God comforteth the faithful, promising to destroy the wicked. 3. Christs coming is againe prophecied, with propagation of his Gospel, and conuersion of al nations.
1In that day the Lord with his hard, and great, and strong sword shall visit leviathan the bar serpent, and leviathan the crooked serpent, and shall slay the whale that is in the sea.In quel giorno il Signore colla sua spada tagliente, e grande, e forte farà vendetta di Leviathan grosso serpente, di Leviathan serpente tortuoso, e ucciderà la balena, che sta nel mare.IN that day our Lord wil visite with his sore, and great, and strong sword vpon Leuiathan the serpent, the barre, and vpon Leuiathan the crooked serpent, and shal kil the whale that is in the sea.In die illa visitabit Dominus / in gladio suo duro, et grandi, et forti, / super Leviathan, serpentem vectem, / et super Leviathan, serpentem tortuosum, / et occidet cetum qui in mari est. 2In that day there shall be singing to the vineyard of pure wine.In quel di si canterà (un cantico) alla vigna del vino prelibato.In that day the vineyard of pure wine shal sing to it.In die illa vinea meri cantabit ei. 3I am the Lord that keep it, I will suddenly give it drink: lest any hurt come to it, I keep it night and day.Son io il Signore, che la custodisco ed io assiduamente la irrigherò: perchè ella non sia danneggiata, di notte, e di giorno la custodisco.I the Lord that keepe it, I wil sodenly drinke to it: lest perhaps there be visitation agaynst it, night and day I kepe it.Ego Dominus qui servo eam; / repente propinabo ei. / Ne forte visitetur contra eam, / nocte et die servo eam. 4There is no indignation in me: who shall make me a thorn and a brier in battle: shall I march against it, shall, I set it on fire together?Non è in me iracondia: Chi mi farà una spina, e un pruno? Le anderò io contro a farle guerra? Le metterò io anche il fuoco?There is no indignation in me: who wil geue me to be thorne and bryer in battel: to goe vpon it, to set it on fyre together?Indignatio non est mihi. / Quis dabit me spinam et veprem in prælio ? / gradiar super eam, / succendam eam pariter. 5Or rather shall it take hold of my strength, shall it make peace with me, shall it make peace with me?O piuttosto non ratterrà ella la mia possanza, farà pace a me, a me farà pace?Or rather shal he hold my strength, shal he make peace with me, shal he make peace with me?An potius tenebit fortitudinem meam ? / faciet pacem mihi, / pacem faciet mihi. 6When they shall rush in unto Jacob, Israel shall blossom and bud, and they shall fill the face of the world with seed.Quelli, che con fervore vengono a trovar Giacobbe, faran fiorire, e pullulare Israele, e riempiranno tutta la terra di posterità.They that goe in with violence to Iacob, Israel shal florish and spring, and they shal fil the face of the world with seede.Qui ingrediuntur impetu ad Jacob, / florebit et germinabit Israël, / et implebunt faciem orbis semine.
7Hath he struck him according to the stroke of him that struck him? or is he slain, as he killed them that were slain by him?Dio lo ha forse percosso, com'ei lo maltrattò? Od è egli stato ucciso, com'egli uccise i morti del Signore?Hath he striken him according to his stroke that stroke him? or as he killed his slaine, is he killed?Numquid juxta plagam percutientis se percussit eum ? / aut sicut occidit interfectos ejus, sic occisus est ? 8In measure against measure, when it shall be cast off, thou shalt judge it. He hath meditated with his severe spirit in the day of heat.Con misura rimisurata farai giudizio contro di lei quand'ella sarà rigettata. Egli ha fatte col suo spirito di rigore le sue risoluzioni pel dì dell'ardore.In measure against measure, when it shal be cast of, thou shalt iudge it. He hath meditated in his hard spirite during the day of heate.In mensura contra mensuram, / cum abjecta fuerit, judicabis eam; / meditatus est in spiritu suo duro / per diem æstus. 9Therefore upon this shall the iniquity of the house of Jacob be forgiven: and this is all the fruit, that the sin thereof should be taken away, when he shall have made all the stones of the altar, as burnt stones broken in pieces, the groves and temples shall not stand.Per questo così sarà perdonata la sua iniquità alla casa di Giacobbe, e tutto il frutto è questo, che sia tolto il peccato di lei, quando (Dio) avrà ridotte tutte le pietre dell'altare come si stritolano le pietre ridotte in calcina, e aneleranno per terra i boschetti, e i templi profani.Therfore vpon this shal the iniquitie be forgeuen to the house of Iacob: and this is al the fruite that the sinne therof be taken away, when he shal haue layd al the stones of the altar, as stones of ashes broken, the groues & temples shal not stand.Idcirco super hoc dimittetur iniquitas domui Jacob; / et iste omnis fructus: ut auferatur peccatum ejus, / cum posuerit omnes lapides altaris / sicut lapides cineris allisos: / non stabunt luci et delubra. 10For the strong city shall be desolate, the beautiful city shall be forsaken, and shall be left as a wilderness: there the calf shall feed, and there shall he lie down, and shall consume its branches.Imperocché la città forte sarà desolata, la città bella sarà abbandonata, e sarà lasciata vuota come un deserto: ivi pascerà il vitello, ed ivi si sdraierà, e mangerà le punte de' suoi tralci.For the defensed citie shal be desolate, the beautiful citie shal be forsaken, and shal be left as a desert, there shal the calfe feede, and there he shal lie, and shal consume the toppes therof.Civitas enim munita desolata erit; / speciosa relinquetur, et dimittetur quasi desertum; / ibi pascetur vitulus, / et ibi accubabit, et consumet summitates ejus.
11Its harvest shall be destroyed with drought, women shall come and teach it: for it is not a wise people, therefore he that made it, shall not have mercy on it: and he that formed it, shall not spare it.Le sue ricolte saranno guaste per la siccità. Verran delle donne a farla con lei da maestre. Imperocché questo popolo non è saggio; per questo colui, che lo fece, non né avrà misericordia; e colui, che lo formò, non gli perdonerà.The haruests therof shal be destroyed in drught, wemen coming and teaching it: for it is not a wise people, therfore shal not he that made it, haue mercie on it: and he that formed it, shal not spare it.In siccitate messes illius conterentur. / Mulieres venientes, et docentes eam; / non est enim populus sapiens: / propterea non miserebitur ejus qui fecit eum, / et qui formavit eum non parcet ei. 12And it shall come to pass, that in that day the Lord will strike from the channel of the river even to the torrent of Egypt, and you shall be gathered together one by one, O ye children of Israel.E in quel di il Signore farà sentire il suo flagello, dall'alveo del fiume fino al torrente di Egitto, e voi vi raunerete ad uno ad uno, o figliuoli d'Israele.And it shal be, in that day our Lord wil strike from the chanel of the riuer, euen to the torrent of Aegypt, and you shal be gathered together one and one ô children of Israel.Et erit: in die illa / percutiet Dominus / ab alveo fluminis usque ad torrentem Ægypti; / et vos congregabimini unus et unus, filii Israël. 13And it shall come to pass, that in that day a noise shall be made with a great trumpet, and they that were lost, shall come from the land of the Assyrians, and they that were outcasts in the land of Egypt, and they shall adore the Lord in the holy mount in Jerusalem.E in quel dì suonerà una gran tromba, e verranno dalla terra degli Assiri gli esuli, e que' che erano stati gettati nella terra d'Egitto, e adoreranno il Signore sul monte santo di Gerusalemme.And it shal be: in that day a sound shal be made with a great trompet, and they that were lost, shal come from the land of the Assirians, and that were cast out, from the land of Aegypt, and shal adore our Lord in the holie mount in Ierusalem.Et erit: in die illa clangetur in tuba magna; / et venient qui perditi fuerant de terra Assyriorum, / et qui ejecti erant in terra Ægypti, / et adorabunt Dominum / in monte sancto in Jerusalem.
27:1
Calmet
Hard. Septuagint, "holy." (Calmet)
Challoner
Leviathan. That is, the devil, the great enemy of the people of God. He is called the bar serpent from his strength, and the crooked serpent from his wiles, and the whale of the sea, from the tyranny he exercises in the sea of this world. He was spiritually slain by the death of Christ, when his power was destroyed. (Challoner)
Calmet
It may also literally refer to Nabuchodonosor, and the king of Egypt, or rather to Cambyses, or Holofernes, but particularly Cambyses. (Calmet)
27:2
Calmet
Vineyard; the Church of Christ, (Challoner) or Judea. It may be the beginning of a noted song. (Calmet)
27:3
Challoner
Drink; or, as the Hebrew may also be rendered, I will continually water it. (Challoner)
Calmet
God will protect his people. (Calmet)
27:4
Challoner
In me, against the Church; nor shall I become as a thorn or brier in its regard; or march against it, or set it on fire: but it shall always take fast hold of me, and keep an everlasting peace with me. (Challoner)
Calmet
God rather speaks of the enemy. If he attempt to lay waste this vineyard, I will chastise him. (Calmet)
27:6
Challoner
Rush in. Some understand this of the enemies of the true Israel, that shall invade it in vain. Others of the spiritual invasion made by the apostles of Christ. (Challoner)
Haydock
Protestants, "He shall cause them that come of Jacob to take root." Septuagint, "those who come are children of Jacob." (Haydock)
27:7
Challoner
Struck. Hath God punished the carnal persecuting Jews, in proportion to their doings against Christ and his saints? (Challoner)
Calmet
God punished Israel as a father: but he will destroy the Chaldeans, etc. (Calmet)
27:8
Challoner
Cast off. When the synagogue shall be cast off, thou shalt judge it in measure, and in proportion to its crimes. (Challoner)
Calmet
The Israelites have been rigorously punished. (Calmet)
Challoner
He, etc. God hath designed severe punishments in the day of his wrath. (Challoner)
27:9
Challoner
Jacob; viz., of such of them as shall be converted. (Challoner)
Calmet
Altar, dedicated to idols: then he shall obtain pardon. (Calmet)
27:10
City. Jerusalem, (Challoner) or more probably Babylon, of which he is going to speak.
27:11
Calmet
Women. The princes shall be weak and irresolute. (Calmet)
Septuagint, "Hither, ye women, coming from the shew. For it is not an intelligent people."
27:12
Calmet
Nabuchodonosor laid waste all the intermediate countries. Afterwards Cyrus gave the people liberty. On the death of Cambyses, the nations were in consternation; and it was only during the peaceable reign of Darius that Israel returned, though not in a body, as the Jews had done twenty years before, Isaias 26. (Calmet)
Menochius
By one, into the Church of Christ, John xi. (Menochius)
27:13
Challoner
Trumpet. The preaching of the Gospel for the conversion of the Jews. (Challoner)
27:1
Leviathan.... That is, the devil, the great enemy of the people of God. He is called the bar serpent from his strength, and the crooked serpent from his wiles; and the whale of the sea, from the tyranny he exercises in the sea of this world. He was spiritually slain by the death of Christ, when his power was destroyed.
27:2
The vineyard, etc.... The church of Christ.
27:3
I will suddenly give it drink.... Or, as the Hebrew may also be rendered, I will continually water it.
27:4
No indignation in me, etc.... Viz., against the church: nor shall I become as a thorn or brier in its regard; or march against it, or set it on fire: but it shall always take fast hold of me, and keep an everlasting peace with me.
27:6
When they shall rush in, etc.... Some understand this of the enemies of the true Israel, that shall invade it in vain. Others of the spiritual invasion made by the apostles of Christ.
27:7
Hath he struck him, etc.... Hath God punished the carnal persecuting Jews, in proportion to their doings against Christ and his saints?
27:8
When it shall be cast off, etc.... When the synagogue shall be cast off, thou shalt judge it in measure, and in proportion to its crimes.—Ibid. He hath meditated, etc.... God hath designed severe punishments in the day of his wrath.
27:9
Of the house of Jacob.... Viz., of such of them as shall be converted.
27:10
The strong city.... Jerusalem.
27:13
A great trumpet.... The preaching of the gospel for the conversion of the Jews.
27:1
Concordanza Iob. 40.
Tyrants are called serpents for their suttle poysenful malice, and barres because they hold men fast inclosed in bondage. And for the same reasons the diuel is called a serpent, and a barre.
27:1
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 112
… and then he himself made a brazen serpent and set it on a standard, and bade those who were bitten look at it: and they were saved when they looked at it. Will the serpent, then, which (I have already said) God had in the beginning cursed and cut off by the great sword, as Isaiah says,
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.24
… “Upon the asp and the basilisk shalt Thou tread; the lion and the dragon shalt Thou trample under foot.” So also Isaiah: “In that day the Lord God shall draw His sacred, great, and strong sword” (even His Christ) “against that dragon, that great and tortuous serpent; and He shall slay him in that day.”
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 2.8.3
… In the sea also the dragon is said to reign. For the prophet intimates that the serpent and dragon, which certainly is referred to one of the wicked spirits, is also in the sea. And elsewhere the prophet says, “I will draw out my holy sword upon the dragon the flying serpent, upon the dragon the crooked serpent, and will slay him.”
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 3.2.1
… In the book of Ecclesiastes, too, Solomon says, “If the spirit of the ruler rise up against thee, leave not thy place; for soundness will restrain many transgressions.” In Zechariah we read that the devil stood on the right hand of Joshua, and resisted him. Isaiah says that the sword of the Lord arises against the dragon, the crooked serpent.
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 5.1.42
42. As none of the wild beasts at that time touched her, she was taken down from the stake, and cast again into prison. She was preserved thus for another contest, that, being victorious in more conflicts, she might make the punishment of the crooked serpent irrevocable;
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Life of Constantine 3.3
… and I am filled with wonder at the intellectual greatness of the emperor, who as if by divine inspiration thus expressed what the prophets had foretold concerning this monster, saying that “God would bring his great and strong and terrible sword against the dragon, the flying serpent; and would destroy the dragon that was in the sea.”
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril procatechesis-or-prologue-to-t.16
… And if thou find any shameful thought rise up in thy mind, turn to meditation upon Judgment to remind thee of Salvation. Give thy mind wholly to study, that it may forget base things. If thou find any one saying to thee, Art thou then going in, to descend into the water? Has the city just now no baths? take notice that it is the dragon of the sea
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 5.2
… For holy Job prophesied of the coming of the Lord; of Whom he said in truth that He would vanquish the great Leviathan, and it was done. For that dread Leviathan that is, the devil, He smote, and struck down, and laid low in the last times by the adorable Passion of His own Body.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 24
By the “word of God” in this place, he means on the one hand the ordinance of God, or the word of command; or on the other that it is in the Name of Christ. For if we keep his commandments, by these we shall kill and slay the dragon himself, “the crooked serpent.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 6
… civ. 26 .) Scripture everywhere calleth him a dragon, and a crooked serpent, and an adder ( Ps. lxxiv. 13, 14 .); he is a beast of many folds, and varied in his devices, and his strength is great, he moves all things, he disturbs all things, he turns all things up and down. (
Pseudo-Irenaeus Pseud-Irenæus 1
… When none of the wild beasts at that time touched her, she was taken down from the stake and conveyed back to prison. She was thus reserved for another contest, in order that, gaining the victory in many preparative conflicts, she might make the condemnation of the Crooked Serpent
27:6
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.4.1
… Even as Esaias saith, “The children of Jacob shall strike root, and Israel shall flourish, and the whole world shall be filled with his fruit.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 2
“As Isaiah saith ‘He shall cause them that come of Jacob to take root. Israel shall blossom and bud and fill the face of the world with fruit.’
27:11
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.43
… “Two angels however, appeared there.” For just so many honorary companions were required by the word of God, which usually prescribes “ two witnesses .” Moreover, the women, returning from the sepulchre, and from this vision of the angels, were foreseen by Isaiah, when he says, “Come, ye women, who return from the vision;”
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 14
14. Though, therefore, Chief Priests and Pharisees through Pilate’s means sealed the tomb; yet the women beheld Him who was risen. And Esaias knowing the feebleness of the Chief Priests, and the women’s strength of faith, says, Ye women, who come from beholding, come hither
Tirannio Rufino † 411 d.C. A Commentary on the Apostles' Creed 30
… for it is a people that hath no understanding.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 69.5
… Concerning whom it is written in Isaiah, “Make haste ye women and come from the show, for it is a people of no understanding.”
27:1
1. VISITABIT (puniet et quasi trucidabit) IN GLADIO SUO, — suo robore, suis viribus et armis; arma enim Dei sunt ipsa ejus potentia, quae ex se omnipotens est et efficax, nec externis armis eget. Theodoretus, Nazianzenus, Basilius, Tertullianus, et ex iis Leo Castrius, per gladium accipiunt Christum, qui resecat in nobis animi cupiditates, et daemonem occidet, id est omnem vim nocendi ei adimet. Theodoretus, Nazianzenus, Basilius, Tertullianus, et ex iis Leo Castrius, per gladium accipiunt Christum, qui resecat in nobis animi cupiditates, et daemonem occidet, id est omnem vim nocendi LEVIATHAN — est cetus sive balaena, ita dicta ob vastitatem corporis; Leviathan enim hebraice significat copulatio eorum; balaena autem partes corporis vastas habet invicem sibi cohaerentes et copulatas; aut quia omnia ad se copulat et trahit, ut gulam suam impleat, uti faciunt potentes et tyranni. Inde "Leviathan" significat hic daemonem potentissimum et superbissimum, puta Luciferum, qui in hoc mundo, quasi cete in mari, discurrit ut omnia voret, quique est caput daemonum et impiorum, eosque sibi quasi concorporavit; superbi enim capiti draconis hujus quasi coalescunt, luxuriosi ventri, rapaces manibus, pedibus, qui vagi sunt ad vana et prava. Ita Leo Castrius. Sensus est, q. d. Agite, certate, electi mei, cum diabolo; licet enim lucta cum eo sit difficilis, tamen ego vobis adero, et brevi, scilicet in fine mundi, omnem ei vim et potentiam adimam, eumque evertam. Quidam e Neotericis per Leviathan accipit Turcam. Hic enim multa regna et gentes sibi copulavit; estque serpens oblongus, ob longe propagatum imperium; isque tortuosus, si spectes situm regionum quas occupat. Tuber enim quasi caput apparet in Graecia, Thracia, Macedonia, et reliqua Europa; protensum aliquantum corpus in Asia minori, quae nunc Anatolia dicitur, cernitur; venter se gyrans videtur per Syriam et Phoeniciam; cauda longo syrmate sequitur per Aegyptum et Libycam oram, ubi tanquam in spiram se colligit. Sedem habet in mari, puta in ipsius faucibus Ponti et Propontidis, scilicet Constantinopoli. Hunc Deus, definito a se tempore, visitabit et disperdet. Haec ingeniosa est accommodatio. Nam ad litteram agitur hic de excidio mundi et diaboli, ut dixi. SERPENTEM VECTEM. — Diabolus dicitur serpens, ob astutiam et venenum peccati, quod hominibus callide suffundit. Dicitur vectis, primo, ob robur; unde Theodotion vertit, serpentem robustum; secundo, quia multos sua potestate et carcere gehennali claudet; unde Symmachus vertit, serpentem concludentem. Diabolus enim, inquit Sanchez, quasi vectis plusquam ferreus obstruxit fores inferni et peccati (ne quis inde emergat) consequenter et coeli, ne quis eo penetret, idque adeo fortiter et anguste, ut non nisi gladio Dei duro et grandi vectis ille, ad liberum hominibus et expeditum ingressum, diffringi aut revelli potuerit; tertio, quia transit ab extremo ad extremum mundi; unde alii vertunt, serpentem longum; alii, penetrantem, vel ob virulentos morsus, vel ob violentiam; Septuaginta, serpentem fugientem, id est cito transcuntem a loco in locum; licet mystice S. Hieronymus ita explicet: Quia diabolus, inquit, in die judicii fugiet, qui nunquam fugere consueverat. Denique pro vectem Forerius vertit, teretem, sive lubricum, qui facile fugit et elabitur (hoc enim significat radix barach); talis enim est serpens, et ejus antitypus diabolus; Syrus vertit, serpentem subsilientem. Audi qualis vectis, quamque longus et terribilis sit diabolus. Theodosius Abbas apud Sophronium, S. Hilarion, ait S. Hieronymus in ejus Vita, quadam nocte coepit infantum audire vagitus, balatus pecorum, mugitus boum, planctum quasi mulierum, leonum rugitus, murmur exercitus, et rursus variarum portenta vocum, ut ante sonitu quam aspectu, territus cederet. Intellexit demonum ludibria; et provolutus genibus, Christi crucem signavit in fronte; talique armatus casside, et lorica fidei circumdatus, jacens fortius praeliabatur, amodo videre desiderans, quos horrebat audire, et sollicitis oculis huc illucque circumspiciens; cum interim ex improviso, splendente luna, cernit rhedam, ferventibus equis, super se irruere; cumque inclamasset Jesum, ante oculos ejus repentino terrae hiatu pompa omnis absorpta est. Tunc ille ait: Equum et ascensorem projecit in mare. Et: Hi in curribus, et hi in equis; nos autem in nomine Dei nostri magnificabimur. Alia vice cameli specie daemon ferociens, accolasque omnes percellens grassabatur; processit ei obviam S. Hilarion: Non me, ait, terres, diabole, tanta mole corporis; et in vulpecula et in camelo unus atque idem es. Alia die per philtrum daemon ab amasio immissus in puellam, irrisus a Sancto audivit: Grandis fortitudo tua, qui licio et lamina strictus teneris. Dic quare ausus es ingredi puellam Dei? Ut servarem, ait, eam virginem. Tu servares, proditor castitatis? cur non potius in eum qui te mittebat es ingressus? Ut quid, respondit, intrarem in eum, qui habet collegam meum amoris daemonem? Alio SERPENTEM TORTUOSUM. — Syrus, serpentem ebullientem, incitatum, commotum; Arabicus, serpentem tortuosum, insidiosum, callidum. Tortuosus est diabolus, primo, ob pravitatem animi; nihil enim in se rectum habet, ait S. Hieronymus, imo nullum opus, etiamsi moraliter tantum bonum et honestum, amare aut velle potest. Cujus rei causa est extremum odium quo prosequitur Deum, qui ei summos et aeternos cruciatus infligit; quia enim summe odit Deum, hinc et odit omnia quae Deo grata sunt, qualia sunt omnes actus boni et honesti. Huc eum agunt desperatio et rabies. Secundo, ob fraudes; unde et in oraculis suis est implexus, fallax et mendax; qua de causa Apollo vocatus est λοξίας, id est obliquus et tortuosus. Tertio, quia, ut ait S. Basilius in Psalm. XXXII, varios habet flexus, quibus hominem invadit, et impellit ad varia et contraria vitiorum genera. ET OCCIDET — morte aeterna, relegando et religando eum in inferno, ubi semper cruciabitur igne et doloribus mortis immortalis; qui enim in eo sunt, semper moriuntur, at nunquam sunt mortui.
27:2
Alii et melius censent has non esse minas, sed laudem et gratulationem Ecclesiae, quod illa non fecerit labruscas, ut Synagoga (contra quam proinde, cap. V, expostulavit, eamque ad spinas, et ad conculcationem condemnavit), sed uvas et vinum merum. Ita Sanchez, Dionysius et Adamus. Quaeres, quis canat hoc canticum, et cui? Nota תי ei hebraice esse femininum; תי la; quare non Deum, sed vineam, id est Ecclesiam, respicit; licet enim כרם kerem, id est vinea, sit masculinum, tamen כנסת kehala, id est Synagoga, quae hic in vinea intelligitur, est femininum. Jam primo, aliqui putant ipsam vineam, id est Ecclesiam, canere, q. d. Ecclesia, in qua est vinum purum gratiae et bonorum operum, laetificans cor, "cantabit ei," id est sibimet; quia scilicet sibi gratulabitur de Leviathan caeso. Secundo, alii putant esse canticum Angelorum ad Beatos, sive ad Ecclesiam triumphantem: nam hebraice pro cantabit, est cantate; unde Vatablus sic vertit, in die illa alternis canite vineae chemer, quasi Deus dicat Angelis: Canite, Angeli, ei (scilicet vineae, ut patet ex Hebraeo): O vinea, praestans meri vini ferax! Verum noster Interpres pro ענו לה anu la, id est cantate ei, legit ענה לה ana la, id est cantabit ei. Tertio ergo et aptissime, Sanchez censet esse canticum Dei; sequitur enim:
27:3
3. Ego Dominus, qui servo eam, etc. — Ex hoc ergo vers. 3, usque ad vers. 6, est canticum Dei, Sensus ergo est: In die illa, judicii scilicet, cum Leviathan et impii ibunt in mortem aeternam, "cantabit," id est publica laetaque voce et sententia proclamabit, scilicet Deus, "ei," scilicet vineae, id est Ecclesiae suae, laudans eam dicensque: O vinea (est enim hic metathesis, sive trajectio verborum) mea! quae mihi protulisti merum, beata et felix es. Ego enim deinceps te servabo, beabo et inebriabo, ut sequitur. Repente (hebraice לרגעים lirgaim), quod verti potest primo, "repente;" quia brevi accidit Beatis haec voluptas; secundo, "assidue," jugiter, per singula momenta; quia aeterna erit. "Propinabo ei" vinum dulce et generosum; quale ipsa protulit, q. d. Quia haec Beatorum vinea protulit egregios fructus bonorum operum, hinc egregia felicitate et voluptate eam decorabo et potabo; hoc est quod ait Psaltes: "Torrente (non scypho, non poculo, sed integro torrente) voluptatis tuae potabis eos," Psalm. XXXV, 9. Vatablus vertit, tempestive irrigo eam; et sic accipi potest nostrum propinabo, pro irrigabo; quod enim homini est propinatio, hoc terrae est irrigatio; et sicut homo vinum, sic terra pluviam bibit dum ea rigatur. Vineae enim proprie convenit irrigatio, non propinatio. NE FORTE VISITETUR CONTRA EAM, — ne quid agatur contra eam, ne quid mali ei accidat: hac de causa ego nocte et die servo et custor eam. Vatablus vertit, ne forte visitet eam hostis.
27:4
4. INDIGNATIO NON EST MIHI, — non possum irasci et indignari vineae tam bonae, tam fertili, uti indignatus fui vineae sterili, scilicet Synagogae, cap. V. QUIS DABIT ME SPINAM ET VEPREM? — q. d. Quis faciet ut tam electae vineae sim in spinas? quis me faciet illi aculeatum ob levia ejus peccata ut eam conculcem et succendam? q. d. Nemo. Nota Deum quasi vim sibi facere, dum punit. Unde S. Hieronymus sic explicat: Quis me faciet durum atque crudelem, ut vincam naturam meam? Abit ergo Deus quasi a natura sua, dum a clementia it ad vindictam. Hoc est quod canit Ecclesia: Deus, cui proprium est misereri semper et parcere. Unde principum et animi generosi propria virtus est clementia. Alii vertunt, quis me committit cum vepre et spina? id est cum improbis, qui in mundo sunt id quod spinae et vepres in vinea selecta, et optimi vini feraci. Alii, quis mihi veprem opponat, ut cum ea congrediar velut spina? Verum nostra Versio melior est et verior; Hebraeum enim יתן iitten significat dabit, non committit, vel opponit. Unde et Vatablus vertit, quis me reddat ut sim vepris et spina? idque exigunt sequentia. IN PRAELIO GRADIAR SUPER EAM, SUCCENDAM EAM PARITER? — q. d. Minime gentium. Est enim vinea mihi dilecta et electa; non ergo praelio eam impugnabo, aut succendam, uti succendi Jerusalem et Synagogam: interrogative enim omnia haec legenda sunt.
27:5
5. AN POTIUS TENEBIT FORTITUDINEM MEAM? — q. d. Omnino tenebit, scilicet vinea haec mea sua gratia et decore tenebit fortitudinem, id est fortem meam vindictam, ne eam contra illam exeram; quia ipsa, esto venialiter subinde peccet, mecum jugem faciet pacem, semper mihi serviet, amica erit, fructusque proferet gratissimos. Secundo, Sanchez per fortitudinem accipit clementiam: sic enim accipitur fortitudo, Num. XIV, 17, q. d. Non tenebit haec vinea fortitudinem, id est clementiam meam, id est non efficiet ut ego ei clemens non sim. Tertio, alii haec referunt ad Leviathan, et contrarium subaudiunt, scilicet, minime tenebit, q. d. Certus sit Leviathan et ejus ministri, quod fortitudinem meam, quam contra ipsum pro Ecclesia ostendam, evertere non poterunt, sed eam contra ipsum exeram, nec tum ulla spes pacis erit.
27:6
6. QUI INGREDIUNTUR IMPETU AD JACOB. — Ita Romana, non a Jacob, uti vertit Syrus; habet enim sic: qui sunt de radice Jacob lucrabitur; et germinabit Israel, et replebunt faciem terrae fructibus; et Arabicus Alexandrinus, qui sunt de radice Jacob duplicabuntur, et germinabunt domus Israelis, et replebunt orbem fructibus. Quin et S. Hieronymus in Comment. (ubi non raro a textu Scripturae quem ipsemet vertit, quemque probavit Ecclesia, dissentit), vertit: Qui egredientur de radice Jacob, id est Apostoli nati ex Judaeis, etc., hi implebunt orbem semine Evangelii. In textu ergo paraphrastice, non verba, sed sensum reddidit; ad verbum enim est in Hebraeo: Venientibus vel ingredientibus Apostolis, radices aget Jacob, pullulabit et florebit Israel, ita ut proventus faciem orbis impleat. Haec enim omnia tam subito facta, significant magnum fuisse eorum in praedicando fervorem et impetum: alioqui impetu non est in Hebraeo. Hic finitur canticum, Aliter Sanchez; pergit enim ipse haec accipere de Beatis: Ostendit, ait, hic Propheta quinam futuri sint illi quibus amplius non irascetur, sed in aeternum eos amplexabitur; scilicet non fore carnalem, sed spiritualem Israelem, puta fore Gentes ad Christum et Ecclesiam conversas. Haec ergo sic ordinat: "Ex numero eorum qui venient magna frequentia ad Jacob, implebuntque terram (hi vero sunt qui Christi religionem amplectentur), florebit et germinabit ille qui vere dici potest Israelita." Rursum Forerius vertit per subjunctivum hoc modo: "Si pacem facerent mecum venientes, radices agerent Jacobitae, florerent et germinarent Israelitae, et replerent superficiem orbis proventu."
27:7
7. NUMQUID JUXTA PLAGAM PERCUTIENTIS SE PERCUSSIT EUM? — scilicet Israelem et populum Judaeorum. Transit a reliquiis Judaeorum fidelibus ad reliquos Judaeos infideles, juxta Can. VII, q. d. Numquid Deus Judaeos punivit aequaliter ex lege talionis, ut sicut ipsi Christum et Sanctos ejus dire vexarunt, flagellarunt et necarunt; ita et flagellarit ac necarit eos? q. d. Minime: necdum hoc fecit, sed erit tempus, cum
27:8
8. IN MENSURA CONTRA MENSURAM (hebraice, in mensura mensura, id est pari et contraposita mensura (vel duplici mensura, sive semel et iterum mensurando), ut significet acre et exactum Dei examen in judicando et puniendo. Ita Prado in Ezech. cap. V, in fine) JUDICABIS (o Domine!) EAM (scilicet Judaeorum vineam, id est Synagogam; cum ipsa a te prorsus erit abjecta: meditatus est enim Deus contra eam dura) IN SPIRITU SUO DURO PER DIEM AESTUS, — id est tempore vindictae a se faciendae, ut scilicet ejus cives per Titum et Romanos exscindat, ac disperdat per totum orbem exsules. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Procopius. Hebraice est, juxta mensuram in dimittendo eam (potest etiam verti, in propagine ejus) contendes cum ea: auferet eam vento suo gravi in die Euri, q. d. Deus instar Euri auferet propagines Judaeorum, sicut illi conati sunt auferre propagines Christianorum, itaque par pari eis reddet. Aliter Sanchez: eum, inquit, scilicet Leviathan, ut redeat ad vers. 1, quasi dicas: Deus percutiet Leviathan non ea plaga, qua aliquis solet seipsum percutere; quae quia percutienti dolorem adfert, gravis et hostilis esse non solet: tali vero plaga Deus amicos percutit; neque Deus occidet Leviathan eo modo quo amicos et qui moriuntur in ipso, interficit: hi enim aliquando resurgent; ille vero nunquam non morietur, juxta illud Jerem. XXX, 14: "Plaga inimici percussi te castigatione crudeli."
27:9
9. IDCIRCO SUPER HOC DIMITTETUR INIQUITAS DOMUI JACOB. — Redit ad vers. 6, et ad Judaeorum reliquias credentes in Christum, praesertim eas, quae ex clade et terrore excidii eorum, de quo vers. praecedent. egit, convertuntur. Causam enim dat, ait S. Hieronymus, cur, postquam Judaei Christum occiderint, veniam consequantur si poenitere voluerint. Causa est: quia per Apostolos, qui erunt de stirpe Israel, in toto orbe Evangelium seminabitur, destruetur idololatria, luci et arae, ac delubra eo tempore quo pariter Jerusalem, ejusque templum et altare destruetur, atque Dei unius et trini notitia praedicabitur, hoc uno fine et fructu ut auferatur peccatum infidelitatis, aliaque Judaeorum. Cum enim viderint Judaei passim inter Gentes aras et idola destrui eo tempore quo suum templum et altare a Tito in cineres convertetur, atque a Gentibus templa erigi, ibique unum Deum coli pie et sancte; tunc incitabuntur, uti et ipsi in Christum credant, itaque peccatorum remissionem et gratiam consequantur: hae ergo arae et delubra Gentium sunt, non Judaeorum: nam tempore Christi Judaeos habuisse aras et idola nusquam legimus. Unde Forerius, qui concedit has aras esse Judaeorum, per eas symbolice intelligit avaritiam, invidiam, superbiam, aliaque vitia Judaeorum. Nota hebraismum: "Cum posuerit omnes lapides altaris sicut lapides cineris allisos," id est, cum Deus templum et altare Judaeorum in cineres converterit, per Titum comburendo illud, ejusque lapides allidendo, conterendo et incinerando.
27:10
10. CIVITAS ENIM MUNITA DESOLATA ERIT. — Jerusalem, quae Christum occidit, per Romanos desolabitur, adeo ut non homines, sed vituli et ferae in ea, quasi in vinea pascantur, et depascantur vitium summitates, quae flagella vocantur, q. d. Haec vastitas reliquias Judaeorum adiget ad poenitentiam, et ad Christum.
27:11
11. IN SICCITATE MESSES ILLIUS CONTERENTUR (q. d. Hierosolymitae siccitate, penuria et fame affligentur; itaque inopes erunt consilii, ut videre sit). MULIERES VENIENTES, ET DOCENTES EAM, — Hierosolymam scilicet, id est, ut feminae stultae maritos suos doceant, eisque consilium dent: aut mulieres vocat mulierosos principes, Prophetas et doctores, qui perdiderunt Judaeam sua mollitie, ignavia et insipientia, ut dixi cap. III, vers. 12. Aliter Sanchez: refert enim haec ad cladem Judaeorum sub Josia per Pharaonem, et postea per Nabuchodonosorem, quasi mulieres hic invitentur ut plangant, doceantque alios cladem et planctum tantae cladis. Septuaginta vertunt, mulieres venientes a spectaculo, vel a visione, venite huc, illuminate: quod S. Hieronymus, Cyrillus, Origenes, Theophilus, Ambrosius, Procopius, Tertullianus, quos citat Leo Castrius, accipiunt de Maria Magdalena ejusque sociabus, quae venientes a sepulcro visis Angelis et Christo, omnibus testatae sunt Christum resurrexisse, quasi ipsae hic jubeantur omnes, etiam Judaeos, fide resurrectionis Christi illuminare. Unde pro mulieres docentes, Pagninus, Forerius et Vatablus vertunt, mulieres accedentes. Notum est quomodo Magdalena quasi fax, et sociae Apostolos aliosque hoc nuntio, Christi amore aeque ac gaudio succenderint. Verum haec spectant excidium Jerusalem: quocirca primus sensus est litteralis et genuinus. NON EST ENIM POPULUS SAPIENS (ergo meretur regi a mulieribus); PROPTEREA NON MISEREBITUR EJUS, QUI FECIT EUM, — puta Deus factor ejus et fictor, qui puniet hanc populi insipientiam.
27:12
12. ET ERIT: IN DIE ILLA PERCUTIET. — Hebraice est מבוט iachbot, id est excutiet, sicut excutiuntur olivae ex olea. Unde Biblia Regia pro percutiet, legunt, excutiet Dominus ab alveo fluminis usque ad torrentem Aegypti, q. d. Percutiet Deus totam Judaeam, quae olim erat terra promissionis, ita ut nihil fidei, nihil scientiae Scripturarum, nihil verae pietatis in ea amplius reperiatur: tales enim jam sunt Judaei. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Procopius. Loquitur, ut dixi, de excidio Jerusalem per Titum: licet Sanchez putet Isaiam loqui de excidio, tam decem tribuum per Assyrios, quam duarum per Chaldaeos. Unde Aquila et Theodotion pro percutiet vertunt, palliav, id est virga percutiet; Septuaginta, συμφράξει, id est concludet; alii, συθράξει, id est confliget. Nota, per flumen, Jordanem, vel potius, ut Chaldaeus et S. Hieronymus, Euphratem accipi: per torrentem Aegypti, Nilum: inter hosce enim duos fluvios Judaea intercluditur, hique duo alibi ponuntur termini Terrae sanctae. Nilum dico, vel potius rivum Nili, qui torrens est de eremo veniens, qui inter urbem Rhinocoluram et Pelusium mare ingreditur: unde alibi torrens Aegypti, alibi torrens deserti vocatur: hinc Septuaginta hic vertunt, usque ad Rhinocoluram. Rhinocolura enim est urbs Arabiae Petraeae, atque limes est Judaeae versus Meridiem, sive versus Aegyptum et Arabiam. Nomen accepit, ait Strabo, lib. XVI, a ῥίν, id est nasus, et κολούρω, id est truncus: eo quod Aegyptii vel Aethiopes eo duxerint coloniam facinorosorum et maleficorum, quibus vitam condonantes, nasos tantum eos truncarunt, et in hoc quasi exsilium relegarunt, ne alios sua deformitate offenderent, et ut ipsi conscii scelerum, jam notati poena tam infami, abstinerent deinceps a maleficio, aliisque essent exemplo et terrori. ET VOS CONGREGABIMINI UNUS ET UNUS. — Hebraice, ad unum unus, id est unus ad unum, id est sigillatim in unum omnes colligemini. Notat to unus et unus fore paucos Judaeos residuos, qui colligantur a Tito, ut vel vendantur, vel in triumphum ducantur. Secundo, et forte aptius, Adamus censet Isaiam loqui de congregatione ad Christum et Christianismum, de qua dicitur, Joan. cap. XI: "Ut filios Dei, qui erant dispersi, congregaret in unum," q. d. Quicumque estis veri Israelitae non carne, sed spiritu, singuli, esto pauci, tunc congregabimini ad Christum in Ecclesiam. Unde sequitur:
27:13
13. ET ERIT: IN DIE ILLA CLANGETUR IN TUBA MAGNA, ET VENIENT QUI PERDITI FUERANT DE TERRA ASSYRIORUM, — q. d. Clangente tuba praedicationis Evangelicae "venient" et confluent ad Christum et Ecclesiam filii Israel, qui captivi ducti fuerant in Assyriam et Babyloniam a Salmanasare et a Nabuchodonosore: hi, inquam, venient et redibunt "de terra Assyriorum:" item qui eodem tempore Judaea profugi et ejecti fugerunt in Aegyptum, hi "de terra Aegypti" venient et redibunt ad montem Sion, et ad Jerusalem, id est ad Ecclesiam Christi, ibique adorabunt Dominum. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Theodoretus. Quod de Judaeis hic dicitur, a pari, imo a majori, de Gentibus accipe: solent enim Prophetae redemptionem Christi describere per schema reditus e captivitate Babylonica, vel Assyriaca: haec enim gratissima et optatissima fuit Judaeis, quibus loquebantur Prophetae; uti fidelibus jucundissima est redemptio Christi a captivitate peccati et diaboli. Sanchez haec ad litteram accipit de reditu Judaeorum ex captivitate Babylonica, et ex Aegypto. Mihi cum aliis verius videtur eo tantum alludi: loqui enim Prophetam de redemptione hominum per Christum, ut dixi. Anagogice, haec accipe de tuba Archangeli, quae electos ex Judaeis aeque ac Gentibus convocabit ad Sionem supernam, id est ad regnum coelorum. Ita S. Hieronymus.
27:1
In parte ista commemorat divinam et paternam correctionem: et primo flagellis alienis; secundo flagellis propriis, ibi, In die illa percutiet Dominus. Unde dicitur Sapient. 11: « Hos quidem tamquam pater monens probasti. » Circa primum ponit flagellum Babylonis. Gladio, scilicet vindicta, Leviathan, scilicet Nabuchodonosor, propter additiones regnorum quae sibi subjugaverat, serpentem, propter virulentam tyrannidem, vectem, propter populorum correctionem a Deo. Supra 10: « Vae Assur, virga
vel ratio: Quia ros lucis, scilicet divina benignitas, Tertio ostenditur hostium destructio, Terra gigantum, idest superborum et potentium. Supra 17: « Erit quasi acervus lapidum in ruina. » Secundo ponit populi Dei immunitatem, Vade populus meus. Cubicula, sepulcra; vel ad litteram, munitiones in quibus interdum se caute custodiunt. Infra 34: « In momento indignationis abscondi faciem meam paramper a te; et misericordia sempiterna misertus sum tui. » Apocal. 7: « Dictum est illis, ut quiescant adhuc modicum, donec completeretur numerus fratrum suorum. » Tertio ponit destructionis ordinem, quia per judicium: unde ponit judicis adventum, Ecce enim Dominus. Michaeae 1: « Ecce Dominus egredietur, et omnes Angeli ejus cum eo. » Et maturationis terminum, Et revelabit terra sanguinem. Job. 16: « Terra ne operias sanguinem meum, neque inveniat in te locum latendi clamor meus. »
« furoris mei. » In die illa visitabit Dominus in gladio suo. ille ponitur correctio per propria flagella. Unde primo prosequitur castigationem; secundo consolationem, ibi, Et erit in die illa, clangetur in tuba magna. Circa primum duo facit. Primo praedicitur castigatio; secundo modus inquitur, ibi, Indignatio non est mihi. Circa primum tria. Primo praedicit doloris canticum, Vinea, quondam in prophetis et patriarchis, vini meri.
27:3
Supra 5: « Vinea Domini sabaoth, domus Israel est. » Secundo ponit punientis propositionem: Ego Dominus, qui servo eum. Infra 51: « Bibisti de manu Domini mini calicem irae ejus. » Tertio ponit beneficium, cui ingrati fuerunt: Ne forte visitetur. Sapient. 16: « Serum tuus, Domine, qui sanat omnia. » Indignatio non est mihi. Hic inquitur punitionis modus et primo ponitur judicis deliberatio; secundo deliberati executio, ibi, Civitas enim munita desolata erit. Circa primum tria. Primo proponit severum judicium, proponens saevientis iram, Indignatio non est mihi; quasi dicat: Immo juste indignor, quia beneficiis ingrati sunt. Infra 51: « Pleni indignatione Domini. » Et ex ira determinat austeram poenam: Quis dabit mihi spinam et veprem? quantum ad praecedentes angustias communiciter in ipsis ad invicem exortas. Supra 5: « Ascendent super eam vepres et spinae. » In praelio, quantum ad impugnationem hostium. Jerem. 21: « Debellabo ego vos in manu extenta et in brachio forti, et in furore et in indignatione et in ira grandi; et percutiam habitatores civitatis hujus. » Succendam, quantum ad destructionem domorum et civitatum. Jerem. 21: « Egredietur ut ignis indignatio mea. » Secundo ponit sententiae temperamentum: An potius tenebo? quasi dicat:
Retinebo iram meam per oppositionem. Jerem. 50: • Non avertet iram indignationis Dominus donec faciat, et compleat cogitationem cordis sui. • Et ponit temperamenti fructum quantum ad bonos, quem quilibet faciet.
27:5
In comparatione ad Deum, Faciet pacem; quasi dicat: Pacificabit me bonis operibus. Infra 52: « Erit opus justitiae pax. » In comparatione ad seipsum, Florebit, fide, vel bono proposito: germinabit, operis consummatione.
27:6
Infra 53: « Florebit Jerusalem quasi lilium. » Et in comparatione ad proximum, Implebunt faciem orbis semine, qui ingredientur, scilicet Apostoli. Supra 2: « De sion exibit lex, et verbum Domini de Jerusalem. » Psalm. 18: « In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum. » Ponit etiam poenae supplementum quantum ad ingratos.
27:7
Numquid juxta? in quo impropertat tempera-ae poenae beneficium. Psal. 102: • Non secundum peccata nostra facies nobis. » In mensura in quo comminatur adaequatum judicium, Cum abjecta, a cultu Dei per infidelitatem non credentes Christo. Deut. 23: « Secundum men-suram peccati sic erit et plagarum modus. » Meditatus: in quo ostendit sententiae firmitatem. Duro, quia non placabitur. Supra 2: « Quiescite ergo ab homine, cujus spiritus in naribus ejus est. » Tertio explicat motivum ad temperandum ne tunc omnino destrueret, quia scilicet ex illa gente Christus et Apostoli descendere adhuc debe-bant, per quorum praedicationem, idolorum cultus derelinquendus erat. Et hoc est quod dicit, Cum posuerit. Supra 17: « Inclinabitur homo ad factorem suum; et oculi ejus ad sanctum Israel respicient. » Civitas, scilicet Jerusalem. Thren. 1: « Quomodo sedet sola civitas plena populo? » Quantum ad hostium potestatem. ibi pascetur, quasi sine timore requiescet, viulus, hostium exercitus: summitates, metaphorice, idest spicas, per quas significantur principes. Supra 15: « Requiescent ibi bestia. » Vel ad litteram, ut sit desolationis signum. 1 Mach. 4: « Viderunt pastophoria diruta. » Et hominum destructionem. In siccitate: metaphora est, idest sicut pisces teruntur in sicci-tate aesiatis. Mulieres doctes, a quibus maxime in peccata populus praecepitabatur. Supra 3: « Populum meum exactores sui despoliaverunt. » Vel quia ipsae mulieres docebant eos, sicut Debora
Judic. 4. Et Athalia 4 Reg. 11. Secundo ponitur poenae aequitatem per comparationem ad culpam: Non est enim populus. Supra 5: « Propterea captivus du-ctus est populus meus, quia non habuit scientiam. » Tertio destructionis magnitudinem.
27:12
Et quantum ad universalitatem locorum, Et erit in die illa, percuetit Dominus ab alveo fluminis usque ad torrentem Aegypti; idest ab uno capite usque ad aliud. Supra 1: « A planta pedis usque ad verticem non est in eo sanitas. » Et quantum ad paucitatem hominum remanentium, Et vos congregabimini. Deut. 28: « Remanebitis pauci numero. » Et erit in die illa, clangetur in tuba magna. Hic ponit consolationem per reductionem ad ipsum. Tuba, praeceptum regis. Infra 2: « Levabit signum in nationibus, et congregabit profugos Israel. » Nota super illo verbo, Vastabit Dominus in gladio, quia vindicta Dei dicitur gladius primo durus propter poenae acerbitatem. Secundo magnus propter punitorum universalitatem. Apoc. 6: « Datus est illi gladius magnus. » Tertio fortis propter punitentis potestatem. Job 19: « Fugite a facie gladii. » Quarto acutus propter ipsius penetrabilitatem, quia usque ad animam. Hebr. 4: « Vivus est sermo Dei, et efficax, et penetrabilior omni gladio ancipiti. » Quinto lucens propter acqui-tatem. Nahum 5: « Peribis gladio; devorabit te ut bruchus. »
Item super illo verbo, Leviathan, nota, quod diabolus dicitur Leviathan, quia addit primo humanae nequitiae. Psalm. 68: « Appone iniquitatem super iniquitatem. » Secundo propriae potentiae. Math. 4: « Haec omnia tibi dabo, si cadens adoraveris me. » Tertio divinae justitiae. Genes. 4: « Major est iniquitas mea quam ut veniam merear. » Quarto divinae misericordiae. Gen. 34: « Tristem blanditiis delinivit. »
Item nota super illo verbo, Serpentem, quia diabolus dicitur serpens primo propter renovationis ingenium: 2 Corinth. 11. « Ipse satan transfigurat se in Angelum lucis. » Secundo propter incedendi modum. Job 1: « Circuii terram, et perambulavi eam. » Tertio propter venenosum morsum. Prov. 25: « In novissimo mordebit eum coluber. » Quarto propter involutionis modum. Job 40: « Stringit caudam suam quasi cedrum. »
27:2
v. 9 « n di^ illa : vinea meri—cantabit ei » ; — hebr. canite ei i. e. congratulamini ei, laudeseius annuntiate (cf. Mald. Sanct, Malv. Mar. For.) vel cantando vocate eam vineam optimam quae vinum optimum afferat (Vat.) et iam inter delicias Domini recenseatur. Hoc exprimitur lectione 2n (pro v27) quam LXX, Chald. codices quoque aliqui manuscripti sistunt (cf. de Rossi) et quam multi praeferunt (cf. Houbig. Lowth, Doederlein, Hitz. Ewald, Umbreit, Drechsl. Del. Naeg. Bred. Rohl.) et quae etiam ex Am. « germen delectabile », quod ut esset, a Domino erat plantata (cf. Is. 9, 'I). Quod vulg. habet cantabit, explica, uti in eiusmodi formis sae pius in vulg. obtinet cantabunt (on. chantera; man singt; cf. Is. 15, 9. Ps. 86, 5. Gen. 16, 4; de qua re vide Kaulen, IHlandbuch z. Vulg. p. 192). Prior pars vinea mer? vel vinea deliciarum per modum laetae exclamationis effertur ad affectus vehementiam et gaudium declarandum. Iam qualis gratulatio et iubilatio laetis vocibus sit proferenda, egregie exprimitur, dum Dominus ipse in cantico loquens inducitur qui maximum suum in populum electum amorem, suum de vinea hac instaurata beneplacitum profitetur v.'3 « ego Dominus, qui servo eam, repente propinabo ei ; ne forte visitetur contra eam, mocte et die servo eam » ; — ipse Dominus erit custos vineae et hane curam suam ac sedulitatem eo demonstrat, ut singulis momentis (hebr.) indesinenter (Sanct.) vineam riget i. e. abundantissime ei cuncta provideat, quae ad eius culturam et amoenitatem utilia sunt; antea minatus erat: mandabo nubibus ne pluant (8, 6), nunc autem donis suis iam non praefigit limitem semper paratus et promptus ad fluenta gratiae suae profundenda ; unde adeo emphatice in. hebr. ad momenta i. e. singulis momentis (assidue ; cf. Mald. Mar. Malv. Tir. For. etc.) irrigabo eam, imbribus gratiae meae frequenter effusis illam fecundam et uberem efficiam (Osor.) atque ne quidquam adversi ei accidat, perpetuas super eam agam excubias neque ullo unquam tempore meum erga illam studium intermittam (Sanct.). Est visitare h. 1. affligere, infestare ; ab hostili incursu ac molestia Deus vineam tuetür continuo ; proinde innuitur etiam theocratiae instauratae suos fore hostes, suas impugnationes (ef. 25, 10 et ad Ioel 3, 9), verum valere illud non praevalebunt. Hoc carmine praeformantur et optime indicantur verba illa suavitate plenissima, quibus Messias pro suis orat ad Patrem : serva eos ; servabam eos, quibus se vitem esse: profitetur, quae continuo palmitibus succum et vigorem communicat (cf. Ioan. 47, 14. 42; £5, 1). Vinea ita constituta iam Dominus alta voce suum proclamat amorem, suam testatur aemulationem et zelum, quo paratus est quaecumque vineae nociva esse possunt auferre; ita v. 4 in hebr. ?ndignatio non est mihi ; quis dabit me spinam et veprem ? in bello gradiar contra eam (spinam), suecendam eam simul !i. e. si adessent spinae et, vepres, Deus statim ea deleret, ne vineae nocere possent; inducitur Deus quasi exoptans ut adsint qui vineae nocumentum velint inferre, ut eorum impugnatione celerrime et fortiter facta ostendere possit, quo ipse ardeat zeload vineam custodiendam et bonum eius promovendum. In textu vulg. Deus etiam amorem suum in vineam profitetur simul declarans nunquam fore, ut contra eam indignatione et ira agere debeat, sed illam. sibi fore semper carissimam ;
27:4
v. 4 « indignatio non est mihi ; quis dabit me spinam et veprem in proelio? gradiar super eam, suecendam eam pariter »? — quam versionem S. Hier. ita explanat : « quis me docebit, ut durus sim et meam vincam clementiam et in proelio atque certamine truculentus incedam, ut gradiar super vineam quam ante servavi et succendam eam quam meo sepseram muro »? Talis igitur castigatio qua olim afflixerat vineam iam non erit; nemo efficere poterit, ut Deus id inferat vineae quod spinae et vepres inferre solent i. e. devastationem et ruinam, ut quasi pugnam contra eam ineat et eam igne deleat. Aliis verbis, in novo Dei populo florebit gratiae Dei ope (v. 3) continuo vera sanctitas; quare eversio vineae iam non erit; Deus ipse suo amore et zelo populi suisanctitatem efficaciter tuebitur et conservabit (cf. Sanct. Mald. Sasb. Pint. Lap. Men. Tir.). Idque etiam enuntiatur
27:5
v. 5 « «n potius tenebit fortitudinem meam, faciet pacem mihi, pacem faciet mihi »? — i. e. tantum abest, ut gradiar contra vineam meam, ut illa vinea eonstanter adhaereat fortitudini meae, ut continuo mea paee et amicitia fruatur. Nemo illos poterit rapere de Dei manu; ipsa enim fortitudine Dei quam amplexati sunt fuleientur, hane fortitudinem retinebunt quasi ipsius Dei virtutis atque constantiae participes et ideo pace cum Deo inita muneribus pacis et dulei eum Beo inita familiaritate potientur. Potest entm «n eodem sensu explicari sieut alias monne adhibetar, qut usus etiam apud profanos invenitur ! et hoc loco in vulg. post v. Á optimum fundit sensum. Populi electi fidelitatis quasi pignus adstruitur fortitudo Dei, quae cum sit immutabilis immotos illos reddit in amore Dei, in pacto pacis ac beatitatis in Deo iis manifestatae, — Secundum textum hebr. Deus hostes et adversarios quos v. 4 a se deletum iri minatus ést invitat, ut potius divina ope implorata secum in gratiam et amicitiam redeant : aut apprehendat protectionem meam. et. faciat pacem mecum i. e. nisi illi quos metaphora spinae designaverat opem Dei imploraturi in gratiam cum eo redierint, illos bello conteret et igne succendet. S. Hier. vertit : an potius tenebo fortitudinem meam, et ita etiam quidam legunt ; ef. Pint. Mald. — LXX et Syrus in v. 4 non rarilegerunt, verum man murus, id quod etiam Houbig. restitui vult, qui cum aliquibus etiam hoc loco dialogum deprehendit inter Deum et vineam : « conqueritur vinea quod non claudatur muro (murus non est mihi), quia tunc regnum luda patebat incursionibus Assyriorum. Respondet Deus se non modo murum nec sepem vineae suae additurum, sed facturum ut conculeetur ab Assyriis; postea pacem rogat vinea (v. 3) » ete. sim. For. — Alii autem in v. 4 peculiarem curam quam Deus impensurus est vineae exprimi censent hoc modo : dicit Deus adeo esse cultam atque purgatam vineam, ut nemo possit ei vel spinam unam in ea vel veprem ostendere, quam non ille statim comburát, ut suam in vinea colenda diligentiam commendet (cf. Mald. Osor.) ; Deum scil. quaecumque imperfecta sint et a. virtute degenerent a sacro suo coetu sedulo remoturum, ut sanctus sibi sistatur populus. Alii spinam et vepres intelligunt inimicos theocratiae qui inter ipsuin populum Dei surgant, hostes internos, ut distinguantur ab hostibus alienigenis externis, quia spina et vepribus vinea pessumdetur ab interno, ab externo autem bestiis ; sed si respicitur parabola de vinea, uti 3, 6 proponitur, non adest ratio, cur metaphora ad unum hostium genus restringatur. Carmen finitur v. 5; id iam eo indicatur quia versus quinque syllabis constantes qui a v. 2 facile fluunt, iam nullo modo deprehendi possunt (cf. Bickell, Carmina vet. test. p. 204); indicatur quoque argumento versus sequentis, quo non carminis continuatio sed explicatio quaedam parabolae proponitur. Ita quidem in hebr. v. 6 tempore venturo radices aget Iacob, florebit et. propagines emittet. [srael et replebunt. faciem orbis proventu vel fructibus (cf. Vat. For. Mald. Malv. Mar. et recentiores) ; i. e. populus Dei in se firmiter consistet et iam non e sua sede evelletur ; in hac autem firmitate et pace laete prosperabitur et crescet et dulces proferet fructus et longe lateque propagines emittet, theocratia propagabitur et fructibus ac proventu theocratiae, vera Dei cognitione et sanctitate implebitur orbis. En ad hoc vocatur populus Dei, hic est finis ac terminus iudiciorum Dei, talem demum populum Deus sibi comparat et ita complebitur illud : plena est omnis terra gloria eius (6, 3). Ad imaginem vide Soph. 3, 19. Mich. 5, 12. Itain Israel adimpletur: in te benedicentur omnes gentes. Complectitur iste versus, totum carmen praecedens : firmitas consistit in. Dei custodia; florebit autem quia Deus continuo irrigat vineam; propagines emittet iam propter irrorationem et quia Deus v. 4 (hebr.) ipsos etiam inimicos invitat, ut theoeratiam ineant; Dei autem invitatio effectu non poterit carere. Intelligitur ergo vinea meri vel vinea deliciarum Iacob et Israel, populus Dei electus eodem modo, uti 5, 1: vinea Domini exercituum domus Israel est. Praeterea adverte quomodo hoc carmine vinea Domini describatur Deo carissima, ita ut accurate oppositio efferatur ad 5, 2 seq. Ibi cap. 5 vinea affert labruscas, quare ablata sepe direptioni et vastationi traditur et divino oneratur maledicto; — hoc loco ei contingit cura Dei amantissima, fluenta uberrima, amor Dei studio et aemulatione excellens et fructus exoriuntur laetissimi, quibus demum totus orbis ditescit. En cap. 9 vinea ante iudicium et hoc loco vinea post iudicium : Sion in iudicio redimetur! et : restituam iudices tuos ut fuerunt prius (1, 23. 26), sed simul theocratiam per orbem esse diffundendam declaratur. Eandem populi electi florentem conditionem et propagationem etiam cernere licet in textu. vulg.
27:6
v. 6 « qui ingrediuntur impetu ad. Iacob, florebit et germinabit Israel et implebunt faciem orbis semine »; — explica ingredi ad Iacob, uti 9, 3; 14, 1 etc. similis habetur locutio ; unde : qui studio magno et amore se populo Dei adiungunt, cum hoc ipso populo tawquam Israel florebunt : aliis verbis Israel erit benedictio in medio populorum. Hoc sensu si verba latina acceperis, quam proxime ad textum hebr. accesseris, id quod in explicatione versionis semper primo loco erit attendendum. Ceterum si quis existimaverit, in textu corrupto laborem explanationis perperam collocari, equidem minime refragabor. In antecedentibus propheta exposuit totam agendi rationem Dei cum populo. Iam hanc pia consideratione secum revolvens vates immensam Dei benignitatem admiratur, qui inimicos populi iusta castigatione interimit, populum vero electum quamvis multis se sceleribus inquinaverit, tamen ad tale gloriae fastigium promovere vult. Unde admirabundus effert, quam benigne Israel habeatur aliorum comparatione instituta v. '1 « Numquid iuxta plagam percutientis se percussit eum ? «aut. sicut. occidit. interfectos eius, sic occisus est »? — Deus erat in hostes severus, benignus in suos; « non eodem modo percussit Israel, quo percussit alios hostes qui percutiebant Israel » (Mald.); hostes enim ad internecionem usque percussit (sim. Osor. Malv. Calm. Ro. Troch.). Comparatio igitur fit inter deletionem a Deo hostibus Israel inflictam et inter eruditionem qua Deus populum suum rebellem castigavit et emendavit. Alii inter se comparari censent plagam qua hostes percusserint Israel et plagam qua Deus castigaverit; hostes scil. plágas inflixisse sine ulla misericordia, Deum autem punitionem clementia temperasse; « num Deus percussit lerusalem, ut eam percutere solent percussores eius » (For. Mar. Del.)? At cum hostes Israel tamquam ministri vindictae a Domino immittantur et Dominus per eos populum suum castigare dicatur (cf. 10, 5; 1, 16 etc.), prior expositio magis est ad rem. Inter se enim confertur excidium et interitus hostium et eruditio Israel i. e. plaga utrisque illata, minime autem comparatio instituitur inter furorem quo hostes conterere voluerint Israel et inter salutarem eruditionem a Domino factam. Deum enim uti in castigatione Israel moderatione et benignitate vates asserit
27:8
v. 8 « in mensura contra mensuram cum abiecta. fuerit iudicabis eam ; meditatus est in spiritu suo duro per diem aestus »; — meretur Israel quidem abiectionem et revera emittetur in exsilium ; at punietur adhibito modo et regula quadam quasi ab eo « qui non punire ex ànimo velit sed iustum iudicium exercendo ad poenitentiam adducere » (For.); quae moderatio alias dicitur arguere in iudicio, non in furore (cf. Ier. 10, 24; 39, 11; 46, 28. Ps. 6, 1. Mar. Malv.). Eodem modo et sensu intellige membrum alterum : « non praecipitanter eam vineam depopulatus est, sed meditato consilio moderationem adhibuit irae suae, cum eam punivit » (Mald.); igitar id sibi populus in omni calamitate persuadeat, se mitius a Domino adhiberi quam meruerit, iudicia Dei et castigationes fieri in misericordia, non in severitate. Idem habetur ex hebr. modice dum diümitteres eam punis (iudicas) eam, expellit in vento duro in die venti urentis; cum Deus dimitteret Israel, uxorem infidelem eamque inter gentes abiiceret (cf. 50, 1), nihilominus modice eam castigavit, quamvis magna ira provocatus ventum urentem, i. e. calamitatem magnam super eam induxerit (cf. Vat. Mar. Malv. Hebr. nNoOND2 plerumque explicant quasi contractum ex ND 7 nIND3 ad mensuram, mensuram i.e. modice; est ND terlia pars ephae; ita quoque vocem intellexerunt Aq. Sym. &v o&vo a&tov et Theod, &v u£spe p£zpov (cf. M. 16, 1762; Field, Hexapl. ad h. L), ita S. Hier. et mensurae notionem etiam Syrus et Chald. efferunt. Intelligitur parva mensura et tota locutio videtur esse popularis et proverbialis. Ita explicant Vat. Malv. et plerique recentiorum (cf. Rohl. Del. Naeg.). Alii vocem explicant jnNONO2 infini. pilpel a N*O q. e. yw: dum inquietaretur, id quod vel de migratone in exsilium intelligunt (Houbig. Hitz. Ewald) * vel de vexatione quae bello facta sit (In.). Sed haec explicatio et artificiosa est nimis et a veterum explicalione satis concordi recedit. In altero membro legitur na, quod 5. Hier. transtulit meditatus est. ; a melius vox intelligitur, uti Prov. 25, 4 aufer rubiginem de argento, et ita iam vocem acceperunt Vat. Mald. Mar. Malv. Pint. et intelligunt recentiores amovere, separare ; solum Naeg. ibi videt verbum onomatopoeticum spirare; sed demum ad eandem notionem revertitur explicans spirando auferre. Ad quid autem Deus ventwm urentem (v. S8) induxerit et quid castigatione immissa obtinere voluerit, declaratur
27:9
v. 9 « idcirco super hoc dimittetur iniquitas domui lacob et iste omnis fructus ut auferatur peccatum eius, cum posuerit omnes lapides altaris sicut lapides cineris allisos, non stabunt luci et delubra » ; — ideo, quia Deus non puniet po- " pulum suum, sicut eius hostes; super hoci. e. hac de-causa, hac conditione, si idololatriam reliquerit, propitiabitur i. e. expiabitur iniquitas Iacob (ita Mald. Malv. Osor.), super hoc conditionem subsequentem inducit : eum posuerit etc... altaria idolorum everti oportet, lapides altaris fieri debent tamquam lapides calcis dispersi vel confracti i. e. eos in pulverem redigi oportet (cf. Mald. Mar. Malv. Vat. et recentiores ex hebr.). Atque in eo praecise consistit fofus fructus et finis vexationis a Deo immissae ut peccatum auferatur i, e. ut apostasia a Deo adeo fatalis et idololatria, ad quam Iudaei tantopere pronos ac promptos se eousque praestiterunt, funditus exstirpetur, neve unquam resurgant et iterum erigantur et colantur ascherim et simulacra solis (hebr. vide quae notata sunt ad 1*1, 8). Sed ut fructus iste obtineatur et idololatria, quae est per emphasin peccatum lsrael (cf. Os. 10, 8), auferatur, necesse est ut vastitas illa ac desolatio terrae inferatur quam vates jam in visione inaugurali fleri debere acceperat (6, 11) et quae in ipsius urbis Ierusalem ruinis expressa cernetur. Idololatria enim commissa populus pactum cum Deo initum quam maxime violavit, abiecit et quantum in se erat destruxit; unde Deus ex sua parte documentum foederis violati exstare vult in destructione urbis, centri ac sedis regni, et in abductione populi; ea autem destructione id demum efficietur, ut idololatria quoque apud populum Dei exscindatur; unde
27:10
v. 40 « civitas enim munita desolata erit, speciosa, relinquetur et dimittetur quasi desertum ; ibi pascetur vitulus et ibi accubabit et. consumet summüitates eius » ; — cf. ad Mich. 3, 49 : mons templi in excelsa silvarum ; frustra fiduciam ponent in munitionibus urbis; erit.civitas domicilium disiectum et derelictum sicut desertum (hebr.), redigetur in pascuum (cf. "1, 21), ubi vituli accubabunt et comedent ramos eius (hebr.). Tali autem sorte ipsa idola esse interitura, vates - jam 2, 20 dixerat; calamitate enim ingruente impotentia eorum deprehendetur, quare cultores illorum indignabundi et pudefacti illa proiicient. Eam calamitatem ulterius proponit
27:11
v. 41 « àn siccitate messes illius conlerentur ; mulieres venientes ct docentes eam » ; — si messes pereunt, fames in regione orietur, quae est una ex poenis in expugnatione urbis a prophetis descriptis (cf. Lament. 1, 11; 2, 12; 4, 4. Ez. 5, 12. 16 etc.). Ad magnitudinem calamitatum describendam mulieres inducuntur lamentatrices, quae veniant ad urbem eamque carmina lugubria doceant ; ita textu lat. aptus funditur sensus, qui Ier. 9, 20 confirmari potest ; sim. S. Hier : « magna infelicitas populi, a mulieribus lamentationis carmina discere ». In hebr. pergitur in descriptione vastitatis : cum surculus eius aruerit, frangetur ; mulieres venient et incendent eum (cf. Vat. For. Málv. Osor. et recentiores) i. e. lerusalem ita vastata est et in regionem silvestrem conversa, ut pauperes ibi ligna colligant ad cibos coquendos. Cur autem ad tale excidium perveniendum sit, ratio redditur eadem, quae iam 6, 10 reddita est, populi obduratio et excaecatio, qua Deo repugnat : « non est enim populus sapiens, propterea non miserebitur eius qui fecit eum, el qui formavit eum non parcet ei » ; — i, e. populus non est docilis, doctrinam Dei non vult suscipere, frustra erant monita et minae prophetarum ; quare Deus iam non gratia et cle- sacpe occurrit et ita vocem hoe quoque loco S. flier. accipit. Verum idem eliam bene novit eiusdem vocis notionem frondis ; cf. Iob 14, 9; et haec notio eliam nostro loco erit adoptanda, quia in antecedentibus modo de ramis crat sermo, quia francere ad ramos siecos optime accommodatur et quia accendere ligna sicca esse collecta omnino innuit. Est "wn accendere ; cf. Mal. 1, 10. SS. Ilier. vocem accepit sensu translato illuminare, docere ; unde multeres docentes. Sed haec notio non convenit textui ; ramis vero siccis optime congruit, ut mulieres ex iis ignem accendant ; de usu vocis vide quoque Num. 8, 2. S. Hier. in sua versione vesligia pressit Sym. et Theod. Ad literam, ut solet, vertit Ag. e«sitouciv auci. Iudicium delineavit quod in lerusalem et populum devolvetur. Sed lege constanti iudicium subsequitur instauratio, ad quam ipso iudicio via sternitur. Unde
27:12
v. 19 « et erit n die illa, percutiet Dominus ab alveo ftuminis usque ad. torrentem. Aegypti et vos congregabimini wnus et unus filii Israel » ; — hebr. exculiet; dicitur verbum de granis excutiendis et de fructibus ex arboribus decutiendis (cf. 28, 21. Deut. 924, 20). Deus igitur maximam quandam messem instituet ab Euphrate usque . ad fluvium Aegypti, qui est prope Rhinocoruram. Unde S. Hier. notat: « pro torrente Aegypti LXX Rhinocoruram transtulerunt, quod est oppidum in Aegvpti Palestinaeque confinio, non tam verba Scripturarum quam sensum verborum exprimentes ». Limites illi indicantur quibus regnum israeliticum ex vaticinio Gen. 15, 18 edito constare debuit et quibus revera tempore Salomonis continebatur, qui « exercuit potestatem super cunctos reges a flumine Euphrate usque ad terminos Aegypti » (2 Par. 9, 26 ; cf. 3 Reg. 8, 65). Hanc regionem commemorat, üt instauratio theocratiae splendidissimis veteris regni temporibus comparetur. In hane regionem messem suam Dominus quasi comportat. Notione autem messis ct delectum fieri et electorum congregationem institui declaratur. Delectus is erit, ut nullum granum repudietur, sed ad unum unum i. e. omnia et singula colligantur; ciectio enim in exsilium fiet, quemadmodum iam Amos quoque docuit (9, 9), ut palea separetur a iritico, ità tamen, ut ne unum quidem granum pereat. Vocem nom explicant fluvium (cf. Ps. 69, 3. 16) ! ; vox communiter spicam significat, quae notio etiam hoc loco retineri potest : colliget Deus et excutiet omnes spicas a spica fluminis Euphratis i. e. quae est ad flumen etc. (cf. Naeg.), in quam rem iam bene notat Malv. : « eleganter propheta usus est voce ambiguae significationis schibboleth, qua fluxum et culmen spicae significat, ut persisteret in allegoria messis et triturae; faciet enim trituram et seliget suos ab aliis gentibus more agricolae excu- üientis triticum a palea » (sim. For.). Ita Deus eos assumet qui vere Israelitae intra fines olim promissos invenientur. Hisce autem etiam adiungentur alii qui in regiones peregrinas et longinquas eiecti fuerunt
27:13
v. 13 « et erit in. die illa clangetur in tuba magna, et venient qui perditi fuerant de terra. Assyriorum et qui eiecti erant in terra Aegypti et adorabunt Dominum in monte sancto in lerusalem » ; — ipse Dominus signum reditus edet (11, 12), hic clangore tubae, alias signo vel vexillo erecto (cf. 13, 2 ; 18, 3), quibus symbolis actio Dei longe lateque conspicua et eius rerum administratio designatur. Dispersi autem et iamiam perituri, interitui expositi et excidio quasi iam proximi colligentur a septémtrione et a meridie ; Assyria et Aegyptus nominantur, altera in quam exsules abducentur, altera in quam multi Iudaeorum aufugient (cf. 4 Reg. 25, 26. Ier. 26, 21; 43, 3 etc.); vide 11, 11; 19, 23; 27, 1. Redibunt exsilio et miseriis edocti veri cultores Dei et veri aestimatores promissionum divinarum ; i. e. adorabunt Dominum in monte sancto in Ierusalem ; ad hunc cultum Dei efficiendum omnia convergunt ; hic est omnis fructus (v. 9) et finis operum divinorum in gubernatione populorum ; hie vero cultus Dei adnexus est monti Sion (cf. 2, 2 seq.), quia ibi centrum theocratiae, quia ibi vaticinia messianica recondita sunt. Unde vaticinia contra gentes, quibus eis et interitus annuntiatur rebellibus in Deum et salus promittitur accedentibus ad Deum, aptissime concluduntur ostensa adoratione Dei in monte sancto in lerusalem. Ad hunc enim montem omnium gentium viae diriguntur ; hic mons in visione prophetica constitutus est finis et terminus operum Dei, ad quem igitur vaticinia omnia necessario redeunt et in quo tamquam centro et symbolo theocratiae absolvuntur. Quare iam supra 24, 23 iudicium Dei universale concluditur ostenso regno Dei et gloria in Sion et hoc loco Israelitarum sortes et omnium populorum fata ad id demum a Deo dirigi docemur, ut Deus in regno suo agnoscatur, laudetur et tota mentis devotione adoretur. Quae adoratio si ei ab omnibus gentibus penditur, erit canticum seraphim impletum : plena est omnis terra gloria eius (6, 2). Viam ad hunc finem nobis demonstravit vates : Sion in iudicio redimetur ; quare iudicium devolvitur in Sion (cap. 1 et seq.), in omnes gentes (cap. 13 et seq.), in universum mundum (cap. 24); sed iudicio facto Dominus erit rex et coram senibus eius gloria. Uti vaticinia secundae seriei (cap. 7-12) tempori Achaz regis attribuenda sunt, ita quae iam prae manibus habemus tempus spectant Ezechiae regis. Tempore autem Ezechiae regis pii et vere theocratici id agebatur ut quae Achaz impietate sua pessumdederat instaurarentur. Quemadmodum pro tempore Achaz iis quae cap. 7 referuntur occasio continetur et argumentum oraculorum subsequentium, ita qua mente et quo consilio Isaias munus suum obierit tempore Ezechiae potissimum ex eventu illo discimus quem ipse statim post hanc oraculorum seriem nobis narrat (cap. 36, 31). Achaz impietate sua iugum assyriacum regno et populo imposuit ; Theglathphalasar enim « afflixit eum et nullo resistente vastavit; igitur Achaz spoliata domo Domini et domo regum ac principum dedit regi Assyriorum munera et tamen nihil ei profuit » (2 Par. 28, 20. 21); atque in eius impietatis poenam inundationem aquarum fluminis fortium et multarum Isaias praedixerat, quae iturae sint per Iudam inundantes et transeuntes usque ad collum (Is. 8, 8). Calamitas haee per incredulum regem inducta erat expianda et avertenda per regem credentem ac pium. Id factum est per Ezechiam. Et ut nexus ille inter Achaz impietatem et calamitatem ignorari non posset, Rabsaces eodem loco, quo Achaz opem Dei repudiarat (1, 3), manu gravi consistit minas et opprobria iactans in regem et populum et ruinam regni populique abductionem intentans (Is. 36, 2). Sicut igitur calamitas ideo illata est quia ope Dei spreta ad foedus, et auxilium extraneorum confugerat rex, ita vincenda erat eo £juod rex alius simul cum populo spreta fiducia subsidiorum humanorum in Deo solo firmam fidem et spem collocaret. Hic ergo erat labor Isaiae, haec eius cura assidua, ut contra ignaviam et machinationes multorum foedus cum externis impediret, ut animos omnium ad spem in unum Deum habendam excitaret. Atque ad hunc scopum et terminum recta tendunt et diriguntur orationes propheticae subsequentes. Novum enim hoc loco incipere argumentum a praecedente distinctum iam veteres interpretes agnoverunt (cf. Sasb. Sanct.); pariter agnoverunt narrationem illam cap. 36. 37 ideo demum apponi, ut lucem superioribus prophetiis inferret (Malv.), ut ostenderet vates ea quae praedixisset reipsa fuisse impleta vel ut exhiberet historiam rerum quas praecedentidus capitibus praedixisset (ita Lap. Calm. sim. Sasb. Sanct.. Atque hisce ipsae orationes quam maxime adaptantur. Omni enim sermonis vi ac pondere aequales suos alloquitur duo potissimum vario modo versans ac pertractans : ut abiecta impietate in uno Deo omnem collocent spem, et foedera et machinationes cum extraneis fugiant. Ad prius potissimum pertinet quod vates eadem norma et formula qua tempore Achaz prosperitatem ac salutem populi contineri dixerat, etiamnum omnem spem ac felicitatem constitui saepius edicit : qui crediderit non festinet (28, 16); si revertamini et quiescatis. salvi eritis, in. silentio et in spe erit. fortitudo vestra (30, 43) ; beati omnes qui exspectant ewm (30, 18). Frustra id dictum erat Achaz regi; interea experti sunt quam malum ac grave sit in hominibus spem posuisse. Ut ergo moniti et calamitatibus edocti iam melius sapiant quam olim, propheta eadem documenta iis ob oculos ponit et insuper praedictione saepius repetita de victoria gloriosa qua Deus deiecturus sit Assyrios animos ad laetem spem et fiduciam excitat. Ad alterum vero spectant crebrae illae minae ac reprehensiones, quibus foedus cum externis perstringit (28, 15; 29, 15; 30, 1-18; 31, 1-9), spectant vaticinia quibus Assyrios non ope hominum, sed una Dei manu esse prosternendos asserit (cf. 28, 21; 29, 6-8; 30, 31; 31, 8. 9; 33, 3). Transitus a tertia vaticiniorum serie ad hane quartam est idem qui iam habetur supra cap. 8; postquam enim 8, 10. 11 omnes populos esse vincendos propter Emmanuel dictum est, vates ad sua tempora suosque aequales revertitur eosque docet 8, 13-18, quomodo in ingruente calamitatum tempestate sese fide ac spe armare debeant. Prius egregie explicatum habes in tertia serie, alterum iam nune praestat propheta. i Quae igitur Ezechiae tempore propheta docuit, hisce orationibus comprehensa habemus. In iis admirari licet cum sublimitatem ac maiestatem, copiam et ubertatem dicendi, tum praecipue miram illam artem qua maxima affectuum varietate animos omni ex parte aggreditur modo terrens et increpans, modo suaviter alliciens, modo ad sensus sublimes evehens, ut demuin eos eloquentia victrice subactos ad id quod sibi proposuit assequendum secum rapiat. Atque primo quidem sex orationibus, quas ipse particula vae distinxit, omnia adminicula destruit quibus prudentia humana in rerum difficultate inniti cupiat, et ubi verum et unicum sit auxilium ostendit varias rationes eloquenter proponens quibus ad divinam opem efflagitandam et amplectendam omnes efficaciter permoveat (cap. 28-33). Deinde subdit duas orationes (cap. 34, 38) quibus praeclara inter se oppositione depingit quae sit ultima sors impiorum, quae piorum; quanta illos maneat miseriarum abyssus, quanta hi bonorum abundantia a Domino sint exornandi ; proponit ergo eis, ut' olim Moyses, mortem et vitam; elisant quid sibi agendum censeant intuentes exitum incredulorum et salutem beatissimam bonis et credentibus a Deo praeparatam. Demum cap. 36 et 31 refert qualem fructum orationes hae attulerint, quomodo calamitas gravissima ab Assyriis illata demum fide et pietate regis populique superata et aversa fuerit. Unde hanc vaticiniorum seriem tribus sectionibus constare facile concipitur. Anc. — Propheta vaticinatur ruinam ac destructionem Samariae propter superbiam et temulentiam incolarum ; suis se sceleribus perdent; Dominus vero reliquiis populi sui erit in gloriam et fortitudinem (28, 1-6). Sed Iudaei quoque, immo etiam sacerdotes et duces populi, Ephraimitas imitantur temulentia et irrisione et contemptu minarum ac monitionum divinarum ; quare poena suae impietati plane accommodata perstringentur (28, 7-13). Ab ea autem poena non liberabuntur suis machinationibus, e contra magis magisque implicabuntur, dum Dominus modo miro et inexspectato credentes e periculo erepturus sit (98, 14-92). Summa enim sapientia et provido consilio Deus suis et calamitates immittit et laetam fortunam concedit; id quod vates similitudine ab agricolis petita qui pro rerum varietate variis utantur agendi modis illustrat (28, 23-29).
27:1
Il tannin (da tnn «protendersi in lungo») era un mostro marino o cetaceo (Gen. 1, 21 è tradotto κῆτος; ma Aquila, Simmaco, Teodozione: δράκων; Ps. 148, 7; cf. Iob 7, 12; Is. 27, 1), o un pauroso serpente (Ex. 7, 9-12; Deut. 32, 33; Ps. 91 [90], 13). Questo mostro diventa, in passi poetici, l'immagine delle potenze del male, unito talora a ráhabh «ferocia», che …
LEVIATHAN (ebr. livojāthān). - Favoloso mostro acquatico, affine al tannin, o tannim, a cui è accostato per sinonimia parallela in Is. 27, 1 (cf. DRAGONE), applicato al coccodrillo (Iob 40, 25 [Volg. 40, 20]; cf. Is. 27, 1) e a un generico grande cetaceo (Ps. 104, 26; 74, 14; cf. Am. 9, 3).
27:9
… Distinte dalle m. son le stele solari in onore di Baal: hammānim (Lev. 26, 30; Is. 17, 8; 27, 9; Ez. 6, 4.6; II Par. 14, 4; 34, 4.7), poste al di sopra dell'altare.
27:12
… Talvolta esso simboleggia la potenza babilonese (cf. Ier. 2, 18; 13, 4 agg.; Is. 8, 7; 27, 12). Sovente l'E. è ricordato nelle delimitazioni di confine. …
TORRENTE D'EGITTO (EBR. NÁHAL MIṢRÁJM)
seguendo i Settanta, scrive su Is. 27, 12: « pro torrente Aegypti LXX Rhinocoruram transtulerunt; quod est oppidum in Aegypti Palestinaeque confinio » (PL 24, 33). La città 'Ρενοχορόρα era la prima ad est dell'Egitto; il suo …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.