Sennacherib king of Assirians hauing taken other cities in Iurie, besiegeth and threatneth Ierusalem; 4. reprocheth king Ezechias; 7. blasphemeth God; 13. and terrifieth the people.
1And it came to pass in the fourteenth year of king Ezechias, that Sennacherib king of the Assyrians came up against all the fenced cities of Juda, and took them.Ed avvenne, che nell'anno quarto-decimo del re Ezechia, il re degli Assirj Sennacherib assalì tutte le città forti di Giuda, e le prese.AND it came to passe in the fourtenth yeare of king Ezechias, Sennacherib king of the Assyrians came vp agaynst al the fensed cities of Iuda, and tooke them.Et factum est in quartodecimo anno regis Ezechiæ, ascendit Sennacherib, rex Assyriorum, super omnes civitates Juda munitas, et cepit eas. 2And the king of the Assyrians sent Rabsaces from Lachis to Jerusalem, to king Ezechias with a great army, and he stood by the conduit of the upper pool in the way of the fuller’s field.E il re degli Assirj mandò da Lachis a Gerusalemme al re Ezechia con forte squadra Rabsace, il quale pose gli alloggiamenti all'acquidotto della piscina superiore sulla strada del campo del Gualchieraio.And the king of the Assyrians sent Rabsaces from Lachis to Ierusalem, to king Ezechias with a great armie, and he stood by the water conduite of the vpper poole in the way of the fullers filde.Et misit rex Assyriorum Rabsacen de Lachis in Jerusalem, ad regem Ezechiam in manu gravi: et stetit in aquæductu piscinæ superioris in via Agri fullonis. 3And there went out to him Eliacim the son of Helcias, who was over the house, and Sobna the scribe, and Joahe the son of Asaph the recorder.E andò a trovarlo Eliacim figliuolo di Elcia prefetto della casa, e Sobna dottor della legge, e Gioahe figliuolo di Asaph segretario.And there came out to him Eliacim the sonne of Helcias, who was ouer the house, and Sobna the scribe, and Ioahe the sonne of Asaph the commenter.Et egressus est ad eum Eliacim, filius Helciæ, qui erat super domum, et Sobna scriba, et Joahe filius Asaph, a commentariis. 4And Rabsaces said to them: Tell Ezechias: Thus saith the great king, the king of the Assyrians: What is this confidence wherein thou trustest?E disse loro Rabsace: Dite a Ezechia: Il re grande, il re degli Assirj dice così: Che fidanza è quella, per cui se' sì baldo?And Rabsaces sayd to them: Tel Ezechias: Thus sayth the great king, the king of the Assyrians: What is this confidence, wherevpon thou dost trust?Et dixit ad eos Rabsaces: Dicite Ezechiæ: Hæc dicit rex magnus, rex Assyriorum: Quæ est ista fiducia qua confidis ? 5Or with what counsel or strength dost thou prepare for war? on whom dost thou trust, that thou art revolted from me?Ovvero con qual prudenza, o con quai forze pensi a ribellarti? In chi ti confidi tu, che ti ritiri da me?or by what counsel or force art thou disposed to rebel? vpon whom hast thou confidence, that thou art reuolted from me?aut quo consilio vel fortitudine rebellare disponis ? super quem habes fiduciam, quia recessisti a me ?
6Lo thou trustest upon this broken staff of a reed, upon Egypt: upon which if a man lean, it will go into his hand, and pierce it: so is Pharao king of Egypt to all that trust in him.Tu ti appoggi all'Egitto, a quel bastone di canna rotto, cui un che si affidi, gli bucherà la mano, e gliela forerà: questo è quel, che farà Faraone re dell'Egitto a chi in lui si confida.Loe thou dost trust vpon this broken staffe of reede, vpon Aegypt: vpon which if a man leane, it wil enter into his hand, and pearce it: so is Pharao the king of Aegypt to al that trust in him.Ecce confidis super baculum arundineum confractum istum, super Ægyptum; cui si innixus fuerit homo, intrabit in manum ejus, et perforabit eam: sic Pharao, rex Ægypti, omnibus qui confidunt in eo. 7But if thou wilt answer me: We trust in the Lord our God: is it not he whose high places and altars Ezechias hath taken away, and hath said to Juda and Jerusalem: You shall worship before this altar?Che se tu mi risponderai: Noi confidiamo nel nostro Dio: e non è egli quell'istesso, di cui Ezechia distrusse i luoghi eccelsi, e gli altari, dicendo a Giuda, ed a Gerusalemme: Voi adorerete dinanzi a quest'altare?But if thou wilt answer me: We trust in our Lord God: is it not he whose excelses and altars Ezechias hath taken away, and he sayd to Iuda and Ierusalem: Before this altar shal you adore?Quod si responderis mihi: In Domino Deo nostro confidimus; nonne ipse est cujus abstulit Ezechias excelsa et altaria, et dixit Judæ et Jerusalem: Coram altari isto adorabitis ? 8And now deliver thyself up to my lord the king of the Assyrians, and I will give thee two thousand horses, and thou wilt not be able on thy part to find riders for them.Or adunque assoggettati al mio signore re degli Assirj, e ti darò due mila cavalli, e non potrai trovar tra' tuoi chi gli cavalchi.And now deliuer thyself to my lord the king of the Assyrians, & I wil geue thee two thousand horses, neither shalt thou be able of thyself to geue riders for them.Et nunc trade te domino meo, regi Assyriorum, et dabo tibi duo millia equorum, nec poteris ex te præbere ascensores eorum: 9And how wilt thou stand against the face of the judge of one place, of the least of my master’s servants? But if thou trust in Egypt, in chariots and in horsemen:E come potrai tu stare a petto di un giudice a una terra degl'infimi servi del signor mio? Che se tu confidi nell'Egitto, ne' cocchi, e ne' cavalieri.And how wilt thou abide the face of the iudge of one place, of the lesser seruants of my Lord? But if thou trust in Aegypt, in chariotes and in horsemen:et quomodo sustinebis faciem judicis unius loci ex servis domini mei minoribus ? Quod si confidis in Ægypto, in quadrigis et in equitibus,
10And am I now come up without the Lord against this land to destroy it? The Lord said to me: Go up against this land, and destroy it.Or son io forse senz'ordine del Signore venuto in questo paese per distruggerlo? il Signore mi ha detto: Va in quel paese, e distruggilo.and now am I come vp without the Lord vnto this land to destroy it? The Lord sayd to me: Goe vp agaynst this land, & destroy it.et nunc numquid sine Domino ascendi ad terram istam, ut disperderem eam ? Dominus dixit ad me: Ascende super terram istam, et disperde eam. 11And Eliacim, and Sobna, and Joahe said to Rabsaces: Speak to thy servants in the Syrian tongue: for we understand it: speak not to us in the Jews’ language in the hearing of the people, that are upon the wall.Ed Eliacim, e Sobna, e Gioahe dissero a Rabsace: Parla a' tuoi servi in Siriaco: perocché noi l'intendiamo: non ci parlare in lingua Giudea a sentita del popolo, che è sulle mura.And Eliacïm, and Sobna, and Ioahe sayd to Rabsaces: Speake to thy seruants in the Syrian tongue: for we vnderstand it: speake not to vs in the Iewes language in the eares of the people, that is vpon the wal.Et dixit Eliacim, et Sobna, et Joahe, ad Rabsacen: Loquere ad servos tuos syra lingua; intelligimus enim; ne loquaris ad nos judaice in auribus populi qui est super murum. 12And Rabsaces said to them: Hath my master sent me to thy master and to thee, to speak all these words; and not rather to the men that sit on the wall; that they may eat their own dung, and drink their urine with you?E Rabsace rispose loro: Mi ha egli forse mandato il signor mio a dir tutto questo al tuo signore, ed a te, e non piuttosto agli uomini, che stan sulle mura, perchè non abbiano a mangiare i propri escrementi, e bere la propria orina?And Rabsaces sayd to them: Why, did my lord send me to thy lord and to thee, to speake al these wordes; and not rather to the men, that sitte on the wal; that they may eate their owne dung, and drinke the vrine of their feete with you?Et dixit ad eos Rabsaces: Numquid ad dominum tuum et ad te misit me dominus meus, ut loquerer omnia verba ista ? et non potius ad viros qui sedent in muro, ut comedant stercora sua, et bibant urinam pedum suorum vobiscum ? 13Then Rabsaces stood, and cried out with a loud voice in the Jews’ language, and said: Hear the words of the great king, the king of the Assyrians.E alzossi Rabsace, e gridò ad alta voce in lingua Giudea, e disse: Udite le parole del gran re, del re degli Assirj.And Rabsaces stood, & cried with a loude voice in the Iewes language, and sayd: Heare ye the wordes of the great king, the king of Assyrians.Et stetit Rabsaces, et clamavit voce magna judaice, et dixit: Audite verba regis magni, regis Assyriorum !
14Thus saith the king: Let not Ezechias deceive you, for he shall not be able to deliver you.Queste cose dice il re: Non vi seduca Ezechia; perocché ei non potrà liberarvi.Thus sayth the king: Let not Ezechias seduce you, for he shal not be able to deliuer you.Hæc dicit rex: Non seducat vos Ezechias, quia non poterit eruere vos. 15And let not Ezechias make you trust in the Lord, saying: The Lord will surely deliver us, and this city shall not be given into the hands of the king of the Assyrians.Né dia a voi Ezechia fidanza nel Signore, dicendo: Il Signore senz'altro ci libererà, non sarà data nelle mani del re Assiro questa città.And let not Ezechias geue you confidence vpon the Lord, saying: Our Lord deliuering wil deliuer vs, this citie shal not be geuen into the hand of the king of Assyrians.Et non vobis tribuat fiduciam Ezechias super Domino, dicens: Eruens liberabit nos Dominus: non dabitur civitas ista in manu regis Assyriorum. 16Do not hearken to Ezechias: for thus said the king of the Assyrians: Do with me that which is for your advantage, and come out to me, and eat ye every one of his vine, and every one of his fig tree, and drink ye every one the water of his cistern,Non date retta ad Ezechia; imperocché il re degli Assirj vi dice: Accettate la pace con me, e venite fuori da me, e mangi ognuno i frutti della sua vigna, e ognuno i frutti del suo fico, e beva ognun di voi l'acqua di sua cisterna,Heare not Ezechias: for thus sayth the king of Assyrians, doe a blessing with me, and come forth to me, and eate ye euerie man of his owne wineyard, and euerie man of his owne figtree, and drinke ye euerie man the water of his owne cesterne,Nolite audire Ezechiam; hæc enim dicit rex Assyriorum: Facite mecum benedictionem, et egredimini ad me, et comedite unusquisque vineam suam, et unusquisque ficum suam, et bibite unusquisque aquam cisternæ suæ, 17Till I come and take you away to a land, like to your own, a land of corn and of wine, a land of bread and vineyards.Fino a tanto ch'io venga a condurvi in una terra, che è come la vostra, terra di frumento, e di vino, terra di pane, e di viti.til I come and take you away to a land, that is as your owne, a land of corne and of wine, a land of bread and vineyards.donec veniam, et tollam vos ad terram quæ est ut terra vestra, terram frumenti et vini, terram panum et vinearum. 18Neither let Ezechias trouble you, saying: The Lord will deliver us. Have any of the gods of the nations delivered their land out of the hand of the king of the Assyrians?Né vi smuova Ezechia con dire: Il Signore ci libererà. Hann'eglino gli iddii delle genti liberata ciascuno la loro terra dalle mani del re degli Assirj?Neither let Ezechias truble you, saying: Our Lord wil deliuer vs. Why, haue the goddes of the nations deliuered euerie one their land out of the hand of the king of Assyrians?Nec conturbet vos Ezechias, dicens: Dominus liberabit nos. Numquid liberaverunt dii gentium unusquisque terram suam de manu regis Assyriorum ?
19Where is the god of Emath and of Arphad? where is the god of Sepharvaim? have they delivered Samaria out of my hand?Dov' è il dio di Emath, e di Arphad? Dov' è il dio di Sepharvaim? Hann'eglino liberata dalla mano mia la Samaria?Where is the god of Emath, and Arphad? where is the god of Sepharuaim? haue they deliuered Samaria out of my hand?Ubi est deus Emath et Arphad ? ubi est deus Sepharvaim ? numquid liberaverunt Samariam de manu mea ? 20Who is there among all the gods of these lands, that hath delivered his country out of my hand, that the Lord may deliver Jerusalem out of my hand?Qual è tra tutti gli dii di questi paesi quello, che abbia salvata dalle mani mie la sua terra, onde il Signore abbia a torre dalle mie mani Gerusalemme?Who is there of al the goddes of these landes, which hath deliuered their land out of my hand, that the Lord can deliuer Ierusalem out of any hand?Quis est ex omnibus diis terrarum istarum qui eruerit terram suam de manu mea, ut eruat Dominus Jerusalem de manu mea ? 21And they held their peace, and answered him not a word. For the king had commanded, saying: Answer him not.E quegli si tacquero, né gli risposer parola: imperocché aveva dato ordine così il re, dicendo: Non gli rispondete.And they held their peace, and answered him not a word. For the king had commanded, saying: Answer him not.Et siluerunt, et non responderunt ei verbum. Mandaverat enim rex, dicens: Ne respondeatis ei. 22And Eliacim the son of Helcias, that was over the house, and Sobna the scribe, and Joahe the son of Asaph the recorder, went in to Ezechias with their garments rent, and told him the words of Rabsaces.E tornò Eliacim figliuolo di Helcia, prefetto della casa, e Sobna dottor della legge, e Gioahe figliuolo di Asaph segretario al re Ezechia, stracciate le loro vesti, e gli riferirono le parole di Rabsace.And Eliacim the sonne of Helcias, that was ouer the house, and Sobna the scribe, and Ioahe the sonne of Asaph the commenter, went in to Ezechias their garments rent, and told him the wordes of Rabsaces.Et ingressus est Eliacim, filius Helciæ, qui erat super domum, et Sobna scriba, et Joahe filius Asaph, a commentariis, ad Ezechiam, scissis vestibus, et nuntiaverunt ei verba Rabsacis.
36:1
Year of the World 3291, Year before Christ 713.; 4 Kings 18:13.; 2 Paralipomenon xxxii.
Calmet
And. These four chapters are taken from 4 Kings xviii., etc., as a sort of explanation of what Isaias has been foretelling. (Calmet)
An abridgment also occurs, 2 Paralipomenon xxxii.
36:7
Worthington
Altar. Such is the blindness of infidels, that they confound what is done to destroy idols, with their worship. (Worthington)
36:1
That which the prophet had foretold by way of prophecie, now he recordeth by way of historie, & therfore these foure next chapters are inserted in the fourt booke of kinges. ch. 18. 19. and 20. almost in the same vvordes, & an abridgement therof 2. Paral. 32.
Concordanza 4. Reg. 18.
36:2
Concordanza 2. Par. 32.
36:7
Such is the blindnes, and malice of infidels, that they confound thinges donne to destroy idolatrie, as if the same were against God.
36:16
Doe that is profitable for you. 4. Reg 18. v. 31.
36:19
Manie in Samaria serued false goodes which could not defend them: others serued God almightie who for their good suffered them to be afflicted.
36:12
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 37
… nay rather, they do not close it up only, but also make it unclean. And they are putting dung in your ears, who tell you of these things. And that which the barbarian threatened, saying, “Ye shall eat your own dung,” and what follows;
36:2
2. In manu gravi. — Id est cum comitatu magno, cum milite multo ad ostendendam potentiam Assyriorum. Licet enim Sennacherib exercitum penes se retineret, tamen misit insignem militum manum cum Rabsace ad percellendum Judaeos. Est enallage quantitatis continuae pro discreta: gravis enim sumitur pro multo hic, uti et alibi saepe. Vide dicta Exodi viii, 24. Aliter Sanchez: «In manu gravi,» id est cum potestate magna, cum facultate ampla quam dedit ei Sennacherib, ut, quod ipse cum Ezechia transigeret, hoc rex ratum haberet: aut «in manu gravi,» id est cum legatione gravi, id est minarum et contumeliarum plena. Eliacim. — De Eliacim et Sobna dixi cap. xxii, 15 et 20.
36:3
3. A commentariis. — Vatablus vertit, historiographus; Lyranus, cancellarius; hebraice est מזכיר mazkir, id est commentator, commemorator, qui rem in mentem et memoriam revocat. Erat id officii apud reges Judaeorum et Persarum, ut patet Esther vi, 1, quo quis regi suorum facinora, merita, gesta, publicas necessitates, et quidquid regem meminisse oporteret, in pugillaribus aut diariis consignaret, eique suo tempore legeret, aut in memoriam revocaret. Ita Forerius. Non ergo erat hic scriba regis: nam scriba erat Sobna, uti praecessit.
36:5
5. Recessisti a me. — Achaz enim pater Ezechiae dediderat se regi Assyriorum, IV Reg. xvi, 7. Sed Ezechias Deo nixus hoc jugum excussit et rebellavit, ut dicitur IV Reg. xviii, 7.
36:6
6. Confidis super baculum arundineum, — Super Aegyptum. Alludit ad arundines quae abundant ibi in ripa Nili, q. d. Sicut arundo infirmior est, quam ut ei incumbentem sustineat, ut potius manum se apprehendentis compungat et perforet: ita erit et Judaeae Aegyptus, ejusque copiae et auxilium quod promittit.
36:7
7. Nonne ipse est, cujus abstulit Ezechias excelsa? — Calumniatur Rabsaces Ezechiam: vitio enim ei vertit quod erat laudi dandum; nam excelsa auferri jusserat Deus: sed forte hoc ignorabat Rabsaces. Quod si verum est, docet nos ipse, licet infidelis, idem quod Seneca, scilicet: «Deum obsequio in rebus prosperis nobis conciliandum, non criminibus irritandum, ut in adversis cum fiducia invocatus adesse velit.»
36:8
8. Et nunc trade te. — Hebraice est הערב hitareb, id est, ut Chaldaeus, commiscere, conjungere, paciscere et ini foedus, scilicet tradendo te in vassallum regi Assyriorum: ipse vicissim te ut dominus tuebitur, ac tradet tibi duo millia equorum. Vatablus vertit, da obsides domino meo regi Assyrio, daboque ego tibi equorum duo millia. Forerius vertit, oppignera dominum meum, id est devinci muneribus, vel obsidibus, vel te in manus ejus tradendo: aut potius, depone quidquam cum domino meo, verbi gratia, ut ipse det bis mille equos si tu bis mille des ascensores, ut sit certatio inter Sennacherib et Ezechiam.
36:9
9. Nec poteris ex te praebere ascensores, — non quod Hierosolymae non essent bis mille cives, sed quod non essent bis mille equites, saltem ut putabat Rabsaces. Judaeis enim equitatus et equorum copia a Deo fuit vetita, Deut. xvii, 16. Vide ibi dicta.
36:10
10. Judicis unius loci, — id est satrapae aut praefecti unius provinciae, ut dicitur Esther, cap. iii, vers. 12. Dominus dixit ad me: Ascende super terram istam, et disperde eam. — Mentitur superbus licentia regia. Nam Deum non voluisse per Sennacherib perdere Jerusalem, sed potius perdere ipsum Sennacherib, patet ex eventu: potuit tamen velle Deus, ut Sennacherib eos invaderet, puniret et affligeret, idque vel per se, vel per prophetiam Isaiae revelare. Vide Can. XXXVI.
36:12
12. Ut comedant stercora. — q. d. Judaei a me brevi tam arcte obsidebuntur, eoque penuriae redigentur, ut cogantur columbinis, quin et humanis excrementis vesci. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Theodoretus. Et bibant urinam pedum suorum. — Hebraice, aquam pedum suorum. Ita Hebraei modeste et honeste vocant urinam, quod ad pedes defluat: sicut aqua capitis, sunt lacrymae, Jerem. ix, 1. Sic Hebraei dicunt: Dux de inter pedes ejus, id est de genitalibus, quod Noster vertit, «de femore ejus,» scilicet prodiens et genitus, Genes. xlix, 10. Ita Forerius.
36:16
16. Facite mecum benedictionem — non activam (hanc enim homo arrogans contemnebat: nec enim optabat a Judaeis benedici), sed passivam, q. d. Dedite vos mihi, itaque gratiam et beneficentiam meam vobis conciliate, ut in vos benignus et beneficus sim. Unde Septuaginta vertunt, si vultis benedici; et Noster, IV Reg. xviii, 31, vertit: «Facite mecum quod vobis est utile;» et Leo Castrius: Facite, inquit, mecum benedictionem, scilicet vobis, et in commodum vestrum, q. d. Ita facite mecum vos mihi subdendo, ut inde vobis accedat benedictio, id est beneficentia mea. Hic sensus est genuinus. Servitutem, quae per se odiosa erat, benedictionis nomine tegit, ut magis ad se alliciat. Ita facit et daemon. Secundo, Forerius «benedictionem,» inquit, id est copiam, largitatem, q. d. Ne sitis erga me parci, sed magnifice ac liberaliter mecum agite, nempe sine timore, fidenter ad me egredimini; vestri curam mihi meaeque fidei credentes: quod si feceritis, comedet quisque, etc., id est manebitis rerum vestrarum domini, libere rura vestra adibitis, carpetisque ficus, uvas et fructus vestros, meque pro hoste patrem et tutorem experiemini. Tertio, alii, q. d. Gratificamini mihi in hac re.
36:22
22. Scissis vestibus, — tum ob blasphemiam Rabsacis, ut hoc ritu se eam detestari ostenderent, tum ut moerorem et luctum ob ruinas Rabsacis, et periculum urbi imminens testarentur.
36:2
Hic narrat in modum historiae destructionem Assyriorum: et primo ponit historiae gesta; secun- do quaedam ex historia occasionata: cap. 58: In diebus illis aegrotavit Ezechias usque ad mortem etc. Prima in duas. Primo ponitur culpa quam in Ju- daeos commisit; secundo poena quam a Deo susti- nuit, ibi, Egressus e.c. Offendit autem tripliciter. Primo bellis; secundo nuntiis, ibi, Et misit Rex Assyriorum Rapsacen; tertio epistolis, cap. 57: ibi, Quod cum audisset misit nuntios ad Ezechiam. Habac. 1: « Ecce ego suscitabo Chaldaeos gentem « amaram et veloce, ambulantem super latitudi- « nem terrae. » Et misit rex Assyriorum Rapsa- cen. Hic ostendit qualiter offendit Judaeos commi- nando per nuntios: et primo ponitur nuntiorum congregatio; secundo ipsorum colloquio, ibi, Et di- xit ad eos Rapsaces. Circa primum duo facit. Pri- mo describitur nuntius Assyriorum, Rapsacen, quem dicunt quidam fuisse filium Isaiae, alii Sa- maritanum. In aquae ductu: de hoc supra 7.
36:3
Se- cundo describuntur nuntii Judaeorum, ibi, Et e- gressus est ad eum Eliacim filius Helciae, qui suc- cessit Sobnae, qui tradidit inferiorum partem civi- tatis Assyriis; ut supra 22. Sobna, non ille de quo supra; a commentariis, cancellarius Regis, qui gesta in scriptum redigebat, ad memorandum regi. Unde commentor a comminiscer. Et dixit ad eos: Rapsaces. Hic ponitur nuntiorum colloquio: et circa hoc duo facit. Primo ponitur prolocutio Rapsacis ad nuntios; secundo ad alios, ibi, Et stetit Rapsaces, Circa primum tria. Primo ponitur ipsius Rapsacis allocutio, in qua intendit astraure Ezechiae infirmitatem ad resistendum, excludendo defensionem Aegyptiorum. Confidis in arundine, derisorie, quia in Aegypto multae arundines sint. Vel hoc dicit, quia Aegyptii tales erant. Ezech. 29: « Fuisti baculus arundineus domui Israel. » Sed falsum erat quod Ezechias confideret in eis, excludendo etiam auxilium divinum: Quod si responderis.
36:7
Cujus abstulit. Quod fecit pro religione, pervertit in sacrilegium.
36:8
Deuter. 12: « Cave ne offeras holo-causta tua in omni loco quem videris. » Excludendo etiam robur proprium, Et nunc trade; quasi dicat: Nec equos habes, aut equites, ut uni principem exercitus resistere possis. Supra 35: « Projecit civitates. » Offert etiam Senacherib potestatem ad pugnandum, ex praecepto Domini: Quod si confidis etc. Secundo ponitur aliorum responsio, Et dicit Eliacim.
36:11
In auribus populi, ne perturbetur, scientes quod dicitur. Prov. 11: « In benedictione justorum exaltabitur civitas, et ore impiorum subvertetur. » Tertio ponitur responsionis irrisio: Et dixit ad eos. Urimam, quae fluit ad pedes. Thren. 4: « Qui nutriebantur voluptuose, amplexati sunt stercorea. » Et stetit Rapsaces, et
36:13
clamavit voce magna Judaece. Hic ponitur allocutio impii ad populum. Et primo stultum impii verbum, in quo terret minis, Non poterit. Judith 5: « Quis est iste qui filios Israel posse dicit resistere Nabuchodonosor? » Secundo allicet promissis. Haec dicit rec. Benedictionem, idest pactum, quod vertetur in vestram benedictionem. Vel benedicite me sicut dominum vestrum. Veniam, de Aegypto, ad terram, scilicet Medoram.
36:18
Gen. 27: « Det tibi Deus de rore caeli et de pinguedine terrae abundantiam frumenti vini et olei. » Provocat exemplo: Ne conturbet vos Ezechias. Dan. 11: « Elevabitur et magnificabitur. » Secundo ponitur despecti populi silentium, Et siluerunt. Prov. 26: « Ne respondeas stulto juxta stultitiam suam, ne sibi simillis videaris. » Praeceperat, ne verba blasphemiae multiplicaret, aut populum deciperet.
36:22
Et ingressus est Heliacim filius Helciae. Hic ponitur discussio nuntiorum ab invicem: et primo reditus Judaearum ad Ezechiam; secundo reditus Rapsacis ad Senacherib, Reversus est autem. Circa primum duo. Primo ponitur reditus nuntiorum et blasphemiae renuntiatio; secundo ponitur Ezechieae oratio, ibi ( cap. 57 ): Et factum est cum audisset, scidit vestimenta sua, pro audita blasphemia; quod erat mos Judaearum, ut patet Math. 26: « Princeps sacerdotum scidit vestimenta sua. » dicens: Hie blasphemavit. »
36:1
Anc. — Sennacherib, rex Assyriorum, civitatibus Iuda plurimis expugnatis mittit de Lachis Rabsacen in lerusalem, qui legatos Ezechiae superbe alloquitur, iisque exprobrat quantopere sint omni auxilio et humano et divino destituti; immo Assyrios Domino iubente expeditionem bellicam suscepisse (36, 1-10). Et cum legati monerent, ne loqueretur iudaice propter populum, Rabsaces eos irridet et ad populum convertens sermonem omnino eos ab obedientia et fiducia regi et Deo praestanda avertere studet additis promissionibus si se subiecerint Assyriis, et omnino negat fieri posse ut iis resistant (36, 11-20). Nemo tamen ei respondet. Legati rem nuntiant Ezechiae regi lugentes qui et ipse maximi luctus signa edit et principes quosdam ad Isaiam mittit. deprecans, ut pro afflicta republica órationem fundat; quibus Isaias verbis Domini. - opem promittit (36, 21-37, 1). Cum autem Sennacherib audisset Tharacam regem Aethiopiae cum exercitu appropinquare, denuo mittit nuntios eum epistola postulans deditionem urbis et potentiam iactans Assyriorum, cui nemo deorum aliorum potuerit resistere (31, 8-13). Ezechias autem blasphemas has literas expandit coram Domino et deprecatione : humillima et plena fide et fiducia opem Dei efflagitat (37, 14-90). Isaias nomine Dei orationem esse exauditam ei annuntiat simulque oraculo magnifico et arrogantiam superbiamque Assyriorum exagitat et explodit et regi certissimam opem Dei et protectionem urbis declarat (81, 21-33). Atque revera per angelum Domini centum octoginta quinque millia Assyriorum occiduntur ; Sennacherib re infecta Niniven revertitur; Iudaeos iam non infestat, sed a filiis suis occiditur (31, 36-38).
36:2
v. 2 « et misit rez. Assyriorum Rabsacen de Lachis in lerusalem ad. regem. Ezechiam in manu forti, et stetit in, aquaeductu. piscinae superioris in via agri fullonis »; — urbem lerusalem sibi tradi exoptat, quia « ad conterendum erit cor eius et ad internecionem gentium non paucarum » (Is. 10, 77) ; praeterea cum expeditionem moliretur in Aegyptum, urbem adeo bene munitam sine suo periculo a tergo exercitus relinquere non potuit ; quare eius maxime intererat, ut eam sine longioris oppugnationis dispendio penitus sibi subiiceret. Ea de causa Rabsaces mittitur cum manu forti, qui minis et promissionibus urbis deditionem extorqueret. Rabsaces nomen est officii et ab assyriologis rab-sak dux primarius explicatur; eadem ratione alia nomina quae 4 Reg. 18, 17 recensentur munus designant : Thartan et Rabsaris, illud imperatorem exercitus, hoc caput eunuchorum designat. Regem Assyriorum urbem Lachis oppugnasse et demum expugnasse, in monumentis assyriacis et literis et imagine sculpta est expressum ; cernitur enim Sennacherib sedens in throno cui spolia Lachis afferuntur et addita est inscriptio eadem referens eum sedisse in throno sublimi et recepisse spolia urbis Lachis (cf. Schrader, Vigourouz l|. c.). Urbs hodie vocatur Um Lakis; in regione meridionali Iudaeae sita erat non longe a finibus Philisthinorum in via quae ab Eleutheropoli Gazam versus ducit. Consulto effertur Rabsacen eodem in loco constitisse et minas et blasphemias iaetasse, quo Achaz a Domino per prophetam admonitus opem oblatam repudiarat auxilio divinitus promisso praeferens subsidium et opem Assyriorum (1, 3). Ita enim ad oculum demonstratur, c«uantae demum fuerit perniciei implorasse auxilium alienigenarum. Manus mittitur fortis, ut pondus accedat et auctoritas postulationi Rabsacis, qui tamen solius legati vel internuntii partes agit sive prohibitus a rege ne urbem aggrederetur sive non ausus urbem adeo munitam impetere. Mittitur ad eum legatio ab Ezechia rege;
36:3
v. 3 « ef egressus est ad eum Eliacim filius Helciae qui erat super domwm et Sobna | scriba et Is. 36, 3-5 599 loahe filius Asaph a commentariis »; — Eliacim regiam domum administrabat ; de locutione vide ad 92, 13; scriba in aula regia is dicebatur qui regi erat ab epistolis, qui mandata et edicta regia literis consignavit, sed eodem nomine etiam tribunus militum (exercitui conscribendo praefectus ?) vel dux appellabatur (cf. 4 Reg. 95, 19. 2 Par. 26, 41. Iud. 9, 14 hebr.); « commentariis ita vertit S. Hier. hebr. v2v2, LXX üxcpvquxTeypágos ; idem Chald. exprimere videtur : praepositus memoriis vel memorabilibus (cf. Levy, Chald. Woerterb. I p. 176), unde plerique explicant vocem de cancellario, historiographo, annalibus regiis praefecto, cuius fuerit res gestas regis et historiam imperii conscribere et ad quem verba dierum etc. referunt. Vox de se eum dicit qui alium memorem facit, alii aliquid in memoriam revocat, quare proprie regis consiliarium designare videtur, qui regem de agendis admoneat ; unde aliqui hac significatione contenti priorem illam in quaestionem vocant ; de utraque sententia vide quae disputant de Hwmmelauer, Comment. in libr. Samuel p. 334 et Cornely, Introd. II, 4 p. 296. Ezechias praecipuos regni ministros suosque familiares ad Rabsacen ablegavit. Eos Rabsaces terrere studet
36:4
v. 4 « et dixit ad eos Rabsaces : dicite zechiae : haec dicit rex magnus, rez Assyriorum : quae est ista fiducia qua confidis ?
v. 4 « Et factum est in quartodecimo anno regis Ezechiae ascendit: Sennacherib rex Assyriorum super omnes civitates Tuda munitas et cepil eas » ; — paucis verbis propheta multum complectitur. Uti. Sennacherib nobis refert, captae sunt quadraginta sex urbes munitae, castella innumerabilia et oppida et plus quam ducenta millia hominum cum ingenti praeda in captivitatem abducta. Ea igitur expeditione abunde omnia impleta sunt quae Isaias de inundatione assyriaca et ingenti tribulatione praedixerat (cf. 1, 11 seq.; 8, 8. 21. 22; 10, 24. 98 seq.) et impiis ac contumacibus minatus erat (cf. 28, 13 seq. 29, 4 seq. 30, 3 seq. 32, 9 seq.). Ergo maxima afflictione et homines oppressi sunt et terra horrenda vastatione deturpata. — Hanc expeditionem Sennacherib regis factam esse circa annum 700 a. Ch. certum est et hodie ab omnibus conceditur. Illam factam esse post morbum et sanationem Ezechiae de quibus narratur cap. 38 pariter certum est. Nam eo tempore simul cum sanatione ei promittittur : « de manu regis Assyriorum eruam te et civitatem istam et protegam te »; quaé verba quomodo impleta sint, in narratione cap. 36. 37 refertur. Deinde post morbum legatis regis Babylonis ostendit thesauros suos auri et argenti etc. (39, 2); id faetum esse ante expeditionem assyriacam constat ex 4 Reg. 18, 14-16; nam Sennacherib invadenti terram dederat « omne argentum quod repertum fuerat in domo Domini et in thesauris regis » immo et « valvas templi Domini et laminas auri confregit et dedit eas regi Assyriorum »; quomodo ergo post tale tributum solutum legatis regis Dabylonis potuisset ostendere « omnia quae in domo eius erant et quae thesaurizaverunt patres eius usque in diem hanc » (cf. 39, 6)? Ergo .certum est id evenisse ante invasionem assyriacam. Cur autem ordo capitum non ex ratione temporis sit adornatus apud Isaiam, facile patet. Calamitas enim | assyriaca arcte adnectitur ad antecedentia, dum reliqua duo capita 38-39 viam sternant ad alteram vaticiniorum partem. Porro Ezechiae aegrotanti promittitur fore ut quindecim anni vitae addantur; regnavit autem per annos viginti novem (4 Reg. 48, 2. 9 Par. 29, 1). Igitur morbum eius incidisse in annum regni eius decimum quartum pariter certum est. Quareinde iam maxime redditur probabile, eundem annum adscriptum expeditioni Sennacherib esse ad mendum aliquod referendum. Id certum efficitur ex eo quod expeditio illa non contigit ante an. '101 a. Ch. Qua ratione mendum hoc ortum sit, non constat neque multum interest. Fortasse decimus quartus annus praefixus erat narrationi de morbo Ezechiae et ex eo loco per errorem alteri narrationi est adscriptus ; vel forte hae duae narraliones olim exstabant in libro Regum ex ordine temporis descriptae, ita ut 18, 18 decimus quartus annus rite suum occuparet locum ; dein fieri potuit, ut propter ordinem quem secutus est Isaias etiam series in libro Reg. mutaretur nota temporis relicta, quae deinde ex libro Heg. etiam in librum irrepserit Isaiae. Forte etiam (quod suspicatur Naeg.) haec narratio de Sennacherib ex ordine temporis olim in libro Regum descripta ita priori erat adiuncta : decimo quarto anno (scil. post Ezechiae morbum) venit Sennacherib; unde transpositione narrationum faeta ille annus iam non a morbo et sanatione computabatur a librariis, sed a regno Ezechiae inito, id quod mox explicite quoque adseriptunm est. — Alii in numero hoc mendum librariorum subesse censent, ita ut pro 14 olim scriptum fuerit 24 (? ergo Bàw?y pro mas. wy ?) vel 27 (ef. Rawlinson, Monarchies [I p. 434) vel 299 (Oppert, Sargonides'p. 10; cf. Del.). Alii errorem in eo collocant quod annus decimus quartus quo evenerit invasio Sargon regis sit adseriptus invasioni Sennacherib (ita Kleinert, Studien und Krit. 1877 p. 171 ; Raska, Chronologie der Bibel) ; talem invasionem regis Sargon ex eo concludunt, quia Sargon in inscriptione quae a Nimrud nomen habet terram Tuda subiecisse dieitur (cf. Sayce, Alte Denkmaeler p. 143. 146), sed, ut Schrader advertit, res in ea inscriptione relatas annum regni sextum Sargon regis non excedere videntur ; quare Schrader censet, nisi forte subsit in inscriptione error, cum nullius expeditionis in terram Iudam, sed solum in terram Omri (in Samariam) mentio fiat in aliis omnibus inscriptionibus Sargon, illam expeditionem non posse referri nisi ad annum Sargon secundum, quo bellum gessit cum Philisthaeis et Aegyptiis. Verum, si ita est, annus decimus quartus Ezechiae non potest referri ad invasionem Sargon regis illam ; de altera autem non fit mentio ; cf. Schrader in bibl. Handwoerterb. ed. Riehm, p. 1974. De tota hac quaestione et de variis explicandi modis tractatur in Civiltà cattolica, 4885, XII. 10 p. 160. Isaias narrationem ad id quod ipse prae ceteris intendit componens omissis rebus antea gestis statim properat ad ea quae immediate ante ultimum expeditionis eventum contingebant. Ex 4 Reg. 18, 13-16 scil. discimus Ezechiam efflagitasse a Sennacherib missis legatis pacem et tributum solvisse trecentorum talentorum argenti et triginta talentorum auri, de quo tributo Sennacherib quoque inannalibus mentionem facit !, verum rem callide ita collocat in serie narrationis, quasi ea subiectione expeditio esset cum gloria pro Assyriis ad finem perducta. Sed rex Assyriorum ea subiectione et tributi solutione minime contentus ipsius urbis lerusalem deditionem postulabat, cui postulationi Ezechias: rex non acquievit. Quare rex Assyriorum, qui tum temporis Lachis urbem oppugnabat, rem minis conficere voluit;
36:5
v. 8 aut quo consilio vel fortitudine rebellare disponis ? super quem habes fiduciam, quia recessisti a me » ? — cum contemptu loquitur de Ezechia quem sine ulla honoris regii significatione nominat, dum Assyrium magnificis titulis honorat (cf. S. Cyr. h. 1. et Theod. ad 3'1, 1). Ceterum rez magnis (sarru rabu) saepissime in inscriptionibus quoque legitur tamquam titulus regum vix non perpetuus ; alii enim reges eis erant subditi et qui nomine et auctoritate eorum provinciis praeerant, etiam quandoque regio nomine appellabantur ; cf. 10, 9. Ez. 26, 1 rex regum ; Dan. 2, 371. In hebr. v. 5 dico! : solum verba labiorum consilium et fortitudo ad bellum i. e. tota tua ad bellum fortitudo et tota sapientia nihil est nisi inanis verborum sonus ; consilio utique et fortitudine opus esse ad bellum, verum, ex iis nihil adesse penes Ezechiam, nisi solum verba vacua ; vel totum apparatum bellicum omnemque sapientiam prudentiamque ad bellum gerendum quae adsit Ezechiae, tamquam nihil esse contemnendum. Ipsum. igitur Ezechiam nulla prorsus re valere ; iam addit ei neque opem aliam humanam neque (v. 1.) divinam praesto fore :
36:6
v. 6 « ecce confidis super baculum arundineum confractum istum, super Aegyptum ; cui si innizus fuerit homo, intrabit in manwum eius et perforabit eam ; sic Pharao rex Aegypti omnibus qui confidunt in eo » ; — nota, quantopere Assyrius omnes prae se contemnat. Symbolum Aegypti ex calamo vel arundine petit, re apud Nilum eiusque alveos ac paludes frequentissima ; cf. 30, 5-1; 31, 1.2. Ez. 99, 6. Asserit eos iri desertum ab Aegyptiis et magno damno affectum ; rebellione enim et foedere inito iram eos incurrere maximam regis Assyriorum. Novit igitur tale foedus a magna Iudaeorum parte esse initum eosque irridet. Neque opem divinam posse iure sperari homo deorum cultui deditus ex eo concludit, quia deletis altaribus et excelsis Ezechias cultum divinum maxime imminuisset iramque divinam incurrisset v. | « quod si responderis mihi : in Domino Deonostro confidimus, nonne ipse est cuius abstulit Ezechias excelsa et altaria et dixit Iudae et lerusalem : coram altari isto adorabitis »? — 1..e. in lerusalem, uti additur 4 Reg. 18, 99; adorare i. e. sacrificium offerre, id quod praecipuus adorationis et latriae cultus est. Ezechias legem de uno loco sacro ad offerenda sacrificia iterum in opus deducebat (cf. 4 Reg. 18, 4. 2 Par. 29, 18 etc.); id quod non contra Deum sed pro Deo fecerat (S. Hier.). Neque improbabile est, quod censet Theod. : « malitiose ac subdole non statim erupit in blasphemiam, sed contra pium regem accusationem orsus est a ;plerisque illius subditis non abhorrentem ; multi enim licenter sacrifi- ;eare volebant » ; ergo qui male contenti erant de rege morum reformatore 'et vindice licentiae, eos in suas pertrahere partes aggreditur (sim. For.). Impotentia demonstrata ad irrisionem sermonem deflectit
36:8
v. 8 « et nunc trade te domino meo regi Assyriorum et dabo tibi duo millia equorum nec poteris ex te praebere ascensores eorum »! — Assyrii equitatu valebant (cf. 5, 28), quo Iudaei potissimum carebant (31, 1). Cum igitur, uti Rabsaces subsannat, Ezechias ne duo quidem millia militum habeat inre equestri exercitatorum !, iam a quovis duce vel tribuno militum Assyriorum, nedum ab ipso rege eiusque exercitu, facili negotio penitus devincetur
36:9
v. 9 « et quomodo sustinebis faciem iudicis unius loci ez servis domini mei minoribus »? — de voce nn2 dux, satrapes vide quae notavi ad Agg. 1, 4 (Proph. min. II p. 1775. 176); faciem susti* nere idem est ac pugnam inire vel impetum reprimere; hebr. proprie avertere faciem i. e. avertere, repellere unum praefectum. Sed ne forte de equitatu Aegyptiorum cogitatio subrepat et de auxilio efficaci, pergit : « quodsi confidis in Aegypto, in quadrigis et in. equitibus,
36:10
v. 40 et nunc numquid sine Domino ascendi ad terram istam, ut disperderem eam? Dominus dixit ad me : ascende super terram istam et disperde eam »! — sermo sat callidus neque sine specie vera; arguit ex successu : num si Iahve Deus vester non mihi faveret, tot clades inferre, tot iam urbes munitas capere potuissem? Atque revera Assur virga furoris mei (10, 5). Apposite scribit S. Hier. : « est argumentum : certe sine Domini voluntate huc venire non poteram ; cum autem venerim et multas ceperim civitates, manifestum est me eius voluntate venisse » (sim. S. Cyr. Procop.). Quam rem ut quam maxime ad animos terrore ac desperatione obruendos efferat, statim oraculum et mandatum Domini fingit : JaAwe dixit ad me etc. Sunt quidem qui censeant Rabsacen eo quod audierit prophetas Iudaeorum calamitatem eam tamquam a Deo missam declarasse, hisce verbis esse usum (cf. Ges. Kn. Naeg. Rohl. Troch.); at id mihi non probatur; nam tum sane non omisisset id ponderis gravissimi suis addere verbis : en ipsi vestri prophetae idem vobis denuntiarunt. Quae est vulgi mobilitas, suspicio, timiditas, superstitio, ne ex verbis Rabsacis quidquam contribulium animis inhaereat, legati merito timent; nam quis negare poterit, sermonem Rabsacis ita esse conformatum, ut saltem animorum alacritas ad resistendum diminui ac concuti possit? Unde advertit S. Cyr. : « vehementer trepidum est semper vulgus et proclive admodum ad contemptum ingruente maxime bello et caede exspectata aut urbis incendio; hine prudentissime qui sermones cum Rabsace habent aiunt non oportere ipsum loqui iudaice sed lingua Syrorum uti debere potius;
36:11
v. 41 « Et dizit Eliacim et Sobna et Ioahe ad Rabsacen : loquere ad servos tuos syra lingua, intelligimus enim; ne loquaris ad nos iudaice in auribus populi qui est super murum » ; — hebr. loquere "2? aramaice i. e. ea lingua quae inter fines palaestinenses et assyrios in usu erat et qua usi videntur Assyrii in commercio cum populis versus mare occidentale incolentibus '. Tempore quoque Artaxerxis Iudaei usi sunt lingua aramaica, ut epistolam scriberent ad regem Artaxerxem (Esdr. 4, 7); immo ut ex Alexandro Polyhistore refertur apud Eusebium (chron. arm. I p. 43) Sennacherib monumentum erexisse sibi dicitur ea inscriptum lingua (cf. Kn. Del. Naeg.). Lingua iudaica nominatur dialectus illa quae in Ierusalem et in regione Iuda adhibebatur et quae ut saltem pronuntiatione diversa erat ab lingua in partibus septemtrionalibus (cf. Matth. 26, 73. Marc. 14, 11), eo nomine iam designari poterat tempore regni israelitici; quare falso aliqui asserunt voce ea ostendi narrationem hanc longo post Isaiam tempore esse conscriptam; adde quod anno "101 a. Ch. regnum israeliticum iam ex annis viginti erat. deletum ; unde minime mirum est, si lingua regni Iuda quod solum exstabat etiam eo nomine appellabatur. — Compellant Rabsacen urbane : loquere ad servos (uos; bene quidem quia hominem superbum et arrogantem ut aliquid ipsis concedat inflectere exoptant. Ceterum de eo loquendi modo cf. 1 Reg. 12, 19; 16, 16; 17, 32; 20. 1; 99, 19:26, (9. 2 Reg. 15, 14 etc. Verum haud prudenter id monuerunt Rabsacen. Quid enim ei qui deditionem urbis sine longiore oppugnatione quam maxime in votis habebat accidere poterat optabilius quam maximam populi partem terrere, eique movere suspicionem in regem et belli duces et eam ab. omni pugna plane avertere. Unde non sine magno gaudio didicisse censendus est suo sermone revera populum concitari fatentibus ipsis legatis; opportunitate oblata praeclare utitur et se ad populi demum commodum unice missum, populi salutem sibi cordi esse affirmat. Ita
36:12
v. 12 « et dixit ad eos Rabsaces : numquid ad. dominwun tuum et ad te misit me dominus meus, ut loquerer omnia verba ista, et non potius ad viros qui sedent in muro, wu comedant stercora sua. et bibant urinam pedum suorum vobiscum »? — proin sepositis rege et principibus regem Assyriorum saluti plebis omnino velle consulere, ne contumacia et ambitione illorum in summam redigerentur miseriam. Verba sunt valde apta ad animorum discordiam et seditionem movendam. Quare quo efficacius terreat, statim extremam miseriam graphice depingit quam subituri sint certissime, si Ezechiae fidem servaverint. Legatis ita contumelia affectis iam plebem concitare studet.
36:13
v. 13 « et stetit Rabsaces et clamavit voce magna tudaice et dizit : audite verba regis magni, regis Assyriorum !
36:14
v. 44 haec dicit rez : non seducat vos Ezechias, quia mom poterit eruere vos;
36:15
v. 48 et non vobis tribuat fiduciam Ezechias super Domino dicens : eruens liberabit nos Dominus, non dabitur civitas ista in manu regis Assyriorum »! — « accusatio Rabsaeis Ezechiae testimonium est, quod captis cunctis Iudaeae urbibus confisus in Domino sit dixeritque ad populum : nolite timere » etc. (S. Hier.) ; atquebene quoque rem expendit For. : « astutus assyrius dux di Is. 36, 15-18 603 populum in sententiam suam adulationibus quae apud vulgus plurimum valent, pertrahere aggreditur occasione sumpta a timiditate quam in legatis subolfecerat et iam ad populum se missum profitetur; quare et eorum vices se dolere insinuat et in regem et principes invidiam excitat. Sciebat enim imperitae multitudinis ingenium ac quam praeceps sit ad iudicandum reges sibi tantum consulere et subditorum miseriis non tangi ». Pergit Rabsaces « illecebram iungere formidini, ut quos terrore non vicerat, repromissionibus et persuasione decipiat » (S. Hier.). Promittit enim si se subiecerint vitam iucundam eamque pluribus describit, quo magis a miseria imminente (v. 19) abhorreant
36:16
v. 16 « nolite audire Ezechiam! haec enim dicit rex Assyriorum : facite mecum benedictionem. et: egredimini ad me et comedite unusquisque vineam, suam et unusquique ficum suam. et bibite unusquisque aquam cisternae suae, v. 4'i donec veniam et tollam vos ad terram quae est ut terra, vestra, terram. frumenti et vini, terram panum et vinearum »; — benedictionem i. e. faustam apprecationem alicui facereidem est ac pacem, amicitiam, foedus cum eo inire (cf. Vat. Mar. et recentiores); donec veniam i. e. expeditione in Aegyptios finita; semper iis bonorum copiam adfore promittit et ipsam in alienam regionem migrationem quam amoenissime proponit. Tali transportatione uti solebant Assyriü et Chaldaei quo facilius gentes a patrio solo avulsas suisque vivendi rationibus spoliatas subiectione continerent; hisce transportationibus id efficiebatur, quod 10, "1 dicitur : ad conterendum erit cor eius ; gentes enim qua gentes exstinguebantur cum multis aliis commistae. Seligant ergo inter famem et interitum certum (v. 12. 44. 15) et inter sortem hanc quam rex victis iam Iudaeis destinavit. Si perpenderis iam totam regionem omnesque fere urbes ab Assyriis esse captas et multa millia Iudaeorum servituti addicta, non miraberis mentionem fieri transportationis; talis conditio satis mitis videri poterat prae crudeli internecione quam Rabsaces certissimam fore censet, si restiterint !. Atque quo efficacius iucunda illa promissione animi tangantur, Rabsaces denuo demonstrat exemplis allatis neminem potuisse Assyriis resistere
36:18
v. 148 « nec conturbet vos Ezechias dicens : Dominus liberabit nos; numquid liberaverunt dii gentium unusquisque terram suam de manwu regis Assyriorum?
36:19
v. 19 ubi est deus Emath et Arphad ? ubi est deus Sepharvaim? numquid liberaverunt Samariam de manu mea »? — hebr. ne vos seducat Ezechias i. e. in errorem inducat vosque quasi dementet. Quae gentes praeclare agebant, diis auctoribus adscribere solebant; atque dei popularis potentia ex gentis potentia existimabatur, sicuti clades gentis etiam deo vertebatur ignominiae. Unde ex partis victoriis asserit deum Assur reliquis diis vi et potentia longe anteponi. De hac loquendi ratione vide quae notavi ad Am. 1, 45. Nah. 1, 14. Hab. 14, 46. Zach. 2, 8; eodem modo sermones instituuntur in inscriptionibus hieroglyphicis et cuneiformibus, in stela regis Mesae etc. ; ubique dii tamquam qui belli ineundi mandatum dent, qui hostes prosternant, victoriam suis concedant pompa verborum celebrantur. De Emath et Arphad vide ad 10, 9. Sepharvaim nomen est urbis Sippar; erat Sippar et Akkad urbs antiquissima in sinistra Euphratis ripa in parte quam maxime meridionali Mesopotamiae (cf. Delitzsch, Wo lag das Paradies? p. 209 seq.) ; apud Ptolemaeum nominatur Xwzozea (9, 18. '1) et Hipparenum apud Plinium (6, 123), cuius ruinae inventae sunt a Rassam ad collem Abbu Habba (cf. Jahresberichte der Geschichtswissenschaft 3, 1880 ; Berlin 1883 I p. 52). Rabsaces non facinora Sennacherib enumerat, sed generatim ea in memoriam revocat, quae ab Assyriis praeclare gesta sunt. Emath enim iam anno Sargonis secundo ab Assyriis est expugnata; etiam Sepharvaim ante Sennacherib paruit Assyriis; nam Samaria expugnata homines de Sepharvaim et Emath collocati sunt in regione israelitica (4 Reg. 16, 24), Samariam quoque iam diu ante occupatam esse patet. Quare Rabsaces iis uti censendus est exemplis, quae Iudaeis notissima erant. Hisce victoriis enumeratis triumphantis in morem concludit fiduciam in Iahve inutilem esse ac vanam declarans
36:20
v. 20 «quis est ez omnibus diis terrarum istarum qui eruerit terram suam de manu mea, ut eruat Dominus lerusalem de manu mea » ? — i. e. cum isti eruere non potuerint, multo minus Iahve eruet; illi enim plures erant; Iahve praeterea parvam solum regionem suo populo dedit ibique regnat, ergo ex opinione Rabsacis numen est satis impotens. Quare audacter asserit etiam invito Iahve urbem iri captum ; arrogantia elatus se minime indigere ait mandato Domini, quod v. 10 indicaverat; immo se urbem expugnaturum repugnante Iahve. Hic est « fructus magnifici cordis regis Assur » 10, 12; haec blasphemia ; et cum Dominum eodem in ordine poni asserat quo dii gentium, iam Dei gloriae causa agitur. €) Legatio ad Isaiam 36, 21-37, 7. Quantum valuerint Isaiae admonitiones in regem et populum, iam hoc loco silentio populi comprobatur et legatorum qui nullo responso dato Rabsacen virum arrogantem relinquunt
36:21
v. 91 « Et siluerunt et non responderunt ei verbum ; mandaverat enim rex dicens : ne respondeatis ei »! — 4 Reg. 18, 36 tacuit populus; non edunt lamentationes, non voces tollunt contra regem neque veniam et misericordiam. Assyriorum implorant! et cum tamen maximum instet periculum et ab hoste tali qui tot urbes iam ceperat, extrema quaeque erant timenda, silentium illud praeclarum fidei est documentum, atque eo praeclarius quo magis ex luctu et terrore legatorum regisque concludi debeat, ad quam desperatam conditionem res iam pervenerint;
36:22
v. 92 « et ingressus est Eliacim filius Helciae qui erat super domum et Sobna scriba et Ioahe filius Asaph a commentariis ad. Ezechiam scissis vestibus et muntiaverunt ei verba BRabsacis »; — de nominibus cf. v. 3; vestes scindebant vel propter blasphemiam Rabsacis (S. Hier. Cyr. cf. Matth. 26, 65) vel ad indicandum dolorem et luctum et indignationem de ludibriis (Mald. For.) vel ex utraque causa quae sane hie coniuncta aderat (Lap. Tir.) : . « foit Ezechiae legatis duplex causa cur ad Dominum suum scissis redirent vestibus, ut et populo ostenderent impium Rabsacen blasphemam in Deum exseruisse linguam et ea specie atque habitu quem cepissent dolorem ex legatione infeliciter obita, significarent » (Sanct.). Solebant quippe vestes scindi ad designandam abominationem de magno flagitio admisso; ita v. g. ler. 36, 24 graviter notantur qui cum viderent sacrum volumen ab impio rege lacerari et comburi oracula Ieremiae, non sciderunt vestimenta sua ; solebant quoque scindi in gravissimo dolore et luctu; sic David audita Saulis et Ionathan caede ; sic in exsequiis Abner (9 Reg. 1, 11; 3, 31. Sanct.). Ezechias rex gravissimum cernens periculum Dei opem poenitentia et oratione promereri studet 37, 4 « et factum est cum audisset rex Ezechias, scidit vestimenta sua et obvolutus est sacco et intravit àn domum Domini »; — quamvis verbis prophetieis certus esset de ope divina et . clade Assyriorum, tamen bene perspexit rex pius opus esse quam maxime oratione et deprecatione, ut homo se aptum reddat cui beneficia divina praestentur, vel ut ea cito, modo abundanti, tempore tribulationis imminuto dentur. Uti in aliis quoque, ita hie sane opus erat cooperatione regis ad beneficia divina accipienda. Atque hanc cooperationem optime praestitit, Deo ad auxiliandum parato obviam ivit. Animi demissionem et ad Deum subiectionem humilem ipso habitu profitetur ; dein ibi auxilium quaerit et solamen, ubi Deus cor suum et oculos fore promiserat, ubi in medio populo suo habitans se petram populi certissimam praestare debet propter suam ipsius gloriam, in templo scil. Domini. Pulcherrimum exemplum, quid in rebus afflictis sit agendum, ubi sit auxilium quaerendum. Hoc luctu et ea oratione et fide. impietatem expiatab Achaz olim admissam ; expiat quidquid ipse fortasse connivendo vel non satis resistendo iis qui foedus aegyptiacum ambiebant contra theocratiam deliquerit. Eo enim sensu intelligi potest quod S. Hier. habet :« scindit et ipserex vestimenta sua, quia peccatorum suorum et populi esse credebat, quod Rabsaces usque ad portam lerusalem venerit et contra Dominum talia sit locutus ». Ipse ergo Ezechias Dominum deprecatur, sed quia multum valet deprecatio iusti assidua, Isaiam quoque in auxilium vocat probe sciens, qualis sit apud Deum intercessor et quam aptus qui, ut est muneris prophetici, opponat murum pro domo Israel (Ez.
36:2
… assassini (II Reg. 18, 19; II Par. 25, 27). Nel tempo di Isaia, sotto Ezechia, nel 702, il re assiro Sennacherib la assediò (II Reg. 14, 19; II Par. 32, 9; cf. Mich. 1, 13) e di là inviò messaggeri a Gerusalemme per esigere la resa (II Reg. 18, 17; 19, 18; Is. 36, 2; 37, 8). Un secolo più tardi Nabuchodonosor assediò L. (Ier. 34, 7) e la prese nel 589-588 a. C. Dopo l'esilio babilonese L. fu abitata di nuovo da Giudei (Neh. 11, 30).
36:3
Altri tre A. ricorrono nel Vecchio Testamento: il padre di Joab annalista della corte di Ezechia (II Reg. 18, 18, 37; Is. 36, 3, 22), un levita che fu capo dei cantori sotto Neemia (Neh. 11, 17), il gran custode delle foreste reali di Artaserse (ibid. 2, 8).
SOBNA (EBR. ŠEBHNĀ', SETTANTA ΣΌΦΥΖΕ)
… Il suo nome in II Reg. differisce da Is. (Šebhnāh); in Is. 36, 3 sgg. può essere stato armonizzato con Is. 22, 15 sgg. Un sigillo trovato a Tell ed-Duwejr (Lachis) porta la scritta: « Di S. (figlio) di Achab ».
36:19
… Arpad assediata cadde nel 740, e la città, il re, il popolo, e gli dèi furono severamente puniti, così che più tardi il Rabsace (v.) di Sennacherib (v.) si servì di questo esempio per incutere terrore (Is. 36, 19). Nel 739 T. preparò il colpo contro l'Urartu; prese le regioni di Ullubu e di Kirþi in diretta amministrazione assira. …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.