In a vision of an apple hooke the captiuitie of the tenne tribes is againe foreshewed, 4. with reprehension of their auarice, and oppression of the poore: 7. for which they shal fal into great miseries.
1These things the Lord shewed to me: and behold a hook to draw down the fruit.Il Signore mandommi questa visione: Io vedea un uncino da cogliere i frutti;THESE thinges hath our Lord shewed to me: and behold an apple hooke.Hæc ostendit mihi Dominus Deus: et ecce uncinus pomorum. 2And he said: What seest thou, Amos? And I said: A hook to draw down fruit. And the Lord said to me: The end is come upon my people Israel: I will not again pass by them any more.E dissemi: Che è quel, che tu vedi, o Amos? E io dissi: Un uncino da corre i frutti. E il Signore disse a me: E venuta la fine pel mio popolo d'Israele: io noi lascerò più lungamente impunito.And he sayd: What seest thou Amos? And I sayd: An apple hooke. And our Lord sayd to me: The end cometh vpon my people Israel: I wil adde no more to passe them.Et dixit: Quid tu vides, Amos ? Et dixi: Uncinum pomorum. Et dixit Dominus ad me: Venit finis super populum meum Israël; / non adjiciam ultra ut pertranseam eum. 3And the hinges of the temple shall screak in that day, saith the Lord God: many shall die: silence shall be cast in every place.In quel giorno, dice il Signore Dio, strideranno i cardini del tempio, molti periranno: e in ogni luogo sarà vasto silenzio.And the henges of the temple shal creake in that day, saith our Lord God: manie shal dye: in euerie place shal silence be cast.Et stridebunt cardines templi in die illa, / dicit Dominus Deus: / multi morientur; / in omni loco projicietur silentium. 4Hear this, you that crush the poor, and make the needy of the land to fail,Ascoltate ciò voi, che straziate il povero, e struggete i miserabili del paese,Heare this you that tread downe the poore, & make the needie of the land to fayle,Audite hoc, qui conteritis pauperem, / et deficere facitis egenos terræ, 5Saying: When will the month be over, and we shall sell our wares: and the sabbath, and we shall open the corn: that we may lessen the measure, and increase the sicle, and may convey in deceitful balances,E dite: Quando passerà il mese, e venderemo le merci, e (passerà) il sabato, e metterem fuora il grano, farem più piccola la misura, e ricresceremo il peso del siclo, e adopreremo bilancia falsa;saying: When wil the moneth passe, and we shal sel wares: and the Sabbath, and we open the corne: that we may diminish the measure, and increase the sicle, and conuey in deceitful balances,dicentes: Quando transibit mensis, / et venundabimus merces ? / et sabbatum, et aperiemus frumentum, / ut imminuamus mensuram, et augeamus siclum, / et supponamus stateras dolosas, 6That we may possess the needy for money, and the poor for a pair of shoes, and may sell the refuse of the corn?E ci farem padroni de' miserabili col denaro, e de' poveri con un paio di scarpe, e venderemo le vagliature del grano:that we may for siluer possesse the needie, and the poore for shoes, and may sel the refuse of the corne?ut possideamus in argento egenos et pauperes pro calceamentis, / et quisquilias frumenti vendamus ?
7The Lord hath sworn against the pride of Jacob: surely I will never forget all their works.Il Signore ha fatto questo giuramento contro la superbia di Giacobbe: Io giuro, che non mi scorderò giammai di tutte le opere loro.Our Lord hath sworne agaynst the pride of Iacob: If I shal forget euen to the end al their workes.Juravit Dominus in superbiam Jacob: / Si oblitus fuero usque ad finem omnia opera eorum. 8Shall not the land tremble for this, and every one mourn that dwelleth therein: and rise up altogether as a river, and be cast out, and run down as the river of Egypt?E dopo tali cose non sarà ella scommossa la terra, e i suoi abitatori non sarann'eglino in pianto? La sovercherà quasi un fiume, ed ella sarà desolata, e sparirà come il rivo di Egitto,Why, shal not the land be moued vpon this, and euerie inhabitant therof mourne: and rise vp as a riuer altogether, and be cast out, and runne downe to the riuer of Aegypt?Numquid super isto non commovebitur terra, / et lugebit omnis habitator ejus, / et ascendet quasi fluvius universus, / et ejicicetur, et defluet, quasi rivus Ægypti ? 9And it shall come to pass in that day, saith the Lord God, that the sun shall go down at midday, and I will make the earth dark in the day of light:E avverrà in quel giorno, dice il Signore Dio, che il sole tramonterà a mezzo il dì, e farò, che si oscuri la terra in piena luce:And it shal be in that day, saith our Lord God: The sunne shal goe downe at midday, & I wil make the earth to be darke in the day of light.Et erit in die illa, dicit Dominus Deus: / occidet sol in meridie, / et tenebrescere faciam terram in die luminis: 10And I will turn your feasts into mourning, and all your songs into lamentation: and I will bring up sackcloth upon every back of yours, and baldness upon every head: and I will make it as the mourning of an only son, and the latter end thereof as a bitter day.E cangerò in lutto le vostre solennità; e in pianto tutte le vostre canzoni, e a tutti voi metterò intorno agli omeri il sacco, e vi farò rader la testa, e il suo duolo farò che sia qual suol essere per la perdita d'un unigenito, e che il suo fine sia come giorno di amarezza.And I wil turne your festiuities into mourning, and al your songues into lamentation: and I wil bring in vpon euerie backe of yours sack cloth, and vpon euerie head baldnes: and I wil lay it as the mourning of an onlie begotten sonne, and the later end therof as a bitter day.et convertam festivitates vestras in luctum, / et omnia cantica vestra in planctum, / et inducam super omne dorsum vestrum saccum, / et super omne caput calvitium: / et ponam eam quasi luctum unigeniti, / et novissima ejus quasi diem amarum.
11Behold the days come, saith the Lord, and I will send forth a famine into the land: not a famine of bread, nor a thirst of water, but of hearing the word of the Lord.Ecco, che viene il tempo, dice il Signore, quand'io manderò sopra la terra la fame, non fame di cibo, né sete di acqua, ma di udire una parola di Dio.Behold the dayes come, saith our Lord, and I wil send forth famine into the land: not the famine of bread, nor thirst of water, but of hearing the word of the Lord.Ecce dies veniunt, dicet Dominus, / et mittam famem in terram: / non famem panis, neque sitim aquæ, / sed audiendi verbum Domini. 12And they shall move from sea to sea, and from the north to the east: they shall go about seeking the word of the Lord, and shall not find it.E tutti saranno in iscompiglio da un mare all'altro, e da settentrione fino a levante. Anderanno attorno bramosi di udire una parola del Signore, e non la troveranno.And they shal be moued from the sea euen to sea, and from the North euen to the East: they shal goe about seeking the word of our Lord, and shal not finde.Et commovebuntur a mari usque ad mare, / et ab aquilone usque ad orientem: / circuibunt quærentes verbum Domini, / et non invenient. 13In that day the fair virgins, and the young men shall faint for thirst.In quel giorno verran meno per la sete le fanciulle avvenenti, e i giovinetti.In that day the fayre virgins shal faile, & the yongmen in thirst.In die illa deficient virgines pulchræ et adolescentes in siti, 14They that swear by the sin of Samaria, and say: Thy God, O Dan, liveth: and the way of Bersabee liveth: and they shall fall, and shall rise no more.Coloro, che giurano per il peccato di Samaria, e dicono: Viva, o Dan, il tuo Dio, e viva il pellegrinaggio di Bersabea: anderanno per terra, e non si rialzeranno mai più.They that sweare by the sinne of Samaria, and say: Thy God ô Dan liueth: and the way of Bersebee liueth: and they shal fal, and shal rise no more.qui jurant in delicto Samariæ, / et dicunt: Vivit Deus tuus, Dan, / et vivit via Bersabee; / et cadent, et non resurgent ultra.
8:1
Haydock
Hook. Hebrew, "basket of summer fruit." Septuagint, "bird-cage or net." (Haydock)
Worthington
Not only those who were near, (4 Kings 15:29.) but the rest also were taken, (4 Kings 17:6.) as we pull with a hook the fruit which we cannot reach otherwise. (Worthington)
8:3
Temple, when God comes like a mighty warrior; or when the profane temples shall be pillaged, Amos 9:1. Hebrew also, "the canticles of the temple or palace shall be changed into lamentations."
Calmet
Place. Hebrew, "a multitude of dead bodies shall be cast in every place. Keep silence." (Calmet)
8:5
Haydock
Month: the first day was observed as a festival, Numbers 10:10. (Haydock)
Horace
At the expiration of the month usurers demanded their money. (Horace, 1:sat. 3.; Aristophanes, Nub. 2:1.)
Corn, to sell after the sabbatical year, when it was dearest. Sabbath also denotes all "festivals." These misers think that there are too many.
Sicle. Having a large measure to buy, and a small one to sell again, Deuteronomy 25:13., and Proverbs 20:10.
8:6
Shoes, for almost nothing. Thus they forced the poor to serve, or to sell their effects.
8:7
Calmet
Jacob, because the rich despise the poor. It may also mean, that he swore by heaven, or the temple, (Leviticus 26:19.) or that he would destroy the high places. (Calmet)
8:8
Altogether. Septuagint, "its total ruin shall rise as a river."
The enemy shall retire with the booty. The Nile overflows in summer, and covers Egypt for six weeks, carrying much earth with its impetuous waves, Isaias 18:2.
8:9
Calmet
Light. Usher (the year of the world 3213.) explains this of an eclipse, at Pentecost. The Fathers generally understand that which accompanied the death of Christ; but it only implies great desolation and terror, Jeremias 15:9., and Joel 3:11. (St. Jerome, etc.) (Calmet)
Worthington
In their greatest prosperity, calamities shall unexpectedly fall upon them. (Worthington)
8:10
Baldness, the hair being cut in mourning, Job 1:20.
Calmet
Son, most afflicted, Zacharias 12:10., and Jeremias 6:26. (Calmet)
8:11
Worthington
Lord. During the siege provisions were wanting, but instruction still more so. (Worthington)
Calmet
Israel had banished Amos. They would be left destitute. We find no prophet among them during the captivity, except Tobias, Tobias 13:3. We may apply this to the state of the Jews since the death of Christ. They have no guides. (Calmet)
8:12
Calmet
Sea to sea: from west to south, or to the ocean; in whatever part of the world they may be. (Calmet)
8:14
Haydock
Sin. Septuagint, "propitiation," which the pagans deemed requisite; (Horace, 1:ode 2.) or worship (Haydock) of Baal, (4 Kings 17:16.; Calmet) and all the other superstitions. (Haydock)
Calmet
Way. Septuagint, "thy God," or religion, (Acts 9:2.) or pilgrimage to Bersabee, Amos 5:5. Perhaps the true God was here adored; but it was in a manner which he condemned. (Calmet)
Haydock
In vain do those pretend to honour Him, who follow the traditions of unbelieving men. (Haydock)
8:1
By this vision of a hooke is signified that not only the nerer partes of the tenne tribes should be brought into captiuitie vvhich is writen. 4. Reg. 15. v. 29. but also the rest which vvere further of: as fruite of trees, vvhich can not be gathered vvith the hand, is dravven vvith a hooke: & so al vvere caried avvay. 4. Reg. 17. v. 6.
8:9
In their great prosperitie, vvhen they least suspect, calamities shal fal vpon them.
Concordanza Deut. •. Iere 15.
8:10
Concordanza Tob. 2. Mar. 1.
8:11
It can not be doubted but in the siege there vvas vvant of bread drinke and of other victuals: but greater vvant of spiritual foode.
8:1
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 53.8
… He speaks to the fat kine that are in the mountain of Samaria, and bears witness that the great house and the little house shall fall. He sees now the maker of the grasshopper, now the Lord, standing upon a wall daubed or made of adamant, now a basket of apples
8:5
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 16.19
… the property of the Egyptians, as a part of a wide policy, (for he could both collect and supply corn duly, as he also could foresee the famine, and provide against it afar off,) but the property of their fellow countrymen in an illegal manner, for they say, “When will the new moon be gone, that we may sell, and the sabbaths, that we may open our stores?”
8:9
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.33.12
… Those, moreover, who said, “In that day, saith the Lord, the sun shall go down at noon, and there shall be darkness over the earth in the clear day; and I will turn your feast days into mourning, and all your songs into lamentation,”
Tertulliano † 220 d.C. An Answer to the Jews 10
… and I will convert your festive days into grief, and all your canticles into lamentation; and I will lay upon your loins sackcloth, and upon every head baldness; and I will make the grief like that for a beloved (son), and them that are with him like a day of mourning.”
Tertulliano † 220 d.C. An Answer to the Jews 13
… But My People hath changed their glory: whence no profit shall accrue to them: the heaven turned pale thereat” (and when did it turn pale? undoubtedly when Christ suffered), “and shuddered,” he says, “most exceedingly;” and “the sun grew dark at mid-day:”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.42
… These proofs would still have been suitable for me, even if they had not been the subject of prophecy. Isaiah says: “I will clothe the heavens with blackness.” This will be the day, concerning which Amos also writes: And it shall come to pass in that day, saith the Lord, that the sun shall go down at noon and the earth shall be dark in the clear day.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 2.24
In Amos: “And it shall come to pass in that day, saith the Lord, the sun shall set at noonday, and the day of light shall be darkened; and I will turn your feast-days into grief, and all your songs into lamentation.”
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 1.11
… And the sun set in midday and the land was darkened in the shining daytime, as is written in Zechariah the Prophet:— It shall come to pass in that day, saith the Lord, I will cause the sun to set in midday, and will make dark the land in the shining daytime .
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 13.25
… Tell, O Prophet, the exact time thereof to the Jews, who are unwilling to hear; when shall the sun go down? The Prophet Amos answers, And it shall come to pass in that day, saith the Lord God, that the sun shall go down at noon (for there was darkness from the sixth hour;) and the light shall grow dark over the earth in the day
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 2.6
… not that the elements change their nature, but that our eyes being confused by the cloud of sadness, are unable to receive the light of the rays clearly, or with the same relish. This is what the prophet of old bewailed, when he said, “The sun shall go down at noon, and the day shall be darkened.”
Tirannio Rufino † 411 d.C. A Commentary on the Apostles' Creed 24
24. It is written that in our Lord’s passion there was darkness over the earth from the sixth hour until the ninth. To this also you will find the Prophet witnessing, “Thy Sun shall go down at mid-day.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Twelve Books on the Institutes of the Cœnobia, and the Remedies for the Eight Principal Faults 8.10
And of this sun God clearly makes mention by the prophet, when He says, “But to those that fear my name the sun of righteousness shall arise with healing in His wings.” And this again is said to “go down” at midday on sinners and false prophets, and those who are angry, when the prophet says, “Their sun is gone down at noon.”
8:10
san Gregorio Taumaturgo † 270 d.C. Four Homilies 2
… And let us keep it with psalms, and hymns, and spiritual songs. Of old did Israel also keep their festival, but then it was with unleavened bread and bitter herbs, of which the prophet says: “I will turn their feasts into afflictions and lamentation, and their joy into shame.”
san Basilio † 379 d.C. The Letters 243.2
… No one’s heart is so hard as to lose a father, and bear the bereavement meekly. There is a sound of them that mourn in the city—a sound in the fields, in the roads, in the deserts. But one voice is heard from all that utter sad and piteous words. Joy and spiritual gladness are taken away. Our feasts are turned into mourning.
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 13.25
… And I will turn your feasts into mourning ; for this was done in the days of unleavened bread, and at the feast of the Passover: then afterwards he says, And I will make Him as the mourning of an Only Son, and those with Him as a day of anguish
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 68
Because, then, the Jews, deprived of all the sanctification imparted by these mysteries, turned their light into darkness and their “feasts into mourning
8:11
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 9
… This (“substance”), accordingly, he “squandered;” having been cast by his moral habits far from the Lord, amid the errors and allurements and appetites of the world, where, compelled by hunger after truth,
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 34
… and you supply spiritual food also, not to a particular people, nor to this or that city, circumscribed by narrow boundaries, though its people may think it very illustrious, but to almost the whole world. And you bring the remedy not for famine of bread or thirst of water,
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 43.36
… This food he, who was the poorest and most needy man whom I have known, supplied in rich abundance to the relief not of a famine of bread, nor of a thirst for water, but a longing for that Word
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. On the Making of Man 19.1
… There is a prophetic threatening also against those worthy of vengeance, that they shall be punished with famine; but the “famine” is not a lack of bread and water, but a failure of the word:—“not a famine of bread, nor a thirst for water, but a famine of hearing the word of the Lord
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 2
This is a soul’s food, this its ornament, this its security; even as not to hear is famine and wasting; for “I will give them,” saith He, “not a famine of bread, nor a thirst of water, but a famine of hearing the word of the Lord.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 8
So then the oracles of God are true nourishment. “For I will give unto them,” he saith, “not a famine of bread, nor a thirst of water, but a famine of hearing the word of the Lord.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 10
… v. 12 ), this he says here also. Indeed in many places the Scripture calls the teaching “rain.” For (it says) “I will command the clouds that they rain no rain upon it” ( Isa. v. 6 ), speaking of “the vineyard.” The same which in another place it calls “a famine of bread, and a thirst of water.” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 53.8
… He sees now the maker of the grasshopper, now the Lord, standing upon a wall daubed or made of adamant, now a basket of apples that brings doom to the transgressors, and now a famine upon the earth “not a famine of bread, nor a thirst for water, but of hearing the words of the Lord.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 7.7
… understood to be heretics, He says, “Because of their iniquity the love of many shall wax cold.” Since then even in the Churches, that is, in that congregation of peoples and nations, where the Christian name has most widely spread, there shall be so great abundance of sinners, which is already, in great measure, perceived; is not that famine of the word
8:13
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.5
… He may indeed relieve one who is defiled from the penalty of her sin, but He will not give her a crown. Let us fear lest in us also the prophecy be fulfilled, “Good virgins shall faint.”
8:1
1. Hæc ostendit mihi Dominus, — q. d. Post tot visiones et minas, Deus hanc quoque uncini pomorum addidit, ut tot comminationibus quasi ictibus repetitis dura Hebræorum corda molliret et flecteret. Sic de Pharaone et Ægyptiis quos obduratos Deus mersit in mari Rubro, ait Psaltes Psalm. XVII, 15: "Fulgura multiplicavit, et conturbavit eos." Ecce uncinus pomorum, — Hebraice כלוב קיץ kelub kaits, quod Chaldæus, Rabbini, Pagninus et Tigurina vertunt, canistrum, vel corbem æstatis, hoc est fructuum æstivorum, qui scilicet in æstate maturantur et maturi colliguntur. Syrus: ecce signum finis; legit enim קץ kets, id est finis; Arabicus vertit, vasa venationis, et mox sagittam venationis, vel capturæ. Melius Noster vertit, "uncinum pomorum." Primo, quia agitur hic de instrumento quo poma attrahuntur et capiuntur: hoc autem est uncinus, non corbis: per uncinum enim significantur hastæ et arma Assyriorum. Secundo, quia hebræum kelub significat instrumentum venatorium Moses sciebat hoc, qui docens rudes et duros Hebraeos, Deuter. cap. XXXII, 2: «Concrescat, ait, ut pluvia, doctrina mea, fluat ut ros eloquium meum, quasi imber super herbam, et quasi stillae super gramina.» Id imitantur sapientes ludimagistri, qui pueros sensim lenteque docent: sicut enim vasa angusti oris stillando sensim implentur, effundendo vero parum vel nihil liquoris hauriunt, ita et ingenia puerorum. Huc spectat exemplum memorabile S. Isidori Hispalensis Archiepiscopi, qui floruit tempore S. Gregorii Magni Romani Pontificis, fuitque frater S. Leandri (cui S. Gregorius libros Moralium dedicavit), ipsique in Archiepiscopatu Hispalensi successit. Hic enim in juventute a parentibus applicitus studiis, cum ingenio tardiore parum in iis proficeret, etsi ingenti labore iis incumberet, cogitavit iis relictis alteri rei se dedere. Cumque haec cogitans staret juxta puteum, vidit et consideravit in ejus limbo, licet lapideo, sulcos, quos funes sitularum, longo earum attractu, in lapide sensim effecerant. Idipsum sibi applicans: Si funes, inquit, longo usu possunt excavare lapidem, quidni longo studio potero duritiem ingenii emollire, illique scientiam et doctrinam imprimere? Resumptis ergo ingenti animo libris, continua lectione et meditatione tantum in iis profecit, ut sui saeculi vir doctissimus in sacris aeque ac profanis litteris, quin et in linguis, latina, graeca et hebraica, evaserit, nec illo aevo haberet sibi parem; cui proinde Hispania et doctrinam, et seminaria, in quibus S. Ildefonsus, S. Braulius, aliique Praelati sancti aeque ac eruditi, fuerunt et educati et instructi, debet. Ita habet ejus Vita apud P. Ribadeneiram et alios, die 4 aprilis. Secundo, vox stilla significat minas et poenas praesentes, quas intentant sceleratis Israelitis Prophetae, esse tantum guttam si comparentur cum poenis inferni, ubi imber est et torrens, imo oceanus ignis ardentis pice et sulphure, qui jugiter cremat, volvit et revolvit damnatos, juxta illud Job cap. XXVI, 14: «Cum vix parvam stillam sermonis ejus audierimus, quis poterit tonitruum magnitudinis illius intueri?» Hic ergo sunt stillae et sibilus, in inferno erunt mare et tonitru irae Dei. 17. PROPTEREA HAEC DICIT DOMINUS: UXOR TUA IN CIVITATE FORNICABITUR, — q. d. Quia tu, o Amasia, ob quaestum et lucra tua populum ad fornicationem spiritualem, id est ad idololatriam, impellis, mihique eam impugnanti resistis, ideo congrue et juste punieris hac ignominia et indignatione, ut videas, licet fremens et frendens, uxorem tuam in civitate te relicto fornicari et adulterari, vel cum amasiis suis, ut vult Arias, vel cum hostibus tuis, puta Assyriis, a quibus capta urbe violabitur. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Remigius et Hugo. Unde S. Hieronymus ex Symmacho vertit πορνευθήσεται, id est sustinebit fornicationem. Haec prima Amasiae est poena, de qua S. Hieronymus: «Grandis, ait, dolor incredibilisque ignominia, quando maritus in media civitate uxoris injuriam prohibere non potest. Non est totus dolor in filia constuprata, quantus in uxore polluta: maritus enim libentius audit uxorem interfici, quam pollui.» Secunda est filiorum strages: «Filii tui, ait, et filiae tuae in gladio cadent.» Tertia est spoliatio et honorum privatio: «Humus, ait, tua funiculo metietur,» q. d. Assyrii et Cuthaei, invadentes et occupantes Samariam et Bethel, tuos fundos agrosque funiculis inter se dimetientur et divident. Olim enim funiculis pro virgis mensoriis utebantur ad mensurandam et dividendam terram. Hinc funiculus, in Scriptura, significat sortem haereditariam, sive portionem quae cuique in haereditatis divisione sortito obtingit, ut Psalm. XV, 6: «Funes ceciderunt mihi in praeclaris,» quod more suo, posteriore hemistichio explicat, dicens: «Etenim haereditas mea praeclara est mihi.» Deuter. cap. XXXII, 9: «Jacob funiculus haereditatis ejus,» q. d. Jacobaei, sive Israelitae sunt sors et haereditas Domini. Josue cap. XVII, 5: «Ceciderunt funiculi (id est sortes) Manasse decem.» Et vers. 14: «Dedisti mihi possessionem sortis et funiculi unius.» Et cap. XIX, vers. 9: «In possessione et funiculo Juda.» Et vers. 29: «De funiculo Achziba.» Quarta est: «Tu in terra polluta (idololatria, infidelitate et sceleribus, puta in Assyria, ad quam captivus duceris) morieris.» Quinta: non tantum tu, sed et totus «Israel,» quem tu decipis, et in idololatriam sceleraque adigis, «captivus migrabit de terra sua» in Assyriam. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Theodoretus, Remigius, Rupertus, Haymo, Hugo et alii. Videt Amos uncinum pomorum, ut significet quod, sicut uncino poma ex arbore carpuntur, ita Israelitas ab Assyriis fore carpendos, et abducendos in Assyriam. Causam dat, vers. 4, quod pauperes oppresserint, eisque nimis care et fraudulenter frumenta vendiderint, utentes mensuris dolosis. Unde, vers. 9, tam atrox eorum fore excidium praedicit, ut sol obtenebrescat, omnesque saccum et calvitium sibi inducant. Denique, vers. 11, famem extremam tum corporalem, tum spiritalem eis intentat. 1. Haec ostendit mihi Dominus Deus: et ecce uncinus pomorum. 2. Et dixit: Quid tu vides, Amos? Et dixi: Uncinum pomorum. Et dixit Dominus ad me: Venit finis super populum meum Israel: non adjiciam ultra ut pertranseam eum. 3. Et stridebunt cardines templi in die illa, dicit Dominus Deus: multi morientur, in omni loco projicietur silentium. 4. Audite hoc qui conteritis pauperem, et deficere facitis egenos terrae, 5. dicentes: Quando transibit mensis, et venundabimus merces; et sabbatum, et aperiemus frumentum: ut imminuamus mensuram, et augeamus siclum, et supponamus stateras dolosas, 6. ut possideamus in argento egenos et pauperes pro calceamentis, et quisquilias frumenti vendamus? 7. Juravit Dominus in superbiam Jacob: Si oblitus fuero usque ad finem omnia opera eorum. 8. Numquid super isto non commovebitur terra, et lugebit omnis habitator ejus: et ascendet quasi fluvius universus, et ejicietur, et defluet quasi rivus Aegypti? 9. Et erit in die illa, dicit Dominus Deus: occidet sol in meridie, et tenebrescere faciam terram in die luminis: 10. et convertam festivitates vestras in luctum, et omnia cantica vestra in planctum: et inducam super omne dorsum vestrum saccum, et super omne caput calvitium: et ponam eam quasi luctum unigeniti, et novissima ejus quasi diem amarum. 11. Ecce dies veniunt, dicit Dominus: et mittam famem in terram: non famem panis, neque sitim aquae, sed audiendi verbum Domini. 12. Et commovebuntur a mari usque ad mare, et ab aquilone usque ad orientem: circuibunt quaerentes verbum Domini, et non invenient. 13. In die illa deficient virgines pulchrae, et adolescentes in siti. 14. Qui jurant in delicto Samariae, et dicunt: Vivit Deus tuus Dan, et vivit via Bersabee: et cadent, et non resurgent ultra. 1. HAEC OSTENDIT MIHI DOMINUS, — q. d. Post tot visiones et minas, Deus hanc quoque uncini pomorum addidit, ut tot comminationibus quasi ictibus repetitis dura Hebraeorum corda molliret et flecteret. Sic de Pharaone et Aegyptiis quos obduratos Deus mersit in mari Rubro, ait Psaltes Psalm. XVII, 15: «Fulgura multiplicavit, et conturbavit eos.» Ecce uncinus pomorum. — Hebraice כלוב קיץ kelub kaits, quod Chaldaeus, Rabbini, Pagninus et Tigurina vertunt, canistrum, vel corbem aestatis, hoc est fructuum aestivorum, qui scilicet in aestate maturantur et maturi colliguntur. Syrus: ecce signum finis; legit enim קץ kets, id est finis. Arabicus vertit: vasa venationis, et mox sagittam venationis, vel capturae. Melius Noster vertit, «uncinum pomorum.» Primo, quia agitur hic de instrumento quo poma attrahuntur et capiuntur: hoc autem est uncinus, non corbis: per uncinum enim significantur hastae et arma Assyriorum. Secundo, quia hebraeum kelub significat instrumentum venatorium et attractorium: deducitur enim a כלב keleb, id est canis, quia sicut canis venatur et capit leporem aliasque feras, sic kelub venatur capitque poma: uterque enim longus est, gracilis, et acuto rostro rictuque. Tertio, quia Septuaginta vertunt, vas, id est instrumentum, aucupis. Et Jeremias, cap. V, 27, tam Septuaginta quam Noster vertunt, decipulam, qua decipiuntur et capiuntur aves. Quarto, quia uncinus pomorum multis in locis comprehendit et includit corbem, non vero e contra corbis comprehendit uncinum. «Uncinus» enim «pomorum» est uncus, puta fustis ab uno latere incurvus et hamatus, alligatus, vel appensus corbi, quo hortulani attrahunt ramos, ut poma decerpant et injiciant in corbem; aut quo corbem ad ramos suspendunt, ut ex iis lecta poma in illum inferant. Vidit ergo Amos uncinum, eique adjunctum corbem, ad colligendum poma. Per poma intellige quoque ficus, pyra, cerasa, pruna; omnes enim fructus, praesertim qui molliori sunt cortice, vocantur poma. Quin imo Plinius, lib. XV, cap. XXII, etiam nuces pomorum genere comprehendit. Symbolice, uncinus hic significat Dei iram et vindictam, qua Deus tempus captivitatis populi Israel accelerabat, et quasi attrahebat, ut Israelitae quasi poma ex sua regione decerperentur et caperentur ab Assyriis; quorum proinde arma bellica, quibus Israelitas in potestatem redegerunt, recte quoque per uncinum intelligentur. Unde explicans uncinum, subdit: «Venit finis Israel.» Ita S. Hieronymus: «Est, inquit, sensus: Sicut uncino rami arborum detrahuntur ad poma carpenda, ita ego proximum captivitatis tempus attraxi. Unde hebraeum kelub per metathesin alludit ad כבל kebel, id est compes vel catena ferrea, qua Israelitae captivi constringendi erant. Poma enim in aestate matura symbolum sunt captivitatis opportunae et punitionis tempestivae, q. d. Jam arbor Israelitica maturos dat fructus, scilicet ficus pessimas (quales vidit Jeremias in Juda, cap. XXIV, 1); restat ergo ut colligantur et conterantur. Sic Apoc. cap. XIV, 15, ait angelus unus alteri: «Mitte falcem tuam, quoniam aruit messis terrae,» id est quoniam adest tempus maturum et opportunum puniendi impios, utpote cum ipsi mensuram peccatorum suorum jam impleverint. Hoc est quod ait Ezechiel cap. VII, 6: «Venit finis, evigilavit adversum te,» id est maturo et opportuno tempore surrexit: quasi fructus aestivi qui in aestate maturi sunt, sic maturavit tuum exitium, sic finis adest tibi: colliges enim fructum arboris quam plantasti, et frugem quam seminasti metes. Alludit uncinus ad uncum, quo olim vincti trahebantur, vel etiam feriebantur rei, et hostes praelio victi captique. Unde Juvenalis de Sejano a Tiberio imperatore capitis damnato, satyr. X, ait: Impactus Sejanus ducitur unco. Et Cicero, Philip. I: «Uncus impactus est fugitivo illi, qui C. Marii nomen invaserat.» Idem, Pro C. Rabirio: «Nos a verberibus, ab unco, a crucis denique terroribus neque res gestae, neque acta aetas, neque nostri honores vindicabunt.» Et Horatius, lib. I Carm., ode 35, ad Fortunam: Te semper anteit saeva necessitas, / Clavos trabales, et cuneos manu / Gestans ahena, nec severus / Uncus abest, liquidumque plumbum. Lampridius in Commodo scribit ipsi mortuo acclamatum a populo: «Qui senatum occidit, et templa spoliavit, unco trahatur.» Et Suetonius in Vitellio scribit eum, post mortem, unco tractum in Tiberim: hoc summum erat probrum. Insuper unco suspendebantur reorum, aeque ac martyrum, corpora, uti in Actis S. Sebastiani legimus, corpus ejus inventum in cloaca pendens ex unco. Adhaec martyres uncis perinde ac ungulis lacerabantur, uti legimus in Actis SS. Platonis et Pontiani martyrum. Vide Gallonium, De Cruciatibus Martyrum. Significat ergo uncinus, quod Israelitae, quasi captivi et damnati, unco ab Assyriis trahendi sint vel ad necem, vel in captivitatem. Secundo, uncino solent colligi paucula poma, quae in arbore post excussionem sunt reliqua in ramis altioribus: uncinus ergo significat hic Israelitas, post varias clades et strages Syrorum et Assyriorum reliquos, ad extremum ultimo plenoque excidio urbis et gentis vastandos, etiam illos qui in locis editis, munitis vel abstrusis, remotis et inaccessis degebant, a Salmanasar anno sexto Ezechiae. Ita Lyranus, Emmanuel, Mariana et alii. Unde Chaldaeus vertit: Ecce vas plenum extremis aestatis fructibus, q. d. Sicut collectis uvis extremisque agri vel vineae fructibus, deseritur ager, vel vinea, fructusque in vase collecti domum asportantur; ita desolabitur Samaria, civesque ejus universi in Assyriam abducentur. Idem significant Septuaginta, sed alia metaphora, caveae scilicet, vel retis et aucupis: vertunt enim, ecce vas, id est instrumentum, aucupis, puta rete, cavea, vel bacilli visco infecti, ut ei se implicent aves. Auceps est Salmanasar, rete sunt ejus castra et arma, quibus illaqueavit, cepit et abduxit Israelitas. Audi Theodoretum: «Visio, ait, haec celerem et expeditam venationem Israel significat; sicut enim aves visco facile capiuntur, sic Assyriis populus apprehendetur.» Tropologice Rupertus: Uncinus, inquit, est avaritia: rami et poma sunt divites, eorumque opes; pomum quippe res levis est, maximeque pueros mulcet: viris autem, et maxime sanis, pro minimo est. Sic nimirum bona praesentis saeculi levia sunt, et eos quidem qui sensu parvuli sunt nimis oblectant; sapientibus autem qui coelestia sapiunt, contemptibilia sunt. Hinc primus homo cupiditatis crimen per quod periit, non per aurum, neque per argentum, sed per exiguum pomum commisit. Addit Rupertus: Sicut hortulanus uncino sensim sine strepitu, ramum quo vult crebro motu contorquet, donec poma decerpat; sic avarus, fur et fraudulentus mille habet capiendi et attrahendi artes, quibus innectit et aduncat opes aliorum, adeo occulte et dolose, ut ipsi sua damna nisi depauperati, seroque gementes, non sentiant, juxta illud Psalm. X, 9: «Insidiatur in abscondito, quasi leo in spelunca sua. Insidiatur ut rapiat pauperem: rapere pauperem dum attrahit eum. In laqueo suo humiliabit eum, inclinabit se, et cadet cum dominatus fuerit pauperum.» Mystice Ribera: Uncinus, inquit, est mors, quae ramos et poma, id est omnes hominis dotes, virtutes et vitia, quamvis recondita attrahit; ut a Deo carpantur, et suis locis singula collocentur. Distinctius Fernandius, visione XXIII: Mors, inquit, variis uncinis, id est variis morborum et casuum generibus, attrahit ramos, in quibus plura sunt poma, id est familias, in quibus plura sunt capita, eaque robusta et valentia, quae a morte videntur remotissima. Vita enim humana recte comparatur pomis. Primo, quia, sicut poma cito in gemmas erumpunt, crescunt, maturescunt, carpuntur: ita et homines. Secundo, sicut e pomis alia matura, alia immatura sponte decidunt, alia in arbore putrescunt, alia rubent; sed si aperias, vermibus plena et corrosa invenies: alia manu carpuntur, alia baculo et vi decutiuntur: ita hominum alii in aetate virili; alii in juvenili naturali morte decedunt, alii in putri senectute, alii exterius rubent ut rosae, sed intus sordibus et morbis scatent; alii in lecto, alii in bello, pugna, etc., violenta morte occumbunt. Hinc ait S. Job cap. IX, 26: «Dies mei pertransierunt quasi naves poma portantes;» hae enim naves celerius aguntur caeteris, ne poma quae cito putrescunt, corrumpantur antequam ad portum, ubi vendenda sunt, appellent. Ita celerrime transit aevum nostrum. Tertio, Varro lib. I De Re rustica, cap. XXXV, pomum dictum esse censet, eo quod potu indigeat: «Poma, inquit, quae insita erunt siccitatibus, aquam addi quotidie vesperi: a quo, quod indigent potu, poma dicta esse possunt.» Ita vita hominum potu non tantum indiget, sed et abundat, ac deliciatur maxime.
8:2
Quarto, pomum Persicum in Perside, ob frigus veneni vim habere dicitur, eaque de causa in Italiam transmissum, ut incolis noceret; verum mutato solo, mutavit naturam, et salubre repertum est, ut ait Columella: Pomis quae barbara Persis / Miserat, ut fama est, patriis armata venenis: / At nunc expositi parvo discrimine lethi, / Ambrosios praebent succos oblita nocendi. Ita voluptas vitae humanae in se, et in solo quasi nativo, venenata est: at si solum mutet, et in campum virtutis transplantetur, vitium ponit, et pro morte vitam et salutem affert. Quinto, pomum rotundum gerit speciem orbis, qui rotundus est; et vitae humanae, quae gyrat et in orbem semper recurrit. Quocirca anno Domini 1013, cum Henricus imperator recens creatus Romam ingrederetur, Benedictus Papa cum Clero et Senatu ei obviam processit, eique insigne imperii obtulit: pomum id erat aureum, circumcirca pretiosissimis gemmis distinctum, aurea cruce desuper eminente, ut dum illud respiceret, cogitaret, se sic debere imperare in mundo, ut illum crucis Christi vexillo subderet. Accepit pomum Imperator, ac manu tractans: «Nullis, ait, melius hoc pomum cernere et possidere congruit, quam illis qui pomis mundi calcatis crucem Christi sequuntur;» ac proinde illico misit illud ad Cluniacense monasterium in Gallia. Ita Glaber, et Baronius anno Christi 1013. Sic in bulla aurea Caroli IV, cap. XXII, traditur et sancitur ut in processione solemni, postquam creatus est imperator, ante illum deferat ensem dux Saxoniae, sceptrum marchio Brandeburgensis, pomum comes Palatinus: pomum, quia sphaericum, repraesentat orbem. Unde Chronic. Hirsaug., in inauguratione Comitis Hollandiae, tradit imperatori inaugurato globum aureum in manum dari his verbis, quae profert Palatinus Rheni: «Accipe globum sphaericum, ut omnes nationes Romano imperio subjicias, et Augustus gloriosus appellari valeas.» Se ergo, suumque cor in manu Dei statuat Imperator, ut cum mundo gestet, regatque illum Deus: ac simul meminerit orbis imperium parvum esse et exile instar pomi et globi, si cum coelesti regno comparetur. Ad illud ergo anhelet, seque et suos omnes transferre satagat. Sapienter S. Franciscus Xaverius, lib. II, epist. 5, Joanni III Lusitaniae regi (ac in eo caeteris principibus et praelatis) hoc saluberrimum dat consilium, ut quotidie per quadrantem horae divinam illam sententiam meditando: «Quid prodest homini si universum mundum lucretur, animae vero suae detrimentum patiatur?» germanam ejus intelligentiam a Deo petat, cum sensu animi interiore conjunctam; et simul omnium suarum precationum illam velit esse clausulam: «Quid prodest homini si universum mundum lucretur,» etc., quoniam propius, inquit, quam ille existimat, adest hora, qua illum Rex regum, et Dominus dominantium ad rationem reddendam evocaturus est, illud intonans: «Redde rationem villicationis tuae.» Verus fuit vates: nam paulo post rex vita functus est.
8:3
Sexto, pomo saepe venenum homini propinatur, aut alio modo mors affertur. Mirum hac de re exemplum narrat Cardanus, De Rerum variet., lib. XII, cap. LVI: Cum, inquit, Kemethus, rex Scotorum, Eruthlinthum Fenellae filium occidisset, tum etiam Malconum Druffum regem et affinem Fenellae; illa statuam mira arte fabricari jussit, in cujus manu pomum aureum gemmis refertum erat; quod quicumque tetigisset, statim multis jaculis e pomo prosilientibus conficiebatur: eo regem nihil suspicantem invitatum in Festicarii oppido occidit. Ita voluptas hujus vitae blandum est, sed exitiale pomum, quod inani quodam fulgore perstringit et illectat eorum oculos, quos decepturum et necaturum est: «Equo ne credite, Teucri.» Ita Nicolaus Causinus, lib. XI Parab. histor. cap. V. Rursum, si offeras puero pomum et simul aureum, puer pomum eliget prae aureo; quia pomi specie capitur, auri pretium non novit. Annon ergo bis pueri senes, qui voluptatem virtuti, id est mala bonis, terrena coelestibus, caduca aeternis, fallacia veris anteponunt? Vere pomum hoc illecabrosum est, diciturque malum. Quamobrem apud Martialem, lib. XIII, nuces pineae ita viatorem affantur: Poma sumus Cybeles, procul hinc discede, viator, / Ne cadat in miserum nostra ruina caput. Praeclare S. Bernardus, tract. De Gradib. humilit.: «Serpens Evae, ait, porrigit pomum, et surripit paradisum. Hauris virus peritura, et perituros paritura. Perit salus, non destitit partus. Nascimur, morimur, ideoque nascimur morituri, quia prius morimur nascituri. Propterea grave jugum super omnes filios tuos usque in hodiernum diem.» Septimo, est et alia pomi cum homine analogia, consideratione et commiseratione digna. Vides arborem florentem et floribus comptam, imo onustam; adverte ex quinquaginta floribus quibuslibet, vix unus in pomum maturum evadet; antequam enim gemmescant, plurimi vel vento decussi, vel aestu arefacti, vel a vermibus arrosi, vel humore deficiente marcescentes decident: ex iis vero qui gemmescent, plurimi pariter, antequam in poma maturescant, similibus casibus in terram corruent. Ita prorsus ex quinquaginta infantibus qui nascuntur, vix unus in virum evadit; sed alii in infantia, alii in pueritia, alii in adolescentia moriuntur. Quis non lugeat, quis non gemat miseram hanc hominum sortem? Sapienter philosophus ille: «Brevis, ait, vita prohibet suscipere longas spes, vel ad eas aspirare.» Octavo, inter arbores «infirmissima est malus, maximeque quae dulcis est,» ait Plinius lib. XVII, cap. XXIV, qui et addit: «Aegrotant aliquando et poma ipsa per se sine arbore, si necessariis temporibus imbres, aut tepores, vel afflatus defuere, aut contra abundavere: decidunt enim aut deteriora fiunt.» Idem, lib. XVII, cap. II: «Si, ait, cum defloruere protinus sequantur imbres, in totum poma depereunt, adeo ut amygdala et pyri, etiamsi omnino nubilum fuit austrinusve flatus, amittant foetus.» Pari modo quid inter animalia infirmius homine? qui catharro, id est guttula aquae, suffocatur, aestu uritur, aura infecta pestem haurit, qui plurimis imo innumerabilibus, et saepe novis ac medicis ignotis morbis laborat. In solo hominis oculo morbos centum numerat et nominat Galenus lib. qui inscribitur Introductio, seu Medicus, cap. De Oculorum affectibus. Vere S. Job, haec expertus, hominem describens cap. XIV, 1: «Homo, ait, natus de muliere, brevi vivens tempore, repletur multis miseriis; qui quasi flos egreditur et conteritur, et fugit velut umbra, et nunquam in eodem statu permanet.» Flos pomi mox ut effloruit, flavescit; pomum si decortices, aut scindas, antequam illud ori admoveas, illico cultrum nigrore inficit, vigorem perdit, marcescere incipit: ita et juvenis aetate florenti et vultu roseo, mox deflorescit, pallescit, senescit. «Quasi uvas in deserto inveni Israel, quasi prima poma ficulneae in cacumine ejus vidi patres eorum,» ait Deus Osee IX, 10. Annon ergo coetus hominum est uncinus et corbis pomorum? Quotidie ex arbore aliqua aut undique, aut leguntur poma, donec omnia in corbem inferantur: quotidie aliqui hominum vita hac decedunt, et in coetum mortuorum transcribuntur, donec omnes ad unum sensim, sed brevi temporis spatio, in eundem transferantur. Quocirca Caesar a Ripa in Iconographia, mortem pingit cum falce, et uncino pomorum, ex hoc loco Amos: quia sicut falce omnia demetit, ita uncino omnia carpit, instar pomilegii et pomicarpii. Nunc, juvenes; florete, gaudete, exsultate, dicite: Nos poma natamus, cras mergendi, cras morituri. Haec considerans Cicero, gentilis licet, sapienter censet animum ab omni voluptate caduca et terrena avocandum, atque in stabili et coelesti defigendum: «Alte, inquit ipse in Somnio Scipionis, spectare si voles, atque hanc sedem et aeternam domum contueri, neque sermonibus vulgi dederis te, nec in praemiis humanis spem posueris rerum tuarum: suis te illecebris oportet ipsa virtus trahat ad verum decus. Vestra quae dicitur vita, mors est.» Idem, Quaest. IV Academ.: «Cogitantes superiora atque coelestia, haec nostra ut exigua et minima contemnamus.» Tuscul. I: «Confer nostram longissimam aetatem cum aeternitate, et brevissima reperietur; tum erimus beati, cum corporibus relictis cupiditatum et aemulationum erimus expertes.» Et in Catone Majore: «Ex ipsa vita discedimus tanquam ex hospitio, non tanquam ex domo; commorandi enim nobis natura diversorium, non habitandi, dedit. Quis est, quamvis sit adolescens, cui sit exploratum se ad vesperum esse victurum? O dii boni, quid est in hominis vita diu? Mihi ne diuturnum quidem quidquam videtur, in quo est aliquid extremum. Cum enim id advenit, tum illud quod praeteriit, effluxit; tantum remanet quod virtute et recte factis sis consecutus. Horae quidem cedunt, et dies, et menses, et anni, nec praeteritum tempus unquam revertitur, nec quid sequatur sciri potest.» En rursum Tusculan. I: «Duae sunt viae, ut ait Socrates, duplicesque cursus animorum e corpore excedentium. Nam qui se humanis vitiis contaminarunt, et se totos libidinibus dediderunt, iis demum quoddam iter est seclusum a concilio Deorum: qui autem se integros castosque servarunt, quibusque fuit minima cum corporibus contagio, suntque in corporibus humanis vitam imitati Deorum, his ad illos, a quibus sunt profecti, facilis patet reditus.» Quid jam dicat, quid faciat christianus? 2. VENIT FINIS SUPER POPULUM MEUM ISRAEL. — «Finis,» id est excidium Israeli a me decretum et praefinitum. In Hebraeo pulchra est paronomasia inter קיץ kaits, id est poma aestatis, et קץ kets, id est finis. Radix enim est קוץ kots, quae significat compungi, angustiari, affligi: inde קוץ kots significat spinam pungentem; et קיץ kaits significat aestatem, qua sol pungit, urit et maturat fructus, q. d. Uncinus hic kaits, id est pomorum aestivorum, uret te, o Israel, ut sol aestivus; et punget te ut kots, id est spina; ac denique tibi kets, id est finem et exitium, adducet. Quocirca הקיץ hekits, id est evigilavit et maturavit, pravum tuum kaits, id est pomum aestivum; et tua kots, id est spina, et tuus kets, id est finis, ut ait Ezechiel cap. VII, 6.
8:5
NON ADJICIAM ULTRA UT PERTRANSEAM EUM, — ut dissimulem peccata ejus, ut eum sontem praeteream et impunitum relinquam, uti pertransit praeter, cum scelera et sceleratos videns praeterit et dissimulat, q. d. Tanta sunt crimina Israelis, ut non possim ulterius connivere, non possim tacere et parcere; sed illa sui enormitate et multitudine, quasi clamore jugi et valido cogant me ad ea vindicandum. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Rupertus et alii. 3. STRIDEBUNT CARDINES TEMPLI IN DIE ILLA. — Ita vertunt quoque Tigurina et Pagninus, q. d. Stridebunt cardines templi, cum hostes vi januas ejus perrumpent, ut illud spolient et vastent. Rursum stridebunt ex crepitu postium conflagrantium, cum templum ab hostibus incendetur. Ita Theodoretus. Arabicus: Cadent altaria templi in die illa; quia scilicet Israelitae templum idolis et sceleribus contaminarunt. Stridebunt ergo ejus cardines, cum illos illisus aries, aut mallei hostiles frangent, aut revellent; cumque per illos agmina hostium in templum irrumpent. Aliter quoque Sanchez: Signum, ait, belli priscis erat, templi portas perstringere, juxta illud Aeneid. VII: Sunt geminae belli portae, formidine Martis. / Has ubi certa sedet patribus sententia pugnae, etc., / Ipse signis reserat stridentia limina consul. Verum hic mos fuit Romanorum, non Hebraeorum. Adde agi hic de excidio urbis et templi, non de belli signo. Ad verbum Hebraea vertas: Ululabunt cantica templi, id est cantica templi vertentur in ululatus; Syrus: Corruent laudationes (cantica, fama et gloria) templi. Secundo, Lyranus vertit: Stridebunt cardines palatii, scilicet regis et optimatum, cum hostes illorum palatia irrumpent. Tertio, Chaldaeus vertit: Ululabunt vice canticorum carmina palatii, sive palatiorum, in quibus festivae cantiones et musica instrumenta personare solebant; et Vatablus: Ululabunt cantica palatii. Per cantica laetitiam intelligit, q. d. Cantica principum et potentum vertentur in ululatum et moerorem. Noster cum Septuaginta et aliis jam citatis melius vertit, «cardines templi:» quia hebraeum היכל hechal, proprie augustum et potens templum, sive basilicam significat, a radice יכל iachol, id est potuit, praevaluit, q. d. Basilica potens, caeterisque sua magnificentia praevalens. Quarto, Septuaginta vertunt: Ululabunt laquearia templi, q. d. Tantus erit clamor hostium et caesorum ab iis in templo, ut totum templum ululatu compleatur, ipsaque laquearia vices ululantium instar echo reverberantia, ululare videantur. Sic et nostram versionem explicat, et cum Septuaginta conciliat S. Hieronymus: «Stridebunt, inquit, cardines templi, sive laquearia. Hoc autem ὁλοσχερῶς accipiendum est, quod tam grave malorum pondus incumbat, ut ipsi quoque portarum cardines et excelsa laquearia ululent, et incredibilem sentiant vastitatem.» Unde patet, licet hebraeum שירות sciroth passim alibi significet cantica, hic tamen significare cardines et laquearia (ita enim vertunt Septuaginta et S. Hieronymus, qui hebraicae linguae erant peritissimi), forte per onomatopaeiam: vox enim sciroth refert et exprimit sonum cardinum stridentium, qui ipsorum quasi est cantus. Adde, a radice שור sçur, quae recta intendere, extendere, canere, multaque alia significat, deducitur nomen שור scor, id est murus, et aedificium ex quo prospicitur, vel quod procurrit et foras extenditur; inde sciroth vocantur laquearia, quae per totum templum superne extenduntur, quaeque in totum templum prospiciunt. Quaeres, de quo templo loquatur hic Amos? An de Hierosolymitano Dei, an de Bethelino idolorum? De Hierosolymitano accipiunt S. Hieronymus, Theodoretus et Rupertus. Alii, et planius, accipiunt de eo quod erat in Bethel dicatum vitulis aureis. In Bethel enim degebat et prophetabat contra vitulos aureos Amos, ut patet cap. VII, vers. 13; unde hic vers. 2, celerem ei finem comminatur, qui et ei obvenit, cum Jerusalem multo tardius vastata sit. Sicut ergo Judaei suum templum in Jerusalem vocabant hechal, id est basilicam; ita eorum aemuli Samaritae suum fanum in Bethel pariter nuncupabant hechal. Id ita esse patet ex vers. 7: «Juravit Dominus in superbiam Jacob.» Jacob enim vocantur decem tribus, non duae. Et ex vers. 14: «Qui jurant in delicto Samariae, et dicunt: Vivit Deus tuus Dan.» Unde liquet haec dici contra Samaritas, eorumque deos collocatos in terminis regni, puta in Dan et Bethel. Ita Ruffinus, Lyranus, Clarius, Arias et a Castro. MULTI MORIENTUR. — Hebraice: Multiplicabitur cadaver, id est multa erunt cadavera, multi occidentur, in omni loco projiciet tace, id est silentium, q. d. Multi morientur, et captis habitatoribus vel occisis, in omni loco projicietur silentium, ait S. Hieronymus, hoc est summam vastitatem inducam, omniaque plena populo redigam in solitudinem. Est metalepsis: silentium enim ponitur pro strage et desolatione: ex occisione enim et strage sequetur desolatio, ex desolatione solitudo, ex solitudine silentium. Unde Septuaginta vertunt: In omni loco injiciam silentium. Sic modo ait S. Hieronymus: «In toto orbe terrarum provectum est silentium Judaeorum: ubicumque fuerint, mussitant potius quam loquuntur;» oppressi licet, mutire et hiscere non audent. Secundo, contrarie vertit et explicat Lyranus, nimirum accipiendo beth, id est in, pro min, id est a, ab, sic vertit: Ab omni loco projicietur silentium; quia in omni loco erit clamor, tam hostium occidentium, quam incolarum occisorum. Tertio, Vatablus sic vertit: Multiplicabitur cadaver in omni loco [qui] projiciet (dicet) tace, q. d. Pollinctor qui curam habet projiciendi cadavera in sepulcrum, agnoscendo justam Dei vindictam in tanta Israelitarum strage, dicet socio suo: Tace, noli conqueri de Domino Deo, quod tot nobis det funera: quia juste haec patimur propter idololatriam et peccata nostra. Verum hic multa supplenda sunt, quae non habentur in textu. Quarto, Tigurina vertit: Multa cadavera (hostis) prosternet in omni loco, idque silentio. Quinto, Arias, haec aliter dispungens, et ad Amasiam sacerdotem idolorum referens, sic vertit et explicat: Adeo multa erunt cadavera, ut in omni loco projiciantur insepulta; at tu, o Amasia, quia hisce meis oraculis et minis non credis, tace et tacens exspecta rei eventum: videbis enim haec omnia compleri, et tunc sero credes vel invitus. Verum primus sensus planus et genuinus est. Simili modo regio umbrae mortis, id est status et locus defunctorum, in quo summa est vastitas et horror, vocatur terra silentum, et hebraice duma, id est silentium. Nam, ut ait Ovidius V Fastor.: Mox etiam lemures animas dixere silentum. Et Virgilius, VI Aeneid.: Di quibus imperium est animarum, umbraeque silentes, / Et Chaos, et Phlegeton, loca nocte silentia late. Et inferius: Quaesitor Minos urnam movet, ille silentum / Conciliumque vocat, vitasque et crimina discit. Moraliter, disce hic strepitum et tumultum Israelitarum congrue puniri contrario, solitudine et silentio. Sicut enim medicorum in morbis axioma et praxis est, contraria contrariis curari, ita et judex Deus contraria scelera contrariis suppliciis curat, nimirum superbiam depressione, gulam fame, libidinem morbis et doloribus, acediam laboribus et sudoribus, tumultum desolatione. Quia enim Israelitae magno strepitu, pompa, turba et tumultu celebrabant festa idolorum, puta vitulorum aureorum, eodemque invadebant et vastabant bona pauperum, ut dicitur vers. 4 et 5; hinc pariter Deus congrue multat eos omnium rerum spoliatione, strage et vastitate. Simili modo apud christianos, urbes et provincias in quibus magnus fuit rerum hominumque luxus, merciumque, usurarum et fraudum turba, punit depraeditione et desolatione. Pari ratione et jure monasteria et ordines in quibus abjecto silentio viguit dissolutio, garrulitas, detractio, murmuratio, invidia, etc., punit silentio, sinendo ea ab haereticis vastari, comburi et redigi in solitudinem. Exempla sunt in Gallia, Germania, Belgio, Anglia, in qua sola sub Henrico VIII, teste Sandero, Millia dena unus templorum sustulit annus. In caeteris provinciis similiter plurima monasteria funditus eversa videmus, atque in nonnullis causa publica fuit omnibusque nota, nimirum silentii et disciplinae religiosae abjectio, vitaque monachorum licentiosa, et plus quam saecularis. Dicat ergo talibus Deus: Quia vos projecistis disciplinam et silentium, ego silentio, quod vim a vobis patitur, succurram, illudque in omni loco restituam, imo projiciam, redigendo omnia in cineres camposque silentes. 5. QUANDO TRANSIBIT MENSIS (ita Romana, Hebraea et Septuaginta. Male ergo Remigius, Rupertus, Hugo et Lyranus legunt, messis): ET VENUNDABIMUS MERCES (Septuaginta, et negotiabimur), ET (quando transibit, ita Syrus) SABBATUM, ET APERIEMUS FRUMENTUM. — Syrus, horrea. Mensis et sabbatum tripliciter accipi possunt: primo, synecdochice pro quolibet tempore generatim. Hebraei enim tempus omne mensurabant et dividebant per menses et sabbata. Secundo, magis particularim mensis, hebraice chodes, vocabatur neomenia, id est prima dies cujuslibet mensis: et sabbatum proprie erat septima dies hebdomadae. Tertio, specialissime, mensis sacer erat mensis septimus, puta september, quo post collectas fruges totum pene mensem sacrum festumque agebant, uti dixi Levit. cap. XXIII, 3 et sequent., ac proinde idem mensis erat sabbatum, non dierum, sed mensium: quia erat septimus mensis, isque festus. Juxta primam mensis et sabbati acceptionem, primus hujus loci sensus erit hic: Quolibet mense et sabbato, id est quolibet tempore, quo vos, o avari frumentipolae, videtis frumentum vilis esse pretii, illud reconditis, ut tempus hoc transeat, et succedat post tempus copiae tempus inopiae, quo illud carius vendatis. Ita a Castro et Vatablus. Juxta secundam acceptionem sensus secundus erit hic: Ita inhiatis lucro, ut doleatis advenire festum neomeniae et sabbati, ac optetis illa cito transire, ut illis transactis illico ad mercimonia et lucra vestra redeatis, ac de more vestro care vendatis frumentum. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Ruffinus, Remigius, Lyranus et Ribera. Ubi nota avarorum mercatorum vota, qui nil nisi merces, mercatus et lucra somniant, quibus proinde omnis res divina est longa, adeoque Missa dimidiae horae saepe nimis est prolixa. Addit Sanchez: Calendas, inquit, sive primum mensis diem avide exspectabant avari mercatores; quia tunc pecunias dabant foenori, et foenebres exigebant usuras, ut patet ex Plutarcho, lib. De Non foenerando, et ex Horatio, lib. I, satyra III; unde tunc debitorum, qui foenus solvere non poterant, pignora vendebant, vel bona invadebant. Huc refertur expositio Chaldaei et Pauli Burgensis, qui per mensem accipiunt non quemvis, sed embolismalem, qui scilicet tertio quoque anno quasi decimus tertius, aliis duodecim anni mensibus addebatur ab Hebraeis ad hoc, ut annum suum lunarem aequarent solari, ut dixi Exod. cap. XII, 2, q. d. Quando transierit annus ille tertius longior, post quem ob additum mensem solet citius frumentum deficere, et carius vendi, nos illud care vendemus. Rursum Chaldaeus, Burgensis, Albertus et Arias sabbatum accipiunt non dierum, nec mensium, sed annorum, puta annum septimum remissionis, qui totus erat sacer et sabbatum, id est festus, q. d. Quando transierit annus septimus quo serere non licet, unde sequetur frumenti penuria, tunc care illud vendemus; quasi hoc Propheta dixerit instante vel praesente anno septimo et sabbatico, taxans abusus avarorum qui illo abutebantur ad turpia sua lucra. Juxta tertiam acceptionem tertius sensus erit hic: Quando transierit tempus messis, quo ob copiam vilius solet esse frumentum; pariter et mensis septimus, quo feriantur Judaei, ac liberaliter fruges suas consumunt, mense octavo et sequentibus, cum frumentum jam deficere incipit, nos illud pretio caro ad libitum vendemus. Hunc sensum afferunt quoque Remigius, Albertus, Rupertus, Lyranus et Hugo. Favet huic expositioni articulus hebraicus he additus voci chodes, qui certum mensem, eumque caeteris illustriorem significat, qui sane alius esse nequit quam mensis septimus. Rursum favet rei natura: post mensem enim septimum carius erat frumentum, idque ordinarie quolibet anno. Non enim videtur loqui Propheta de anno septimo, vel simili extraordinario et rarius occurrente. Denique posset quis opinari per mensem hic significari mensem messis, quo scilicet metebant novas fruges, puta maium, vel junium; ac per sabbatum significari festum Pentecostes, quo ex messe primos panes quasi primitias Deo offerebant. Sabbatum enim Hebraeis erat quintuplex: primum: dierum, puta septima dies hebdomadae; secundum, hebdomadum, puta septem hebdomades numeratae a Paschate, quae conficiunt quadraginta novem dies, quibus expletis, sequens dies quinquagesima erat Pentecoste; tertium, mensium, puta septimus mensis, de quo jam dixi; quartum, annorum, puta annus septimus remissionis, qui proinde vocabatur sabbaticus, eratque festus; quintum, hebdomadis annorum: septem enim hebdomades, sive septenarii annorum, faciunt quadraginta novem annos, post quos annus sequens quinquagesimus erat jubilaeus, et totus sabbatum, id est festum. Verum quia statim a messe et Pentecoste erat copia frumenti, ac proinde illud vilis erat pretii, hinc aliud tempus hi avari mercatores hic notare videntur, videlicet post septimum mensem, quando jam illud deficere, ejusque pretium carius effici incipiebat. ET APERIEMUS FRUMENTUM, — aperiemus granaria tempore copiae clausa, ut tempore penuriae promamus, careque pro libito nostro vendamus frumentum. Porro quam hoc Deo sit invisum, docet ipse hoc loco, dum mox multas gravesque talibus poenas intentat. Deum imitentur principes et magistratus, ut hosce monopolas, quasi mures tritici corrasores, imo corrosores, famem publicam afferentes capiant et plectant. Ita fecit B. Carolus Comes Flandriae: cum enim Lambertus Stratensis, frater Bertolfi praepositi S. Donatiani, decimas in multos annos redemisset, plenaque horrea haberet, atque ingruente annonae caritate ea egenis communicare nollet, jussit B. Carolus ejus horrea effringi, triticique vim ingentem egentibus gratis admetiri. Qua de causa a monopolis ei in templo oranti sacrilege mors violenta illata est, ipseque justitiae aeque ac annonae publicae tutor pro muneris sui fortiter obiti merito martyrii palmam tulit. Ita habet ejus Vita nuper a Belgis edita, et Emil. lib. V. Celebris et sancta hujus facti memoria etiamnum Brugis Flandrorum perdurat, ubi locus, in quo Comes occisus, mihi olim ostensus est. Narrat Procopius, lib. III, Joannem praefectum praetorio Belisarii, bello Wandalico nauticum panem, ne bis coctus pondere levior redderetur, adhuc crudum ad publici balnei fornacem assari fecisse, ne quid ponderi decederet: at vix Methonem pervenisse, cum panes dissolvi coepere, et militibus per modios distributi gravissimos morbos invexere. Ita unius avaritia totum exercitum afflixit, et pene perdidit. Ad hosce avaros Tantali fabulam ingeniose transfert Horatius, lib. I Serm. satyra I, qui Congestis undique saccis / Indormit inhians, et tanquam parcere sacris / Cogitur, aut pictis tanquam gaudere tabellis.
8:6
Porro Deus justo judicio avaros penuria punit, facitque ut frumentum quod avare asservant, a muribus corrodatur, vel tempestate aut naufragio mergatur, vel ab hostibus diripiatur, vel alio casu pereat. Memorabile est quod in Vita Paulini legimus, eum Christi imitatione et amore opes amplissimas in pauperes erogasse, et ex ditissimo factum pauperrimum. Cum quadam die pauper ab eo stipem peteret, dixit B. Terasiae olim conjugi, nunc sorori suae (cum ea enim vivebat in continentia), ut eam illi daret. Respondit Terasia se non habere nisi unicum panem. Jussit tamen Paulinus illum dari; Terasia, timens ne in prandio non haberet quod apponeret Paulino, panem non dedit, sed servavit. «Interea, inquit Gregorius Turonensis, lib. De Gloria Confess. cap. CVI, advenerunt quidam dicentes se missos a dominis suis, ut illi annonae ac vini deferrent speciem; sed pro hoc se moratos, quod orta tempestas unam eis cum tritico abstulerit navim. Tunc vir Dei conversus ad mulierem, ait: Intellige te illi pauperi unum panem fuisse furatum, et ideo hanc navim esse mersam.»
8:7
Ex adverso dum idem Paulinus, jam Nolae episcopus, adeo liberalis esset, ut cum fruges omnes erogasset in pauperes, tandem seipsum pro filio viduae redimendo servituti manciparat, paulo post Dei nutu a rege Wandalorum agnitus cum suis civibus omnibus, atque onustis frumento navibus Nolam est remissus: «sicque factum est ut qui se in servitium solum tradiderat, cum multis a servitio ad libertatem rediret, illum videlicet imitatus, qui formam servi assumpsit, ne nos essemus servi peccati. Cujus sequens vestigia Paulinus, ad tempus voluntarie servus factus est solus, ut esset postmodum liber cum multis,» ait S. Gregorius, lib. III Dialog. I. Simile est quod narrat Leontius in Vita S. Joannis Eleemosynarii, de mercatore quodam opulento, cujus fruges et merces naufragio perierunt, qui cum hoc suum infortunium lamentans narraret S. Joanni, audivit ab eo: «Scias hoc tibi nulla alia de causa accidisse, nisi quod haec navis non juste, non honeste a te esset acquisita.» Jussit ergo ei dari unam ex navibus Ecclesiae, onustam viginti millibus modiorum frumenti: cum qua felicissime navigans mercator, appulit in Britanniam fame tunc laborantem, ubi moderato pretio vendens frumentum, Britannorum indigentiae dum consulit, ipse ditatus est. Hoc est quod ait Sapiens Proverb. cap. XI, 24: «Alii dividunt propria, et ditiores fiunt: alii rapiunt non sua, et semper in egestate sunt. Anima quae benedicit impinguabitur, et qui inebriat, ipse quoque inebriabitur. Qui abscondit frumenta, maledicetur in populis: benedictio autem super caput vendentium.» Et S. Paulus, II Cor. IX, 6: «Qui parce seminat, parce et metet: et qui seminat in benedictionibus (benefice, largiter, copiose) de benedictionibus et metet.» Vide ibi dicta. Quocirca graviter et acriter monopolas increpans S. Ambrosius, lib. III Offic. cap. VI: «Cur, ait, ad fraudem convertis naturae indulgentiam, quae copiosas dat fruges? Cur invides usibus hominum publicos partus? Cur populis minuis abundantiam? Cur affectas inopiam? Cur optari facis pauperibus sterilitatem? Cum enim non sentiunt beneficia fecunditatis, te auctionante pretium et condente frumentum, optant potius nihil nasci, quam te de fame publica negotiari.» Et mox: «Latrocinium hoc, an foenus appellem? Capiuntur tanquam latrocinii tempora, quibus in viscera hominum durus insidiator obrepas. Lucrum tuum damnum publicum est. Joseph sanctus omnibus aperuit horrea, non clausit. Recte Salomon (Proverb. cap. XI): Qui continet, inquit, frumentum, relinquet illud nationibus, non haeredibus, quoniam avaritiae emolumentum ad successorum jura non pervenit. Quod non legitime acquiritur, quasi ventis quibusdam, ita extraneis accipientibus dissipatur.»
8:8
UT IMMINUAMUS MENSURAM, ET AUGEAMUS SICLUM. — Pro mensuram hebraice est epha, quae erat communis et usitata mensura, sub qua emnes alias per synecdochen intelligit. Porro epha erat decima pars cori: corus autem continebat 30 modios Italicos: ergo epha continebat tres modios Italicos, et sex Hispanicos (modius enim Italicus duplus est ad Hispanicum). Quocirca epha hebraeum idem erat quod medimnus Atticus, teste Josepho lib. X Antiquit. cap. XII. Rursum satum erat tertia pars epha, puta modius unus Italicus. Vide ea quae dixi de mensuris in fine Pentateuchi. Notat non tantum avaritiam, qua carissime vendebant, sed etiam dolum et fraudem mercatorum, quo in vendendo mensuram minuebant, id est mensura aequo minori rem quam vendebant emptoribus admetiebantur; e contrario augebant siclum, supponendo scilicet stateras dolosas, ut sequitur, quarum videlicet lanx altera, in qua apponendus erat siclus (ut videretur justi esse ponderis), quem ementes pro merce empta solvebant, esset depressior et gravior; ut siclus alioqui justi ponderis, his dolosis stateris appensus, justo levior videretur, ac per consequens ementes illi drachmas aliquas argenti vel auri adjicere deberent. Ita Clarius, Ribera, Arias et a Castro. Olim enim omnis pecunia, praesertim cum rudis esset, nec signata, semper ponderabatur, et ad pondus annumerabatur, aliisque pro pondere majori vel minori suum habebat pretium majus vel minus, ut patet Genes. cap. XXIII, 16, Jerem. cap. XXXII, 9, Isaiae cap. LV, 2. Secundo, S. Hieronymus et Vatablus per siclum accipiunt, non monetam, sed pondus. Siclus enim hebraice idem est quod pondus, q. d. «Augeamus siclum,» hoc est cum ememus merces, majori aequo siclo, id est pondere, eas ponderemus; cum vero easdem aliis vendemus, minori aequo pondere easdem appendamus. Unde Vatablus vertit: Diminuamus modium, et augeamus pondus, et pervertamus bilancem dolosam; huncque dat sensum: «Vendamus triticum nostrum mensura aequo minori, et pervertendo supponamus bilancem dolosam,» q. d. «In his quae mensura vendi solent, ut modio, utemur mensura aequo minori: in his vero quae accipiemus, majori aequo pondere utemur.» Tertio, Remigius et Lyranus sic exponunt: «Augeamus siclum,» id est augeamus pretium frumenti, q. d. Conspiremus in pretium justo majus, ut nemo nostrum infra illud minoris vendat, ita ut cogantur emptores omnes pretio illo injusto a nobis taxato merces nostras emere, quod vitium vocatur monopolium, de quo vide P. Lessium, De Justitia et jure, lib. II, cap. XXI De Emptione, dub. 21. Quarto, Mariana explicat, q. d. Post venditum frumentum et receptam pecuniam augeamus siclum, id est sicli pretium, ut sic crescat pretium pecuniae, opesque nostrae. Nota: Siclus hebraice idem est quod pondus, a radice שקל scakal, id est appendit, ponderavit. Sic graece siclus dicitur στατήρ a σταθμός, id est libra, pondus, statera. Siclus enim erat nummus vulgaris, communis et usitatus, pondere quatuor drachmarum, sive semuncia, quo non tantum pecunia, sed et metalla, adeoque res quaslibet ponderabant. Valebat ergo siclus quatuor julios, sive quatuor regales Hispanicos: julius enim, aeque ac regalis, pendit drachmam argenti. Erat et siclus aereus et aureus, ejusdem ponderis, sed pro materia majoris vel minoris pretii. Vide quae de siclo dixi Exodi cap. XXX, 13. 6. UT POSSIDEAMUS IN ARGENTO (id est argento, pretio argenti. Hebraeum enim beth, id est in, est nota pretii) EGENOS, ET PAUPERES PRO CALCEAMENTIS, — q. d. Ut hisce nostris artibus et fraudibus redigamus pauperes ad extremam inopiam, qua cogantur se vendere nobis in mancipia, itaque possideamus eos, ut nobis quasi jumenta serviant, idque parvo pretio, imo pro pari calceamentorum. ET QUISQUILIAS FRUMENTI VENDAMUS — Pro puro frumento. Nota hic avarorum mercatorum varias artes et dolos, quibus alios expilant et se ditant. Primus est, quod carissime merces suas divendant. Secundus, quod minuant mensuras. Tertius, quod augeant siclum, id est pondus. Quartus, quod supponant stateras dolosas. Quintus, quod cogant pauperes non tantum sua, sed et seipsos vendere pro calceamentis. Sextus, quod frumentum mixtum paleis, silere, avena, arena, etc., vendant pro puro frumento. Unde Arabicus vertit: Vendemus vasorum purgationes, id est, quod post sublatum frumentum scopis aream purgando, convertitur et congeritur. Hinc ira Dei excita detonat in eos, aitque: 7. JURAVIT DOMINUS IN SUPERBIAM JACOB, — id est contra superbiam Israelis, qua superbe dominatur pauperibus, eosque depraedatur. Ita Septuaginta, S. Hieronymus, Theodoretus, Remigius, Hugo, Lyranus et alii. Hebraice pro superbiam est גאון ghuon, id est magnificentia, celsitudo, arrogantia. Unde Chaldaeus vertit: Juravit Dominus qui dedit magnitudinem Jacob; Pagninus: Juravit Dominus per celsitudinem suam notam in Jacob; Arias et Tigurina: Juravit Dominus per excellentiam ipsius Jacob, q. d. Juravit per templum, quod erat gloria, praestantia, magnificentia, et quasi superbia Jacob. Sic ait Isaias cap. LX, 15: «Ponam te in superbiam,» id est in magnificentiam et gloriam, «saeculorum.» Ita Vatablus et Prado in Ezech. cap. VII, 24, explicans illud: «Et quiescere faciam superbiam potentium:» Templum, inquit, vocat superbiam potentium, id est arcem potentissimam, superbissimam, magnificentissimam et celsissimam. Prima versio et sensus nostri Interpretis, uti Hebraeo congruentior, ita et nervosior est. SI OBLITUS FUERO. — Vox si est nota jurantis, et signum juramenti exsecratorii apud Hebraeos, q. d. Juravit Deus dicens: Juro per me meamque veritatem, quod non obliviscar haec opera et scelera Israelis, sed ea acriter puniam, adeo ut si eorum oblitus fuero, non habear verax, non habear Deus. Vox ergo si in juramento vel improprie capitur pro non, vel proprie si subaudias exsecrationem, v. g. hanc: Non habear Deus. Hanc enim Hebraei per euphemismum tam horroris, quam boni ominis causa subticent et subaudiendam relinquant.
8:9
Usque ad finem, — in perpetuum. 8. NUMQUID SUPER ISTO NON COMMOVEBITUR TERRA — scilicet vastitate, ut diripiatur et vastetur? Unde Chaldaeus vertit, desolabitur terra. Secundo, hebraice est תרגז tirgaz, id est contremiscet, ut vertit Tigurina; Pagninus, movebit se, q. d. Tanta sunt scelera Israelis, tantaeque ob ea illi clades imminent, ut merito terra haec audiens, sustinens et sentiens, quasi terrore et stupore perculsa contremiscere, omnesque incolae plangere et ejulare debeant. Est prosopopoeia: ad pathos enim terrae insensili sensum, indignationem, horrorem et tremorem attribuit. Omnes enim creaturae sensu naturali sentiunt vocem et nutum sui Creatoris, multoque magis ejusdem offensam et iram. ET ASCENDET QUASI FLUVIUS UNIVERSUS, ET DEFLUET QUASI RIVUS AEGYPTI. — Aliqui, ut a Castro, per rivum accipiunt torrentem deserti, qui Judaeam disterminat a deserto et ab Aegypto, de quo dixi cap. VI, 15,
8:10
q. d. Sicut hic torrens in mare defluit, et amplius non apparet, aquis ejus a mari haustis: ita Israelitae haurientur ab Assyriis, ab eisque abducentur et dispergentur, ut amplius non appareant. Ita a Castro, qui et citat pro hac expositione S. Hieronymum et alios: sed in S. Hieronymo idipsum non reperi; atque ille torrens deserti, torrens est et vocatur, non fluvius. Adde, rivus Aegypti non alius est quam Nilus, vel rivus Nili; unde Septuaginta pro rivus vertunt, fluvius Aegypti. Melius ergo Clarius, Arias, Vatablus et alii passim per fluvium intelligunt Nilum: hic enim paulo post vocatur rivus Aegypti, praesertim quia Nilus in septem rivos se dividit, quibus per totidem ostia in mare defluit. Apposite autem adducit Nilum, potius quam alios fluvios: quia Nilus quotannis exundans, et restagnans, oblimat fertilemque facit Aegyptum (non enim pluit in Aegypto, sed vice pluviae est Nilus exaestuans). Unde messis Aegypti dicitur esse in Nilo, quasi in causa, juxta illud Isaiae cap. XXIII, 3: «In aquis multis semen Nili, messis fluminis fruges ejus: et facta est negotiatio gentium.» Adde, Israelitae mercatores frumentum emebant ex Aegypto; Aegyptus enim ita fertilis erat, ut esset horreum Romanorum, imo totius Orientis, q. d. Quia vos, o Israelitae, frumentum Niliacum in Aegypto vili pretio emptum reconditis, ut care vendatis, quin et illud mixtis quisquiliis vitiatis, et injustis mensuris dolose divenditis, hac de causa ego adducam exercitum Assyriorum, qui instar Nili copia sua inundabit Israelem, eumque cum suo frumento et opibus evertet, et transferet in Assyriam. Alludit ergo ad ascensum, id est incrementum Nili intumescentis et exundantis, qui deinde statim detumescit et subsidit, ac partim absorbetur a terra, partim refluit in suum alveum, et ex eo in mare delabitur, q. d. Pari modo ascendente exercitu Assyrio in terram Israel, vos pariter ascendetis, et ab eis in magnam turbam conglobabimini, et conglobati turmatim expellemini in Assyrios; ibique dispergemini et absorbebimini, ut inter numerosissimam gentem dispersi, vix ulli esse appareatis. Unde Chaldaeus vertit: Irruet in eam rex cum exercitu suo maximo sicut aquae fluvii, et eluet eam omnem, expelletque habitatores ejus ut fluvius Aegypti; alii active vertunt: Et transcendit (Assyrius) sicut fluvius universam illam (terram Israel), et deprimetur tanquam fluvio Aegypti, q. d. Sicut terra Aegypti obruitur Nilo, sic terra Israel obruetur et opprimetur ab Assyriis. Rursum, sicut Nilus exundans everrit totam Aegyptum, sic Assyrii everrent omnes fruges et opes Israel. Secundo, Vatablus vertit: Et ascendet tanquam amnis universa ipsa (terra Israel), et pelletur (loco suo), et absorbebitur sicut fluvius Aegypti, sicque explicat, q. d. Terra Israel tota operietur aquis, et vertetur tota quasi in amnem: per aquam et amnem significat omnes clades et calamitates quibus illa quasi aquis obruenda erat ab ira et vindicta divina.
8:11
Tertio, Clarius explicat, q. d. Sicut Nilus evomit ea quae ipsi innatant, sic terra Israel evomet ex se Israelitas, projicietque eos in Assyriam. Nota to ascendet, scilicet non habitator, sed terra: hebraeum enim עלתה aletha, cum sit femininum, respicit terram: terra ergo Israel ascendet, ejicietur et defluet: terra, id est incolae, fruges et opes terrae ascendent, id est in cumulum redigentur, ut auferantur ab Assyriis hostibus et praedatoribus. Hinc consequenter to universus, supple non habitator, sed fluvius, q. d. Sicut fluvius universus, id est totus, in Aegypto collectus ascendit et in altum assurgit: ita pariter totus cumulus Israelitarum abducendi ab Assyriis ingens erit, et in magnam summam ascendet. Jam in Hebraeo legitur כלה culla, id est omnis illa, scilicet terra Israel, ascendet: sed noster Interpres aliis punctis legit כלל cala, id est completus, perfectus, universus, scilicet fluvius ascendet. Sic etiam legerunt Septuaginta, vertunt enim: Et ascendet quasi flumen consummatio, et descendet quasi fluvius Aegypti: consummatio, id est tota et consummata multitudo aeque ac substantia Israelis, quod mystice, vel potius accommodatitie electis et reprobis adaptat S. Hieronymus: «Ut qui egerit, inquit, poenitentiam, ascendat cum fluvio scandente; qui autem perseveraverit in delictis, descendat sicut fluvius Aegypti, et ingressus mare absorbeatur: ac per hoc ostendit superbiam Jacob, contra quam jurat Dominus aeternis suppliciis devorandam.»
8:12
Denique pro defluet hebraice est נשקע niskang, id est demergatur in profundum, absorbeatur, eat in abyssum. Ubi nota, pro נשקעה legendum נשקערה, uti legendum docent Masoretae; littera ergo ain suppressa est vel vitio scriptorum, vel studio ab ipso Propheta, ut omnimodam demersionem innueret, inquit Marinus in Lexico. Radix enim est שקע per ain, id est profundari, demergi, ad ima trahi; non שקה per he, id est irrigari, potari: sic enim dicendum fuisset נשקתה nisketa, in genere feminino, eo quod ארץ erets, id est terra, sit nomen femininum. Israel ergo ibit in abyssum perinde ac Babylon, de qua dicit Jeremias cap. LI, 63, et ex eo S. Joannes, Apoc. cap. XVIII, 21: «Et sustulit unus angelus fortis lapidem quasi molarem magnam, et misit in mare, dicens: Hoc impetu mittetur Babylon civitas illa magna, et ultra jam non invenietur.» Postremo Syrus hoc loco vertit: Ascendet quasi fluvius finis ejus, et repellet (opprimet), et descendet sicut fluvius Aegypti; Arabicus Alexandrinus: Ascendet quasi fluvius, et descendet quasi Nilus Aegypti; Arabicus Antiochenus: Et adveniet finis ejus quasi fluvius, et defluet, et ejicietur quasi fluvius Aegypti. 9. OCCIDET SOL IN MERIDIE, — non quod revera sol Israelitis occidet et abscondetur; sed quod nimio pavore et moerore consternatis occidere et abscondi videatur. Pavor enim et moeror caliginem oculis aeque ac menti inducunt, ut moerentes in meridie videantur sibi versari in tenebris, nec lucem solis conspicere. Hoc est enim quod explicans subdit: «Et tenebrescere faciam terram in die luminis.» Ita S. Hieronymus, Theodoretus et S. Chrysostomus, hom. 2 ad Populum, ubi idipsum Antiochenis suo illo tempore contigisse asseverat, eo quod ipsi ob violatam Theodosii imperatoris imaginem pavidi et anxii, in horas singulas ab ejus ira laqueos, furcas et ignes exspectarent. Secundo, symbolice: «Occidet sol in meridie,» id est, in summa prosperitate et felicitate Israelis maxima ei accidet calamitas et captivitas, ut sit parabolica catachresis: sol enim et lux sunt causa et symbolum laetitiae et prosperitatis, aeque ac tenebrae calamitatis et tristitiae. Ita Remigius, Rupertus, Hugo, Lyranus et S. Gregorius, lib. V Moral. cap. I. Rursum sol, id est mens et ratio, occidit irato et peccatori: quia tenebrae irae et perturbationum animam ejus occupant, ut velut in nocte caeca positus, non videat quid agere debeat. Ita Cassianus, lib. VIII De Institutis renunt. cap. IX.
8:13
Allegorice, haec de occasu et eclipsi solis, quae per miraculum facta est in passione Christi, qua sol quasi pullatus incessit, et luxit necem sui Creatoris, exponunt S. Hieronymus, Ruffinus, Rupertus hic, et Eusebius lib. X De Demonstr. cap. VI; S. Augustinus, lib. Quaest. ex utroque Testamento, Quaest. XIII; S. Cyrillus, Cateches. 13; Tertullianus, lib. IV Contra Marcion. cap. XLII; S. Cyprianus, lib. II Ad Quirinum cap. XXIII; Isidorus, lib. De Passione Domini, cap. XLV. 10. ET INDUCAM SUPER OMNE DORSUM VESTRUM SACCUM, etc. — Efficiam ut omnes Israelitae induant saccum, et capita radant, eaque decalvent: saccus enim et calvitium apud Judaeos signa erant lugentium, et luctus maximi, ut patet Jerem. cap. VI, 26.
8:14
ET PONAM EAM QUASI LUCTUM UNIGENITI, — q. d. Affligam terram Israel gravissime, itaque faciam ut acerbissime lugeat; mortuo enim filio unigenito parentes, et maxime mater luget inconsolabiliter. ET NOVISSIMA EJUS (ponam) QUASI DIEM AMARUM, — q. d. Efficiam ut novissima et ultima Israelis sint luctuosissima et amarissima. Tropologice, cogitet hoc peccator, dum voluptuatur, quod scilicet Deus in hora mortis omnes delicias in dolores et angores convertet. Vere Pythagoras: «Omnium, ait, malorum maximum est voluptas, qua tanquam clavo ac fibula anima nectitur.» 11. MITTAM FAMEM IN TERRAM: NON FAMEM PANIS, NEQUE SITIM AQUAE, SED AUDIENDI VERBUM DOMINI, — q. d. Efficiam ut tempore obsidionis et pugnationis Samariae, ita affligantur, angantur, inopesque sint mentis et consilii Israelitae, ut Prophetas, quos jam contemnunt, toto orbe perquirant, ut ex iis sciscitentur, et audiant tum oracula de obsidionis exitu, tum consilia ad eam evadendam: an videlicet, quando et quomodo sint liberandi.
8:1
Symbolo messis iamiam colligendae (cf. Os. 6, 11) ostenditur prophetae, populum satis superque ad punitionem maturuisse, segetem criminum iam esse demetendam, fructus scelerum iam colligendos et gustandos ; v. 4 « Haec ostendit mihi Dominus Deus : et ecce uncinus pomorum.
8:2
v. 9 Et dixit: quid tu vides Amos? et diri : uncinim pomorum. Et dirit Dominus ad. me: venit. finis super populum meum Fsrael, 1. Lectionein liebr. tuentur Aq. 202 v£ozo;, Sym. Theod. 'Ioxxz cf. cod. syr. hexapl. non adiiciam ultra ut pertranseam eum » ; — vidit scil. uncinum expediri ad poma colligenda ; « sicut uncino rami arborum detrahuntur ad poma carpenda, ita ego proximum captivitatis tempus attraxi » (Hier.). Monet Cyr., Deum agrestius educato prophetae per ea quae ruri maxime fiunt, mysteria revelare. Venit finis ; adest in hebr. iucunda paronomasia ad ultimum verbum quod Amos dixerat y^p, immediate enim pergit Deus Vp? N2;unde etre et ipsa soni affinitate iudicium imminens certo certius declaratur ; finis populi, est reipublicae destructio, populi in captivitatem abductio (cf. "1, 1) ; non adiiciam... vide 7, 8; « hoc significat, quod iniquitates populi sui ultra non transeat, nec negligat, neque impunita scelera transire permittat » (Hier.). Qualis finis sit constitutus, accuratius declaratur
8:3
v. 3 « et stridebunt cardines templi in die illa, dicit Dominus Deus; multi morientur, in omni loco proiicietur silentium » ; — « hoc autem bxegBoXxog accipiendum est, quod tam grave malorum pondus incumbat, ut ipsi quoque portarum cardines et excelsa laquearia ( — ita enim LXX versionem quoque suae explanationi inserit S. Hier. — ) ululent et incredibilem sentiant vastitatem, quando multi morientur et captis habitatoribus vel occisis in omni loco proiiciatur silentium » (Iier.); verum stridere cardines eo sensu plerique volunt dici, quia hostium multitudo praeceps per illos irrumpet, aut quia illos securi aut ariete confringent, vel igne absument et destruent (cf. Ps. Ruf. Cyr. Theod. Theod. M. Rup. Rib. Lap.) ; ita templo in Bethel excidium praedici (Ps. Ruf. Rib. Lap. Men. Tir.) ; nam de templo hierosolymitano (Theod. M. Sa) vatem loqui, negari debet!. — Proinde ira Dei exhibetur primo loco contra falsi cultus locum et usum ; idque forma poetica : ululabunt cardines ; dein contra cultores multi morientur ; demum contra universam rempublicam et humana omnia instituta : « solitudinem hostis in regionem inducet atque omnia triste silentium occupabit » (Calm.), erit scil. sicut in terris solitariis et inviis ; solitudinis, vastationis, mortis silentium longe lateque et stabili ratione dominabitur (cf. Cyr. Theod. Rib.). instrumenti occurrit. Et hane significationem voci revera inesse, ex assyriaco kalaba confirmatur (vide Sírassmaier s. v.). Quare hanc esse vocis genuinam notionem censeo ; neque repugnat ler. 5, 27. Potest enim etiam ibi ita intelligi, ut rete avium unco vel uncis distentum et firmatum tale nomen ex parte illà praecipua sortitum sit. Tale rete inspice ex more Aegyptiorum factum apud Lepsius in monumentis aegyptiacis I] Abtheilung, Blatt 43. 46. 103. Hebr. v. 3 Dv cantica templi ululabunt i. e. cantica guudii cessabunt et lugubri sonitu commutabuntur ; S. Hier. ob oculos habuisse videtur, vel legisse TY? cardines cf. Prov. 26, 14. Ulüimum membrum verte : multa cadavera, in omni loco proiecit (Deus ea), tace i. e. sileat unusquisque a facie Dei ultoris ; tacita cum reverentia et timore perferet mala — cf. D51 6, 10. Iud. 3, « Ne frustra videatur uncinus pomorum et vas aucupis ( — ex LXX interpretatione — ) esse monstratum et per haec vicina imminere captivitas, causae offensae Dei breviter describuntur » (IHier.) ; eas ex avaritia quae est idolorum servitus, repetit (cf. Ps. Ruf.);
8:4
v. 4 « audite hoc qui conteritis pauperem et deficere facitis egenos terrae,
8:5
v. 5 dicentes : quando transibit mensis et venumdabimus merces? et. sabbatum et aperiemus frumentum, ut imminuamus mensuram et augeamus siclum e supponamus stateras dolosas » ? — hebr. vos, inhiantes ! in pauperes, ut scil. eos opprimant et deleant. Tanta vero avaritia stimulantur, ut neomeniam et sabbatum abominentur, quia iis festis diebus a. venditione et turpi lucro arcentur ; unde cum indignatione quaerunt expostulantes : quando praeteribit novilunium et vendamus frumentum (hebr.) ? Neomenia, quamvis in lege mosaica non operum servilium cessatione celebranda praescriberetur, tamen propter festi diei rationem (Num. 10, 10; 98, 11 - 45) mox etiam ea observatione videtur esse culta; certe in fcstorum dierum numero habebatur ?. Unius diei a negotiatione cessationem iam aegre ferunt. Eodem sensu mensis ? est intelligendus, cum ipse S. Hier. in comment. kalendas substituat ; sim. Rib. Sa, Men. Calm. ; unius diei sabbati * requiem etiam fastidiunt ; ita cupido insatiabilis optime depingitur. Eam vero maxima cum iustitiae violatione coniungunt : mensuram enim qua vendunt imminuunt; pretium vero augent i. e. pretium quod pendendum sit maius reddunt et quo magis lucrentur in 3. Per errorem aliqui veteres legunt. messis (cf. Rup. Alb.). Alii mensis finem. exspectari et desiderari volunt, ut usuras cxigant avari illi — cf. Cyr. Theod. M. Calm. — at de tali ucgotio in textu non est sermo. Chald. meusem iutercalarem ponit. 4. Perperam alii de anno sabbatico cogitant ; cf. Cyr. Rup. Sauct. ct iam apud Chald. hac pretii appensione stateram pervertunt (hebr.) eamque stateram fraudis ac doli efficiunt. Sane artificiorum cumulus ! Alterum, cur dies sacros et a forensi strepitu alienos abominentur, est, quia istis diebus iudicia non celebrantur et tamen quaestuosi illi sibi velint adiudicari et in servitutem tribui debitores pauperes ; unde v.6 « uf possideamus 4n argento egenos et pauperes pro calceamentis et quisquilias. frumenti vendamus » ; — cf. 2, 6; pro argento, pro pecunia, quam debitor solvere nequit, ipsum in servum accipere volunt ; immo etiam si sit res minima, par calceorum ; quare simul iniustitia iudicum inde argui- . tur. Demum « in tantam lucri rabiem prosilistis, ut non frumenta, quorum esu hominum corpora sustentantur, sed quisquilias et purgamenta frumenti vendatis pauperibus, pulverem et paleas tritico commiscentes » (Hier.). Hebr. proprie deciduum frumenti; non male Syrus expressit fundum horreorum i. e. purgamenta illa, quae ex tritico in fundo horrei converruntur. Norma iustitiae et ordo rectus ac iustus in vita sociali servandus quam maxime clare natura duce homini imprimitur et illucescit, ita ut eius violatio non possit in criminis censu non haberi ; quare si talia crimina impudenter et in aperta luce grassantur, morum conditionem omni iniquitate esse abiectiorem manifesto comprobatur. Unde intelligitur, cur prophetae ista crimina iniustitiae praecipue efferant ac vituperent et maxima supplicia in eorum patratores denuntient. Ita quoque in sub-
8:7
v. 1 « luravit Dominus in superbiam Iacob : si oblitus fuero usque ad finem opera eorum » ; — i. e. vere, non obliviscar, idque iuro ! est enim ON s iuramenti negativi particula ; in superbiam i. e. contra superbam elationem, qua pauperes opprimunt (Cyr. Hier. Alb. Calm.), vel opibus suis et arcibus fidunt, sese tutos censent (cf. 6, 4). Confert Rup. locutionem. illam : «quibus iuravi in ira mea » Ps. 94, 11; ea observata etiam textum hebr. simili ratione explicare possumus ! : cum 1. Plerumque. tamen 3 vertunt iurare per magnificentiam Iacob, i. e. per eum, qui sit maguificentia lacob i. e. Deus; vel per praeclaram possessionem lacob, per hereditatem tanta esset elatio Iacob, in superbia Iacob, vel propter iactationem eius. lacob dici censet Rup., ut patriarchae Iacob humilitate et. labore fastus posterorum accusetur magisque damnetur. Bene monent Rup. Rib. : «trina iuramenti repetitio (cf. 4, 2; 6, 8 iuravit Dominus in sancto suo — in anima sua) valida vestrae condemnationis est confirmatio ». Pocnam indicat diutissime duraturam ; populum iri abiectum et diutissime maledictionis divinae secum portaturum vestigia iam innuit, quia spondet se non oblivioni daturum usque in finem opera eorum. Eius poenae diuturnitatem in ultimo membro
Sceleris enormitas iureiurando a Domino adhibito declaratur : « magnitudinem iniquitatis tuae, o Israel, Creatoris indignatio publicavit, qui se etiam obtestatione constrinxit, quod nullus tot malorum immemor redderetur, sed donec ultimo eos finiret exitio, vim severitatis intenderet » (Ps. Ruf.) ;
8:8
v. 8 « numquid super. isto non commovelitur terra et lugebit omnis habitator eius » ? — i. e. nonne decet terram, quae iudice descendente contremiscat, etiam tali iureiurando audito terrore penitus concuti et omnia luctu cooperiri. Haec explicatio sane efficacior est et magis proprie contextui insistit, quam quae generatim proponitur : super isto 1. e. super peccato (v. 4- 6), superbia (cf. Rup. Alb.). — A qua strage vero poena illa iuramento firmata incipiat, inundationis symbolo declaratur : « et ascendet quasi fluvius universus et eiicietur. et defluet quasi rivus Aegypti » ; — textum lat.ita fere concipiunt : sicut terra Aegypti obruitur Nilo, sic terra Israel opprimetur ab hostium invasione ; et ascendente exercitu hostili ipsi turmatim conglobati expellentur et inter numerosissimam gentem dispersi diffluent et fere non comparebunt (cf. Rib. Lap. Mar. Men.); in textu hebr. ipsa terrae concussio et eversio, qua fit quasi mare quoddam fluctuans, Nilo ascendenti, fluctuanti, descendenti comparatur : et ascendet sicut fluvius (Nilus) universa terra, et fluctuat, etdefluit (descendit, demergitur) sicut Nilus Aegypti i. e. terra intumescit, tunc agitatur vel quasi propellitur, tunc demergitur, subsidet, vel quasi diffluit et dissolvitur : quae omnia symbola esse videntur acerrimi iudicii (cf. Is. 24, 4). Expeditior tamen et facilior est textus graecus, qui pro n?» legit 002 auvt£Ae:a. consummatio ef ascendet sicut fluvius consummatio ; sim. etiam Syrus! ; lacob, per opes, per templum (cf. apud Sanct. et Lap. Mar. Cali. Schegg, Keil, Trochon rf. Ez. 94, 21. ' videtur, defectiva pro *3«*3, cum veteres omnes versiones flurium exprimant et. parallei.e. «ascendet.. omnia sternens, multisque et insuperabilibus fluentis totam Samariae terram inundans ; descendet vero similiter omnia incidentia secum trahens et nulli penitus parcens » (Cyr). vel, ut Theod. explicat : «obtegam vos multitudine hostium, sicut fluvius Aegypti obtegit terram ; terram autem vestram vacuam relinquentes vos captivos abducent ; hoc enim innuit, cum dixit descendet quasi fluvius Aegypti ». Haec autem inundatio et simul submersio subito irruet et quasi densissimis tenebris omnia obvolvet ;
8:9
v. 9 «et erit in die illa, dicit Dominus Deus, occidet sol in meridie et tenebrescere faciam terram in die luminis » ; — Hebr. occumbere faciam solem in meridie i. e. « eius temporis erit tam tristis et acerba facies, ut die medio sol defecisse et nox irruisse videatur ; ita enim nulla ordinum distinctio, lux consilii nulla remanebit, ac si palpabiles tenebrae terram et coelum pariter miserorum oculis abstulissent » (Ps. Ruf. sim. Hier. Cyr. Lap.); in lumine enim et meridie fausta significatur ac laeta fortunà ; in nocte autem et tenebris ! sors adumbratur tristis et infelix (Sanct. Rib.) ; n meridie i. e. dum omnia fluere faustissime censent, et inexspectato ; sim. Ier. 15, 9 occidit ei sol, cum adhuc esset dies. Subitanea hac rerum conversione terror describitur ac formido, quibus aspectu malorum obruendi erunt ( Theod. Calm.). Quam tristem rerum conditionem, qua omnia iis lugere videbuntur, ulterius per singula vates prosequitur
8:10
v. 10 indicat novissima etus quasi diem amarum se positurum ; et qua in re cernatur poena, v. 11 declaratur. Comminatio illa, Deum in aeternum non esse obliturum scelera eorum, iam est terrore plena; augetur terror iureiurando apposito ; quare quid factum tam terribile subsequi debeat, dicitur v. 10 «et convertam festivitates vestras in luctum et omnia cantica, vestra in. planctum ; et inducam super omne dorsum vestrum saccum et super omne caput calvitium et ponam eam quasi luctum unigeniti et novissima eius quasi diem amarum » ; — cf. Os. 2, 14 et supra 5, 1. 16. 1'] — signa luctus sunt inter alia saccus i. e. vestis lugubris," angusta, ex panno crasso et aspero. facta ? et calvitium, quale sibi tondere solebant lugentes ?. Acerbissimus luctus est de morte unigeniti, « ubi non solum amissa pignora, sed etiam posteritas exstincta lugetur » (Ps. Ruf.) ; praeterea unigenitus amore maximo diligi solet, cum parentes non habeant plures, in quos amor quasi diffluat ac veluti distrahatur ; unde talis amor ad ardentissimi amoris comparationem et amplificationem adduci solet (cf. 9 Reg. 1, 26. ler. 6, 26. Zach. 12, 10— Sanct.). Ponam eam scil. terram, lismus id non renuat. Aliqui vocem 4&5 fingunt notione [ufi. Sed multi codd. apud de Rossi ut interpretes latini communiter supplent ex v. 11 et etiam Schegg — affligam terram gravissime, ut acerbissime lugeat et ut etiam ea, quae novissima ei accident, sint luctus plena. Hebr. commodius explicabis : » ponam id i. e. id efficiam, ut tota eorum agendi ratio luctum acerbissimum prae se ferat. Minae augentur, quia etiam novissima eius fore tristia et amara vates praedicit ; quare calamitatem designat, quae etiam in tempore novissimo i. e. messianico eos opprimet (cf. Schegg). Quaenam vero sint novissima illa amara, v. 14 et 12 declaratur ;
8:11
v. 11 « ecce dies veniunt, dicit Dominus, et mittam famem 1n terram ; non famem panis neque sitim aquae, sed audiendi verbum Dei ;
8:12
v. 12 et commovebuntur a mari usque ad, mare, et ab aquilone usque ad orienlem circuibunt quaerentes verbum Dei et non invenient » ; — i. e. quia nunc voces propheticas spernitis, immo prophetas a prophetandi munere cohibere studetis (1, 10 — cf. Alb. Rib. Sanct. Mar. Tir.), haec doctrina prophetica vobis subtrahetur; tunc demum magno eius desiderio conficiemini (cf. Ps. 3, 9). Per prophetas Deus loqui solebat ad populum, afflictos consolari, res futuras annuntiare ; quare maximae poenae loco habebatur, si Deus munus propheticum subtraheret (cf. Lament. 2, 9. Ex. 1, 26. Os. 3, 4; 9, "I. Mich. 3, 7. Dan. 3, 38). Iam Israelitas tali subtractione iri punitum praedicitur ; sunt, qui id ad tempus obsidionis Samariae referant (Lap. Men. Tir.) ; alii, iique plures, exsilii tempus spectari volunt (cf. Theod. M. Cyr. Sanct. Calm.). Id certe non excluditur; verum vaticinium latius extendi et generatim conditionem exliberi Israelitarum, qui a Deo proiecti et abiecti perpetuis agitentur perturbationibus et pro veritatis doctrina absurdis implicentur erroribus, omnino cum S. Hier. Cyr. Ps. Ruf. Estio, Schegg assumendum est. Id enim suadetur, quia modo de novissimis amaritudine plenis sermo fiebat et quia v. 192 a mari ad mare, ab aquilone et usque ad. orientem (hebr.) vagari, oberrare, titubare dicuntur ; sed iste modus loquendi vagationem per orbem terrarum significat ; cf. Ps. "14, 8. Mich. 7, 12. Bene notat S. Ilier. : « ablata est ab eis lex et prophetae aeterno conticuere silentio ; moventur a mari ad mare, ab oceano britannico usque ad oceanum atlanticum, i. e. &b occidente ad' meridiem et ab aquilone usque ad orientem, toto orbe peregrini, verbum Dei non valent invenire ». Quid vero pro verbo Dei invenerint, exponit Ps.jRuf. : « pro virtutibus morum vitalibusque sacramentis intumescunt rebus;pudendis et ludicris, carnis videlicet concisione et sabbaticis feriis gloriantes ; consequenter nec doctor apud eos aliquis eruditus, nec princeps, nec sacerdos, a quo reformentur, exsistit, quia loquente Moyse oculi eorum velamine conteguntur, quod non aliter aufertur, nisi cum in Christo aboletur ». Maxima ista fames i. e. summa penuria verbi Dei et maxima privatio cernitur, si quis insanias rabbinicas et quisquilias talmudicas obiter tantum inspexerit (cf. Eisenmenger, das entdeckte Iudenthum — | Welte, Tübinger theol. Quartalschrift 1842 ; p. 41 et seq.). Demum totam denuntiationem vates concludit totius populi tabem et intimam ruinae causam nervose complectens
8:13
v. 13 « :n die illa deficient virgines pulchrae et adolescentes in. siti,
8:14
v. 44 qui iurant in. delicto Samariae et dicunt : vivit Deus tuus Dan, et vivit via Bersabee ! Et cadent et non resurgent ultra » ; — si ipse flos et vigor iuventutis contabescit, certe totius populi tabes, defectio, ruina efficacissime delineatur. Ita vero deficient, quia ?urant, i. e. cultu religioso ac divino prosequuntur delictum Samariae i. e. vitulos a rege Samariae erectos et consecratos (cf. 3 Reg. 12, 28) in Bethel et in Dan; qui cultus per emphasin peccatum Israel dicitur. Neque multum refert, si alii delictum Samariae de Aschera in Samaria culta intelligunt (2 Reg. 13, 6 hebr. — Hitz. Schegg). Iurant per viam Bersabee, i. e. non per cultum ibi exercitum (Sanct. Calm.) sed per iter sacrum, per peregrinationem, quam rem omnino sacram et caram habent et modo superstitioso et obeunt et venerantur (cf. Her. Ps. Ruf. Rib. Lap. Men. Tir.) ;simili modo, ut v. g. Arabes hodiedum per peregrinationem meccensem iurare solent (Schegg). Iste cultus impius, ad quem adeo inhiant, omnium malorum fons est fecundus ; et uti ipsi Deum reliquerunt, sic Deus eos prosternit prostratosque deserit : cadent et non resurgent ultra ! quantopere hoc in decem tribubus est impletum !
8:2
… Essa è essenzialmente espressa nel Decalogo: monoteismo e precetti morali (Os. 4, 1 sg. 12-19; 6, 6 sgg., ecc.; cf. Am. 3, 1 sg.; 5, 21-26; 8, 2; Mi. 6, 6 sgg.; Is. 1; 5, 1-7; Ier. 7; 11, ecc.). …
8:5
Da testi profetici (Ier. 17, 21-27; Am. 8, 5) e da Neh. 13, 15-22 si conosce che anche il mercato era proibito in tal giorno.
8:9
… Nel consueto apparato biblico delle teofanie (tromba, grido, nube, fumo, tempesta), tra le calamità umane e le convulsioni dell'intero cosmo (Mt. 24, 6-9,29: immagini profetiche di Is. 13, 10; 34,4; Am. 8,9; ecc.) giunto anch'esso al traguardo finale, Gesù con i suoi debelleri nella p. tutte le forze ostili (carne, peccato, morte nell'ambito individuale, spiriti e uomini maligni nell'ambito collettivo). …
8:10
AMOS (EBR. 'ĀMŌS «CHE PORTA UN FARDELLO», DIVERSO DAL NOME DEL PADRE DI ISAIA 'ĀMŌS «ROBUSTO»)
… L'autorità divina del libro è testimoniata in Tob. 2, 6, nell'allusione di I Mach. 1, 41 (Am. 8, 10) e nella citazione di s. Stefano (Act. 7, 42).
8:11
… messianico a quanti avevano penato (Is. 49, 10; 55, 1-2 «senza danaro»; cf. Eccl. 51, 33; Apoc. 22, 17). L'espressione è spiritualmente evocatrice, che nella Bibbia «fame e sere indica spesso il desiderio dei beni sovratterreni (Is. 56, 1; Ier. 31, 25; Am. 8, 11; Ps. 41, 2-3; 106, 9), che Dio soddisferà appieno.
8:14
BAMÁH (EBR. «ALTURA»; PLURALE BĀMĀTH)
… b. idolatrici sono bensì inesorabilmente condannate alla distruzione dalla legislazione mosaica (Deut. 12,4; 5; 7,5; Ex. 23,24; Num. 33,52); ma gli Israeliti non di rado le venerarono, anzi le promossero nel regno settentrionale (Os. 10,8, 9; Am. 8,14; I Reg. 12,31; 13,32; II Reg. 17, 29,32; 23,7,19; Ez. 6,3-6).
… idolatria: ma l'impurità dell'idea in sé e le deviazioni religioso-morali a cui essa subito diede ansa nel culto giustificano la reazione di Mosè contro il v. e più tardi gli attacchi dei profeti contro il risorgere del simbolo e relative pratiche cultuali (Am. 8, 14; Os. 8, 4-6; 10, 5-8; 12, 15-13, 4; ecc.). …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.