Ezechias being sick and advertised by the prophete that he shal then dye, by prayer 〈…〉 prolongation of life: 6. with promise of victorie, confirmed by a signe. 9. For which he rendereth thankes to God with a Canticle of praise.
1In those days Ezechias was sick even to death, and Isaias the son of Amos the prophet came unto him, and said to him: Thus saith the Lord: Take order with thy house, for thou shalt die, and not live.I que' giorni ammalossi Ezechia a morte; e andò da lui Isaia figliuolo di Amos profeta, e gli disse: Queste cose dice il Signore: Dà sesto alle cose della tua casa, perocché tu morrai, e non viverai.IN those dayes Ezechias was sick euen to death, and Isaie the sonne of Amos the prophet, went in vnto him, and said to him: Thus sayth our Lord. Take order with thy house, for thou shalt die, and shalt not liue.In diebus illis ægrotavit Ezechias usque ad mortem; et introivit ad eum Isaias, filius Amos, propheta, et dixit ei: Hæc dicit Dominus: Dispone domui tuæ, quia morieris tu, et non vives. 2And Ezechias turned his face toward the wall, and prayed to the Lord,E volse Ezechia la sua faccia al muro, e fece orazione al Signore,And Ezechias turned his face to the wal, and prayed to our Lord,Et convertit Ezechias faciem suam ad parietem, et oravit ad Dominum, 3And said: I beseech thee, O Lord, remember how I have walked before thee in truth, and with a perfect heart, and have done that which is good in thy sight. And Ezechias wept with great weeping.E disse: Ricorditi, ti prego, o Signore, come io ho camminato dinanzi a te nella verità, e con un cuore perfetto, ed ho fatto quello, che era giusto negli occhi tuoi. E pianse Ezechia a cald'occhi.and said: I besech thee Lord, remember I pray thee how I haue walked before thee in truth, and in a perfect hart, and haue done that which is good in thine eies. And Ezechias wepte with great weeping.et dixit: Obsecro, Domine, memento, quæso, quomodo ambulaverim coram te in veritate et in corde perfecto, et quod bonum est in oculis tuis fecerim. Et flevit Ezechias fletu magno. 4And the word of the Lord came to Isaias, saying:E il Signore parlò ad Isaia, dicendo:And the word of our Lord was made to Isaie, saying:Et factum est verbum Domini ad Isaiam, dicens: 5Go and say to Ezechias: Thus saith the Lord the God of David thy father: I have heard thy prayer, and I have seen thy tears: behold I will add to thy days fifteen years:Va, e dì ad Ezechia: Il Signore Dio di Davidde tuo padre dice così: Ho udita la tua orazione, e ho veduto le tue lagrime: ecco che io aggiungerò alla tua vita quindici anni:Goe, & tel Ezechias: Thus saith our Lord the God of Dauid thy father: I haue heard thy prayer, and seene thy teares: Loe I wil adde vpon thy dayes fiftene yeares:Vade, et dic Ezechiæ: Hæc dicit Dominus Deus David patris tui: Audivi orationem tuam, et vidi lacrimas tuas; ecce ego adjiciam super dies tuos quindecim annos,
6And I will deliver thee and this city out of the hand of the king of the Assyrians, and I will protect it.E dal potere del re degli Assirj libererò te, e questa città, e la proteggerò.and out of the hand of the king of the Assirians wil I deliuer thee: and this citie, and wil protect it.et de manu regis Assyriorum eruam te, et civitatem istam, et protegam eam. 7And this shall be a sign to thee from the Lord, that the Lord will do this word which he hath spoken:E che il Signore sia per fare quello, ch'egli ha detto, ne avrai tu da Dio questo segno:And this shal be a signe to thee from our Lord, that our Lord wil doe this word, which he hath spoken:Hoc autem tibi erit signum a Domino, quia faciet Dominus verbum hoc quod locutus est: 8Behold I will bring again the shadow of the lines, by which it is now gone down in the sun dial of Achaz with the sun, ten lines backward. And the sun returned ten lines by the degrees by which it was gone down.Ecco, ch'io farò, che l'ombra del sole, che è calata dieci gradi sul quadrante di Achaz, ritorni in dietro dieci gradi. E il sole tornò indietro dieci gradi, che aveva discesi.Behold I wil make the shadow of the lines returne, by the which it is now gone downe in the dyal of Achaz in the sunne, backward ten lines. And the sunne returned ten lines by the degrees whereby it was gone downe.ecce ego reverti faciam umbram linearum per quas descenderat in horologio Achaz in sole, retrorsum decem lineis. Et reversus est sol decem lineis per gradus quos descenderat. 9The writing of Ezechias king of Juda, when he had been sick, and was recovered of his sickness.Cantico scritto da Ezechia re di Giuda quando s'infermò, e guarì della sua infermità:The scripture of Ezechias the king of Iuda, when he had bene sicke, and was recouered of his infirmitie.Scriptura Ezechiæ, regis Juda, cum ægrotasset et convaluisset de infirmitate sua. 10I said: In the midst of my days I shall go to the gates of hell: I sought for the residue of my years.Io dissi: Alla metà de' giorni miei anderò alle porte del sepolcro. Cercava il resto degli anni miei:I haue said: In the middes of my daies shal I goe to the gates of hel. I haue sought the residue of my yeares.Ego dixi in dimidio dierum meorum: / Vadam ad portas inferi; / quæsivi residuum annorum meorum. 11I said: I shall not see the Lord God in the land of the living. I shall behold man no more, nor the inhabitant of rest.Io dissi: Non vedrò il Signore Dio nella terra de' vivi. Non vedrò più uomo, né quelli, che abiteranno nella pace.I haue said: I shal not see our Lord God in the land of the liuing. I shal behold man no more, and the inhabiter of rest.Dixi: Non videbo Dominum Deum / in terra viventium; / non aspiciam hominem ultra, / et habitatorem quietis.
12My generation is at an end, and it is rolled away from me, as a shepherd’s tent. My life is cut off, as by a weaver: whilst I was yet but beginning, he cut me off: from morning even to night thou wilt make an end of me.Il vivere è a me tolto, ripiegato il mio tabernacolo come tenda di un pastore. La mia vita è troncata, come dal tessitore la tela: quand'io ordiva, tuttora ei mi recide: tu dal mattino alla sera mi finirai.My generation is taken away; and is wrapped together from me, as the tent of shepehards: My life is cut of, as by a weauer: whiles I yet began he cut me of: from morning vntil night thou wilt make an end of me.Generatio mea ablata est, et convoluta est a me, / quasi tabernaculum pastorum. / Præcisa est velut a texente vita mea; / dum adhuc ordirer, succidit me: / de mane usque ad vesperam finies me. 13I hoped till morning, as a lion so hath he broken all my bones: from morning even to night thou wilt make an end of me.Sperai fino al mattino; egli quasi lione stritolò tutte le ossa mie: Dal mattino alla sera tu mi finirai:I hoped vntil morning, as a lion so hath he broken al my bones: From morning vntil euening thou wilt make an end of me.Sperabam usque ad mane; / quasi leo, sic contrivit omnia ossa mea: / de mane usque ad vesperam finies me. 14I will cry like a young swallow, I will meditate like a dove: my eyes are weakened looking upward: Lord, I suffer violence, answer thou for me.Io strideva come un tenero rondinino: gemeva come colomba: Si debilitarono gli occhi miei col mirar su all'alto. Signore lo stato mio è violento; prendi il patrocinio di me.As a yong swallow so wil I crie, I wil meditate as a doue: Mine eies are weakened, looking on high: Lord I suffer violence, answer for me.Sicut pullus hirundinis, sic clamabo; / meditabor ut columba. / Attenuati sunt oculi mei, suspicientes in excelsum. / Domine, vim patior: responde pro me. 15What shall I say, or what shall he answer for me, whereas he himself hath done it? I will recount to thee all my years in the bitterness of my soul.Che dirò io, o come prenderà egli il mio patrocinio, quand'egli ha ciò fatto? Io ripenserò dinanzi a te a tutti gli anni miei nell'amarezza dell'anima mia.What shal I say, or what shal he answer me, wheras him self hath done it? I wil recount to thee al my yeares in the bitternes of my soule.Quid dicam, aut quid respondebit mihi, / cum ipse fecerit ? / Recogitabo tibi omnes annos meos / in amaritudine animæ meæ. 16O Lord, if man’s life be such, and the life of my spirit be in such things as these, thou shalt correct me, and make me to live.Signore, se tale è la vita, e se in tali cose è posta la vita del mio spirito, tu mi correggi, e tu mi ravviva.Lord if mans life be such, and the life of my spirit in such thinges, thou shalt chasten me, and shalt quicken me.Domine, si sic vivitur, / et in talibus vita spiritus mei, / corripies me, et vivificabis me.
17Behold in peace is my bitterness most bitter: but thou hast delivered my soul that it should not perish, thou hast cast all my sins behind thy back.Ecco, che l'amatissima amarezza mia è in pace: E tu hai liberata l'anima mia dalla perdizione, ti se' gettati dietro le spalle tutti i peccati miei.Behold in peace is my bitternes most bitter: But thou hast deliuered my soule that it should not perish, thou hast cast al my sinnes behind thy backe.Ecce in pace amaritudo mea amarissima. / Tu autem eruisti animam meam / ut non periret; / projecisti post tergum tuum / omnia peccata mea. 18For hell shall not confess to thee, neither shall death praise thee: nor shall they that go down into the pit, look for thy truth.Perocché non canterà tue glorie il sepolcro, né la morte darà laude a te: non aspetteranno que', che scendonon dalla fossa l'adempimento di tue veraci promesse.Because hel shal not confesse to thee, neither shal death prayse thee: they that goe downe into the lake, shal not expect thy truth.Quia non infernus confitebitur tibi, / neque mors laudabit te: / non exspectabunt qui descendunt in lacum / veritatem tuam. 19The living, the living, he shall give praise to thee, as I do this day: the father shall make thy truth known to the children.I vivi, i vivi daran laude a te, com' io pure in questo giorno: annuncerà il padre a figliuoli come verace se tu.The liuing the liuing he shal confesse to thee, as I also this day: the father shal make thy truth knowen to the children.Vivens, vivens ipse confitebitur tibi, / sicut et ego hodie; / pater filiis notam faciet / veritatem tuam. 20O Lord, save me, and we will sing our psalms all the days of our life in the house of the Lord.Salvami, o Signore, e noi canteremo i nostri cantici per tutti i giorni di nostra vita nella casa del Signore.O Lord saue me, and we shal sing our psalmes al the dayes of our life in the house of our Lord.Domine, salvum me fac ! / et psalmos nostros cantabimus / cunctis diebus vitæ nostræ / in domo Domini. 21Now Isaias had ordered that they should take a lump of figs, and lay it as a plaster upon the wound, and that he should be healed.E Isaia comandò, che prendessero una quantità di fichi, e ne formassero un impiastro alla piaga, la quale sarebbe guarita.And Isaie commanded that they should take a lumpe of figges, & plaster it vpon the wound, and he should be healed.Et jussit Isaias ut tollerent massam de ficis, et cataplasmarent super vulnus, et sanaretur. 22And Ezechias had said: What shall be the sign that I shall go up to the house of the Lord?Ed Ezechia disse: Qual segno avrò io, ch'io sia per andare alla casa del Signore?And Ezechias sayd: What shal be the signe that I shal goe vp into the house of our Lord?Et dixit Ezechias: Quod erit signum quia ascendam in domum Domini ?
38:1
Year of the World 3291, Year before Christ 713.; 4 Kings xx.
38:9
Worthington
Ezechias was afflicted lest he should give way to dangerous joy. (Worthington)
38:10
St. Jerome
He was afraid to die without issue. (St. Jerome; ver. 12.)
Calmet
Manasses was born three years later. (Calmet)
Worthington
The king would naturally have died. (St. Augustine, de Gen. ad lit. 6:17.) (Worthington)
38:11
Living. I shall not assist at the festivals of the Lord in the temple.
38:14
For me. He represents his disease, as an inexorable creditor.
38:18
Truth. He speaks only of the body.
38:22
Calmet
Lord. The answer is given, (4 Kings 20:9.) which seems to evince that this is only an extract. (Calmet)
Worthington
The prophet prescribed the medicine, and the king asked for a sign before he sung the canticle. (Worthington)
38:10
38:1
After the Assyrians were slaine king Ezechias was visited vvith dangerous sicknes, to keepe him in the feare of God le•t much ioy should bring him into obl•••on, of his dutie.
Concordanza 4. Reg. 20.
Concordanza 2. Par. 32.
38:5
It was first reueled to the Prophet that the kings sicknes was deadlie.
38:10
Secondly that God would adde 15. yeares to his life: which could not be sayde, to be added, except his life according to natural causes, had bene at an end. S. Aug. li. 6. c. 17. de Gen. ad •••.
38:12
In this Canticle the king reciteth his afflictions of mind, for that he should part out of this world, in the flowre of his age.
38:15
And without children. for Manasses was borne three yeares after being 12. yeares old when he begane to reigne. 4. Reg. 21.
38:21
The prophet ordayned this medicine:
38:22
and the king also demanded a signe before he song the Canticle.
38:5
sant'Ippolito † 235 d.C. On Isaiah 1
… “I have seen thy tears, and I have heard thy voice. Behold, I add unto thy time fifteen years. And this shall be a sign to thee from the Lord: Behold, I turn back the shadow of the degrees of the house of thy father, by which the sun has gone down, the ten degrees by which the shadow has gone down,”
38:8
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 2.15
… Then art Thyself the Lawgiver according to Thy Will.” And he, who could not hope to live because of the prophetic sentence, had fifteen years added to his life, and for the sign the sun ran backward in his course. Well then, for Ezekias’ sake the sun turned back but for Christ the sun was eclipsed, not retracing his steps, but suffering eclipse
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 18.29
… To me this seems no less remarkable than the miracle in the case of Hezekiah, who was glorified by God in his sickness and prayers with an extension of life, and this was signified by the return of the shadow of the degrees,
38:12
Tertulliano † 220 d.C. On the Resurrection of the Flesh 28
… The flesh will be raised up in order that the blood may be punished. There are, again, some statements (of Scripture) so plainly made as to be free from all obscurity of allegory, and yet they strongly require their very simplicity to be interpreted. There is, for instance, that passage in Isaiah: “I will kill, and I will make alive.”
38:15
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. Register of the Epistles of St. Gregory the Great 8.2
… xxi. 18 )? But in saying this I recollect that your Holiness even from your youth has toiled under many adversities. Say then with the good king, I will think again over all my years in the bitterness of my soul (
38:18
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 7
… but we who live will bless the Lord, from henceforth even for ever .’ So was it with Hezekiah, who was delivered from death, and therefore praised God, saying, ‘Those who are in hades cannot praise Thee; the dead cannot bless Thee; but the living shall bless Thee, as I also do
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 18
… And if they be as scarlet, I will make them white as wool.” ( Is. i. 18 .) But when it is God that promiseth, doubt not, but do those things whereby thou mayest draw to thee these promises. Are they unnumbered, the fearful and outrageous acts done by thee? And what of this? For hitherto thou art not gone away into the grave where no man shah confess. (
38:19
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 8.46
… and there are other instances of the same thing. Let him also read the account of Hezekiah, who not only recovered from his sickness, according to the prediction of Isaiah, but was also bold enough to say, “Afterwards I shall beget children, who shall declare Thy righteousness.”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 2.14.4
… Thus Hezekiah, as it is written in Isaiah, said in his prayer, ‘From this day I will make children, who shall declare Thy righteousness, O God of my salvation
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.5
… Why he mentioned this he does not say. It can hardly be that he thinks Elijah and Elisha, like the rest, were married men. The next step is to Hezekiah, upon whose praises he dwells, and yet (I wonder why) forgets to mention that he said,
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.25
… Then the passage relating to Hezekiah might be adduced (though Jovinianus with his wonted stupidity did not notice it), in which after his recovery and the addition of fifteen years to his life he said, “Now will I beget children.” It must be remembered, however, that in the Hebrew texts the passage is not so, but runs thus:
38:20
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 10
… nor, again, should he at any time give thanks more than when he finds rest from toil and temptations. As Hezekiah, when the Assyrians perished, praised the Lord, and, gave thanks, saying, ‘The Lord is my salvation ; and I will not cease to bless Thee with harp all the days of my life, before the house of the Lord
38:21
Tertulliano † 220 d.C. The Chaplet, or De Corona 8
… Nay, if he also first strung the chord to give forth melody, I will not deny, when listening to David, that this invention has been in use with the saints, and has ministered to God. Let Æsculapius have been the first who sought and discovered cures: Esaias
38:22
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 17.5
… For in that priesthood after the order of Aaron men did not come to the temple or altar of God for the purpose of worshipping the priest. But what is that he says, “With a piece of money,” if not the short word of faith, about which the apostle quotes the saying, “A consummating and shortening word will the Lord make upon the earth?”
38:1
1. IN DIEBUS ILLIS, — scilicet anno regni Ezechiæ 14, quo Sennacherib ab Jerusalem profectus est contra Tharacam regem Æthiopum. Id ita esse patet ex eo, quod post Ezechias vixerit et regnarit annos 15, uti ei promittitur vers. 5; constat autem ex IV Reg. XVIII, 2, eum regnasse 29 annis: jam deme 15 a 29, restabunt 14. Anno ergo ejus 14, hæc contigerunt ante plenam Hierosolymæ liberationem, et cladem Assyriorum: hæc enim Ezechiæ promittitur vers. 6. Fallitur ergo Josephus, X Antiq. III, qui post cladem hanc ea contigisse scribit. Nam Deus eum signo regressus solis, promittit pariter liberationem ab Assyriis, Ezechiæ, vers. 5; ergo necdum ab iis liberatus erat. ÆGROTAVIT EZECHIAS. — Morbum hunc Ezechiæ fuisse immissum, ne insolesceret de tanta victoria contra Sennacherib, non obtenta, sed obtinenda, utpote promissa a Deo cap. præced., docent S. Hieronymus, Cyrillus et Theodoretus; sic enim intumuit Ezechias mox ubi a morbo convaluit, uti patet cap. sequenti, et diserte dicitur II Paralip. XXXII. Auctor De Mirabil. S. Scripturæ, apud S. Augustinum, tom. III, lib. II, cap. XXVIII, secundam morbi causam addit: Quia forte, inquit, pro promissione ista et prophetia rex non satis gratus Deo exstiterat, nec dignas Deo gratias egerat. Adde Deum voluisse pium regem purgare, probare et perficere hac afflictione, ut ardentius se Deo conjungeret, eumque invocaret, uti fecit; itaque novis miraculis Deus tam suam quam Isaiæ et Ezechiæ gloriam illustraret, uti eum fecisse videbimus in decursu textus. Quia morieris tu, et non vives, — scilicet si naturam et naturales causas spectes, q. d. Morbus tuus lethalis est: non est medicina quæ te curet; nisi Deus miraculo te sanet, moriere ex eo. Ita S. Augustinus, lib. VI De Genes. ad litteram, cap. XVII, tom. III: « Secundum, inquit, aliquas causas inferiores jam vitam finierat rex: secundum illas autem quæ sunt in voluntate Dei et præscientia, qui ex æternitate norat quid illo tempore facturus erat, et hoc vere futurum erat, tunc finiturus erat vitam quando vitam finivit. » Est enim duplex vitæ periodus: una a natura, altera a Deo constituta: hæc semper est certa et fixa, nec augeri aut minui potest; illa a Deo breviari vel ampliata vel breviata est. Primo: « Quod pereant et discindantur quævis. » Secundo: « Fabro tamen plus inesse roboris. » Tertio: « Febrim denique et hunc domare. » Sicut ergo tres juvenes Hebræorum apud Darium disserverunt, quid esset fortissimum? atque primus dixit: « Forte est vinum; » secundus: « Fortior est rex; » tertius, scilicet Zorobabel: « Fortiores sunt mulieres: super omnia autem vincit veritas, » III Esdræ III, 10; ita et hic dicamus: Forte est ferrum, durum et indomabile; sed fortior est faber, qui illud cudit et domat: et fortissima est febris, quæ fabrum omnesque homines et reges domat et perimit; ideoque eos, licet superbos, flere et obsecrare cogit. Antigonus rex postquam a gravi morbo convaluerat: « Hic morbus, inquit, submonuit nos ne animo efferamur, cum simus mortales. » Ita Plutarchus in Apophthegm. Ita sæpe levior morbus corporis pellit majorem animi, scilicet fastum et insolentiam. Anaxarchus ridebat Alexandrum, quod seipsum Deum faceret: cum autem in morbum incidisset Alexander, et ei medicus sorbitionem fieri imperaret, ridens Anaxarchus inquit: « At nostro Deo omnis spes in sorbitlatione patellæ posita est. » Nimirum morbus docuit Alexandrum non esse Deum, sed esse mortalem et moriturum. Ita Ælianus, lib. VIII. Ita Blesilla, febri tacta, didicit sæculum ejusque pompas fastidire. Audi S. Hieronymum ad Marcellam, epist. 19: « Ezechias, ait, vicina morte terretur: et fusus in lacrymas, quindecim annorum spatio protelatur. Ita et nunc, mea Marcella, Blesillam nostram vidimus ardore febrium per triginta ferme dies jugiter æstuasse, ut sciret rejiciendas delicias corporis, quod paulo post vermibus exarandum sit. Venit et ad hanc Dominus Jesus, tetigitque manum ejus; et ecce surgens ministrat ei. Redolebat aliquid negligentiæ, et divitiarum fasciis colligata, in sæculi jacebat sepulcro: sed infremuit Jesus, et conturbatus in spiritu, clamavit dicens: Blesilla, veni foras. Quæ vocata surrexit, et egressa cum Domino vescitur, etc. Vidua nostra ante morosius ornabatur, et die tota, quid sibi deesset, quærebat ad speculum: nunc ad orandum festina consurgit, et tinnula voce cæteris Alleluia præripiens, prior incipit laudare Dominum suum. Flectuntur genua supra nudam humum, pulla tunica minus, cum humi jacuerit, sordidatur, » etc. Theodoricus Coloniensis Archiepiscopus, prudentia et sanctitate illustris, quærenti Sigismundo Cæsari, quæ via recta ad cælum duceret, respondit: « Si tuam vitam ita institueris, uti facturum te promisisti dum calculus, aut podagra, aut alius morbus gravior te oppressit. » Nimirum morbus monet, et pene cogit capessere meliorem vitam. Ita Æneas Sylvius, lib. II Comment. De Gestu Alphonsi. Sed in multis verum est illud vulgare: Dæmon languebat, monachus tunc esse volebat: Ast ubi convaluit, mansit ut ante fuit.
38:2
2. AD PARIETEM. — Quia ad templum ire non poterat, convertit faciem ad parietem templi, juxta quod Salomon palatium exstruxerat: vel absolute « ad parietem, » ne lacrymas suas assidentibus ostentare videretur, ait S. Hieronymus. Adde tertiam causam, ut attentius et liberius ad Deum preces funderet. Natura enim ita comparatum est, ut si quis preces nostras ad Deum audiat, ingenito pudore verecundemur; et pudor hic mentem orantis distrahat, deprimat, ejusque vim et fervorem incidat et hebetet.
38:3
3. Obsecro, Domine, memento, quæso, quomodo AMBULAVERIM CORAM TE IN VERITATE, ET IN CORDE PERFECTO. — Magnam fiduciam orandi et impetrandi dat animus sibi bene conscius: « Si cor nostrum non reprehenderit nos, fiduciam habemus ad Deum; et quidquid petierimus, accipiemus ab eo, » ait S. Joannes, epistol. I, cap. III, vers. 21. Similia habent Tobias, cap. IV, vers. 12; Esdras, lib. II, cap. XV, vers. 19; Esther, cap. XIV, vers. 6. Unde S. Hieronymus hic: « Felix, ait, conscientia, quæ afflictionis tempore bonorum operum recordatur, » et S. Augustinus, Præfat. in Psalm. XXXI: « Pro spe, inquit, conscientiam posuit: ille enim sperat, qui bonam conscientiam gerit. Quomodo enim mala conscientia tota in desperatione est, sic bona conscientia tota in spe; » et S. Cyprianus, serm. De opere et eleemosyna: « Præclara, ait, et divina res salutaris operatio; solatium grande credentium, securitatis nostræ salubre præsidium, munimentum spei, tutela fidei, medela peccati. » In corde perfecto, — idola destruens, templi valvas aperiens, serpentem æneum comminuens, etc. In hoc enim unius Dei cultu insignis et perfectus fuit; in aliis tamen nonnullis deliquit, quæ luget vers. 15. ET FLEVIT EZECHIAS, — tum quia juvenis erat 39 annorum: juvenibus autem mors est acerbior; tum quia non habebat filium, quem relinqueret hæredem. Id colligimus ex eo, quod Manasses primogenitus ejus, et in regno successor, regnare cœperit patre mortuo anno ætatis 12. Ezechias autem post hunc morbum adhuc 15 annis regnavit; ergo necdum genuerat Manassen, sed is genitus est anno abhinc tertio: ita enim moriente patre erat 12 annorum. Ita S. Hieronymus, Josephus, Abulensis, Cajetanus et alii. Unde Auctor De Mirab. S. Script., lib. II, cap. XXVIII: « Flevit, inquit, rex, non quod de suo, utpote perfectus, merito in conspectu Conditoris sui incertus fuit; sed quia in Christi venturi generatione sui generis prosapiam in throno David lucernam non dereliquit. » Flevit ergo, quia non habebat prolem, ex qua nasceretur Christus, Abrahæ et Davidi promissus. Vide hic quam morbus etiam potentes et reges domet ac humiliet. Exstat ænigma Diphili de tribus fortissimis, ferro, fabro et febre:
38:5
5. ECCE EGO ADJICIAM SUPER DIES TUOS QUINDECIM ANNOS. — Hinc liquet Ezechiam cognovisse annos vitæ, et consequenter annum mortis suæ, nimirum quod anno abhinc 16 moreretur. Quam ergo studiose illo anno ad mortem se comparavit! Si nobis hic annus esset fatalis, idque sciremus, quomodo ad eum nos compararemus? Nunc dubium est an sit futurus fatalis: quin pari studio ad eum nos comparamus? quin in re tanta a qua æterna pendet salus nostra, tutiorem in dubio partem eligimus? Sic Pontifex si ad annum 24 pontificatus perveniat, quasi certus est illum annum sibi fore ultimum. Experientia enim 1600 annorum docet verum esse istud quod Pontifici dicitur: « Annos S. Petri non videbis: » S. Petrus enim Romæ sedit 25 annis.
38:8
8. ECCE EGO REVERTI FACIAM UMBRAM, etc., IN HOROLOGIO ACHAZ, — id est jussu Achaz patris Ezechiæ constructo. Hoc est primum horologium sciothericum, sive per umbram horas demonstrans, quod in historiis, vel sacris, vel profanis legimus. Fallitur ergo Plinius, lib. II, cap. LXXVI, dum ait: Umbrarum rationem, et quam vocant Gnomonicen, invenit Anaximenes Milesus, Anaximandri discipulus, primusque horologium quod appellant sciothericum, Lacedæmone ostendit. Nam Achaz diu præcessit Anaximenen: Achaz enim vixit sub primam Olympiadem; Anaximenes autem, uti et reliqui Græciæ sapientes, circa quinquagesimam; ergo ducentis pene annis Achaz præcessit Anaximenen. Quare rationem hanc horologiorum a primis illis patribus (quod et de aliis scientiis affirmat Josephus) originem traxisse crediderim, eamque sensim ad Ægyptios, ab his ad Græcos, a Græcis denique ad Latinos pervenisse. Ita noster Clavius, lib. I Gnomonices, pag. 7. Nam Latinos serius horologiis uti cœpisse docet Plinius, lib. VII, cap. LX: « Princeps, ait, Romanis solarium horologium statuisse, ante duodecim annos quam cum Pyrrho bellatum est, ad ædem Quirini, L. Papirius Cursor, cum eamdem dedicaret a patre suo votam, a Fabio Vestali proditur. » Fuit hoc sub primum bellum Punicum. Hinc rursum ab Hebræo אור or, id est lux et sol lucens, Ægyptii annum et solem vocarunt Horum. Inde Græci quatuor anni primarias partes, ac tandem diem, denique notam diei partem, quam horam vocamus, ωρα vocarunt. Ita ex P. Clavio noster Voellus, lib. I De Horologio, cap. I, in scholiis. Indeque Horus Ægyptius, qui scripsit Hieroglyphica, vocatus est Horus Apollo. Horus enim idem est quod Apollo, id est Sol. Quæritur, primo, an solum umbra retrocesserit in horologio Achaz, an vero etiam sol, et consequenter ejus umbra per totum orbem? Vatablus, Burgensis, Arias Montanus, et quidam alii putant tantum umbram regressam esse in horologio Achaz. Hoc enim tantum proponit Isaias, et hoc solum ex suo lecto spectare poterat moribundus rex, idque fuse probat Sanchez. Potuit autem facere Deus, ut umbra solis regrederetur, non ipse sol. Nam facile impedire potuit solares radios, ut non spargerent lucem in stylum horologii, nisi ab ea tantum parte, ex qua umbra adversa jaceretur in lineas ab Isaia designatas: quo facto necesse erat umbram ad illas jaci, non ad alias, et ita quasi regredi. Verum contrarium, scilicet non tantum umbram, sed et solem ipsum a Deo retroactum et reductum fuisse, communiter docent Patres et Interpretes, ut S. Hieronymus, Cyrillus, Procopius, Haymo, Lyranus, Hugo, Adamus et alii, ac nominatim S. Dionysius ad Polycarpum, et P. Clavius loco mox citando. Hæc sententia probatur primo, ex II Paralip. XXXII, 31, ubi dicitur Babylonios venisse ad Ezechiam, ut interrogarent de portento quod acciderat super terram (« Portentum autem hoc non potest esse aliud, quam regressio solis, ut communiter docent Interpretes: nam cædes exercitus Sennacherib posterius, » scilicet secundo abhinc anno, « contigit, ut dixi cap. XX, 2 »); ergo etiam in Babylone visa est regressio umbræ, procedens ex regressione solis: cujus miraculi causam esse in Judæa cum Babylonii rumore percepissent, eo legatos miserunt, qui eam cognoscerent. Secundo, quia idipsum clare ait hic Isaias, dicens vers. 8: « Et reversus est sol decem lineis, » etc. Idem diserte asserit Ecclesiasticus, cap. XLVIII, vers. 26. Tertio, quia talia horologia, in quibus sola umbra retrocedat, naturaliter erigi possunt ubivis locorum « videlicet, si ita erigantur plana, ut altitudinem poli habeant minorem quam graduum 23 1/2. Unde ubi ea est altitudo, scilicet inter Æquatorem et alterutrum Tropicorum, Cancri scilicet aut Capricorni, naturaliter id accidit. » Hujus rei demonstrationem habet noster P. Clavius in Fabrica instrumenti ad horolog. cap. XXI (ubi et recte refutat Petrum Nonium asserentem, talem ac proinde naturalem fuisse regressum umbræ in hoc horologio Achaz, cum constet fuisse miraculosum). Neque id mirum: nam sicut pro ratione situs, aliæ regiones umbras habent dextras, aliæ sinistras; unde illud Lucani: Ignotum vobis, Arabes, venistis in orbem, Umbras mirati nemorum non ire sinistras. (Ubi Arabum qui auxilio venerunt Pompeio contra Cæsarem, umbras Australes in Arctoas, sive nostrates, repente mutatas esse asserit. Nam hos Arabes, priusquam egressi erant zonam torridam, umbræ sequebantur, post egressum vero præcedebant. Poetæ enim totum hemisphærium ab Æquatore ad Aquilonem vocant dextrum, alterum vero et adversum vocant sinistrum; licet secus, imo prorsus opposito modo hæc nominent Geographi et Astronomi.) Ita et in certa loci positione, certoque solis respectu fieri potest, ut umbra nunc sole progrediente progredi, nunc sole se gyrante regredi videatur. Hoc ergo naturale est. Hic vero non naturale quid, sed stupendum miraculum datum fuit Ezechiæ pro signo. Denique ex hac historia Poetæ fabulam sumpserant de solis curru retroacto. Unde canit ille: Aversos solis dum regeremus equos. Quæritur, secundo, an decem hi gradus, quibus retrocessit umbra, sint decem horæ? Negant Cajetanus et Abulensis, putatque Cajetanus dimidias tantum fuisse horas. « Ratio est, quia si decem gradus decem essent horæ, non potuisset umbra progredi decem horis, et etiam regredi decem horis, uti proponit Isaias: » alterutro enim facto, scilicet vel in progressu, vel in regressu umbræ ad decem horas, fuisset profunda nox, cum nulla est umbra. Ex adverso, solem decem horis retrocessisse docet S. Dionysius, epist. ad Polycarpum; Auctor Mirabil. S. Scripturæ, lib. II, cap. XXVIII; Chaldæus, Beda, Angelomus et Eucherius in IV Reg. cap. XX, 7. Ratio est, quia 10 gradus vel lineæ ordinarie in horologiis integras horas significant. Ad rationem Cajetani respondent umbram metonymice pro sole accipi, q. d. Vis ut sol progrediatur decem horis, fiatque profunda nox; an ut regrediatur a loco ubi jam est, scilicet prope occasum, ad locum ubi mane fuit ante decem horas? Verum sententia Cajetani conformior est verbis Scripturæ, quibus ait IV Reg. XX: « Vis ut umbra revertatur? » non autem ut sol, idque in horologio: hoc autem noctu fieri non poterat. Decem ergo lineæ sunt quinque horæ, quibus per diem tam ascendere quam regredi poterat umbra; et hoc est quod ait Isaias: « Et reversus est sol (scilicet per suam umbram) decem lineis per gradus quos descenderat » (in horologio). Adde, quod hic descensus per decem lineas, fuit datus Ezechiæ in signum; ergo ab ipso notari et spectari potuit plene et per omnia: hoc autem solum fieri potuit in sententia Cajetani. Denique Josue X, dicitur, quod imperante Josue stetit sol, « et una dies facta est quasi duo, non fuit antea nec postea tam longa dies. » Hoc autem falsum erit, si hæc dies Ezechiæ fuerit 32 horarum: sic enim hæc dies fuisset pene tam longa quam tres dies. Ad rationem S. Dionysii respondeo, in horologio Achaz, uti et in nonnullis nostratibus, horas fuisse notatas per semisses, hoc est dimidiatas. Quæritur, tertio, an regressio solis facta sit subito, an successive motu solis ordinario? S. Dionysius loco citato putat solem sensim retrocessisse, impendisseque in recessu hoc decem horas, ac totidem horis rursum eodem progressum esse, ita ut dies hic auctus sit ad viginti horas, fueritque universim 32 horarum. Alii, et forsan probabilius, putant retrocessisse solem in momento; vel certe celerius solito, verbi gratia quinque horas impendisse in regressione; ut cum decem aliis, quibus rursum juxta ipsos descendit, quindecim fiant horæ, quibus dies hic aliis major fuit; ut tot accesserint diei horæ, quot Ezechiæ anni vitæ: « Ratio est, quia, si ordinario motu motus fuisset sol, non apte proponeret Isaias, an velit regredi solem, an progredi decem horis, quasi utrumlibet sit signum miraculosum; quia in progressu solis ordinario nullum est miraculum, sed tantum in momentaneo vel subito. » Fuit ergo dies hic juxta ipsos vel 22, vel 27 horarum. Porro Torniellus, anno mundi 3322, num. 6, censet diem hunc cæteris fuisse majorem decem horis. Dices: Ezechias in progressu umbræ nullum videtur agnoscere miraculum; ait enim: « Facile est crescere umbram. » Respondeo: Forte non satis assecutus est mentem Isaiæ. Secundo, respondeo « facile, » id est, facilius est umbram crescere, scilicet in momento, quam regredi in momento: quia illud tantum est miraculum quoad modum, hoc quoad modum et quoad rem. Ita Cajetanus, Procopius et alii. Verius videtur, quod brevissimo tempore Isaias, elevando manum et quasi reducendo, umbram illam reverti fecerit, ut sic oculare et clarum esset miraculum Ezechiæ, spectanti hanc subitam reductionem umbræ: τὸ enim reverti faciam tam ad Isaiam, quam ad Dominum referri potest. Sic ergo dies hæc decem lineis, id est quinque horis, tantum fuit major aliis diebus: quibus adde decem horas illi naturales, fient 15 horæ, quot anni additi sunt Ezechiæ. Hoc probabiliter conjecturare licet: nihil enim hic est certi. Quæritur, quarto, quota esset hora diei cum cœpit hoc miraculum, adeoque quo loco erat sol cum regredi cœpit? Respondeo: Videtur fuisse meridies, cum sol retrogressus est: hactenus enim umbra descenderat, ut patet vers. 8; in posterum autem ascensus restabat, ut patet ibidem. Igitur in puncto medio ascensus et descensus erat umbra, tunc temporis cum Isaias Ezechiæ offerret miraculum: atque nullum diei punctum, præterquam meridies, videtur afferre posse hanc umbræ diversitatem, præsertim in horologio decem ut minimum horas denotante, quale fuit illud Achaz in omni sententia; et in loco sub 33 aut circiter gradu elevationis poli — ut est Palæstina (ubi brevissimus dies est paulo minus 10 horarum, longissimus paulo amplius 14); ergo, etc. Quodcumque enim assignaveris aliud punctum diei præter meridiem, a quo incipiat umbra ascendere, vel concludetur, non semper descendisse antea, vel horologium non continere decem horas. Adde, in meridie sola potuisse umbram vel ascendere vel descendere decem gradibus, id est quinque horis. Ex quibus similiter capitibus, scilicet primo, quod fuerit ascensus et descensus umbræ; secundo, quod ut minimum horæ decem notarentur: adde tertio, quod umbra ascendendo cresceret; colligi videtur hoc horologium fuisse verticale Australe, vel certe hemisphæricum concavum similiter Australe, erectum ad elevationem poli; in quibus solis duobus illa tria commode salvari possunt; et probabilius est fuisse verticale, primo, quia hoc conspicuum est magis, et ad communem usum palatii Ezechiæ magis aptum; secundo, quia rarius est locum patentem et elatum reperiri, qualem postulat hemisphæricum illud, in quo horæ ab ortu ad occasum usque designentur: commodissime autem verticale in quantovis muro describitur; tertio, quia non est tam proprie ascensus, neque tam proprie augmentum umbræ in concavo quam verticali; quarto, quia Procopius gradus domus patris Ezechiæ facit illos gradus horologii, quod verticali convenit, non concavo: nulla enim est pars ordinaria domus, apta horologiis concavis describendis. Hinc nota: Non dicit Isaias: Vis ut ascendat, an ut descendat? sed: « Vis ut ascendat, an ut revertatur umbra? » Nam erat meridies: ergo umbra erat in summo descensu, ut a prandio rursum deberet ascendere ad vesperam usque, sicuti redeundo pariter ad mane debebat ascendere. Unde Ezechias ait: « Facile est umbram crescere » (ascendere ergo est progredi, itaque crescere: opponitur regredi et reverti), quia scilicet naturaliter a meridie ascendendo crescit semper usque ad vesperam, cum est maxima et longissima. Sicut ergo mane umbra est maxima, quæ sensim decrescit, ut in meridie sit minima: ita rursum a meridie sensim crescit in occasum, quando æque ut mane est maxima. Exstat de umbra elegans ænigma Theodectis apud Hermippum, lib. De Isocratis discipulis: « Est, inquit, res quædam, quæ circa ortum et interitum est maxima: circa consistentiam vero et vigorem minima. » Nimirum hæc umbra est symbolum brevis et mox evanescentis ævi nostri. Quocirca voluit Deus in umbra corporis humani, quin et nasi ac digitorum, juge et naturale exstare horologium, quod hominem semper fluentis vitæ et temporis admoneret. Ut alia taceam, scitum est istud: Bi tuus ad solem statuatur nasus, hiante Ore, tuis disces dentibus hora quota est. Quæritur, quinto, an solus sol retrocesserit? Respondet Abulensis et indicat S. Dionysius, omnes orbes cœlestes cum sole retrocessisse, sicuti stante sole sub Josue stetit et luna, ut dicitur Josue X, 12; et consequenter steterunt omnes orbes cœlestes. Ratio est, quia alioqui perturbatus fuisset totus ordo et harmonia cœlestis, et majori miraculo fuisset opus. Nota hæc tria miracula, scilicet primo, stare solem sub Josue; secundo, solem retrocedere sub Ezechia; tertio, solem eclipsari in plenilunio cum est ex opposito lunæ, uti factum est in passione Christi; hæc tria, inquam, contigerunt in ipsis cœlis et astris: stella vero quæ Magos duxit ad præsepe Christi, et ignis de cœlo descendens ad preces Eliæ, non in cœlo sidereo, sed aereo, sive in aere ipso acciderunt. Quæritur, sexto, cur hoc signo usus sit Deus? Fabulantur Hebræi decem horas detractas esse illi diei quo sepultus est Achaz; ne regi tam impio exsequiæ regiæ de more deferrentur: quare ne temporum series turbata maneret, totidem horas additas esse diei, quo sanatus est pius Ezechias, filius Achaz. Sed hæ sunt solitæ Judæorum næniæ. Respondeo ergo Deum hoc signo usum esse, ut ostenderet tam Judæis, quam Babyloniis aliisque gentibus, se verum esse Deum, Dominum cœli et terræ, eosque hac ratione ad sui fidem et cultum vocaret, uti tres Magos per stellam vocavit ad Christum. Secundo, voluit declarare quanti faciat « electos » suos, cultores « et amicos, » utpote pro quibus universum naturæ cursum invertat. Ita S. Dionysius, qui ait: « Hoc profecto miraculum Babylonios tunc merito terruit, et absque pugna Ezechiæ (ut qui Deo putaretur æqualis, ac mortalibus cæteris virtute præstare) subjecit. » Forte tunc emergentes, et cristas attollentes Babylonii cogitabant de subjuganda Judæa, uti non ita diu post fecerunt; sed hoc signo a Deo coerciti sunt. Addit Dionysius hinc Persas triplicem « a mitri, » id est solis, memoriam celebrare, videlicet progredientis, regredientis, rursum progredientis; vel potius quia triplex quasi fuit hic dies, uti ipse autumat. « Hoc autem signo umbræ et solis Deus usus est, potius quam alio: quia, ut docent Angelomus et Auctor apud S. Augustinum, lib. II Mirabil. Script. XXVIII, signum hoc erat typus præsentis temporis et futuri; ut quomodo sol reverteretur ad exordium sui, ita et Ezechiæ vita ad retextos annos rediret (uti hic innuit rex, vers. 12), nobisque in hebdomade et ogdoade (quindecim enim dividuntur in septem et octo, quorum uterque significat æternitatem, sive sabbatum æternum, et octavam quietis) viventibus, per resurrectionem Christi spatia protelentur. » Hoc ergo signum litteraliter quasi significabat retexendam telam vitæ Ezechiæ, et vitam nostram non esse veram vitam, sed tantum esse umbram veræ vitæ et æternitatis, inquiunt Angelomus et Auctor Mirabil. S. Scripturæ. Addit Lyranus in IV Reg. cap. XVI, 15, ubi Achaz jussit altare Dei tolli, de eoque ait: « Altare vero æneum erit paratum ad voluntatem meam, » quod Lyranus sic explicat: « Dicunt, inquit, communiter expositores, quod ex hoc altari Achaz fecit horologium illud famosum, de quo cap. XX. » Quod si verum est, merito voluit Deus signum hoc dare Ezechiæ, filio Achaz, in hoc ejus horologio, utpote facto e re sua, puta ex altari suo; simulque tacite monuit eum, ut rem sacram sacrilege usurpatam a patre restitueret, temploque redderet. Denique, sicut Deus Ezechiæ ob pietatem adjecit 15 annos vitæ: ita eosdem impiis regibus dempsit et demit. Ita Anastasius Imperator, ait Zonaras, vidit virum terribilem cum libro, qui ei dicebat: « Ecce ob perversitatem fidei tuæ annos quatuordecim vitæ deleo. » Cumque oraculo didicisset, sibi igne pereundum, cisternam quæ Frigida dicitur, multis meatibus in palatio aperuit, ut ea ignem, si ingrueret, restingueret, sed frustra: nam igne cœlesti, puta fulmine, est ictus. Ita et Cedrenus. Moraliter, hoc signum indicabat quanti Deus æstimet suos, quam potens, quam pius, quam consequenter amandus et colendus sit. Tropologice, innuebat convertentibus se ad Deum cum Ezechia per pænitentiam, pristina merita et perfectionem restitui. Anagogice, in æternitate reddendos nobis esse annos vitæ quindecim, id est æternos: quindecim enim conflantur ex septem et octo: septima dies est sabbatum, octava est Dominica: quarum utraque est symbolum resurrectionis et quietis æternæ. Ita Angelomus et Auctor Mirabil. S. Scripturæ jam citati. Allegorice, repræsentabat Christum descensurum decem lineis, id est summe infra omnes Angelorum et hominum choros in passione; inde rursum ascensurum ad Patrem. Ita Angelomus, Eucherius et Beda, quos audi: « Primus gradus descensionis (Christi) de Deo, in Angelo fuit; quia magni consilii Angelus erat (et Angelus vicem Dei Christi in veteri Testamento gesserat). Secundus fuit, de Angelo in Patriarchis: quia in omnibus, ut ait Apostolus, I Cor. XII, ipse est operatus. Tertius fuit in legis datione. Quartus in Jesu Nave, ut populum in terram promissionis induceret. Quintus in Judicibus; quia in eis ipse regnabat. Septimus in Prophetis; quia per eos annuntiatus est. Octavus in Pontificibus; quia per eos repræsentatus est summus ipse Pontifex. Nonus fuit in homine quem assumpsit. Decimus in passione quam sustinuit. Per eosdem gradus rursum ipse in cœlum ascendit. »
38:9
9. SCRIPTURA EZECHIÆ REGIS, — q. d. Hoc est carmen eucharisticum, quod pius Ezechias per se, vel potius per Isaiam composuit, in gratiarum actionem Deo pro sanitate restituta, quodque scribi, vel in æs incidi, publiceque proponi jussit, in perpetuum divinæ clementiæ præconium et monumentum. Sic et Gentiles, pictis tabellis appensis in templis deorum, testabantur se beneficia in iis depicta a dis accepisse, ut fuse docet Mercurialis, De Re Gymnastica. Nota: Stylus et nitor carminis videtur arguere Isaiam ejus esse auctorem, qui quod rex plana et soluta oratione dixerat, in elegans carmen convertit. Multi tamen volunt Ezechiam hæc omnia ad verbum composuisse: imo sunt qui putent librum Judicum ab Ezechia esse conscriptum, teste Sixto Senensi, lib. II, verbo Ezechias. Hugo insuper putat Parabolas Salomonis, et libros Regum ab illo in unum esse collecta et digesta. Id enim innuitur Proverb. XXV, 4. Verum ibi dicitur id factum non ab Ezechia, sed a viris ab eo ad id deputatis.
38:10
10. EGO DIXI, — tum ore, tum corde, q. d. Putavi omnino esse actum de vita mea; mihi immatura morte in flore ætatis esse moriendum. In hoc Ezechiæ canticum scripsit S. Bernardus sermonem, qui exstat, pag. 91, quo totum mystice exponit. Porro hoc cantico rex, primo, describit suos in morbo dolores, de vita desperationem, gemitus et pœnitentiam; secundo, vers. 17, narrat quomodo a Deo mire sanatus sit; unde ejus clementiam celebrat, et tota vita celebraturum se promittit. IN DIMIDIO. — Erat enim Ezechias jam triginta novem annorum, quæ ætas est quasi dimidia vitæ humanæ; integra enim est ea quæ notatur Psal. LXXXIX, 10: « Dies annorum nostrorum in ipsis, septuaginta anni; si autem in potentatibus, octoginta; » secundo, verti potest cum Forerio, in silentio, vel in quiete; mors enim vocatur « somnus » et silentium, et mortui silentia. Unde Aquila, Symmachus et Theodotion, ait S. Hieronymus, pro דמי demi, legentes דומי dumi, vertunt, in infirmitate et silentio meo; alii legentes דמי dami, vertunt, in sanguine meo; ut sit sensus, ait S. Hieronymus: « in sanguine dierum meorum, quando meus cruor, meusque exspectabitur interitus; » Pagninus vertit, in excisione dierum meorum; Clarius, in succisione; Tigurina, in præcisione; Arias, in subtractione et curatione; Marcerus, in silentio et cessatione; Brixianus, in imaginatione; Agellius, in stupore meo, q. d. Dum re improvisa territus, ac stupore defixus, moriendum mihi esse cogitarem. Hebræa vox דמי dami nusquam invenitur nisi hic: inde tam variæ ejus interpretationes; sed præ omnibus credendum S. Hieronymo qui vertit, « in dimidio. » Multæ enim voces et significata vocum Hebræarum jam exoleverunt, nosque latent, quæ apud priscos erant trita et usitata. Conjicit hic noster Augustinus de Quiros, demi a Nostro verti « dimidium, » quia significat proprie « quietem; cessationem, silentium: » Ezechias autem erat 39 annorum, quæ est ætas quietis et cessationis, hoc est plena, matura, vigens et florens, ideoque eadem est dimidium vitæ humanæ, quæ 80 annis circumscribitur; atque hac de causa censet Nostrum vertere, « in dimidio. » Sed planius est quod dixi; et forte ab Hebræo demi deductum est Latinum dimidium et medium, quod proinde in multas alias linguas usu communi transivit: uti et Hebræum sac, id est saccus; et keran, id est cornu, et nonnulla similia. Videntur enim Hebræi demi, id est succisum, vocasse dimidium, eo quod dimidium sit dimidiata totius succisio; quodque res multæ, dum dividuntur, in medio succidi soleant. Denique totum, cum succiditur, hoc ipso dimidiatur, et in duas medietates (sive æquales eæ sint, sive inæquales) dissecatur. Sic enim vulgo loquimur. Nam radix דמה dama, significat succidere, incidere, discidere, indeque dimidiare. Moraliter, S. Hieronymus docet Sanctos a Deo donari longa vita, ut cum Abraham, Isaac et Jacob moriantur in senectute bona, saturi et pleni dierum: peccatoribus vero vitam incidi in ipso cursu, et quasi dimidiari. Idem docet S. Gregorius, XXXIII Moralium, cap. XXIV. Septuaginta vertunt, in excelso: nam pro ד daleth accipientes affine ר resch, בדמי bidmi, id est in medio, legerant ברמי beromi, id est in excelso. Eodem redit sensus: nam in dimidia ætate est vigor, id est vigor ætatis; tumque est quasi in summo, in quo statum sumit, permanetque aliquot annos, post quos sensim decrescit et deficit. Ita Leo Castrius. Sed Cyrillus τὸ in excelso sic exponit, q. d. Evectus ad fastigium regni, gloriæ et felicitatis, ecce cado. Theodoretus vero sic, q. d. Cum intumui et in altum superbe me extuli, tunc a Deo humiliatus sum, et percussus morbo lethali. VADAM AD PORTAS INFERI, — vadam ad sepulcrum corpore, anima ad inferos; cœlo enim ante Christum clauso, omnes, etiam Sancti, descendebant ad inferos, puta ad limbum Patrum. Idem ergo erat tunc ire ad inferos, quod mori et ire ad sepulcrum. QUÆSIVI RESIDUUM ANNORUM MEORUM. — Legit Interpres pacadti, id est « quæsivi, requisivi, » hoc est vidi mihi detrahi et deesse. Est metalepsis; quæ enim desunt aut perdita sunt, solemus requirere. Ita Forerius. Sic vulgo dicimus: Desidero vel requiro in te diligentiam, id est video diligentiam tibi deesse. Jam legunt passive פקדתי puckadti, id est ut Vatablus vertit, privatus sum residuo annorum meorum. Unde Septuaginta vertunt, relinquam annos residuos. Nam pakad, id est recensere, requirere in passiva conjugatione Niphal (eadem est ratio de Pual, quale est puckadti) significat detrahi, subtrahi, seu subduci de summa aut loco, ut aliquid desit, ut multis exemplis demonstrat Forerius in Lexico. Unde et Pagninus in Lexico asserit, quod pakad in Niphal significat deficere, deesse.
38:11
11. NON VIDEBO DOMINUM DEUM IN TERRA VIVENTIUM, — scilicet in hac vita mortali, hoc est non vivam inter viventes, nec videbo Dominum, id est Domini templum, sive Dominum in templo residentem, loquentem, et se per nubem ostendentem, q. d. Non amplius agam, non versabor cum Domino in templo, uti soleo. Unde Chaldæus vertit, non apparebo amplius coram arca Domini, in terra tabernaculi ejus. Hic sensus est genuinus. Ita Lyranus, Adamus, Forerius et Jansenius, in hoc canticum. Secundo, Vatablus et Hugo: « Non videbo Deum, » id est Dei opera illustria, quæ in dies facit, et faciet pro suo populo, præsertim victoriam Sennacherib, et stragem Assyriorum, quam promisit capite XXXVII; opera enim Dei sunt ejus quasi vestis et velum, per quod ipse se ostendit et videtur. Tertio, pressius et pientius Leo Castrius per Dominum intelligit Christum; nam Septuaginta pro Dominum Deum vertunt salutare Dei, quomodo passim ipsi vocant Christum; et hebraice, est אי יי ia ia, quod verti potest: Deum Dei, vel Deum de Deo, quasi dicat: Jam moriturus sum; unde non videbo Christum hominem factum de stirpe et sanguine meo, quem brevi nasciturum, et a me videndum sperabam. Unde S. Hieronymus: Timet, ait, rex quod non nascetur de semine ejus Christus: huc etiam inclinant Theodoretus et Hugo. Quarto, Haymo (et indicat S. Hieronymus) censet regem ob peccata sua timuisse, quod non videret Deum post mortem in terra viventium, id est in cœlo. Sed hoc parum est probabile; nam pie vixerat Ezechias, ideoque ait ipse, vers. 3, quod ambulaverit coram Deo in veritate et in corde perfecto. NON ASPICIAM, etc., HABITATOREM QUIETIS, — q. d. Deinceps gens mea et Jerusalem mea liberata ab Assyriis fruetur quiete: hanc ego non videbo, ecce enim morior. Secundo, Forerius et Vatablus pro quietis vertunt, sæculi; alii, orbis, quasi חדל chadel, id est quietis, per metathesim ponatur pro חלד chaled, id est sæculi. Tertio, Leo Castrius, q. d. Non videbo Messiam, sive Christum, uti sperabam, qui erit habitator quietis, id est erit rex pacificus et gloriosus; erit enim beatus simul et viator, eritque habitator orbis, scilicet terræ, factus homo. Verum hebraice est, non videbo hominem ultra cum habitatoribus quietis, vel orbis; quare primus sensus est litteralis. Septuaginta vertunt, non videbo ultra hominem, defeci (ita enim legit S. Hieronymus, et Complutensiam non defecit, uti legit Caraffa) ex cognatione mea; S. Cyrillus vero ex Septuaginta ita legit: Non videbo ulterius hominem ex cognatione mea. Addunt Septuaginta: Dereliqui reliquum vitæ meæ.
38:12
12. Generatio (id est vita, vel sæculum et ætas; hoc enim est hebraice דור dor) MEA ABLATA EST; (generatio enim sæpe vocatur cujusque sæculum, sive vitæ cujusque tempus): ET QUASI CONVOLUTA A ME. — Idem dicit: nam alludit ad tabernacula pastorum vel militum extensa, quæ recedentes convolvere solent, ut ea secum auferant, et a loco uno in alium transferant. Ita S. Cyrillus, Theodoretus, Forerius, Adamus. Nota: Ætas vel tempus vitæ recte comparatur tabernaculo; quia sicut tabernaculum nos ambit quasi locus: sic ætas sive sæculum vitæ spatia ambit et metitur quasi tempus; secundo, quia instar tabernaculi parvum est, mobile, incertum et caducum; tertio, quia instar tabernaculi volvitur et convolvitur; tota enim vita nostra agitur in continuis revolutionibus et vicissitudinibus, inquit Forerius. Quarto, quia in hac vita versamur quasi hospites et peregrini in tabernaculo; tendimus enim ad domum et patriam nostram cœlestem, in qua conscripti sumus cives sanctorum, et domestici Dei, Ephes. II. Secundo, « generatio, » id est stirps mea, et posteritatis spes ablata est, prole careo ex qua nascatur Christus, Davidi, et consequenter semini meo, promissus: quare mihi domum, id est familiam stabilem, non ædificabo, sed ea instar tabernaculi, mox convolvetur et auferetur. Ita S. Hieronymus, Lyranus, S. Thomas, Haymo et alii. PRÆCISA EST VELUT A TEXENTE VITA MEA, — q. d. Sicut textor telam, et aranea rete suum assidue texit: ita homo texit annos, opera et studia vitæ suæ. At, sicut ancillæ telam araneæ, milites telam textoris incidunt et auferunt, nec sinunt eam perfici: ita et Deus incidet vitam meam, ut eam ad justam ætatem et senium non pertexam. Sic Poetæ fingunt Parcas stamina vitæ nostræ nere et abrumpere. Secundo, et magis genuine, q. d. Sicut texens, sive textor, veniente milite, vel urgente alia necessitate, præpropere telam inchoatam præcidit: ita et ego quasi textor, morbo pressus cogor telam vitæ meæ inchoatam præscindere et abrumpere. Unde hebraice est, præcidi velut textor vitam meam. Ita Vatablus et Forerius. Moraliter Theodoretus: « Sanctus, inquit, stolam texit, per sua recte facta ornatum suæ animæ circumponens: » at impii quasi araneæ eviscerunt se, ut texant sibi vestem vitiorum fœdissimam qua urantur in gehenna. DUM ADHUC ORDIRER. — Hebraice, in tenuitate mea, id est in tenuibus et primis filis succidit telam meam; quod Noster vertit: « Dum adhuc ordirer, » scilicet vitam statam, virilem et perfectam; hæc enim est sub annum 39, quem habebat Ezechias; vel: « Dum adhuc ordirer, » scilicet opera magna, quæ animo designaveram, ac nominatim generationem, et per eam propagationem stirpis et posteritatis meæ; hanc enim telam texere moliebatur rex; sed in ipso molimine morbo fuit oppressus usque ad mortem. DE MANE USQUE AD VESPERAM FINIES ME, — id est infra unius diei spatium finies vitam meam, q. d. Vita mea brevis fuit, ut videatur tantum una fuisse dies; secundo, S. Hieronymus, Adamus et Vatablus, q. d. Adeo gravis erat morbus, ut putarem me eo solo die victurum, et vespere moriturum. Refert Aristoteles (ut ait Cicero I Tuscul.) circa flumen Hypanim, qui prope Thraciam in mare defluit, quædam oriri animalia, quæ unico duntaxat die vivunt. Scribunt quoque medici herbas esse quæ mane crescunt, vespere vero arescunt, ut uno duntaxat die perdurent. Hic vitæ est humanæ typus, quæ octogesimum licet aut centesimum annum attingat, unius diei est instar, si cum æternitate comparetur: vitæ hujus cursu absoluto, salutem Beati exspectant; impios vero æternum manet supplicium. Hoc est quod Ezechias hic ait: « De mane usque ad vesperam finies me; » et Psaltes, Psalm. LXXXIX: « Mille anni ante oculos tuos, tanquam dies hesterna quæ præteriit. Mane sicut herba transeat, mane floreat, et transeat: vespere decidat, induret et arescat. Anni nostri sicut aranea meditabuntur. » Quid meditatur aranea? ut summo studio assidue e visceribus fila fundat, quæ aliis et aliis intexat, ut telam suam pertexat. Quorsum? ut muscas capiat. Et quid major pars hominum tota vita meditatur? quid molitur? ut se labore, unus suendi, alter fabricandi, alter scribendi, alter docendi exhauriat, ut opus suum compleat. Quorsum? ut muscas capiat. Quid enim aliud sunt honores et opes hujus vitæ? Annon ergo instar araneæ vana est meditatio, vanus labor, vana vita nostra? Et Psalm. CI: « Dies mei sicut umbra declinaverunt; et ego sicut fœnum arui, » et Psalm. CXLIII: « Homo vanitati similis factus est: dies ejus sicut umbra prætereunt; » et Psalm. CII: « Recordatus est quoniam pulvis sumus: homo, sicut fœnum dies ejus tanquam flos agri sic efflorebit; et Job cap. XIV: « Quasi flos egreditur, » etc. Hoc est quod ait Horatius, lib. IV, ode 7: « Pulvis et umbra sumus. » Theophrastus, successor Aristotelis, moriens accusasse naturam dicitur, quod corvis et cornicibus vitam diuturnam, quorum id nihil interesset; hominibus, quorum maxime interfuisset, tam exiguam vitam dedisset: quorum si ætas potuisset esse longinquior, futurum fuisse, ut omnibus perfectis artibus, omni doctrina hominum vita erudiretur, ac fructus laborum juventutis suæ uberiores caperet. Ita Cicero, lib. III Tuscul., Diogenes Laertius, lib. V, in ejus Vita, Divus Hieronymus, epist. 2 ad Nepotian., tom. I, qui hoc Themistocli (nisi librariorum vitium est) adscribit. Sallustius vero respondet huic Philosophi querelæ in Bello Jugurthino: « Falso, inquit, queritur de natura sua genus humanum, quod imbecilla, atque ævi brevis, sorte potius quam virtute regatur; nam contra reputando, neque majus aliud, neque præstabilius invenias; magisque naturæ industriam hominum, quam vim aut tempus deesse. » 13. SPERABAM USQUE AD MANE. — Primo, Vatablus exponit, q. d. Cum viderem me evasisse illum diem, de quo dixi: « De mane usque ad vesperam finies me; » meque ad vesperam pervenisse, sperabam, vel, ut hebraice est, שויתי sciuviti, id est supputabam et statuebam me victurum usque ad mane. Contextus, inquit Vatablus, docet Ezechiam hac peste laborasse duos dies, alterum naturalem, alterum artificialem. Secundo die, venit ad eum Isaias denuntians mortem, mox flevit rex et vitam impetravit, atque eadem die ab Isaia sanatus est, ut dicitur IV Reg. XX, 5. Sensus ergo est, q. d. Cum vespere et nocte essem in bona spe sanitatis recuperandæ, mane desperare cœpi; tunc enim plane dejecit et vicit me morbus, instar leonis omnes vires depascens. Ita Adamus, et genuine. Secundo, et ex adverso Sanchez, q. d. Cum nocte graviter vexarer morbo, non ultra diei sequentis diluculum vitam mihi pollicebar.
38:13
QUASI LEO SIC CONTRIVIT OMNIA OSSA MEA. — « Contrivit, » scilicet morbus, et Deus per morbum: hoc sentiunt, inquit Adamus, qui magnis febribus æstuant; harum enim ignis internus instar leonis omnes corporis vires, succum et ossa consumit, ut putent præ doloris magnitudine et virium debilitate se ulterius non esse victuros. Morbus ergo acriter sæviens comparatur leoni, unguibus hominem conterenti et laceranti: nam quasi leo hominem exossat et consumit. Unde et Isaias denuntiavit regi instantem mortem, vers. 1, idque ut clarius esset miraculum: nam eadem die sanatus est rex, uti jam dixi. DE MANE USQUE AD VESPERAM FINIES ME, — q. d. Cum viderem secundo mane morbum ita recrudescere, et instar leonis sævire, tunc rursum dixi: A mane ad vesperam, id est, hoc spatio quod intercurrit a mane usque ad vesperam, succides me, q. d. Hoc die secundo morbi mei ante vesperam finies annos meos. Ita Vatablus. Pro finies me, hebraice est תשלימני taslimeni; quod verti potest, in pace constitues me, id est in morte; hæc enim vocatur pax, æque ac quies et silentium, præsertim si sit mors piorum. Unde mortuis apprecamur: « Requiescat in pace. » Ita Sanchez. 14. SICUT PULLUS HIRUNDINIS, — q. d. Dixi: Tunc gemam sicut pullus hirundinis in nido implumis, frigens et famens gemit; et sicut columba quæ meditatur, id est gemit, ex imo non tantum gutture, sed et pectore. Hac de causa Varro pullos hirundinis garrulos et querulos vocat fritinnientes. Sic enim habet ex Nonio: « Et pullos peperit fritinnientes. »
38:14
Mystice, S. Bernardus explicans hoc canticum tres affert sensus: Primum, q. d. « Cum gratiæ matutinum arriserit, in modum hirundinis exsultans et clamitans, gratias agam pro visitatione: et, cum vespera ingruerit, non deerit sacrificium vespertinum, cum instar columbæ lacrymas fundam in tribulatione: Mœrens mœrebo in vespera, quo lætus fruar matutino. Placet utrumque Deo, et peccator compunctus, et justus devotus; cui e regione displicet tam ingratus justus, quam peccator securus. » Secundum, q. d. « Sicut pullus hirundinis hac illacque discurrens, Marthæ me officiis mancipabo, hilarem datorem me exhibens omni necessitatem patienti; » et rursum, « meditabor ut columba, » hoc est cum Magdalena contemplationis otia repetam. Tertium: « Potest, inquit, et per garrulam aviculam, cantus simul psallentium in ecclesia; et per gementem columbam, privata orationum suspiria designari. » Sic et S. Cyrillus et Eusebius hæc ad gratiarum actionem, non ad gemitum referunt. Verum ad litteram patet has querulas esse afflicti regis voces et gemitus; non exsultantis psalmodiam, aut jubilantis vel gratias agentis hymnum. Mirum ergo est quod Cyrillus ait hirundinem et columbam hic esse typum psallentium semperque Deum laudantium. Nota: Pro pullus hebraice est סוס sus; quod Leo Castrius, Vatablus, Pagninus et Recentiores vertunt grus, quasi gemitum suum comparet rex lugubri voci gruis, hirundinis et columbæ. Verum Septuaginta, Theodoretus, Symmachus, Chaldæus et S. Hieronymus constanter vertunt, hirundinem, vel pullum hirundinis, tam hic quam Jerem. cap. VIII, vers. 7. Vide ibi dicta. Est onomatopœia. Vox enim pullorum hirundinis est sus, vel ut Marinus et alii legunt, sis sis; sicut passeris est tsaphtsaph; unde hirundo sis, passer tsaphtsaph hebraice vocatur. Unde nonnulli ab hebræo sis, derivant nomen Isis, et sistrum; sistrum enim strepit instar sis, id est hirundinis: sistro autem pulsu Ægyptii colebant Isidem, quia sistri inventrix credebatur Isis. ATTENUATI SUNT OCULI MEI, — tum vi morbi, tum potius ex fatigatione orandi et respiciendi sursum ad Deum; sequitur enim: « Suspicientes in excelsum, » q. d. Assidue, intente et gemebunde respexi ad Dominum, ut oculi mei fessi morboque debilitati attenuarentur. Ita Adamus. Secundo, Sanchez, q. d. Vide, Domine, quam oculi mei, quos ad te tollo, attenuati sint; movet pathos, ostendendo suam speciem et maciem, præsertim oculorum, qui in moribundis attenuari et introrsus abscondi solent. Domine, vim patior, — quia immerito, et sine mea culpa tanta patior, q. d. Meis peccatis non merui tantos dolores: insons ergo hæc patior, fitque mihi vis. Ita S. Hieronymus, Haymo et S. Thomas. Secundo et melius, per vim intelligit vehementiam morbi, q. d. Vehementer hoc morbo crucior, ut non sim ferendo. Responde pro me, — q. d. Cum dolore sim impar et vim patiar, tu suscipe patrocinium meum, et quasi patronus tuere me; hoc malum, hanc morbi vim averte et propulsa. Secundo, hebræum ערבני arbeni verti potest, fidejube, vel sponde pro me, et ita legunt Jansenius, Vatablus, Forerius, Montanus et alii, quod S. Thomas, Hugo et Haymo exponunt, quasi Ezechias hic invocet Messiam, sive Christum venturum; ejus enim officium est, ut quasi mediator et sponsor laborantium causam suscipiat. Tertio, arbeni verti potest cum Vatablo et Leone Castrio, fac me quiescere, jucunda me, esto mihi dulcis, da mihi tantum gaudium, scilicet vitam, et ex ea prolem ac Christum; hæc enim exposco. 15. QUID DICAM? (Ezechias hic ad se ex vi doloris rediens, corrigit se, q. d. Quid causabor contra Deum factorem meum?) AUT QUID RESPONDEBIT MIHI, CUM IPSE FECERIT? — Ita legendum cum Romanis, non fecerim, q. d. Cum Deus ipse fecerit quod voluit, quando hunc morbum justo suo et secreto consilio mihi immisit, quid queror? quid responsi ab eo exspecto, nisi hoc: « O lutum, in manu figuli, tace, et patere. » Ex Hebræo, alias obscuro, vau causaliter sumendo, clare sic vertit et explicat Sanchez: « Quid dicam? quia dicet Deus, quem contra percutientem patronum advoco, quia ipse fecit. » Simili modo corrigit querelam et disputationem cum Deo, Job cap. XIII, vers. 2 et seq.
38:15
RECOGITABO TIBI OMNES ANNOS MEOS IN AMARITUDINE, etc. — Primo, S. Hieronymus et Adamus tollunt τὸ tibi, unde exponunt, q. d. Dum moribundus recogito prosperitatem et delicias præteritorum annorum, amarescit et indolet anima mea; videt enim illas esse elapsas, jamque conversas esse in luctum, ideoque moriendum esse, juxta illud Eccli. XI, 29: « Malitia horæ oblivionem facit luxuriæ magnæ, » q. d. Cum tribulationis tempus advenerit, illud superat et exstinguit omnem præteritam felicitatem. Secundo et genuine, præsertim quia Romana legunt τὸ tibi, q. d. Cum tecum lite et jure contendere nequeam, supplex vertor ad pœnitentiam et lacrymas, ut iis a tua misericordia non debitum, sed gratiam impetrem; hæc enim omnia sunt verba et gemitus Ezechiæ in morbo versantis, et Dei clementiam invocantis: « Recogitabo ergo tibi omnes annos, » id est omnia peccata quæ singulis annis feci, in memoriam revocabo, de iis dolebo, veniamque gemens precabor. S. Bernardus, serm. De Virginibus, urget verbum « recogitabo, » id est « iterum cogitabo, inquit, ne aliquid forte oblitus sim, neque aliquid invindicatum et indiscussum remaneat. » Hinc putavit D. Soto in IV, dist. XVII, Quæst. II, art. 3, ad veram contritionem quæ peccatum delet, necessarium esse, ut pœnitens singula peccata in memoriam revocet, et deinde de omnibus conteratur. Verum hoc passim refellunt alii Theologi, docentque sufficere in confuso de omnibus dolere. Vide Suarez, De Pœnit., disput. IV, sect. VI, num. 9. Respondeo ergo Ezechiam recogitasse omnes annos, non ex obligatione, sed ex devotione (et hoc sane decet agere vere pœnitentem), ut Dei gratiam et favorem magis sibi conciliaret, itaque morbum et mortem imminentem ei ab Isaia prædictam evaderet. Itaque omnes hi anni sunt anni elapsi et anni culpæ: licet Leo Castrius accipiat hæc de annis futuris pœnitentiæ, q. d. Per omnes annos futuros, et per totam vitam meam deinceps recogitabo peccata præterita, agamque pœnitentiam; hic enim est spiritus sanctorum pœnitentium, ut peccatum semel admissum per omnem vitam lugeant et defleant, uti fecere S. Petrus, Paulus, Magdalena aliique plurimi, idque faciendum esse docet S. Chrysostomus, hom. 3 in dictum S. Pauli: « Utinam sustinuissetis modicum! » Vide et S. Gregorium in I Reg. lib. IV, cap. IV, paulo ante illa verba: « Cum te salutaverint, dabunt tibi tres tortas panis. » Hinc ergo patet contra Lutherum, pœnitentiam non esse resipiscentiam, sed dolorem et detestationem peccatorum: « Nemo enim potest novam vitam inchoare, nisi eum superioris vitæ pœniteat, » ait S. Augustinus, lib. De Pœnitentia. Moraliter, nota viros probos et justos, qualis erat Ezechias, qui, vers. 1, ait se perfecte ambulasse coram Deo, subinde labi et peccare. Rursum hunc suum lapsum sæpe non agnoscere, præsertim si ejus consuetudinem sibi inducant, donec morbo aliave afflictione moneantur, ut ad cor redeant, Deumque orent et invocent. In oratione enim maxime illustratur animus, ut videat offensas, etiam minimas, contra tantam Majestatem quam invocat, admissas. Hoc est quod ait S. Augustinus: « Væ etiam laudabili vitæ hominum, si remota misericordia dijudices eam! » Unde S. Augustinus moriens assidue legebat psalmos pœnitentiales, dicebatque « neminem, quantumvis recte vixisset, debere hac vita excedere sine pœnitentia. » Idem fecit S. Fulgentius. 16. DOMINE, SI SIC VIVITUR. — Τὸ si non est in Hebræo, nec apud S. Hieronymum si correcte edatur, uti recte observavit Jansenius. Romana tamen legunt si sic, sensusque eodem redit. Varii varie et obscure hæc vertunt. Clarius et gravius, primo, Septuaginta sic vertunt: Domine, de ipsa enuntiatum est tibi, et suscitasti spiritum meum, et consolatus vixi. Secundo, Chaldæus: Domine, de omnibus mortuis dixisti, quod vivificares eos, et ante omnes vivificasti spiritum meum; sanabis enim me, et sustentabis me, quasi hæc sint verba Ezechiæ jam sanati, vel postquam sanitatis nuntium ab Isaia acceperat. Tertio, Forerius et Vatablus: Domine, ultra istos vivunt, et ad omnia intra ipsos vita spiritus mei: somniare me facies, et vivificabis me, q. d. Qui post hos annos vixerint, et tibi fisi fuerint, teque invocarint, sentient idem beneficium quod ego, ac talis erit eorum vita, sana scilicet et vegeta, qualem ego nunc sanus et alacer ago. Quarto, planius, et ad Vulgatam accommodatius vertit Sanchez: Domine, super hac et illa malaque commemoravi, tamen vita spiritus mei vivet et vigebit: dormire facies me, et vivificabis me, q. d. In tot causis tamque efficacibus moriendi, vita vivam, id est erit mihi vita vitalis et optabilis. Huic versioni sic adaptat versionem Vulgatam, q. d. Domine, si sic vivitur, vita nimirum usque adeo vitalis, post tot discrimina, angores et molestias, supple, quid non sperandum est de tua clementia?
38:16
Quinto, planissime ex Hebræo sic vertas: Domine, super (in) istis vivitur, et in omnibus istis vita spiritus mei: gravi somno gravabis me, et vivificabis me, quod Noster clare vertit: « Domine, si sic vivitur, et in talibus vita spiritus mei, corripies me, et vivificabis me, » quasi dicas: Si talis atque tam misera est vitæ humanæ conditio, « corripies, » id est permitto me tibi, imo oro et precor, ut corripias et castiges me ob peccata mea, ac quasi gravi somno opprimas, dummodo vivifices me, id est in vita me conserves. Ita S. Hieronymus et Adamus. Hæc enim adhuc pertinent ad tempus doloris, et morbi amplificationem, illamque terminant. In Hebræo utitur Propheta genere primo masculino, deinde feminino, dicens primo, בהן bahen, in illis; secundo, בהם bahem, id est in illabus, ut ita dicam, q. d. In omnibus illis miseriis et ærumnis vitæ hujus vivitur. Hebræi enim cum omnia significare volunt in aliquo genere, jungunt genus femininum cum masculino. Vide Can. LXI. CORRIPIES ME, ET VIVIFICABIS ME. — Pro corripies me hebraice est תחלימני tachalimeni, id est somniare me facies, id est corripies me hoc morbo obiter quasi per somnium, facies ut ægritudo et correptio hæc veluti somnium transeat et evanescat, et mox sanitati restituar. Ita Forerius. Hebræum enim הלם chalam significat incrassare, condensare quod liquidum est et rarum: unde חלמות chalamut vocatur coagulum ovi, sive vitellus, sicut ריר rir vocatur pars fluida ovi, scilicet albugo: et חלום chalum vocatur somnium crassum instar vitelli. Ita Forsterus. Alludit ergo ad somnum gravem et molestum, qui Latinis Incubus, Græcis Ephialtes dicitur (et forte eo, aut simili soporifero morbo laborabat Ezechias, uti solent lethargici et moribundi ex copia vel crassitie humorum), qui oritur ex sanguine crasso, et humore melancholico opplente organa cerebri, et phantasmata tristia et gravia in phantasia excitante; ita ut somnians putet se suffocari, strangulari, opprimi, esse in periculo ruinæ, submersionis, similisve mortis, a qua sibi videtur non posse effugere; unde gemit, singultit, imo exclamat: sed experrectus videt fuisse somnium; unde vivit, et gaudet depulso hoc somnii metu et angore, q. d. Pari modo ego Ezechias in morbo putabam esse desperatum de vita mea: at morbus hic mox transiit, et ab eo quasi ab incubo evigilavi, et mihi restitutus sum: sanatus ergo, jam rursum alacer vivo et gaudeo omni metu mortis et morbi depulso. Ita Sanchez. Qui secundo, tachalimeni, ait, quidam vertunt, dormire me facies, id est ad mortem deduces me: mors enim, præsertim brevis a qua mox quis resurgit, vocatur somnus, q. d. Deduxisti me, Domine, ad limina mortis; sed ab ea me mox reduxisti et vivificasti. Dices: Sic dicendum fuisset, corripuisti me, scilicet morbo et mortis periculo, non autem « corripies me. » Respondeo: Hebræi sæpe commutant tempora, et futurum sumunt pro præterito, præsertim cum ei præponitur vau conversivum. Hoc enim ideo inventum est, ut vertat præteritum in futurum: hoc autem vau conversivum hic est, si illud alio puncto legas, nimirum vattachalimeni pro vetachalimeni. Tertio, Vatablus et Forerius quoque vertunt, dormire me facies et sanabis; non enim nocte somnum capiebat rex. Deus ergo restituit ei somnum et per somnum vires et vitam: hæc est enim vis somni. Unde discipuli ad Jesum de Lazaro mortuo, quem Jesus dicebat dormire, dicebant: « Domine, si dormit, salvus erit, » Joan. XI, 12. Quarto, forte Noster pro chet legit affine he, scilicet pro tachalimeni, legit tahalimeni, id est percuties, tundes, quassabis me, id est corripies me: hoc sane videtur expeditissimum ad nostram Latinam versionem cum textu Hebræo conciliandam. 17. ECCE IN PACE AMARITUDO MEA AMARISSIMA, — q. d. In media pace, in flore ætatis et regni mei, quo homines sani, incolumes et vegeti esse solent, patior amarissima, scilicet agones mortis, et morior. Ita S. Hieronymus et Vatablus.
38:17
Secundo, Sanchez, q. d. Ista afflictio quam passus sum, jam in pace est: versa est enim mihi in gaudium, quia sanatus sum. Refert enim ipse hæc ad tempus quo rex fuit curatus a morbo, idque satis est verisimile: nam vers. præced., finita fuit querela regis in morbo; hoc vero, vers. 17, incipit ejus gaudium ex reddita sanitate. Unde hebraice est לשלום leschalom, id est ad pacem, scilicet versa est hæc amaritudo: Noster tamen vertit, « in pace, » quia sæpe lamed sumitur pro beth, id est in. Tu autem (flexus mea pœnitentia, oratione et lacrymis) ERUISTI ANIMAM MEAM (a morte præsenti et futura: nam, ut sequitur), PROJECISTI POST TERGUM TUUM (id est condonasti, amovisti a vultu tuo, oblitus es) OMNIA PECCATA MEA. — Est catachresis: quæ enim obliviscimur et oblitteramus, abjicimus post tergum. Rex hic illuminatus a Deo in oratione, et recogitans annos præteritos, videtur agnoscere se commisisse aliquando peccata graviora, ob quæ reus fuerit mortis; cum ante orationem et examen hoc conscientiæ quasi securus dixerit, vers. 3, se ambulasse coram Deo in veritate, et in corde perfecto. Vide dicta vers. 15. Sed omnia hæc peccata abstersit ejus contritio et oratio, uti hic dicit. 18. QUIA NON INFERNUS CONFITEBITUR TIBI, — q. d. Ideo restituisti mihi vitam et vires, ut laudem et celebrem tuam clementiam in eos qui tibi serviunt, teque invocant in hac vita; nam qui in inferno et morte versantur, te laudare, id est, celebrare apud homines tuum nomen nequeunt, præsertim in templo, de quo ait rex, vers. 20: « Psalmos nostros cantabimus in domo Domini. » Vide dicta Baruch II, 17.
38:18
Moraliter nota: Vita hæc a piis optabilis est ob duo, primo, ut laudent Deum, uti ait hic Ezechias; secundo, ut lugeant peccata sua: qua de causa vitam sibi produci optavit Job, cap. X, vers. 20. Primum oritur ex Dei, secundum ex sui cognitione. Ita Sanchez. NON EXSPECTABUNT QUI DESCENDUNT IN LACUM (in sepulcrum et infernum) VERITATEM TUAM, — id est felicitatem tuam, scilicet qua primo, præstitisti inchoate Hierosolymæ incolumitatem ab Assyriis, et mihi sanitatem ab Isaia nomine tuo promissam; secundo, « veritatem, » scilicet quæ pertinet ad Messiam promissum, quem ex semine meo et Davidis progenerandum exspectamus, ut eum nascentem videamus, et docentem audiamus: qua de causa me in vita servasti: hoc enim soli viventes possunt præstare, non autem mortui. Unde ait: 19. VIVENS IPSE CONFITEBITUR TIBI, — v. g. Pater dum vivit filiis narrabit Dei beneficia, ut Deum celebret, eosque ad Dei laudem invitet: hoc autem facere nequit mortuus.
38:19
20. Salvum me fac, — in sanitate accepta conserva me: jam enim a morbo sanatus erat. Secundo, « salvum me fac » perfecte ab Assyriis, cædendo eorum castra, uti promisisti.
38:20
21. ET JUSSIT. — Est hysterologia: hæc enim contigerunt ante canticum Ezechiæ: hoc enim cecinit postquam hoc cataplasmate sanatus fuit, ut patet vers. 9, quare « jussit, » id est jusserat. CATAPLASMARENT, — id est cataplasma, sive emplastrum ex ficubus conficerent, quod vulneri imponerent, quo rex sanaretur, uti de facto sanatus est. Hebraice est, contundant super ulcus, id est contusum imponant super ulcus: vulnus ergo hoc regis fuit ulcus, uti vertunt Aquila, Symmachus et Theodotion, et noster Interpres, IV Reg. cap. XX, 7. Hebræum enim שחין sechin significat ulcus.
38:21
Nota: Ficus per se ulceri potius obsunt quam prosunt; licet enim Galenus, lib. II De Arte curativa, cap. VII, ad eos tumores, qui neque facile ad suppurationem perveniunt, neque facile discuti possunt, jubeat uti cataplasmate ex caricis sive ficubus, tamen alia est ratio in ulceribus: hæc enim extersionem et desiccationem postulant, non autem discussionem, emollitionem aut suppurationem: hæ enim tumorum sunt rationes, non ulcerum. Per accidens tamen, si ulceri accedant tumor et inflammatio (uti in morbo Ezechiæ fieri potuit), ad eam vel resolvendam vel suppurandam valent ficus. Aliqui censent hoc ulcus non formatum, et proprie dictum ulcus fuisse, sed apostema, quo tumens corpus interius putrescente pure completur: quod si verum est, potuit pus sive sanies siccioribus ficubus atque contusis in cutis superficiem provocari, ibique excerni: et sic naturaliter ficus profuerunt morbo regis. Verum noster Interpres censuit formatum et apertum fuisse ulcus; unde vertit, vulnus, quare ficubus non erat opus ad provocandam in cutem saniem. Quidquid sit, certum est ficus non habuisse tantas vires, ut hominem moribundum vitæ et sanitati restituerent, idque tam cito, scilicet ut tertio die adiret templum, ut dicitur IV Regum XX, 5. Quare potius hæc curatio miraculo tribuenda est, quam ficubus. Ita Valesius, Sacræ Philos. cap. XXXIX, Vatablus, Adamus et alii. Sic Christus lutum imponens oculis cæci, eum illuminavit. Sic Sancti olim in eremo, oleo a se benedicto quoslibet morbos curabant. Sic et hic ficus non tam ex se et sua virtute, quam quia a S. Isaia adhibebantur, quasi ab ipso benedictæ, et quasi instrumentum Dei, cujus jussu eas applicabat Isaias, subito sanarunt regem. Adde S. Hieronymum hic: Aquila, inquit, Symmachus et Theodotion sechin interpretati sunt thus, per quod morbum regium intelligi volunt, cui contraria putantur vel sumpta in cibo, vel apposita corpori, quæcumque sint dulcia, » uti sunt ficus. Verum שחין ulcus significat, non icam et tuber, non morbum regium. 22. ET DIXIT. — Id est, dixerat Ezechias Isaiæ promittenti curationem, vers. 5; eo ergo hæc pertinent: est enim hysterologia, ut dixi; et patet IV Reg. XX, 8 et 9. Dic ergo versus ponendus est ante vers. 7, ubi Isaias respondet, et dat signum quod rex hic petit.
38:22
Moraliter, disce hoc capite ab Isaia, quam pium et utile sit visitare infirmos, eosque visitari a sanctis, quamque sincere infirmos de morte et æternitate admonere debeamus, ut ad eam se comparent: sic enim Ezechiam regem hic libere monuit Isaias, dicens: « Dispone domui tuæ, quia morieris tu, et non vives: » ideoque et sanitatem et 15 annos vitæ impetravit; quin et reipsa per cataplasma ficuum eum sanavit, vers. 21. Ita Gallicanus Martyr, vir consularis, triumphalibus infulis sublimatus, et Constantino Augusto charus, a S. Joanne et Paulo ad Christi fidem conversus, cum S. Hilarino ad ostia Tiberina secedens, hospitalitati et infirmorum servitio totum se dedit: cujus rei fama in universo orbe divulgata, multi undique illuc venientes videbant virum ex Patricio et consule lavantem pauperum pedes, ponentem mensam, aquam manibus effundentem, languentibus sollicite ministrantem, et cætera pietatis officia exhibentem: hisque actibus meruit martyrium, ad illudque se disposuit. Martyrio enim a Juliano Apostata affectus est. Ita Baronius in Martyr. 25 junii, ex Usuardo et Adone. Quidam Apollonius nomine, cum mundo renuntiasset, et montem Nitriæ habitasset, et nec artem discere posset, nec litteras, quod ætate esset provectus, viginti annis, quibus vixit in monte, hanc habuit exercitationem: suis pecuniis et suis laboribus emens Alexandriæ vasa medica omnis generis, universæ fraternitati ea suppeditabat ad morbos: et licebat eum videre usque ad horam nonam discurrentem obeundo monasteria, et ostia ingredientem, et videntem num quis decumberet. Portabat autem uvam passam, mala punica, ova, panem siligineum, et ea quibus opus habent ægroti. Hanc sibi conferentem invenit vitæ rationem usque ad senium Christi servus. Ita Palladius in Hist. Lausiaca, cap. IV, et Nicephorus, lib. XI, cap. XXXV. Placilla, Theodosii Imperatoris uxor, miram ægrorum et mutilatorum curam gerebat, eisque mira charitate inserviebat. In illorum enim domicilia ventitabat, et qua quisque indigeret re, eam illi suppeditabat; Ecclesiarum hospitales domos circumiens, eos qui gravibus morbis lecto affixi erant, curabat. Non enim tantum illorum attingebat ollas, et juscula delibabat; sed et patellas admovebat, panem apponebat, ciborum frusta auferebat, pocula eluebat, aliaque omnia sedulo et alacriter obibat, quæ servorum et ancillarum sunt officia. Ad eos vero qui ministerium ejus, quod per manus ipsa suas peragebat, inhibere conabantur, dicere solita erat: « Imperio quidem convenit, ut aurum id largiatur; ego vero manuum mearum opus pro imperio ipso, ei qui id semel contulit, offero. » Ita Nicephorus, lib. XII, cap. XIII, et Joannes Nauclerus, tom. II Generat. cap. XIII. St. Radegund, queen of France, had established this law for herself: that every Lord's Day, having gathered the poor together, she would offer them drink with her own hand. When lepers came and identified themselves by a signal, she would kiss their faces. Then having set the table, carrying warm water, she would wash their faces, anoint their hands and ulcers, and again she herself would serve them, feeding each one individually. To those departing she would offer small gifts of gold or clothing. When her servant said: My lady, who will kiss you, who so embrace lepers? she kindly replied: "Truly, if you will not kiss me, I have no care about it," says Fortunatus in her Life, book I, chapter XXXIX.
38:2
In parte ista ponit quaedam ex praedicta historia occasionata: scilicet infirmitatem Ezechiae, quam incurrit propter ingratiudinem, quia post tantam victoriam canticum gratiarum actionis non composuit, sicut moris erat. Et dividitur in duas. In prima ponit ipsius aegritudinem; secundo sanationem 59 cap.: In tempore illo etc. Circa primum tria facit. Primo ponit aegritudinem; secundo liberationem, ibi, Et convertit Ezechias faciem suam ad parietem, et oravit ad Dominum; tertio liberationis ordinem, ibi, Et jussit Isaias ut tollerent massam de ficis. Cir. a primum duo facit. Primo ponit mortuum, Aegrotavit. Eccl. 51: « infirmitas gravis » sobriam facit animam. » Secundo ponit mortis nuntium, Et introivit. Dispone, ordinando quis tibi succedere debeat. Eccl. 35. « In die consummationis » vitae tuae, et in tempore exitus tui distribue » hereditatem tuam. »
Sed contra hoc objiciet, quia postmodum vixit, et non mortuus est: ergo huic prophetiae, Morieris, subfuit falsum, nee fuit immobili veritate denuntians rerum eventus.
Et dicendum, quod cum omnium quae fiunt in toto decursu temporis, rationes ab aeterno in Deo fuerint, quaedam fuerunt inditae rebus quae expliciantur per opus naturae et voluntatis; quaedam apud se tantum retinuit, ut ea quae vellet, in actum educeret. Videntes igitur prophetae in speculo aeternitatis, vident de utrisque quantum Deus vult revelare. Fuerant igitur Isaiæ revelatae illae rationes quae rebus inditae erant, quas causae secundae inferiores faciunt, scilicet naturales et meritoriae, secundum quas infirmitas regis ad mortem ordinata erant. Et etiam quantum ad sensum quem in verbis propheta habuit, verum dixit: quia secundum causas inferiores ita erat. Similiter
etiam quantum ad alium sensum, quem Spiritus sanctus intellexit, verum dixit: quia mortuus fuit illi ingratiudini, dum postmodum Deo debitas gratias egit; sicut et Ninive subdivisionem quantum ad statum iniquitatis, ut dicit Augustinus.
Et convertit Ezechias faciem suam ad parietem. Hic ponit liberationem: et circa hoc tria ponit. Primo orationis praeparationem, Ad parietem, templi. Et circa hoc duo. Primo ponitur Ezechiae oratio; secundo salutis promissio, ibi, Et factum est verbum Domini ad Isaiam; tertio gratiarum actiones, ibi, Scriptura regis Juda. Circa primum tria ponit. Primo orationis praeparationem, Ad parietem, templi, vel domus suae, ut devotius et secretius oraret. Ps. 85: « In die tribulationis meae clamavi » ad te, et exaudisti me. » Secundo ponit ipsum orationem, Et oravit. Memento, ut pro bonis quae feci vitam mihi concedas. Dicitur enim Deus oblitus, quando non retribuit.
38:3
In veritate, cultus tui, corde perfecto, quantum ad amorem.
Sed contra. Prov. 20: « Quis potest dicere: Mundum est cor meum? »
Et dicendum, quod non dixit sibi esse cor perfectum simpliciter, sed quantum ad hoc quod projecit idola, ut dicitur 4 Reg. 18. Eccl. 11. « In » die malorum ne immeror sis honorum. »
Tertio ponit orantis compunctionem, Et flevit.
38:4
Matth. 5: « Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur. » Judith 9: « Humilium et mansuetorum est semper tibi placitum deprecatio. » Et factum est verbum Domini ad Isaiam. Hic ponitur salutis promissio: et primo ponit orationis exauditionem, Factum est, antequam exiret mediam partem atrii. 4 Reg. 20: Audiui orationem. Supra 50.
38:5
Secundo ponit promissionem: Ecce ego adjiciam. Ps. 60: « Dies super dies regis adjicies. » Tertio ponit confirmationem per signum. Hoc autem erit tibi signum in sole, idest per modum solis, et lineis, quibus secundum motionem naturalem computabantur 10 horae. Et reversus, scilicet subito, et sic ille dies artificialis habuit 22 horas, sed reduplicatus secundum Glossam. Si autem successive, sic remeavit per 4 et rediit per 4 et iterum per 4 venit; et sic dies ille habuit 32 horas, fere triplicatus, secundum Dionysium. Hoc autem factum est, vel omnibus aliis caelestibus corporibus retroeuntibus: vel sole breviorem viam aut velocorem motum dicendum est habuisse, ut ad situm suum simul cum aliis perveniret. Eccl. 46: « An non in iracundia ejus impeditus est sol, et » una dies facta est quasi duo? » Et hoc signum competit signato. Job 11: « Cum te consumptum » putaveris, orieris ut lucifer. » Scriptura Ezechiae. Hic ponitur gratiarum actio pro salute promissa: et primo ponit titulum, Scriptura, scilicet haec est; secundo ponit canticum, Ego dixi: in quo tria facit. Primo planget periculum quod evasit; secundo commemorat beneficium quod percepit, ibi, Domine si sic vivitur; tertio petit complementum quod Deus promisit, ibi, Domine, salvum me fac. Plangit autem tria. Primo mortis horrorem.
38:10
In dimidio, idest in juventute, ad portas inferi, idest linbum, vel mortem, vel sepulcrum Eccl. ult.: « Vita mea appropinquans erat in inferno deorsum. » Secundo plangit bonorum amissionem, quantum ad Dei jussionem: Quaesivi, a Domino, quod suppleret, residuum, mihi ablatum; vel inquisivi apud me quantum restaret mihi de vita. Dixi, apud me: Non videbo, per speciem modo, adhuc in terra viventium, in caelesti beatitudine. Ps. 26: « Credo vi- de bona Domini in terra viventium. » Vel non videbo, ulterius videndo templum et cultum ejus, in terra viventium, scilicet Judaeorum. Matth. 22: « Non est Deus mortuorum, sed vivorum. » Etiam quantum ad hominum societatem.
38:11
Non aspiciam hominem, in hac vita viventem. Jerem. 49: « Non habitabit ibi vir, et non incolet eam filius hominis. » Vel hominem Christum nobis promissum. Etiam quantum ad filiorum posteritatem, Generatio, scilicet filiorum, quia nondum filios habebat, convoluta, plicata, ne ad posteros extendatur. Supra 22: « Et figam illum paxillum in loco fidelis, et erit in solium gloriae domui patris sui. » Etiam quantum ad vitae brevitate: Praecisa est velut a tecente.... dum adhuc, texendo telam imperfectam, ordiner in juventute. Job 14: « Dies mei velociore fuerunt cursore. » Tertio plangit cordis anxietatem: et primo quantum ad mortis continuum expectationem.
38:12
De mane, scilicet dic- bam, usque ad vesperam fines me, morte. Et tunc etiam non metuens, sperabam, iterum usque mane: simul cum morte dolor aegritudinis finiet.
38:13
Quasi leo sic contrivit, languor; vel ipse Deus per dolorem aegritudinis. Job 7: « Si dormiero, dicam: « Quando consurgam? et rursum expectabo vespe- ram, et replebor doloribus usque ad tenebras ».
38:14
Secundo quantum ad spei dilationem; ubi ponit triplicem sperantis conditionem: Sicut pullus hirundinis, expectat matrem, quia non videt. Ut columba. Nahum 2: « Ancillae minabantur gementes ut columbae. » Ponit etiam spei dilationem, Attenuati sunt, quasi fatigati, suspicientes, per spem. Proverbiorn 15: « Spes quae differtur, affligit animam. » Psalm. 120: « Levavi oculos meos ad montes, unde veniet auxilium mihi. » Ponit etiam quandam cum Deo disceptationem: Domine, vim patior; quasi dicat: Violentia fit mihi, ultra merita affligor. Responde, fide jubeas, pro me. Quid dicam? quasi in se reversus: Quid possem contra Deum proponere? Aut quid respondebo, quando oporteat ad interrogata respondere, cum ipse fecerit, me, vel poenam meam?
38:15
Job 9: « Si volueris contendere cum eo, non poteris respon- dere unum pro mille. » Tertio quantum ad praeteritorum recordationem, Recogitabo tibi omnes annos, in quibus mala passus sum, vel in quibus tibi peccavi. Job 7: « Loquar in tribulatione spiritus mei. »
Nota super illo verbo, Attenuati sunt oculi, quia oculi attenuantur primo per depressionem. Supra 2: « Oculi sublimes hominum humiliati sunt. » Secundo per luminis oppressionem. Proverb. 25: « Qui scrutator est majestatis, opprimetur a gloria. »
Tertio propter cogitationis gravitatem. Job 36: « Omnes homines vident eum, unusquisque intue- tur procul. »
Item super illo, Suspicientes in excelsus, quia sunt oculi excelsi primo per cordis elationem. Psalm. 150: « Domine, non est exaltatum cor meum, neque elati sunt oculi mei. » Secundo per inquisitionis curiositatem. Job 18: « Quasi magna cogitans, attonitos habes oculos. » Tertio per contemplationem. Infra 40: « Leva in excelsum oculos, et vide jucunditatem quae veniet tibi. »
38:16
Domine, si sic vivitur. Hic commemorat beneficium quod suscepit. Et primo correctionem: Si sic vivitur; idest, si tam misera est vita hominum, vel si per tribulationem acquiritur vita. Prover. 6: « Via vitae increpato disciplinae. » Exponit: Ecce in pace, quasi in populo habente eam ab Assyriis, amaritudo, mihi imminet.
38:17
Proverb. 14: « Risus dolore miscебitur. » Secundo commemorat liberationem a poena: Tu autem eruisti animam meam, a culpa, projectisi post tergum tuum, vel, meum. quasi oblivisceris, omnia peccata mea. Sapient. 11: « Misereris omnium, Domine... et nihil odisti eorum quae fecisti. » Tertio assignat liberationis rationem: et primo quantum ad mortis inutilitatem: Quia non infernus, idest damnati, vel sepulti, mors, diximus, vel mortui, veritatem, promissorun, vel Filium.
38:19
Psalm. 6: « Quoniam non est in morte qui memor sit tui; in inferno autem quis confitebitur tibi ? » Secundo quantum ad vivorum laudem, Vivens vivens, ad majorem affirmationem, vel propter duplicem vitam. Psalm. 115: « Nos qui vivimus benedicimus Domino. » Tertio quantum ad divinae laudis propositionem, Pater filiis. Psalm. 77: « Quanta mandavit patribus nostris nota facere ea filiis suis; ut cognoscant generatio altera. » Domine, salvum me fac, et psalmos nostros cantabimus cunctis diebus vitae nostrae in domo Domini. Hic petit expleri promissum.
38:20
Salvum me fac, ab Assyriis, et a langnore.
38:21
Psalm. 55: « Benedicam Dominum in omni tempore, semper laus ejus in ore meo. » Et jussit Isaias ut tolerent massam de ficis. Hic ponit sanationis ordinem: et hic transpositus est, et debet esse ante signi dationem, ut patet 4 Reg. 20. Sed quia non intendit historiam, sed prophetiam, quae ad prophetiam pertinent primo posuit: et primo ponit curationis modum. Cataplasma, idest emplastrum, vulnus a Deo inflictum, vel ulcus ex humore corrupto, carne aperta. Dicunt enim, quod laborabat morbo regio, qui dicitur lupus, cui nocent ficus et uva dulcis, ut curatio tota divinae potentiae attribueretur. Alii dicunt, quod erat apostema, quod est ex humoribus intus collectis nondum carne seissa; ad cujus maturationem ficus prosunt, ut ostendatur non esse semper supervacua necessaria medicina. Eccl. 58: « Pigmentarius faciet pigmenta suavitatis, et medicinam conficiet sanitatis. »
Secundo Ezechiae ponitur signum.
38:22
Et dixit Ezechias: Quod erit signum? 1 Cor. 1: « Judaei signa petunt, Gracci sapientiam quaerunt. »
38:1
1. 16 concludunt haec dici post aliquas victorias a Cyro reportatas; de his aliisque locis qui hic obiiciuntur (62, 1. 6; 53, 1) vide commentarium. Mirum est etiam 51, 4 adduci, quasi solum exsilii tempore prophetae irrisionibus sint expositi ; ergo etiam 28, 9. 10 ad exsilium reiicere oportebit. Septimo loco, ut agmen argumentorum augeaíur, iterum afferunt locos eos quos antea iam attulerant 59, 2 seq. 64, 8; addunt dein precationes 51, 9.et 63, 1-64, 11, quibus vates populi peccata deflet, confitetur, veniam petit et salutem expostulat. Eiusmodi preces autem ad munus propheticum omnino spectant; iis enim et, aequales et posteri erudiuntur; neque eas alienas esse ab Isaia, iam 8, 11220 et 12, 1-6 et 24, 18 et 25, 1 seq. 26, 1 seq. patet ; unde cur iis precationibus origo in exsilio demonstretur nullo modo apparet. iam mortis reus accusaretur (ler. 26, 8 seq.) non pro sui defensione provocasse ad oracula nostra, id quod sane facturus fuisset, si exstitissent. Utique praeclaram rationem ! Nam cum Ieremias in succincto illo. sermone 26, 5 revera mentionem faciat sermonum servorum Domini prophetarum, unde tam fidenter asserunt Ieremiam nihil ex Isaia alleeasse? Narrationem in cap. 26 habemus brevem et per summa solum rerum capita incedentem. Praeterea adverte, Isaiam hisce oraculis non iam destructionem quam instaurationem vaticinari; quare seniores ad Ieremiam defendendum (26, 1'1 seq.) si argumentum planissimum et efficacissimum afferre voluerunt idque verbis clarissimis conceptum, vix ad Isaiam poterant provocare, optime autem, prout fecerunt, ad Michaeam. Dein quis postulabit ut ea occasione omnia prierum prophetarum oracula nominatim recenseantur? an ab illorum seniorum silentio etiam inferent, oracula Osee 2, 11. 14; 3, 4 et Amos 9, 1 etiam non exstitisse tempore Ieremiae? Ceterum multis iam ostensum est Ieremiam novisse oracula in cap. 40-66 reposita, quare argumentum quod in ea accusatione Ieremiae a silentio inferunt, futile est. Nono loco sententias exprimi arguunt iis in capitibus rerumque descriptiones et opiniones ab Isaia plane alienas ; proferri scil. exspectatio nem et spem omnino exaggeratam de reditu ab exsilio eiusque maguificentia, de novis coelis et novaterra, de splendore urbis restitutae, de longaevitate piorum, de subiectione gentium ; eiusmodi autem hyperbolas longe abesse a mente et indole Isaiae sobria. Ad quae primo illud nota quod iam supra monui de descriptionibus messianicis, quae apud prophetas stilo sublimiore et splendore ac magnificentia imaginum efferri solent; vatem vero in cap. 40-66 instaurationem in se describere ita, ut messianica quoque quam maxime eaque in summo perfectionis gradu tangatur, ex toto rerum nexu perspicuum est. Deinde adverte omnia illa quae obiiciantur iam clare praeformari in priore Isaiae parte. Nam quae 65, 1'7 et 66, 22 et 60, 19 dicuntur, iam praeparantur in nova terra 11, 6 seq. descripta et praesertim 30, 96 : «et erit lux lunae sicutlux solis et lux solis erit septempliciter sicut lux septem dierum » ; futurum autem Sionis splendorem non solum descriptum legimus 54, 12 seq. 60, 1 seq. 66, 12, sed etiam eius splendoris rationes modique iam explicantur 2, 2et 4, 2 seq. 11,0; 18, 7; 94, 93; 95, 6 ; 26, 1 seq. Quae autem de gentium obsequiis 49, 22; 60, 9. 10; 61, 3; 54, 13 dicuntur, non modo non contraria sunt iis quae in parte priore proferuntur, verum potius ex iis fluunt ; lege eniin 14, 9 : « et tenebunt eos populi et adducent eos in locum suum et possidebit eos domus Israel super terram Domini in servos et ancillas et erunt capienies eos qui se ceperant et subiicient exactores suos » ; perpende 9, 3 et 9, 4-1 et 11, 14. 48 et 25, 9-12 et fateri debebis in hisce locis iam oracula alterius partis luculenter contineri et gentium obsequia describi. Tamquam signa temporis posterioris Knobel-Diestel etiam adducit Ierusalem dici civitatem sanctam (48, 2; 52, 1) ; sed cum creberrime sermo sit de Sion monte sancto, cum lerusalem dicatur Ariel (29, 1), in qua urbe sit caminus Domini (31, 9), quae sit civitas sollemnitatis nostrae (33,90), in qua olim iustitia habitavit (1, 91), in qua omnis sanctus vocabitur qui ad vitam scriptus est (4, 3), appellatio civitatis sanctae quasi per se nascitur et facillime oritur ita ut potius mirandum sit quod non saepius occurrat; sane a mente [Isaiae in priore parte manifestata minime estaliena. Si vero oppugnationem idolorum et numinis divini demonstrationem quae a vaticiniis fiat a mente Isaiae recedere contendunt, non videntur legisse ea quibus in priore parte idololatria conveilitur (14, 29; 2, 8. 9. 18-21; 8, 19; 16, 12; 1'1, 8; 19, 1; 31, '1) nequc ea quibus vis. et valor vaticiniorum ad numen divinum demonstran. dum indicatur (8, 1. 16; 30, 8; 34, 16). Quodsi adhortationem ad sabbatum obervandum denuo nobis oggerunt tamquam posterioris temporis indicium, interrogamus, num etiam id quod 4 Reg. 4, 23 ex tempore Elisei narratur et quod Amos 8, 5 de sabbato refert, ad tempora . exsilii relegari possit ? Porro contendunt proponi sententias de Deo.quae non adfuerint nisi tempore posteriore ; ita v. g. Deum de rebus sublunaribus esse parum sollicitum 40, 27; 41, 10 ; 49, 14 ; 51, 15. Sed nonne iam 99, 148 eodem modo apud Isaiam impii loquentes inducuntur? nonne qui miseriis afflicti sunt conqueri solent, quod Deus abscondat faciem et auxilium ferre obliviscatur ? ita iam Ps. 10, 1; 13, 1. 2 (hebr.), ita non uno in loco lIobus conqueritur ; quid ergo alienum ab Isaiae tempore si eodem modo miseros et pusillanimes conquerentes facit? praesertim cum 96, 171. 48 similes sensus exprimantur. Idea quoque satisfactionis vicariae minime potest dici incognita fuisse tempore Isaiae ; eam enim praeformarunt et symbolice repraesentant sacrificia, eam satis clare enuntiat Michaeas, aequalis Isaiae (Mich. 6, 7); quare ergo apud Isaiam non posset exhiberi? Neque servus Jahwe aliam expostulat aetatem ; eam enim ideam in germine iam habemus in priore parte Isaiae 4, 2 et 11, 4 seq. quocum confer 53, 2; ceterum quam sedulo hanc ideam Isaias praeparet in priore parte, vide: in disputatione de servo Iahve. Ultimo loco obiicit Knobel-Diestel, in altera hac parte theocratiae instaurationem non connecti cum rege ex Davidis familia oriundo; quod quam falsum sit, vide ad 53, 3 quo loco totidem verbis antiqua vaticinia Davidi data recoluntur. Decimo loco genus dicendi in medium proferunt quod quidem sublimitate et maiestate proxime ad Isaiam accedat, at nihilominus sit magis perpolitum et etiam magis diffusum. Aliquod discrimen utique facile omnes agnoscent; sed perpende argumentum diversum, aetatem vatis magis etiam provectam ; insuper attende, cum sermones partis prioris a vate iuniore ad populum habiti sint, hos sermones vix eodem modo coram populo esse propositos neque ex concionibus ad populum habitis exortos; unde non mirum est, si genus dicendi aliqua ratione diversum deprehendatur. Neque tamen illud discrimen adeo magnum est, ut adversarii iactant, praesertim si aliud tractari in plerisque argumentum attenderis. Obiiciunt v. g. ad nomen Iahve in altera parte varias adiungi appositiones ; sed simile quid observare poteris 2, 10. 19 et iam 4, 24 nomina multiplicari ad emphasin habendam vides 9, 6 et etiam 10, 33; 12, 9 ; 96, 1; 98, 16 et praeterea vide 3, 1; 8, 9. 10; 18, 2. 1; 28, 10. 13; 99, 1. Rei argumentum id secum fert, ut in altera parte frequentius efferat vates heroem illum a Deo esse excitatum et vocatum et eventus futuros a se esse praedictos ; at quis dicet talibus ostendi genus dicendi ab Isaia alienum ? Immerito id obiicitur; similia enim etiam in priore parte inveniuntur. Nam propheta et se a Deo missum declarat 6, 8 et nationes vocari a Deo et eligi ut ultionem exsequantur 3, 96; 7, 17; 8, 1540, 6; 13, 3 etc.; qui italoquitur, certe ab eius indole non est dliengis etiam Cyrum ut a Deo vocatum et excitatum proponere ; Isaiam quoque ad sua vaticinia provocare iam dictum est (cf. 8, 16; 30, 8; 34 ; 16). Conqueritur Knobel-Diestel, quod Deus apud Isaiam iis ditiis non laudatur quae frequenter in cap. 40-66 usurpentur scil. creatoris, formantis, redemptoris, salvatoris, consolatoris; at quid legitur 19, 9? « ecce Deus salus mea : fortitudo et laus mea Dominus, factus est mihi in salutem » ! quid 17, 1; 25, 4; 96, 1; 31, 5? Dein attende, cum in altera parte praecipue de liberatione et instauratione sermo sit, eiusmodi nomina e rei arsumento debere frequentius occurrere. Quare ea quoque obiectio sine fundamento profertur. Ultimo demum loco numerum sat magnum vocum phrasiumque exhibet Knobel-Diestel quae propriae sint alteri parti Isaiae, ideoque alium arguant vatem. Cum adversarios non piguerit longam seriem contexere, etiam nos taedere non debet ostendere longa ista serie nihil effici posse contra Isaiam alterius. quoque partis auctorem. Quare ad verba singula et phrases quae ab iis afferuntur, adscribemus ea quibus ea patet immerito allegari ut alius vates cap. 40-66 scripsisse perhibeatur. Primo loco exhibent m23,sed cum substantivum germen lahve 4, 9 occurrat, vox haec Isaiae non poterat esse ignota ; N?p in priore quoque parte v. g. 6, 3. 4; 12, 4; 22, 12 eadem notioue adhibetur qua 40, 9.. 6; 44, 1; 98, 1; nz) 32 etsi frequentius in altera parte invenitur, tamen etiam 14, '/ legitur e& verbum 12 habes 12, 6 et 24, 14 et 35, 6. et praeterea 16, 10. Neque verum est 2292 et p73 vel np55 alia significatione adhiberi in cap. 40-66 quam in prioribus ; vide in comment. ad 42, 4. 3. 4; B1, 4; 41, 2. 10; 45, 8; B1, 8 etc. Cum BY populi notionem habeat, non apparet cur Knobel-Diestel in 40, "| et 42, Ssingularem quendam usum cernere velit. Cum y'& et DEN. verba sint plane in usu posita et etiàm in priore parte inveniantur (D, 8; 34, 19 ; 31, 3), arbitrarium est asserere 'N2 et D9N2 peculiare dicendi genus alterius partis demonstrare, praesertim cum illud non occurrat nisi ter (40, 171; A1, 11. 12), hoc semel (40, 12). Neque indoles peculiaris agnosci potest in eo, quod omnis caro dicitur pro omni homine ; haec enim locutio etsi in priore parte non occurrat, tamen ex Gen. 6, 13. 11. 19; 1, 16. 21; 8, 11; 9, 41. 15. 11 satis nota est ; ceterum 40, 6 adhibetur caro ad designandam impotentiam, uti 31, 3. Peculiare genus dicendi depreheadunt in *»av? TO 51, 19; 59, 1; 60, 18; sed cum utraque vox saepius in priore parte reperiatur apud Isaiam, non apparet cur non idem: Isaias ad emphasin habendam utramque potuerit coniungere ; prior legitur 16, 4; 22, 4 et 13, 6 quoque; altera 4, 98 ; 15, 5; 30, 13. 14. 26. Notum est in lingua hebr. participia. et adiectiva: gen. fem. adhiberi pro substantivis; quare talis usus immerito affertur quo singulare eius partis dicendi genus probetur. Neque £xa& Xeyóysva id efficere possunt ; ea enim in priore quoque parte inveniuntur; ita 44 in cap. 30, 11 in cap. 32 (cf. Kaulen 1. c. p. 305). Cum 5N1 in ea notione qua Is. 59, 3. et 63, 3 adhibetur, occurrat apud.Ierem. Sophoniam aliosque, non cernitur ratio cur vox haec debeat Isaiae denegari; idem die de nz» quae vox Iob 32, 91. 92 reperitur et de NT2 Ps. 98, 8. Ez. 23, 6, de ^1 Ps. 34, 6, de peli Ps. i8, 21. Ez. 39, 9, de nY3 Ier. 2, 20 ; 48, 12, de 13^ Neh. 5, 13 (et similis vox legitur Ps. 199, 1), de v3 Ps. 49, 13 forma, figura, quae vox propter "3 Isaiae tempore non potuit esse incognita (cf. Ex. 32, 4. 4 Reg. '1, 13. Ier. 4, 5 kethib). Eodem modo alibi occurrunt, ergo Isaiae qui linguae peritissimum se ubique exhibet ignota esse non poterant verba moY Cant. 4, 4; 6, 1; 3238 Ier. 8, 14. 22; "wnin notione accendendi adhibetur Is. 27, 44 et iam Num. 8, 2; Vox Prov. 8, 28. Iob 4, 4. Àm. 2, 44 etc. ; Urn Iob 40, 7. 4 Sam. 11, 44. Ps. 51, 12 etc. ; 1212 Ex. 28, 41; 99, 1. Os. 4, 6. Ez. 44, 13; de 5:5 formae derivatae reperiuntur apud Ier. et Ez. et iam in Gen. (43, 11 ; 41, 12; 50, 21), Prov. 18, 14 etsaepius in libris Regum ; »win habetur Is. 30, 3. 6 ; ergo falso affertur tamquam locutio propria alteri parti; ceterum haec vox pariter invenitur in libris Iob, Prov. 4 Sam. ler.; quomodo ergo peculiare dicendi genus hac voce demonstrari potest? Neque wen 66, 1 ab usu Isaiae recedit, cum verbum in piel eadem notione usurpetur 34, 15; cur vero T27 41, 43 et 232 (41, 3; 59, 16 ; 64, 4) voces haud raro obviae afferantur, nullus assequor. Perperam quoque adducitur nn2 51, 14, cum verbum hoc in priore parte saepius inveniatur (14, 11; 20, 2; 22, 22; 26, 2; 98, 24) et in forma quoque niphal 5, 21; 24, 18; 35, 5; idem die de "293 quod non solum 34, 11, sed etiam 43, 20 reperitur et in forma qal 11, 6. 1; 14, 30 ; 17, 2. Usus loquendi in notione vocis 220 qui ler. 34, 2 et 50, 34 deprehenditur iam tempore Isaiae exstitisse merito censetur ; saltem id bene advertendum est nos tam pauca scire de historia linguae hebraicae, ut plane ridiculum sit asserere vocem aliquam quae certo adsit tempore Ieremiae nondum exsistere potuisse tempore Isaiae. Immerito quoque tamquam indicia quae Isaiae non conveniant afferuntur : 53 44, 19 ; reperitur enim Iob 40, 20 quoque ; 233 40, 24, quae vox 11, I quoque legitur et Iob 14, 8; 2n 60, 5; nam eadem notione divitiarum legitur Ps. 31, 16 et iam Is. 5, 14 haec notio bene congruit ; »n 53, 3. 4; nam eadem vox 1, 5et38, 9 legitur et praeterea alibi quoque occurrit; VET44, 28 ; 46, 10 ; 53, 10; 58, 3. 13; omnibus enim istis locis vox adhibetur ea significatione qua iam legitur 2 Sam. 23,5 (in ultimis verbis Davidis) et 1 Reg. 5, 22; praeterea eadem notione habetur 4 Sam. 15, 22; 18, 25 etc. ; n2? 41, 3; sed etiam si vox eo loco accipitur notione eadem qua n", mütatio significationis est adeo facilis et obvia, ut ex communi vocis significatione per se fluat (cf. 4, 1; 90, 5; 25,8); v?» 43, 91; sed vox reperitur Gen. 42, 23. Iob 33, 28. 2 Par. 32, 31; 1202 40, 20 ; talem vocem non esse plane singularem etiam Deut. 8, 9 et Eccl. 4, 13; 9, 15 probatur ; 72 53, 4; perperam statuitur notio legislatoris, ut inusitatus modus loquendi habeatur ; retinenda est notio usitata, quae Is. 8, 2 et 19, 20 adest et pro 33, 4 eiiam Ps. 89, 38 commendatur ; ps 40, 19; 44, 10; sed aliis locis 40, 20 et 44, 13. 11; 45, 20 ostenditur vocem adhiberi notione generali simulaceri, quod vel fusum sit, vel ex ligno vel lapide sculptum ; ceterum de fusis quoque imaginibus dicitur vox ler. 10, 14; 51, 41; N2S 40, 2; sed notio laboris, molestiae facile fluit ex significatione communi et ea etiam habetur Iob 1, 4; 10, 41; 14, 14; ov» 59, 18; 63, 1 etiam legitur 2 Par. 32, 19; neque 1? 34, 15 aliam habet notionem ac ceteris in locis: 23, 13; 32, 1 ; 33, 1; sed etiamsi notionem s? indueret, haec notio lam praeformatur Lev. 25, 20 et conferri potest Iob 12, 44 et 23, 8 et 40, 23. Ier. 8, 1 et iam Ex. 8, 22. Cur etiam "wo 91, 4 afferatur,. mirum est, cum. vox 17, 12. 13 quoque inveniatur, ergo ab Isaia minime exsulet. Porro Knobel-Diestel ad demonstrandum genus dicendi esse peculiare haec affert : « solus horum capitum auctor efformat formam piel verbi ?w2 (58, 5; 60, 1. 13), pual verbi Y?» (40, 24), hiphil denominativum a voce n2 (49, 22) et hithpael verborum 2^, nn» et n9 (41, 10. 93; 52, 2; 61, 6) »; sed quam inefficax tale sit argumentum, ex eo iam elucet, quia pauca ex thesauro linguae hebr. servata sunt ; quare nimis audax est eiusmodi formas fuisse ita communes negare, ut earum usus scriptorem denotet ab Isaia distinctum. Adde quod fere apud unumquemque scriptorem vet. test. una alterave forma inveniatur quam frustra apud reliquos quaesieris. Ad exempla autem illa allata haec adverte, ut videas quam nihil iis efficiatur : piel verbi ?N5 etiam legitur Ps. 149, 4 et Esdr. 7, 21; et cum hithpael iam Iud. 7, 2 inveniatur, nemo affirmare poterit piel fuisse tempore Isaiae ignotum ; de pual a verbo 7 dubium moveri nequit, quia ex formatione aliquorum substantivorum satis patet piel eius verbi in usu positum fuisse; si vero piel in usu erat, non est ratio cur pual ab usu communi excludatur. Dein omnino dubium est num 42, 92 sit hiphil denominativum a r2; facillime enim explicari. potest a verbo haud inusitato T ut sensus sit : aegre spiritum trahunt in carceribus. Porro de "2?n1 61, 6 non plane constat, unde forma sit. derivanda, quare ex eo perperam fit argumentatio ; "D2 autem verbum est valde usitatum, de quo niphal, piel, pual, hiphil, in usu erant; unde hithpael quoque ab usu communi non abhorrere recte concluseris ; verbum n7V quoque saepius legitur (cf. Is. 17, 1. 8; 31, 1); invenitur quoque in hiphil ; gratis asseritur ex hithpael erui peculiare dicendi genus. Demum frustra ad « arabismos » quosdam confugiunt, qui ex commercio exsulum cum Arabibus exorti sint : nam 11252 iam legitur Iob 3, 1 et 15, 34; ergo non indigemus tempore exsilii, ut haec vox innotescat Hebraeis ; eiiam verbum reperitur Prov. 93, 6. Lam. 5, 12, immo iam Ex. 93, 3 et Lev. 19, 15. 32; quare etiam pro Is. 45, 2 non opus erit ad exsilii demum tempus confugere. Verbum in 956, 10 est zzi ^eyópswov; etsi vox ex arabico possit explicari, nondum sequitur tempore exsilii vocem Hebraeis esse allatam ; idem valet de ^23 41, 13 et con 48, 9 et nia? 58, 6 quae vox Ps. 13, 4 quoque legitur ; quam immerito autem ny 63,.3. 6 ad exsilii finem referatur, potest disci ex Lam. 3, 18, quo loco iam Ieremias eadem vocis notione utitur; neque - nw 50, 4 ad exsilium referri potest, cum 4 Par. 9, 4inter eos qui Ierusalem ante exsilium habitaverant (de quo vide Keil, Commentar über die Chronik) recenseatur "Tv, cuius nomine verbum illud in usu fuisse ante exsilium constat. Fucum facere videtur Knobel, cum etiam "s 42, 13 recenseat inter hos arabismos quos exsilio didicerint Hebraei; vox enim iam legitur ex tempore Iosiae regis Soph. 1, 14. Neque p AT, 9 ad tales arabismos referri potest ; nam eiusmodi radicem 53x exstitisse verbis no3w (Is. 47, 5; 21, 12), "2v satis ostenditur. Neque probabile est vocem 2? (33, '1 ; 49, 10) tempore exsilii ad Hebraeos esse perlatam; significat enim aeris aestum et phaenomenon illud quo in desertis Arabiae, Aegypti etc. aeris aestu desertum aquae speciem referri videtur; iam id (mirage Galli vocant, Kimmung Germani) Hebraeis usque ad exsilii finem ignotum fuisse vel tum demum rei notae nomen esse impositum quis demonstrabit ? Neque ostendi potest (TZ 41, 11 arabismum esse exsilii tempore ortum.— Atque haec sunt quibus potissimum evincere volunt genus dicendi ab Isaia eiusque tempore diversum esse et alienum. Diversitatem quandam esse in genere dicendi nemo negat; hanc autem inveniri in quovis scriptore qui vario tempore alia et alia argumenta tractat aeque notum est; aliter dicit et scribit iuvenis, senex aliter ;' cur itaque in uno Isaia eadem verba, eaedem plane phrases in omnibus libri partibus longo temporis intervallo separatis requirantur ? Neque tamen adeo magna est diversitas quae inter partem priorem et alteram . deprehenditur. Id iam patet fatentibus ipsis adversariis, qui ut supra indicatum est ultro asserunt sublimitate et maiestate dicendi partem alteram ad priorem maxime accedere, quare « magnum illum ignotum vatem » de quo loquuntur quam maxime ingenium suum lectione Isaiae excoluisse, eius mentem habitumque induisse et imitatione felicissima expressisse affirmant. Si igitur et ingenio et modo res describendi tam prope Isaiam refert, cur demum non ipse Isaias agnoscitur ? praesertim cum oracula haec diu ante exsilium esse conscripta supra sit demonstratum ? Ut adversariis qui multa protuleruntad discrimen ostendendum in verbis obvium (sed pleraque valde infeliciter et inefficaciter !) satisfaciamus et sententiam veram ulterius stabiliamus, non inutile erit etiam aliqua annotasse quae in verbis et phrasibus plane eadem sunt in utraque parte. Appellatio illa apud Isaiam sollemnis « Sanctus Israel » eodem modo in hac parte occurrit e& quidem quater decies, dum in priore parte in iredecim locis legitur, praeter librum Isaiae autem raro invenitur. Eodem modo in utraque parte saepius legitur NP 2: appellari i. e. esse, agnosci ; 54, 13; alibi non occurrit nisi bis apud Ieremiam; uti 30, 11 ponitur forma inusitata *22 bis, ita bis *z:à 46, 3. Vox Vw una est ex frequentioribus apud Isaiam ; in septemdecim locis invenitur in s. Scriptura, Magna quaedam affinitas cernitur praeter alia inter cap. 1 et alteram partem, ita ut YVaeg. asserere non dubitet, si cap. 1 Isaiae attribuatur, etiam cap. 40-66 eidem necessario esse adscribenda, Huius similitudinis exempla duodecim Se?inecke quoque affert. Adest ea et in sententiis et in verbis. Uti v. g. 1, 2 coeli et terra sollemniter invocantur, ita 44, 93 et. 49, 13 ; uti Israel 4, 6 describitur quasi homo leprosus et percussus, ita cap. 53 servus Domini ; cultus mere externus gravissime reprehenditur 1, 13 et 66, 3; peccata commissa et manus sanguine plenae efficiunt, ut Deus orationes aversetur 1, 13 et 39, 2. 3; utrobique fit. invitatio ad disceptandum cum Deo 1, 18 et 41, 4 ; bona (terrae) comedenda promittuntur 1, 19 et 53, 9 ; ferusalista dier populi tamquam mulier infidelis reprehenditur 1, 91 et 50,.1 ; sed in instauratone urbs fidelis vocabitur 1, 96 et 62, 19; ; 1,99 : « conbuderter enim a terebinthis quibus delectati sunt et erubescetis super hortis quos elegeratis » ; quae singula denuo proponuntur 42, 17; 57, 5; 65, 3 ; 66, 1'1. Verba si spectare volueris, habes iis eodem sensu 1, 9"; et 59, 20; mm 2iy 4, 4. 98 et 65, 11 ;' YU !, 9. 98 et 43, 21; 46, 8; 48, 8 ; 53, 12; 66, 24 ; alia quoque verba apiud Isaiam leguntur in cap. 1 et in altera parte solum vel etiam iis in capitibus quae a recentioribus multis esse Isaiae negantur ; sat multa, nempe plus quam quadraginta recenset Naeg. (p. XXIX). Cum igitur talis adsit similitudo in sententiis et in verbis inter cap. 4 et cap. 40-66, valide confirmatur opinio (quam supra quoque proposui) eorum qui censent primum caput a propheta toti ' libro tamquam summam quandam argumenti esse praemissum ; ita enim primum caput et ultima capita magna illa inter se similitudine cohaerent et integrum librum ab Isaia esse compositum pro sua parte valide testantur. Ipso igitur dicendi genere satis id confirmatur quod variis rationibus aliunde petitis supra demonstratum est, Isaiae librum integrum iuremerito adscribi. Quam sententiam non solum interpretes catholici terrent — solus Schegg alteram partem quod res et argumentum spectat ad Isaiam, quod genus dicendi attinet ad Isaiae quendam discipulum referendam esse opinatus est —, sed etiam multi ex acatholicis v. g. Hengstenberg, Kleinert, Haevernick, Drechsler, Keil, Hahn, Stier, Hosse, Delitzsch, Loehr (cf. Keil, Einleitung 2. 14 ; Loehr, Zur Frage über die Echtheit von Jesaias 40-66; Berlin 1818), Horne (An Introduction to the , critical study and knowledge of the Holy Scriptures 10 edit. II p. 853 seq.), Kay ' (The Speaker's Bible, Commentary on Jsaiah, p. 13 seq.), JVaegelsbach, qui de usu verborum iu utraque parte omnium diligentissime inquisivit (Der Prophet Jesaja, praesertim p. 69-792 per modum lexici exhibet quae sit singulorum verborum in oraculis occurrentium habitudo et ratio, si partes Isaiae ab omnibus admissae cum dubiis vel impugnatis comparentur). Altera haec Isaiae prophetae libri pars quattuor sectionibus continetur. Primo enim praefationis loco narratur qua occasione exsilium babylonicum fuerit praedictum et indictum, cap. 38 et 39, etita apte via sternitur ad ipsa vaticinia, quibus liberatio ex illo exsilio et cuius est haec liberatio solum praeformatio quaedam ac typus, liberatio messianica potissimum celebratur. Haec vero ipsa oracula triplici serie absolvuntur secundum tria illa quae 40, 2 annuntiantur : completus est labor, dimissa est iniquitas, suscepit de manu Domini duplicia. Hi enim. sermones a cap. 40 et deinceps a propheta ipso in ires quasi ordines dividi videntur qui versu uno recurrente separantur ; ita 40-48 ; 49-51; 58-66, atque eorum argumentum praecipuum triplici illa descriptione de labore finito, de expiata culpa, de donis Dei praeclaris egregie exprimitur ; id quod ipsa explanatione erit ostendendum. I]. — QUA OCCASIONE EXSILIUM BABYLONICUM SIT INDICTUM. CAP. 38-39. Anc. — Ezechias gravi morbo laborans mortique iam proximus humili sua ad Deum supplicatione obtinuit, ut anni quindecim vitae adderentur, in cuius promissionis pignus et fidem umbra in horologio Achaz per decem lineas retro conversa est (38, 1-8). Ipso autem Ezechiae carmine discimus quibus curis doloribusque in morbo fuerit vexatus (38, 9-17) et quam grato animo vitae donum a Domino acceperit et ad eius laudem et gloriam illud impendere decreverit (38, 47-20). Verum promissis non usquequaque stetit. Cam enim Merodoch Baladan legatos ad eum misisset (foederis ineundi causa contra Assyrios) Ezechias familiariter eos adhibuit omnesque thesauros suos eis ostendit (ut se validum ac potentem esse socium contra Assyrios probaret dignumque cui rex Babylonis amicitia iungeretur ?). Qua de re acriter reprchensus ab Isaia audit annuntiari exsilium babylonicum ; quem durum nuntium animo submisso atque in Deum pio accipit (39, 1-8). Quod duo haec capita spectat, cur hoc loco et eo in nexu ea ponenda esse censeam, paucis erit demonstrandum, cum non defuerint qui eum ordinem impugnarent (cf. Scholz, Commentar zu leremias, p. XXVI). Contra quos duo sunt ostendenda: haec duo capita uti arcte inter se cohaerent, ita ab antecedentibus separari, ad subsequentia autem viam sternere. Quae si probata sunt, divisio quoque quae proposita est, vindicatur. Atque de priore quidem, scil. haec capita arcto vinculo inter sese connectt, quomodo quis dubium moveri possit, plane non intelligo, Exprimitur enim illud vinculum in ipsa narratione, cum 39, 1 altera relatio ad primam adnectatur non solum eiusdem temporis designatione verum etiam eo quod morbus Ezechiae tamquam causa afferebatur, cur rex Babylonis mitteret legatos : « audierat enim quod aegrotasset et contur : « sed non iuxta beneficia quae acceperat retribuit quia elevatum est cor eius et faeta est contra eum ira et contra Iudam et Ierusalem » ; verum cum postmodum humiliaretur, non venit super eos ira Domini in diebus Ezechiae. Nostram hanc spectari narrationem extra controversiam est. Culpa igitur Ezechiae inde potissimum repetitur quia tali beneficio a Deo donatus nihilominus a vera pietate defecerit; unde ira Dei ei annuntiatur et gravissima exsilii poena. Ita ergo duo isti eventus revera arcte connectuntur, quia prius beneficium praestitum, verum non grato animo repensum causa est gravissimae castigationis annuntiatae. Sed non solum re inter se cohaerent, ipse quoque propheta nexum illum efferre voluit. Id enim patet non solum quia, ut iam dicebatur, 39, 4 legationem a morbo et sanatione repeti asserit, sed etiam eo potissimum, quia tam diligenter refert quam graviter Ezechias in grati animi signum pietatem se servaturum et gloriam Dei annuntiaturum spoponderit ; unde cur adeo severesit reprehensus et post lapsum tam gravi poena oneratus demum explicatur. Haec autem duo capita a superioribus plane esse separanda, iam eo elucet quia ad tempus anterius referuntur. Morbum enim Ezechiae evenisse ante invasionem assyriacam atque etiam legationem, demonstratur 38, 6 et 39, 2. 6 (quae vide in explicatione subiuncta). Separari a superioribus haec capita etiam eo certum est quod 37, 38 invasio assyriaca ita absolvitur eiusque narratio ad finem perducitur, ut ea ipsa commemorentur quae compluribus post annis demum facia sunt ad oraculum implendum et ad Dei protectionem in avertenda invasione ostendendam. Quis non videt 31, 38 narrationem de invasione Assyriorum plane concludi ? Si autem illa. absolvitur, eo ipso, concedendum erit, a cap. 38 aliquid novi inchoari. Sed, obiicit. Scholz, Isaias singulas libri sectiones hymno solet; concludere (cf. cap. 12. 27), ergo hymnus in cap. 38 prolatus pertinet ad antecedentia. Utique minime nego victoriam de Assyriis reportatam argumentum esse praeclarissimum hymni ; neque nego futurum fuisse ut valde mihi placeret, si Isaias post cap. 37 hymnum addidisset laudis et gratiarum actionis pro tanto Dei facinore eum fere in modum, quo habentur psalmi 17. 47. 75 (canticum ad Assyrios ?) aliique. At talem hymnum qui de clade Assyriorum laudes Deo canit apud Isaiam non invenio neque ullum fore censeo qui in cantico Ezechiae talem hymnum deprehendat vel putet illud eo consilio ab Isaia fuisse adscriptum et ea de causa mentionem iniectam de regis aegritudine. Haec vero duo capita, uti inter se sunt connexa et ab antecedentibus separata, ita spectare ad subsequentia iisque quasi viam parare, non poterit in dubium vocare is qui perpenderit annuntiari 39, 6 exsilium babylonicum, a cap. 40 autem et deinceps reditum ex illo promitti et describi. Cum igitur haec duo ita iuxta se sint posita, cur ea sine consilio esse coniuncta dicemus ? Aut nonne ipsum cap. 40 ut intelligatur supponit exsilium illud iam annuntiatum et declaratum ? Nisi enim praecessisset cap. 39, de quo reditu, de quo labore finito etc. propheta loqueretur, nemo intelligeret ; nemo perspiceret, cur via paranda sit in deserto, et complura alia. Dein si propheta liberationem ex exsilio vatieinatur, eo ipso exspectamus ut ipsum quoque exsilium fore . dicat explicite, sicut dixit v. g. Osee (2, 44 seq. 3, 4), Michaeas.(2, 10 ; 4, 10). Tohl. Drechsl. Del. Naeg. aliique. Veteres quoque Iudaeos nexum statuisse suo utique modo, testes sunt Euseb. et S. Hier. qui referunt ideo ex eorum sentenrogasset. Similem nexum etiam adesse censet $. Ephr., quia Ezechias non petiisset ut ira Dei recederet a filiis suis, ideo Isaiam annuntiasse liberationem a Domino concedendam iustis synagogae veteris. — Unde nexum eum quem indicavi revera adesse rationes clamant e rei visceribus petitae et ab interpretibus veteribus et recentioribus agnitae et approbata. V. 4 « In diebus illis aegrotavit Ezechias usque ad mortem et introivil ad, eum Isaias filius Amos propheta et dixit ei :. haec dicit Dominus : dispone domui tuae, quia morieris tu et non vives » ! — hoc loco collocandum est illud in quartodecimo anno regis Ezechiae (36, 4) et dies illi ad hoc tempus referri debent. Morbus Ezechiae v. 91 designatur voce Y'TZ, quae usurpatur de ulcere inflammato (cf. Ex. 9, 9. 10, Lev. 13, 48. 19) et de carbunculis in cute hominis ortis (cf. Ges. Thes, p. 1389). Iubetur désponerei. e. res suas domesticas et regias componere (Sanct.) et suis suam de iis rebus declarare voluntatem. De eo quod. mors eius adeo certo praedicitur, notat Sanct. : « solet Scriptura significare id esse futurum quod rerum natura ert ut fiat, etiamsi Deus naturae vim et efficaciam impediturus sit... sic ergo periturus erat morbo ingravescente Ezechias, neque enim medicina erat ulla quae vim mortüiferae qualitatis frangeret » vel uti S. Thom. explicat : « causae inferiores et naturales ad mortem eius ordinatae erant, quantum ad illas iamiam erat moriturus » (sim. S. August. de Genesi ad lit. 6, 47; M. 34, 351. For. Lap.), unde alii dicunt revelationem factam esse secundum divinam praescientiam prout haec respiciat, non futura contingentia in se ipsis, sed ordinem causarum ad effectus; neque tamen propterea vaticinium falsum dici posse; nam eius sensum esse, talem esse dispositionem causarum, ut talis effectus eveniat (cf. Pint.). Ergo applicanda erit norma illa, quam apud ler. 18, 7 seq. et Ez. 33, 43 seq. legimus, scil. adesse vaticinia absolute edita quae tamen conditione quadam supposita intelligi debeant (cf. quae notavi ad Ioel 2, 4. 19; 3, 10. Hab. 2, 3). Immisit ergo Deus morbum regi et talem nuntium ei afferendum curavit, quo magis benignitas Dei regisque in Deum pietas illustraretur. Haud inepte aliqui comparant vaticinium lonae contra Ninivitas editum. Bene intellexit Ezechias praedictiones eiusmodi minaces ita fieri, ut tamen implorata Dei misericordia res ad alium exitum converti possit ; ad. Dominum
38:2
b) Quantopere alieni sint a theocratia 2, 5-9. €) Dies Domini super omnia superba 2, 10-92 d) ludicium in Iudam et Ierusalem 3, 1-11. e) Iudicium in principes et mulieres 3, 19-4, 1 f) Germen Domini in magnificentia 4, 9-6.
38:3
v. 3 et dixit : obsecro, Domine, memento quaeso quomodo ambulaverün coram te in veritate et in. corde perfecto et quod. bonum est. in oculis tuis fecerim. Et flevit Ezechias fletu magno »; — ad parietem convertitur, ut. oculis ab omnibus qui illum circumsistebant remotis mentem magis liberam et solutam in Deum intenderet ei attentius oraret (cf. Osor. Mald. For. Pint. Malv. Men.); praeterea qui moerore tanguntur, quietem ac silentium exquirere solent. Deo exponit quomodo in vita sua privata ac publica et verae pietatis sensibus animum informaverit et quae Deo placita sunt opere sit exseculus; fideliter enim et constanter (in veritate, in fidelitate) et corde non diviso neque titubante (cf. 4 Reg. 18, 3-7. 2 Par. 29-31) Dei causam egit, idola destruxit, cultum Dei promovit. Quare iis innixus magna cum fiducia a Deo efflagitare potest, ut quae Deus piis promiserit sibi non norma veteris foederis vita prospera et diuturna erat. promissa ; cf. Deut. 5, 33 : ut vivatis et bene sit vobis et protelentur dies in terra possessionis vestrae. De peccatoribus et sceleratis dictum erat eos morte praematgra iri abreptum ; cf. Ps. 84, 24 : viri sanguinum et dolosi. non dimidiabunt dies suos; quare cur Ezechias de morte immatura doleat facile concipitur, erat enim, cum annos viginti quinque patus tes S. Ilier. eum praecipue etiam flevisse « propter promissionem Domini ad David quam videbat in sua morte perituram ; eo enim cum esset duodecim annorum, regnare coepit in Iudaea » (S. Hier.) ; sed haec ratio valde incerüis nititur fundamentis ; nam ex .eo quod Manasses demum in regno subsecutus est, non sequitur alios regis filios non adfuisse ;cogita de Davide qui Salomonem regem instituerit filium iuniorem, dum alii aderant filii aetatis provectioris. Vix credibile videtur Ezechiam triginta octo annos natum e compluribus uxoribus ne unum quidem habuisse filium. Supplicatio ad Deum brevibus quidem verbis continetur, sed est affectibus plena et propter lacrimarum vim quam maxime eloquens et post nuntium mortis acceptum ipsa sua reticentia optima voluntatis et desiderii coram Deo explicatio. prolegam eam »; — atque quam prompte audierit Dominus vocem fletus et deprecationis, 4 Reg. 20, 4 effertur: antequam egrederetur Isaias mediam partem atrii factus est sermo Domini ad eum : revertere et dic Ezechiae... Exspectasse videtur Deus orationem et lacrimas regis, ut eum beneficiis cumularet ; vult enim Deus exorari, cupit, ut precibus nos disponamus ad gratias ipsius accipiendas. Quam gratae sibi sint obsecrationes et lacrimae 1. e. orationes fervidae, eo quoque declarat quia audivisse, vidisse eas dicit. Non solum regni tempus ei promittit, sed etiam protectionem regni. Id autem fieri indicat propter David, quia se explicite Deum David patris eius nominat; idque merito; fecit enim Ezechias quod erat bonum coram Domino iuxta omnia quae fecerat David pater eius (4 Reg. 18, 3), quare iure praecipuo ut promissiones Davidi factae in eo quoque implerentur premeruit; ceterum vide ad 31, 33. David non sine laude Ezechiae pater eius dicitur; est vere pater quia filius in se patris exemplum exprimit, dignus scil. propter morum similitudinem qui sibi talem religiosum patrem adsceriberet (Kuseb.). Apté ad rem monet Pint. :« hic vides quantum valeat apud Deum oratio cum lacrimis coniuncta ; concessit illi Deus quindecim annos vitae quod ille non postulaverat et promisit eum liberaturum de manu Assyriorum quod ille non petierat; ubi aspicis plus Deum nobis tribuere quam petamus ». Cum adeo explicite dicatur de manu regis Assyriorum eruam te, periculum tale intelligitur quod demum regi et urbi ita imminet, ut vere timeri possit ne manu regis Assyriorum capiantur, ergo periculum quod non quasi e longinquo minetur, sed quod ita ad regem urbemque accedat, ut eo lamiam interire videantur. lfaec sane est vis de manu..;id quod dici nullatenus potest de tempore illo quo Sennacherib longe a Palaes- "lina « in Ninive habitavit » non jam consilia volvens belli iudaici. Adde quod hac locutione in antecedenti narratione s. auctor constanter. usus est de vero periculo imminente (cf. 36, 15. 18. 19. 20; 37, 10. 90), ita v. g. in summo periculo iam constitutus et minis regis Assyriorum quasi oppressus orat Ezechias : salva nos de manu eius ! Quare ex hoc iam loco certum est, aegritudinem contigisse ante cladem assyriacam ; id quod plerique quoque bene agnoscunt; ita Sanct. : « et hoc mihi videtar omnino dicendum; nam quod prius narretur strages exercitus assyriaci, parum incommodat, quia per prolepsin claritatis causa plurima ante suum tempus commemorari solent »; sim. For. Lap. qui falli dicit Iosephum (Antiq. 10, 3) scribentem haec post cladem contigisse ; liberationem enim urbis et cladem Assyriorum v. 6 promitti ; . sim. Sa (ad 4 Reg. 20, 1), Malv. Gord. Tir. Calm. (ad 4 Reg.), Schegg, Net. Loch, Rohl. Danko (Histor. revel. V. T. p. 385), Troch. etc. Hoc Etiam in hac narratione Isaias ad propositum suum properans consiliam rem non fuse refert (fusius habes in 4 Reg. 20, 8 seq.) sed summa solum capita tangit, ex quibus Dei in Ezechiam gratia elucet ;
38:7
v. 7l « hoc autem tibi erit signum a. Domino, quia faciet Dominus verbum hoc quod locutus est :
38:8
v. 8 ecce ego reverti faciam. umbram linearum per quas descenderat in. horologio Achaz in sole retrorsum decem lineis. Et reversus est sol decem lineis per gradus quos descenderat »; — quid valeat signum, vide ad 7, 11. Conceditur à Deo quo maiore fide et alacritate promissa Dei quae tempus futurum spectant concipiantur ; sunt subsidia spei: maxime firmae et Dei in suos amorem et curam praeclare ostendunt. Praeterea docent, Deum velle promissa hac ratione et hoc quasi sigillo data implere ita, ut illorum exsecutio a nulla dependeat conditione. ld vero efferre hoc loco eo magis e re esse videri potest, quia immediate antecedit vaticinium (v. 1) quod locutione quidem absolute proferebatur, at non ita intelligendum esse ipse docuit rerum eventus. Ergo conveniens erat, ut alterum vaticinium Deus signo quasi sigillo firmaret. Et ea de causa etiam Ezechias signum petiit (v. 99; 4 Reg. 20, 1). Eo concesso simul prophetae auctoritatem et splendorem confert Deus publice et sollemniter declarans eum legatum divinum secundum normam de prophetis promulgatam (Deut. 18, 22). Signum autem in eo consistit, ut umbra in gradibus Achaz revertatur decem cradibus ; ita enim ex hebr. vertendum est : ecce ego. revertere faciam umbram. gradwwun, (per) quos descendit in. gradibus Achaz per solem, retrorsum per decem. gradus ; et reversus est sol decem — gradibus in gradibus (per) quos. descenderat; notat S. Hier. ad suam versionem : « datur autem signum ut sol decem gradibus revertatur, quos nos iuxta symmachum in l/neus et horologium vertimus, qui gradus intellexit in lineis, ut manifestiorem sensum legentibus faceret ». Si hoc loco sol dicitur reverti, quomodo id ex mente s. auctoris sit intelligendum, elucet ex eo quod initio dictum sit reducam wmbram, dein ex eo quod 4 Reg. 20, 9 legatur : vis ut ascendat wmnbra, an ut revertatur?... facile est umbram descendere, volo ut revertatur... Dominus redurit wmbram; sol proinde dicitur reversus esse quatenus umbra quae sole effici ac dirigi solet reversa est. Ita verba esse concipienda vel posse coneipi ex veteribus iam docuerunt Vat. Paulus Burgensis, rias Montanus, Sa, Sanct.; unde sol dicitur reverti, quia conditio solis prout exhibebatur ope umbrae in gradibus Achaz talem praebebat statum. Eodem modo explica Eccli. 48, 96 : « in diebus eius retro rediit sol » scil. quia umbra qua solis motus qui apparet designatur retro rediit. Quomodo phaenomenon istud effectum sit, dici non potest; quomodo effici potuerit, explicari potest refractione radiorum solis tali * qualis requirebatur ut aspectus ille oculis obiiceretur; refractionem fieri variam secundum variam naturam (raritatem, densitatem) corporum vel aeris per quae radii transeunt, omnes norunt; talem igitur refractionem hoc loco Deo volente modo miraculoso esse effectam certum est; quibus causis secundis Deus usus sit vel an iis usus sit nescimus. Sufficit rem ita esse visam in gradibus Achaz. Quinam fuerint gradus Achaz, in dubio erit relinquendum. Voce ipsa graduum, dein quod umbra dicitur descendere, sese extendere, quod LXX habent àva(z0yoóg o0g xax£(n fj exi&, eorum commendari videtur sententia, qui censent in fastigio collis rotundi columnam vel obeliscum fuisse positum ita ut eius umbra in gradus (per quos quaquaversus ascendebatur ad summitatem) proiiceretur et variae diei partes ex longitudine et loco umbrae indicarentur. Eiusmodi obeliscus qui umbra süa diei tempus indicabat positus erat in campo martio romano. Cum regi optio detur, utrum velit umbram ascendere decem gradibus an totidem revertere, planum est adfuisse ad minimum viginti gradus et tali diei tempore optionem esse oblatam, quo umbra in medio scalae illius consistens paulatim descendebat; unde rex dicit umbràm descendere vel sese reclinare et extendere (4 Reg. 20, 10) rem fore non adeo miram, propterea eligit ut umbra revertatur vel per gradus per quos descenderat iterum ascendat. Atque ad hanc sententiam de obelisco in summitate graduum vel scalae posito plerique recentiores accedunt (cf. Kn. Del. Roskoff in Schenkel, Bibell. V p. 316, RoAl. Troch.) eamque etiam veterum aliqui indicant. possunt gradus vocari, totum autem horologium facile ex parte hac idem nomen per syneedochen sortiri poterat. Neque obstat quod de descensu umbrae sermo fit; cum enim descendere dicatur de diei tempore ad finem vergente, eadem vox ad umbrae motum qualiscumque demum in horologio apparebat facile applicabatur (cf. Iud..19, 11). Quare difficultas quam contra hanc acceptionem ex voce descendere aliqui movent (cf. Kn.) nulla est. Cum autem viginti gradus commemorentur, gradus vel lineae non horis sed minoribus temporis spatiis correspondebant. Apud veteres constans est opinio Dabylonios eiusmodi horologia solaria in usum induxisse, id quod cum Chaldaei computationibus astrologicis iam antiquitus multum operae impenderent, satis est probabile; vide de ea re Herodot. 2, 109 ; ceterum quae veteres de horologiorum inventione, usu, forma tradunt, vide inter alia Ugolini, Thes. antiq. t. 3 p. 223, Calm. de retrogradatione solis in horologio Acbaz, t. 1 dissertat. p. 533 edit. Wirceburg. Rabbini horologii rationem ita describunt : concavus erat atque hemisphaericus globus, alterum in medio complectens globum, cuius umbra in varias lineas in cavitate notatas incidebat quae lineae erant 28 numero (ef. Calm. 1l. c. p. 536). Atque tale horologium vel simili modo institutum, scil. gnomone instructum variisque lineis vel caesuris incisum multi intelligunt (cf. Vitringa, Mald. Osor. Malv. For. Sanct. Lap. etc. Schegg, Ges. Hitz. Umbreit, Keil, Drechsl.). Plura de veterum horologiis invenies apud Petavium, dissertationes var. in Uranolog. lib. 7 cap. 7-9. b Ceterum signo hoc umbrae revertentis apte designantur anni vitae Ezechiae additi postquam naturali morbi vi iam ad finem vergere coepit, « ut quomodo sol reverteretur ad exordium sui, ita et Ezechiae vita ad detextos annos rediret » (S. Hier.) vel, « ut Ezechias ab occasu vitae ad secundam vitam remigraret » (Euseb.).
k) Devastatiojvineae 5, 94-30. Isaias muneri prophetico iuauguratur Cap. 6. d) Describiiur theophania 6, 1-4 b) Isaias ad munus obeundum expli 6, 5- 1 c) Muneris obeundi ratio et effectus 6, 8- 13. II. — ALTERA VATICINIORUM SERIES Cap. 7-12 Caput primum "1, 4-25.
38:9
v. 9 « Seriptura Ezechiae regis Iuda, cum aegrotasset et convaluisset de infirmitate sua » ; — carmen ab Ezechia esse conditum, inscriptione certo enuntiatur; utrum autem praeterea voce 3n22 dicatur carmen hoc in rei memoriam esse publicis tabulis propositum aut marmori incisum (Sanct. Lap.) aut ex ipso illo scripto quod sua manu confecerit Ezechias ab s. auctore esse transsumptum (Naeg.) aut voce idem designari quod in ps. 16. 36-60 (hebr.) inscriptione Dn25 (Del.), in ambiguo erit relinquendum, cum ceriae rationes desint quibus talia affirmentur. Canticum hoe ad psalmorum rationem prope accedit e& non paucas metaphoras ex libro Iob depromptas offert. Neque id mirum. Ezechias enim uti cultum Dei restituit, ita musicam quoque sacram innovavit et praecepit levitis, ut laudarent Dominum sermonibus David et Asaph videntis, id est psalmis (cf. 2 Par. 29, 235 seq.); praeterea in sacris quoque libris colligendis et conservandis operam posuisse videtur, quia « viri Ezechiae regis Iuda » novam instituerunt parabolarum Salomonis collectionem (Prov. 25, 1). -— Uti inscriptione fertur, affectus sensusque auimi regis describuntur aegrotantis primum, dein restituti vel recreati certa prophetae praedictione. Primum quod morituro occurrit dira necessitate moriendi indicta a propheta (v. 1 — eo enim tempore in tales regem erupisse singultus quam maxime probabile est), est illud quod medio in vitae cursu praematura morte sit abripiendus :
Quo magis eluceat quale beneficium regi sit praestitum a numine benigno et quantopere illud animo gratissimo a rege rependi debuerit, nobis ipsum illud carmen quo rex miserrimam suam conditionem ex. qua demum ereptus sit et animi grati sensus et consilia egregie descripsit, a propheta communicatur. Ita enim ab ipso rege discimus, quali beneficio sit affectus, et quid Deo rependere proposuerit — id quod omni narratione vehementius animos pulsat — ergo facilius quoque et eflicacius cur rex a proposito discedens graviter sit reprehensus in animum inducimus. Unde perspicitur quam arete carmen ! hoc connexum sit : Agellii Comment. in Psa Romae 1605 p. 665, De Muis, comment. in Ps salmos, cum eo quod Isaias sibi proposuerit.
38:10
v. 10 « ego dixi : in dimidio dierum meorum vadam ad porlas inferi; quaesivi residuum annorum meorum »; — hoctriste assiduo animo volvit; atque revera si in aetatis flore morte abripi omnibus durum videtur, id potissimum pio Iudaeo gravissimuin videri debuit, quia pietati longa vita erat promissa. Bene rem tangit S. Hier. : « sancti implent dies suos, qualis fuit Abraham qui mortuus est plenus dierum in senectute bona; peccatores vero et impii in dimidio dierum suorum moriuntur, de quibus et psalmista loquitur Ps, 34, 295 ». Inferus, magnum illud mortuorum domicilium, tamquam grande palatium vel urbs optime custodita, ex qua nemo aufügere potest, portis instructus cogitatur; cf. Iob 38, 31. Ps. 9, 15; 106, 148. In altero membro significantius in hebr. punitus sum residuo annorum meorum i. e. eo privatus sum in poenam (sim. Mald. Malv. For. Pint. Rohl.) vel mihi subtractum residuum annorum, qui debcrentur eursu rerum solito. Explica quaesivi cum dolore desidero, mihi deesse video. tiores, exponentes vocem "27 de meridie quo sol in medio cocli quasi immobilis stare ac quiescere videtur ; ergo in meridie dierum meorum ; vel de media vitae aetate qua vitae cursus quasi subsistere videlur (ef. Ros. Hitz. Schegg, Troch.j. Verbum m3 silere, quiescere, "27 quietem dicit (cf. Is. 62, 6. 7. Ps. 83, 2) ; quare plerique vertunt in quiete dierum meorum ; sed quomodo quies haec sit intelligenda, non consentiunt. Alii tempora regni quieta quae sibi promisisset Ezechias, exponunt (cf. Ges. Drechsl. Kn.), alii cursum dierum placidum qui morbo sit interruptus (Del. Or.), alii aetatis vigorem et robur, quippe quo quiete sine limore vivitur explicant (Rohl.), alii aetatem maluram qua in animo affeetibusque iam quies sedata ebullitione iuvenili adsit (Umbreit). Sensum alium Naeg. verbo inesse contendit ; cum enim ; ma finem. facere, perdere, destruere significet, eliam "2 eo sensu esse capiendum; verlit ergo : dixi in cessatione dierum meorum velin excisione * dierum meorum : . vadam ad portas inferi ; audito ergo nuntio morlis iam eredit finem adesse dierum ; unde se ipsum quasi admonet : vadam (hebr. eum he paragogico). Neque veteres in voze vertenda unum sentiunt. Refert enim S. Hier. interpretatos esse Aq. Sym. Theod. in infirmitate et silentio dierum meorum, « pro quo LXX excelsum interpretati sunt ob literae similitudinem rame (w23) pro dame (w23) legentes, licet quidam dame sanguinem verlerint, ut sit sensus : in sanguine dierum meorum, quando meus cruor, meus expetebatur interitus ». Adverüt S. Cyr. LXX quidem vertisse in ercelso dierum meorum alios autem interpretum edidisse àv Zgíos: vv Zuspóv pov. Unde versio a S. Hier. proposita auctoritate non caret. Bred. adoptat lectionem LXX. Alterum quod cogitatione mortis oblata mentem perturbat est bonorum huius vitae amissio ac spoliatio
38:11
v. 41 « dixi : non videbo Dominum Deum in terra viventium; non aspiciam hominem ultra et habitatorem quielis »; — Dei favor et beneficia hisce in terris continuo collata et dulcis illa cum familiaribus et amicis consuetudo vitam reddunt gratam et iucundam; hisce duobus omnia vitae huius commoda facile concluduntur; haec iam pro se cessare et interire conqueritur. In Scheol enim cum homo ad vitae meritorumque terminum pervenerit et ex veteris foederis ratione ipsam in Deo beatitudinem assequi nondum possit, novis Dei beneficiis gratiisque minime donatur; quare communiter vita in Scheol tamquam satis tristis exhibetur : numquid mortuis facies mirabilia? numquid narrabit aliquis in sepulero misericordiam tuam (Ps. 87, 11)? quoniam non est in morte qui memor sit tui; in inferno autem quis confitebitur tibi (Ps. 6, 6)? Quae utilitas in sanguine meo, dum descendo in corruptionem? numquid confitebitur tibi pulvis aut annuntiabit veritatem tuam (Ps. 29, 10)? nec opus nec ratio nec sapientia nec scientia erunt apud inferos quo tu properas (Eccl. 9, 10), terra est enim tenebrosa et operta mortis caligine, terra miseriae et tenebrarum et umbrae mortis (Iob 10, 21). Et merito quidem. Vita 1. Uti Agellius quoque et De Muis explicari posse censent. enim utilis et. proficua vel sibi vel aliis ibi iam non degitur, animi melioris conditionis desiderio impelluntur, verum cum nesciant quando demum beandi sint ipsum hoc desiderium aliquid triste in se habet ; spes quidem adest et levamen affert; at in eiusmodi descriptionibus affectus sensusque hominis psychologice depinguntur et ita uti revera animos implent. Sed quis nesciat esse lamentantium et timentium ea solum percipere et verbis efferre quae molestiam creant? ita enim animus timore adstringi solet et quasi totus occupari, ut ad reliqua quasi caecutiat. Quare ex eiusmodi timoribus et lamentationibus solis éntegram de alterius vitae condidone doctrinam velle eruere non potest non esse nisi erroneum (cf. quae notavi ad Iob 3, 13). Etenim laetiora quoque et magis iucunda post mortem sperata esse a plis in vetere foedere, tum ex aliis rationibus certum est, tum Ps. 15, 11; 48, 16; 12, 94 et Is. 24, 23; 26, 19; 35, 40; 51, 1. 25; 61, 1 etc. colligitur. Verum haec laetiora non commemorantur neque in mentem venire solent, quando timore mortis subito animus percutitur. — Membrum alterum in hebr. non aspiciam hominem ultra cum incolis orci i. e. ex vocis etymo status quieti et flaccidi, iis scil. aggregatus. Atque quam subito vita in medio cursu abrumpitur; suntne repentina morte omnia finienda ? o sortem duram ! hisce animus eius occupatur; unde
38:12
v. 42 « generatio mea ablata est et convoluta. est a me tamquam tabernaculum. pastorum; praecisa est velut a texente vita mea; dum adhuc ordirer, succidit we; de mane usque ad vesperam finies me » ; — hebr. verte : habitaculum meum divellitur et aufertur a me tamquam tabernaculum pastoris; convolvi sicut texens vitam meam, a lieio me abscindit, a mane ad. vesperam me conficies ; crescente affectu in ultimo membro Deum iam compellat. Vita quam tanti aestimat el aufertur facillime tamquam res minimi momenti, sicut tabernacula pastorum vilia quae pro una nocte eriguntur, mox convelluntur, facile ad alia loca transferuntur; iam tela vitae eius finita est telamque convolvere cogitur, quia Deus vitam abscindit et ita quidem ut tela subito ab ipsis peniculis abscindatur. Altera hae comparatione vitam in medio cursu abrumpi, omnia sua opera et consilia infecta fieri, nihil ad perfectum adduci conqueritur. Intra unius diei spatium se iam esse conficiendum lamentatur, i. e. brevi post tempore. . Comparationes hae fere ex Iob petitae sunt : corpus tamquam animae domicilium Iob 4, 19 ; similiter de tabernaculo Iob 4, 21 (hebr.), de vita quae abscindatur Iob 6, 9; 27, 8 (hebr.) et 1, 6 : dies mei velocius iransierunt quam a texente tela succiditur. Ad eundem cum hebr. sensum etiam vulg. verba facile accommodantur. Generationem intellige de vitae tempore, uti Mald. dicit, est vita mea ad quam generatus sum ; « aetas mea a me incredibili celeritate migravit et quasi tabernaculum pastoris loco mota est » (Osor. sim. Mar. Malv. II. Sanct. Sasb. Lap. Men.), quemadmodum textor praecidit telam, ita inopinato et praeter exspectationem mihi est moriendum (Sasb.); sed cum textor non soleat inopinato vel ad libitum telam abrumpere, comparationem potius in facilitate ac celeritate qua Deus vitae finem imponit collocaveris haud immerito et simul omnes curas omniaque studia hominis abrumpi rite intellexeris (cf. Sanct.). Id etiam clarius in seq. effertur : « dum adhuc ordirer telam, succidit me Deus, dum adhuc essem in principio aetatis meae » (Mald.) vel melius : dum multa animo designarem et. vita comite facere constituerem, mediis in consiliis operibusque abripiendus sum (cf. Lap. Men.) et « adeo saevit in me morbus, ut ultra unum diem supervivere me posse desperem » (Tir. sim. Malv. Mar. Lap. Men. Osor.). idque ex dialectis quoque chald. et syr. colligitur (cf. Levy, Chald. Woerterb. II p. 315. 316; Bernstein, Lexie. syr. Chrest. Kirsch. p. 432) et ex modo quo Syrus ea verba reddit Iob 7, 5; 30, 30. Tanta erat morbi vis, ut mortem brevi fore crederet v. 12 et iam vespere sibi essee vita migrandum censeret. At non ita evenit
38:13
v. 13 « sperabam usque ad mane ; quasi leo sic contrivit omnia ossa mea; de mane usque ad vesperam finies me »; — hebr. complanavi i. e. me compescui, patienter, aequo animo tuli (For. Mar. et recentiorum plerique, dum alii legendum esse censent "ny"? clamavi; ita Kn. Dred.) ; aegritudinis dolores et tristitiam se sustinuisse per noctem .dicit sperans forte fore ut nova lux levamen afferat, ut est aegrotantium ab ipsa temporum matatione solatium praestolantium. In quam rem bene monet S. Hier de Iob 4, 1 : « quod et Iob in angustia sua atque in tormentis corporis sustinuisse se dicit, quando in die exspectabat noctem et lucem praestolabatur in tenebris, mutatione temporum putans mutari posse supplicia ». Sed frustra talis concipiebatur spes; morbi enim vis omnia penctrat, exedit, intima eius quasi corrodit et exhaurit, id quod imagine leonis ' ossa conterentis declaratur, « quibus verbis ostenditur et doloris acerbitas et morbi gravitas » (Sanct.); vires eius omnes et animi et corporis debilitantur, exhauriuntur. Quis conterit? Deus, supplent multi ; sed forte melius verbum accipies magis indefinite et impersonaliter, quasi dieatur : morbus, vis morbi vires depascens me conterit (cf. Tir.. Sasb. Sanct.). Quare denuo Deum compellat : utique tibi fixum ratumque est brevi me ut conficias. Proin diu noctuque mortem imminentem timebat. Suspiria sua et gemitus Deo proponit :
38:14
v. 14 « sieut pullus hirundinis sic clamabo, meditabor ut columba; attenuati sunt. oculi mei suspicientes in excelsum. Domine, vim patior, responde pro me »! — hebr. sicul, hirundo, grus, ita pipio vel garrio, gemo (cf. Mald. Mar. Osor. Malv. For. Calm. et recentiores), ut columba gemo; habes in hirundine et columba suspiria, gemitus, voces querulas mussitatione prolatas; in grue autem doloris sonum acutum clamoremque. Quomodo igitur Ezechias acres dolores sustinuerit quibus ossa quasi conteri videbantur, exponit : suspirat, gemit voce plerumque submissa; quandoque tamen acuta doloris vox auditur. Mediis in doloribus maximo desiderio fertur in opem divinam; quare laerimantibus oculis ad Deum spectat ; iam vi morbi attenuati sunt et cum anxie ac sollicite in altum tollerentur, prae exspectatione fatigati iamiam deficiunt et, quasi tabescunt. (1?7;pro qua forma alii legi volunt ut Iob 46, 90 *z57). Desiderium suum intimum explicat : Domine, oppressio mihi (est), sponde pro me vel fideiube pro me i. e. morbi vi iam in eo est, ut absorbeatur et intereat; flagitat ergo ut Deus interveniat fide sua et. benignitate, ipsum a morbo eripiat et in tuto collocet, in suam fidem recipiat. Suspirio hoc et morbi acerbitas et regis afflicti pietas egregie depingitur. Hodie legitur in vulg. responde; advertit Lucas brugensis in fontibus antiquis sat multis legi sponde; ita legunt. Jansenius, For. Montanus et plures alii (Sanct). ; verum utrum legas, haud multum interest, cum respondere eadem notione usurpetur qua spondere (cf. Forcellini s. v.). Advertit Sanct. : « Sicut vim pati verbum est forense quod indicat aliquem opprimi et ita urgeri, ut nulla se ostendat salutis aut libertatis via, sic etiam respondere verbum forense est, quo patroni officium significatur ». Monet S. Hiér. : « pro pullo hirundinis sive hirundine, ut LXX transtulerunt, in hebr. scriptum est sus agor (333Y D'*D) quod interpretatus est Aquila equus agor, Theodotio sis agur (O'D) Symmachus aulem sicut hirundo inclusa; quod verbum agor etam in Ieremia legitur », apud quem 8, 7 ipse verba haec vertit hirundinem et ciconiam. Plerique 37 exponnnt gruem (cf. Net. Schegg, Rohl. Troch. Ges. Drechsl. Del. Naeg.) et vocem onomatopoietieam esse fere consentiunt, sicut apud Arabes kurki, apud Chaldaeos kurkeja, yíoxvoz, grus apud Graecos et Romanos (Naeg.). Alii lamen vocem explicant per modum adiectivi ad birundinem positi; ita Syrus : ut hirundo garriens; itia Chald. ut hirundo capta et ex recentioribus Kn. qui literarum melathesi in auxilium vccata, vocem a ya explicat et notione ex aethiopica adseita liugua demum ad significationem perveni, hirundinis querulae (uti apud Ovidium vocatur hirundo, Trist. 5, 1, 60 cf. Fast. 2, 853) vel flebiliter gementis (apud Horatium, Od. 4, 12, 5). Sed ambages istas per metathesin et por linguam aethiopieam pervagantes merito suspicionem movent; quid enim hisce et similibus non posset confici? Aliis placel vocem explanare ex *3y tristitia afficere. Deum advocaverat patronum contra morbi vim. ! Sed ipse Deus morbum inflixit. Haec igitur post imploratam Dei opem animo eius obversantur, unde
38:15
v. 18 « quid dícam aut quid respondebit mihi, cum ipse fecerit ? Recogitabo tibi omnes annos meos in amaritudine animae meae »; — i. e. cur Deum rogo ut me eripiat ? Num Deus contra se ipsum advocandus est in'auxilium ? ipse morbura inflixit. Nihil ergo aliud relinquitur, nisi ut cum maximo animi dolore recolat quam celeriter vitae anni effluxerint ; « cum tecum iure contendere nequeam, . 1. Explicatur carmen hoc loco, uti in vulg. fertur. De textu hebr. agetur postmodum. supplex vertor ad lacrimas, ut iis a tua misericordia gratiam impetrem » (Lap. Sanct. sim. For. Men. Tir.). Dolorem miseriamque vitae explicat. simulque ad spem assurgit fore ut Deus ipsum a morte revocet novoque vitae beneficio donet
38:16
v. 46 « Doniine, si. sic vivitur et in. talibus vita spiritus mei ? corripies me et vivificabis me »! — si explica particulam interrogationis, qua notione si in lingua prisca et vulgari et in vulg. saepius usurpatur (cf. Kaulen, Handbuch zur Vulg. p. 911. 919). Ita habebis sensum sat commodum ; interrogatione vel exclamatione conqueritur apud Dominum : num revera talem vitam miseriis obsitam mortalibus constituisti ? num meam vitam in tali conditione finire decrevisti ? scil. adeo praemature, medio iu cursu ? Correptionem tuam et castigationem quidem animo lubenti amplector ; at hac peracta ut me vitae munere dones supplex rogo ! Deo ergo obtendit vitae normam ac regulam aliam esse, illam scil. non esse medio in cursu abripiendam, sed ex Dei promissionibus pietati datis producendam ; dein ad se proxime accedens quaerit ex Deo, num pro se Deus speciali modo constituerit, ut morte impiis praestituta abripiatur . Quod cum sibi persuadere non possit, ipsa petitione spem enuntiat beneficii vitaeque muneris accipiendi. Quam petitionem alia fulcit consideratione
38:17
v. 41 « ecce in pace amaritudo mea amarissima » ! — dum agerem in vitae flore et media in prosperitate (et propter cultum Dei restitutum et pietatem exer. citam longam mihi ac felicem vitam iure promitterem), subito sorte scelestissimi cuiusque percellor et percutior (cf. ad v. 3), quae sane est amaritudo inter omnes acerbissima. Hanc amaritudinem intime se persentiscere et dolere testatus est fletu magno (v. 3). — Verum cum talia animo volveret et cum lacrimis supplices ad Deum manus tenderet, nuntius ei afferebatur de salute a Deo concessa ; quem quo animo acceperit, in sequentibus declarat. Talem sensum carmen prae se fert, uti in vulg. legitur. Et quia saepius 'hoe modo, uti in vulg. est, in ecclesiastico officio clericis legendum praescribitur, non abs re visum est sensum illum indicare praesertim cum ad regis conditionem affectusque magnopere sit consentaneus. Textus autem hebr. in eo differt quod iam v. 15 altera carminis pars inchoatur. Cum enim rex cum lacrimis Dominum invocasset : Domine, oppressio mihi est, durissima quaeque sustineo, fideiube pro me (v. 14), statim exauditur; nuntius ei affertar a propheta de salute concessa. Et hoc nuntio faustissimo accepto laetitia exsultans in has prorumpit voces : quid. dicam ? promisit mihi ipse, praestitit ! animum de nuntio gratissimum et laetissimum optime depingit exclamatione : quid dieam ? quibus verbis Dei benignitatem et beneficium praestitum satis extollam ! Ipse promisit mihi, praestitit ! Quid promiserit et praestiterit, non effertur, uti fieri solet in sermone concitato, quando una re et una cogitatione totus animus occupatur. Quid Deus praestiterit laetus agnoscit ; quid ipse rependere velit vel forte etiam rependere iussus sit subdit : lente (submisse) éncedam per omnes annos meos propter amaritudinem animae i.e. spondet se eum fructum ex calamitate percepisse, ut omni animi elatione et superbia abiecta submisse agat et in vera humilitate coram Deo ambalet. Hac promissione facta vel hoc mandato accepto facillime intelligitur, cur postmodum propter animi elationem et modum agendi antitheocraticum adeo severe reprehensus sit. Porro laetabundus cclebrat quomodo tali Dei promissione accepta vita contineatur omnisque vitae mentisque vigor atque incolumitas constituatur : Domine, super ha?c vivunt vel vivitur i. e. talibus promissis Domini vita quasi innititur, lis scil. ad novam revocor vitam, et in omnibus his vita spiritus mei 1. e. tota mea vita singulis illis in v. 15 enuntiatis fuleitur, et ex illis vim suam et spiritum haurit, tu me sanum reddes et vitam mihi serva ; spem firmam profitetut, sed simul uti Dei dona et promissa exigunt, id supplex efflagitat, quod Deus promisit; unde vivifica me, vitam mihi conserva ! Vult Deus etiam pro iis exorari et implorari quae certissime fore promisit; oratione enim homo magis magisque se disponit quo maiora Dei dona in se suscipiat. Cur talia speret Ezechias subdit agnoscens in felicissima hacrerum mutatione pignus certissimum Dei favoris continui : ecce ad pacem amarum mihi, amarwm ! repetitione hac ace bissima quam sustinuit aegritudo mentisque tristitia etangustiae exprimuntur; verum angores isti corporis animique iam ad pacem sunt, prosperitate, incolumitate, salute excepti sunt. Ita textu hebr. altera carminis pars qua de sanitate restituta gratiae aguntur iam inchoatur a v. 15; atque eo iam versu sermonem ad laeta Dei promissa transferri cernitur in versione quoque graeca, cernitur apud Chald. et partim quoque apud Syrum ; ita textum hebr. bene accipiunt Osor: Malv. Pint. De Muis, Net. Rohl. Troch. et generatim recentiores. tionis indicari in vulg. Ostendunt ergo haec quoque conamina, verba vulg. hoc loco ad textum hebr. exigi non posse. ln textu. hebr. paululum negotii facessit in v. 15 verbum 577 hithpael h. 1. quod non invenitur nisi Ps. 42, 3 et h. l. Ibi usurpatur de iis qui sollemniter ad domum Dei se conferunt. Quare etiam in nostro loco ita ab aliquibus accipitur eo quidem sensu, ut spondeat se sollemni pompa ad domum Dei incessurum singulis annis propter liberationem a morbo (ef. Malv. HII. Ros. Osor. Km.) Sed hoc non placet. Nam vix credibile videtur. verbum ;117 per se positum sine ullo addito ea pollere significatione, cum Ps. 42, 2 tamen explicite addatur ad domum Dei, id quod sane muniter statuunt propriam vim vocis esse lente incedere vcl quiete incedere ; id quod intelligunt vel de iis qui moerore obruti lente ac demisso capite incedunt (cf. Malv. IV. Vat. Ges. Drechsl.) vel de iis qui sine ulla molestia vitam agunt (Del. Rohl.). Sed ad notionem lente inecdendi et ad contextum h. 1l. optime quadrat notio prior humised magna rerum consideratione el animi demissione insignem. — LXX ita iungunt, vel polius Theod. ex cuius versione locus in aliquos codd. LXX transsumptus est : xxi m)xóg íxoínss» wxÜo2üynot) mkwzu; Bvixozob; uov. Deus ergo ductor viae ct vilae celebratur. Syrüs verüi : amovit omnem somnum meum; legit ergo non nud annos, sed zYXj (cf. Prov. 6, 10; 25, 33). S. Hier. verüt : reputabo omnes annos omne quod praeteritum est nihil adiuvat sustinentem ; unde stulta Epicuri sententia est qui asserit recordatione praeteritorum bonorum mala praesenüia mitigari ». Ad cius vcrsionem adnotat. For. : « verbum hebr. incedere significat, unde in Eeclesiaste incedere animo pro philosophari accipitur, ubi nos habemus desiderare quod nescias (Eccl. 6, 9) ; at perambulare annos vitae quid est aliud quam recogitare et recolere »? Sane " probabile hac ratione S. Hier. versionem confecisse. Ex hae autem aeccepüone annos reputandi vel numerandi alia exorta est verborum subsequentium expositio : Domine vr avo super hos vivunt i. e. ultra hos annos plerique homines vivere solent. — Denique nolo S. Hier. in sua explicatione v. 16 ita enarrare : « quia iam securus esl nec patur quae refert, de humano statu philosophatur et dicit : Domine (si?) sie vivitur et tali sumus conditione generati, corripuisti me, sed vivificasti me pacemque tribuis ; sed pax mea omni amaritudine fuit amarior, quia tranquilitate populi reddita et urbe secura ego solus limina mortis intravi »; ergo ex mente 5. Hier. illud in pace non idem est atque in pacem. Ceterum Bred. vocem p Tm penitus eliminandam esse censet; in Ps. 42, 5 legi oportere secundum LXX.pwN ; ; el nostro loco coniectat "nzi-55 mz omnis sonr nus meus aufugit propter amaritudinem animae meae, Verum hoc neque in contextum convenit neque post tot doloris significationes apte subiungitur. v. 41 « Tu autem eruisti animam meam wt non periret, proiecisti post tergum omnia peccata mea» ; — significantius in hebr. amplexatus est (amore) animam meam ex fovea i. e. me amore complexus a morte eripuisti (cf. Mald. Pint. For. Mar. et recentiores!) ; neque id suis adscribit meritis, verum misericordiae Dei. Neque tamen id contradicit petitioni quam v. 3 suam exhibens pietatem Deo obtulerat ; sed ad animi indolem prorsus esi factum et expressum. In morbo enim praevaluit cogitatio de morte praematura quae ut poena infligi solebat peccatoribus obduratis, inter quos certe non se recensere potuit; promissione autem facta eaque multo ampliore quam petitum erat, praevalet cogitatio de Deo benigno qui praeter omnem exspectationem dona largitur et ulira omne meritum, et simul admiscetur aliquid pudoris et erubescentiae, quia tali Deo non omni quo decuit studio ac fervore servierit. Adde quod Dei beneficio fit, ut peccata nostra magis magisque detestemur et nos indignos eius favoribus esse profiteamur. Est animi grati erga Deum agnoscere Deum in donis conferendis oblivisci nostram in suo servitio negligentiam, oblivisci peccata admissa et suam solum respicere clementiam ac bonitatem. Post, tergum reiici apud orientales dicuntur ea quae non curantur et oblivioni traduntur (Hos.); cf. 3 Reg. 14, 9. Ez. 23, 35. Ps. 49, 11 et vide quae notavi ad Mich. 71, 19. « Ostendit pius et religiosus princeps quem ad finem Dominus sibi longioris vitae usuram praebuerit, nempe ut quod datum est spiritus et vitae totum hoc impendat divinis laudibus » (Sanct. sim. Lap. Calm.)
Dum Ezechias fleret fletu. magno, nuntius ei affertur de sanatione a Domino concessa (4 Reg. 20, 4). Uti ex narratione in libr. Reg. apparet, deprecatio eius statim est exaudita; quare in textu hebr. optime post fideiube pro me v. A4 statim in v. 15 subsequitur iubilus regis de Dei benignitate facta, prout supra est expositum. Donum acceptum rex grato animo agnoscit, se eo indignum fuisse profitetur illudque ad miserentis et peccata condonantis Dei gratiam refert
38:18
v. 48 « quia. non infernus confitebitur tibi neque mors laudabit te ; non exspectabunt qui descendunt in. lacum veritatem. tuam » ; — cf. ad v. 10 ; confessio pro gloria et laude accipitur (S. Hier.); propterea igitur se vitae restitutum agnoscit, ut celebret clementiam Dei inter viventes, quod facere non possunt exstincti (Sanct. Lap. Men. Tir.). n quam rem notat S. Cyr. : « qui semel mortui sunt et in inferorum portis (&2») tenentur, desistent etiam Dei laudes celebrare ; nihil enim quidquam his quae operati sunt possunt ,adiicere, sed manebunt potius in quibus relicti sunt et generalis iudicii tempus exspectabunt ». Hoc vero "EE CE 1. Alii secundum LXX et vulg. pro mpm !egendum ceusent n2wm retinuisti. Sym. h. l. loco id potissimum effert rex, uti ex v. 19 patet, a mortuis gloriam Dei et laudem apud alios iam non posse celebrari et propagari, opus Dei inter homines iam non promoveri ; proinde cum Deus vitae ipsum restituerit, etiam velle ut vitae munere ad id utatur quod viventes solum pro re et gloria Dei praestare possunt. Quare contextu severe examinato dicere poteris perperam hunc textum allegari ab iis qui volunt Hebraeos sibi mortuos finxisse quasi mente et cogitatione spoliatos, quamvis dicere possis cum Sanct. : « non disputo an laudare Deum possint aut soleant qui ex hac vita decedunt ; nunc satis ab Ezechia ea dici quae vulgus existimat, a cuius consuetudine in loquendo Scriptura aliquando non recedit ; putat autem vulgus a mortuis nullam iam amplius esse laudem, quod mortuos silentes et mortem ipsam silentium vocat. Aut certe agit de illa laude, quae quotidie in templo divino nomini impendebatur, quae a mortuis exhiberi non potest, et hoc indicat ipse Ezechias statim ». Brevi, eodem sensu mortuis laus Dei negatur, quo Christus dicit : venit nox quando nemo potest operari (Ioan. 9, 4) ; adde quod notat Ros. verba hebr. nin et »»n de celebratione publica et sollemni adhiberi (cf. 1 Par. 16, 4. 2 Par. 5, 12; 31, 2). Pariter ii qui ad vitae terminum pervenerunt, iam non praestolantur veritatem 1. e. fidem et fidelitatem Dei in promissis adimplendis et beneficiis largiendis, « quippe qui neque boni quidquam neque mali mereri et Dei promissionum ac misericordiae beneficia excipere, spectareaut promereri queant » (Calm.). Cum igitur Ezechias tam clare cognoverit quid a viventibus praestari - Deus velit, eo magis erit reus si insigni beneficio Dei ornatus ab hac mente unquam exciderit. Unde perspicitur qua ratione sacer auctor acrem illam reprehensionem 39, 6 merito fieri ostendat iam nuncer praeparet. Idque etiam efficacius in subsequentibus. Aique id a se praestitum iri magna animi alacritate ac promptitudine spondet
38:19
v. 19 « vivens, vivens ipse confitebitur libi, sicut et ego hodie; bit Deique fidelitatem in promissis adimplendis etiam apud alios celebrandam et praedicandam curabit, dum ipse publicus et sollemnis eius praeco exsistit; bene notat S. flier. : « hoc significat quod in Deut. 32, "i dicitur, ut per successiones et singulas generationes Dei in posteros clementia praedicetur ». Repetitione initio posita bene animi iubilus et exsultatio depingitur. Cum filiorum fiat mentio, concludendum erit, etsi Manasses nondum fuerit natus, Ezechiae iam filios fuisse genitos. LXX vero satis m.re habent zz qp v5/z suspe» mxifix mcviow ; rite hebr. explicant, Syrus, Sym. S. Hier. Chald. — Demum gratiarum. actionem concludit iterata. Del laude et promissione de animo grato perpetuo servando
38:20
v. 20 « Domine salvi me fac et psalmos nostros cantabimus cunctis diebus vitae nostrae in domo Domini » ! — hebr. Jahve ad. salvandwm me scil. adest, praesto est ; beneficium collatum denuo celebrat. Ut rex et caput populi vult, ut omnes pro beneficio regi praestito -Deo perennes gratias agant, idque omnium nomine laetus promittit et festivo instrumentorum musicorum concentu fore spondet ; hebr. pulsatilia mea, pulsabimus (vel corrige . nostra), qualia erant cithara, nablium ; unde innuitur rezem ad promovendum cantum sacrum et musicam sollemnem etiam suam impendisse operam, in ea quoque re praeclarus exsistens imitator patris sui David (cf. 2 Par. 29, 30 — 1 Par. 16, 42; 95, 1). Publicam ergo et sollemnem vovet gratiarum actionem in templo Domino exhibendam perenni memoria quamdiu vixerit. Qua sponsione facta quam maxime aequum erat, ut tamquam regem vere theocraticum in omnibus se praestaret. Id autem. minime factum est in legatione babylonica. Denique in textibus nostris iam antiquitus, uti ex LXX, Syro, S. llier. patet, hoc loco duo adduntur. versus a contextu avulsi, qui quo casu huc demum aberraverint, quis explicabit ?
38:21
v. 21 « iussit Isaias ut tollerent massam de ficis et cataplasmarent super vulnus et sanaretur ;
38:22
v. 99 et dizit Esechias : quod, erit signum, quia ascendam in domum Domini » ? — iam S. Hier. advertit : « hocprius legendum est quam oratio Ezechiae vcl scriptura; ante enim cataplasma vulneri impositum est et prius signum ab eo petitum futurae sanitatis quam gratias ageret Domino, quod dicitur fecisse sanatus ». Neque improbabilis est coniectura Vat. videri versus hic adsceriptos, ut brevius exprimerent quod fusius dictum sit in libro Regum. De y? notat S. Hier. Hebraeos affirmare non vulnus sed ulcus designari et ita Ag. Sym. Theod. quoque transtulisse et intelligi morbum regium; alios autem apostema, suspicari, quando tumens corpus cocto et putrescente pure compleatur, « et iuxta artem medicorum omnis sanies siccioribus ficis atque contusis in cutis superficiem provocatur, ac per . hoc non spernendam esse medicinam quae usu constet et experimento ». Adhibetur v? de ulcere leprosorum (Lev. 13, 18. 19), de pustulis, de uleere Aegypti (Fx. 9, 9. Deut. 28, 21), de morbo elephantiaco (Iob 9, 7). Uti ex v. 14 aliqui eoncluserunt Ezechiam laborasse angina (cf. Friedreich, Zur Bibel I p. 204 seq.), ita ex ulcere alii collegerunt Ezechiam peste esse correptum. Ficus adhibebantur ut remedium emolliens et maturans (cf. Del.) ut bene notat Lap. : « si ulceri valent ficus »; de qua re vide locos veterum apud Friedreich l. c. p. 240. Sanationem igitur Deus efficere voluit signo aliquo externo et remedio quocumque demum adhibito, similiter uti in narratione evangelica v. g. caecus iubetur lavare in piscina Siloe. Aliqui veterum immerito augent miraculum asserentes, ficus quam maxime obfuisse sanationi, verum Deum ut suam ostenderet potentiam per res noxias et adversas sanitatem restituere voluisse (iam apud S. Hier.). Petit Ezechias signum, uti Abraham, Gedeon aliique, idque ea rerum conditione ad fidem faciendam potiore iure postulari poterat, quia brevissimo temporis intervallo (cf. 4 Reg. 20, 4. 5) propheta formula sollemni haec dicit Dominus inter se contraria edixerat. Achaz rex signum a Deo oblatum petere noluit (Is. 1, 12), Ezechias vero quo maiore firmitate et alacritate verbum promissionis fide amplectatur, signum pietatis causa efflagitat rogans ut in re difficili adiuvetur fides, similiter ut is qui in evangelio rogat : Domine adiuva incredulitatem meam ! Promittit propheta sanationem talem fore, ut die tertio ascendere possit ad templum Domini (4 Reg. 20, 3); unde intelligitur, quare signum pro ea re petat, quae esset salutis pignus. Ex ea autem petitione morbum tamquam letalem agnitum fuisse et periculum mortis adfuisse praesentissimum iure erit concludendum. Quod signum pro. ascensu in templum petitur, For. ad regis pietatem refert qui ad hoc vitam optarit idque maxime in votis habuerit « quemadmodum David, qui quanto tabernaculi illius desiderio teneretur vix exprimere verbis ipse potuerit; ut vel hine videamus quanti fecerint Dei laudes, Dei cultum et figuras tantum verorum, et nostram desidiam et ingratitudinem arguamus, qui 1n 1psa nauseamus veritate ». Duo illa quibus eventus subsequens quasi superstruitur declarata sunt: sanatio Ezechiae a qua rex babylonicus ansam capit et praetextum legationis mittendae, et Ezechiae sponsio de laude Dei annuntianda, qua in re magni momenti neglecta reprehensionem incurrit. Ex quibus simul elucet quam arcto vinculo haec duo capita sint inter se colligata ; id ipsa loquendi forma clare designat propheta
38:1
(da G. de Grenezen, Sainte Marie Antique, Roma 1911, tov. 12) EZECHIA - Il profeta Isaia annunzia al re E. la sua prossima morte (Is. 38, 1-2). Affresco nella chiesa di S. Maria Antique (sec. …
ISAIA (EBR. JĒŠA-JĀH[Ā] «SALUTE [È] JAHWEH», SETTANTA 'HOZĪZ)
… Alinari) ISAIA - Il profeta I. annunzia ad Ezechia la prossima morte (Is. 38, 1). Affresco del sec. VIII in S. Maria Antiqua - Roma.
38:5
… Nel 704 l'agitatore babilonese Merodach Baladan, con il pretesto di congratularsi con E. per la guarigione (miracolosa: Is. 38, 5) da una grave malattia (è di quell'occasione il «cantico» In dimidio, Is. 38, 10 sgg.),
38:10
… Di Isaia va ricordato anche il c. riportato nel c. 6 vv. 1, 2, sui benefici fatti da Dio alla sua vigna prediletta, cioè al popolo d'Israele; esso viene cantato il Sabato Santo mattina dopo la quinta profezia. - 10. Ezechia liberato prodigiosamente da malattia mortale (Is. 38, 10-20: martedì II) espone poeticamente l'angoscia del pericolo estremo e la gioia della guarigione improvvisa. - 11. Geremia (Jer. 31, 10-24: giovedì I) confortato da Dio con la visione …
… Nel 704 l'agitatore babilonese Merodach Baladan, con il pretesto di congratularsi con E. per la guarigione (miracolosa: Is. 38, 5) da una grave malattia (è di quell'occasione il «cantico» In dimidio, Is. 38, 10 sgg.),
… 12; 27, 20; 30, 15), che non restituisce più la sua preda (Iob. 7, 9; 14, 12; 16, 22; 17, 13-16). Luogo tenebroso, ove «nullus ordo sed sempiternus horror inhabitat» (Iob. 10, 21), viene descritto come una terra prigione, chiusa da porte e sbarre (Is. 38, 10; Iob. 38, 17; Ps. 9, 14; 107, 18). Ivi i morti, comunemente detti réphá'im (deboli, sposati), conducono una vita dimezzata, ombratìle, senza conoscenza e volontà, quasi immersi …
… (Gen. 25, 8, 17; 35, 29; 49, 29, 33). Tutti i morti sono sotto il dominio della f. (Os. 13, 14; Ps. 15, 10; 48, 16; 88, 49; Prov. 5, 5; 23, 14), che sta sotto l'oceano (Job 26, 5) e ingoia tutti senza distinzione (Ps. 88, 49). Le « porte della f. » (Is. 38, 10; Job 38, 17; Eccli. 51, 9; Sap. 16, 13; Ps. Sal. 16, 2; III Mach. 5, 51; cf.: Dio ne ha « le chiavi », Apoc. 1, 18) esprimono l'invisibile potenza dell'impero della morte (Mt. 16, …
38:15
Tale nozione di c. riferisce fedelmente l'insegnamento della S. Scrittura; lo stesso Tridentino lo fa notare, citando alcuni passi del Vecchio Testamento (Ez. 18, 31; Ps. 50, 6; 6, 7; Is. 38, 15). È anche la costante dottrina dei Padri, sintetizzata nel notissimo detto di s. Gregorio Magno: « Paenitentia est perpetrata mala plangere, et plangenda non perpetrare » (Hom. in …
38:18
Si spiega così la vita inerte (Eccle. 9, 5 sg. 10), assimilata al sonno (Iob 10, 20 sgg.; 17, 16; 20, 11 ecc.), nelle tenebre (Ps. 49, 20; 88, 7, 13; ecc.), delle anime nello šē'ōl; dove non possono lodare Jahweh (Ps. 6, 6; 115, 17; Is. 38, 18); ed il loro nome di rēphā'im («languidi», «deboli»).
… preparazioni divine (Jahweh, Dio della vita: Gen. 5, 24; Deut. 32, 39; I Reg. 17; II Reg. 2, 3, 11-12; 4, 33-36; 13, 21; Ps. 9, 2; Sap. 2, 24; 16, 13) e con profonde aspirazioni del cuore umano (permanente familiarità con Dio: Gen. 3, 8; Is. 38, 18; Ps. 6, 5-6; 73, 25; giustizia ultraterrena come opera di Jahweh: Ier. 31, 29; Ez. 18). Il primo accenno appare al sec. VIII, sotto il velo del simbolismo in Os. 6, 1-2: « …
… In quel buio oltretomba regna inesorabile il silenzio: non echeggia la lode a Dio, né si svolge il suo culto (Is. 38, 18; Ps. 6, 6; 113, 17-18); il Dio vivente ne è assente, ma scruta e regge « la f. e l'abisso » (Job 16, 5-6; Prov. 15,
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.