King Ezechias requesteth the prayers of Isaie the prophet, 6. who assureth the king of Gods helpe. (8. In the meane time the enimies threatening and blaspheming, 14. King Ezechias prayeth) 21. God promiseth to protect Ierusalem: 36 and by an Angel killeth in one night an hundred eigtiefiue thousand Assirians. 37. Their king returneth to Niniue and is slaine by his owne sonnes.
1And it came to pass, when king Ezechias had heard it, that he rent his garments and covered himself with sackcloth, and went into the house of the Lord.E quando il re Ezechia ebbe udito, stracciò le sue vesti, e si involse nel cilicio, ed entrò nella casa del Signore.AND it came to passe, when king Ezechias had heard it, he rent his garments, and was wrapped in sackcloth, & entred into the house of our Lord.Et factum est, cum audisset rex Ezechias, scidit vestimenta sua, et obvolutus est sacco, et intravit in domum Domini. 2And he sent Eliacim who was over the house, and Sobna the scribe, and the ancients of the priests covered with sackcloth, to Isaias the son of Amos the prophet.E mandò Eliacim prefetto della casa, e Sobna dottor della legge, e gli anziani de' sacerdoti vestiti di cilizio ad Isaia figliuolo di Amos profeta,And he sent Eliacim which was ouer the house, and Sobna the scribe, and the ancients of the priestes couered with sackclothes to Isaie, the sonne of Amos the prophete,Et misit Eliacim, qui erat super domum, et Sobnam scribam, et seniores de sacerdotibus, opertos saccis, ad Isaiam, filium Amos, prophetam, 3And they said to him: Thus saith Ezechias: This day is a day of tribulation, and of rebuke, and of blasphemy: for the children are come to the birth, and there is not strength to bring forth.E questi gli dissero: Ezechia dice: Giorno di tribolazione, e di gastigo, e di bestemmia egli è questo: i figliuoli sono stati condotti fino al parto, e manca la forza per partorirli.and they sayd to him: Thus sayth Ezechias: This day is a day of tribulation, and of rebuke, and of blasphemie: because the children are come euen to the birth, and there is not strength to bring forth.et dixerunt ad eum: Hæc dicit Ezechias: Dies tribulationis, et correptionis, et blasphemiæ, dies hæc; quia venerunt filii usque ad partum, et virtus non est pariendi. 4It may be the Lord thy God will hear the words of Rabsaces, whom the king of the Assyrians his master hath sent to blaspheme the living God, and to reproach with words which the Lord thy God hath heard: wherefore lift up by prayer for the remnant that is left.Se il Signore Dio tuo ha udite le parole di Rabsace mandato dal re Assiro suo signore a bestemmiare il Dio vivo, ed a schernirlo con que' discorsi, che il Signore Dio tuo ha sentiti: alza adunque tu la tua orazione per que', che ancora rimangono.If by any meanes our Lord thy God wil heare the wordes of Rabsaces, whom the king of Assyrians his Lord hath sent to blaspheme the liuing God. & to vpbraide with words which our Lord thy God hath heard: lift vp prayer therfore for the remnant that are left.Si quomodo audiat Dominus Deus tuus verba Rabsacis, quem misit rex Assyriorum dominus suus ad blasphemandum Deum viventem et exprobrandum sermonibus quos audivit Dominus Deus tuus: leva ergo orationem pro reliquiis quæ repertæ sunt.
5And the servants of Ezechias came to Isaias.E andarono i servi di Ezechia da Isaia:And the seruāts of Ezechias came to Isaie.Et venerunt servi regis Ezechiæ ad Isaiam. 6And Isaias said to them: Thus shall you say to your master: Thus saith the Lord: Be not afraid of the words that thou hast heard, with which the servants of the king of the Assyrians have blasphemed me.E Isaia disse loro: Dite questo al vostro padrone: Il Signore dice: Non ti faccian paura le parole, che hai udite, colle quali i servi del re degli Assirj mi hanno bestemmiato.And Isaie sayd to them: Thus shal you say to your master: Thus saith our Lord: Feare not at the face of the wordes, which thou hast heard, where with the seruants of the king of the Assyrians haue blasphemed me.Et dixit ad eos Isaias: Hæc dicetis domino vestro: Hæc dicit Dominus: Ne timeas a facie verborum quæ audisti, quibus blasphemaverunt pueri regis Assyriorum me. 7Behold, I will send a spirit upon him, and he shall hear a message, and shall return to his own country, and I will cause him to fall by the sword in his own country.Ecco, che io darò a lui uno spirito, e gli sarà recato un avviso, e tornerà al suo paese, e farollo perire di spada nel suo paese.Behold, I wil geue him a spirit, and he shal heare a message and shal returne to his countrie, and I wil make him fal by the sword in his owne countrie.Ecce ego dabo ei spiritum, et audiet nuntium, et revertetur ad terram suam, et corruere eum faciam gladio in terra sua. 8And Rabsaces returned, and found the king of the Assyrians besieging Lobna. For he had heard that he was departed from Lachis.E se v'andò' Rabsace, che aveva udito come il re degli Assirj era sloggiato da Lachis, e trovollo, che faceva assedio di Lobna,And Rabsaces returned, and found the king of Assyrians fighting agaynst Lobna. For he heard that he was departed from Lachis,Reversus est autem Rabsaces, et invenit regem Assyriorum præliantem adversus Lobnam: audierat enim quia profectus esset de Lachis. 9And he heard say about Tharaca the king of Ethiopia: He is come forth to fight against thee. And when he heard it, he sent messengers to Ezechias, saying:E udì novelle intorno a Taraca re dell'Etiopia, come questi veniva per combatterlo. La qualcosa poiché ebbe udita, mandò ambasciadori ad Ezechia, dicendo:and he heard of Tharaca the king of Aethiopia, them that sayd: He is come forth to fight agaynst thee. Which when he had heard, he sent messengers to Ezechias, saying:Et audivit de Tharaca rege Æthiopiæ, dicentes: Egressus est ut pugnet contra te. Quod cum audisset, misit nuntios ad Ezechiam, dicens:
10Thus shall you speak to Ezechias the king of Juda, saying: Let not thy God deceive thee, in whom thou trustest, saying: Jerusalem shall not be given into the hands of the king of the Assyrians.Direte ad Ezechia re di Giuda: Non t'inganni il tuo Dio a cui tu ti affidi col dire: Non sarà data Gerusalemme in potere del re Assiro.Thus shal you say to Ezechaias the king of Iuda, speaking: Let not thy God deceiue thee, in whom thou hast confidence, saying: Ierusalen shal not be geuen into the hand of the king of the Assyrians.Hæc dicetis Ezechiæ regi Judæ, loquentes: Non te decipiat Deus tuus in quo tu confidis, dicens: Non dabitur Jerusalem in manu regis Assyriorum. 11Behold thou hast heard all that the kings of the Assyrians have done to all countries which they have destroyed, and canst thou be delivered?Ecco, che tu hai sentito tutto quel, che han fatto i re Assiri a tutte queste regioni, le quali eglino hanno sterminate; e tu potrai liberartene?Loe thou hast heard al thinges the kinges of the Assyrians haue done to al countries, which they haue subuerted, and canst thou be deliuered?Ecce tu audisti omnia quæ fecerunt reges Assyriorum omnibus terris, quas subverterunt: et tu poteris liberari ? 12Have the gods of the nations delivered them whom my fathers have destroyed, Gozam, and Haram, and Reseph, and the children of Eden, that were in Thalassar?Hann'eglino forse gli dei delle genti salvato quegli, a' quali portaron rovina i padri miei, Gozan, e Haram e Reseph, e i figliuoli di Eden, che erano in Thelassar?Why, haue the goddes of the nations deliuered them, whom my fathers haue subuerted, Gozam, and Haram, and Reseph, and the children of Eden, that were in Thalassar?Numquid eruerunt eos dii gentium quos subverterunt patres mei, Gozam, et Haram, et Reseph, et filios Eden qui erant in Thalassar ? 13Where is the king of Emath, and the king of Arphad, and the king of the city of Sepharvaim, of Ana, and of Ava?Dov'è il re di Emath, e il re di Arphad, e il re della città di Sepharvaim, di Ana, e di Ava?Where is the king of Emath, and the king of Arphad, and the king of the citie of Sepharuaim, of Ana, & Aua?Ubi est rex Emath, et rex Arphad, et rex urbis Sepharvaim, Ana, et Ava ? 14And Ezechias took the letter from the hand of the messengers, and read it, and went up to the house of the Lord, and Ezechias spread it before the Lord.E prese Ezechia la lettera dalle mani degli ambasciadori, e la lesse, e andossene alla casa del Signore, e la distese dinanzi al Signore.And Ezechias tooke the letters of the hand of the messengers, and read them, and went vp into the house of our Lord, and Ezchias layd them open before our Lord.Et tulit Ezechias libros de manu nuntiorum, et legit eos, et ascendit in domum Domini, et expandit eos Ezechias coram Domino:
15And Ezechias prayed to the Lord, saying:E fece orazione Ezechia al Signore, dicendo:And Ezchias prayed to our Lord, saying:et oravit Ezechias ad Dominum, dicens: 16Lord of hosts, God of Israel who sittest upon the cherubims, thou alone art the God of all the kingdoms of the earth, thou hast made heaven and earth.Signore degli eserciti, Dio d'Israele, che siedi sopra i cherubini; tu solo se Dio di tutti i regni della terra tu facesti il cielo, e la terraO Lord of hostes God of Israel, which sittest vpon the Cherubs, thou art the onlie God of al the kingdomes of the earth, thou hast made heauen and earth.Domine exercituum, Deus Israël, qui sedes super cherubim, tu es Deus solus omnium regnorum terræ: tu fecisti cælum et terram. 17Incline, O Lord, thy ear, and hear: open, O Lord, thy eyes, and see, and hear all the words of Sennacherib, which he hath sent to blaspheme the living God.Porgi Signore le tue orecchie, ed ascolta: apri Signore gli occhi tuoi, e vedi, ed ascolta tutto quello, che manda a dire Sennacherib bestemmiando il Dio vivo.Incline ô Lord thine eare, and heare: open ô Lord thine eies, and see, and heare al the wordes of Sennacherib, which he hath sent to blaspheme the liuing God.Inclina, Domine, aurem tuam, et audi; aperi, Domine, oculos tuos, et vide: et audi omnia verba Sennacherib, quæ misit ad blasphemandum Deum viventem. 18For of a truth, O Lord, the kings of the Assyrians have laid waste lands, and their countries.Vero è, o Signore, che i re degli Assirj han disertate le genti, e i loro paesi.For in verie deede, ô Lord, the kinges of the Assyrians haue made landes desolate, and the countries of the same.Vere enim, Domine, desertas fecerunt reges Assyriorum terras, et regiones earum, 19And they have cast their gods into the fire, for they were not gods, but the works of men’s hands, of wood and stone: and they broke them in pieces.Ed han dati alle fiamme gli dei loro: perocché non erano dei, ma opere delle mani degli uomini, legni, e sassi: e gli hanno fatti in pezzi.And they haue geuen their goddes to fyre: for they were not goddes, but the workes of mens handes, wood & stone: & they brake them in peeces.et dederunt deos earum igni: non enim erant dii, sed opera manuum hominum, lignum et lapis, et comminuerunt eos. 20And now, O Lord our God, save us out of his hand: and let all the kingdoms of the earth know, that thou only art the Lord.Ma tu adesso, o Signore Dio nostro, salvaci dalle mani di lui; e i regni tutti della terra conoscano, che tu se solo il Signore.And now ô Lord our God saue vs out of his hand: and let al the kingdomes of the earth knowe, that thou onlie art the Lord.Et nunc, Domine Deus noster, salva nos de manu ejus, et cognoscant omnia regna terræ quia tu es Dominus solus.
21And Isaias the son of Amos sent to Ezechias, saying: Thus saith the Lord the God of Israel: For the prayer thou hast made to me concerning Sennacherib the king of the Assyrians:E Isaia figliuolo di Amos mandò a dire ad Ezechia: Il Signore Dio d'Israele dice così: Quanto a quello, che tu mi hai pregato di fare riguardo a Sennacherib re degli Assirj:And Isaie the sonne of Amos sent to Ezechias, saying: Thus sayth our Lord the God of Israel: For the thinges that thou praied me concerning Sennacherib the king of Assyrians:Et misit Isaias, filius Amos, ad Ezechiam, dicens: Hæc dicit Dominus Deus Israël: Pro quibus rogasti me de Sennacherib, rege Assyriorum, 22This is the word which the Lord hath spoken of him: The virgin the daughter of Sion hath despised thee, and laughed thee to scorn: the daughter of Jerusalem hath wagged the head after thee.Ecco quello che ha detto il Signore contro di lui: Egli ti ha disprezzato, e ti ha insultato, o vergine figlia di Sion: ha scosso la testa dietro a te, figliuola di Gerusalemme.this is the word which our Lord hath spoken vpon him: The virgin daughter of Sion hath despised thee, and scorned thee: the daughter of Ierusalem hath wagged the head after thee.hoc est verbum quod locutus est Dominus super eum: Despexit te et subsannavit te, / virgo filia Sion; / post te caput movit, / filia Jerusalem. 23Whom hast thou reproached, and whom hast thou blasphemed, and against whom hast thou exalted thy voice, and lifted up thy eyes on high? Against the Holy One of Israel.Chi hai tu oltraggiato, e chi hai tu bestemmiato, e contro di chi hai alzata la voce, e il superbo tuo sguardo? Contro il Santo d'Israele.Whom hast thou vpbrayded, and whom hast thou blasphemed, and vpon whom hast thou exalted voice, and lifted vp the height of thine eies? To the holie one of Israel.Cui exprobrasti ? et quem blasphemasti ? / et super quem exaltasti vocem, / et levasti altitudinem oculorum tuorum ? / ad Sanctum Israël. 24By the hand of thy servants thou hast reproached the Lord: and hast said: With the multitude of my chariots I have gone up to the height of the mountains, to the top of Libanus: and I will cut down its tall cedars, and its choice fir trees, and will enter to the top of its height, to the forest of its Carmel.Per mezzo de' servi tuoi hai oltraggiato il Signore, ed hai detto: io colla moltitudine de' miei cocchi sono salito sugli alti monti, su' gioghi del Libano: troncherò i suoi cedri più alti, e gli scelti suoi abeti, salirò alla ultima cima di esso, ed entrerò nella boscaglia del suo Carmelo.By the hand of thy seruants thou hast vpbrayded our Lord: and hast sayd: In the multitude of my chariotes haue I climed the height of mountaynes, the toppes of Libanus: and I wil cut downe the high cedres therof, & the chosen firre trees therof, and wil enter to the toppe of the height therof, to the forest of his Carmel.In manu servorum tuorum exprobrasti Domino, / et dixisti: In multitudine quadrigarum mearum / ego ascendi altitudinem montium juga Libani; / et succidam excelsa cedrorum ejus, / et electas abietes illius, / et introibo altitudinem summitatis ejus, / saltum Carmeli ejus.
25I have digged, and drunk water, and have dried up with the sole of my foot, all the rivers shut up in banks.Io ho scavato, ed ho bevuto le acque, e dovunque ho posti i piedi, ho asciugati tutti i rivi correnti tralle loro ripe.I haue digged, and drunken the water, and haue dried vp with the steppe of my foote al the riuers of the rampiers.Ego fodi, et bibi aquam, / et exsiccavi vestigio pedis mei / omnes rivos aggerum. 26Hast thou not heard what I have done to him of old? from the days of old I have formed it: and now I have brought it to effect: and it hath come to pass that hills fighting together, and fenced cities should be destroyed.Ma non hai tu udito, che io già tempo ordinai queste cose; Io già ab antico le concepii; ed ora le ho poste ad effetto; e sono eseguite, talmente chè sono distrutte le rocche, che fan resistenza, e le munite città.Why, hast thou not heard, what I haue done to him of old? from ancient daies haue I formed it: and now I haue brought it to effect: and it is made to the rooting out of litle hilles bickering together, and of sensed cities.Numquid non audisti quæ olim fecerim ei ? / Ex diebus antiquis ego plasmavi illud; / et nunc adduxi, / et factum est in eradicationem collium compugnantium, / et civitatum munitarum. 27The inhabitants of them were weak of hand, they trembled, and were confounded: they became like the grass of the field, and the herb of the pasture, and like the grass of the housetops, which withered before it was ripe.Gli abitatori di queste come monchi tremarono, e si spaurirono, son divenuti come lo strame de' campi, e il fieno de' pascoli, e l'erba dei tetti, che secca prima di esser a maturità.The inhabitants of them with shortened hand haue trembled, and are confounded: they are become as hay of the field, and grasse of the pasture ground, and herbe of the house toppes, which hath withered before it was ripe.Habitatores earum breviata manu / contremuerunt, et confusi sunt. / Facti sunt sicut fœnum agri, / et gramen pascuæ, / et herba tectorum, / quæ exaruit antequam maturesceret. 28I know thy dwelling, and thy going out, and thy coming in, and thy rage against me.Lo conobbi il tuo stare, e l'andare, e 'l venire, e la stoltezza tua contro di me.I haue knowen thy habitation, and thy going out, and thy coming in, and thy madnes agaynst me.Habitationem tuam, et egressum tuum, / et introitum tuum cognovi, / et insaniam tuam contra me. 29When thou wast mad against me, thy pride came up to my ears: therefore I will put a ring in thy nose, and a bit between thy lips, and I will turn thee back by the way by which thou camest.Quando tu infuriavi contro di me, pervenne alle mie orecchie la tua arroganza: io pertanto metterò alle tue narici un anello, ed un freno alle tue labbra, e ti rimenerò per quella strada, per cui venisti.When thou didstrage agaynst me, thy pride ascended into mine eares: therfore I wil put a ring in thy nosthrels, and a bitte in thy lippes, & wil bring thee backe into the way, by which thou camest.Cum fureres adversum me, / superbia tua ascendit in aures meas. / Ponam ergo circulum in naribus tuis, / et frenum in labiis tuis, / et reducam te in viam / per quem venisti.
30But to thee this shall be a sign: Eat this year the things that spring of themselves, and in the second year eat fruits: but in the third year sow and reap, and plant vineyards, and eat the fruit of them.Ma tu (o Ezechia) ecco il segno, che avrai: Mangia per quest'anno quello, che spontaneamente darà la terra; ed il secondo anno viverai di pomi: il terzo anno poi seminate, e mietete, e piantate vigne, e mangiatene i frutti.But to thee this shal be a signe: eate this yeare the thinges that grow of themselues, and in the second yeare eate fruites: but in the third yeare sow and reape, & plant vineyards, and eate the fruite of them.Tibi autem hoc erit signum: comede hoc anno quæ sponte nascuntur, et in anno secundo pomis vescere; in anno autem tertio seminate et metite, et plantate vineas, et comedite fructum earum. 31And that which shall be saved of the house of Juda, and which is left, shall take root downward, and shall bear fruit upward:E quel, che si salverà, e quello, che rimarrà della casa di Giuda, getterà all'ingiù le sue radici, e fruttificherà in alto:And that which shal be saued of the house of Iuda, and which is leaft, shal take roote downeward, and shal beare fruite vpward:Et mittet id quod salvatum fuerit de domo Juda, et quod reliquum est, radicem deorsum, et faciet fructum sursum: 32For out of Jerusalem shall go forth a remnant, and salvation from mount Sion: the zeal of the Lord of hosts shall do this.Perocché di Gerusalemme usciranno gli avanzi, e dal monte di Sion i salvati: lo zelo del Signor degli eserciti farà tal cosa.because out of Ierusalem there shal a remnant goe forth, and saluation from mount Sion: the zele of the Lord of hostes shal doe this.quia de Jerusalem exibunt reliquiæ, et salvatio de monte Sion: zelus Domini exercituum faciet istud. 33Wherefore thus saith the Lord concerning the king of the Assyrians: He shall not come into this city, nor shoot an arrow into it, nor come before it with shield, nor cast a trench about it.Per la qual cosa così dice il Signore riguardo al re Assiro: Ei non porrà il piede in questa città, né getterà qua una saetta, né la scalerà il soldato coperto di scudo, né egli alzerà terra all'intorno.Therfore thus sayth our Lord concerning the king of the Assyrians: He shal not enter this citie, and he shal not shoote arrow there, and shilde shal not occupie it, and he shal not cast rampier about it:Propterea hæc dicit Dominus de rege Assyriorum: Non intrabit civitatem hanc, / et non jaciet ibi sagittam, / et non occupabit eam clypeus, / et non mittet in circuitu ejus aggerem. 34By the way that he came, he shall return, and into this city he shall not come, saith the Lord.Per la strada, per cui venne, ritornerà, e non entrerà in questa città, dice il Signore.In the way that he came, by the same he shal returne, and into this citie he shal not enter, sayth our Lord.In via qua venit, per eam revertetur, / et civitatem hanc non ingredietur, dicit Dominus.
35And I will protect this city, and will save it for my own sake, and for the sake of David my servant.Ed io proteggerò questa città, affin di salvarla a causa mia, e a causa di Davidde mio servo.And I wil protect this citie, that I may saue it for myne owne sake, and for Dauids sake my seruant.Et protegam civitatem istam, ut salvem eam / propter me, et propter David, servum meum. 36And the angel of the Lord went out and slew in the camp of the Assyrians a hundred and eighty-five thousand. And they arose in the morning, and behold they were all dead corpses.Venne adunque un angelo del Signore, e percosse negli alloggiamenti degli Assirj cento ottantacinque mila uomini: e la mattina alla levata, ecco che tutti questi, eran morti cadaveri.And the Angel of our Lord came forth, and stroke in the campe of the Assyrians an hundred eightie fiue thousand. And they arose in the morning, and behold, al were carcasses of dead men.Egressus est autem angelus Domini, et percussit in castris Assyriorum centum octoginta quinque millia. Et surrexerunt mane, et ecce omnes cadavera mortuorum. 37And Sennacherib the king of the Assyrians went out and departed, and returned, and dwelt in Ninive.E partissi, e se v'andò, e tornò Sennacheribbe re degli Assirj a posarsi in Ninive.And he went out, and departed, and Sennacherib the king of the Assyrians returned, and dwelt in Niniue.Et egressus est, et abiit, et reversus est Sennacherib, rex Assyriorum, et habitavit in Ninive. 38And it came to pass, as he was worshipping in the temple of Nesroch his god, that Adramelech and Sarasar his sons slew him with the sword: and they fled into the land of Ararat, and Asarhaddon his son reigned in his stead.Ed avvenne, che mentre adorava nel tempio Nesroch suo Dio, Adramelech, e Savasar suoi figliuoli lo uccisero a colpi di spada, e fuggirono nel paese di Ararat, e regnò in luogo di lui il figliuol suo Asarhaddon.And it came to passe, when he adored in the temple of Nesroch his god, Adramelech and Sarasar his sonnes stroke him with the sword: and they fled into the land of Ararat, & Asarhaddon his sonne reigned for him.Et factum est, cum adoraret in templo Nesroch deum suum, Adramelech et Sarasar, filii ejus, percusserunt eum gladio, fugeruntque in terram Ararat; et regnavit Asarhaddon, filius ejus, pro eo.
37:1
Year of the World 3294, Year before Christ 710.
Worthington
Sackcloth. Emblems of repentance. Sennacherib's boasting (ver. 13.) was chastised, ver. 36. (Worthington)
37:7
37:18
Kennicott
Lands. Hebrew, "all the lands and their land." The parallel text is more correct, "the nations and their land." (Kennicott)
37:24
Challoner
Carmel. See 4 Kings xix. (Challoner)
37:25
Calmet
Shut, etc. Hebrew matsor, (Haydock) "of Egypt," where Sennacherib had been. (Calmet)
37:29
Calmet
Lips, and treat thee like some ungovernable beast. (Haydock) (Ezechiel 29:4., and 38:4.) (Calmet)
37:30
Thee. He directeth his speech to Ezechias.
37:35
Worthington
Servant. Hence it plainly appears that God protects the living for the sake of the saints departed. To evade this proof, Protestants (Bible 1603) explain, "for God's promise sake made to David." But God never made any such promise to him; otherwise the city would never have been destroyed. (Worthington)
37:36
37:24
Carmel.... See these figurative expressions explained in the annotations on the nineteenth chapter of the fourth book of Kings.
37:1
Renting of cutting of garments was a•• ceremonie to shew internal sorow;
And sackcloth was an habite of ponitents for sinnes.
Concordanza 4. Reg. 19.
37:2
Concordanza 2. Par. 32.
37:13
That which happened to al these infidel kinges, fel also vpon Sennacharib king of Assyrians shortly after he had thus bragged, or rather greatter ruine and miserie. v. 36. & 38.
37:30
He turneth his speach to Ezechias.
37:35
•5. For Dauids sake.] VVe haue here a manifest example that the merites of Merites of Sainctes do profite the liuing. Sainctes departed forth of this world, do profite the liuing: God protecting Ierusalem not only for his owne, but also for his seruant Dauids sake. Against which plaine sense, Protestantes denying merites and prayers of Sainctes, seme The Protestantes euasion. to haue no better quasion, then this sillie shift, •e•ned without vvarrant of holie Scripture, or ancient Father; to interprete these vvordes, for Dauids sake to signifie, for Gods promise sake made to Dauid. But if they be demanded, vvhere Bible 160•. and when God promised to Dauid, that he vvould protect and saue the citie of Ierusalem from sacking by enimies, or from ruine, they can neuer shevv it. God made Dauid conquerour of Ierusalem, extirpating there the Iebusites, who vntil his time kept the tovvre of Sion (2. Reg. 5. v. 7.) & protected the same citie God promised to protect the citie of Ierusalem from certaine dangers, but not perpetually. al his time, and long after. And in certaine particular dangers, promised to Achaz a vvicked king (Isaie. 7.) and to this good king Ezechias here •& 4. Reg. 19. • that he vvould saue and deliuer Ierusalem, from oher particular distresses vvherin it vvas at those times, but he promised not this to king Dauid. Neither did God make a general promise to protect that citie perpetually. For if he had so promised, it should not haue bene subdued, brought into captiuitie, & defaced as it was by the Babylonians. And therfore this glosse of Protestants 4. Reg. 25. is built vpon false ground. And the vvordes are as manifest, as if the kings Maiestie The Protestants glosse is il grounded. should say: I vvil protect the •••• of London, that I may saue it for myn ovvne sake, and such my former subiectes sake, that haue faithfully heretofore serued their kinges. Or if he should say: I vvil protect such a noblemans chiefe. Manour place for myn owne sake, & for such his progenitors sake, who This similitude doth not proue but explaine the truth otherwise proued. serued me loyally. VVherby is plainely signified, that the king do•• this •ouour not only forth is ovvne sake, but also for the merites of some that liued there and deserued vvel before. Neither do vve produce this similitude: to proue that is in controuersie, but to explaine the Catholique doctrine, apparent by this text, and approued by the ancient Fathers, and the vvhole Church of God.
37:36
Concordanza Iob. 1. Eccli 48. 1. Mac. 7. 2 Mac. 8.
37:20
Antipapa Novaziano † 258 d.C. A Treatise of Novatian Concerning the Trinity 30
… “I am the first and the last, and beside me there is no God who is as I.” And, “Who hath meted out heaven with a span, and the earth with a handful? Who has suspended the mountains in a balance, and the woods on scales?” And Hezekiah: “That all may know that Thou art God alone.”
37:22
Tertulliano † 220 d.C. On Patience 15
… her brow serene contracted by no wrinkle of sadness or of anger; her eyebrows evenly relaxed in gladsome wise, with eyes downcast in humility, not in unhappiness; her mouth sealed with the honourable mark of silence; her hue such as theirs who are without care and without guilt; the motion of her head frequent against the devil, and her laugh threatening;
san Dionigi di Alessandria † 265 d.C. Containing Various Sections of the Works 2.2
… “Mine eyes did see Thy work, being till then imperfect.” But when they assert now that all those things of grace and beauty, which they declare to be textures finely wrought out of atoms, are fabricated spontaneously by these bodies without either wisdom or perception in them, who can endure to hear
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.32
… If the life, and good works, and fasting without virginity can merit the advent of the Holy Spirit, she might well have been the mother of our Lord. Let us hasten to the rest:
37:25
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Twelve Books on the Institutes of the Cœnobia, and the Remedies for the Eight Principal Faults 12.8
… and there was none that moved the wing or opened the mouth, or made the least noise;” the other, “I am become like a solitary pelican; I watched and became as a sparrow alone upon the roof.” The one says, “I have dried up with the sole of my foot all the rivers shut up in banks;”
37:29
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 181
… His idea was, so it is said, to throw the imperial city into confusion by attacking true doctrines a second time, and to charge your holiness with supporting them. But God saw and did not overlook it. “He put his hook into his nose and his bridle into his lips,”
37:31
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 21.24
… For with very few exceptions, and these either men who from their insignificance were disregarded, or from their virtue manfully resisted, being left unto Israel, as was ordained, for a seed and root,
37:35
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 26
… and that which was said of Abraham, we find God saying the same of this man also; or rather, much more of the latter. For with respect to the patriarch it is said, “I remembered my covenant with Abraham;” but here He saith not “the covenant,” but how? “I will defend this city for my servant David’s sake.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 32
And they called Him “Son of David,” because the name was thought to be honorable. In many passages, for instance, did the prophets
37:1
1. Obvolutus est sacco, — cilicio. Hoc enim erat habitus poenitentiae, et vestis lugentium. Vide dicta Gen. xxxvii, 34. Porro saccus hic vel erat ad nudam carnem, vel super alias vestes, uti Romae in Quadragesima multi saccos vestibus superinduunt. ista vaticinia referenda erant, eo majus quod Isaiae sermoni alia intermixta erant vaticinia, sive de Messia, sive de Judaici populi vicinarumque gentium fatis; tertio Prophetam aperuisse equidem quae pugnante Assyrios in futurum manebant, sed ejus prophetiam nondum forsan scriptis mandatam, Judaeis nonnisi generatim cognitam fuisse, quin eam minutatim scrutari possent. Haec Berthierus. Quae nobis non satis probata videntur, ut rationem dent terroris populi ipsiusque regis aliunde tanta fide et pietate praediti, nisi dicatur prae nimia formidine ab Assyriorum exercitu appropinquante omnes animo concidisse. erat, benedictionis nomine tegit, ut magis ad se alliciat. Ita facit et daemon. Secundo, Forerius a benedictionem, inquit, id est copiam, largitatem, q. d. Ne sitis erga me parci, sed magnifice ac liberaliter mecum agite, nempe sine timore, fidenter ad me egredimini; vestri curam mihi meaeque fidei credentes: quod si feceritis, comedet quisque, etc., id est manebitis rerum vestrarum domini, libere rura vestra adibitis, carpetisque ficus, uvas et fructus vestros, meque pro hoste patrem et tutorem experiemini. Tertio, alii, q. d. Gratificamini mihi in hac re. Ezechias nuntiat Isaiae minas et blasphemias Rabsacis: Isaias, vers. 6, jubet eum bono esse animo, nec timeat Assyrium quem Deus casurus sit. Secundo, vers. 9, Sennacherib iturus contra Ethiopes, rursum mittit minaces litteras ad Ezechiam, ut se dedat, nec speret Dei ope se manus ejus evasurum. Hinc tertio, Ezechias, vers. 14, has litteras in templo Deo offert, oratque ut sua et populi causa succurrat. Unde quarto, vers. 21, nomine Dei Isaias eum rursum metu liberat, et blasphemum Sennacherib increpat, omniaque ei adversa praedicit, ac, vers. 30, dat signum, scilicet annonam ad tres annos. Deinde, vers. 36, Angelus caedit castra Sennacherib, qui fugiens a filiis occiditur. 1. Et factum est, cum audisset rex Ezechias, scidit vestimenta sua, et obvolutus est sacco, et intravit in domum Domini. 2. Et misit Eliacim, qui erat super domum, et Sobnam scribam, et seniores de sacerdotibus, opertos saccis, ad Isaiam filium Amos prophetam, 3. et dixerunt ad eum: Haec dicit Ezechias: Dies tribulationis, et correptionis, et blasphemiae, dies haec: quia venerunt filii usque ad partum, et virtus non est pariendi. 4. Si quo modo audiat Dominus Deus tuus verba Rabsacis, quem misit rex Assyriorum Dominus suus ad blasphemandum Deum viventem, et exprobrandum sermonibus, quos audivit Dominus Deus tuus: leva ergo orationem pro reliquiis, quae repertae sunt. 5. Et venerunt servi regis Ezechiae ad Isaiam, 6. et dixit ad eos Isaias: Haec dicetis Domino vestro: Haec dicit Dominus: Ne timeas a facie verborum, quae audisti, quibus blasphemaverunt pueri regis Assyriorum me. 7. Ecce ego dabo ei spiritum, et audiet nuntium, et revertetur ad terram suam, et corruere eum faciam gladio in terra sua. 8. Reversus est autem Rabsaces, et invenit regem Assyriorum praeliantem adversus Lobnam. Audierat enim quia profectus esset de Lachis, 9. et audivit de Tharaca rege Aethiopiae, dicentes: Egressus est ut pugnet contra te. Quod cum audisset, misit nuntios ad Ezechiam, dicens: 10. Haec dicetis Ezechiae regi Judae, loquentes: Non te decipiat Deus tuus, in quo tu confidis, dicens: Non dabitur Jerusalem in manu regis Assyriorum. 11. Ecce tu audisti omnia, quae fecerunt reges Assyriorum omnibus terris quas subverterunt, et tu poteris liberari? 12. Numquid eruerunt eos dii gentium, quos subverterunt patres mei, Gozam, et Haram, et Reseph, et filios Eden, qui erant in Thalassar? 13. Ubi est rex Emath, et rex Arphad, et rex urbis Sepharvaim, Ana et Ava? 14. Et tulit Ezechias libros de manu nuntiorum, et legit eos, et ascendit in domum Domini, et expandit eos Ezechias coram Domino. 15. Et oravit Ezechias ad Dominum, dicens: 16. Domine exercituum Deus Israel, qui sedes super Cherubim, tu es Deus solus omnium regnorum terrae, tu fecisti coelum et terram. 17. Inclina, Domine, aurem tuam, et audi; aperi, Domine, oculos tuos, et vide, et audi omnia verba Sennacherib, quae misit ad blasphemandum Deum viventem. 18. Vere enim, Domine, desertas fecerunt reges Assyriorum terras, et regiones earum. 19. Et dederunt deos earum igni: non enim erant dii, sed opera manuum hominum, lignum et lapis: et comminuerunt eos. 20. Et nunc, Domine Deus noster, salva nos de manu ejus: et cognoscant omnia regna terrae, quia tu es Dominus solus. 21. Et misit Isaias filius Amos ad Ezechiam, dicens: Haec dicit Dominus Deus Israel: Pro quibus rogasti me de Sennacherib rege Assyriorum: 22. hoc est verbum, quod locutus est Dominus super eum: Despexit te, et subsannavit te, virgo filia Sion: post te caput movit, filia Jerusalem. 23. Cui exprobrasti, et quem blasphemasti, et super quem exaltasti vocem, et levasti altitudinem oculorum tuorum? Ad sanctum Israel. 24. In manu servorum tuorum exprobrasti Domino: et dixisti: In multitudine quadrigarum mearum ego ascendi altitudinem montium, juga Libani: et succidam excelsa cedrorum ejus, et electas abietes illius, et introibo altitudinem summitatis ejus, saltum Carmeli ejus. 25. Ego fodi, et bibi aquam, et exsiccavi vestigio pedis mei omnes rivos aggerum. 26. Numquid non audisti, quae olim fecerim ei? Ex diebus antiquis ego plasmavi illud; et nunc adduxi: et factum est in eradicationem collium compugnantium, et civitatum munitarum. 27. Habitatores earum breviata manu contremuerunt, et confusi sunt; facti sunt sicut foenum agri, et gramen pascuae, et herba tectorum, quae exaruit antequam maturesceret. 28. Habitationem tuam, et egressum tuum, et introitum tuum cognovi, et insaniam tuam contra me. 29. Cum fureres adversum me, superbia tua ascendit in aures meas: ponam ergo circulum in naribus tuis, et frenum in labiis tuis, et reducam te in viam, per quam venisti. 30. Tibi autem hoc erit signum: Comede, hoc anno, quae sponte nascuntur, et in anno secundo pomis vescere; in anno autem tertio seminate, et metite, et plantate vineas, et comedite fructum earum. 31. Et mittet id quod salvatum fuerit de domo Juda, et quod reliquum est, radicem deorsum, et faciet fructum sursum: 32. quia de Jerusalem exibunt reliquiae, et salvatio de monte Sion: zelus Domini exercituum faciet istud. 33. Propterea haec dicit Dominus de rege Assyriorum: Non intrabit civitatem hanc, et non jaciet ibi sagittam, et non occupabit eam clypeus, et non mittet in circuitu ejus aggerem. 34. In via qua venit, per eam revertetur, et civitatem hanc non ingredietur, dicit Dominus: 35. Et protegam civitatem istam, ut salvem eam propter me, et propter David servum meum. 36. Egressus est autem Angelus Domini, et percussit in castris Assyriorum centum octoginta quinque millia. Et surrexerunt mane, et ecce omnes, cadavera mortuorum. 37. Et egressus est, et abiit, et reversus est Sennacherib rex Assyriorum, et habitavit in Ninive. 38. Et factum est, cum adoraret in templo Nesroch deum suum, Adramelech et Sarasar, filii ejus percusserunt eum gladio: fugeruntque in terram Ararat, et regnavit Asarhaddon filius ejus pro eo. 1. Obvolutus est sacco, — cilicio. Hoc enim erat habitus poenitentiae, et vestis lugentium. Vide dicta Gen. xxxvii, 34. Porro saccus hic vel erat ad nudam carnem, vel super alias vestes, uti Romae in Quadragesima multi saccos vestibus superinduunt.
37:3
3. Dies tribulationis, et correptionis, et blasphemiae. — Primo, S. Hieronymus et Sanchez tribulationem referunt ad populum, correptionem ad Deum, blasphemiam ad Rabsacen, q. d. Dies hic tribulationem populo impendere admonet, et correptionem a Deo, qui nostra vult punire peccata, qui etiam impii regis superbiam, et impudentis legati Rabsacis blasphemiam audivit, qua dixit, Deum non posse Judaeos liberare a manu Sennacherib, sicut dii aliarum gentium non potuerunt. Secundo, Vatablus: Dicit, inquit, dies correptionis, vel increpationis, vel accusationis: quia Judaei a Sennacherib arguebantur rupti foederis, quasi foedifragi. Tertio et planius, diem correptionis vocat: quia Rabsaces increpaverat Ezechiam, quod in Deo speraret, cujus excelsa abstulerat, quodque non haberet bis mille equites, nec esset resistendo, atque populum, quod, nisi se dederet, redigendus esset in tantas angustias, ut stercora sua comedere et urinam bibere cogeretur: hae ergo fuerunt correptiones sive increpationes Rabsacis. Venerunt filii usque ad partum, et virtus non est pariendi. — Est proverbium, q. d. In extremum discrimen, dolorem et angorem venimus, ut tanquam puerperae molientes bellum pium et necessarium, pro urbis sanctae defensione contra blasphemum Sennacherib, illud prae languore et defectu virium eniti, et in lucem proferre non possimus; sed illo opprimendi simus, ni Deus miraculose gloriae suae et nobis succurrat. Ita Theodoretus, Procopius, Eucherius, Abulensis, Cajetanus et Vatablus vel hic, vel libro IV Reg. capite xix.
37:4
4. Si quo modo audiat. — Supple, q. d. Ora pro nobis, si forte audiat Deus, etc., ut ex Hebraeo vertunt Forerius et Vatablus.
37:6
6. A facie verborum, — a verbis et minis: hisce enim Hebraei per prosopopoeiam dant faciem. Antequam legati Ezechiae venirent ad Isaiam, jam Deus illi revelarat eorum adventum, quidque eis respondendum esset, inquit S. Hieronymus: unde statim ut venerunt, sine oratione et recursu ad Deum respondit eis Isaias.
37:7
7. Ego dabo ei spiritum, — adversarium, inquit S. Hieronymus. Secundo, Haymo et Forerius, « spiritum, » id est ventum, q. d. Veniet per aera nuntius vel rumor instar venti, hoc est citissime et non exspectatus, et quasi incerto auctore veniet hic rumor, veluti si vento adveheretur. Forerius: Quod si spiritus quispiam ex angelicis missus in hoc sit, ut talem nuntium deferat? Tertio, Vatablus, « spiritum, » id est impulsum et voluntatem redeundi in patriam. Quarto, Leo Castrius, « spiritum, » id est aerem corruptum et incensum, puta pestem: hac enim periisse Assyrios docet Berosus apud Josephum, lib. X Antiq. cap. 1. Quinto et optime, Lyranus et Sanchez: Mittam in eum « spiritum » timoris et perturbationis, et quasi terrorem panicum, atque nuntium de adventu Tharacae regis Aethiopiae, qui eum ab obsidione Hierosolymae submoveat, ut contra eum pugnet: quo facto rediens caedetur ab Angelo, ideoque fugiet ad suos in Assyriam, ibique occidetur. Similem metum et animi consternationem immisit Deus in Chananaeos, ne persequerentur Jacobum, Genes. xxxiii, 5; et ne resisterent Hebraeis adventantibus, Exodi xxiii, 27; et in Syros obsidentes Samariam, IV Reg. vii, 6. Sic cum Saul cingeret undique Davidem, ut nullum pateret effugium, Deus misit ei nuntium dicentem Philistinaeos irruere in fines Israel: quare a Davide avocatus est, coactusque regredi ad suos fines tuendos. Quam mira est Dei erga suos providentia! quam fida custodia!
37:13
13. Ana et Ava. — Septuaginta haec duo in unum conflarunt, Anaveava; unde corrupte jam in Septuaginta irrepsit Anagugava. Ana fuit regia Lydorum (quorum postea, tempore Cyri, rex fuit Croesus), antequam Sardes conderentur et in regni metropolim erigerentur ab Asarhaddon filio Sennacherib, sive a Sardanapalo, ut nonnulli censent: unde ab eodem nomen accepisse videntur, ut Sardes dicantur quasi urbs Sardon, id est domini et principis. « Sepharvaim » censent nonnulli fuisse regiam regni Pontici et Bosphorani, de quo Strabo, sitam juxta Bosphorum Cimmerium et Pontum Euxinum: unde Melitenses (qui multas usurpant voces Syras et Arabicas) « Semarbaim » vocant trajectum, sive tranationem animalium, puta Bosphorum. Bosphorus enim dicitur quasi του βοὸς πορεία, id est bovis iter et via, quia scilicet in eo sunt tantae maris angustiae, ut bos illas nando transmittere possit. Ita Romae mihi asseveraverunt Patres nostri Melitenses.
37:14
14. Libros, — id est litteras Rabsacis: has enim significat Hebraeum ספר sepher.
37:16
16. Qui sedes super Cherubim, — qui sedes in propitiatorio supra arcam, quod est quasi solium tuum obumbratum a duobus Cherubinis, ex quo responsa das in Sancto sanctorum: quo symbolice significatur, te omnes Angelorum acies et choros subditos habere, et quasi eis inequitare. Vide dicta Exodi xxv, 18.
37:22
22. Virgo filia Sion. — Id est o Jerusalem! Vide Can. XVIII. Post te caput movit, — quasi subsannans et minans.
37:23
23. Ad (id est contra, ut vertit Vatablus) sanctum Israel, — q. d. Quaenam ista vesana blasphemia et superbia tua, o Sennacherib! quod Deum lacessere, et ad duellum quasi provocare sis ausus? nescis quod ipse sit sanctus Israelis custos et protector, qui non patietur sanctam suam urbem et templum a te pollui et contaminari, sed acer ejus vindex contra te insurget. Note, Moraliter, disce hic qualiter Deus in blasphemos excandescat, eosque acerrime puniat. Holofernes, indignatus quod Achior potentiam Dei coeli commendasset, dixit, Judith vi, 2: « Quoniam prophetasti nobis dicens, quod gens Israel defendatur a Deo suo,... ostendam tibi quoniam non est Deus, nisi Nabuchodonosor, cum percusserimus eos omnes, sicut hominem unum. » Verum postea per unius feminae manum caput ejus amputatur. Blasphemus et superbus Antiochus insanabili et invisibili plaga percussus est. Sic et Judaei saepius blasphemas voces in Filium Dei evomuerunt, ideoque a Tito excisi sunt. Latro improbus cruci affixus etiam blasphemabat, cum diceret: « Si Filius Dei es, salva temetipsum, » et mox idcirco periit. Propter blasphemiam D. Paulus Alexandrum et Hymenacum daemoni torquendos tradidit. Anno Domini quadringentesimo et nonagesimo quarto, octavo Calendas Januarii, res admiranda, terribilis et singularis, qua aures audientium obstupeant, evenit. Cum Euthymius, Arianae factionis defensor, cursorem saltantem citaret in balneis palatii Heleniani, accedens ad eum adulator Olympius, et quosdam qui lavabantur ὁμοούσιους (hoc est ejusdem substantiae Filium esse cum Patre assertores) conspicatus, istiusmodi eos verbis compellavit: « Quid enim est (inquiens) Trinitas, aut quo non in pariete inscripta est? Ecce (inquit obscenus), et ego trinitatem habeo. » Quare qui illic aderant, commoti illum erant interfecturi; sed prohibiti sunt a quodam presbytero. Verum Dei vindicta eum comprehendit: nam cum descendisset in balneum frigidum, confestim egressus est, clamans: « Miseremini, » et carnes suas ungulis dilanians ab ossibus divellebat. Hunc illi qui circumaderant comprehensum linteo obvolverunt, et prae frigore animo deficientem reclinarunt. Rogantibus autem, quodnam illi contigisset? respondit Olympius: « Hominem vidi candidis indutum vestimentis, qui super Nerophorum incedens tres mihi calidae situlas infudit: Ne maledixeris, inquiens. » Qui igitur erant illi necessitudine conjuncti, sublatum in aliud balneum, quod Arianorum haerebat Ecclesiae, gestaverunt. Verum cum ex linteo vellent illum eximere, omnes illius carnes dilaceraverunt; atque ita moriens animam efflavit. Ita Damascenus, Ado, Platina, Vasaeus, et ex iis Baronius, anno Christi 494. Julianus, Imperator Apostata, in bello quod contra Persas gerebat, graviter vulneratus, cum e vulnere cava manu sanguinem hausisset, atque eum in coelum, veluti Christum conspiciens, conjecisset, perinde atque causam caedis suae in eum referret, ita vociferatus dicitur: « Vicisti, Galilaee, vicisti; » et cum sanguine difflueret: « Saturare, Nazarene, » exclamavit. Ita Histor. Tripart. lib. IX, cap. xxv. In Vita S. Joannis Chrysostomi narratur quod, cum S. Chrysostomus laudaret SS. Trinitatem, quae nobis suppeditat annuos fructus, respondit ei Anthemius: Non Christus, sed elementa mundi suis temporibus eos producunt deorum providentia. Nondum finem acceperat ejus sermo, cum maligno spiritu possessus, et terrae allisus, misere jacebat rugiens, lacrymarum et timoris simul causa iis qui aderant, pervertens quidem oculos, stridens autem dentibus, spumam vero ex ore turpissime exspuens. Gregorius Turonensis lib. IV Histor. Franc. cap. xi, volum. XIII, lib. IV, et noster d'Auroult in Exempl., cap. De Blasphemia, cujus opus extra Belgium multis incognitum est, utinam cognitum et tritum!
37:24
24. In manu servorum, — per servos tuos, Rabsacen, ejusque socios. Vide Can. XXIII. Ascendi altitudinem montium, — q. d. Arctas et praeruptas montium semitas, ut vix equiti aut pediti esset transitus, ego dejectis arboribus et scopulis ita complanavi, ut quadrigis meis in eorum vertices conscenderim. Simile fecit Vespasianus in Libani faucibus, cum per illas copias in Judaeam deduxit, teste Josepho, lib. III Belli, cap. v. Ita Sanchez. Sic Annibal viam suo exercitui fecit per Alpes: audi Juvenalem, Satyr. 10: Opposuit natura Alpemque nivemque; Diduxit scopulos, et montem rupit aceto. Porro per Libanum totam Judaeam et Syriam intelligit: ejus enim principium et quasi murus et antemurale erat Libanus. Est synecdoche. Saltum Carmeli ejus. — Vatablus intelligit templum, quod quasi saltus situm erat in Carmel, id est in agro feraci, cujus sacerdotes, inquit, sunt ut arbores in saltu. Alii Jerusalem intelligunt; alii, civitates quasvis Judaeae munitas et in excelso sitas. Simplicissime accipias Carmelum, ut sonat, scilicet montem Judaeae fertilissimum vineis, oleis aliisque arboribus fructiferis et odoriferis abundantem, in quo habitaverunt Elias et Eliseus, ac postea primi Carmelitae: hic enim Ordo a Carmelo nomen sumpsit, q. d. Sicut Libanum, sic et Carmelum ejus vastabo. Dicit « ejus, » scilicet Libani, hic enim praecessit: quia Carmelus ad Libanum spectat. Per Libanum enim totam Judaeam intelligit: Judaeae autem pars est Carmelus. Nota to saltum: hinc enim videtur, quod in monte Carmelo fuerit saltus vel sylva. Ita Adrichomius.
37:25
25. Ego fodi, et bibi aquam, — q. d. Ego copia militum abundans, per eos in locis arentibus fodi puteos, itaque aquam sufficientem praebui toti exercitui: hoc fecerunt Caesar, Scipio, et alii praestantissimi imperatores, hocque faciendum est duci castrorum, ut docet Vegetius, lib. IV, cap. x. Et exsiccavi vestigio pedis mei (id est, quocumque exercitus meus vestigium poneret) omnes rivos aggerum. — « Rivos aggerum » vocat aquas tam pluviales quam fontanas, quae in agro aggeribus conclusae, quasi in vivario aut piscina servantur; ut sit idem quod de eodem dicitur, IV Reg. xix, 24: « Et siccavi vestigiis pedum meorum omnes aquas clausas: » aut potius ita vocat rivos fluentes, qui utrinque ripis quasi aggeribus concluduntur. Ita S. Hieronymus, q. d. Ego meo exercitui tam numeroso et valido, quacumque incessi, partim averti flumina, fecique ea vadosa et pervia; partim epotavi. simile recenset: Leo, inquit, quidam Pictaviensis, qui juxta nomen suum tanquam leo erat in omni cupiditate saevissimus, fertur quadam vice dixisse, quod Martinus et Martialis Confessores Domini nihil fisci viribus utile reliquissent: sed statim percussus a virtute Confessorum, surdus et mutus effectus, amens est mortuus: venerat enim miser ad basilicam S. Martini Turonos, celebravitque vigilias, dedit munera, sed non eum respexit virtus consueta: cum ipsa enim qua venerat infirmitate, regressus est. S. Gregorius Pontifex, lib. IV Dialog. cap. xviii, narrat puerum quinquennem, Deum blasphemare assuetum, a daemone e sinu patris abreptum. Justinianus Imperator, jurantem per Dei aliquod membrum, aut capillos, aut Deum blasphemantes ultimo supplicio damnavit, ut patet in Authenticis, Coll. VI, tit. v. Philippi Augusti, Francorum regis, vivo patre coronati, primum edictum fuit adversus blasphemos, nomen Christi contumeliose probroseque in testimonium, et cujusvis minutissimae rei assertionem adducentes, quos censuit in flumen citra moram mergendos. Secundum fuit adversus tibicines, histriones, parasitos, et id genus voluptuarios artifices, quibus interdixit aula. His consonus est Canon qui habetur, dist. xxii, ubi sic legitur: « Si quis per capillum Dei vel caput juraverit, vel alio modo blasphemia contra Deum usus fuerit, si in ordine Ecclesiastico est, deponatur; si laicus, anathematizetur. » Et in Authenticis, tit. Ut luxurientur contra naturam, sancitur: « Nemo juret per membra Dei aut capillos, aut alio modo Deum blasphemet: his enim delictis et fames, et terrae motus, et pestilentiae fiunt. Praecipimus igitur tales comprehendi, atque ultimis subdi suppliciis. » Roberto Francorum regi, filio Hugonis Capeti, aliquando in civitate Aurelianensi pro pace et regni sui tranquillitate oranti Christus apparuit, et responsum dedit, quod pacem in regno non haberet suo, donec blasphemias et crimina notoria exstirpasset. Nec mirum: haec enim procedere videntur ex contemptu, vel ex odio in Deum: odium autem Dei peccatorum maximum est. Narrat hoc Nicolaus Boerius, Decis. 301. Anno salutis 1569, duo praesidiarii milites apud Argentinenses in vincula sunt conjecti, alter in Deum blasphemans, alter in Praefectum cohortis injurius. Pro illo ob spectatam fortitudinem, optimi quique intercedebant, pro hoc vero nulli. Senatus prudens indignum ratus, violatorem Dei meliore conditione esse, quam calumniatorem hominis, causae cognitione iis quibus oportuit demandata, ubi blasphemiam horrendam, licet ab ebrio et emotae mentis homine, admissam cognovit; plus divinae Majestati quam humanae gratiae et intercessioni tribuendum ratus, supplicio capitali, extracta per cervicem lingua, blasphemum affecit. Ita refert Theatrum vitae humanae, flumina Graeciae, de quo Juvenalis, Satyr. 10: Credimus altos Defecisse amnes, epotaque flumina Medo Prandente. Tertio, verti potest cum Vatablo clare, jam adduco illud, ut redigam in tumulos ruinarum urbes munitas; aut, ut Forerius, et erit ut ruere faciat (Deus) vel illidat fluctus compugnantes et concertantes in civitates munitas; Syrus et Arabicus vertunt, et nunc adduxi eam, ut sit in destructionem et desolationem.
37:26
26. Numquid non audisti quae olim fecerim (id est facere decreverim, juxta Can. XXIX) ei (genti Judaeorum)? Ex diebus antiquis ego plasmavi (hebraice 'יצרתי' iassarti, id est formavi, finxi, id est formam rei gerendae concepi, ordinavi, praescripsi) illud, — q. d. Numquid non audisti, o Sennacherib! quod tu te fecisse Judaeae et aliis provinciis gloriaris, scilicet quod illas vastaveris ac subegeris, hoc ipsum ab olim me praecogitasse, praedefinivisse, et per singulas sui partes praescripsisse, ut patet Isaiae x, et nunc ea adduxisse, ac opere complevisse, ut scilicet fierent, et redigerentur civitates munitae in ruinas per te; verum ita ut Hierosolymam non caperes, sed ibi caedereris? Noli ergo victorias tuas tibi adscribere, sed mihi: nam me duce iis potitus es, ideoque, ut hoc tibi ingrato et superbo ostendam, sistam eas, imo eas in clades convertam. Ita Forerius, Vatablus et alii. Et factum est in eradicationem collium compugnantium. — S. Hieronymus et Adamus per colles compugnantes, accipiunt principes inter se dissidentes. Secundo et planius, Sanchez: colles compugnantes, id est concertantes (hoc enim est hebraice nitsim) et pugnantes (ut habetur IV Reg. xix) cum Assyriis, sunt civitates Judaeae, et aliarum gentium in collibus sitae, ideoque munitae, ut sequitur, q. d. Nutu Dei factum est ut Sennacherib eradicaret, id est everteret, civitates excelsas et validas, quae acriter cum eo pugnarunt et dimicarunt: id enim eum fecisse patet, cap. xxxvi, vers. 1.
37:27
27. Habitatores earum breviata manu contremuerunt. — S. Hieronymus accipit manum, id est opem Dei, q. d. Judaei victi sunt ab Assyriis, quia Deus breviavit et contraxit ab eis suam manum, eamque extendit ad Assyrios, dando eis animos et vires, et prosperos belli successus ad subjugandum Judaeos. Unde Arabicus vertit, reliquerunt eos de manibus suis (id est projecerunt eos), et confracti sunt. Secundo et melius, accipias manum, id est potentiam et vires Judaeorum, q. d. Judaei contremuerunt veniente Sennacherib, quia eorum manus, id est potentia, a Deo fuit breviata, id est concisa. Unde hebraice est קצרי יד kitsre iad, id est breviati manu, vel breves manu, et, ut Noster vertit, IV Reg. xix, « humiles manu, » hoc est infirmi, imbelles ac quasi manci Judaei contremuerunt coram Assyriis. Ita Forerius, Vatablus et alii. Unde Syrus vertit, habitatores relaxarunt in eis manus, contriti et confusi sunt. Facti sunt sicut foenum agri, etc. — Comparat Judaeos infirmos, et statim ab hoste prostratos, foeno, gramini, et herbae in tectis crescenti, quae a sole vel gelu exusta, aut pedibus calcata, aut humore deficiente marcescit et exarescit: pari enim modo omnes Judaeorum vires statim ad adventum Assyrii emarcuerunt et exaruerunt.
37:28
28. Habitationem tuam, et egressum tuum, et introitum tuum cognovi. — Haec tria significant omnes motus, situs et actiones hominis, quae alibi vocantur ingressus et egressus: hic additur tertium, scilicet sessio vel habitatio, quasi dicat: Ego praenovi, praevidi et praedisposui, o Sennacherib (ad eum enim se convertit)! omnes tuos actus quos designasti; sive cum in Assyria habitares, sive cum inde regredereris, victorque intrares Assyriam. Eadem phrasis est Psalm. CXXXVIII: « Tu cognovisti sessionem (hebraice est idem verbum יָשַׁב iashab, quod hic vertit habitationem) et resurrectionem meam, » hebraice קוּמִי humi, id est meum resurgere ad egrediendum vel ingrediendum.
37:29
29. Ponam circulum. — Te quasi mulum aut bubalum, velut circulo aut freno injecto circumagam, et reducam in Assyriam, unde te eduxi. Notat Sanchez justa et congrua poena puniri regem, qui subsannarat Judaeos ad Deum nasum contumeliose suspendendo, os distorquendo, et linguam petulanter exerendo: naso enim ejus Deus infigit circulum, ori et linguae injicit frenum. Tropologice, S. Gregorius, XXIII Moral. cap. x, explicans illud Job xli, 21, de Leviathan: « Numquid pones circulum in naribus ejus? » docet circulum hunc esse Dei omnipotentiam, qua diaboli vel sagacitatem vel robur frenat et cohibet, ne nos tentet quantum vult et potest: « Ponam, inquit, circulum in naribus tuis, » ac si aperte dicat: Cogitando insidias suspiras; sed explere quod appetis non valendo, omnipotentiae meae circulum in naribus portas, ut, cum bonorum mortem ardentius anhelas, ab eorum vita vacuus redeas. Porro, verti potest cum Vatablo clare, jam adduco illud, ut redigam in tumulos ruinarum urbes munitas; aut, ut Forerius, et erit ut ruere faciat (Deus) vel illidat fluctus compugnantes et concertantes in civitates munitas; Syrus et Arabicus vertunt, et nunc adduxi eam, ut sit in destructionem et desolationem. quid pones circulum in naribus ejus? » docet circulum hunc esse Dei omnipotentiam, qua diaboli vel sagacitatem vel robur frenat et cohibet, ne nos tentet quantum vult et potest: « Ponam, inquit, circulum in naribus tuis, » ac si aperte dicat: Cogitando insidias suspiras; sed explere quod appetis non valendo, omnipotentiae meae circulum in naribus portas, ut, cum bonorum mortem ardentius anhelas, ab eorum vita vacuus redeas.
37:30
30. Tibi autem hoc erit signum. — Convertit se ad Ezechiam obsessum a Sennacherib, eique in famis periculo assignat alimoniam samque dat signum futurae plenae libertatis Judaeorum, ac stragis Assyriorum. Comede hoc anno quae sponte nascuntur. — Hinc et ex vers. 9 colligitur, quod Sennacherib, audito adventu regis Aethiopum contra se, distulerit obsidionem Jerusalem, ut regi occurreret: interim tamen frumentum germinans circumcirca vastaverit, vel proculcando, vel demetendo, ut ita urbem fame premeret: insuper reliquisse militem praesidium in urbibus Judaeae a se captis, qui infestarent agrum Jerusalem, quo fiebat ut serere non possent; sed Deus sua providentia occurrit, promittitque Judaeis quod eos primo anno alet granis sponte nascentibus, id est ex radicibus conculcatae vel resectae segetis mox repullulantis, erumpentibus: secundo vero anno ex pomis arborum. Ita factum est. Tertio denique anno victo Aethiope rediit Sennacherib ad obsidionem Jerusalem, tumque ab Angelo caeso ejus exercitu, data est Judaeis copia serendi et metendi. Ita Abulensis, Cajetanus, Torniellus, et alii in IV Reg. XIX. Biennium ergo integrum a Jerusalem abfuit Sennacherib, distentus bello Aethiopico, ut dixi cap. xx. In anno secundo pomis vescere, — atque segete quae ex granis deciduis anni praecedentis succreverit. Unde Noster, IV Reg. cap. xix, vertit: « In secundo autem anno comede quae sponte nascuntur, » scilicet vel ex arbore, vel ex granis deciduis, non autem ex semente et germine reciso ac repullulante, uti dictum est de anno primo. Josephus Scaliger, lib. V De Emendat. temp. in cap. cui titulus est: De Initio Ezechiae, putat hunc secundum annum fuisse sabbaticum, in quo quiescere juxta legem Levit. xxv, 4, debebat terra, ut nec seri nec meti posset. Iisdem enim verbis, quibus utitur hic Scriptura, scilicet quod non sererent nec meterent, sed comederent sponte nascentia, etc., describitur annus sabbaticus, Levit. cap. xxv, 4. Verum quodnam fuisset hoc signum futurae liberationis Judaeorum, et profligationis Assyriorum? Absque Isaiae enim vaticinio sciebat Ezechias, quis annus futurus esset sabbaticus, inquit Torniellus, qui non 14, sed 13 et 17 annum Ezechiae fuisse sabbaticos asseverat. Sed responderi posset signum hic dari non annum sabbaticum, sed quod paulo ante dictum est, scilicet primo, quod Deus illo anno sabbatico, in tanta hostium excursione, esset Judaeos aliturus liberaliter; secundo, quod anno tertio saturi essent et messuri, cujus tunc nulla erat spes, cum omnes timerent vastitatem et excidium ab Assyriis. Verum alii exacti Chronologi negant annum 14 Ezechiae fuisse sabbaticum. Fabulatur R. Salomon Assyrios succidisse arbores et segetes, ita ut nullus ex iis sperari posset fructus; Deum vero ex excisis arboribus produxisse poma, et ex excisis segetibus frumentum: hocque esse signum sive miraculum, ut ipse interpretatur, datum Ezechiae.
37:31
31. Et mittet id, quod salvatum fuerit. — Nota, « salvatum, » et paulo post « salvationem, » vocari reliquias Judaeorum, quae servatae sunt ab incursu Sennacherib: de iis praedicit, quod Deus eas mire reflorescere, crescere et propagari faciet instar arborum, quae late et profunde agunt radices, ideoque sursum ramos et frondes extollunt et dilatant, ut nec arescere, nec vento convelli possint, uti ex adverso facile accidit iis, quae parvas et arctas habent radices, teste Plinio lib. XVI, XXXI. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Theodoretus. Allegorice, Eusebius, lib. II Demonstr. xlviii, et Leo Castrius haec referunt ad Apostolos, aliasque reliquias, quae salvae factae sunt ex Israel tempore Christi. Moraliter S. Gregorius, lib. XII Moral. cap. xxii: « Cum, ait, cogitationem nostram ad compatiendum indigenti proximo tendimus, quasi radicem deorsum mittimus, ut retributionis fructum superius faciamus. » Idem, lib. VIII Moral. cap. xxix: « Radicem, ait, deorsum mittere, est cogitationem bonam in abditis multiplicare. Fructum vero sursum facere, est per efficaciam operis, recta quae cogitavit ostendere. »
37:33
33. Non intrabit civitatem hanc, et non jaciet ibi sagittam. — Hinc colligitur castra Sennacherib, mox ut rediit ad obsidionem Hierosolymae, antequam aggeres erigeret, aliaque ad oppugnationem necessaria praepararet, caesa fuisse ab Angelo. Unde, IV Reg. xix, 35, dicuntur caesa « in nocte illa, » scilicet qua Sennacherib rediit ad obsidendam Jerusalem. Ita Cajetanus ibi.
37:36
36. Angelus Domini. — Hinc videtur Angelus hic caesor Assyriorum fuisse bonus, v. g. Gabriel aut Michael, praeses Synagogae. Ita Abulensis, licet alii putent tam hunc quam illum qui percussit primogenita Aegyptiorum (ut insinuatur Psal. lxxvii, 49), fuisse daemonem. Percussit. — Tradunt Hebraei, et ex iis Cajetanus et Abulensis, Assyrios ab Angelo igne, id est pestilentia, ut ait Josephus fuisse percussos. Unde Isaias x, 16, ait: « Succensa ardebit quasi combustio ignis; » et alibi ignem eis denuntiat: unde et in Topheth, ac in valle Josaphat (ubi fiet judicium generale, et morte ac igne aeterno plectentur omnes reprobi, quorum typus fuerunt hic Assyrii) eosdem caesos esse tradunt, uti dixi cap. XX. Hujus cladis Assyriorum meminerunt Gentiles; ut Herodotus et Berosus, sed fabulas admiscent, ut dixi cap. xx. In hac clade servatus est Sennacherib, ut superbus rex videret Dei in suos manum et vindictam, utque turpiter fugiens ignominiosius a propriis filiis occideretur: sicut Pharao in mari Rubro ultimus periit, non una, sed multiplici morte, scilicet et sua et omnium suorum quos ante se mergi videbat. Ita S. Hieronymus.
37:38
38. Filii ejus percusserunt eum. — Cur? incertum est. Tradit Lyranus ex R. Salomone, Sennacherib accepta tanta clade, ut suorum, qui filios, fratres aut cognatos in ea clade amiserant, animos leniret, vovisse deo suo Nesroch victimam filiorum suorum: filios id odoratos, parentem praevertisse, et ipsummet in templo Nesroch immolasse. Nota: Non statim a fuga in Assyriam occisus est Sennacherib; nam rediens indignabundus persecutus est et occidit Judaeos; unde Tobias ejus iram fugit et effugit. Sic enim legimus Tobiae 1, 21: « Cum reversus esset rex Sennacherib, fugiens a Judaea plagam, etc., et iratus multos occideret ex filiis Israel, Tobias sepeliebat corpora eorum. At ubi nuntiatum est regi, jussit eum occidi, et tulit omnem substantiam ejus. Tobias vero cum filio suo et cum uxore sua fugiens, nudus latuit, quia multi diligebant eum. Post dies vero quadraginta quinque occiderunt regem filii ipsius, et reversus est Tobias in domum suam, omnisque facultas ejus restituta est ei. » In terram Ararat. — Chaldaeus et Septuaginta, in Armeniam, per quam Araxes fluvius labitur, inquit S. Hieronymus, ad radices montis Tauri.
37:1
In parte ista ostendit quomodo Ezechiæs contra blasphemiæs humilitate et orationibus pugnavit: et circa hoc tria facit. Primo recitat quomodo petitit orationis locum, assumens humilitatis habitum, Et obvolutus est sacco.
37:2
Jonæ 5: « Pervenit verbum » ad regem, et surrexit de solo suo, et abject ve stimentum suum a se, et indutus est sacco, et « sedit in cinere. » Secundo non praesumens per se orationem Deo effundere, petit orationis suffragium per nuntios a propheta; ubi recitat nuntiorum missionem, Et misit Eliacim. Supra 8: « Num « quid non populus a Deo suo requireret visionem? » Exponunt nuntii tribulationem. Et debet sic legi: Et venerunt, et dixerunt: Dies tribulationis, idest quam patimur in exterioribus tribulationibus, et angustiae, quantum ad cordis dolorem, correctionis, divinae, et blasphemiae, hostium.
37:3
Venerunt filii, idest conceptiones consiliorum, pariendo, explendi. Vel, ita dolemus sicut parturientes.
37:4
Sophonia 1: « Dies irae dies illa, tribulationis et angustiae. » Porrigunt petitionem, ut sic ordinetur: Leva ergo orationem pro reliquiis. Si quo modo. Jer. 42: « Ora pro nobis ad Dominum Deum tuum pro « universis reliquiis istis. » Tertio ostendit prophetæ responsum: Et dixit ad eos: in quo excludit regis timorem: Ne timeas. Jer. 1: « Ne timeas « a facie eorum, quia ego tecum sum. » Et prædicet regis Senacherib mortem, Ecce ego. Apoc. 15: « Qui in gladio occiderit, oportet eum gladio oc « cidi. » Reversus est autem. Hic ponit reditum Rapsacis ad Senacherib. Et planum est. Et audivit de Tharaca rege Aethiopiæ. Hic recitat quomodo offendit eos comminando per epistolas; et circa hoc tria facit.
37:9
Primo ponit superbam illius comminationem, Et audivit de Tharaca, quia egressus in auxilium Aegyptiorum, observavit exitum. Quod cum audisset, occurrit ei obviam, dimittens Judæam; et antequam recederet, scripsit. Et Babyloniam postmodum vadens, et obsidens Pelusium in Aegypto, veniente rege Aethiopiæ, noluit cum eo pugnare, dicens eum esse sacerdotem Plutonis, de risorie propter nigredinem: vel quia mures cordas arcuum corrodentes | er exevertium ejus illum immunem dimiserunt. Supra 10: « Quomodo in « venit manus mea regna idoli? » Secundo ponit Ezechiæ orationem, præmittens receptionem epis tolæ: in qua oratione confitetur Dei potentiam, per subjectionem Angelorum: Domine Deus exerci tuum. Job 25: « Numquid est numerus militum « ejus? » Per cultum Judæorum; Deus Israel, qui sedes super Cherubim: quia propitiatorium,
quod erat quasi sedes Dei, unde etiam dabat responsa, erat super alas Cherubim. Ps 79: « Qui « sedes super Cherubim, manifestare coram Ephraim, Beniamin et Manasse. »
Sed cum tabernaculum sit dispositum secundum exemplar cælestis curiæ, ut sumitur Exod. 25; videtur quod male dicatur sedere super Cherubim, sed magis super Thronos.
Et dicendum, quod sedet super Cherubim et Thronos, quia super Seraphim, qui sunt ultra eos. Vel secundum Gregorium et Dionysium, posside tur ibi singulariter; sed quod est inferiorum, attribuitur etiam superioribus eminenter. Unde proprietatem Thronorum eminentius habent Cherubim. Vel dicendum, quod sedet super Thronos, sicut super sedem judicii; super Cherubim, sicut super cathedram magistri: quia Cherubim interpretantur fusio scientiæ. Et ob hoc congrue inde dic bantur dari responsa. Etiam ostendit Dei potentiam per dispositionem regnorum: Tu es Deus solus. Dan. 5: « Donec cognoscatur qui potestatem ha « bet super omnia regna. » Probat etiam per productionem creaturarum, Tu fecisti. Ps. 145: « Qui fecit cælum et terram, mare et omnia « quæ in eis sunt. » Accusat etiam Senacherib blasphemiam, Inclina Domine; Judith 6: « Domine « Deus cæli, intuere superbiam eorum, respice ad « nostram humilitatem; » probans cum hoc blasphemias stultitiam: Vere enim Domine. Ps. 115: « Simulacra gentium argentum et aurum, opera « manuum hominum. » Petiit etiam tertio in hac oratione salutis miserichordiam, Et nunc Domine.
37:16
Judith 9: « Omnes gentes cognoscunt quia tu es « Deus, et non est alius præter te. » Tertio pro pheta promittit orationis exauditionem per nuntios: Et misit Isaias. Et circa hoc duo facit.
37:21
Primo promittit hostium destructionem; secundo civitatis li berationem, ibi, Propterea haec dicit Dominus de Rege Assyriorum. Circa primum tria. Primo ponit comminationem: et primo destructionis interitum; secundo ponit signum, ibi, Tibi autem hoc erit signum; tertio ostendit destructionis fructum, ibi, Et mittet quod salvatum fuerit de domo Juda. Circa primum duo. Primo comminator poenam confusionis contra contemptum Judæorum, Despectit, quando tibi noluit respondere; movebit, in futuro, quando aliis occisis, cum paucis fugies. Supra 55: « Qui spernis, nonne et ipse sperneris? » Job 22: « Videbunt justi et lætabuntur, et inno « cens subsannavit eos. » Secundo commina tur interitum destructionis contra culpam quam in Deum commiserat: et circa hoc tria facit. Primo ponit culpam; secundo assumit divinam potentiam, ibi, Numquid non audisti quæ olim fecerim ei? tertio concludit poenam ibi, Ponam ergo circulum in naribus tuis. Circa primum arguit ipsum de duobus peccatis.
37:23
Primo de blasphemia: Cui exprobrasti? verba Ezechiæ ad Senacherib: quasi dicat: Non mihi, sed Deo. Infra 57: « Super quem lusistis, « super quem dilatastis os, et ejecistis linguam? » Secundo arguit ipsum de superbia, quam conceperat ex magnitudine rerum factorum. Et dixisti. In multitudine, quasi mea, et non Dei virtute.
37:24
Juga Libani, summitates montium, idest potentiam. Deut. 52: « Manus nostra excelsa, « et non Dominus fecit haec omnia. » Ex magnitudine propositorum: Et succidam excelsa, potentes in Judaeis, altitudinem, domum Domini; saltum, populum. Zachar. 11: « Aperi Libane portas tuas, « et comedet ignis cedros tuos. » Ex multitudine pugnatorum, Ego fodi; quasi dicat: Tantum habeo exercitum quod non sufficit mihi aqua quam invenio, nisi puteos fodiam. Vel metaphorice: Consolationes omnium gentium ego siccavi. Joel 2: « Qua- « si hortus voluptatis terra coram eo. »
Nota super illo verbo, Leva ergo orationem: quia levatur oratio primo per eminentem contemplationis. Ps. 120: « Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi. » Secundo per fervorem affectus. Thren. 5: « Levemus corda nostra cum manibus ad Dominum in caelo. » Tertio per lacrymas compunctionis. Ps. 6: « Lavabo « per singulas noctes lectum meum, lacrymis meis « stratum meum rigabo. » Quarto per studium bonae operationis Ps. 140: « Elevatio manuum « mearum, sacrificium vespertinum. »
37:26
Numquid non audisti quae olim fecerim ei? Hic assumit divinae potentiam, loquens in persona ipsius Dei. Et primo quantum ad aeternam praordinationem: Quae olim, ab aeterno, fecerim, idest proposuerim facere. Et de exaltatione et de destructione, Illud, malum poenae, quod per ipsum inferre praevidi et praedeterminavi. Secundo quantum ad aeterni propositi temporalem executionem, Et nunc adduxi. Collum, principum, compugnantium, ad invicem. Breviata, idest retracta, manu mea ab auxilio eorum; vel diminuta manu ipsorum a sui auxilio.
37:27
Et herba tectorum. Ps. 128: « Fiant sicut fenum tectorum, quod priusquam evellatur exaruit. » Tertio quantum ad omnium factorum cognitionem, Habitationem, idest sedem regni. Introitum, in terram Judaeorum.
37:29
Job 54: « Oculi ejus super vias hominum. et omnes gressus « sus corum considerat. » Ponam ergo circum in naribus tuis. Hic concludit poenam. Circulum sicut bubalo, frenum sicut equo, idest potentia divinitatis refrenando Job 50: « Pharetram suam « aperuit: et afflixit me, et frenum posuit in os « meum. »
Nota super isto verbo, Ponam frenum, quia est frenum primo discretionis. Jacobi 3: « Si quis in « verbo non offendit, hic perfectus est vir. » Secundo divinae gubernationis. Infra 48: « Laude « mea infrenabo te, ne intereas. » Tertio diabolicæ deceptionis. Supra 50: « Frenum erroris, quod « erat in maxillis popularum. » Quarto aeternae damnationis. Psalm. 51: « In camo et freno ma-
« xillas eorum constinge. » Quinto temporalis afflictionis. Job 50: « Pharetram suam aperuit, et « afflixit me, et frenum posuit in os meum. »
37:30
Tibi autem hoc erit signum. Comede hoc anno quae sponte nascuntur. Hic ponit signum. Venierat enim exercitus Assyriorum imminente messe. Unde fructus non potuerunt tunc colligere, et fuerunt in terra usque post tempus seminationis: unde etiam seminare non potuerunt. Sic ergo eis dicitur, quod illa anni parte residua, eunte Senacherib in Aegyptum, comedant quae sponte nascuntur, ut 4 Reg. 20, scilicet ex granis conculcatis ungulis equorum et quadrigis. Vel quaecumque repereris in horreis prius anie obsidionem congregata. Vel quae severas, secundum Septuaginta, i. dest quae remanserunt conculcata in agris. In secundo anno, existente eo in Aegypto, quia per annum stetit, quia nihil recolliges, cum nihil seminaveris, pomis, Vel quae sponte nascuntur, ut in lib. 4 Reg. 20. Et in isto secundo anno destruetur Assyrium; et sie in tertio anno habebis potestatem seminandi et congregandi. Vel, secundum Andream, hoc est consilium. Et hoc erit signum: refertur ad praecedentia. Et mittet, Hic ponit destructionis fructum: primo ponens similitudinem arboris, quae multos fructus affert, si in terra profundantur radices. Jer. 17: « Erit quasi lignum... « quod ad humorem mittit radices. » Secundo ponit expositionem: Quia de Jerusalem.
37:32
Infra 46: « Dabo in Sion salutem, et in Jerusalem gloriam « meam. » Tertio assignat rationem: Zelus Domini exercitum faciet istud.
37:33
Propterea haec dicit Dominus de rege Assyriorum. Hic promittit liberationem. Non introibit sicut proposuit. Supra 8: « Intite consilium, et dissipabitur; loquimini verbum, et non « fiet. » Et assignat rationem: Et protegam propter me.
37:35
Infra 48: « Propter me faciam, ut non blasphemetur. » Et propter David. Psal. 151: « Propter David servum tuum non avertas faciem « Christi tui. » Egressus est autem Angelus Domini. Hic ponit poenam quam a Deo sustinuit. Et primo quantum ad exercitus occasionem, Et percussit. Supra 53: « A voce Angeli fugerunt populi, « et ab exaltatione tua dispersae sunt gentes. » Secundo quantum ad residuorum perturbationem et fugam, Et surrexerunt.
37:38
Supra 17: « Ecce turba tio. » Tertio quantum ad ipsius occasionem: Et factum est cum adoraret... Adramelech, et Sasaras, primogeniti ejus, invidentes fratres minori, quem substituere volebat, qui erat ex alia matre natus. Et sic justus de angustia liberatus est.
37:2
13, 5); v. 2 et misit Eliacün qui erat super domum et Sobnam scribam et seniores de sacerdotibus opertos saccis ad. Isaiam filium Amos prophetam,
37:3
v. 3 et dizerunt ad eum : haec dicit Ezechias : dies tribulationis et correptionis et blasphemiae dies haec, quia venerunt filii usque ad. partum. et virtus non est pariendi » ; — legationem mittit omnino honorificam et nobilem, ut ostendat quo loco habeat prophetam Domini; iam tot videre viros nobiles habitu lugentium, et magnam denotat calamitatem et ad commiserationem et dolorem animos permovet. Verbis ipsis aperte declaratur, iam esse impleta quaecumque Isaias de instanti tribulatione, de inanitate auxilii humani, de defectu prudentiae humanae praedixerat (cf. "1, 11; 8, 8. 91. 22; 98, 18; 29, 10 seq. 32, 9 seq.). Hanc enim impo- "tentiam quam maxime ob oculos ponunt comparatione adhibita ; « periphrasis est Hebraeis forma proverbiali, qua et summos dolores et ingentia pericula resque fere desperatas significant; accedente enim ad exitum foetu et ad arctiorem locum perveniente, orificium videlicet matricis, quod cedit vi ac plane disrumpitur (unde et fracturae nomine 02v2 Hebraeis significatur), maxime tunc necessarii sunt nixus ac vires parturienti, quibus deficientibus iamiam mors exspectanda est » (For.). Est secundum S. Hier. dies tribulationis nostrae, correptionis Dei, blasphemiae hostium ; ad correptionem Dei bene referuntur ea quae Isaias toties iis qui contra indolem civitatis theocraticam conspiraverant minatus erat (cf. 30, 1. 43 seq. 31, 1 etc.). In hisce angustiis iam unicum opitulatorem Deum esse confitentur v. 4 « si quo modo audiat Dominus Deus tuus verba Rabsacis, quem misit rex Assyriorum dominus suus ad. blasphemandum Deum viventem et. exprobrandum | sermonibus quos audivit Dominus Deus tuus; leva ergo orationem pro reliquiis quae repertae sunt » ; — bene appellant Deum viventem ; « hanc habemus ultionis fiduciam, quoniam vivens Deus blasphematur 'a cultore idolorum mortuorum » (S. Hier.); vocant Deum twn, ut peculiaris muneris prophetici ratio qua propheta reliquis propius et intimius .ad Deum accedit et os Domini evadit, cum laude efferatur; pro hac sua dignitate theocratica et singulari illa cum Deo familiaritate causam agere populi apud Deum et potest et debet. Aliter Mald. : « vocat Deum omnium Deum Isaiae, ut eius sanctitatem commendet; est enim Deus specialiter eorum qui sancti sunt ». Rogant ut Deus verba blasphemiae audiat tamquam iudex et ultor; ita enim in hebr. forsan audiet... et castigabit pro verbis quae audivit. Cernitur h. l. prophetae dignitas eminens quia eum et rex et sacerdotes qui ipsi quoque in dignitate theocratica constituti sunt supplices adeunt ut prophetae intercessione res ipsorum Deo commendentur; orare eum iubent pro paucis qui relicti sunt; hoc dicunt « ut Isaiam ad pietatis lacrimas excitarent, quo vehemeutiores precationes "underet » (Pint.). Et cum de reliquiis loquantur, fatentur impleta esse quae minatus erat (cf. 28, 18; 29, 4; 30, 13 seq.). Non erit inutile perpaucis indicare quid ex hoc agendi modo vere et pie consequatur. Audi S. Cyr. : « Ezechias valde pius adiutorem rogat fieri eum qui apud Deum in pretio est, videlicet prophetam. Utile igitur ad genua accidere Deo sanctis viris assistentibus ; annuit enim propter eos et saepe miseretur lacrimae etiam ignavorum ». Et For. : « Deum propitium rex optabat, sed et eum quem mediatorem atque intercessorem inter Deum et populum noverat ad misericordiam quoque movere volebat. Nonne sufficiebat Deus ? quorsum ad hominem mittit? Nihil nobis cum haereticis commune est. Sanctos viros tam viventes quam defunetos interpellabimus et veluti mediatores, ut rem nostram apud Deum agant, deprecabimur. Interim mecuni considera quanta sit viri sancti dignitas eliam in hae vita, quem rex tanti facit ». Et Estius mouet Ezechiam inter mala, quibus tam ipse quam populus et civitas afficiebatur, etiam illud commemorandum ac deplorandum apud prophetam censuisse quod Deus blasphemiis impeteretur ; « ita et catholici inter mala quae ab hostibus Ecclesiae patiuntur, praecipuum hoc ducere debent, non bonorum rapinam aut oppressiones miserorum, sed blasphemiam in Deum et sanctos eius » etc. « Confirmat et recreat Deus nec ita multo post, immo statim ac confestim eum qui ipsi confidit spemque ei ostendit auxiliarem, nec caruit praemio quod ad Domini domum properavit et simul cum precibus doloris lacrimas emisit » (S. Cyr.) ;
37:5
v. 9 « et venerunt. servi regis Esechiae ad Isaiam ;
37:6
v. 6 et dizit ad, eos Isaias : haec dicetis domino vestro ; haec dicit Dominus : ne timeas a facie verborum quae audisti quibus blasphemaverunt pueri regis Assyriorum me ;
37:7
v. 1 ecce ego dabo ei spiritum et audiet nuntium et revertetur ad terram suam, et corruere eum faciam gladio in terra sua » ; —ne timeas, idem ei dieitur quod Achaz (1, 4); Deus rem tamquam suam causam tuendam suscipit, quare solius blasphemiae factae fik mentio ; non sine contemptu legati regis Assyriorum — ires nominantur 4 Reg. 18, 11 — "73 vocantur, quae vox praeter aetatem infantilem et puerilem famulum frequenter dicit maxime iuvenilem vel etiam militem gregarium (cf. Ges. Thes. p. 894). Promittit Deus se ei aliud consilium esse inditurum ; dare spiritum aliam mentem ei indere, internum quendam impulsum (cf. 19, 14 ; 28, 6), est enim cor regis in manu Dei et quocumque voluerit inclinabit illud ; rumorem quippe audiet talem ut satius ducturus sit reverti domum. Iam qualis nuntius vel rumor erit intelligendus ? Plerique nuntium explicant: de Tharaca cum exercitu appropinquante (cf. Sanct. Mald. Sasb. Pint. Lap. Loch, Rohl. Kn. Drechsl. Naeg.) ; at non perspicitur, quomodo iste nuntius valuerit ad id ut revertatur in terram suam, et tamen inter nuntium et reditum nexus quidam verbis prophetae assignari omnino videtur. Nuntio vero de Tharaca id solum effectum est, ut novo conatu urbis Ierusalem deditionem extorquere niteretur. Quare nuntius de cladeexercitui Assyriorum divinitus inflicta, de qua infra v. 36, erit intelligendus (ita Thenius quoque ad 2 Reg. 19. Bred. Troch.) ; neque valet quod obiicit Kn. regem ipsum apud illam exercitus partem adfuisse, ergo non potuisse nuntium afferri ; nam utrum adfuerit necne, res est incerta ; Si adfuit, cur ei non potuerit nuntius afferri in suo tabernaculo mane commoranti, tot milites mortuos iacere, nullatenus intelligitur. « Duo pariter quae optabat Ezechias audit se obsidione et periculo liberandum et inimicum iratumque regem in terra sua esse moriturum » (S. /lier.), ergo praesens periculum iri depulsum neque in posterum ab eo rege quidquam esse timendum. Plus Deus concedit quam petebatur pro sua divina in plos ac ipsi confidentes liberalitate.
37:8
v. 8 « Reversus est autem Rabsaces et invenit regem Assyriorum proeliantem adversus Lobnam ; audierat enim quia. profectus esset de Lachis »; — urbem Lachis captam fuisse ex monumentis assyriacis scimus ( vide ad 36, 2); unde maxime probabile est ea demum expugnata regem ad aliam urbem oppugnandam, ad Lobnam, perrexisse. Lobna, vel hebr. Libna in regione eleutheropolitana ( secundum Onomasticum) ab aliis censetur esse idem oppidum quod medio aevo Alba Specula, hodie Tell es-Safieh appellatur, ab aliis magis meridiem versus situm fuisse, ubi hodie Hora (Hawara) inveniatur (cf. Kn. Del. Schenkel, Dibellex. s. v.); erat urbs olim regia Chananaeorum, tum urbs sacerdotalis (cf. Ios. 42, 15; 91, 13. 1 Par. 6, 31). Quanti interfuerit regis Assyriorum, ne urbs Ierusalem penes Ezechiam relinqueretur, ex altera apparet legatione quam mittit, sed cum iterum solum postulationem et minas proferat, colligendum erit ei vel copias defuisse quibus urbem. - oppugnaret aut urbem adeo bene et arte et natura munitam fuisse ut de expugnatione fere desperaret eamque non fieri posse nisi post tempus longius sibi persuaderet. Quare alia via sibi utendum esse satius duxit ;
37:9
v. 9 « el audivit de Tharaca rege Aethiopiae dicentes : egressus est ut pugnet contra te; quod cum audisset misit nuntios ad. Ezechiam dicens :
37:10
v. 10 haec dicetis Ezechiae regi ludae loquentes : non te decipiat Deus tuus, in quo tu confidis dicens : non dabitur Ierusalem in manu regis Assyriorum »; — Tharaca bene vocatur rex Aethiopiae, quia eo tempore in Aegypto inferiore adhuc regnum obtinebat Schabataka, quo demum sublato an. 692 Tharaca dominium Aegypti obtinuit; secundum Manethonem erat rex tertius dynastiae vigesimae quintae. Uti ex v. 14 elucet, simul'eum nuntiis misit literas, in quibus ea quae legati dicebant scripta legebantur. iam tempore neminem potuisse Assyriis resistere et fato quodam omnia iis subdi constet (cf. 36, 19) i. e. omnes deos subiici numini potentiori Assur. Gozam, Gozan regio est Mesopotamiae (Dastavisz apud Ptolemaeum 3, 18, 3. 4); in inscriptionibus cuneiformibus Guzana (cf. Delitzsch, Wolagdas Paradies? p. 184) affertursimul eum Nasibina (Nisibis?) Haram, hebr. Charan (cf. Gen. 11, 31) urbs antiquissima est Mesopotamiae septemtrionalis ad occidentem vergentis ; fleseph, "Psiox apud Ptolemaeum (5, 18, 6) infra Thapsacum in valle Euphratis ez-Zor hodie Rusafa appellari perhibetur (cf. Del.); utraque urbs frequenter quoque in cuneiformibus inscriptionibus nominatur Charran, Rasappa (cf. Delitzsch, Wo lag das Paradies? p. 184. 291). Filii Eden, Bene Eden, apud Assyrios vocati Bit Adini i. e. domus Adini, habitabant in parte quam maxime occ:dentali Mesopotamiae ad utramque Euphratis ripam ea fere regione, ubi hodie sitae sunt urbes Aintab et Urfa; Thalassar forma Tilassuri vel Tilasurri (collis Assur ?) saepius inveuitur apud Assyrios (cf. Delitzsch l. c. p. 4. 264seq.). De Emath et Arphad cf. 10, 9; Sepharvaim vide ad 36, 19. De Ana et Ava, 25, v, vix coniecturae fieri possunt. Unam afferre sufficiet quam Delitzsch l. c. p. 2:9 habet, designari fortasse urbem quae in cuneiformibus Anat vocatur sita in insula Euphratis et urbem Havatu, in eadem [forte regione, non procul nomina interpretati sunt sed ávecvázocs xax évaxsvoce, transmigrare fecit et in captivitatem abduxit. « Contra Sennacherib regis blasphemias solita Ezechias arma corripuit » (S. Ilier.) ;
37:14
v. 44 « et tulit Ezechias libros de manu nuntiorum et legit eos et ascendit in domum Domini et expandit eos Ezechias coram Domino » ; — explicat epistolam coram Domino, ut « ipsum universorum Dominum quasi testem faceret eius audacis ac duri oris ac procacitatis » (S. Cyr.). Atque haec expansio literarum vehemens est ad Deum supplicatio, ut videat et iudicet tantasque. blasphemias non impune abire permittat; « gestus hic magnam vim habet ac si diceret : tua haec causa est, tuum nomen proscinditur, haec in te immanissima blasphemia est, tu eam vindica » (Malv. ad 4 Reg. 19, 14); cf. 1 Mach. 3, 48. Hac actione symbolica in quantas inciderit angustias declarat vultque ut ipsae voces literarum ad coelum quasi clament vindictam expostulantes. Animum vere pium autem expandit oratione ad Deum fusa
37:15
v. 18 « et oravit. Ezechias ad. Dominum dicens :
37:16
v. 46 Domine ezercituum, Deus [srael, qui sedes super cherubim; tu es Deus solus "omnium regnorum Lerrae, tu fecisti coelum et terram » ; — Deum iis compellat nominibus quibus eius potentia et peculiaris ad Israel habitudo designatur, quae duo pro praesenti necessitate elTerri oportuit; Deum invocat cui praesto sunt agmina coelestia et terrestria et qui pro arbiirio ea dirizere potest (vide Os. 12, 5. Mich. 4, 4); Deum Israel vocat qui ut talis. populum suum et suam gloriam hostibus prodere nequit ; qui in media urbe thronum suum habet, ibi in templo super cherubim quae alis suis expansis arcam contegebant peculiarem suam praesentiam quandoque in nebula et nube. manifestabat; unde sedere super cherubim dicitur (cf. 1 Reg. 4, 4. 2 fteg. 6, 2); inde quoque Deus de medio duorum cherubim praecipere et loqui per Moysen ad filios Israel constituerat (Ex. 23, 22). Cherubim autem symbolice ostendunt Deum angelos habere ministros ad providentiae suae consilia exsequenda (cf. Stimmen aus Maria-Laach 1879, t. 17. p. 219 seq.). Contra errorem a Rabsace et aliis legatis prolatum suos cuique regioni esse deos (36, 18. 20; 31, 12) Ezechias unum lahve omnium esse Deum quia omnia creaverit cum emphasi effert. Hanc ig:tur gloriam suam ut Deus vindicet simul ab eo efflagitat. Talem ergo Deum poteatissimum qui ut est solus omnium Deus ita peculiari vinculo iam ex patriarcharum tempore populo suo est coniunctus et in eo thronum suum erexit, maximo implorat fervore
37:17
v. 471 « inclina Domine aurem. tuam et audi, aperi Domine oculos tuos et vide et audi omnia verba Sennacherib quae misit ad. blasphemandum Deum viventem!
37:18
v. 18 vere enim, Domine, desertas fecerunt reges Assyriorum terras et regiones earum,
37:19
v. 19 et.dederuwt deos eorum igni, non enim erant dii, sed opera manuum hominum, lignum et lapis, et comminuerunt eos ;
37:20
v. 90 et nunc, Domino D:us noster, salva nos de mamu eius, et cognoscant omnia regna terrae quia tu es Dominus solus »; — Dei causam agi ad Deum commovendum repetito indicat; praeclare quoque ex Isaiae oraculis dilicit Dei iudicia in id demum tendere, ut ipsius maiestas et gloria late per orbem agnoscatur (cf. 18, 1; 14, 32; 30, 30; 31, 1; 34, 1 etc.). Vim sententiae bene expendit S. Cyr. : « tu serva nos! Iloc enim certo argumento erit fidemque faciet universo orbi terrarum, ut firmam conc:piant fiduciam quod tu solus sis Deus. Quemadmodum enim quod caperentur ragiones gentium, testimonium erat contra falso nuncupatos deos quod omnino nihil sint, sic etiam quod effugiat eiusque evadat manus lerusalem quae tibi subest et tua est, testatam quoque et perspicuam faciet omnibus undique hominibus liberaüonem tuae potentiae et absolutissimae gloriae, quodque solus tu sis ipse Deus et in coelo et in terra ». Illud enim in v. 18 in hebr. apud Syruw et Chald. non adest; adest apu1 LXX et S. Hier. et polest explicari ; etenim Sennacherib glorixtus est. quia terras vastavit, haec aulem gloriitio simul blasoheria evasit, quia Dominum parem fecit idolis ; uti 4 Rog. 19, 17 legitue : dissip erunt g2nfes et terras omnium, ita verba quoque textus nostri intelligen là suut; at textus hehr. v3sIaverunt omn?s terras et terram eorum quamvis idem ha35eatur apu 1 LXX corruptus videtur et legi oportabit vastav?runt gontes et terras earum. Nam quol aliquibus in mentem venit Assyrios suam ipsorum regionem vaslasse et bellis gestis ab hominibus fere vacuum reldidisse (Drechsl.), id minim» congruit contextui, quia Ezechias orsus a particula DiOx ea affort quie Sennacaierib iactaverat eaque revera faeta esse concedit; praeterea satis mirum esset Assyrium loquentem facere de vastation2 suae ipsius regionis. Syrus aliter iungit : vastaverunt omnes terras et terràm eorum et deos eorum cremaverunt igni; Chald. habet: provincias et terras fecerunt desertas. — Solebant idola gentium subieetarum in captivitatem abducere vel delere, ut victoriam de diis tutelaribus esse reportatam coustaret ; vide quae notavi ad Nah. 3, 4 (Proph. min. II p. 37 not. 1).
37:21
5, 16) ; v. 21 « Et misit Isaias filius Amos ad Ezechiam dicens : haec dicit Dominus Deus Israel : pro quibus rogasti me de Sennacherib rege Assyriorum,
« Non longe abest opitulator, sed in propinquo et quasi ad pedes orationis ac pet:tionis adest exitus » (S. Cyr.) ; multum quippe valet iusti deprecatio assidua (lac.
37:22
v. 22 hoc est verbum quod. locutus est Dominus super eum : despexit te el subsannavil te virgo filia Sion; post te caput movit filia Ierusalem,
37:23
v. 23 cui exprobrasti et quem blasphemasti el. super quem. exaltasti vocem et levasti altitudinem oculorum tuorum? Ad. Sanctum Israel » ! — iniuria effertur theocratiae eiusque vindici Deo illata ; quare primo loco nominatur Sion, in quo colle arx regia erat collocata (cf. Mich. 4,:8); noto hebraismo incolae urbis tamquam matris urbis filia considerantur; virgo appellatur quia nondum capta neque ab hostibus violata vel subacta: erat (cf. Sanct. Mall. Lap.). Effertur superbia et arrogantia. quam Assyrius verbis et ipso clamore vocis et oculis totoque habitu prae se tulit; verum hisce maledicta congessit in Sanctum Israel (cf. 6, 3) qui est in flammam (10, 177), qui convicia in se iacta pro sua sanctitate et sua pro theocratia aemulatione ulcisei debet. Quare statim v. 22 partes iam mutari et par pari esse referendum docet : lerusalem enim iam subsannans movebit caput i. e. irridebit et despectui habebit Assyrium qui mox fuga praecipite regionem relinquet; cf. ler. 18, 6. Lament. 9, 45. Cur virgo appelletur Sion, aliis alias afferre placet rationes; vel « quia cunctis gentibus simulacra adorantibus, haec sola conservet castitatem religionis Dei et unius divinitatis cullum » (S. Hier. sim. S. Cyr.) vel ob tenerum Dei in urbem amorem (Susb.) vel quia urbes et regua sedulo custodiri ae servari solent vel propter opes ct decorem (Lap. can. 18 pr«phetis facem praefer.). Sed bene iam advertit Sanct. Ierusalem revera idola coluisse, immo genlilicas sordes in templum invexisse v. g. sub Achaz ; tum ctiam regiones a'ias quae impense idolorum cultui vitiisque studuerint eodem compellari nomine, uti Babylon, Sidon, Aegyptus (ef. 23, 19; 47, 1) ; unde talem esse exquirendam explicationem quae omnibus locis conveniat. Haec autem est quam assignavi. Superbia Assyriorum et pompa ac magnificentia ulterius describitur
37:24
v. 24 « in manu s^rvorum tuorum erprobrasti Domino et dixisti : in multitudine quadrigarum mearum ego ascendi altitudinem montium, iuga. Libani, et succidam excelsa. cedrorum eius et electas abietes illius et introibo cltitudinem summitatis eius, saltum Carmeli eius »! — carineli i. e. regionis amoenae eius vel paradisi eius; vox est intelligenda appellative; cf. 29, 17. Expeditionem in Palaestinam describit uti in regionem montanam quasi ascensum Libani i. e. terrae illius cui adiacet Libanus; et cum multas iam urbes occupaverit, dicit se montium altitudinem ascendisse, immo se iam penetrasse intimum, summum Libanum (hebr.) i. e. terrae partes praecipuas. Haec iam praestitit. Quid ultra efficere velit, declarat et succidam... introibo (2 Reg. 19, 23 hebr. cum ^! paragogico) ; ibi ergo consistens proceritatem cedrorum et lectissimas quasque abietes succidere vult i. e. urbem praecipuam lerusalem occupare, et penetrare in alüitudinem eius quasi extremam, in locum quam maxime amoenum i. e. ipsum templum arcemque regiam expugnare sibique subiicere. Bene habet vulg. et succidam et introibo; haec enim vere tempore futuro esse accipienda probatur loco parallelo 2 Reg. 19, 23, quo in altero introibo adest he exhortationis; ergo Assyrius ex parto iam successu se ipsum excitat ad ulteriora agzredienla. lta sermo bene conformatur, simul jue exprimitur quomodo exprobraverit Domino, eo scil. consilio quo urbem, arcem regiam, templum etiam invito Domino se capturum confidit. Verba intelligenda esse ait S. Hier. « vel de cunctis gentibus gszagopuxog principibusque earum, vel de Ierusalem quae interpretatur Libanus, ut cedros eius atque abietes ad potentes quosque et optimates, altitudinem vero summitatis illius saltumque carmeli referamus ad templum »; sim. S. Cyr. Theod. Mald. Pint. Malv. Sa, Mar. ; recentiores quoque de Palaestina et lerusalem interpretantur. Alii tamen verba sensu proprio accipiunt, ascendisse Assyrium Libanum et vastasse ; at quomodo ascendit in multitudine quadrigarum ? dein obstat modus loquendi quo se exhortatur ad excidendas cedros ; neque opus est rem in universum ita intelligere, ut Assyrius dicat omnia obstacula a se esse superata, immo invia quoque et inaccessa ipsi non fuisse impedimento (cf. For. Lap. Men. Tir. Drechsl.. In verbis enim istis contineri debet exprobratio Domini, quae ex sermonibus antecedentibus eo consistit, quod gloriatur urbem non posse a Domino liberari (36, 14; 31, 10) ; haec autem in ea explicatione deesset. Uti v. 24 ex successu iam parto ulteriorem sibi promittit prosperitatem, ita
37:25
v. 25 « ego fodi et bibi aquam, exsiccavi vestigio pzdis mei omnes rivos aggerum »; — hebr. et ezsiccabo planta pedum meorum omnes rivos Aegypti ; iterum primo effertur quid bene cesserit : itinera exercituum deserto vel aquae penuria non impediebantur; ubique ei quasi ad imperium aderant venae aquarum; fodi et bibi quasi dicat : simulac aqua indigui, eius aderat copia. Unde optimum pro futuro colligit augurium : si loca deserta mihi non obfuerunt, multo facilius Aegyptum superabo; thrasonica hyperbole (Malv.) se aquas Aegypti exsiccare facillime posse, sola sua in- Aegyptum irruptione omnes opes omneque commercium se funditus sublaturum minatur. Vel generatim : ego viribus meis et industria perfeci, ut in regionibus etiam aridis et ab omni cultu derelictis opibus affluerem rebusque omnibus abundarem ; eodem modo Aegyptum fertilem vastabo et pedibus conteram. Hebr. "2 Aegyptus; cf. 19, 6; vocem S. Jlicr. appellative vertit modo a consuetudine aegyptiaca haud alieno; nam « rivos aggerum vocat aquas quae in agro aggeribus conclusae quasi in vivario aut piscina servantur » (Lap. sim. Sanct.). Huic iactantiae et praesumptioni respondetur a Domino ita ut responsio advertente For. ad idem tendat ad quod supra 10, 15 : numquid gloriabitur securis contra eum qui secat ea ? quae enim Assur perfecit, tamquam instrumentum perfecit in Dei manu (cf. S. Cyr.);
37:26
v. 26 « numquid non audisti quid olim fecerim ei ? ex diebus antiquis ego plasmavi illud et nunc adduai, et factum est in eradicationem collium compugnanlium et civitatum munilarum »; — hebr. a longinquo feci tllud... et nunc adduazi ut sis ad vastandum $n acervos dirutos urbes munitas; cf. 10, 5; bene explicat S. Ilier. : « haec ex persona Dei contra verha Assyrii sentienda sunt, quod ad blasphemiam eius sic responderit Dominus : num ignoras quod haec quae fecisti mea feceris voluntate et ego haec futura praedixerim ac per te facienda mandaverim? itaque quod olim decrevi, hoc expletum est tempore, ut colles et civitates munitissimae me contrahenté manum nec solitum praebente auxilium eradicarentur »; sim. S. Cyr. Sanct. Colles compugnantes explicat S. Ilier. de principibus qui inter se antea pugnabant; « ego non inepte mihi expositurus videbar, si per colles compugnantes et civilatles munitas idem significari crederem, nam civitates illae munitae plerumque in collibus sitae erant; compugnantes dicuntur quia facile pugnare possunt e superiore.lcco et hostiles impetus non solum sustinere sed frangere » (Sanct.). Sed planior est textus hebr. — Similiter ut in urbes munitas, Deus dedit Assyrio potestatem in incolas v. 9'] « habitatores earum breviata manu contreneuerunt et confusi sunt, facti sunt sicut fenum agri el gramen pascuae et herba tectorum, quae ezaruit antequam maluresccret » ; — i. e. facti sunt imbelles, veluti manci, im[otes ad agendtm, pugnandum. Impotentia triplici comparatione describitur; tam facile devicti sunt Deo volente, sicut gramen succiditur; tam cito virtus emarcuit sicuti herba tectorum exarescit cum non adsit hvmus sufficiens. In hebr. gramen tectorum et arvum ante culmum i. e. sicut ager antequam spicae assurgant in culmos, antequam maturescant, vel uti in loco parallelo legitur ut «redo ante culmum»! i. e. quasi vento urente segetes corruptae sunt antequam maturescerent; Assyrius ergo sicut ventus urens florem populorum enecuit et populi facti sunt ut. herbae tactae et corruptae urediae. Erat igitur Assur revera virga in manu Domini ad castigandas gentes. Sed demum virga ipsa confringetur et abiicietur a Domino. Ratio redditur eadem quae 10, 7. 12: Deus novit et punit arrogantiam et superbiam ;
37:28
v. 28 « habitationem tuam, egressum. tuum el introitum. tuum cognovi et insaniam luam contra me » ; — hebr. proprie sedere tuum, egredi el ingredi (uum i. e. « per haec tria omnia significantur quae ab homine fieri possunt; dicit ergo Deus nih;l sibi esse non exploratum quod molitus fuerit Sennacherib » (Sanct.) ; hac enim formula, ut notat For., solent Hebraei universas hominis actiones, mores et vitam circumscr.bere ; cf. Deut. 28, 6. 3 Reg. 3, "1. Ps. 1290, 8; 138, 2. [nsaniam explica ex hebr. furorem, animum in Deum concitatum, cum eodem modo Domino minatus sit, sicuti idolis. Sed eo maior erit humiliatio
37:29
v. 29 « cum fureres adversum me, superbia tua ascendit in, aures meas ; ponam ergo circulum in naribus (uis et frenum n labiis tuis et reducam te in viam per quam venisti » ; — hebr. ponam circulum meum et frenum meum i. e. tamquam fera bestia domabitur et re infecta domum reducetur; « dignum sane supplicium insolentis animi, ut qui se supra homines esse putat ad muti et ignob.lis bruü similitunem abiiciatur » (Sanct.). Mabes eo exemplo quomodo Deus superbis resistat et potentes deliciat de sede. Praeclare nunc patet, quomodo v. 92 Ierusalem irridere possit regem Assur ; ridendus sane qui post talem iactantiam ut capta bestia annulo in nares immisso et freno imposito dometur. More prophetico quid Deus facturus sit et ad quem tandem exitum res sint adducendae, uno quasi conspectu proposuit; at non adeo subito neque statim omnem depulsum iri calamitatem ex iis discimus quae Ezech'ae regi dicuntur
37:30
v. 30 « tibi autem hoc erit sigmum : comede hoc anno quae sponte nascuntur et in anno secundo pomis vescere, in anno autem terlio seninale et metite et. plantate vineas et comedite fructum earum » |! — signum et pignus oraculi antecedentis eiusque impleüonis eo datu rquod quid proximo tempore futarum sit praedicitur ; cum haec igitur mox fiant, simul robur oraculo priori conciliant'. Hoc anno quo loquitur propheta, ex agris colligent quae sponte nascuntur T'EDi. e. effusum, id quod nascitur ex granis quae decidunt in messe (Mald.), quae fortuito excussa sunt !. Ergo praecelente autumno sementis fieri non poterat propter invasionem Assyriorum ; hac vero aestate regio ita erit tuta ut hanc qualemcumque messem colligere liceat. Unde simul patet oraculum hoc verno tempore esse editum. Cum in sequenti anno pomis vesci (ita S. IIier. ex Sym.), D"T$ ? vesci d:cantur i. e. iis quae sua sponte recreverint e radicibus resectis seu ex semine sponte nascentis anterioris anni (Mald.), tempore autumni iterum fore regionem longe lateque a copiis Assyriorum infestandam asseritur. Tertio demum anno iam ab omni infestatione hostili liberis omnino libere suis rebus frui licebit. Fuerunt qui secundum hune annum censerent fuisse sabbaticum annum, in quo quiescere iuxta legem (Lev. 25, 4: debebat terra, ut nec seri nec meti posset ; iisdem enim verbis quae hic legantur scil. quod non sererent neque meterent sed comederent sponte nascentia deseribi annum sabbatieum (cf. Lev. 25, 6. Ex. 293, 11 ; ita Scaliger, Vitringa; vide quoque apud Lap. Mulv. Dveechsl.); alii annum sabbaticum quem simul subsecutus sit annus iubila2i adfuisse volunt ; nam comedere quae sponte nascuntur esse indicium anni sabbatici, et cum pro insequente anno etiam non adsit messis, colligendum esse annum iubilaei (cf. Net.). Verum haec indicia satis suut dubia. Nam cur eiusmodi rebus uti debeant, explicatur non ex ratione anni vel sabbatici vel iubilaei, sed ex invasione et vastatione per Assyrios facta. Signum quidem etiam constirot in hac hypothesi anni sabbatici et iubilaei, cum in eo sit constitutum quod illa sitem colligere et ex agris et vineis inferre possint, quod izitur tempore illo regio sit ab hostibus libera futura — id quod veri nominis praedictionem habet — ; attamen nescio an non ipse loquenli modus, quo novum quid et inusitatum indicatur, illam excludat hypothesin. , Uti supra iam saepius, ita hic quoque felicem quandam populi conditionem post cladem assyriacam esse secuturam vates praedicit
37:31
v. 31 « ef mittet id quod salvatum | fuerit de domo Iuda et quod reliquum est radicem deorsum et. faciet. fructum sursum » ; — cf. 99, 19; 30, 23; 32, 1; 33, 16; « reliquiae tantam recipient rerum omnium abundantiam ac felicitatem, ut instar arboris alta radice fundatae pomis densissimis impleantur » (S. Ifier.). Illos habitaturos esse tuto ac secure et tranquillitatem illam fore perpetuam, ex imagine proposita S. Cyr. colligit. Solatur ergo Ezechiam et cives qui moerere ac conturbari iure optimo poterant, cum civitates luda captas et civibus orbatas esse intelligerent, dicens illos qui reliqui fuerint aleo strenuos ac felices fore, ut collapsa erigere, ruinosa instaurare, rem denique iudaicam varie concussam ad antiquum splendorem revocare possint (Sanct.). Atque cur eiusmodi instauratio atque innovatio concedatur, ratio sita est in firmo Dei consilio quo salutem suam in Ierusalem reponi statuerat
37:32
v. 32 « quia de lerusalem | exibunt reliquiae et salvatio de monte Sion ; zelus Domini exercituum ' faciet istud » ; — cf. 10, 20. 21 reliquiae salvae erunt ; pro iis autem constituitur centrum lerusalem et Sion, ex quo nova illa felicitas ac prosperitas in reliquam regionem erit derivanda. Ita liquet, cur urbs non tradenda sit hostibus; cf. 28, 16 ; et Ierusalem in simili quadam dignitate cernitur, sicut. 2, 2; 4, 3. 4-6. Quanto autem studio Deus verba sua sit impleturus, sollemni asseveratione confirmatur zelus Domini exercituum ; cf. 9, 1. Zach. 1, 14. Cum repetito sermo inferatur de reliquiis, de evasione (hebr.), Iudaeos magnis cladibus fuisse affectos apparet, quibus ea completa sunt quae Isaias de prostratione peccatorum saepius annuntiaverat (cf. 28, 41 ; 29, 20 ; 30, 13). Confirmationis gratia post oraculum sublimiore dicendi genere editum repetitur vaticinium verbis propriis eiusque summa denuo proponitur, quemadmodum [Isaias saepius solet sermones longiores una alterave sententia addita summatim recolere (cf. 16, 13; 17, 14; 19, 22; 22, 93); simul qualis sit zelus Domini et quid sit effecturus, clarius proponitur
37:33
v. 33 « propterea haec dicit Dominus de rege Assyriorum : non intrabit civitatem hanc et non iaciet ibi sagittam et non occupabit eam clypeus et non mittet in circuitu eius aggerem ;
37:34
v. 94 in via qua venit per eam revertétur et. civitatem hanc non ingredietur, dicit Dominus ;
37:35
v. 38 el protlegam civitatem istam, ul salvem eam propter me et propter David servum meum » ; — quanti solatii haec verba fuerint pro Ezechia, facile concipitur; nunc enim verbis maxime claris et perspicuis edocetur summam fore securitatem urbis. Sed quis post minas illas regis Assyriorum non exspectasset fore ut urbs obsidione cingeretur et repetitos impetus. hostis experiretur ? Deus autem ipse vult esse propugnator urbis, ut illam ab hostili periculo defendat, tum propter se, cuius in hoc rerum articulo honor intercedit (Sanct.) tum propter David ; agitur enim Dei honor (v. 20) et Deus suam gloriam ac fidzlitatem manifestare vult. (cf. 98, 5. 16. 21. 29; 29, 22; 30, 18; 33, 22) ; propter David, ei enim promissus est thronus aeternus (i. e. ex eius posteris orietur Messias), ergo civitas et domus David peculiari tutela a Domino
37:36
30, 271; 31, 8; 32, 19; 33, 19. 23) ; v. 36 « Egressus est autem angelus Domini et percussit ?n castris Assyriorum centum octoginta quinque millia; et surrexeruut mane et ecce omnes cadavera morluorum ;
Jam subditur qua demum ratione subito et inexspectato vires Sennacherib ita sint fractae, ut re infecta relire cogeretur. lta illa demum ruina refertur, quam prophetice toties nec sine verborum pompa praedixerat vates (cf. 10, 16. 33; 14, 95; 17, 12; 18, 5. 6; 29, 5;
37:37
v. 91 et egressus est eL abiit el reversus est Sennacherib rez Assyriorum et habitavit in Ninive» ; — rem effert praecipuam ouiissis quae interea gesta sunt et de quibus aliqua innuuntur v. 30. Ex inscriptionibus cuneiformibus docemur, regem Sennacherib prope Altaqu pugnam iniisse cum rege Aegypti et rege Aethiopum. Cum igitur isti appropinquarent, Sennacherib sese ex Lobna recepit versus Altaqu (i. e. Elthece, Ios. 19, 44) urbem in tribu Dan inter Acron et Gebb»thon. Ibi « confisus in Assur domino meo cum iis pugnavi eisque cladem intuli; aurigam et filios regis aegyptiaci cum auriga regis de terra Miluchi (Aethiopiae) ego manu mea medio in certamine cepi. Urbes Altaqu et Timnath aggressus sum, eas cepi et earum spolia abstuli » (cf. Schrader, Vigourouzx |l. c.). Sed cum contra consuetudinem alias observatam nec spolia quae ceperit a regibus nec numerus captivorum recenseatur, victoria illa forte non adeo magna erat. Utrum Sennacherib bellum intulerit ipsi Aegypto necne potest quaeri. In inscriptionibus nihil de tali expeditione contineri videtur. De illa autem refert Berosus quem affert Josephus (Antiq. 10, 1, 4) et Herodotus (2, 141). De tempore cladis per angelum inflictae h. 1. nihil refertur. In 4 Reg. 19, 35 leg:tur quidem : factum est ?gitur in nocte illa, venit angelus Domni etc. unde aliqui concluserunt cladem in nocte post vaticinium succedente iam fuisse inflictam (cf. Naeg. RoAl.). At hoc non potest conciliari cum v. 30 quo spatium longius calamitatis assyriacae supponitur. Unde nota cum Men. : « in hac eadem prophetia clades tertio (?) anno futura indicatur, itaque illu! relativum positum est ad emphasin addendam, ut in illa nocte idem sit quoJ in celebri illa nocte » vel cum Sanct. : « haec accicervnt b:ernio aut triennio circiter post illud vaticinium, narpe postquzm uro anno cemedit populus quae sponte nascuntur et altero victitavit [comis ». Quantum tcmporis intercesserit, definiri nequit ;certum est Assyrios diutius quom pcr unum annum in Palaestina versatos esse ; id piaeter v. £0 cttm rcLus illis gestis suadetur, quae in inscripticnilus cuneiformilus referuntur et longius temporis spatium postulant. Peste quadam quae subito exorta ipsa sua strage immensa miraculum divinitus patratum prae se ferat interempta esse tot millia militum, satis probabile videtur; nam 2 Reg. 24, 13. 16 pestilentia dicitur a Deo i mmissa in Israel, ea autcm ita describitur, ut angelus percutiat populum, cui Dcminus ut pestilentiae finis imponatur dicit : sufficit, nunc contine manum tuam, et quem David cucque cernit caedentem populum; cf. Ex. 12, 23. Illam cladem accidisse sin minus prope ipsam urbem, saltem in terra Iudaea, ex 10, 82-24; 14, 25; 18, 4 non poterit in dubium vccari, et ita erat inflicta, ut gloriam Domini eiusque opus alii quoque populi agnoscerent (cf. 48, "i. 9 Par. 32, 23). Angelus dicitur egredi, nam « cum Deus vel invisibilis crcatura aliquid quod sensu percipitur operatur, egredi dicitur in s. literis » (For.). Sennacherib statim re infecta abiisse, non sine verLorum quacam pompa quasi in morem exsultantis ezécmque ad laetitiam declarandam ingeminantis in v. 37 narratur. Illud Acbitare in. Ninive ita solum intelligendum est, ut ab omni contra Palaestinam expeditionein posterum abstinuerit ; quae postmedum Lella gessit, quorum quinque in monumentis assyriacis (post annum '/00 a. Ch.) ccr memorantur, contra Elam, Pabylonem, Susianam etc. gessit. Propheta historiem sacrem scribens id unum | efferre vult regcm in suis f'niLus regrcqve ita se continuisse ut Iudaeam iam non aggrederetur. Verbum Dei erat impletum : Deus eum reduxit per viam qua venerat ; iam non est reversus. Verbum Dei impletum esse « corruere eum faciam gladio in terra sua » v. ^ reliquis omnibus omissis quae ad sacram historiam et theocratiam non pertinent, demut narratur
37:38
v. 38 « ef factum est cum adoraret in templo Nesroch. deum suum, Adramelech et. Sarasar filii eius percusserunt eum gladio, fugeruntque in terram Ararat et. regnavit Asarhaddon filius eius pro eo » ; — ex monumentis assyriacis Sennacherib regnum tenuit usque ad an. 681; ergo longum temporis intervallum adest inter v. 31 et 38; id quod nobis argumento esse potest etiam quae narrantur in v. 36 non ita subito evenisse post editum vaticinium, quamvis immediate adiungantur. Nomen Nesroch (Nisruk) explicant benignum, largitorem (cf. Schrader l. c.) ; Adramelech assyriace Adarmalik (sublimis est rex) 4 Reg. 11, 31 nomen est idoli in Sepharvaim culti (Adar est rex); nomina propria Assyriorum sicut et Hebraeorum divinis componi nominibus, res est frequentissima. Sarasar explicatur Sarusur. Cum Abydenus (apud Euseb. arm. chron. ed. Mai p. 25) tres nominet filios Sennacherib : Adramelum, Nergilum, Axerden, et Adramelus idem aperte sit cum Adremelech et Axerdes non longe absit ab Asarhaddon, etiam Nergilum esse vocarique Sarusur coniecerunt vel potius eius filii nomen fuisse integrum Nirgal-sar-usur i. e. Nirgal regem proteget, quod nomen Graeci efferunt Neriglissor (cf. Schrader, Vigourouz |l. c.). In nominibus propriis nomen dei quandoque omitti, exempla adsunt apud Assyrios ; unde Sarusur ita esse omissione ortum haud improbabile est ; nomen autem integrum eo modo esse efformandum, eo suadetur quod Abydenus nomen illud Nergili uti alia nomina ex certa quadam narratione hausit ; est autem Nergal assyriace Nirgal idolum Chutaeorum (4 Reg. 11, 30) et numen exhibet imagine leonis repraesentatum. De occisione Sennacherib monuments assyriacis nihil proditur, nisi forte indicium quoddam eum fuisse vi sublatum eo cernere vis, quod referente Layard eius imagines in palatio Kuyyundschick videantur data opera partim erasae partim foedatae (cf. Stimmen aus Maria-Laach 18713, t. 4 p. 148). Scriptoribus autem profanis quoque eum a filiis esse interemptum notum erat. lua refert Alexander Polyhistor, eum duodeviginti annos in imperio vixisse et per insidias quas illi parasset filius Ardumusanus e vita excessisse (cf. Richter, Bsrosi Chald. hist. quae supersunt p. 63). Terra Ararat, assyriace Urartu, intelligitur Armenia, regio campestris Araxis fluvii. « Contemptor veri Dei in fano falsi sui numinis trucidatur, nec angeli perit gladio quod erat commune cum pluribus, sed parricdio filiorum » (S. Ilier.). Ill De argumento prioris parta libri. IV De Isaia auctore libri. e *. V De praecipuis in lsaiam commentariis. à) Populi ingralitudo ac scelera exagitantur 1, 2-9. b) Impiorum sacrificia reprobantur 1, 10-90. 'Y. — PRIMA VATICINIORUM SERIES Cap. 2-5.
37:2
ISAIA (EBR. JĒŠA-JĀH[Ā] «SALUTE [È] JAHWEH», SETTANTA 'HOZĪZ)
… Figlio di Amos (da non confondere con il profeta omonimo), nacque con tutta probabilità a Gerusalemme, che fu il teatro della sua attività (Is. 7, 3 sgg.; 8, 2; 22, 15 sgg.; 37, 2 sgg.). …
SOBNA (EBR. ŠEBHNĀ', SETTANTA ΣΌΦΥΖΕ)
In Is. 36, 3. 11. 22; 37, 2 e II Reg. 18, 18. 26. 37; 19, 2, tra i parlamentari inviati da Ezechia al rabh tāqēh di Sennacherib, dopo Eliacim (maggiordomo) è nominato S. segretario (has-sāphār). …
37:8
… Reg. 18, 19; II Par. 25, 27). Nel tempo di Isaia, sotto Ezechia, nel 702, il re assiro Sennacherib la assediò (II Reg. 14, 19; II Par. 32, 9; cf. Mich. 1, 13) e di là inviò messaggeri a Gerusalemme per esigere la resa (II Reg. 18, 17; 19, 18; Is. 36, 2; 37, 8). Un secolo più tardi Nabuchodonosor assediò L. (Ier. 34, 7) e la prese nel 589-588 a. C. Dopo l'esilio babilonese L. fu abitata di nuovo da Giudei (Neh. 11, 30).
LEBNA (EBR. LIBHNÁH; GR. ΛΕΧΝΆ, ΛΟΧΝΆ)
prese in ritorno da Lachis (II Reg. 19, 8; Is. 37, 8). Fu la patria della madre di Ioachaz e di Sedecia re di Giuda (II Reg. 23, 31; 24, 18).
37:11
… Senonché tale doveva essere pure la legge della guerra presso gli altri popoli semiti, all'infuori di qualsiasi intervento divino, come risulta da qualche passo della stessa Bibbia (IV Reg. 19, 11; Is. 37, 11) e da altre fonti ed iscrizioni profane. …
37:12
1) una regione sull'Eufrate, ad est di Aleppo (II Reg. 19, 12; Is. 37, 12: Ez. 27, 23; Am. 1, 5): è la Bīt-Adini dei monumenti assiri; 2) un levita discendente di Gerson, del tempo del re Ezechia (II Par. 29, 12; 31, 15).
… IX-VII a. C.; cf. Is. 37, 12), venne ad essere residenza di un governatore assiro, e imperatori assiri non sdegnavano di essere incoronati nel tempio di Sin o di rivolgersi al suo oracolo. …
37:16
CHERUBINO (EBR. PLUR. HĒRUBHÎM)
… Di lì, dal luogo «tra i c.», Dio dava i suoi oracoli (Ex. 25, 18-22; 37, 7-9; Num. 7, 89) ed era perciò chiamato «Colui che siede sopra i c.» (I Sam. 4, 4; II Sam. 6, 2; Is. 37, 16; Ps. 80, 2; 99, 1). Quando si manifesta nella tempesta «viaggia sui c.» (Ps. 18, 11). Furono introdotti nel tempio di Salomone: due, in piedi alle due estremità dell'area, la ricoprivano …
Talvolta la Bibbia si pone in maniera pratica il problema dell'esistenza di Dio e lo risolve con il principio di causalità (Hebr. 11, 3; Rom. 1, 20; Sap. 13, 1-15, 19; Ps. 18, 2; Iob. 12, 7 sgg.; Jer. 10, 11; Is. 37, 16; 40, 7). Di solito la dimostrazione è basata sull'argomento cosmologico. …
37:36
… Ma l'argomento di taluni « salmi di A. » tradisce un'origine posteriore: il 73 (74) e il 78 (79) si riferiscono alla rovina di Gerusalemme (587); il 75 (76) si adatta alla liberazione dall'assedio di Sennacherib (Is. 37, 36 sg.); il 79 (80) rivela una somma tribolazione nazionale; l'82 (83) pare alludere alla coalizione di Moab e Ammon contro Josaphat re di Giuda (II Par. 20, 1). Forse tali composizioni appartengono …
37:38
… Questo nome geografico del Vecchio Testamento (Gen. 8, 4; II Reg. 19, 37; Is. 37, 38; Ier. 51, 27) corrisponde su per giù all'Urartu dei documenti assiro-babilonesi ed alla odierna Armenia.
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.