosen chariottes, and al the chariottes that were in Aegypt: and captaines of the whole armie.Tulitque sexcentos currus electos, et quidquid in Ægypto curruum fuit: et duces totius exercitus. 8And the Lord hardened the heart of Pharao, king of Egypt, and he pursued the children of Israel; but they were gone forth in a mighty hand.E il Signore indurò il cuore di Faraone re d'Egitto, ed egli inseguì i figliuoli d'Israele: ma questi erano partiti con gran fidanza.And our Lord hardned Pharaoes hart the king of Aegypt, and he pursewed the children of Israel: but they went forth in a mightie hand.Induravitque Dominus cor Pharaonis regis Ægypti, et persecutus est filios Israël: at illi egressi sunt in manu excelsa. 9And when the Egyptians followed the steps of them who were gone before, they found them encamped at the sea side: all Pharao’s horse and chariots and the whole army were in Phihahiroth, before Beelsephon.E seguendo gli Egiziani le orme già segnate da quelli, li trovarono alloggiati lungo il mare. Tutta la cavalleria, e i cocchi di Faraone, e tutto l'esercito erano a Phihahiroth dirimpetto a Beelsephon.And when the Aegyptians pursewed their steppes going before, they found them encamped at the sea side: al Pharaoes horse and chariottes, and the whole armie were in Phihahiroth against Beelsephon.Cumque persequerentur Ægyptii vestigia præcedentium, repererunt eos in castris super mare: omnis equitatus et currus Pharaonis, et universus exercitus, erant in Phihahiroth contra Beelsephon. 10And when Pharao drew near, the children of Israel lifting up their eyes, saw the Egyptians behind them: and they feared exceedingly, and cried to the Lord.E appressandosi Faraone, i figliuoli d'Israele alzando gli occhi si videro alle spalle gli Egiziani: ed ebbero paura grande, e alzarono le grida al Signore.And when Pharao approched, the children of Israel lifting vp their eies, saw the Aegyptians behind them: and they feared exceedingly, and cried to our Lord,Cumque appropinquasset Pharao, levantes filii Israël oculos, viderunt Ægyptios post se, et timuerunt valde: clamaveruntque ad Dominum,
11And they said to Moses: Perhaps there were no graves in Egypt, therefore thou hast brought us to die in the wilderness: why wouldst thou do this, to lead us out of Egypt?E dissero a Mosè: Mancavan forse sepolture in Egitto, che tu ci hai tratti di colà, affinché morissimo nella solitudine? Per qual motivo hai tu voluto far questa cosa di cavarci dall'Egitto?and said to Moyses: Perhappes there were no graues in Aegypt, therfore thou hast taken vs thence to die in the wildernes: why wouldest thou doe this, in bringing vs out of Aegypt?et dixerunt ad Moysen: Forsitan non erant sepulchra in Ægypto, ideo tulisti nos ut moreremur in solitudine: quid hoc facere voluisti, ut educeres nos ex Ægypto ? 12Is not this the word that we spoke to thee in Egypt, saying: Depart from us, that we may serve the Egyptians? for it was much better to serve them, than to die in the wilderness.Non è egli questo quel che a te noi dicevamo nell'Egitto: Lascia, che noi serviamo agli Egiziani? conciossiaché molto meglio era il servire ad essi, che il morire nella solitudine.Is not this the word that we spake to thee in Aegypt, saying: Depart from vs, that we may serue the Aegyptians? for it was much better to serue them, then to die in the wildernes.nonne iste est sermo, quem loquebamur ad te in Ægypto, dicentes: Recede a nobis, ut serviamus Ægyptiis ? multo enim melius erat servire eis, quam mori in solitudine. 13And Moses said to the people: Fear not: stand, and see the great wonders of the Lord, which he will do this day; for the Egyptians, whom you see now, you shall see no more for ever.E disse Mosè al popolo: Non temete: state ad osservare i prodigii, che farà oggi il Signore: perocché gli Egiziani, che voi ora vedete, non li vedrete mai più in eterno.And Moyses saied to the people. Feare not: stand, and see the great wonders of our Lord that he wil doe this day: for the Aegyptians, whom now you see, you shal no more see for euer.Et ait Moyses ad populum: Nolite timere: state, et videte magnalia Domini quæ facturus est hodie: Ægyptios enim, quos nunc videtis, nequaquam ultra videbitis usque in sempiternum. 14The Lord will fight for you, and you shall hold your peace.Il Signore combatterà per voi, e voi non vi moverete.Our Lord wil fight for you, and you shal hold your peace.Dominus pugnabit pro vobis, et vos tacebitis. 15And the Lord said to Moses: Why criest thou to me? Speak to the children of Israel to go forward.E il Signore disse a Mosè: Perché alzi a me le grida? di' a' figliuoli d'Israele, che si mettano in viaggio.And our. Lord said to Moyses: Why criest thou to me? speake to the children of Israel that they goe forward.Dixitque Dominus ad Moysen: Quid clamas ad me ? loquere filiis Israël ut proficiscantur.
16But lift thou up thy rod, and stretch forth thy hand over the sea, and divide it: that the children of Israel may go through the midst of the sea on dry ground.E tu alza la tua verga, e stendi la tua mano sopra il mare, e dividilo: affinché i figliuoli d'Israele camminino per mezzo al mare a piedi asciutti.But thou lift vp thy rodde, and stretch forth thy hand vpon the sea, & diuide it: that the children of Israel may goe in the middes of the sea by drie ground.Tu autem eleva virgam tuam, et extende manum tuam super mare, et divide illud: ut gradiantur filii Israël in medio mari per siccum. 17And I will harden the heart of the Egyptians to pursue you: and I will be glorified in Pharao, and in all his host, and in his chariots and in his horsemen.E io indurerò il cuore degli Egiziani, perché vi perseguano: e sarò glorificato nello sterminio di Faraone, e di tutto il suo esercito, e de' suoi cocchi, e de' suoi cavalieri.And I wil indurate the hart of the Aegyptians to pursew you: and I wil be glorified in Pharao, and in al his hoste, and in his chariottes and in his horsemen.Ego autem indurabo cor Ægyptiorum ut persequantur vos: et glorificabor in Pharaone, et in omni exercitu ejus, et in curribus et in equitibus illius. 18And the Egyptians shall know that I am the Lord, when I shall be glorified in Pharao, and in his chariots, and in his horsemen.E gli Egiziani conosceranno, ch'io sono il Signore, quando avrò fatto servire alla mia gloria Faraone, e i suoi cocchi, e i suoi cavalli.And the Aegyptians shal know that I am the Lord when I shal be glorified in Pharao, and in his chariottes & in his horsemen.Et scient Ægyptii quia ego sum Dominus cum glorificatus fuero in Pharaone, et in curribus atque in equitibus ejus. 19And the angel of God, who went before the camp of Israel, removing, went behind them: and together with him the pillar of the cloud, leaving the forepart,E si levò l'Angelo del Signore, che precedeva l'esercito d'Israele, e si pose alle loro spalle: e insieme con esso la colonna di nube, lasciata la parte anteriore,And the Angel of God, that went before the campe of Israel, remouing him selfe, went behind them: and together with him the piller of the cloude, leauing the foreward,Tollensque se angelus Dei, qui præcedebat castra Israël, abiit post eos: et cum eo pariter columna nubis, priora dimittens, post tergum 20Stood behind, between the Egyptians’ camp and the camp of Israel: and it was a dark cloud, and enlightening the night, so that they could not come at one another all the night.Si posò nel fondo tra gli alloggiamenti degli Egiziani, e gli alloggiamenti d'Israele: e quella nube era tenebrosa, e insieme rischiarava la notte, talmente che non poterono per tutto il tempo della notte appressarsi gli uni agli altri.stode behind, betwen the Aegyptians campe and the campe of Israel: and it was a darke cloud, and lightening the night, so that they could not come to ech other the whole night time.stetit, inter castra Ægyptiorum et castra Israël: et erat nubes tenebrosa, et illuminans noctem, ita ut ad se invicem toto noctis tempore accedere non valerent.
21And when Moses had stretched forth his hand over the sea, the Lord took it away by a strong and burning wind blowing all the night, and turned it into dry ground: and the water was divided.E avendo Mosè stesa la mano sul mare, il Signore lo portò via, soffiando un vento gagliardo, e ardente per tutta la notte, e lo asciugò: e l'acqua restò scompartita.And when Moyses had stretched forth his hand vpon the sea, our Lord tooke it away, a vehement and burning winde blowing al the night, and turned it into drie ground: and the water was diuided.Cumque extendisset Moyses manum super mare, abstulit illud Dominus flante vento vehementi et urente tota nocte, et vertit in siccum: divisaque est aqua. 22And the children of Israel went in through the midst of the sea dried up; for the water was as a wall on their right hand and on their left.E i figliuoli d'Israele entrarono in mezzo al mare asciutto: perocché l'acqua era come muro alla loro destra, e alla sinistra.And the children of Israel went through the middes of the dire sea: for the water was as it were a wal on their right hand & their left.Et ingressi sunt filii Israël per medium sicci maris: erat enim aqua quasi murus a dextra eorum et læva. 23And the Egyptians pursuing went in after them, and all Pharao’s horses, his chariots and horsemen, through the midst of the sea.E gli Egiziani inseguendogli entrarono dietro a loro nel mezzo del mare, e tutta la cavalleria di Faraone, e i suoi cocchi, e i cavalieri.And the Aegyptians pursewing went in after them, and al Pharaoes horses, his chariottes and horsemen through the middes of the sea.Persequentesque Ægyptii ingressi sunt post eos, et omnis equitatus Pharaonis, currus ejus et equites per medium maris. 24And now the morning watch was come, and behold the Lord looking upon the Egyptian army through the pillar of fire and of the cloud, slew their host.Ed era già la vigilia del mattino, allorché traguardando il Signore dalla colonna di nube e di fuoco l'esercito degli Egiziani fece perire le loro schiere:And now the morning watch was come, and behold our Lord looking vpon the Aegyptians campe through the piller of fire & the cloude, slew their armie:Jamque advenerat vigilia matutina, et ecce respiciens Dominus super castra Ægyptiorum per columnam ignis et nubis, interfecit exercitum eorum, 25And overthrew the wheels of the chariots, and they were carried into the deep. And the Egyptians said: Let us flee from Israel; for the Lord fighteth for them against us.E rovesciò le ruote dei cocchi ed egli no furono trasportati nel (mar) profondo. Dissero adunque gli Egiziani: Fuggiamo Israele: perocché il Signore combatte per lui contro di noi.and ouerthrew the wheeles of the chariottes, and they were borne into the depth. The Aegyptians therfore said: Let vs flee from Israel: for the Lord fighteth for them against vs.et subvertit rotas curruum, ferebanturque in profundum. Dixerunt ergo Ægyptii: Fugiamus Israëlem: Dominus enim pugnat pro eis contra nos.
26And the Lord said to Moses: Stretch forth thy hand over the sea, that the waters may come again upon the Egyptians, upon their chariots and horsemen.E il Signore disse a Mosè: Stendi la tua mano sul mare, affinché le acque tornino a riunirsi sopra gli Egiziani, sopra i cocchi, e sopra i lor cavalieri.And our Lord said to Moyses: Stretch forth thy hand vpon the sea, that the waters may returne to the Aegyptians vpon their chariottes and horsemen.Et ait Dominus ad Moysen: Extende manum tuam super mare, ut revertantur aquæ ad Ægyptios super currus et equites eorum. 27And when Moses had stretched forth his hand towards the sea, it returned at the first break of day to the former place: and as the Egyptians were fleeing away, the waters came upon them, and the Lord shut them up in the middle of the waves.E avendo Mosè stesa la mano verso il mare, questo tornò al luogo di prima al primo spuntare del giorno: e le acque andaron sopra gli Egiziani, che fuggivano, e gl'involse il Signore in mezzo a' flutti.And when Moyses had stretched forth his hand against the sea, it returned in the first breake of day to the former place: and the Aegyptians fleeing away, the waters came vpon them, and our Lord enwrapt them in the middes of the waues.Cumque extendisset Moyses manum contra mare, reversum est primo diluculo ad priorem locum: fugientibusque Ægyptiis occurrerunt aquæ, et involvit eos Dominus in mediis fluctibus. 28And the waters returned, and covered the chariots and the horsemen of all the army of Pharao, who had come into the sea after them, neither did there so much as one of them remain.E le acque ripreso il loro corso ricopersero i cocchi, e i cavalieri di tutto l'esercito di Faraone, i quali inseguendo gl'Israeliti erano entrati nel mare: neppur uno di quelli si salvò.And the waters returned, and ouerwhelmed the chariottes and the horsemen of al Pharaoes armie, who folowing were entred into the sea, neither did there so much as one of them remaine.Reversæque sunt aquæ, et operuerunt currus et equites cuncti exercitus Pharaonis, qui sequentes ingressi fuerant mare: nec unus quidem superfuit ex eis. 29But the children of Israel marched through the midst of the sea upon dry land, and the waters were to them as a wall on the right hand and on the left:Ma i figliuoli d'Israele si avanzarono pel mezzo del mare asciutto: e le acque eran per essi qual muro a destra e a sinistra:But the children of Israel marched through the middes of the drie sea, & the waters were vnto them as in stede of a wal on the right hand and on the left:Filii autem Israël perrexerunt per medium sicci maris, et aquæ eis erant quasi pro muro a dextris et a sinistris:
30And the Lord delivered Israel in that day out of the hands of the Egyptians.E il Signore liberò in quel giorno Israele dalle mani degli Egiziani.and our Lord deliuered Israel in that day out of the hand of the Aegyptians.liberavitque Dominus in die illa Israël de manu Ægyptiorum. 31And they saw the Egyptians dead upon the sea shore, and the mighty hand that the Lord had used against them: and the people feared the Lord, and they believed the Lord, and Moses his servant.E videro gli Egiziani morti sul lido del mare, e la possanza grande dimostrata dal Signore contro di essi: e il popolo temé il Signore, e credettero al Signore, e a Mosè suo servo.And they saw the Aegyptians dead vpon the sea shore, and the mightie hand that our Lord had exercised against them: and the people feared our Lord, & they beleued our Lord, & Moyses his seruant.Et viderunt Ægyptios mortuos super littus maris, et manum magnam quam exercuerat Dominus contra eos: timuitque populus Dominum, et crediderunt Domino, et Moysi servo ejus.
14:1
Beelsephon, means "the lord of the watch-tower." Some think an idol was thus denominated, whose office it was to prevent people from quitting the country. How vain were his efforts against God's people!
14:3
Haydock
In. Between craggy mountains and the Red Sea. (Haydock)
14:4
Worthington
And he will. Protestants falsely translate, "that he may," etc., contrary to the Hebrew and other versions. (Worthington)
14:6
People, fit for war, who could be got ready on such short warning. Ezechiel (apud[in the writings of] Eusebius) makes the number amount to a million.
14:7
Haydock
Captains. Septuagint, "Tristatas." Three men rode on every chariot; which was armed with scythes, to cut down all that came within contact, the chief warrior, with his armour-bearer and charioteer. (St. Gregory of Nyssa) (Haydock)
14:8
Calmet
Hand. Without any dread, Numbers 15:30. (Calmet)
14:12
Haydock
Wilderness. This is the language of dastardly souls. They had begun to be almost in love with their chains. Every difficulty gives them occasion to repine at the gracious purposes of God, and the exertions of his servant Moses. But God bears patiently with the defects of a carnal and long oppressed nation, ver. 13. (Haydock)
The wiser sort pray to God, while others thus upbraid Moses.
14:13
Ever. They saw their floating carcasses the following morning. Hebrew, "you shall not see the Egyptians any more as you see them at present." They were not in the same condition.
14:14
Calmet
Peace. You will not have to draw a sword. The Syriac subjoins, "Therefore Moses cried unto the Lord," which connects this with the following verse. (Calmet)
14:15
Criest.
St. Bernard
"A vehement desire is a cry, which reaches the ears of the Lord." (St. Bernard)
14:17
Haydock
To pursue. God did not restrain the perverse will of the Egyptians; but suffered them to be guided by their blind passions, and to rush presumptuously into the bed of the sea. If the retiring of its waters had been owing to any natural cause, this wise nation could not be ignorant but that, at the stated time, the ebbing would cease, and consequently that they would be overtaken by the waters. But the waters stood up like walls on both sides, and they were so infatuated as to suppose that the miracle would be continued for their protection. (Haydock)
14:20
A dark cloud, and enlightening the night. It was a dark cloud to the Egyptians; but enlightened the night to the Israelites, by giving them a great light.
14:21
Wind. This served to dry up the sandy channel of the Red Sea, which was mixed with mud and weeds. It blew from the east, Kodim, or from Arabia.
Divided, some say into 12 parts or divisions, Psalm 135:13. But the words of the psalmist may be verified by the sea opening a spacious passage, such as was requisite for so many millions to travel through, (Haydock) e.g. a distance of perhaps 18 miles, in so short a space of time. Silara Adrichomius thinks the breadth of the division would not be less than nine miles.
14:24
Haydock
Watch. About four o'clock. The Hebrews divided the night into three equal parts, (Calmet) or four, consisting each of three hours, (Menochius) which varied in length as the night was longer. (Haydock)
Slew many by his thunderbolts, as Artapanus relates, and the Scripture elsewhere insinuates. (Chap. 15:6, 12; Psalm 76:16, 18; Josephus, [Antiquities?] 2:7.
14:25
Haydock
Lord. thus they reluctantly confess his might, and are forced to glory Him in their destruction. Their change is only the effect of fear and temporal danger, ver. 18. (Haydock)
14:31
Calmet
Sea-shore. The Hebrews would thus again be enriched by their spoils. (Calmet)
Haydock
Servant. Those who believe God, submit to the directions of his ambassadors. (St. Jerome in Philemon 5.) In this merited catastrophe of the Egyptians, which fixed the last seal to the mission of Moses, the fathers contemplate how God's servants are rescued by baptism, and by the merits of Jesus Christ, from Satan and from all sin. (1 Corinthians 10:1, 4; Origen, hom. 5.) (Haydock)
14:20
A dark cloud, and enlightening the night.... It was a dark cloud to the Egyptians; but enlightened the night to the Israelites by giving them a great light.
14:4
Although the Hebrew Greke and Latin haue, And he, yet Protestants corruptly thrust in the text, that he shal, to make it sound to their sense, that God did not only permit, but worke Pharaoes induration.
14:15
A sorowful hart, lamentably mourning for the people is called crying to God. S. Hierom. in Gal. 4.
14:17
Concordanza •. Reg. 6.
14:19
Protection of Angels.
14:23
The fourth prophecie in the office before Masse on Easter •u•. And the second on whitsuneue
14:28
So in Baptisme al sinnes are destroyed. S •yp. ••p. 76. in fine S. Aug. Tract. 12. & 13. in Ioan.
14:31
The same credite is geuen to God speaking by Moyses, as if he had spoken immediatly by himself. S. Hiero. in Epist. ad Philem.
14:8
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 76.7
… Chiding hath noise, the noise is wont to make men wake. So great is the force of God chiding, that he said, “By Thy chiding, O God of Jacob, there have slept all men that have mounted horses.” Behold what a sleep that Pharaoh slept who mounted horses. For he was not awake in heart, because against chiding he had his heart hardened.
14:9
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 19.2
… Then the door posts were anointed with the blood of a lamb, that the destroyer might flee from the houses which had the sign of the blood; and the Hebrew people was marvellously delivered. The enemy, however, after their rescue, pursued after them
14:11
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 6.26
… And even if those Paul speaks of were baptized in the cloud and in the sea, there is something harsh and salt in their baptism. They are still in fear of their enemies, and crying to the Lord and to Moses, saying,
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Exhortation to Martyrdom, Addressed to Fortunatus 7
… It is better for us to serve the Egyptians than to die in this wilderness. And Moses said unto the people, Trust, and stand fast, and see the salvation which is from the Lord, which He shall do to you to-day. The Lord Himself shall fight for you, and ye shall hold your peace.”
14:14
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 8.69
… And what are we to expect, if not only a very few agree, as at present, but the whole of the empire of Rome? For they will pray to the Word, who of old said to the Hebrews, when they were pursued by the Egyptians, “The Lord shall fight for you, and ye shall hold your peace;”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 11
… even in this the Lord is with them, not only as an avenger on their behalf, but also when they have already been beaten, as a deliverer for them. For this is the divine promise; ‘The Lord shall fight for you
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. Register of the Epistles of St. Gregory the Great 11.63
… You, therefore, if you wish to stand above adverse nations, if you would speedily, with God’s leave, be victorious over them, receive with trembling the commandments of the same Almighty God, that He Himself may fight for you against your adversaries, Who has promised in Holy Writ, saying, The Lord shall fight for you, and ye shall hold your peace (
14:15
Tertulliano † 220 d.C. On Repentance 12
… But, on the other hand, the Egyptian emperor—who, after pur suing the once afflicted people of God, long denied to their Lord, rushed into the battle —did, after so many warning plagues, perish in the parted sea, (which was permitted to be passable to “the People” alone,) by the backward roll of the waves:
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 6.10
… And I said, What shall I cry?” The physical voice we use in prayer need not be great nor startling; even should we not lift up any great cry or shout, God will yet hear us. He says to Moses,
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 16.4
… Grudge not to us those words which are excellent rather than many, and do not yet give us a foretaste of our impending loss. Speak in words which, if few, are dear and most sweet to me, which, if scarcely audible, are perceived from their spiritual cry, as God heard the silence of Moses, and said to him when interceding mentally, “Why criest thou unto Me?”
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Answer to Eunomius' Second Book 1
… And when he comforted them in their abject terror, and roused them to courage, a voice came from God, addressing the Prophet by name, “Wherefore criest thou unto Me?
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 19
But art thou pained in mind, and canst not help crying aloud? yet surely it is the part of one exceedingly pained to pray and entreat even as I have said. Since Moses too was pained, and prayed in this way and was heard; for this cause also God said unto him, “Wherefore criest thou unto me.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 9
… For this is to “sing to God,” but that to the air, for the voice is scattered without result. Not for display, he means. And even if thou be in the market-place, thou canst collect thyself, and sing unto God, no one hearing thee. For Moses also in this way prayed, and was heard, for He saith, “Why criest thou unto Me?” (
14:16
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 3.1.2
2. Scipio, therefore, was not the first to know that he was not alone when he was alone, or that he was least at leisure when he was at leisure. For Moses knew it before him, who, when silent, was crying out;
san Giovanni Damasceno † 749 d.C. An Exact Exposition of the Orthodox Faith 4.4
… These are the achievements of Christ’s presence: these are the tokens of His power. For it was not one people that He saved, as when through Moses He divided the sea and delivered Israel out of Egypt and the bondage of Pharaoh
14:19
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 2.6
… “But God went before them by day indeed in a pillar of cloud, to show them the way; and by night in a pillar of fire.” And afterwards, in the same place: “And the Angel of God moved forward, which went before the army of the children of Israel.”
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.21
21. I must not linger over Moses when my purpose is at full speed to lightly touch on each topic and to sketch the outline of a proper knowledge of my subject. I will pass to Joshua the son of Nun, who was previously called Ause, or better, as in the Hebrew, Osee, that is, Saviour . For he,
14:20
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 28
Therefore this darkness of the body has been placed between us and God, like the cloud of old between the Egyptians and the Hebrews;
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 38
II. Again the darkness is past; again Light is made; again Egypt is punished with darkness; again Israel is enlightened by a pillar.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 5
… v. 4 .) He was then immediately expelled from the common assembly, he was separated from the fold, he became deserted and destitute; he was delivered to the wolf. For as the cloud designated the camp of the Hebrews, so the Spirit distinguished the Church. If any one therefore was without, he was consumed,
14:21
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 29-2
… that the storm of the sea was not from the winds, but from fear of its Lord Who walked upon it, and that the Lord Who rebuked it was not a creature, but rather its Creator, since a creature is not obedient to another creature. For although the Red Sea was divided before by Moses
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 43.7
… For why, said they, is it incredible that the God of wonders, who bountifully fed in the wilderness his homeless and fugitive people, raining bread upon them, and abounding in quails, nourishing them not only with necessaries, but even with luxuries: that He, Who divided the sea,
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 45
… If thou doest this, and comest out of Egypt thus, I know well that thou shalt be guided by the pillar of fire and cloud by night and day. The wilderness shall be tamed for thee, and the Sea divided;
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 2.20
… A man he was, great in the wonders he wrought by faith, great in his triumphs. The works of Moses were of a higher type, his brought greater success. Either of these then aided by divine grace rose above all human standing. The one ruled the sea, the other heaven.
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Mysteries 9
… Again, at the prophet’s prayer the blood ceased, and the nature of water returned. The people of the Hebrews were shut in on every side, hemmed in on the one hand by the Egyptians, on the other by the sea; Moses lifted up his rod, the water divided and hardened like walls, and a way for the feet appeared between the waves.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 43
The Jews under the guidance of Moses passed over the Red Sea, but that case is widely different from this. He did all with prayer and as a servant, but Christ with absolute power. There when the south wind blew, the water yielded so as to make them pass over on dry land, but here the miracle was greater. (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 3
… Wherefore held? Lest they should perish altogether, and slip into idol-worship. For they did this, my brethren, as we read, forgetful of the great miracles which God performed before their eyes. The sea was divided; a way was made in the midst of the waves; their enemies following, were covered by the same waves through which they passed:
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 91.2
… But we are answered, that others also have done works which even He did not, and which no other man has done. For who else save Moses smote the Egyptians with so many and mighty plagues, as when He led the people through the parted waters of the sea,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 95.11
… ought Israel whom their own God led from Egypt through the Red Sea,
14:22
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 18.14
14. Nor indeed would anyone disbelieve this who has heard and knows that Moses, when little in the eyes of men, and not yet of any account, was called from the bush which burned but was not consumed, or rather by Him who appeared in the bush, and was encouraged by that first wonder: Moses, I say, for whom the sea was divided,
sant'Ambrogio † 397 d.C. Concerning Virgins 2.4
… But she, with her hands raised to heaven, as though she had come to a house of prayer, not to a resort of lust, says: “O Christ, Who didst tame the fierce lions for the virgin Daniel, Thou canst also tame the fierce minds of men. Fire became as dew to the Hebrew children, the water stood up for the Jews, of Thy mercy, not of its own nature.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 81.10
10. “In tribulation thou didst call on Me, and I delivered thee” ( ver. 8 ). Let each Christian conscience recognise itself, if it have devoutly passed the Red Sea,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 107.3
… Let him speak openly. “From the east and the west, from the north and the sea” ( ver. 3 ). Now then we understand these redeemed, in the whole circle of the earth. This people of God, freed from a great and broad Egypt, is led, as through the Red Sea,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 124.4
… and we shall see what sort of water in the following verses. Whoever had consented unto them, water would have overwhelmed him. For he would die by the death of the Egyptians, he would not pass through after the example of the Israelites. For ye know, brethren, that the people of Israel passed through the water, by which the Egyptians were overwhelmed.
14:27
Tertulliano † 220 d.C. On Baptism 9
… First, indeed, when the people, set unconditionally free, escaped the violence of the Egyptian king by crossing over through water , it was water that extinguished the king himself, with his entire forces.
14:28
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 45
… If thou doest this, and comest out of Egypt thus, I know well that thou shalt be guided by the pillar of fire and cloud by night and day. The wilderness shall be tamed for thee, and the Sea divided; Pharaoh shall be drowned;
14:29
sant'Ambrogio † 397 d.C. Selections from the Letters of St. Ambrose 41.24
… Thou who hadst lost what was thine, didst obtain that which was another’s, being freed from the enemies who were hedging thee in, and safe in the midst of the waters thou sawest the destruction of thine enemies, when the same waves which surrounded and carried thee on thy way, pouring back, drowned the enemy.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 55.1
… but in its own language, that is, in Hebrew, pascha means passover; because the pascha was then celebrated for the first time by God’s people, when, in their flight from Egypt, they passed over the Red Sea.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 81.8
… Consecrated with the Blood of the Lord. Why fearest thou to come? The consciousness, perhaps, of some huge offences goads and tortures in thee thy mind, and says to thee that it is so great a thing thou hast committed, that thou mayest despair to have it remitted thee. Fear lest there remain anything of thy sins, if there lived any one of the Egyptians!
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. Register of the Epistles of St. Gregory the Great 7.4
… But, if the power of the Holy Spirit breathes upon the afflicted mind, forthwith what was done bodily for the people of Israel takes place with us spiritually. For it is written, But the children of Israel walked upon dry land in the midst of the sea (
14:31
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 14
31. But even if some are baptized unto the Spirit, it is not, it is urged, on this account right for the Spirit to be ranked with God. Some “were baptized unto Moses in the cloud and in the sea.” And it is admitted that faith even before now has been put in men; for “The people believed God and his servant Moses.”
Pseudo-Clement The Recognitions of Clement 4.5
“For so also it was given to the people of the Hebrews from the beginning, that they should love Moses, and believe his word; whence also it is written: ‘The people believed God, and Moses His servant.’
14:2
Quarta est haec Hebraeorum statio, sive mansio, in qua a sinistris vallati erant mari, a tergo exercitu Aegyptiorum eos persequentium, ante et a dextris, praeruptis montibus. Unde eos ibi velut mures in muscipula comprehendere cogitabat Pharao. Pro e regione Phihahiroth, Septuaginta vertunt, ἀπέναντι τῆς ἐπαύλεως, quod Origenes interpretatur, e regione ascensionis tortuosae. Non bene alii vertunt, e regione suburbiorum aut villarum, quasi Septuaginta in Phihahiroth litteram cheth pro ain acceperint, nomenque hoc derivarint ab עיר ir, id est urbs; at verbum Phihahiroth hebraice idem est quod os foraminum: פי pe enim significat os, חור chur foramen, ut Phihahiroth idem sit, quod ingressus in speluncam rupibus inclusam, et arctam; os enim innuit angustias ingressus. Sic « Magdalum » hebraice turrim sonat; forte fuit arx monti imposita. « Beelsephon » hebraice idem est quod domus speculae: quae omnia indicant loca haec fuisse praerupta et inaccessa. Vide chorographiam horum locorum in tabulis Adrichomii. Super filiis Israel, — de filiis Israel. Sic Virgilius: «Multa super Priamo rogitans, super Hectore multa.» Coarctati sunt. — Hebraice נבוכים nebuchim, id est perplexi sunt, vel confusi sunt; quia videlicet in arctis constituti; et circumquaque rupibus, mari et armatis conclusi, exitum non invenient; itaque vel fame, vel gladio eos conficiam, aut potius ad deditionem et servitutem pristinam eos redigam. R. Salomon et Hebraei fabulantur Beelsephon fuisse canem aeneum, qui latratu prodebat fugientes Hebraeos, qualem in Hispania Numantiae fuisse testatur Abulensis. Tropologice, a vitiis ad virtutem, a terra in coelum enitentibus ardua calcanda est via. Ita Origenes. «Super mare,» — ad mare, versus mare, juxta mare.
14:3
Postquam ab exploratoribus Hebraeos fugere intelligens, et dimissionis eorum poenitens, eos insequi cogitabit, ut reducat.
14:4
Sat patet ex consultatione praevia, vers. 2 et 3, Pharaonem libere se obdurasse et obfirmasse, ut persequeretur Hebraeos; dicitur tamen etiam Deus eum indurasse, ut dixi cap. VII, vers. 3, quia sine Dei permissu et certa providentia, nunquam se obdurasset Pharao; Deus enim, cui omnes rerum omnium ordines subjacent, hoc Pharaonem ordine, cursuque rerum statuerat, quo his quae se obtulerunt, objectis, eum libere et sponte sua obdurandum praesciebat. Quidquid enim a Dei providentia quovis modo manat, Hebraea phrasi Deus agere dicitur; utiturque subinde hac phrasi Scriptura, ut altissimam latissimamque rerum omnium providentiam (cui omnes etiam impiorum voluntates subjacent, et a qua reguntur et diriguntur, quocumque ipsi libuerit) in Deo commendet. Hic vero accessit alia peculiaris Pharaonem obdurandi ratio in Deo, videlicet, quod Deus Hebraeos in loca haec arcta adduxerit, eo quidem proprio fine, ut omnem suam spem in Deum conjicerent Hebraei, sed unde Pharaonem eos insequendi occasionem et voluntatem novam ex pristina sua malitia, tyrannide et obstinatione concepturum praevidebat; quam ejus voluntatem malam non intendit Deus, sed solum positive voluit permittere, idque ad hoc, ut Pharaonem hac ratione pertraheret ad mare Rubrum, ibique pro anteactis suis sceleribus et rebellionibus eum puniret atque mergeret. Simili stratagemate bellico milites, ut hostem eliciant, et ad insidias latentes pertrahant, pauci excunt, hostique se ostentant; insequitur eos turmatim hostis; cedunt illi sensim, hostemque ad insidias pertrahunt: inde prodit agmen instructum, quod hostem cingit et conficit; sicuti ergo pauci illi elicientes hostem eum fallere dicuntur, eumque pertrahere ad insidias, cum tamen proprie neque pertrahant ad insidias, neque fallant eum, sed tantum dent occasionem, qua illecti hostes eos persequantur, itaque sua culpa fallantur, et ipsi se fallant: simili modo cum Pharaone fecit hic Deus, ideoque dicitur eum obdurasse ad persequendum Hebraeos. Obduravit ergo hic Deus Pharaonem eo praecepto quod Mosi dedit, vers. 2, nimirum, ut castrametaretur ad mare Rubrum, e regione Phihahiroth inter rupes et montes; unde to et obdurabo tantumdem est, ac si dicat: itaque obdurabo cor ejus; sciebat enim Deus Pharaonem, ubi audisset Mosen et Hebraeos jam non ad tres diaetas ad sacrificium abiisse, sed absolute fugisse, eosque jam esse conclusos mari et rupibus, statim rediturum ad suum ingenium, et pristinum propositum dominandi Hebraeis, ideoque obdurato et obfirmato animo eos persecuturum, eo quod certo sibi persuaderet se eos obtenturum, nec ipsos posse manus suas effugere. Secundo, hanc occasionem objecit Deus Pharaoni tam per nuntios, quam per seipsum, objiciendo ejus phantasiae circa rem praesentem cogitationes ex se indifferentes de Hebraeorum amplitudine, fuga et facilitate eos reducendi, ex quibus sciebat eum se obduraturum ad persequendum Hebraeos; idque permisit Deus, quia statuerat eum hac ratione pellicere ad mare Rubrum, ibique eum submergere; jam enim omnino conclusum erat apud Deum de Pharaone puniendo, et morte mulctando, et apud Deum lata jam erat in eum sententia mortis, quam ut commode Deus exequeretur, usus est occasione jam dicta, qua eum pertraxit ad locum supplicii; hoc ergo loco obduratio in Deo non significat aliud, nisi judicium et vindictam Dei in Pharaonem, qua eum pellexit ad carnificinam maris Rubri. Vide hic in Pharaone, quam vera sit sententia 42 in Sententiis S. Augustini: «Nihil infelicius est felicitate peccantium, qua poenalis nutritur impunitas, et mala voluntas, velut hostis interior roboratur.» Et glorificabor in Pharaone, — quando eum ad mare Rubrum pellectum aquis mergam cum universo exercitu; tunc enim omnibus apparebit gloriosa mea potentia, justitia et vindicta. Scientque Aegyptii, — et praesentes mergendi, ut patet vers. 25, et reliqui, qui in Aegypto manserunt, qui ita attoniti et perculsi fuerunt suorum strage, et Dei Hebraeorum metu, ut quisque opera sua quibus distinebatur eo die, ne Pharaonem sequeretur, itaque cum eo mergeretur, Deum suum vocaret, ait Apollonius Abbas apud Palladium in Lausiaca, cap. LII.
14:5
Id est voluntas et sententia Pharaonis immutata est contra populum Hebraeorum, praesertim iram accendente expoliatione Aegyptiorum; videbant enim jam se spoliatos iis quae commodato tantum dederant Hebraeis.
14:7
Olim enim curribus falcatis, et in curribus depugnabant; currus enim sua falce demetebant homines, animalia, segetes; milites vero in ipsis curribus praeliantes ferebantur et decurrebant in hostem: antiquissimi et primi currus, de quibus legimus, sunt hi Pharaonis. Tropologice, currus Pharaonis sunt currus vitiorum, de quibus vide S. Bernardum, serm. 39 in Cant., ubi comparans Pharaonem cum diabolo, Aegyptum cum saeculo: «Ibi,» ait, «populus eductus est de Aegypto; hic homo de saeculo. Ibi prosternitur Pharao; hic diabolus. Ibi subvertuntur currus Pharaonis; hic carnalia et saecularia desideria, quae militant adversus animam, subruuntur. Illi in fluctibus, isti in fletibus. Marini illi, amari isti. Puto et nunc clamare daemonia, si forte contingat incidere in talem animam: Fugiamus Israelem, quia Dominus pugnat pro eo.» Deinde Pharaonis, id est diaboli, principes et currus ita describit: «Habet namque malitia currum suum quatuor rotis consistentem: saevitia, impatientia, audacia, impudentia. Valde enim velox est currus iste ad effundendum sanguinem; qui nec innocentia sistitur, nec patientia retardatur, nec timore fraenatur, nec inhibetur pudore; trahitur autem duobus admodum pernicibus equis, et ad omnem perniciem paratis, terrena potentia et saeculari pompa; praesidunt duobus his equis aurigae duo: tumor et livor; et tumor quidem pompam, livor vero potentiam agit.» Pari modo luxuriae, inquit, rotae quatuor sunt: otium, mollities vestium, ingluvies et libido; equi duo sunt prosperitas vitae, et rerum abundantia; auriga sunt ignaviae torpor, et infida securitas. Simili modo avaritiae rotae quatuor sunt: pusillanimitas, inhumanitas, contemptus Dei, mortis oblivio; equi duo sunt tenacitas et rapacitas, cum suo auriga, qui est habendi ardor; «sola siquidem avaritia, quoniam conducere plures non patitur, uno contenta est servitore:» hactenus S. Bernardus. Idem in Sent.: «In Scriptura, ait, inveniuntur tres currus. Primus est elatio potentiae temporalis, cujus auriga est tumor praesumptionis et audaciae, habens equum propriae confidentiae. Rotae ejus sunt praeceps mobilitas vanitatis, et felix successio prosperitatis. Hic est currus Pharaonis, in quo moritur. Secundus est altitudo conversationis et vitae. Auriga ejus est sermo commonitionis divinae, habens equum votum perseverantiae. Rotae ejus sunt horrenda terribilitas tormentorum, et mira delectabilitas praemiorum. Hic est currus in quo legit cum Philippo Eunuchus, Act. VIII. Tertius currus est celsitudo contemplationis et gratiae. Auriga ejus est amor coelestis patriae, habens equum desiderium beatitudinis et vitae. Rotae ejus sunt improbatio gloriae mundialis, et divinae reverentia majestatis. Hic est currus igneus in quo Elias rapitur in coelum.» Duces. — Hebraice שלישים schalischim, id est, triumviros. Unde et Septuaginta tristatas vertunt; hinc apparet quod prisco illo tempore tres solerent praefici, esseque praefecti in exercitu et in aulis principum. Unde S. Hieronymus in Ezech. cap. XXIII: «Tristatae,» ait, «qui et terni statores vocantur, nomen est secundi gradus post regiam dignitatem; de quibus scriptum est, II Reg. XXIII, 19: Ad tres primos non pervenit (tres enim fortissimos milites et duces habuit David), qui principes equitum peditumque erant, pariter et tributorum, quos nos magistratus utriusque militiae, et praefectos annonarii tituli nominamus.» Aliter Gregorius Nyssenus in Canticum Mosis, et Graecus Scholiastes: Antiqui, inquit, magnos faciebant currus, ut tres homines caperent, quorum unus erat auriga, duo reliqui milites pugnantes; hi dicuntur tristatae, vel tristatas vocant robustos, et eos, qui adversus tres possent consistere. Heavehius vero: Tristata, inquit, est satelles regius, quia tria vibrabat hastilia. Alii: Tristata, inquiunt, idem est quod triarius. Tropologice, tristatae, vel terni statores sunt daemones, qui stant in omnibus vitae hujus viis, ut vel in factis, vel in verbis, vel in cogitationibus homines ad peccatum impellant. Ita Origenes.
14:10
Non enim erant assueti bello et gladiis, sed oneribus et jugo: esto essent sexcenta millia armatorum; sic enim centum millia rusticorum facile a decem millibus exercitatorum militum conficiuntur. Clamaveruntque ad Dominum, — in voces desperabundas eruperunt; unde increduli tam dure cum Mose expostularunt: nil enim nisi mortem, vel servitutem exspectabant, uti sequitur. Quare non videtur verum, quod ait Josephus, Hebraeos parasse se ad praelium, ut confligerent cum Aegyptiis. Nimirum talia ipse subinde historiae affingit, quae faciunt ad honorem suae gentis.
14:13
Moses duro et incredulo populo mansuete respondet, memor vocationis Dei, et salutis populi potius, quam injuriarum. Josephus ait Mosen populum tumultuantem placasse et animasse hac oratione: Deus vos in arctum hunc locum concludi voluit, ut hic suam in vos curam et potentiam ostenderet: hic ergo locus magis vos ad spem excitare debet; Deus enim maxime adest in arduis, quando spei superest minimum. Ille vos ex Aegypto vocavit, ille viam et exitum dabit, ipse potest hosce montes in planitiem, et hoc mare in terram vertere. Magnalia. — Hebraice ישועה ieschua, id est salutem.
14:14
Vos quiescetis, otiose et jucunde hanc Dei pro vobis pugnam et praelium spectando. Moraliter, vide hic quam fortiter in arctis sperare in Deum, eumque invocare debeamus, quamque intrepide eum vocantem, per avia et invia sequi debeamus, ac contra spem in spem cum Abrahamo credere, quod ipse nos tutabitur, et ad felicem exitum perducet. Ita Psaltes, Psalm. XXVI, 3: «Si consistant,» inquit, «adversum me castra, non timebit cor meum; si exurgat adversum me praelium, in hoc ego sperabo.» Et Job, cap. XIII, vers. 15: «Etiamsi occiderit me, in ipso sperabo.» Recte S. Augustinus in Soliloq. cap. XV: «In arduis et arctis constanter Deo crede, eique te totum committe, quantum potes; ita etiam ipse te ad se sublevare non desinet, nihilque tibi evenire permittet, nisi quod tibi prosit, etiamsi nescias.» Ita Psaltes, Psal. IV, vers. 10: «In pace,» ait, «in idipsum dormiam, et requiescam: quoniam tu, Domine, singulariter in spe constituisti me.» Spes enim non confundit; quia Deus, qui jubet magna a se sperari, fidelis est, majorque et liberalior omni spe nostra. Hinc Ecclesiasticus, cap. II, vers. 11, asserit: «Scitote quia nullus speravit in Domino, et confusus est.» Et Isaias, cap. XL, vers. 31: «Qui sperant in Domino mutabunt fortitudinem, assument pennas sicut aquilae, current et non laborabunt, ambulabunt et non deficient.» Et Habacuc, cap. III, vers. 18: «Ego autem in Domino gaudebo, et exultabo in Deo Jesu meo.» Deus enim, quia magnificus est, non vult spe nostra vinci, sed eam superare: hinc merita supplicum excedit et Hujus autem spei cos et basis est bona conscientia: «Quoniam si cor nostrum non reprehenderit nos, fiduciam habemus ad Deum, et quidquid petierimus, accipiemus ab eo,» ait S. Joannes, Epist. I, cap. III, vers. 21. Rursum solerter hic adverte, et disce singulare remedium contra omnes tentationes et tribulationes esse, si quis in iis non fiat pusillanimis, nec murmuret, sed Deo generose se resignet, eique gratias agat. Audi Abbatem Sanctum, in Vitis Patrum, tract. De Fortitudine: «Frater,» inquit, «quidam erat in cella, et venit super eum tentatio, et si quis eum videbat, nec salutare eum volebat, neque in cellam recipere; et si opus habebat panem, nemo mutuabat ei; et si de messe veniebat, nemo eum, sicut erat consuetudo, ut reficeret, invitabat. Venit autem semel de messura per cauma, nec panes habuit in cella sua; et in his omnibus gratias agebat Deo. Videns autem Deus patientiam ejus, abstulit bellum tentationis ab eo. Et ecce quidam statim ostium pulsabat, trahens camelum onustum pane; quod cum vidisset frater ille, coepit flere dicens: Domine, non sum dignus vel modice tribulari. Et cum transisset tribulatio ejus, tenebant eum fratres in cellis suis, et repausabant eum.» Qui ergo despiceris, odia pateris, rideris, angustiaris, tribularis, sequere et experire hanc praxim, Deo gratias age: Deus animos mutabit, omnesque tibi benevolos efficiet, ac tentationem auferet. Novi qui reipsa idipsum experti sunt non semel. Merito ergo S. Chrysostomus, tom. V, scripsit homiliam hoc argumento: «Quod maximum lucrum in tribulationibus est gratiarum actio.» Denique vide hic in Hebraeis, quam verum sit illud Isaiae XXX, 15: «In spe et silentio erit fortitudo vestra.» Quid est silentium? quanti est taciturnitas? Audi Joannem Climachum, gradu 11: «Taciturnitas est mater orationis, captivitatis revocatio, ignis divini amoris observatio, cogitationum diligens inspectio, specula hostium, lacrymarum amica; memoriae mortis operatrix, judicii indicatrix, quietis conjux, scientiae adjectio, secretus in Deum profectus, occultus ascensus.» De silentio plura dicam Isaia XXX.
14:15
Subticet Scriptura more Hebraeo factum praevium, videlicet Mosen ferventi mentis in Deum elevatione coram eo orasse, esseque prolocutum ea, quae paulo ante, vers. 13 et 14, dixerat Hebraeis; quem proinde Deus exaudiens dicit: «Quid clamas ad me?» non reprehendens ejus orationem, sed blandiendo eum consolans, docens et excitans ad miraculi sequentis, puta transitus maris Rubri, spem et aggressum. Hanc enim vim saepe apud Hebraeos habet interrogatio, uti illa Christi ad matrem: «Quid mihi et tibi est mulier?» non castigatio, sed spei est probatio eam exacuens. Sic Genes. XLVII, 49, dicunt Aegyptii Josepho: «Cur moriemur te vidente?» Et Dominus ad Mosen, Exodi cap. IV, vers. 2: «Quid est quod tenes in manu tua?» Porro, «clamor,» inquit S. Bernardus, serm. 16 in Psal. XC, «in Dei auribus est desiderium vehemens;» contra remissa intentio est vox submissa. Sic S. Augustinus, Quaest. LII, et S. Hieronymus in Psalm. V, et S. Chrysostomus, homil. De muliere Chananaea, ubi pulchre docet, quomodo ubivis, etiam dum cum aliis versamur, mente ad Deum clamare nos oporteat. Vere dixit ille: «Apud Deum valet non magnus clamor, sed magnus amor.» Et Cassiodorus in Psalm. XVI: «Ipsius est oratio perfecta, cujus et causa clamat, et lingua, et actus, et sermo, et vita, et cogitatio.» Et S. Augustinus in serm.: «Cum oras,» ait, «clama non voce, sed mente. Nam et tacentes exaudit Deus, nec quaeritur locus, quantum sensus. Jeremias confortatur in carcere, Daniel inter leones exultat, tres pueri in fornace tripudiant, Job nudus in sterquilinio triumphat, paradisum latro de cruce invenit: non est locus ubi non sit Deus.»
14:16
Per ipsum mare altum et vastum; medium ergo hic non praecise medium significat; sic ille ait: «Mediis sitiemus in undis.»
14:17
Objiciam enim oculis et menti eorum vestra vestigia (vosque sicco pede mare transeuntes), quae ipsi fidenter et audacter insequentur, nescientes ibi sibi laqueum parari. Rursus, Deus hic ademit Aegyptiis apprehensionem et timorem incedendi per alveum maris Rubri; unde per illum, aeque ac per terram animose ingressi sunt, ut persequerentur Hebraeos. Sic ergo excaecavit et obduravit eos Deus, ut eos in hanc muscipulam illiceret, caperet et opprimeret.
14:19
«Angelus,» scilicet in columna nubis delitescens, in eaque se ostendens: neque enim Angelum in sua essentia, aut humana aliave indutum forma, sed tantum nubis specie moventem se viderunt Hebraei. Ita Rupertus. Unde Hebraea habent: Profectus est Angelus, et cum eo profecta est columna nubis. Hinc colligas cum Cajetano de die haec contigisse: columna enim nubis per diem tantum apparebat, sicuti columna ignis tantum per noctem. Porro spectro hoc, puta quod Angelus cum columna praeiens castra, transferret se ad finem castrorum, eaque sequeretur, itaque se interponeret inter castra Hebraeorum et Aegyptiorum, significabat Deus, se sollicitam populi sui curam et tutelam gerere, adeoque claudere agmen Hebraeorum, ut eos omnes ab Aegyptiis tutaretur, eo modo qui sequitur. Nota: Licet columna hic sequeretur castra a tergo, tamen simul ex se radios quosdam emittebat eminus ante primam aciem, qui viam ostenderent, qua pergerent ad mare Rubrum: proficiscebantur enim continuo Hebraei, uti jusserat Deus vers. 15. Simili modo Angelus deduxit acies Christianorum in Terra Sancta in invio errantes. Anno enim Domini 1144, cum exercitus Christianorum insidiis circumventus, et in extremas angustias conjectus, ab obsidendo Bostro metropoli Arabum recederet, duce coelesti nuntio incolumes omnes ad propria redierunt. Cum ergo in inevitabilia incidissent discrimina, et errarent omnes in invio et non in via, et angustiis locorum interclusi essent, ab ingruentibus hostibus caedendi, nec haberent ducem, qui agmina praeiret, et locorum, per quae transituri erant, haberet peritiam: ecce subito cohortes praecedens miles quidam ignotus, albi sessor equi, rubei coloris vexillum bajulans, lorica indutus, curtis ad cubitos manicis, antecedebat exercitum. Hic tanquam Angelus Domini exercituum viarum sequens compendia, ad aquas prius incognitas congruis et commodis stationibus castra metari docebat: qui illis deductis Hierosolymam usque, illo admirabili perfunctus ministerio ab omnium mox evanuit oculis. Ita Guilielmus Tyrius, lib. XVI Belli sacri, cap. XII, et ex eo Baronius, anno Christi 1144.
14:20
Q. d. Columna haec nubis ea parte, qua Aegyptios respiciebat, ita densabatur, itaque se instar crassae nubis expandebat, ut Aegyptii Hebraeos neque cernere, neque accedere possent; sequerentur tamen praecedentem se columnam nubis: eadem tamen columna ea parte, qua Hebraeos respiciebat, habebat speciem ignis, castra eorum illuminans, ut possent proficisci et transire mare Rubrum; assidue enim hac nocte proficiscebantur Hebraei, uti jam dixi. Unde Chaldaeus vertit, erat nubes, et obscuritas Aegyptiis. Israeli autem erat lux tota nocte. En quomodo eadem columna Deus suos protegat, et hostes plectat. Sic tropologice, ait Rupertus, eadem virtus, quae piis lucet, impios excaecat; sic crux Christi virtus est credentibus, Judaeis vero scandalum.
14:21
Invocato prius numine, ait Josephus. Putant aliqui, uti S. Basilius in Catena, hanc maris divisionem factam esse per ventum urentem, vel propellentem et extrudentem aquas, vel easdem siccantem et absumentem; sed hoc parum est credibile, neque enim idem ventus aquas impellere, aut siccare, et simul easdem sistere, ne in alveum vacuum defluerent, potuisset. Secundo, ut demus id fieri potuisse, tamen mox ut cessabat ventus, aquae maris elevatae refluxissent in alveum suum pristinum, et tam profundum; cessavit autem ventus, dum transirent Hebraei, quia alioqui molestissimum eis fecisset transitum. Igitur Mose extendente virgam super mare, mox, non ventus, sed Angelus divisit mare, ita ut utrimque in modum muri intumescens consisteret, relicta in medio via, qua Hebraei transirent; ventus vero a Deo immissus est tantum ad hoc, ut alveum jam divisum, aquisque vacuatum plane siccaret et solidaret, auferendo quidquid in eo reliquum erat humidi et lutulenti. Divisio ergo maris in tanta latitudine, subito facta est ab Angelo; exsiccatio vero fundi maris per ventum, successive facta est, inquit Cajetanus. Ita et Abulensis et Pererius. Nota: Hanc maris divisionem ingentem fuisse, tum quoad latitudinem (mare enim Rubrum habet spatium sex leucarum in latitudine, ut docet Adrichomius), tum quoad longitudinem; nam per eam transire debebant spatio unius noctis, imo mediae tantum noctis, omnia castra Hebraeorum, quae praeter currus et jumenta, facile constabant tribus millionibus hominum: ergo longitudo hujus scissurae maris debebat esse ingens, ut per eam simul incedere et transire possent plurimi hominum et animalium ordines: si enim unus post alium transisset, impendissent in transitu plures, non solum dies, sed et septimanas. Hanc Mosis fiduciam imitatus S. Hilarius simile in mari miraculum patravit. Nam circumdatus a piratis, cunctis trepidantibus subrisit: «Modicae, ait, fidei, quare trepidatis? Numquid plures sunt quam Pharaonis exercitus? tamen omnes Deo volente submersi sunt:» ac porrecta manu contra venientes: «Hucusque venisse sufficiat;» statimque piratae, quantumcumque remigarent, retro ad littus repulsi sunt, ait S. Hieronymus in ejus Vita. Flante vento vehementi et urente. — Hebraice est, cum vento Orientali forti. Orientalis autem calidus est et urens. Septuaginta et Philo putant fuisse Austrum, et consequenter per contrarium, puta Aquilonem, reductum fuisse mare, cum obruit Aegyptios; nimirum sicuti Meridies annumeratur Orienti, ita et Auster Euro Orientali. Vide dicta cap. X, vers. 13. Nota: Hebraei accesserunt ad mare sub initium noctis, et primae vigiliae: mox Moses percussit mare, illudque statim divisit Angelus, ac statim induxit ventum validum et urentem, qui ab initio noctis usque ad mediam noctem et ultra jugiter flans siccavit alveum: siccato alveo, et cessante vento, Hebraei post mediam noctem in tertia vigilia ingressi sunt maris alveum, et circa medium quartae vigiliae, evaserunt omnes ad alterum littus: Aegyptii vero circa finem tertiae vigiliae, Hebraeos insequentes, ingressi sunt mare; sed mane approximante in quarta vigilia, cum jam Hebraei essent mare transgressi, Aegyptii vero omnes essent in medio mari, id est maris alveo, mox Mose per virgam percutiente aquas, illae in pristinum alveum redeuntes operuerunt et oppresserunt Pharaonem omnesque Aegyptios. Josephus Mosen ita orasse tradit: «Tuum est, O Domine, hoc mare, tuus est hic mons, qui nos claudit: si vis, et potest hic te jubente aperiri, et illud in terram verti; possumus et per aerem sublimes effugere, si ita servare nos tibi placeat.» Tota nocte. — Non quod tota nocte, sed quod majori ejus parte flaverit hic ventus, scilicet usque ad ingressum Hebraeorum in mare, qui factus est post mediam noctem; nam ipsi ante lucem non tantum ingressi, sed et transgressi sunt maris alveum cessante jam vento: postquam enim Hebraei mare transgressi sunt, mersi sunt Aegyptii eos insequentes in vigilia matutina. Divisaque est aqua. — Tradunt Hebraei, quos sequitur Origenes hic hom. 5, et Genebrardus in Psal. CXXXV, mare Rubrum divisum esse in sectiones, sive partes, ita ut pari gressu per illud incederent 12 tribus: quaelibet enim in sua sectione incedebat. Probantque hoc ex Psal. CXXXV, vers. 13, ubi dicitur: «Qui divisit mare Rubrum in divisiones;» plures ergo erant, nimirum 12, tot enim erant tribus. Verum incerta est haec traditio, cujus nulla est mentio in Scriptura, quae rem tam memorabilem non tacuisset; imo unicam tantum fuisse maris sectionem docent Philo, Theodoretus, Abulensis, Lyranus et Euthymius in Psal. CXXXV, et alii: atque satis innuit Scriptura, cum divisam ait esse aquam, ubi Hebraea habent יבקעו המים iibbakeu hammaim, et Septuaginta διεσχίσθη τὸ ὕδωρ, diffissa est aqua, sicuti findimus ligna, dum ea in duas partes dissecamus. Deinde vers. 22, ait murum fuisse aquae a dextera Hebraeorum, et a sinistra, eosque per medium alveum incessisse: ergo una fuit sectio, non duodecim. Favet etiam huic sententiae id, quod dicitur Psal. CV, vers. 9: «Deduxit eos in abyssis sicut in deserto,» id est via latissima, quales sunt in deserto, verbi gratia in myricis Campiensibus; una ergo tantum maris fuit, eaque latissima sectio. Ad illud Psal. CXXXV, respondeo: Divisionem unam vocari divisiones, tum propter unam, quia una erat instar plurium, inquit Lyranus; tum quia divisiones ponuntur pro rebus, vel partibus divisis; hae autem erant plures, id est duae: nam Hebraei eumdem habent pluralem, et dualem numerum: unde plura vocant duo. Divisiones ergo hic vocantur duo latera maris divisi, quae quasi duo muri utrimque consistebant, medium praebentes transitum Hebraeis. Has divisiones explicat hic Moses, dum dicit quod Deus ita divisit mare, ut aquae essent Hebraeis pro muro a dextris et a sinistris.
14:22
Praeunte Mose, ait Josephus. Hebraeorum traditio est, tribum Juda ejusque ducem Aminadab, caeteris trepidantibus, primum ingressum esse mare, ideoque tribum Juda deinceps fuisse primam et ducem aliarum, meritamque esse regnum; et huc alludi Cantic. cap. VI, vers. 11: «Anima mea conturbavit me propter quadrigas Aminadab.» Et Osee cap. XI, vers. ultimo: «Judas autem descendit testis cum Deo, et cum sanctis fidelis;» licet S. Hieronymus ibidem hanc traditionem fabulam vocet. Nota to sicci: non enim ita siccus erat maris fundus, uti sicca est arena, sed uti siccus est campus per quem sicco pede amoene transeunt viatores. Hoc enim est quod ait Sapiens cap. XIX, vers. 7: «In mari Rubro via sine impedimento, et campus germinans de profundo nimio;» quod licet Jansenius ibi figurate explicet, q. d. Ita jucunde transierunt Hebraei per alveum maris, ac si transissent per campum frondibus et floribus vernantem: tamen melius noster Joannes Lorinus ibi, et Pineda in Job cap. XXVI, vers. 5, proprie accipiunt. Tradit enim Plinius, lib. XIII, cap. XXV, Rubri maris alveum herbidum esse, oleae laurique feracem. Addit noster Gaspar Sanchez in Isaia cap. LXIII, vers. 53, Deum, uti miraculo siccavit et complanavit Hebraeis alveum maris Rubri, ita et miraculo effecisse ut idem alveus subito germinaret et vernaret instar amoenissimi campi ad Hebraeorum consolationem et oblectationem. Celebrat enim ibi Sapiens opera non naturae, sed miraculosa Dei. Vide hic Dei in suos bonitatem et potentiam: «Si voluntati ejus obtemperes, si legem ejus sequaris, ipse tibi elementa, etiam contra naturam suam servire compellet,» ait Origenes. Ita servire fecit ignem tribus pueris in fornace Babylonica, ut eis immitteret suavem auram, et quasi ventum roris refrigerantem, impios vero Chaldaeos combureret. Ita servire fecit aquas diluvii Noe, eum in arca vectando et conservando, impios vero submergendo. Ita servire fecit leones Danieli in lacu; solem Josue ad prosequendam victoriam, Josue X, 13; Jordanem Hebraeis ad transeundum in Chanaan, Josue III, 46; tonitrua Samueli, I Reg. XII, 18; corvos Eliae, ut panem ei afferrent; ursos Elisaeo, ut pueros ei conviciantes laniarent. Ita Christo et Apostolis servivit ignis in Pentecoste; aer et venti, cum eo jubente siluerunt; mare, cum super illud ambulavit, et cum eo jubente Petro piscanti copiam piscium dedit; terra et saxa, cum in passione scissa sunt; Angeli, cum stellam Christi nati indicem Magis dederunt, cumque cecinerunt: Gloria in excelsis Deo. Ita servierunt pisces et aves S. Francisco, cum ei concionanti applauserunt et cantillarunt, eoque rursum jubente siluerunt. Ita Satyri et Fauni iter ad S. Paulum ostenderunt S. Antonio, et leones unguibus effoderunt sepulcrum, in quo S. Paulum sepeliret. Ita Gregorio Thaumaturgo servivit mons, dum loco cessit, ut ecclesiam aedificaret; item Lycus fluvius, dum se contraxit, ne in agros exundaret. Ita Theodosio imperatori pio servierunt venti, dum tela hostium in ipsosmet retorserunt, in pugna contra Eugenium tyrannum. Ita araneae servierunt S. Felici Nolano, dum eum subito sua tela texerunt, ne a persequentibus inveniretur. Memoria ejus agitur 14 januarii. Hoc Mosis miraculum imitari se velle finxit Pseudomoses Cretensis, tempore Theodosii Imperatoris sub annum Domini 433. Audi Socratem, lib. VII Hist. cap. XXXVII: «Judaeus,» inquit, «quidam veterator se Mosen esse simulavit, deque coelo demissum dixit, ut Judaeos qui Cretam insulam incolebant, per mare in continentem in terram promissionis traduceret: se namque eumdem esse, qui olim Israelem per mare Rubrum ducens, conservasset. Ubi dies ab eo praestituta advenit, ille praecedere, subsequi omnes coeperunt. Eos ergo ad promontorium mari imminens deducit: ex eo se in mare praecipitare jubet. Primi ita faciunt; ac pars praecipitio obtriti, pars aqua demersi perierunt; ac multo plures interiissent, nisi Christiani piscatores et mercatores eos extraxissent, et alios se praecipitare volentes prohibuissent. Pseudomoses requisitus non comparuit: unde opinio fuit eum daemonem fuisse: inde multi Judaei ad Christum conversi sunt.» Vestigia hujus ingressus et transitus Hebraeorum, ac tractus curruum, rotarumque orbitas manere, et divinitus semper reparari, tum in littore, tum in ipso mari Rubro tradit Orosius, lib. I, cap. X (ubi addit circa hoc tempus contigisse quoque Phaetonis incendium). Idem insinuat Diodorus in Catena, qui fuit praeceptor S. Chrysostomi, qui et addit Gentiles hunc transitum Hebraeorum sicco pede per mare, ascripsisse non miraculo, sed reciprocationi maris. Idem dixerunt Memphitae teste Eusebio, lib. IX De Praepar. cap. ult.; quin et Josephus dubitat an divisio haec maris miraculosa fuerit, an naturalis. «Nam et Alexandri Magni ductu,» inquit, «mare Pamphylium cessit, et iter aperuit, cum Deus ejus opera, ad destruendum Persarum imperium, uti decrevisset.» Verum clarissimum est hanc divisionem maris fuisse ingens miraculum: nulla enim maris reciprocatio mare findit, ita ut in medio ejus fiat via amplissima ad transeundum, uti hic factum est; refluxus enim maris nudat tantum aquis littora, vel littoribus vicina loca. Rursum nullus refluxus maris efficit, ut utrimque aquae instar muri assurgant, et consistant immobiles, donec transeat populus, et mox revolvantur in hostes eum persequentes. Quod de mari Pamphylio ait Josephus, illud Alexandro cessisse, fabula est; nam, ut docet Strabo, lib. XIV, Alexander non illud penetrando et pervadendo, sed illius littus obliquando tantum, cum suis transivit umbilico tenus; prospera tamen in hac sua audacia usus est fortuna, in eo quod, in hieme illud transiens, fluctibus illius redeuntibus, ab iis non sit oppressus. Nota: Huic divisioni maris similis fuit divisio Jordanis, facta sub Josue, per quam Hebraei penetrarunt in Chanaan; eadem tamen illi dissimilis fuit, primo, in eo quod divisio maris facta est per Mosen, extendentem in illud suam virgam: divisio vero Jordanis facta per praesentiam arcae Domini. Secundo, in mari diviso aquae utrimque quasi muri constiterunt; in Jordane vero inferior pars defluxit in mare Mortuum, superior substitit et intumuit assidue aquis affluentibus; cum vero transissent Hebraei, non subito, sed sensim detumuit et defluxit, ne ripas et campos obrueret, et hac parte mirabilior fuit divisio Jordanis quam maris Rubri. Tertio, in mari submersi sunt Aegyptii; nullus vero mersus est in Jordane. Quarto, in mari Deus immisit ventum ad fundum limosum siccandum: id vero non fecit in Jordane, quia ejus alveus est parvus et arenosus. Hinc patet longe majorem et mirabiliorem fuisse divisionem maris, quam Jordanis. Unde Chananaei aliique Gentiles, illa audita, obstupuerunt et elanguerunt, ut patet Josue II, 11, et Judith cap. V, vers. 12. Allegorice Apostolus, I Corinth. X: «Patres, inquit, nostri in Mose baptizati sunt in nube et in mari.» Baptizati sunt, scilicet typice, et in figura, ut ibidem ait Apostolus; nam transitus Hebraeorum per mare Rubrum significabat Christianos per baptismum et sanguinem Christi baptismo contentum, transire in novam vitam gratiae; nubes significabat sanctificationem Spiritus Sancti, Moses Christum, virga crucem, Pharao diabolum et peccatum, manna Eucharistiam. Ita Theodoretus, Origenes et Ambrosius, lib. II De Sacram., cap. VI; Augustinus, serm. 90; Prosper, I part. Praedic. cap. XXXVIII; Tertullianus, lib. De Baptismo, cap. IX; Cyprianus, epist. 76 ad Magnum, et alii. Tropologice, pulchre docet Nyssenus in Vita Mosis, quomodo vitia cum armis suis mergere debeamus. «Aegyptiorum enim equites,» inquit, «pedites et currus, sunt animi passiones, quibus servitute homo subjicitur. Quid enim ab illo Aegyptiorum exercitu ira effusa, voluptas effrenata, dolor immoderatus, avaritiae foeditas differt? nonne quasi hasta tremens irae impetus est? nonne quasi effrenati equi huc et illuc currum trahentes, nimiae voluptates animum vexant? Erant etiam Tristatae in curribus, tres videlicet in singulis bellatores, quibus tripartitam animi potestatem intelligi credimus, rationalem scilicet, concupiscibilem, irascibilem, has tres potentias depravatas.» Deinde docet haec omnia baptismo mergi, et cum ex eo emergimus, nihil ex iis attrahendum esse, sed omnia in aqua submersa relinqui debere.
14:24
To respiciens significat columnam nubis quasi se aperuisse, ut Angelus in ea latens per lumen coruscum se ostenderet, et intueretur castra Aegyptiorum, ac mox in ea ejacularetur tonitrua, fulmina, lapides, aut ignita tela, quibus rotas et equites curribus excussit, ut hic dicitur. Unde et Aegyptii dixerunt: «Fugiamus Israelem, Dominus enim pugnat pro eis contra nos.» Ita Lyranus et alii. Audi et Josephum: «Accesserunt,» inquit, «et imbres de coelo, et aspera tonitrua fulgoribus simul intermicantibus; fulmina quoque deferebantur; nihilque omnino deerat eorum, quae ab irato Deo hominibus ad perniciem immitti solent, nox quippe caliginosa nimis ac tenebrosa eos comprehendit, atque ita totus ille exercitus est deletus, ut ne nuntius quidem cladis domum reverteretur.» Unde et hic, vers. 28, dicitur: «Nec unus quidem superfuit ex eis.» Ecce hic quam verum illud: «Fortuna vitrea est; dum splendet, frangitur.» Interfecit exercitum, — partem exercitus; est synecdoche: nam alia pars hac coelesti suorum strage territa, dum fugam parat, ab aquis recurrentibus est absorpta. Ubi nota hanc cladem e coelis ab Angelo illatam contigisse, antequam revolveretur mare per Mosen; nam post Angeli cladem territi fugerunt Aegyptii, fugientibusque occurrerunt aquae maris ad suum alveum redeuntes, jam a Mose revocatae, quibus reliqua a priore clade exercitus pars absorpta est et submersa, ut patet vers. 26 et seq. Josephus scribit hac clade universim periisse Aegyptiorum scutatorum peditum ducenta millia, et equitum quinquaginta millia. Periit et ipse Pharao, sed ultimus, si credimus Hebraeis et Abulensi, ut nimirum prius omnium suorum spectaret cladem, antequam eadem ipse periret, itaque longius et gravius cruciaretur. Eusebius in Chronic. hunc Pharaonem vocat Cenchrem.
14:25
Septuaginta vertunt, συνέδησε, impedivit, vel colligavit rotas curruum. Unde videntur ipsi pro vaiasar, id est amovit, abjecit, evertit, legisse vaiatser, id est constrinxit, ut scilicet progredi non possent. Unde et Vatablus vertit, constrinxit rotas curruum, et duxit eos graviter, vel difficulter, q. d. Agebant aegre currus suos Aegyptii, uti solent magna difficultate agi, cum constrictae vel detractae sunt rotae. Verum Hebraea habent vaiasar, et ita legit Chaldaeus, Noster et alii. Ferebanturque in profundum. — Currus enim prius elati per rotas, jam rotis excussis simul cum rotis deprimebantur in profundum, id est in ipsum maris alveum jam aquis vacuatum, et mox iis rursus replendum. Hebraice est, duxit eas, scilicet rotas, «in gravitatem,» id est, in profundum; est metalepsis, quia gravia tendunt in imum et profundum: hinc gravitas vocatur ipsa profunditas. Moraliter disce hic primo, quam verum sit illud Sapient.: «Omnis potentatus vita brevis,» et maxime, «omnis tyrannidis vita brevis.» En tibi Pharao a Mose monitus, monitaque contemnens, cum acerrime Hebraeos opprimit in latere et luto, post mensem unum vita et regno spoliatur. Julius Caesar invasor imperii, post triennium in curia a senatoribus confossus interiit. Cyrus a monarchia sua, puta a capta Babylone, triennium duntaxat regnavit, atque a Thomyri regina Scytharum caesus, capiteque amputato, ac in culeum sanguine plenum conjecto, ab ea insultante audivit: «Satia te, Cyre, sanguine, quem tantopere sitivisti.» Alexander Magnus sex annos tantum a caeso Dario ut monarcha imperavit. Quare Apelles pinxit eum quasi fulgur, quod uti subito apparet, ita et cito disparet. Secundo, quam verum sit illud Poetae: Ad generum Cereris (ad Plutonem, ad Orcum) sine caede et sanguine pauci Descendunt reges, et sicca morte tyranni. Excubat enim in tyrannos justa Dei vindicta, ut qui alios vita et bonis spoliarunt, iisdem violenter ab aliis spolientur. Ita Pharao, ita Caesar, ita Cyrus, ita Alexander violenta morte sublati sunt. Ita Diocletianus et Maximianus tyranni jurarunt se Christianos omnino deleturos, aut imperium deposituros: quare cum Christianos delere non possent, indignantes eodem die imperium deposuerunt; et paulo post Maximianus imperium recipere volens, a Constantino imperatore ad laqueum Massiliae adactus est; Diocletianus tabe et putredine a Deo immissa consumptus est. Ita Aurelianus imperator, persecutor Christianorum, post annum a rege Persarum captus, factus est orbis ludibrium: rex enim eo pro scabello utebatur, cum equum esset conscensurus; idem Bajazeti Turcarum tyranno fecit Tamberlanes rex Tartarorum. Ita Julianus Apostata post biennium imperii, coelesti telo confossus occubuit. Ita Valens Arianus orthodoxorum persecutor, in paludibus a Gothis in casa, ad quam victus confugerat, combustus est. Ita Anastasius haereticus impiusque Imperator a Deo fulmine percussus, in tartara dejectus est. Ita Nero, cum sibi manus prae debilitate inferre non posset, a suo spadone interemptus est. Ita Decius, Maxentius, Domitianus, Otho, Galba, Vitellius, aliique plurimi tyranni celeri et violenta morte perierunt. Tertio, disce hic vanitatem regnorum pomparumque mundi. Quid est vita humana? est comoedia, in qua unus personam regis, alius personam militis, alius rustici, alius consiliarii, alius civis agit; in morte finitur haec comoedia; tum quisque suam personam, quam gessit, suas vestes, suos titulos ponit. M. Antonius, ut refert Seneca, lib. VI De Beneficiis, cap. III, cum fortunam suam alio, ad Caesarem, transire videret, et sibi nihil relictum praeter jus mortis, dixit: «Hoc habeo, quodcumque dedi.» Augustus ipse Caesar, qui 52 annos in tanta felicitate et gloria regnavit, moriens vocavit amicos, atque eos rogavit: «Satisne belle personam meam egi?» utique in imperio, quasi in comoedia: cumque illi annuerent: «Valete ergo,» inquit, «et plaudite;» atque reductis cortinis animam exhalavit infelix, iturus ad tartara. Ubi jam currus, equites et aquilae Augusti? ubi pompae? ubi triumphi? ubi voluptates? ubi libidines? o quam jam mallet Augustus nunquam fuisse Augustus: quam mallet pauper fuisse rusticus Christianus! «Remanent in saeculo,» inquit S. Ambrosius in Luc. XII, «cuncta quae saeculi sunt: sola virtus comes est defunctorum.» Quaere ab impio in morte: Regna et opes quae parasti, cujus erunt? respondebit: Heu non mea amplius erunt, sed aliorum. Quaere a justo: Quae parasti, cujus erunt? respondebit: Mea erunt in sempiterna. «Opera enim illorum sequuntur illos;» caduca bona per virtutem, per pauperes in coelum transtuli, ex temporaneis reddidi sempiterna. Audi denique epitaphium Pharaonis. Ubi nunc, Pharao, tua sceptra, tui currus, tua castra? ubi tuus fastus, draco magne, qui habitabas in medio fluminum tuorum, et devorabas alias gentes? ubi tua vox: «Non cognosco Dominum; meus est fluvius, et ego feci memetipsum?» quomodo cecidisti de coelo, Lucifer, qui mane oriebaris? Spoliasti Hebraeos, nunc ipsi spoliant te: mersisti infantes eorum, nunc ipse mergeris in mari Rubro, mergeris in sanguine tuo: devorasti eos, nunc pisces vorant te, et factus es esca corvis et populis Aethiopum. Sed haec temporanea et exilia sunt: audi aeterna, et in aeternum lugenda: «Detracta est ad inferos superbia tua: subter te sternetur tinea, operimentum tuum erunt vermes;» descendisti in profundum laci cum damnatis, ubi vermis eorum non moritur, et ignis non extinguitur. Occurrerunt tibi gigantes, reges et tyranni, dicentes et gratulantes: «Et tu vulneratus es sicut et nos, nostri similis effectus es. Numquid iste est vir qui conturbavit terram,» qui concussit gentes? ecce jam solus est, nudus et miserabilis, uti nos. Daemones acclamarunt tibi: Veni, Pharao, habita nobiscum cum igne devorante, cum ardoribus sempiternis, ubi fumus tormentorum ascendit in saecula saeculorum. Audite haec, reges; audite, principes: Discite justitiam moniti, et non temnere Divos.
14:27
Hebraice est, reversum est ad fortitudinem suam, vel ad robur suum, hoc est, ut Chaldaeus vertit, reversum est ad suum vigorem, id est ad statum et locum naturalem, in quo quasi vivit et viget mare. Nota: Deus, id est Angelus vice Dei, aut potius Angeli plures (nec enim unus per sex milliaria, quibus latum erat mare Rubrum, se extendere, ibique aquas omnes suspendere potuisset), qui aquas maris hucusque, donec scilicet transirent Hebraei, suspenderant et detinuerant, nunc iis transgressis, et Aegyptiis ingressis, eas rursum dimittunt, ut violento impetu in pristinum alveum proruerent, serie tamen ordinata: nam primo ab eis dimissae sunt aquae, quae erant juxta littus, illaeque primo coierunt, deinde sequentes sensim ulterius; unde fugientibus Aegyptiis, et ad littus suum recurrentibus, eminus occurrerunt aquae hoc ordine coeuntes: ut scilicet tanto terribilior esset eorum poena et submersio, quanto longiore pavore et exspectatione erat formidabilior, cum eminus aquas ultrices, quibus mergendi erant, sensim coire et adventare, diutino intuitu conspicerent; nam saepe «pejor est bello timor ipse belli.»
14:29
Est anacephalaeosis; jam enim antequam mergerentur Aegyptii, mare hoc pertransierant Hebraei: in altera enim ripa Moses consistens, manusque super et contra mare extendens, quasi hoc signo aquas revocans, eas jam reduxerat, cum Hebraei jam agerent in tuto littore, Aegyptii vero in mare mergerentur. Recapitulat ergo hic Moses anterius dicta, ut inculcet Hebraeis memoriam tantae liberationis, et tam felicis miraculique transitus per mare, ut illi jugiter illud recolant, Deoque gratias agant. Quaeres, an Hebraei transierint mare transversum, ita ut in partem adversam, sive littus oppositum penetrarint? Negant Rabbini, Abulensis et Burgensis, putantque Hebraeos in hoc transitu fecisse semicirculum, scilicet circuisse eos montem, sive scopulos deserti Etham, qui directum in Chanaan iter per terram impediebant, et in mare Rubrum procurrebant; ita ut per mare circumgressi sint hos scopulos, redierintque reflexo itinere ad idem littus Aegyptum spectans, per quod ingressi fuerant mare, non tamen ad eumdem littoris locum. Probant primo, quia tam vastum mare (quod Adrichomius asserit habere, ubi est latissimum, spatium sex leucarum in latitudine), non potuerunt Hebraei tantillo tempore, puta tribus vel quatuor horis, penetrare, ex uno littore in adversum pervadendo, praesertim cum inter eos essent pueri, senes, oves aliaque impedimenta plurima. Secundo, quia Hebraei post transitum viderunt Aegyptiorum cadavera fluitantia: Aegyptii autem non tam profunde ingressi fuerant mare, ut in adversum littus ejici possent. Tertio, Numer. XXXIII, 7, Hebraei post transitum maris dicuntur venisse in solitudinem Etham: Etham autem non trans, sed cis mare erat; nam ibi fuit tertia Hebraeorum mansio, uti jam ante vidimus cap. XIII, vers. 20. Verum contraria sententia est communis, scilicet Hebraeos totam maris latitudinem transisse ab uno littore in aliud oppositum pervadendo; hoc enim diserte tradit Josephus, Philo et Nyssenus. Idem innuit Scriptura, cum narrat aquas maris esse fissas, et Hebraeos per medium maris transisse; nam juxta Rabbinorum sententiam hic non tam transitus, quam circuitus aut gyratio maris fuisset. Deinde id patet ex chorographia: ut enim ex Aegypto et mari Rubro perveniatur in Sina, transiri debet mare Rubrum; hoc enim interjacet inter Sina et Aegyptum; licet enim ex Ramesses in Sina, et magis in Chanaan pedestris sit via directa, quae ad latus relinquit mare Rubrum, tamen via haec rupibus undique in longum ita est obsepta, itaque praerupta, ut castra Hebraeorum per illam transire non potuerint, sed Deo duce flexerint iter per mare Rubrum, quod necessario pervadendum erat, ut videre est in tabulis Adrichomii, pag. 116. Errant ergo qui aliter sentiunt. Ad primum respondeo, Hebraeos in transitu hoc impendere potuisse quinque horas; nam statim a media nocte mare ingredi coeperunt, et sub auroram in littus adversum penetrarunt. Rursum, potuerunt transire mare ea parte et loco, ubi est angustius, minusque latum. Adde Angelum eos roborasse, et incitasse ad accelerandum. Hinc dicitur, Psalm. CIV, 37: «Non erat in tribubus eorum infirmus.» Et sane, ut verum fatear, tam celer transitus tot millionum hominum et animalium, tam brevi tempore naturaliter, sine miraculo fieri non potuit. Ubi enim tot alia, tam aperta et illustria miracula videmus, mirari non debemus, si et in celeritate transeundi miraculum fuerit. Ad secundum respondeo, Aegyptiorum cadavera in adversum littus fuisse propulsa et ejecta, eo quod mare ex altera parte eis fugientibus et redeuntibus occurreret, itaque in adversam partem eos propelleret: addit Philo et Josephus vi ventorum id effectum esse. Non dubium Angelum sive per se, sive per ventum, sive per mare Aegyptios ad littus adversum, in quo erant Hebraei, impulisse, idque ad majorem Hebraeorum exultationem et consolationem, utque ipsi hostibus spolia detrahere, inque se ditare possent. Ad tertium respondet Cajetanus desertum Etham fuisse vastissimum. Nam eodem cap. XXXIII Numer. dicuntur Hebraei tribus diebus in eo iter fecisse; extendit se ergo Etham tam cis mare, quam ultra. Aliter respondet Lyranus, scilicet desertum hoc aliud fuisse ab illo Numer. XXXIII, utrumque tamen dictum esse Etham. Sic enim plures urbes et pagi eadem habent nomina. Denique tradunt Hebraei, in hoc egressu Hebraeorum ex Aegypto et transitu maris Rubri, montes vicinos, partim quasi admirantes tantum prodigium, partim gratulantes populo Dei, exiliisse et quasi tripudiasse; et hoc velle Psaltem, Psalm. CXIII, 4, cum canit: «Mare vidit et fugit: Jordanis conversus est retrorsum. Montes exultaverunt ut arietes, et colles sicut agni ovium. Quid est tibi, mare, quod fugisti? Montes, exultastis sicut arietes?» Sicut enim maris fuga, sic et montium exultatio, hoc est exilitio et saltus, proprie non metaphorice accipienda videtur. Ita Hebraei, quos sequitur Cajetanus et Genebrardus in Psal. CXIII, 5 et 6, et noster Sanchez in cap. LXIV Isaiae, vers. 1. Alii tamen cum Jansenio illum locum psalmi CXIII exponunt de terrae motu qui contigit in Sina, cum ibi daretur lex, Exodi XIX, 18. Solet enim Psaltes varia miracula variis locis et temporibus facta quasi perstringendo conjungere. Fides ergo hujus miraculi sit penes Hebraeos.
14:1
v. 4 « Locutus est autem Dominus ad Moysen dicens » :-
14:2
v. 2 « Loquere filiis Israel : Reversi castra metentur e regione Phihahiroth, [quae est| inter Magdalum et mare , contra Beelsephon; in conspectu eius castra ponetis super mare ». la etiam LXX; sed Masor. Chald. iungunt sie : e regione Beelsephon , ex opposito eius castra ponetis admare. Phihahiroth sane idem est atque Pikeheret seu Pikerehet, quod reperit Naville 1. c. Qui locus erat pagi Socoth, haud longe a Phithom, seribiturque modo Phithom modo Pikeheret nomi octavi caput. Cum igitur nomen omnino videatur esse aegyptium, non est cum LXX Targ. Syro et Hier. (Ep. 78 ad Fabiolam; M. 22. 702) indulgendum etymologiis hebraicis. — Uti plura apud Hebraeos Erro i^ e. turris, ita plura apud Aegyptios exstabant Maktira seu Maktila. Narratur vero Seti I aliquod Maktira exstruxisse in pago Socoth (Mueller p. 134). — Beelsephon est nomen specie utique semiticum : origine fuerit aut item semiticum, cum veri haud sit absimile Phoenices aliquos prope Mare Suph incoluisse (Ebers p. 511), aut aegyptium sed in formam postmodum semiticum quid sonantem a Semitis transformatum. Quae praeterea aliqui coniiciunt, fuisse Beelsephon aut montem aut urbem in monte exstructam, quod cultores Baal excelsa adamaverint, ea audacius proferunt. — Venimus iam ad ipsam sententiae constructionem. Igitur dicuntur Hebraei esse reversi, i. e. non ultra Etham in desertum Etham progressi, sed in Aegyptum, sec. in pagum Socoth regressi atque ad occidentale Maris Suph litus delati. Voci ':59 bis in eodem contextu adhibitae idem utrobique tribuendus est sensus. Significationem ad orientem induit illa Gen. 23,17 (cf. v. 19) : quo tamen nondum cogimur eandem h. 1. significationem adstruere. In textu vero parallelo Num. 33,7 in locum 325 semel subintrat ov, quod nunquam, semel *358 ov, quod etian(Gen:z 16,1223, 19;/25,18; 3 Reg. 17,3. 5) sed non semper sensum habet ad orientem. In ipso nostro textu alterum *z25 explicari videtur per "9121, ex opposito eius, quod sensum ad orientem. habet nunquam. Tutius igitur sistemus in significatione ante, in conspectu, e regione : e regione Phihahiroth iubentur Hebraei consistere. — Sequentes porro voces inter Migdol et Mare insertis vocibus quae est retulit Vulg. ad Phihahiroth : habebis ergo Phihahiroth inter Migdol et Mare, et Hebraeorum castra e regione Phihahiroth, ergo sane ad septentrionem Phihahiroth et fortasse etiam Migdol. Sed possunt voces referri ad Yir", ut iubeantur Hebraei considere inter Migdol et Mare simulque e regione Phihahiroth : habebisque castra inter Migdol et Mare, Phihahiroth vero nonnihil ad meridiem, quod crediderim, castrorum. — Iubentur iidem mox castra ponere e regione Beelsephon, ex opposito eius. Quae verba per se sola spectata interpretabere aut de loco a Phihahiroth diverso, aut de loco eodem, ut iam eiusdem loci nomen tradatur semiticum, cuius modo nomen scribebatur aegyptium. Sed comparandus hie venit alter textus Num. 33,7 : « et reversi sunt versus (5) Phihahiroth, quae est e regione (*22 oy) Beelsephon, et castra posuere e regione « seu » « ab oriente » (^225) « Migdol ». Et cf. Ex. 14,9 « in Phihahiroth contra Beelsephon ». Quibus utique efficitur, agi non de unico sed de duobus locis. Situs accurate detiniri nequit; cum vero tam Phihahiroth quam Migdol fuerint in pago Socoth, Beelsephon quoque fere ibidem erit quaerendum, non est mons Gébel Atakah prope Suez. Tota res acta est aut ad litus Lacus Timsah aut aliquantulum ad eius Lacus meridiem.
14:3
v. 39 « Dicturusque est Pharao super filiis Israel » : — LXX populo suo : Filii Israel etc. ; sed non est emendanda constructio cum 5, licet sit minus usitata. Refertur Pharaonis cogitatio, non vero ad populum oratio — « Coarctati sunt in terra, conclusit eos desertum ». Pharao suspicatur, eos non iam divinis oraculis duci, igitur impune opprimi posse. Pro niphal verbi 4! ex Ioel 1,18; Esth. 3,15 habes significaüonem perfurbati sunt, cuius sequelam h. l. seribunt LXX errant, causam Syr. peregrini sunt : quia peregrini sunt, perturbantur in terra non sua, ideoque itinere errant. Hinc effectum est, ut deserto nunc operiantur (530) seu claudantur eoque se extricare non valeant. Praeter Aegyptum, quam fugiunt, et mare, quod traiectum iri haud suspicatur Pharao, undique concluduntur deserto Aegypti, quod nullam libertatis et salutis aperit viam.
14:4
v. & « Ef indurabo cor eius ac perseque Aegyptii, quia ego sum Dominus. Feceruntque ita ». Sequentia Pharaoni zuntiata esse per exploratores ab illo submissos, sentit Tosi.; neque tamen eiusmodi exploratoribus opus erat, cum documentis hieroglyphicis doceamur, munitionum circa deserti fines praefectos consuevisse Pharaonem accuratissime edocere de iis omnibus, qui per munitiones transirent (Erman p. 708 sq.). Recte vero hi nuntiavere fugisse populum : promiserant se tridui itinere in desertum esse perrecturos sacrificii causa; ubl primum a recto in desertum arabicum tramite deflectebant, nascebatur suspicio eos non sincere agere, non merum sacrificium meditari sed fugam (Caz.). Neque obest, quod fugae efficiendae minus aptam viam elegisse vide-
14:5
Aegyptiorum, quod. fugisset populus ; àmmutatumque est cor Pharaonis et servorum eius super populo » , — etiam servorum, quorum plures antea (10,7; 19,33.36) populum suaserant dimittendum , nunc vero et fugientium malam fidem indigne ferebant et incerto itinere vagantes despiciebant — « et dixerunt : Quid |voluimus] facere, ut dimitteremus Israel, ne serviret nobis! »
14:6
v. 6 « Iunzit ergo currum » suum, "quam vocem LXX collective interpretantur, « ef omnem populum suum », i. e. militem imprimis peditem, « assumpsit secum ». Exercitu ita summatim descripto, quae in eo potissima erant, singillatim efferuntur ; curruum numerus, aurigae, duces.
14:7
v. 7 « Tulitque sezcenlos currus electos », — numerum hunc fide esse omnino dignum, et monumenta docent et loci scripturae paralleli : cf. quae diximus ad Iud. 54,3 et 1 Reg. 13,5 — « et quidquid in Aegypto curruum fuit », — id post sexcentos currus modo recensitosclaudicat. LXX vertere equitatum. 321 3 Reg. 22,34 et 2 Par. 18,33 aurigam designat, ergo : et omnem aurigam Aegypti — « et duces totius exercitus ». Hebr. : Et Schalischim super ipsum omnem , ubi pronomen zpsum non ad aurigas refertur aut currus, cum curribus Aegyptiorum praeter aurigam unicus veheretur pugnator, qui neque e ducum ordine semper desumptus esse supponi potest, neque aurigae dux commode seribi potuit; sed ad currus et populum (v. 6), i. e. totum exercitum (Vu/g.). De ducum autem ordine, qui Schalischim vocabantur, fuse dicebamus ad 2 Reg. 23,8.
14:8
v. 8 « Induravitque Dominus cor Pharaonis regis Aegypti, et persecutus est filios Israel; at illi egressi erant àn manu excelsa ». Cuius erat ea manus ? Hebraeorum, inquiunt Vat. aliique : « egressi erant magna audacia et animo alacri, animosi, magna sperantes, hilares ». Ubi" non est vertendum quia (Kn.) : quos enim « fugientes » (v. 5) arbitrabatur Pharao, eorum sane non stomachabatur audaciam. Unde Bonfr. : « etiamsi » seu non obstante, quod « egressi essent in manu excelsa ». At minime « obstabat » manus illa in nocte Phase extenta, sed posteriore « fuga » retractata. Et nota v. 10 sqq., quam parum audaces Hebraei se praebuerint in Phihahiroth. Non Hebraeorum secus manus excelsa tota hae narratione celebratur, sed Dei; et cur 523^ 7* h.1. et Num. 33,3 non affirmemus idem edicere atque' Ex. 6,6 31101 Y"? an, quia Num. 15,30 peccatores agunt « manu excelsa », et Deut. 32,27 hostes: « Manus nostra excelsa », inquiunt, « non Dominus, fecit haee omnia? » an ex his sequitur, non Deo etiam tribui posse manum excelsam ? Ubi Tost. ad plagas Aegypti potissimum censet alludi, Cai. potius ad columnam nubis et ignis, idque aptissime. Pharao persequendorum Hebraeorum consilium init : at eo ipso tempore illi egrediebantur, Dei excelsa manu in columnae forma in eorum protectionem erecta. O viri vesaniam!
14:9
v. 9 « Cumque persequerentur Aegypti [vestigia] praecedentium, repererunt » — Hebr. assecuti sunt, cof. Gen. 31,25; 44,5. 6 — « eos in castris super mare ». Ib1 quippe substiterat columna (Tost.). « Omnis equitatus et currus Pharaonis et untversus exercitus erant in Phihahiroth contra Beelsephon ». V. 4 totus exercitus voce 5m exprimitur, quae v. 17. 28 solos pedites designat, idemque sonat v. 6 Dy, Praeterea textibus praeter v. 4 omnibus recensentur 225, currus; accedunt 14,9. 17.18. 23. 26. 28; 15,19 Q2, equites seu collective equitatus (cf. Gen. 50,9). 14,23 habetur expressio "'W^z" *323 nYy*5 D'"D; 15,19 ny^?5 pb'D "wW352* 13223; 14,9 "J^2*" ny*?5 323 D'"D: quae tres expressiones utique idem edicunt, sc. equos Pharaonis tam curribus quam equilatui attributos. Exercitus eius temporis Aegyptiorum ita depinguntur, ut solis curribus et peditibus sine equitatu constitisse credendi sint. Tamen de hominibus equorum tergis veclis pauci textus loquuntur (Erman p. 652), neque e narratione Exodi colligere opus est integras equitum turmas in exercitu Pharaonis fuisse, sed solum equites aliquos numero incerto. — Ios. numerorum prodigus sexcentis curribus addit peditum ducenta, equitum quinquaginta millia : is equitüm numerus cum picturis supra laudatis proeliorumque narrationibus hieroglyphicis componi nullo nomine potest.
14:10
v. 10 « Cumque appropinquasset Pharao », copias iam e Phihahiroth versus Hebraeos producens, « /evantes filii Israel oculos viderunt Aeqiptios post se » insurgentes, — Hebr. yo;, Sam. awoi :silectio Hebr. genuina, vere tamen pluralem interpretati sunt LXX Chald. Syr. — « et timuerunt valde, clamaveruntque ad Dominum »,
14:11
v. 11 « et dixerunt ad. Moysen ; » — Recte Calm. viros graviores ait versos esse ad preces, dum alii impotentius inveherentur in Moysen; verba autem, quae sequuntur, non immerito « mordacem sarcasmum » dicit Sy/v. — « Forsitan non erant sepulcra in. Aegypto », quae regiq sumptuosissimis abundabat sepulcris : « ideo tulisti nos, ut moreremur in solitudine? » Nota exaggerationem : vix dici poterant in solitudine versari, tot locis habitatis (v. 2) circum iacentibus (Tost.). « Quid Aoc facere voluisti , ut educeres nos ex Aegypto? » Sapientiores ipsi omnia accurate praedixerant, quae iam eveniebant:
14:12
v. 19 « Nonne iste est sermo, quem loguebamur ad te in Aegypto , dicentes : Recede a nobis », xápsg Wig, desiste a nobis, « wu! serviamus Aegyptiis? Multo enim melius erat servire etis, quam mort 2n solitudine ». Easdem verbotenus querelas post 6,9 inserebat Sam. : at, etiamsi in prioribus non commemorabantur, satis 6,9 et 5,21 innuitur atque e natura rei fere colligitur aliquos exstitisse murmuratores.
14:13
v. 13 « Et ait Moyses ad populum : Nolite timere, state », « non fugiatis, non moveamini ad pugnandum » (Tost.) , « et videte magnalia Domini, quae facturus est hodie : Aegyptios enim, quos nunc videtis, nequaquam ultra videbitis usque in sempiternum ». Seu potius cum LXX verte quw *2 : s2cut vidistis hodie, sc. vivos; et cf.
14:14
v. 31. v. 1* « Domtnus pugnabit pro vobis, et vos tacebitis », « quiescetis, otiose et iucunde hanc Dei pro vobis pugnam spectando » (Men.). Arg. — Deus Hebraeos siecis pedibus promittit mare esse traiecturos; quid Aegyptiis sit inflicturus generalius tantummodo innuit, cognituros illos affirmansipsum esse Iahve. Aegyptii Hebraeos per siccum maris alveum insequentes primum perturbantur, postea aquis redeuntibus opprimuntur.
14:15
v. 145 « Dixitque Dominus ad Moysen : Quid clamas ad ie? » lam cessa clamare (Ca?.), quia exaudieris. Clamaverat Moyses cum reliquis v. 10 viris piis, neque inserere cum 57ro fas est et oravit Moyses coram Domino. Afferuntur ergo v. 15-18 ea, quae Deus Moysi v. 10 clamanti respondit. At v. 11 sq. ei clamori immediate subnectebantur quorumdam querelae, et querelis v. 13 sq. subiiciebatur Moysis ad eas querelas responsio. Àn singula eo, quo narrantur ordine, etiam acta sint, nescimus neque tenetur narratorin minimis quibusque ordini actorum inhaerere. « Loquere filiis Israel, ut proficiscantur ». Mandato explicito opus erat, cum hac vice nubes non esset ante populum incessura. v. 46 « Tu autem », cui voci
14:17
v. 17 respondet « ego autem », « eleva virgam tuam et extende manum tuam super mare, et divide illud , ut gradiantur filii Israel in medio mari per siccum ». v. 47 « Ego autem indurabo cor Aegyptiorum, ut persequantur vos, et glorificabor in Pharaone et àn omni exercitu eius et 2n curribus et in equitibus illius ».
14:18
v. 18 « Et scient Aegyptii, quia ego sum Dominus, cum glorificatus fuero in Pharaone et in curribus atque in equitibus eius ». Persequentur Aegyptii Hebraeos per siceum mare, et certe non assequentur : secus enim vix glorificaretur Iahve. Tamen futura Aegyptiorum strages, aquarum in alveum reditus distinctius nondum enuntiatur. Effectus vero divini portenti is erit, ut non soli Hebrael (cf. 6,7; 10,9; 16,12 etc.) sed, quod maxime semper intenderat Deus, ipsi Aegyptii (7,5 ; 15,4. 18; et cf. 7,17; 8,10. 22; 9,1^. 29) agnituri sin, quia ego Iahve , non inane gerens nomen, Deus et nomine et re. Huius rei habebitur integra et perfecta ETT Iam divina ordiuntur portenta. Manifestatur divina in columna recondita virtus, Angelus Dez. Ub1 adverte duo membra incipientia voce zb" et desinentia in 2nnN2, assonantiam hic inter N55 et 5", ibi inter T"Zy et v2», motum utrobique à primo ad extremum agmen.
14:19
v. 19 « Tollensque se angelus Dei, qui praecedebat castra Israel , abiit post eos; et [cum eo pariter| columna nubis priora. dimittens post terqum » x.
14:20
90 « stetit, inter castra Aegyptiorum et castra Israel; et erat nubes tenebrosa. et illuminans noctem, ita ut ad se invicem toto noctis [tempore| accedere non valerent ». Ergo, eo certe tempore, ita larga erat illa columna, ut a conspectu universorum castrorum Hebraeorum Aegyptios praecluserit (Bonfr.). Textus minime est certus. Adverte ex ipso contextu patere, nubem illam fuisse Aegyptiis tenebrosam , sed Hebraeis Iluminosam : luminosa quippe semper erat nocte (13,22), debuitque esse tum potissimum luminosa, quando Hebraeis per ipsum maris alveum fuit incedendum. Porro Chald. Syr. itemque Symm. textum explicavere, distincte affirmantes nubem Aegyptiis fuisse tenebrosam, Hebraeis luminosam. Hebr habet 551553 D 2N"1 q9 mom qiu "nm. LEX gjes $ vót — no'on 52". Etiam Syr* Chald. videntur legisse 55 ante n5*9 : unde probabile apparet, eam vocem in textu - primitus fuisse, sive post TN, sive eius loco. Soli LXYX ignorant *w**, cuius tamen pars prior in illo 52" latere videtur. * ante "nn ienorant Sam. Symm.; hic etiam ignorat articulum. Tamen eo retento et alia a Masor. adhibita punctatione, vertes : el erat mubes obtenebrans et illuminans tota nocte (Ewald, Kn., Dillin.), quod fere idem sonat atque Vulg.
14:21
v. 91 « Cumque ertendisset Moyses iube super mare, abstulit illud Dominus » — "bw fecit illud dif fluere ; cf. Ez. 32,4& — « [flante| vento vehementi et urente tota nocte, et vertit in. siccum; divisaque est aqua »
14:22
v. 92 « et ingressi sunt filii Israel per medium sicci maris, erat enim aqua quasi murus a dextera eorum et laeva ». Res ad oculum narratur, non secundum rationem scientificam. Causae portenti assignantur non necessario omnes, sed eae quas Hebraei deprehendere valuere : primum Dei omnipotentia Moysis verbo et manu demonstrata, deinde ventus. Unde concludes ad hoc quoque portentum , uti ad priora in Aegypto perpetrata, aliquid contulisse causas naturales, illud. fuisse supernaturale quoad modum tantum. Atque reapse, si tota ab initio res inauditis plane miraculis constitisset, Aegyptii nullis 1ussis minisve compulsi essent, ut in illud se vadum coniicientes Hebraeos insecta- - rentur : non fert istud humana natura. Notat Proc. portentum affine haberi Ios. 3,16 : tamen, an fuerit omnino idem iisdemque causis effectum, interpretis est disquirere. Est. post Ios. confert factum Maris Pamphilii recedentis, quo Alexandri Magni copiis transitus pateret : in eiusmodi factis comparandis summa utique opus est prudentia. De vento 217p cf. quae diximus ad Iud. 5,21. Est ventus-ab oriente flans, scirocco, ideoque non inepte dictus wrens. Sed potest etiam esse ventus fere ab oriente flans, cum Hebraei ventos tantum secun- : dum quatuor partes coeli principes distinguant. Porro venti in angusto illo mari summam exercent vim. Raro ventus flat ab oriente, vix alio quam aequinoctii veris tempore. Mensibus Aprili et ineunte Maio saepe vehemens habetur auster ad orientem vergens, ut plurimum horis ter viginti quatuor ; cui succedit violentior etiam boreas ad occidentem vergens, undas ex angusto sinu in apertius mare propellens, maris alveum prope Suez fere denudans, quo tempore recedentibus aestu aquis sinus a peditibus etiam angusto aliquo Suez vado traiicitur. Sed vento ad austrum transeunte, aquae rursum in extremum sinum irruunt, altitudinis sex vel novem pedum. Cf. Kn., Ebers p. 101 sq. Quare ventum ad aquarum Ex. 15,21 divisionem aliquid contulisse, facile concedimus, omnia praestitisse haud assentimur. Quodsi enim ventus ille va/;dus divisionem aquarum unus efficiebat, debuit quamdiu ea divisio, tamdiu ipse perdurare, toto sc. tempore, quod Hebraei lrailelendo mari impendere. Qui ventus validus et urens debuit Hebraeis esse quam maxime adversus, liberis, gregibus et supellectili impeditorum iter plurimum debuit retardare , 1mo impossibile reddere (Tost.). Neque divisionem aquarum ei vento adscribit textus, sed s?ccatum recedentibus aquis maris alveum. Sufficit igitur cum interpretibus plerisque tueri ad hunc potissimum finem illum a Deo ventum fuisse submissum. Neque obest aquas scribi diffluxisse mz, id veluti efficiente vento : cum res ad oculum narretur, neque aliud tandem exprimatur, quam simul et aquas recessisse et eum ventum flavisse, quin affirmentur eius venti violentia aquae esse revolutae. Sed, quid de aquis muri instar .eminentibus ? Adverte Hebraeos noctem haud integram: (cf. v. 20.24) traiiciendo mari insumpsisse, fuisse numero plurimos cum gregibus permultis (12,38), ergo non angusto aliquo vado, sed lato tractu mare traiecisse. Qui medio illo tractu incedebant, utrimque procul revolutas aspiciebant aquas. Muzo hae comparantur, aut quod muri instar eminuerint, aut quod muri instar tractum illum concluserint : comparationis tertium non est necessario adstruenda altitudo. Verum, si unquam in vasto planoque maris litore constitisti, quo tempore aestus aut procedebat aut recedebat, nonne conspexisti undas procul cumuli seu valli, utique haud praealti, instar et quasi ex altiore loco imminentes ? Quod omnino explicat, quomodo hebraeus narrator rem ad oculum pingens potuerit aquas h. 1. comparare muro, et 16,8 et Ios. 3,16 cumulo; id siquidem, non vero montem (Vulg.) sonat ib. vox 72. | Quodsi accuratius definire cupias eum, quo Hebraei mare traiecerint, tractum , perpendenda tibi primum erit soli ea in regione conformatio. Igitur inter extremum, qui nune est, Sinum Suez et inter Lacus Salsos interiacet stratum arenae altitudinis unius circiter metri, latitudinis quinque kilometrorum. Quorum lacuum solum 7-12 metra infra Maris Rubri superficiem demittitur. Inter Lacus Salsoset Lacum Timsah intercedit alterum arenae stratum, plures habens paludes. Hunc inter et Lacum Menzaleh, qui Mari Mediterraneo est coniunctus, tertium est stratum altitudinis 12-15 metrorum, quod ante rerum aegyptiarum primordia invectis utrimque arenis utrumque mare, Mediterraneum atque Rubrum, primum ab invicem separavit. Reliqua duo strata recentius ortum sumpsere. Quod Mare Rubrum vel Ptolemaeorum aevo ad Lacum Timsah pertigerit, oportet illa duo strata tum certe partim submersa tuisse sed aquis parum altis. Hebraei vero ultra Lacum Timsah meridiem versus nondum procul proeesserant, si Magdalum v. 2 supponatur illud esse à Seti I exstructum, quod intra limites pagi Socoth continebatur. Ergo probabilius traiecere Hebraei mare extremo fere, qui nune est, Lacu Timsah, inter hunc Lacusque Salsos. Aliam praeter ventum naturalem causam non commemorat textus, quia alia ab Hebraeis sensibus non percipiebatur. Sunt tamen causae aliae, ob quas mare quandoque longius recedit, postea consueta litora repetiturum : terraemotus, eruptiones vulcanicae, ingentes tempestates, quandoque in locis maxime dissitis habitae. Quarum an aliqua tempore exodi acciderit, ignoramus.
14:23
v. 23 « Persequentesque Aegyptii ingressi sunt post eos, et omnis equitatus Pharaonis, currus eius et equites per medium maris ». Hebr. : et omnes equi Pharaonis, currus eius et equites eius, equi tam curribus quam equitatui attributi. Columna nubis adhuc inter Aegyptios et Hebraeos intercedebat, hoc enim fere colligitur e voce respiciens v. 95 et ex eo, quod columna discessisse minime narretur. Non igitur videtur columna per se fuisse phaenomenon horrendum, sed potius instar spissae nebulae; neque ita spissae, ut omnem mutuum obtutum praecluserit. Videntur Aegyptii trans nebulam, quid agerent quodve iter tenerent Hebraei, percepisse; insequebantur eos audacter, soluta nebula impetum facturi. — Porro in tres antiquitus vigilias Hebraei noctem dividebant, quarum prima Thren. 2,16, media Iud. 7,19, tertia h. l. et Reg. 11,11 commemoratur. Tres item vigilias norant Ba.H. 38^ sqq., Leipzig 1885).
14:24
v. 21 « Iamque advenerat. vigilia matulina, et eccerespiciens Dominus supercastra Aegyptiorum per columnam ignis et nubis, interfecit exercitum eorum ».*vn proprie znclinari, dein 2nclinando respicere. « Quid est, quod per nubem dicitur D*us respicere super castra, nisi hoc sc., quod nubes, quae prius tenebras faciebat Aegyptiis, lucem praebuit eis? » (Hugo). Et Ps. 76 (11), 18 sq. (cf. Ios. et Targ.) apte interpretatur tonitrua et fulgura. Quibus utique perturbandi (non Znterfecit) erant Aegyptii eorumque equi. Monet Dillm., delectari B voce 53592 (ef. v. 19sq.), dum À v. 4.9.17.28 scribat 5" : sed nota, solo v. 4 ^n designare totum exercitum, secus solos pedites; erat ergo ratio praeferendae vocis nzrna3.
14:25
v. 95 « Et subvertit rotas curruum » ; o" fecit declinare in ila perturbatione, unde secuta est subversio; LXX itemque Sam. ox" colligavit 1. e. implicavit : rotae rotis implicabantur in illa perturbatione. Vox n22?2 (Gen. 41,43; 46,29) vel in ipsam linguam aegyptiam transumpta est, ubi merkobt currum designat duabus rotis instructum (Erman p. 650 sq.). « Ferebanturque zn profundum ». 132832" : si subiectum supponatur Q'*Y?5 in hac sententia acceptum ut nomen numeri singularis (Chald. Syr.), suffixum masc. sing. referendum erit ad nomen fem. plur. *'n329:2, quod est nimis durum, Ergo subjectum est Dominus. 332 impellere, minari animalia, in piel fortasse significationem induit effecit, ut veheretur. Sed Sam. legit X»3712**, cui radici in linguis syr. et arab. significatio competit concussit , quassavit, v. g. situlam in puteum demissam. Of. Vocabulaire arabe-frangais, Beyrouth 1883. Sed quid est &xaZ Aeyóusvov 117222, im difficultate ? Quam difficultatem LXX Chald. Syr. intellexere subieetive, ergo : quassavit eum violenter; aut : effecit, ut veheretur cum difficultate, sensus in hoc contextu perquam languens. Vulg. intelligit obiective videturque cogitasse de locis in alveo maris, ubi currus arenis fortasse mobilibus absorbebantur : detrusit in eiusmodi loca. Ita sane in textu ceteroquin obscuro apta habetur gradatio : fulguribus perturbantur imprimis equi, implicantur curruum rotae, aliqui arenis mobilibus absorbentur, totus exercitus terrore dissolvitur. Sequitur iam, quod hebraeis aliisque scriptoribus frequens est, brevis v. 28-31 narratorum recapitulatio eorumque effectus, fides sc. Hebraeorum in Deum et Moysen. Nulla diversorum adstruendorum auctorum cernitur ratio.
14:28
v. 28 « Heversaeque sunt aquae, et operuerunt currus et equites cuncti » — pro 525 LXX Syr 521 — « exercitus Pharao nis, qui sequentes » eos — Pharao ipse nullibi diserte affirmatur esse absorptus, et ex documentis Aegyptiorum effiei videtur, eunr aliquamdiu superstitem fuisse —.« ?ngress? fuerant mare. Nec unus quidem superfuit ez eis ».
14:29
v. 99 « Filit autem Israel perrexerunt per medtum sicci maris , et aquae eis erant quast pro muro a, dextris et à sinistris ».
14:30
v. 30 « Liberavitque Dominus in die illa Israel de manu Aegyptiorum »,
14:31
v. 31 « et viderunt Aegyptios mortuos super litus maris, et manum magnam , quam exercuerat Dominus contra eos; timuitque populus Dominum , et crediderunt Domino et Moysi servo eius ». Cap. XV v.4 « Tunc cecinit Moyses et filii Israel carmen hoc Domino el dixerunt » : — Vox tunc sensum h. 1. induit ea occasione : fortasse consequente illam noctem mane concinnatum est carmen. Peracto transitu Maris Rubri, ut alias completa hostium clade (cf. Iud. 5 et Iudith 16), instituebatur solemnitas epinicia. Non habebat ea. sacrifieia, nam Hebraei professi fuerant se tridui itinere in desertum profecturos esse ad sacrificia et, qui recentes erant a pugna, censebantur immundi (Iudith 16,22). Sed propeipsum victoriae locum aut domum reducibus victoribus, celebrabatur victoria choris atque tripudiis. Facile conie- €eris, posteriores erusmodi solemnitates ad instar primae huius maximeque memorabilis a Iudaeis esse celebratas : comparatae igitur inter se lucem invicem affundent. Habes hic canticum v. 1-18 et epinicium mulierum v. 21. Post victoriam Debborae Iud. 5 et Iudith 16 habes canticum, sed non adscribitur epinicium illud, fortasse quod in illo cantico ipsae mulieres strophas decantaverint. Habes 1 Reg. 18,6 sq. epinicium mulierum, quod fortasse praecesserat canticum aliquod : eo quippe loco non intendit sacer auctor canticum, quod forte decantatum sit, tradere, sed occasionem indicare irarum Saul, quae tota erat in illo epinicio. Comparari item potest planctus David 2 Reg. 1,19-27, qui quidem epinicium mulierum non habet, sed nota in planctibus orientis semper prominuisse mulieres, et v. 24 easdem diserte ad luctum edendum invitari. Ceterum de epinicio Ex. 15,21 confer eius versus explicationem. Auctor narrationis Exodi, quisquis ille nondum discussa a nobis de Pentateuchi auctore quaestione esse supponatur, vir certe fide omnino dignus Deoque inspirante profatus, affirmat hoc cantieum Moysis tempore, et quidem brevi post traiectum Mare Rubrum, esse concinnatum. Àn Moyses auctor? Id e sola voce cecinzt utique non colligitur; cecinere etiam fi/ii Israel, quin fuerint auctores. Neque sequitur ex appellatione « canticum Moysi » Ap. 15,3, cum canticum Moysi non illud solum diei queat, cujus Moyses auctor, sed item illud, quod Moyses primus cecinisse tradatur. Tamen, si advertas, quomodo in tota exodo principem constanter locum Moyses obtineat, Dei verba ad populum loquatur, prudens dubium relinquitur nullum, eum carminis non praecentorem solum sed etiam auctorem fuisse. Cf. quae diximus ad Iud. 5. Adde, Sap. 10,21 ediei videri, speciali divino influxu canticum esse concinnatum : « Sapientia aperuit os mutorum, et linguas infantium fecit disertas »; i. e. vel eos, qui ceteris minus essent eloquentes, sapientia impulit, ut totis animis canticum illud decantarent. At per quemnam potius ille influxus in universam plebem derivari debuit, quam per Moysen, qui in omnibus numen inter et populum intercedebat? Si, quod post 6,7 suggerebamus, linguae in Moyse impedimentum a Deo sit paulatim alleviatum , non improbabiliter (cf. Sap. 10,21) affirmabis, illud in hoc cantico 1am plene esse sanatum. De cantico Ex. 15 disputaturi, vestigia premimus /. K. Zenner S. I., qui de psalmorum aliorumque canticorum indole solide simul atque' egregie disserit in libro : Die Chorgesange im Buche der Psalmen, Freiburg i. B. 1896. Nostrum igitur canticum, quod v. 21 confirmat, fuit e numero eorum, ad quae poesis, musica et chori conspirabant. Constat stropha v. 1-5 et antistropha v. 6-10 quinorum versuum, quas duo ex ordine chori decantabant. Sequitur stropha mutatoria v. 11-13, culus versum primum et tertium chorus prior, medium chorus alter decantabat. Tandem alter hic chorus decantabat stropham secundam v. 11-16", chorus prior antistropham secundam v. 16'-18, quae erant trinorum versuum. Affectum cantici primarium exprimit stropha mutatoria celebrans Iahven, quod terribilem se exhibuerit inimicis, benignum populo suo. Eum affectum praeparant stropha et antistropha priores, producunt posteriores. Singuli versus distichi sunt, quandoque (v. 8. 9. 15) tristichi, binam aut trinam habentes vocis contentionem et remissionem. Ios. canticum aiebat conscriptum esse hexametris. Idipsum de psalmis cum ipso affirmabant Hier., Euseb., Or., Philo (Zenner p. 13). Quae vox si ad aecuratum syllabarum numerum et ordinem referatur, inepte hac in re scribitur. Eo autem sensu est vera, sicut hexameter duobus constet stichis caesura distinctis, ita versum quoque hebraeum plerumque duos habere stichos. Quam longe distat hoc canticum a carmine Lamech Gen. 54,23 sq., antiquissimo illo, quod novimus, poetico tentamine! Ibi disticha tria ab unico certe primitus homine decantabantur, Adae et Sellae marito, gladium cum inconditis saltibus agitante. Hic duobus virorum choris circumfunditur tertius mulierum; antistropha stropham excipit, chorus chorum ; resonant tympana, corporum decori motus oris verba musicaeque sonos comitantur. Unde Hebraeis ea nata est ars? Habebant Aegyptii choros et choroegos, videntur item habuisse Assyri (Erman p. 340 sq.; A. W. Amóros : Geschichte der Musik, Leipzig 1880, I. 137 sqq. 177 sq.); sed musices initia habes Gen. 4,21; funerum planctus antiquissimis temporibus nati sunt; cum Gen. 31,27 cf. Ruth ,11 sq. E quibus factis coniicias, in stirpe electa antiquitus fuisse choros et cantica; ea sane Hebraei sacris suis etiam praemosaicis adhibuerant. Arg. — Laudatur Iahve ob excellentiam manifestatam strage Aegyptiorum. Suo robore servavit Hebraeos. Iam plenum effectum nacta est ea, Iahve voluntas, ut eum esse lahve omnes sciant : experti sunt eius nominis virtutem Aegyptii; Israel eum esse Deum suum, Deum avitum ideoque verum, eundem atque El Schaddai proclamat. Clades quatuor membris graphice describitur. | «: Cantemus Domino », in Iahve laudem (Vat.), « demus ei laudem de tanto beneficio » (Tost.). Verba sunt mutuae exhortationis; nam solus Heór. habet cantabo (nmvN; Sam. vwosN!). Subiungitur laudis thema : « gloriose enim magnificatus est », « non factus magnus, sed demonstrans magnitudinem » (Tost.). Hebr. alte supereminet; £y35zoq 2e866aevon. Nota vocalium musicam in illo nN3 5&2, finge integrum chorum id uno ore canentem. Thema, quod modo universim enuntiabatur, iam ad specialem casum contrahitur : « equum et ascensorem deiecit in mare ». Hoc portentorum maximum atque supremum prae reliquis omnibus unum effertur. Una vox "225 et equites et eos, qui e curribus decertant, imo ipsos currus exprimit : illud omne quod in Aegyptiorum exercitu maxime terrebat Hebraeos. Pedites efferri brevissima formula non patitur. 52^ de proiectione violenta scribitur, de sagitta emissa, ubi recolas fulgura, de quibus ad 154,9. dicebamus.
14:1
ROSSO, MARE (GR. Ἡ ἜΡΥΘΡΑ ΘΆΛΑΣΣΑ; EBR. JĀM SŪPH)
… che si estende fra la via ed il lago, chiamato in un papiro con il nome egiziano equivalente a Phihahiroth (= pantani +), si accamparono ai piedi di Gebel Hasan, dove, fin dai tempi di Seti I, era un fortino (Magdal) di fronte alla stele di Beelsephon (Ex. 14, 1-2), con guarnigione per sorvegliare sia la via che conduceva a Suez, sia la pista per il guado dei Laghi Amari.
14:2
BEELSEPHON (EBR. BA'AL ŞÉPHÔN)
… Ba'al Şéphôn). - Località sull'istmo di Suez verso il Mar Rosso, non meglio identificata, presso la quale si accamparono gli Ebrei prima dell'uscita dall'Egitto (Ex. 14,2 e 9; Num. 33,7). Il nome deriva da Ba'al (v.) e şéphôn («nord») = «Ba'al del nord», di cui ivi era un santuario.
14:14
NOÈ (EBR. NŌAH, SETTANTA NŌE; CF. ANTICO BABIL. NUHIJA)
Nella tradizione biblica N. fu elogiato come « giusto » (Ex. 14, 14.20), « speranza del mondo », che per la fiducia in Dio conservò la stirpe umana (Sap. 14, 6), « rinnovatore al tempo dello sterminio » (Eccl. 44, 17-18), modello di fede (Hebr. 11, 17), …
14:19
… Ma, dopo A. van Hoonacker e J. Touzard (secondo cui gli antichi Ebrei non distinguevano fra a. di Jahweh e Jahweh, ma poi si attribuirono le teofanie a un a. per salvare la trascendenza di Dio), B. Stein, limitando la sua indagine all'a. dell'Esodo (Ex. 3, 2; 14, 19; 23, 20-3; 32, 34; Num. 20, 16; Ios. 5, 14; Iud. 2, 1-4; Is. 63, 9; Mal. 2, 17; 3, 1) propugna l'identità: l'a. di Jahweh è lo stesso Dio onnipresente che esce dalla sua …
14:21
ROSSO, MARE (GR. Ἡ ἜΡΥΘΡΑ ΘΆΛΑΣΣΑ; EBR. JĀM SŪPH)
ARCHEOLOGIA. - L'arte cristiana espresse la scena del passaggio del M. R. (Ex. 14, 21-36; 15, 1-6) nel sec. IV, nel prospetto di alcuni sarcofagi: ivi per lo più a sinistra da una grande porta escono cavalieri e fanti, preceduti dal Faraone sulla biga, in atto d'inseguire gli Ebrei. …
14:24
… (sera-mattina: Gen. 1, 4; Dan. 8, 14; νυχθήμερον, II Cor. 11, 25) e comprende sera, mattina e mezzodì (Ps. 54 [55], 18). Dopo l'esilio il giorno fu diviso in quattro ore triple (Mc. 15, 25) e anche in 12 ore comuni (Mt. 20, 3-6); la notte comprendeva tre vigilie (Ex. 14, 24; Iudc. 7, 19), poi quattro all'epoca romana (Mc. 13, 35). La divisione in settimane (šābhu'ōth) era indipendente dal corso lunare e si calcolava in modo continuo e non, come presso …
Punto centrale della restaurazione messianica è il ritorno dall'esilio; tale avvenimento sarà accompagnato da prodigi e miracoli (Mēhhlthā' su Ex. 14, 24), e da alcuni è attribuito a Dio stesso più che al Messia. …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.