The people by their sinnes procure their owne miseries, 3. not regarding Iacobs vertues.
1Ephraim feedeth on the wind, and followeth the burning heat: all the day long he multiplied lies and desolation: and he hath made a covenant with the Assyrians, and carried oil into Egypt.Ephraim si pasce di vento, e va a respirare un'aura ardente; tuttodì accumula le sue menzogne, e le ragioni di sua rovina: ed ha fatta confederazione cogli Assirj, ed ha portato il suo olio in Egitto.EPHRAIM feedeth the winde, and foloweth the heate: al the day he multiplieth lying and waste: and he hath made a league with the Assyrians, and he caried oyle into Aegypt.Ephraim pascit ventum, / et sequitur æstum; / tota die mendacium et vastitatem multiplicat: / et fœdus cum Assyriis iniit, / et oleum in Ægyptum ferebat. 2Therefore there is a judgment of the Lord with Juda, and a visitation for Jacob: he will render to him according to his ways, and according to his devices.Or il Signore verrà a giudizio con Giuda, e visiterà Giacobbe: e renderà a lui mercede secondo le opere sue, e secondo le sue invenzioni.The iudgement therfore of our Lord with Iuda, and visitation vpon Iacob: according to his wayes, and according to his inuentions he wil render to him.Judicium ergo Domini cum Juda, / et visitatio super Jacob: / juxta vias ejus, et juxta adinventiones ejus reddet ei. 3In the womb he supplanted his brother: and by his strength he had success with an angel.Giacobbe nel sen materno supplantò il fratello, e colla sua fortezza lottò coll'Angelo.In the wombe he supplanted his brother: and in his strength he was directed with the Angel.In utero supplantavit fratrem suum, / et in fortitudine sua directus est cum angelo. 4And he prevailed over the angel, and was strengthened: he wept, and made supplication to him: he found him in Bethel, and there he spoke with us.E fu superiore all'Angelo, e vinse: e con lagrime a lui si raccomandò. Egli lo trovò a Bethel, ed ivi quegli parlò a noi.And he preuailed against the Angel, and was strengthened: and he wept, and besought him: in Bethel he found him, an there he spake with vs.Et invaluit ad angelum, et confortatus est; / flevit, et rogavit eum. / In Bethel invenit eum, / et ibi locutus est nobiscum. 5Even the Lord God of hosts, the Lord is his memorial.E il Signore egli è il Dio degli eserciti; il Signore ebbe egli in memoria.And our Lord the God of hostes, the Lord is his memorial.Et Dominus Deus exercituum, / Dominus memoriale ejus. 6Therefore turn thou to thy God: keep mercy and judgment, and hope in thy God always.Or tu convertiti al tuo Dio, osserva la misericordia, e la giustizia, e spera sempre nel Dio tuo.And thou shalt conuert to thy God: keepe mercie and iudgement, and hope in thy God alwayes.Et tu ad Deum tuum converteris; / misericordiam et judicium custodi, / et spera in Deo tuo semper.
7He is like Chanaan, there is a deceitful balance in his hand, he hath loved oppression.Ma questo Chananeo ha nelle sue mani una falsa stadera, egli ama di soverchiare.Chanaan in his hand a deceitful balance, he hath loued calumnie.Chanaan, in manu ejus statera dolosa, / calumniam dilexit. 8And Ephraim said: But yet I am become rich, I have found me an idol: all my labours shall not find me the iniquity that I have committed.Ma Ephraim va dicendo: Io però mi son fatto ricco, mi sono acquistato un idolo: non si troverà, che in tutte le mie fatiche io abbia commessa ingiustizia.And Ephraim sayd: But yet I am made rich, I haue found an idol to my self: al my labours shal not finde me the iniquitie, which I haue sinned.Et dixit Ephraim: Verumtamen dives effectus sum; / inveni idolum mihi: / omnes labores mei non invenient mihi iniquitatem quam peccavi. 9And I that am the Lord thy God from the land of Egypt, will yet cause thee to dwell in tabernacles, as in the days of the feast.Io però fin dalla terra d'Egitto sono il Signore Dio tuo; farò, che tuttora tu ti stia nelle tue tende, come nei giorni di quella solennità.And I the Lord thy God out of the Land of Aegypt, I wil yet make thee sitte in tabernacles, as in the dayes of festiuitie.Et ego Dominus Deus tuus ex terra Ægypti: / adhuc sedere te faciam in tabernaculis, sicut in diebus festivitatis. 10And I have spoken by the prophets, and I have multiplied visions, and I have used similitudes by the ministry of the prophets.Io son quegli, che ho parlato a' profeti, moltiplicai le loro visioni, e me stesso dipinsi per mezzo de' profeti.And I haue spoken vpon the prophets, and I haue multiplied vision, and in the hand of the prophets I haue bene resembled.Et locutus sum super prophetas, / et ego visionem multiplicavi, / et in manu prophetarum assimilatus sum. 11If Galaad be an idol, then in vain were they in Galgal offering sacrifices with bullocks: for their altars also are as heaps in the furrows of the field.Se quel di Galaad fu un idolo, dunque in vano s'immolavan de' bovi a Galgal, dappoiché già gli altari di quelli son come que' mucchi di sassi, che son sui solchi del campo.If an idol in Galaad, then in vaine were they in Galgal immolating with oxen: for their altars also as heapes vpon the furrowes of the filde.Si Galaad idolum, ergo frustra erant in Galgal bobus immolantes; / nam et altaria eorum quasi acervi super sulcos agri. 12Jacob fled into the country of Syria, and Israel served for a wife, and was a keeper for a wife.Si fuggì Giacobbe nel paese della Siria, e Israele servi per una moglie, e fu guardiano di pecore per un'altra moglie.Iacob fled into the countrie of Syria, and Israel serued for a wife, and for a wife he kept her.Fugit Jacob in regionem Syriæ, / et servivit Israël in uxorem, / et in uxorem servavit.
13But the Lord by a prophet brought Israel out of Egypt: and he was preserved by a prophet.Indi il Signore trasse Israele dall'Egitto per mezzo di un profeta, e salvollo per mezzo di un profeta.But by a prophete our Lord brought Israel out of Aegypt: and by a prophete he was preserued.In propheta autem eduxit Dominus Israël de Ægypto, / et in propheta servatus est. 14Ephraim hath provoked me to wrath with his bitterness, and his blood shall come upon him, and his Lord will render his reproach unto him.Ephraim con fieri disgusti a sdegno mi provocò; sopra di fui caderà il suo sangue, e il suo Signore renderà a lui gl'insulti, che ad esso egli fece.Ephraim hath prouoked me to wrath in his bitternes, and his bloud shal come vpon him, and his reproch his Lord wil restore to him.Ad iracundiam me provocavit Ephraim in amaritudinibus suis: / et sanguis ejus super eum veniet, / et opprobrium ejus restituet ei Dominus suus.
12:1
Haydock
On. Literally, the wind. (Haydock)
Worthington
To trust in men is no less vain. (Worthington)
Septuagint, "Ephraim is an evil spirit," etc.
Haydock
Heat. Hebrew, "eastern or burning wind." (Haydock)
Manahem attempted to engage Egypt on his side, but he was frustrated in his hopes, (4 Kings xv.; St. Jerome) as Osee was likewise; to which king the sense conducts us better, Osee 13:15.
12:2
Judgment. Hebrew, "trial." What follows refers to all the people, whose impiety is contrasted with Jacob's virtue.
12:3
12:4
Wept. Septuagint, "they wept, and besought me." Other interpreters agree with the Vulgate.
Cap.[Cappel?
Us. By changing a vowel point, in Hebrew, it might be, "He spoke to him." (Cap.[Cappel?;] Grotius)
Calmet
The most magnificent promises were made, at Bethel, regarding the Israelites: this made the profanation of the place more horrible. (Calmet)
Septuagint, "They found me in the house of On, and there the word was addressed to them."
Haydock
Bethaven was the name of Bethel, among the pious Jews, in the days of Osee. (Haydock)
12:5
Memorial, and the object of worship; or this great Jehovah spoke to Jacob.
12:7
Haydock
Chanaan. The Phoenicians were so called, and all merchants. Here the title is given reproachfully (Calmet) to all the posterity of Jacob. (Haydock)
None more ignominious could be used, Daniel 13:56. Thus Rome is styled Babylon.
12:8
Idol. Hebrew also, "vanity." Riches are vain, and lead to idolatry when people place their affections on them, Matthew 13:22., and Ephesians 5:5.
Calmet
Committed. I am conscious of no injustice. (Calmet)
Haydock
Yet he had used a deceitful balance, and his judgment is equally perverse. (Haydock)
Clement of Alexandria
"What rich man shall be saved?" (Clement of Alexandria)
12:9
Egypt. At Sinai the covenant between God and Israel was chiefly ratified. The former ceased not to perform the conditions, but the latter repaid him with ingratitude.
Theodoret
Feast. The people shall be brought back, (Calmet) or they shall again be forced to dwell under tents. (Theodoret)
Tournemine
"Shall I still cause?" etc. (Tournemine)
12:10
Calmet
Prophets. They have represented me as it were under visible forms, that you cannot plead ignorance. The prophets prefigured Christ, the end of the law, etc. (Calmet)
12:11
Challoner
Idol. That is, if Galaad, with all its idols and sacrifices, be like a mere idol itself, being brought to nothing by Theglathphalassar, how vain is it to expect that the idols worshipped in Galgal shall be of any service to the tribes that remain. (Challoner)
Will these idols be more powerful? Septuagint copies vary. Roman edition has Galaad, and Comp. Galgal in both places. But that of St. Jerome and of Theodoret is better.
Haydock
Heaps of stones. They are in ruins, or very numerous: (Calmet) yet have not secured the country. (Haydock)
12:12
Worthington
Jacob. The history of the patriarch, and of his posterity, serves to place the ingratitude of the people in the clearest light. (Worthington)
The prophet had interrupted the account of Jacob, (ver. 4.) who had signalized his piety in Galaad, Genesis 31:46.
12:13
Calmet
Prophet. Josue put the people in possession of the country, and offered sacrifice at Galgal, where the rite of circumcision was performed. This place is now defiled. What perfidy (Haydock) and ingratitude. (Calmet)
12:14
Menochius
Him. He shall suffer for his crimes. (Menochius)
Calmet
He can blame only himself. (Calmet)
12:11
If Galaad be an idol, etc.... That is, if Galaad with all its idols and sacrifices be like a mere idol itself, being brought to nothing by Theglathphalasar: how vain is it to expect, that the idols worshipped in Galgal shall be of any service to the tribes that remain.
12:1
To make shevv of turning to God; and to trust more in men is as vayne as to thinke to fede or to gouerne the vvinde.
12:3
Concordanza Gen. 25. & 32.
12:12
The historie of Iacob and his children written in Genesis and Exodus vvhich the prophet here toucheth, sheweth the singular benefites of God tovvards this people.
Concordanza Gen. 28. Exo. 14.
12:1
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 4.2
… But this ill thing I also refused, not out of a pure love for Thee, O God of my heart; for I knew not how to love Thee, knowing not how to conceive aught beyond corporeal brightness. And doth not a soul, sighing after such-like fictions, commit fornication against Thee, trust in false things, and nourish the wind?
12:4
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.39
… Some places there were in Jerusalem where to teach; other places outside Jerusalem whither to retire —“in the day-time He was teaching in the temple;” just as He had foretold by Hosea: “In my house did they find me, and there did I speak with them.”
12:10
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 3.12.13
… “Lord, lay not this sin to their charge.” Thus were they perfected who knew one and the same God, who from beginning to end was present with mankind in the various dispensations; as the prophet Hosea declares: “I have filled up visions, and used similitudes by the hands of the prophets.”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.20.6
… for God the Father is shown forth through all these [operations], the Spirit indeed working, and the Son ministering, while the Father was approving, and man’s salvation being accomplished. As He also declares through Hosea the prophet: “I,” He says, “have multiplied visions, and have used similitudes by the ministry ( in manibus ) of the prophets.”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.20.12
… and from men of this stamp it will be God’s good pleasure to take out a Church which shall be sanctified by fellowship with His Son, just as that woman was sanctified by intercourse with the prophet. And for this reason, Paul declares that the “unbelieving wife is sanctified by the believing husband.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 15
… It sits not, nor stands, nor walks: these things belong all to bodies. But how He Is, He only knoweth. And this He hath declared by a certain prophet, saying, “I have multiplied visions, and used similitudes by the hands of the prophets” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 1
… nevertheless, the Son saw Him. For the expressions, “at sundry times and in divers manners” are the same as “in different ways.” “For I” (saith He) “have multiplied visions, and used similitudes by the ministry of the Prophets.” (
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 1
Orth. —Yes; and this He has shewn through the Prophet, “for I,” He says, “have multiplied visions and by the hands of the Prophets was made like.”
12:12
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 21
… For hear what the Prophet says to the Jews, “Israel served for a wife, and for a wife he kept (sheep)” (
12:1
1. EPHRAIM PASCIT VENTUM. — Primo, S. Hieronymus, Albertus, Clarius et Dionysius exponunt, q. d. Ephraim perdit oleum et operam, facitque rem inanem, inutilem et futilem, imo noxiam et impossibilem, dum, relicto Deo, ad idola et ad idololatras in afflictione et vastatione confugiens, ab eis sperat opem et salutem : perinde enim facit, ac si pastor ventum, velut gregem suum vellet pascere, ut eo se aleret et sustentaret : hoc enim futile est et noxium (ventus enim homine est potentior, eique flando noxam infert), imo impossibile. Pari enim modo Ephraim colit idola saxea, quæ juvare nequeunt, imo nocent : provocant enim iram et vindictam Dei. Secundo, ex Hebræo vertas : Ephraim pascitur vento. Unde R. David explicat, q. d. Ephraim colens vitulos, similis est homini aperienti os suum vento, et pascenti illum ex quo non vivit. Pascor enim est verbum deponens, tamque accusativum regit, quam ablativum. Unde Virgilius, lib. IV Georg., ait : « Apes pascuntur arbusta. » Et lib. III: « Pascuntur vero sylvas. » Sic dicimus : Equus pascitur gramen, æque ac pascitur gramine. Itaque « Ephraim pascit ventum, » partim potest accipi active, ut pascit sit idem quod pascitur vento; sic Ovidius ait lib. II Fastor.: Pascit ovis pratum, verbenas improba carpsit; partim passive, ut pascit sit idem quod facit se cibum ventis, ut venti, puta Assyrii, eum devorent. Sic S. Augustinus, lib. V Contra Crescent., explicans illud Proverb. cap. VI, 10 : « Qui nititur falsis, hic pascit ventos : id est, inquit, fit esca malis spiritibus. » Potius active accipiendum hic videtur. Sic enim qui vana spe lactatur, aut seipsum lactat, dicitur pasci vento, aut pascere et comedere ventum. Tropologice, ambitiosi pascuntur vento. Quid enim est honor, nisi popularis aura, et ventus in omnem partem mobilis, statimque evanescens? Sunt ergo quasi chamæleontes qui feruntur vivere et nutriri vento. Ita Sanchez. Similia huic proverbia sunt : Reti ventos venaris : cribro aquam hauris : in arena ædificas : in saxis seminas : ignem dissecas : littus aras : Æthiopem lavas : lapidem elixas : laterem abluis : aranearum telam texis: surdo canis: undas numeras: arenam metiris : ferrum natare doces : aquam in mortario tundis : asinum sub freno currere doces. ET SEQUITUR ÆSTUM. — Idem dicit alia similitudine. Pro æstum hebraice est קדים kadim, id est ventus orientalis, qui urens est et noxius, puta subsolanus, qui collaterales habet duos, scilicet Vulturnum ad septentrionem, Eurum ad meridiem. Unde R. David intelligit Euroaustrum. Chaldæus vertit, turbinem : Israel, inquit, seminat ventum, et metit turbinem. Quin et S. Hieronymus alibi sæpe kadim vertit, Notum, sive Austrum; imo Genes. cap. XLI, 6, vertit, uredinem. Kadim ergo significat omnem ventum urentem, ipsamque uredinem et æstum, quem Septuaginta vertunt καύσωνα, qui febres, inflammationes, aliosque morbos causare, frugesque adurere et consumere solet; sic enim vertunt Septuaginta : Spiritus malas (id est voluntas mala, ait Theodoretus) persecutus est καύσωνα, id est æstum. « Israel, inquit Cyrillus, appetivit causonem, cum posset se sub meam umbram recipere. Causonem, id est æstum, vocat calamitates incendentes et inflammantes dolore, » quid? Causon, inquit Aristoteles, morbus est, quo pars extima corporis levicula febri calet, intima tamen ferventissimo calore æstuant. Et ab Hippocrate causon vocatur febris, quam ardentem et tertianam exquisitam vocamus. Et Celsus, lib. II, cap. VIII: « Febrem, inquit, ardentem quam Græci καυσώδην vocant, subitus horror exsolvit. » Sic sæpe in animi morbis, ait Delrio adagio 958, æstus venis alitur, et in anima immane incendium est luxuriæ, avaritiæ, vel iræ, vix se foris prodens, sed suo tempore lethale foventi, et in publicam tandem urbis et reipublicæ erumpens conflagrationem. Talis est hæresis, præsertim Calvini, quæ suos asseclas zelotas facit erroris, atque quasi causon occulte serpens, in publicum tandem civitatis vel provinciæ grassatur incendium, uti in Gallia, Scotia, Belgio aliisque regnis hoc sæculo vidimus. Hoc est quod ait S. Hieronymus : « Secundum tropologiam omnes hæretici pessimo dæmonum spiritu continentur, de quo Ephes. VI: Adversus spiritualia nequitiæ in cœlestibus. Et immundus spiritus cum exierit ab homine, et requiem non invenerit, septem alios spiritus nequiores se sibi copulat, et pristinam revertitur ad domum. Spiritu ergo pessimo sequentur καύσωνα, id est ariditatem, sive ventum urentem, qui contrarius est floribus, et germinantia cuncta (virtutum opera) disperdit : tota die inania vacuaque sectatur; nec proprio errore contentus est, sed multos discipulos, imo comites suæ vanitatis errorisque multiplicat. Fœdus quoque facit cum Assyriis, quorum princeps est sensus magnus, ut quæcumque finxerit, sapienter simulasse videatur ea sapientia quæ destruitur a Deo. Hinc et Theophylactus, et ex eo Leo Castrius, per causonem accipit zelum Judæorum contra Christum. Hoc allegoricum est, non litterale, ut ipsi volunt. TOTA DIE MENDACIUM ET VASTITATEM MULTIPLICAT, — q. d. Israel jugiter concinnat res et spes fallaces, quæ ei vastitatis et excidii erunt causa. S. Hieronymus hæc refert ad Manahem regem Israel, qui tributo emebat opem Assyriorum, IV Reg. cap. XV, 19. Melius Lyranus et alii referunt ad Hosee ultimum regem Israel : hic enim primo fœdus iniit cum Assyriis, deinde contra eos imploravit opem Sua regis Ægypti, missis ei muneribus, IV Reg. cap. XVII, 4. Porro Lyranus hæc ita apte distribuit : Ephraim, ait, pascit ventum, tribuendo tributa Assyrio : sequitur æstum, dum opem petit ab Ægyptio : mendacium multiplicat, dum fœdus cum Assyrio abrumpit, negans ei pactum tributum : et vastitatem; hanc enim illi attulit violatio et negatio tributi. ET OLEUM IN ÆGYPTUM FEREBAT. — Sub oleo per synecdochen cæteras fruges et munera intellige, quæ Israelitæ mittebant regi Ægypti, ut ejus favorem et opem contra Salmanasar sibi conciliarent. Ita S. Hieronymus, Chaldæus, Arias et alii: oleum, præ cæteris notat, quia illo excellebat Samaria (uti Romæ excellit oleum Tybure allatum), carebat Ægyptus.
12:2
2. JUDICIUM ERGO DOMINI CUM JUDA (« Judicium » id est justa querela, justa expostulatio; hebraice est ריב rib, id est lis, disceptatio, accusatio judiciaria, q. d. Quia Juda secutus est Israelem in apostasia a Deo et cultura vitulorum, idcirco litem ei intentat Deus, reumque impietatis in judicio peragit). ET VISITATIO SUPER JACOB. — Per Jacob accipe Israel, sive decem tribus, q. d. Deus litem intentat Judæ, sed Israeli visitationem, id est certam punitionem, qua eum visitet, id est puniat et plectat : uterque enim est reus idololatriæ, sed Israel magis. Ita Lyranus, Vatablus, Arias, licet S. Hieronymus, Theodoretus, Hugo et alii per Jacob accipiant Judam, ut idem dicatur et repetatur alio nomine. Porro Lyranus et cum Juda exponit pro Juda, q. d. Litigat Dominus pro Juda contra Jacob, ut ex pœna qua plectetur Jacob, sapiat Judas, nec ejus scelera imitetur, sed resipiscat. Melius Arias, q. d. Litigat Dominus cum Juda, eumque objurgat, ne miretur Jacob, qui longe gravius peccavit, quod a Deo visitetur et plectatur. Optime, q. d. Judicium sive litem intento Judæ, quia ejus scelus necdum liquidum est, quia necdum publicum et commune : eget ergo inquisitione et examine, antequam sententiam in eum pronuntiem, eumque condemnem et plectam. « Visitationem » vero, id est condemnationem, supplicium et excidium intento Jacob, quia ejus scelus est clarum, universale et inexcusabile. Similem differentiam et gradationem ponit Christus inter judicium et visitationem, puta gehennam, dum hanc et illud diversis iræ gradibus, quasi pœnam commensam assignat. « Qui, inquit, irascitur fratri suo, reus erit judicio : qui autem dixerit fratri, raca, reus erit concilio : qui autem dixerit, fatue, reus erit gehennæ ignis, » Matth. cap. V, 22. Similis gradatio fuit in trina voce Doctoris Parisiensis defuncti, qui in vita vulgo habitus sanctus, in exsequiis, cum ad illam lectionem ventum esset : « Responde mihi, quantas habeo iniquitates et peccata?» e feretro exsurgens, primo die exclamavit : « Justo Dei judicio accusatus sum; » secundo die: « Justo Dei judicio judicatus sum; » tertio die : « Justo Dei judicio condemnatus sum. » Qua voce perculsus S. Bruno cum sociis, mundo rebusque omnibus valedicens, in eremum secessit, et ordinem Carthusiensem instituit.
12:3
3. IN UTERO SUPPLANTAVIT (Jacob) FRATREM SUUM Esau. — Jacob enim nascens tenebat plantas Esau: quo significabat Deus se Jacobum præeligere et prædiligere, ac prælaturum Esau primogenito, quodque Jacob prærepturus esset Esau jus primogenituræ et patris benedictionem, itaque eum supplantaret, indeque vocandus esset Jacob, id est supplantator : vide dicta Gen. cap. XXV, 25. Ita S. Hieronymus, Theodoretus et Chaldæus, qui ita vertit : Nonne de Jacob patre vestro antequam natus esset prædictum est, quod major evaderet fratre suo? Commemorat hic Propheta beneficia Jacobo olim in utero, ante omne meritum ex mera Dei gratia præstita, itemque Jacobi sanctitatem, ut Israelitæ posteri ejus patrem imitentur, Deoque serviant, et gratias agant. Hæc enim præelectio Jacob, qua a Deo prælatus est Esau fratri, magis ad posteros ejus spectabat, puta ad Israelitas, quos Deus præelegit et prætulit Idumæis posteris Esau. Nam alioqui Esau, dum viveret, potentior et ditior fuit Jacobo. ET IN FORTITUDINE SUA DIRECTUS EST CUM ANGELO. — « Directus, » id est, feliciter luctatus est cum angelo, quia, ut vertunt Septuaginta et Chaldæus, prævaluit angelo vicem Dei gerenti. Unde angelus hic in Hebræo vocatur Elohim, indeque Jacob vocatus est Israel, id est dominans Deo, Genes. cap. XXXII, 28. Vide ibi dicta. Hinc et Tigurina versio habet : Prævaluit Deo, prævaluit, inquam, angelo. Verum hebræum ישר iaschar, proprie significat directus est, indeque congrue sequitur : « Et invaluit, » id est prævaluit, « ad angelum, » id est angelo, vel contra angelum: licet in Hebræo hæc verba transposita sint. Est hoc secundum Dei erga Jacobum et Jacobæos insigne beneficium. Nota: Dirigi in Scriptura est prospere agere, ut Psal. CXXXIX, 12: « Vir linguosus non dirigetur in terra, » et sæpe alibi. « Directus est » ergo Jacob cum angelo, id est prospere egit, recte ei successit lucta cum angelo, quia vicit. Rectius forsan, « directus est cum angelo, » id est non succubuit angelo, sed recto et imperterrito vultu et pectore aggressus est eum, latus lateri quasi commiscens, ac fortiter stringens, juxta illud Poetæ: Hæsit pede pes, densusque viro vir. In voce directus alludit ad nomen Israel, quod deduci potest dicique quasi ישר אל ieschar el, id est rectus Dei, vel cum Deo, vel apud Deum, et si hæc non fuerit nominis origo, nec proprium etymon. Israel ergo dicitur hic directus, vel dirigens se cum Deo, quia non quomodolibet, sed recto et imperterrito vultu ac pectore adorsus est angelum, eumque luctando vicit, ut per hoc significaretur eum intrepidum fore contra Esau et omnes hostes, eosque superaturum. Hinc Sap. cap. X, 12, de eo dicitur : « Certamen forte dedit illi ut vinceret. » Ita Antonius Fernandius, visione II, in Præfatione, et visione XXII, sect. II. Unde Syrus vertit : Et potuit fortitudine angeli (ut angelus) fortitudine congressus est cum angelo; Arabicus Alexandrinus: Et corroboratus est in angelo; Arabicus Antiochenus : Restitit angelo, et potuit, id est prævaluit.
12:4
4. ET INVALUIT, — id est superior evasit et vicit, ut vertit Chaldæus; nam angelus quasi victus dixit Gen. cap. XXXII, 26 : « Dimitte me. » Et Jacob arctius eum stringens respondit : « Non dimittam te, » etc. FLEVIT ET ROGAVIT EUM, — puta angelum, q. d. Jacob timens fratrem suum Esau contra se venientem cum quadringentis armatis, luctans cum angelo, supplex et flens petiit ab eo benedictionem, ut hoc fratris periculum ope angeli evaderet. Hæc de lacrymis et precibus Jacob in Genesi non habentur expressa, sed hic ea supplet Osee quasi ex traditione, vel ex revelatione Dei accepta. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Haymo et Hugo. Unde Aquila, Theodotion et Symmachus vertunt : Flevit et deprecatus est me, quasi Deus loquatur. Aliter R. Salomon, et ex eo Lyranus et Vatablus; ipsi enim hæc de angelo, non de Jacob accipiunt, q. d. Flevit angelus, et suppliciter rogavit Jacobum, qui eum luctando tenebat, ut sineret se abire, quia aurora ascendebat. Verum prior expositio est verior : flendi enim occasio erat in Jacobo, non in angelo. Jacob enim nolebat eum dimittere, nisi sibi benediceret, flensque petebat hanc ejus benedictionem : poterat ergo angelus ei benedicere, itaque dimisisset eum Jacob, ac liber abiisset angelus, uti de facto data ei benedictione ab eo dimissus liber abiit. IN BETHEL INVENIT EUM, — puta Jacob angelum, vel etiam angelus Jacobum. Eodem enim res redit : significatur enim reciprocatio occurrentium, puta mutuus occursus Jacobi et angeli. Est hoc tertium Dei in Jacob et Jacobæos beneficium, quod scilicet Deus Jacobo, ob fratris iram profugo et misero, apparuerit scalæ innixus, cum consolans et confortans : indeque locus vocatus est Bethel, id est domus Dei, dicente Jacobo: « Vere non est hic aliud nisi domus Dei, et porta cœli, » Genes. cap. XXVIII, 13 et sequent. Qua visione significabat Deus se Jacobi et posterorum ejus Deum fore, tutorem et provisorem in omnibus adversis, æque ac prosperis; seque Jacobo, id est posteris ejus, terram illam lacte et melle manantem daturum in hereditatem. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Haymo, Albertus, Hugo, Lyranus, Dionysius et alii. Nota primo: Pro invenit eum hebraice est ימצאנו iimtsaennu: pro quo Aquila, Symmachus et Theodotion, aliis punctis legentes ימצאנו viimtsanu, vertunt, invenit nos, scilicet non in persona nostra, sed in persona patris nostri Jacob, in cujus lumbis continebamur, dum ei in Bethel apparuit Deus. Septuaginta vero legentes ימצאני iimtsauni, vertunt in domo On (id est idoli et vitulorum, puta in Bethaven: hæc enim est Bethel, uti jam sæpius dixi) invenerunt me. Perperam Lyranus legit inveniemus eum. Nota secundo: Jacob bis invenit et vidit Deum, puta angelum Dei vicarium in Bethel. Primo enim vidit eum scalæ innixum, uti jam dixi. Secundo, dum e Mesopotamia rediens cum tota familia, jussu Dei ascendit in Bethel, ibique erigens altare, se suosque omnes obstrinxit ad jugiter colendum Deum, ac proinde a Deo accepit promissionem terræ Chanaan, et magnæ longæque posteritatis, audivitque : « Cresce et multiplicare, » Genes. cap. XXXV. De hac secunda apparitione hic vel maxime agitur. Sequitur enim: ET IBI LOCUTUS EST NOBISCUM, — scilicet Deus per angelum, promittens nobis in patre nostro Jacob Chananæam, et posteritatem jam dictam. Aliter Vatablus ex Chaldæo, q. d. Ibi locutus est Deus nobiscum, id est mecum (puta cum Osee propheta) et cum Amos, jubens nobis ut prædicatione nostra invitaremus populum Israel ad pœnitentiam. Nam Amos, cap. VII, 12, dixit Amasias pseudosacerdos Bethel ad prophetam Amos: « Gradere, fuge in terram Juda : in Bethel non adjicias ultra ut prophetes, quia sanctificatio regis est. »
12:5
5. ET DOMINUS DEUS EXERCITUUM, DOMINUS MEMORIALE EJUS. — Hebraice est : Et Jehova Elohim (id est Deus) exercituum; Jehova (inquam) est memoria, vel memoriale ejus. Est hic multiplex sensus, isque congruus et illustris. Primo, q. d. Deus in Bethel locutus est nobiscum, invitans et jubens ut eum coleremus: sed videte, o Israelitæ, ne ab idololatris decipiamini; ne, inquam, erretis in Deo falso (quales pseudoprophetæ et gentiles multos vobis obtrudunt: mihique per fraudem supponunt; uti diabolus pro Deo, perinde ac simia pro homine se supponit, seque Deum ementitur) pro vero colendo. Ecce dico et repeto, nomen meum proprium est Jehova : Deum ergo colite, qui est Jehova, id est ipsum Ens, et esse tam suum quam creaturarum omnium, puta qui est plenitudo Entis, creator rerum omnium, pelagus essentiæ, sapientiæ, gloriæ, omnisque boni immensum. Alludit ad Exod. cap. III, 14: « Qui est (id est Jehova), misit me ad vos, etc. Hoc nomen mihi est in æternum, et hoc memoriale meum in generationem et generationem, » q. d. O Israelitæ, ne colatis Apin Ægyptium pro Deo : iste enim est vitulus, non Deus; sed colite me, qui sum Jehova, id est, « sum qui sum, » vel « qui est, » fuit et erit. Hoc nomen mihi est æternum : hoc ergo nomine mei memoramini, mihique invocate. Ita Chaldæus, Arias et Lyranus. Secundo, q. d. Deus qui Jacob prætulit Esau, aliaque beneficia ei et posteris præstitit, non est Baal, sed Jehova; hoc est nomen et memoriale ejus, quo coli et nominari vult. Ita a Castro. Tertio, q. d. Jacob Deum verum, puta Jehova, semper in mente et memoria quasi præsentem habebat, vel actu, vel virtute. Ergo et tu, o Israel, patrem tuum imitare, jugemque Dei memoriam conserva; ideoque ad Deum tuum convertere : « Misericordiam et judicium custodi, et spera in Deo tuo semper. » Ita Theodoretus et Lyranus. Quod ut facilius præstes, voluit Deus nomen suum patri tuo tibique imponere, vocando eum et te Israel, id est dominans Deo, ut in hoc nomine jugiter Dei memoria apud te perseveraret, nec posses ejus oblivisci, sicut tui nominis non potes oblivisci; ac proinde quoties patrem tuum vel te nominas, aut nominari audis, memoreris et recorderis El, id est Dei tui, qui ita includitur in nomine Israel, ut ab eo separari nequeat; quam ergo El includitur in Israel, tam Deum in te tuaque mente include, ut ab eo nunquam oculos vel mentem avertas. Ita S. Hieronymus et Haymo: licet enim hic in Hebræo nomen Dei sit Jehova, non El, tamen reipsa Jehova idem est quod El. Moraliter, hic disce quam Dei jugiter memorari debeamus, utpote qui nobis est præsentissimus, ubique et intimus, magis quam anima et spiritus vitalis, quo respiramus et vivimus. Ipse enim est in quo vivimus, movemur et sumus. Ipse est qui halitum nostrum manu sua continet. Ipse est qui mortem et vitam nostram tam præsentem quam æternam in potestate habet, a quo pendemus ut radii a sole, ut umbra a corpore, qui semper nos aspicit, semper in nobis operatur; denique est omnia in omnibus. Præclare S. Augustinus, epist. 3 ad Fortunatianum: « Deus, ait, totus oculus est, totus manus est, totus pes est. Totus oculus est, quia omnia videt; totus manus est, quia omnia operatur; totus pes est, quia ubique est. » Quocirca idem in Solilog. cap. XIII, enumeratis perennibus Dei beneficiis : « Hæc, ait, et multa alia beneficia fecisti mihi, Domine Deus meus, vita animæ meæ, de quibus dulce esset mihi semper loqui, semper cogitare, semper tibi gratias agere, ut possim te pro omnibus bonis tuis laudare et amare. » Idem, lib. I De Verbis Domini, serm. 6. « Sicut, ait, vita corporis anima est, sic vita animæ Deus. Sicut exspirat corpus, cum animam emittit : ita exspirat anima, cum Deum amittit. » Merito ergo Psaltes, Psalm. LXXVI, 4: « Memor, ait, fui Dei, et delectatus sum. » Causam delectationis dat S. Bernardus, tractat. De Diligendo Deo, dicens : « Justum quippe est ut quos præsentia non delectant, præsto eis sit memoria futurorum; et qui de rerum fluentium qualibet affluentia despiciunt consolari, recordatio illos delectet æternitatis. Et hæc est generatio quærentium Dominum. Dei ergo quærentibus et suspirantibus præsentiam, præsto interim et dulcis memoria est, non tamen qua satientur, sed qua magis esuriant unde satientur. » Hoc sapiebat Isaias cap. XXVI, 8 : « Domine, nomen tuum, et memoriale tuum in desiderio animæ. Anima mea desideravit te in nocte, sed et spiritu meo in præcordiis meis de mane vigilabo ad te. » Et Jeremias, Thren. cap. III, 20: « Memoria memor ero, et tabescet in me anima mea. » Vide ibi dicta.
12:6
6. ET (id est idcirco) TU AD DEUM TUUM CONVERTERIS, — id est convertaris, vel convertere. Est hebræa enallage; ponitur enim futurum pro imperativo, q. d. Tu ergo, o Israel, ad Deum patris tui Jacob ab idolis redi et convertere, quasi genuina Jacobi proles, hæresque pacti ab eo cum Deo initi. JUDICIUM (id est justitiam) CUSTODI. — Transit enim a Deo ad proximum, ut ex honore et amore Dei id jubentis, proximo suum jus, æque ac misericordiam debitam præstet; veram enim fidem cultumque Dei sequitur fides, id est fidelitas erga proximum; sicut ex adverso infidelitatem in Deum, sequitur infidelitas et injustitia in proximum. Unde subdit :
12:7
7. CHANAAN, IN MANU EJUS STATERA DOLOSA. — Hoc est, ut Syrus, statera dolosa (Arabicus, statera oppressionum) est in manu Chanaan. Hebræi enim repetunt relativum, ponuntque cum suo antecedente, q. d. Ephraim est Chanaan; id est mercator fraudulentus; in manu enim ejus est statera dolosa et injusta. Nota hic Ephraim, id est Israel, sive decem tribus, ut sequitur, vocari Chanaan per catachresin : primo, quia Israelitæ impii erant ut Chananæi, ut potius filii Chanaan quam Jacob viderentur. Sic ait Daniel, cap. XIII, 56, seni Susannæ castitati insidianti : « Semen Chanaan, et non Juda. » Et Ezechiel, cap. XVI, 3: «Radix tua et generatio tua de terra Chanaan. » Sic Isaias, cap. I, 10, Scribis et Judæis ait : « Audite verbum Domini, principes Sodomorum. » Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Theodoretus, Rupertus, Hugo, Dionysius, Emmanuel et Mariana. Secundo, quia Chanaan hebraice significat mercatorem, uti vertunt hic Leo Hebræus, Chaldæus, Pagninus, Lyranus et Arias. Unde Proverb. cap. XXXI, 24, dicitur : « Cingulum tradidit Chananæo, » id est mercatori. Chananæi enim terreni et avari, ob maris viciniam mercaturæ, et in ea fraudibus, dolis, furtis et rapinis vacabant; inde hebraice כנעני kenaani, id est Chananæus, significat mercatorem. Alludit ergo Osee hic ad dolos et fraudes mercatoris, q. d. Jacob pater tuus ob sanctitatem meruit vocari Israel, id est dominans Deo; tu vero, o Ephraim, non mereris hoc nomen, sed potius vocandus es Chanaan, quia habes mores Chananæorum, et quia defraudas proximos in pondere, uti facit mercator, præsertim Chananæus, qui dolosa statera defraudat ementes, utens majori pondere dum merces emit, minori dum eas vendit. Unde Chaldæus vertit : Ne sitis sicut mercatores, in quorum manibus sunt bilances dolosæ, rapinæ studentes; sicut ergo servi vocantur Phryges, fures Lacones, gulosi et deliciosi Sybaritæ, infames Ambrones; ita impii et injusti mercatores vocantur Chananæi, quorum unicum est studium decipere, et quæstu injusto ditescere, ideoque bilances habent fallaces, sive, ut ait Sapiens Proverb. cap. XX, 10: « Pondus et pondus, mensuram et mensuram, » id est duplicia pondera, duplices mensuras. Tales etiamnum multi sunt inter Judæos, qui meri lucriones nil nisi fænerari norunt, quos proinde in spiritu prævidens Propheta, merito Chananæos stateræ dolosæ vocavit; adeo ut si institorem avarum et fraudulentum pingere velis, pingas Judæum instar Chananæi, cum bilance et ponderibus injustis. Tales pariter sunt non pauci mercatores, qui toti lucro inhiant. Fieri enim nequit quin hujusmodi ex tanta lucri aviditate sæpe extra metas juris et justitiæ ferantur. Quocirca de talibus ait S. Chrysostomus, homil. 38 in Matth., et habetur cap. XI Ejiciens, distinct. 88: « Ejiciens Dominus vendentes et ementes de templo, significavit quod mercator nunquam potest Deo placere; et ideo nullus christianus debet esse mercator. » Loquitur enim de lucrionibus qui finem ultimum summumque bonum in lucro constituunt, parati peccare mortaliter ut lucrentur, uti exponit S. Thomas II II, Quæst. LXXVII, art. 7, quique fraudibus et perjuriis negotiationem exercent, uti exponit noster Lessius, lib. II De Justitia, cap. XXI, dub. 4. Sic Thales Milesius assidue in ore habuisse fertur: « Noli ditari nequiter; lucrum enim fraude partum, damnum est, non lucrum. » Ita Laertius, lib. I De Vitis Philos. cap. I. Chilon Lacedæmonius dicere solebat : « Damnum turpi lucro præferendum est; illud enim semel dolet, hoc autem semper. » Jactura facta sarciri facile potest addita industria, infamia autem ex lucro iniquo contracta nunquam apud viros bonos diluitur; et sic lucrum scelere partum, damnum est, non lucrum. Ita Laertius, lib. I, cap. IV. Antiphanes dictitabat « usuram quæstumque breves habere delicias, longam autem calamitatem. » Agesilaus fæneratorum chirographa publice in foro combussit, dicens « nunquam se puriorem ignem vidisse. » Ita Plutarchus in Lacon. Alfonsus, rex Aragoniæ, teste Panormitano in ejus Vita, « fænus, » non aliud esse dixit, quam «animæ funus. » Musonius : « Jupiter, inquit, non fæneratur, multo minus fænerat, » q. d. Deus non accipit ad usuram, multo minus dat. Divinius Psaltes, Psalm. LXX, 15: « Quoniam non cognovi litteraturam (hebraice ספרות siphrot, id est ciphras, numeros, ut vertit Symmachus et Rabbini, ac Septuaginta, γραμματείας, vel ut S. Augustinus, Arnobius et Chrysostomus legunt, πραγματείας, id est negotiationem, uti habet Romanum Psalterium), introibo in potentias Domini. » Vide ibi S. Augustinum, qui et in Psalm. CXXIII: « Lucrum, ait, fecisti, sed ut lucrum faceres Deum offendisti; acquisivisti aurum, fidem perdidisti. De arca gaudes, de corde non plangis? plus perdidisti quam acquisivisti, accipiunt potestates, si cupiditate dominantis, et non consulentis affectu suscipiunt; si ministrari eligunt, ac non potius ministrare, quod Dominus per seipsum, et per prophetam Osee increpat dicens: Chanaan in manu ejus statera injustitiæ, dominationem enim elegit. Et in Evangelio ipse: Qui voluerit major esse in vobis, erit vester servus : sicut filius hominis non venit ministrari, sed ministrare. » Tertio, Rupertus : « Statera dolosa, inquit, est malitiosa terrenæ cupiditatis duplicitas. » Quarto, statera dolosa ipsa malitia, et propositum deliberatum peccandi. Hoc enim, ait Ruffinus, « cum suspensis ab utraque parte ponderibus nefanda committat, dicitur peccasse sub trutina, de quo David, Psalm. LXI, 10 : Verumtamen mendaces filii hominum in stateris, ut decipiant ipsi de vanitate in idipsum. Cum ergo sit præcipuum hujusmodi munus ingenii, ut quid obire debeat, quid vitare, perpendiculo rationis et momentis collationis examinet, profanatus populus veritatem in mendacio detinens, admovit quidem stateram negotiis, sed dolosam, melioribus videlicet deteriora præponens, et noxiis magis quam utilibus acquiescens. » CALUMNIAM DILEXIT. — Leo Hebræus: Gaudet vim facere; καταδυναστεύειν ἠγάπησεν, id est, opprimere per potentiam dilexit.
12:8
8. ET DIXIT EPHRAIM: VERUMTAMEN DIVES EFFECTUS SUM, INVENI IDOLUM MIHI. — Idolum vocat suas opes et divitias, quasi dicat : Obstrepunt mihi Prophetæ, meque ob stateras dolosas culpant et arguunt: at ego has voces non moror, sed ut garritus graculorum despicio; habeo enim penes me idolum, id est Deum fortissimum (puta Mammonam, id est divitias, quas mea unius industria mihi peperi) quo præsente, neminem timeo, quia omnibus bonis abundo. Ita S. Hieronymus. Nota : Pro idolum hebraice est און on, quod proprie significat iniquitatem et rapinam, ut vertit Chaldæus, aut vim et robur, ut vertit Arias et Vatablus. Porro Lyranus et Pagninus vertunt, divitias, scilicet inique partas; Septuaginta, requiem : opes enim avaro sunt primo, idolum; secundo, rapina; tertio, omne ejus robur; quarto, ejus divitiæ; quinto, omnis ejus spes et requies; sed futilis, fallax et evanida. Ex Chaldæo aliqui sic vertunt et explicant : Inveni vim mihi, scilicet pecuniam, quæ quasi dominus mihi vim inferat, meque violenter opprimat. Ita S. Gregorius Nazianzenus, orat. 24, initio: « Aurum, inquit, est occultus tyrannus, per quem multa sursum deorsumque velut in talorum ludo jactantur. » Quæ verba sic explicat Elias Cretensis: « Tyrannum vocat, quod auri cupidis vim afferre, eosque velut tyrannide opprimere possit; invisibilem vero, propterea quod tacens minimeque conspectum avaros subjiciat, ab eisque quæ decreverit, per vim abducat. » OMNES LABORES MEI NON INVENIENT MIHI INIQUITATEM QUAM PECCAVI, — q. d. Non poterit inveniri in meis et perdidisti quod nec naufragio tibi potuisset auferri. » Et inferius : « Ille habet aurum, qui novit uti auro; qui autem auro uti non novit, labetur et non habet, possidetur, et non possidet. Estote domini auri et non servi auri, quia et aurum Deus fecit, et te super aurum ipse fecit. Aurum fecit ad subsidium tuum, te ad imaginem suam. Vide quod super te est, et calca quod infra te est. Quid ergo acquisivisti? Tolle tecum ad inferos quod acquisivisti. Cor tuum inane fidei ad pœnas exit, quod plenum fide ad coronam exiret. » Mercator ergo hoc lucri studium temperet, et moderetur timore Dei, et desiderio opum majorum et cœlestium, aureamque illam Sapientis sententiam menti inscribat : « Melius est parum cum timore Domini, quam thesauri magni et insatiabiles, » Proverb. cap. XV, 16. Et : « Melius est parum cum justitia, quam multi fructus cum iniquitate, » Proverb. cap. XVI, 8; secundo, jugiter audiat sibi intonantem Apostolum : « Divitibus hujus sæculi præcipe non sublime sapere, neque sperare in incerto divitiarum, sed in Deo vivo (qui præstat nobis abunde omnia ad fruendum) bene agere, divites fieri in bonis operibus, facile tribuere, communicare, thesaurizare sibi fundamentum bonum in futurum, ut apprehendant vitam æternam, » I Timoth. cap. VI, 17; tertio, crebro ruminet illud Job cap. XX, 26, de divite impio et iniquo: « Divitias quas devoravit evomet, et de ventre illius extrahet eas Deus. » Et quod vulgo dicimus et cernimus : De male quæsitis non gaudet tertius hæres. Denique illud Christi: « Stulte, hac nocte animam tuam repetent a te; quæ autem parasti, cujus erunt? » Luc. cap. XII, 20. Tropologice, primo, Chananæus est hæreticus: Chanaan quippe, ait S. Hieronymus, interpretari potest quasi moventes. Et nota quod dixerit, quasi moventes, et non, moventes. Moventes sunt eos, quos deceperint; quasi moventes sunt eos, quos movere tentaverint; sed quia fundati sunt supra petram, nullo possunt turbine concuti, nec pedum suorum mutare vestigium. In istiusmodi Chananæi manu, id est operibus, est « statera dolosa » et iniqua; quidquid enim hæreticus loquitur, Dei justitiam non habet, et plenum est doli et fraudum. Hinc et eques equusque niger, Apocal. cap. VI, 5, denotans hæresim, « habebat stateram in manu. » Vide ibi dicta. Secundo, statera dolosa est prava intentio, ambitio et cupido primatus. Audi Theodoretum: « Tu, o Ephraim, imitans malitiam Chanaan, iniquam mentis stateram habes. Justitiam semper vilipendis, iniquam potentiam exoptas, in divitiis elato spiritu es, et plurimum tibi arrogas in earum rationibus perscribendis. » Et Prosperum, part. II De Prædict. cap. XXIV, qui admonens reges et principes : « Ipsi, inquit, caveant qui has negotiis, contractibus, ponderibus (esto scrutetur ea quisquis volet) ulla injustitia qua peccaverim. Nota hic vocem divitum, quos cæcavit cupiditas et avaritia, qui deo suo, puta Mammona, et opibus superbientes et tumidi omnia justa et licita sibi putant. Uni enim intendunt lucro; hoc eorum idolum est, hoc eorum jus, sive per fas, sive per nefas illud conquirant. Ita Arias et Vatablus. Tales etiamnum sunt inter Christianos, qui cum jugiter usurarios, aliosque illicitos contractus ineant, nullum tamen sibi movent scrupulum, imo in confessione sacramentali etiam hac de re rogati respondent, se nullos nisi licitos inivisse. Ita in lucro et avaritia occalluerunt et obsurduerunt. Secundo, lucra mea « non invenient iniquitatem, » id est judicem, qui ea iniquitatis et injustitiæ damnare audeat; quia enim dives sum et potens, nullum judicem timeo, aut si quem timeam, muneribus oculos ejus excæcabo; ego enim nullius, omnes mea ope indigent, q. d. Non refert quomodo habeam opes, dummodo habeam. Ita S. Hieronymus et Albertus. Tertio, Septuaginta passive et contrarie vertunt : Omnes labores ejus non invenientur ei, propter iniquitates quibus peccavit, q. d. Male parta cito dilabuntur; et Chaldæus: Omnes divitiæ vestræ non permanebunt vobis in die retributionis peccatorum, juxta illud Psalm. LXXV, 6: « Nihil invenerunt omnes viri divitiarum in manibus suis. » Huic versioni nostram accommodat Lyranus, quasi sit hic correctio Prophetæ, q. d. Vos, o divites, divitiis vestris velut idolo confiditis et præfiditis; attamen scitote ex me, quod ipsæ, quantumvis labore vestro partæ, non « invenient » vobis « iniquitatem » id est, expiationem iniquitatis.
12:9
9. ET EGO DOMINUS DEUS TUUS EX TERRA ÆGYPTI, q. d. Ex eo tempore quo ex Ægypto te eduxi, fui jugis tui custos, dux, Deus, pater. ADHUC SEDERE TE FACIAM IN TABERNACULIS, — q. d. Exspectabo an pœnitere velis, ac proinde differam pœnam captivitatis, quam tuis sceleribus decrevi, faciamque te in tuis sedibus et urbibus lætum habitare, et idcirco lætam festivitatem Scenopegiæ, ea de causa olim institutam, Levit. cap. XXIII, 39, quotannis de more celebrare, sicut hactenus illam celebrasti. Ita S. Hieronymus. Quare minus recte Theodoretus hæc accipit ut minas, ac contrarie exponit, q. d. Quia immemor es liberationis tuæ, qua te eduxi ex Ægypto, e domo tua expellam te in Assyriam, ubi quasi exsul in tabernaculis habitabis, ac mœrens recordaberis Paschatis, quo te ex Ægypto exsultantem eduxi, aliarumque festivitatum, quas in patria festive celebrare solebas. Secundo, Albertus et a Castro hæc referunt ad reditum e captivitate Babylonica; ex ea enim multi Israelitæ cum Judæis mixti redierunt, q. d. O Israel, ibis in captivitatem ob tua scelera; at faciam ut inde redeas, tuncque in memoriam reditus et transitus felicis per desertum, celebrabis festum Tabernaculorum, sicut olim illud celebrasti in memoriam exitus ex Ægypto, et transitus per desertum, quando scilicet Deus ipsos quadraginta annos te, duce columna ignis et nubis, per horridam solitudinem deduxit usque in Chanaan. Allegorice, q. d. Tempore Christi faciam te habitare in tabernaculis, id est in Ecclesiis, primo militantibus in terra, deinde triumphantibus in cœlo, ubi continuas et perennes ages festivitates, longe lætiores, quam olim egisti celebrando Pascha, Pentecosten, Scenopegiam, etc. Ita Lyranus et Clarius, qui putant hunc esse sensum litteralem.
12:10
10. ET LOCUTUS SUM SUPER (id est ad, sicut vertunt Septuaginta, Vatablus et alii) PROPHETAS (ut te ad pœnitentiam, et consequenter ad festivitatem hanc tabernaculorum invitarent, ideoque) VISIONEM (prophetias et correptiones tibi ingerendas, eis) MULTIPLICAVI, ET IN MANU PROPHETARUM ASSIMILATUS SUM, — q. d. Per Prophetarum facta et verba varias formas et similitudines assumpsi, nunc monendo, nunc minando, nunc blandiendo. Rursum assimilavi me nunc pastori, nunc aurigæ, nunc patri, nunc regi, nunc sponso, etc. Denique jussi Prophetis, ut varias figuras et similitudines inducerent, quibus te permoverent ad emendationem. Sic Osee, cap. I, jussi ut suo matrimonio assimilaret me sponso, ambienti sponsam fornicariam. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Lyranus et alii. Nota hebraismum : « In manu Prophetarum, » id est per Prophetas, quasi per meum organum et instrumentum; manus enim est organum organorum, ait Aristoteles. « In manu » ergo, id est ministerio, opera, sermonibus « Prophetarum assimilatus sum, » q. d. Quis ego sim et qualis, quid velim, quid exigam, ex prophetarum dictis et factis cognosci potest; Prophetæ enim suis me actionibus gestisque, æque ac verbis repræsentarunt; ac meæ non tantum mentis voluntatisque, sed et indolis ac ingenii quamdam quasi similitudinem et imaginem oculis hominum subjecerunt. Ita Pineda, lib. VII De Rebus Salomon. cap. XXIII, Emmanuel et Mariana hic. Sic legatus repræsentat suum principem, Apostolus Christum. Allegorice, q. d. Ego Christus meam incarnationem, humanitatem, passionem, etc., variis Prophetarum figuris adumbravi, assimilavi, et repræsentavi. Ita S. Chrysostomus, homil. 58 in Genes. : « Tunc, ait, quoniam initium et principia erant, in figura unicuique illorum apparebat, sicut ipse per alium Prophetam dicit : Ego visiones multiplicavi, etc.; quando autem dignatus est Dominus humanam formam suscipere, et primitias nostras recipere, non putativam tantum, neque apparentem, sed veram carnem induit. » Sic de Cyro ait Deus, Isaiæ LIV, 4: « Assimilavi te, et non cognovisti me, » q. d. Feci te similem Christo, ejusque typum; sicut enim tu Judæos Babylone liberabis, ita Christus homines inferno liberabit; sed tu hoc non cognoscis. Hoc est quod ait Paulus, Hebr. I, 1: « Multifariam multisque modis olim loquens Deus patribus in Prophetis, novissime diebus istis locutus est nobis in Filio; » ubi pro multisque modis, græce est πολυτρόπως, id est multis modis, formis, figuris, similitudinibus.
12:11
11. SI GALAAD IDOLUM, ERGO FRUSTRA ERANT IN GALGAL BOBUS IMMOLANTES. — Nota : « Galaad » erat urbs et regio trans Jordanem, pertinens ad decem tribus, puta ad Ruben et Gad; unde primo occurrit Assyriis invadentibus terram Israel, et ab eis expugnata est, IV Reg. XV, 29. Galgal vero cis Jordanem erat, et spectabat ad tribum Juda, ait S. Hieronymus. Porro tam Galaad fuit celebris idolis, ut patet cap. VI, 9, quam Galgal, ut patet cap. IX, 15. Sermo est ad duas tribus, puta ad Judam, q. d. Vos, o duæ tribus, agnoscitis Galaaditarum vitulos esse idolum, id est rem vanam, numen fictum et pictum, ideoque iniquum et impium (hoc enim significat און aven), eaque de causa vidistis aras illius dirui ab Assyriis, vertique in acervos lapidum, terramque ejus desolari, ac desolatam aratro et sulcis subigi. Cur ergo simile idolum, puta vitulos, sive boves frustra colitis, iisque immolatis in Galgal? Idcirco enim terra vestra in similes acervos lapidum redigetur ac desolabitur, et aratro sulcisque a bobus subigetur. Ita S. Hieronymus, Lyranus, Clarius et alii. Unde ex Hebræo expressius sic verti potest cum Vatablo : Si in Galaad iniquitas, vel vanitas, puta idolum iniquum et vanum, fuit utique, vani facti sunt, id est idcirco in vanum abierunt, excisi sunt et evanuerunt; cur, in Galgal bobus (vel boves) sacrificarunt? Hoc est « judicium Juda, » de quo dicit vers. 2 : « Judicium ergo Domini cum Juda, et visitatio super Jacob, » q. d. Si Galaaditis idolum non profuit, sed obfuit, pariter et tibi, o Juda, idolum in Galgalis non proderit, sed oberit. In Hebræo est nervosa paronomasia in vocibus און aven, און on, עון avon. Respicit enim ad vers. 8, q. d. « Dixit Ephraim: Dives effectus sum, inveni idolum; » hebraice on : « Omnes labores mei non invenient iniquitatem, » hebraice avon. Huic respondet hic Galaad esse aven, id est iniquitatem, vanitatem et idolum, ideoque laborem et dolorem, idque probat ex eo quod ejus aræ in acervos et sulcos redactæ sint. Videtur ergo hæc prophetia edita ab Osee post vastatam ab Assyriis urbem Galaad in tribu Gad, antequam ab eisdem vastarentur Samaria et Galgala, quæ erant trans Jordanem, cum cis eum esset tribus Gad et Galaad. Ita Sanchez. Secundo, pro ergo hebraice est אך ach, id est certe, utique, ergo, verumtamen, tamen, uti legunt Biblia Plantiniana et Haymo, qui proinde exponit, q. d. Si Galaad, id est Israel, colit idolum, ei ex parte condonandum est, quia templo et altari Dei caret; tibi tamen, o Juda, colenti eadem idola in Galgalis, condonandum non est; quia tu possides Dei templum, altare, sacerdotes, scribas, etc. Tertio, alii, q. d. Si vultis idola colere, ite in Galaad; ibi enim est sedes idololatriæ : nolite ergo ea colere in Galgalis; quia hic locus pertinet ad Judam, et consequenter ad Deum, Deique templum. NAM ET ALTARIA EORUM QUASI ACERVI SUPER SULCOS AGRI, — q. d. Ne mihi negetis idolum Galaaditis fuisse vanum, frustraneum et noxium; en appello ipsa altaria idolorum. Hæc enim redacta sunt in acervos et terram arabilem, uti jam dixi. Aliter Clarius, q. d. Miseri ubique acervos lapideos colligunt, ut ex eis altaria idolis construant, et diis terminalibus immolent, relicto Deo vero. Prior sensus est verus et genuinus. Sic enim in terris saxosis, qualis est Judæa, solent eximi saxa, ut possint arari et sulcari, quod rustici vocant exossare agros; saxa enim sunt in agris, quod ossa in homine. Sic Persius satyra ultima ait: Exossatus ager juxta est.
12:12
12. FUGIT JACOB IN REGIONEM SYRIÆ. — « Fugit, » scilicet a facie Esau fratris sui, indignantis ob erepta sibi ab eo primogenita, Genes. XXVIII. Redit Propheta ad ostendendam Dei providentiam et curam, quam habuit de Jacob patre Israelitarum, et per consequens de ipsismet Israelitis, ut demonstret eorum ingratitudinem, utque eos ad Deum redamandum rursumque colendum revocet. SERVIVIT ISRAEL IN UXOREM (q. d. Jacob pro uxore Rachel servivit Laban septem annis): ET IN UXOREM (id est pro uxore altera, scilicet Lia), SERVAVIT, — id est custodivit et pavit oves Labani. Hic enim servavit legendum cum Hebræo, Septuaginta et Romanis, non servivit, uti paulo ante. Sensus est, q. d. Deus sua providentia effecit ut Jacob serviens Laban ditaretur, tam in ovibus, quam uxoribus ac prolibus, puta duodecim Patriarchis, ex quibus vos prognati estis. Nota hebraismum : Hebræi enim per beth, id est in, significant pretium; dicunt enim : Emi domum in argento, id est argento: Comparavi mihi opes in labore, id est labore : Servivi in uxore, id est pro uxore; hoc ergo est beth pretii, vel in uxorem, id est ad, propter uxorem sibi comparandam.
12:13
13. IN PROPHETA (id est per Prophetam, puta Mosen) EDUXIT DOMINUS ISRAEL DE ÆGYPTO, ET IN PROPHETA (per eumdem Mosen) SERVATUS EST, — a Pharaone aliisque hostibus. Quocirca 14. AD IRACUNDIAM ME PROVOCAVIT EPHRAIM (id est Israel, quia tot beneficiis meis ingratus me spernit, et vitulos adorat) IN AMARITUDINIBUS SUIS, — id est in peccatis suis, præsertim idololatriæ, quæ mihi amaritudinem, id est dolorem et bilem, movent. Loquitur anthropopathos. Nota hic peccata et idola vocari amaritudines Dei : quia maxime Deum offendunt, adeo ut, si dolor, mœror, anxietas, imo mors et interitus in Deum cadere possent; hæc non aliunde, nec alia sagitta, quam peccato ei obvenirent. SANGUIS EJUS SUPER EUM VENIET. — « Sanguis » in Scriptura vocatur homicidium, et metonymice pœna homicidii, uti hic, q. d. Occidetur ut reus, ac pœna suæ necis et sui interitus ipsi obveniet, ipsique imputabitur. ET OPPROBRIUM EJUS (id est pœnam opprobrii) RESTITUET EI DOMINUS SUUS, — scilicet pro opprobrio quo ipse Deum affecit, adimens ei divinitatem, eamque sacrilege transcribens idolis. Deus enim peccatum nullum, præsertim tam enorme, sinit inultum. Nam, ut ait S. Augustinus in Psalm. XLIV: « Peccatum puniturus est (Deus), quia virga directionis est virga regni ipsius. Puniendum est peccatum : si puniendum non esset, nec peccatum esset. Præveni illum : non vis ut ipse puniat? tu puni. » Et mox : « Puniendum: ergo erit aut a te, aut ab ipso. Tu agnosce, ut ille ignoscat. » Idem in Psalm. LVIII: « Quid est, inquit, operantem æquitatem? quia hoc in te odisti quod et odit ille, ut incipiat placere Deo, dum hoc in te punis quod displicet Deo. Nam non potest impunitum relinqui peccatum, quia verum est : Non miserearis omnium qui operantur iniquitatem. » Idem in Psalm. L, explicans illud : Ecce enim veritatem dilexisti, id est, inquit : « Impunita peccata eorum, etiam quibus ignoscis, non reliquisti : veritatem dilexisti, sic misericordiam prærogasti, ut servares et veritatem. Ignoscis confitenti, ignoscis, sed seipsum punienti. Ita servatur misericordia et veritas : misericordia, quia homo liberatur : veritas, quia peccatum punitur. » Vide eumdem, epist. 122 ad Victorianum, ubi docet Deum nemini peccanti, ne sancto quidem, parcere; ideoque permisisse Barbaris Italiam et Hispaniam invadentibus affligere etiam sanctos viros, et violare sacras virgines.
12:1
v. 14 « Ephraim pascit ventum et sequi- (ur aestum ; tota die mendactum el vastitatem multiplicat, et foedus cum Assyriis iniit et oleum in. Aegyptum ferebat »;, — pascere. ventum (cf. 8, "1! ; 10, 13) proverbiali figura dicitur pro eo, quod est rem inanem et nihil profuturam agere, quasi si quis ventum regere et in morem ovis ducere quo velit, nitatur (Rib. Mar. Schegg) ; idque fieri magna cum sollertia atque ita, ut ipsum illud studium perniciem necessario creet, altero membro declaratur : sequitur aestum hebr. studiose prosequitur G'1p ventum wrentem, xaócwva ?, qui hominibus, bestiis et plantis valde nocivus est ?, immo quandoque incendii instar ardore suo omnia enecat ; est scil. tempestas illa nomine sirocco nota. Qualem uredinem Ephraim prosequatur, iam metaphora relicta explicat : tota die i. e. omni tempore (JJaimo, Rib.), continuo, per totum temporis spatium, quo regnum consistit (cf. 10, 9) mendacium, idololatriam (Theod. M. Haimo), foederis violationem multis modis exercet (cf. 4, 2 ; 1, 1. 3) et ita simul vastitatem multiplicat, varias calamitates, quibus reipublicae status deprimitur, dissolvitur, ipsa regio devastatur et populus bello, nece, captivitate interibit, regno inducit. Hebr. T etiam iniquitatem, oppressionem, violentiam dicit et inde consequentem vastationem et perniciem.— Defectionem a Deo foedera consequuntur cum exteris (cf. 5, 13; 71, 11) ; Palaestina olei ferax erat ! multo magis quam Aegyptus, id quod iam ex eo elucet, quod olivae in omni regione Palaestinae frequentissimae erant et ab olei ubertate regio commendabatur ?. Bene notat Hier. : « covexSoyixóg a parte totum, quod videlicet munera Aegyptiis miserit ; licet quidam arbitrentur, quod nequaquam in Aegypto oleum gignitur, sed pretiosissimum missum esse ab Ephraim, cuius terra Samaria olei fertilissima est » ; munera mittunt, ut auxilium sibi emant cf. Is. 30, 6; « per unam quippe speciem multa significat » (Ps. Ruf. Rib.). Hanc defectionem poena subsequitur :
Arg. — Ephraim impietatem studiose sequitur, foedera cum exteris appetit; etiam Iuda peccat; poenas luent condignas. Quantum posteri Iacob ab eius dignitate et exemplo fortitudinis et pietatis defecerunt ! reveriantur ad eius aemulationem (12, 1-6) ! At similes sunt Canaanitis ; de opulentia et impunitate gloriantur. Nihilominus (non igitur propter eorum merita, sed gratuito, non obstantibus eorum peccatis) Deus eos reducet (12, 1-9). Deus per prophetas eos multipliciver erudivit ; ipsi vero idololatriam amplexi sunt ; Iacob eorum pater obediens erat et in aerumnis ac laboribus constans, etiam Israel olim Dei fidem et salutem expertus est ; at nunc Ephraim contumax est, quare poenas dabit (19, 10-14). Olim potens erat, sed idololatriae causa infirmabatur ; nihilominus crimina auxerunt, quare respublica delebitur ; Dominus tamen, qui et quia olim ex Aegypto eos salvavit, non penitus eos abiiciet (13, 1-5). Ipsi saturati et elati Dominum spreverunt, quare Deus eos poenis coercuit et coercebit ; sibi ipsi sunt perniciei ; salus reponitur in uno Domino ; nihil enim proderunt idola, nihil principes; crimina eorum vindictam expostulant, quae subito et vehementer irruet ; neque tunc resipiscent neque per se salutem nanciscentur, sed Dominus eos eruet ex extrema calamitate, gloriose liberabit eos de morte ; quia ipse est Deus fidelis, Ephraim adhuc nomen et omen habebit (secundum textum hebr. — 13, 6-13 a). Peculiare est huic parti, quod lacob patris exemplum patientiae, pietatis, obedientiae iis proponitur, quo filiorum Iacob scelera magis reprehendantur. Sed cum radix sit sancta, nova colligitur ratio, cur etiam ramis ex illa radice oriundis spes salutis non auferatur. Gratis Deum illam esse concessurum et hominem per se ad illam impetrandam penitus esse impotem, clare docet (19, 9 ; 43, 13) ; praeterea gloriosam fore salutem, Deo scil. triumphatore dignam, per modum epinicii indicat (13, 14). Ceterum etiam in hac parte novis argumentis colligitur, Dei dona esse sine poenitentia (cf. 19, 9. 10. 13; 13, 4. 5. 13).
Denuo paucis delineat, quomodo Ephraim defecerit a Dei cultu, a morum honestate, a reipublicae administratione divinitus instituta ; eam defectionem poena necessario subsequitur ; « proponit tria : occupationem circa inutilia per metaphoram ; secundo metaphorae explanationem, tertio iudicii convictionem » (Alb.);
12:2
v. 2 « iudicium ergo Domini cum Iuda et visitatio super lacob ; iuxta vias eius et iuxta adinventiones eius reddet ei » ; — ex hebr. ita iunge : ad visitandum super lacob iuxta vias eius; secundum opera eius reddet ei. luda scelerum socius est (cf. 9, 14; 6, 4; 8, 14) ; unde tudicium i. e. expostulatio (3'? cf. 4, 1) Deo est cum Iuda et acris contentio, obiurgatio, castigatio ; « visitationem autem vocat flagella atque supplicia » (Hier.); lacob propter oppositionem ad Judam regnum Israel designat, cuius populi vias et opera iam ex parentis cuius nomine gloriantur praeclare ac pie gestis illustrat, ut tam excellenti exemplo proposito agnoscant, quantum aberraverint, quanto supplicio digni sint, et pudore suffundantur (cf. Cyr.). Iacob enim patriarcha, Dei electione et dilectione praeventus, dignitatem et supernam vocationem sibi collatam summo studio, patientia, pietate summa ac fidelitate prosecutus est atque maxima constantia retinuit ; « recordatur, ut supra coepit, nobilitatis antiquae, ut quidquid honorum stirps electa promeruit, vel quidquid virtutis ostendit, ad arguendam posterorum vilitatem proficiat ; ac si diceret : en quo parente generati ad quae ludibria pervenerunt, quantumque a priscorum degeneravere virtuübus » (Ps. Ruf. sim. Theod.) ;
12:3
v. 3 « in utero supplantavit fratrem suum et in fortitudine sua directus est cum angelo » ; — cf. Gen. 25, 25 : « plantam fratris tenebat manu » (cf. Sanct. Rib. Mar. Sa), hac scil. actione iam praesignificante, fore, ut Esau ius primogeniturae praeriperet ; « sicenim tenens plantam immiscuit se primogeniturae, quod non erat infantis, nisi virtute Dei factum fuisset » (Alb.) ; Dei enim electio et vocatio adeo iam in infante operabatur, ut eo symbolo quasi conatum et studium ederet adipiscendi primogenituram et sua opera et labore dignitatem illam sibi comparandi, quae ipsi a Deo erat proposita (cf. Gen. 25, 23). Actio igitur illa praesignificabat et exprimebat, quantopere Iacob divinae electioni cooperari niteretur, cum iam in infante quasi nisum ostenderet, quo nativitatis praerogativam etiam sibi attribueret. Rem ita perpendit Ps. Ruf. :«lacob siquidem ita fuit appetens gloriae, ut antequam in hanc lucem de utero matris exiret, propheticum inierit cum fratre certamen ... auspicium ergo lucis cum testimonio dignitatis assumpsit, ostendens videlicet, quod placita Deo polleret generositate, cui frugem secuturae virtutis contigisset etiam ante sentiendi tempora polliceri» ; et sim. Cyr. : «abipsis igitur fasciis Iacob fuisse indole generosa ac nobili ( 6vt £9zue x£vovev. "Iuxo), ex eo probat »; neque enim sine Dei ordinatione factum, ut actione ista symbolica se beuedictionem esse praerepturum significaret (cf. Sa, Mar. Tir.) ; ita Dei electionem iam tunc prae se fert (Lap.) et merito S. Hier. veteris historiae mentionem fieri ait, ut Dei misericordia erga lacob cognoscatur ; nam non fortitudine propria, qui sentire non poterat, sed misericordia Dei symbolum illud edidit. Atque hisce initiis reliquus vitae cursus ad amussim respondebat ; in virili enim aetate 1. e. 4n. robore suo luctatus est cum Deo (hebr.) ; cf. Gen. 32, 24; pugna illa prodebat, qua constantia, patientia, virtute et quibus laboribus Iacob impedimenta et difficultates esset superaturus ; quare LXX non male vertunt éy xóxotg a3103 &vigyo0sw «pig «2» Ocóv (cf. Cyr. :« nam cum Deus eum providenter ad labores sudoresque misisset, non defecit ... obediens praevaluit, et veluti superior ac victor, quod iussa impleret »). Palmam sine serio ac constanti conatu attingi non posse, 1. e. regnum coelorum vim pati et solos violentos illud esse rapturos, pugna illa significabat. Accidit, cum e Mesopotamia redux consistebat ad vadum Iaboc !, terram patriarchis promissam occupaturus et non sine timore Esau fratris sibi irati adventum opperiebatur. S. /FBier. vertit et directus est cum angelo ; angelum dicit, uti statim etiam in hebr. sequitur v. 5 et luctatus est cum angelo, et quia Dci apparitio sub angeli forma fieri solebat (cf. Ex. 3, 2 hebr. et gr. — Act. "1, 30. Gal. 3, 19 Hebr. 2, 2; 13, 2), uti «tenent communiter Patres docentque, quoties Deus apparuisse dicitur hominibus in veteri maxime testamento, non Deum, sed angelum speciem illam divinam humanis oculis obiecisse » (Sanct.), et uti theologi quoque scholastici communi consensu duce S. Thoma docent (cf. Suarez, de Angelis 6, 20 et « Katholik »1882 II p. 149) ; directus est i. e. feliciter luctatus est cum angelo; ita Lap. explicat addens : «nota, dirigi in Scriptura est prospere agere ut Ps. 139, 19, ergo recte ei successit cum angelo, vel rectius forsan : recto ac imperterrito vultu et pectore aggressus est eum ». S. Hier. verbum non ad pugnam referre videtur, cum scribat : « sUfucacou quod hebraice dicitur isar (9") h. e. dirigentis sive directi nomen accepit », id quod Schegg quidem explicat aciem dirigere, directa acie pugnare ; at immerito ; nam S. Hier. ait : « directus est cum angelo, quando adversus angelum ad torrentem Iaboc tota nocte pugnavit », qui loquendi modus ostendit dirigi non esse idem ac pugnare ; neque ad hoc só0Usaco; apte applicatur, neque w^, verum [acob illa pugna se hominem iustum ac probum probasse indicatur. Gen. 32, 98 vertit S. Hier. fortis fuisti ; cur h. 1. eandem vocem transtulerit directus est, nemo dixerit, praesertim cum statim transferat v. 4 et invaluit. Apud LXX rite bis ivicyvcs ponitur. Nam, quo praeclarior celebretur pugna et victoria, triumphantis in morem propheta repetit
12:4
v. 4 « et ?nvaluit ad angelum et confortatus est ; flevit et rogavit eum ; 1n Bethel invenit eum et ibi locutus est. nobiscum » ; — cf. Gen. 32, 29 ; hebr. et luctatus est cum angelo et praevaluit; quomodo praevaluerit, docent verba flevit et rogavit !, lacrimis, precibus quibus Deum obsecratus est maximo cum fervore, quasi ab invito largissimam benedictionem obtinuit ; alludit scil. propheta ad magnum illud desiderium benedictionis, quod prodidit Iacob dicens : « non dimittam te, nisi benedixeris mihi » ; unde vates ostendit, quam acri studio et conatu, quanta cum contentione et constantia patriarcha benedictionem Dei sibi acquirere adnisus sit. Et acquisivit. Nam ?n Bethel invenit eum ; ibi insigni Dei apparitione magnificisque promissis donatus est cf. Gen. 35, 1. 11 et seq. : « ego Deus omnipotens, cresce et multiplicare, gentes et populi nationum ex te erunt, reges de lumbis tuis egredientur, terramque quam dedi Abraham et Isaac dabo tibi et semini tuo post te ». Iis lacob tamquam populi electi patriarcha constitutus et confirmatus est, iure hereditario a Domino accepit benedictionem illam messianicam, Abraham et Isaac datam, ei eiusque posteris dignitas regia theocratica promissa est et terrae possessio tamquam pignus divini favoris sollemni sponsione data. Iacob igitur sua fidelitate et. constanti pietate dignitatem, ad quam a Deo praeelectus erat, quodammodo sibi promeruit. Ea autem quod in Bethel facta sunt secundo, uti primo proficiscenti in. Mesopotamiam ibidem promissiones datae sunt cf. Gen. 98, 12-19, quae iam secunda illa apparitione laboribus a Iacob persolutis ratae habitae sunt ac confirmatae, eo magis praesentis generationis impietatem accusant; « utrumque beneficium accepit Iacobus in Bethel, ubi postea erectus est aureus vitulus, quem pro Dco coluit ingratus populus » (Sanct.). Idque diserte indicat propheta : et ibi locutus est nobiscum, 1. e. promissiones illas non ad unum spectare Iacob, verum ad totum illius genus, et sponsionem a lacob datam (Gen. 28, 20-23) non eius tantum fidem obstringere, verum. totius posteritatis. Se et suos aequales propheta heredes promissionum sublimium nominat (nobiscum), ut antiquo populi honore commemorato et Dei salute ostensa ad nobilem aemulationem omnes provocet. Quod ut faciat, prius sollemni exclamatione Dei maiestatem qui promissa dederit eiusque potentiam et fidelitatem effert
12:5
v. 5 « et Dominus Deus exercituum, Dominus memoriale eius » ; — cf. Ex. 3, 15; pignus promissionum in nomine Dei Jahve continetur ; qui est nomen Dei essentiale Deum tamquam actum purissimum, ut schola loquitur, tamquam fontem omnis exsistentiae, aeternum, immutabilem, omnium perfectionum cumulum designat ; hoc nomen est memoriale Dei ; i. e. hoc nomen ut sibi proprium in perpetuam rei memoriam et ad promissionum veracitatem declarandam et fidem suam ac fidelitatem obstringendam sollemni ratione promulgavit et epochae illi praefixit, in qua promissiones opere exsequi coepit ; « hoc nomen mihi est in aeternum et hoc memoriale meum in generationem et generationem » (Ex. 3, 43). Uti Deus alias sollemni iureiurando interposito veracitatem et fidelitatem suam oppignerat (Gen. 22, 16. Ps. 109, 4), ita nomen suum essentiale qui est tamquam documentum et monumentum proponit, quo omnium animis fixum ratumque inhaereat, eum qui est et potentia et constantia et immutobilitate potiri ad promissa in opus deducenda. Potentiam et maiestatem practerea illustrat et effert Deus exercituum i. e. Deus cui praesto sunt exercitus, copiae militares, virtutes omnes coelestes atque terrestres, agmina angelorum et universa militia bellica regnorum terrae; — pro tanta vocis amplitudine cf. Gen. 2, 4 (hebr.) Ex. 7, 4; 12, 41. 1 Reg. 1, 3. 11 ; 4, 4. Ios. 5, 14. 3 Reg. 22, 19. Deinde propheta exhortatur, ut patris exemplum aemulantes tali Deo omni religione se devoveant (cf. Cyr.)
12:6
v. 6 « et tu ad Deum tuum : converteris, misericordiam et iudicium custodi el spera in Deo tuo semper » ; — hebr. in Deo tuo, uti LXX àv 8:6 coo &xiozpeigerz i. e. Dei opeet auxilio, in sola eius virtute et gratia poteris ad eum redire ; reditus norma rem illum pristinum in te instaura, quo olim foederis observationem spopondisti (cf. Ex. 19, 6. Ier. 2, 2) et tudicium, normam legis, normam veri et iusti, in te fideliter exprime. Quae si praestiteris, iure salutem Dei sperare poteris. Qualem spem propheta commendet, clarius in hebr. dicitur : exspecta ad. Deum tuum continuo i. e. omni fiducia exspecta ; sed cum nostrum non sit ponere tempora et momenta, quibus exspectanda est, idque continuo, semper, in quacumque rerum conditione. Ad talem igitur eos spem exhortatur vates, qualem in patriarchis S.Paulus descripsit et laudat: « iuxta fidem defuncti sunt omnes isti, non acceptis repromissionibus, sed a longe eas aspicientes et salutantes » (Hebr. 11, 13).
12:7
Patris virtute commemorata, quantum ab illo filii sint mutati, menti vatis obversatur: « sed quid ego varia insignia paternae generositatis evolvo, a quibus turba ista quam defleo, tanto spatio dilapsa convincitur, ut non immerito soboles Canaan nuncupetur » (Ps. Ruf.) ? quare per amaram potentiam dilexit, uti vocem calumn?am rite explanant. Alb. Rib. Mar. ; nam calumnia etiam apud latinos vexationem dolo ac fraude aliis illatam significat. Acerba reprehensione non /srael (qui adversus Deum invaluit), sed Chanaan vocantur, inimici scil. misericordiae et iustitiae (Cyr. Theod.) ; similes enim facti sunt illis populis, quos olim propter scelera e terra eiicere et interimere debebant (Theod. M.) ; quantus iam pudor, illo appellari nomine populum Dei ! Ita quae sint viae et adinventiones (v. 3) eorum, describit, similiter, uti Is. 1, 10. Ez. 16, 3. Dan. 13, 56. Zach. 14, 91, prout S. Hier. adnotat. Peccata iniustitiae, fraudis, oppressionis praecipue accusat, quia ea maxime adversantur virtutibus v. 6 commemoratis (cf. Prov. 20, 40 ; 41, 1. Mich. 6, 10). Cum indignatione vates Chanaan exclamat et non eos alloquens, quos reprehendit, magis rei indignitatem effert. Iam quantopere in malo sínt obdurati et quanta cum impudentia se quasi omni noxa superiores iactent, egregie describit
12:8
v. 8 « et dixit Ephraim : verumtamen dives effectus sum, inveni idolum mihi ; omnes labores mei non invenient mihi iniquitatem quam peccavi »; — perfracte et impudenter reprehensioni opponunt: et tamen dives effectus abundo. Loquuntur (ut bene notat Ps. Ruf.), sicuti tempore Ieremiae ii, qui profitentur, dum reginae coeli sacrificaverint et libaverint, « saturati sumus panibus et bene nobis erat malumque non vidimus » (Ier. 44, 171). Prosperitatem idololatriae attribuunt cf. 2, 5. 8; et gloriantur, quod bonis fruuntur iis, quae ex legis promissione (Lev. cp. 25 — Deut. cp. 28) soli pietati debentur. Unde haud incongrue advertit Rib. : « allatrent me prophetae et avaritiae ac rapinarum arguant ; certe me non poenitet quae, siisse divitias, sed gaudio dives effectus sum » et S. Hier. : « non refert un. de possideam, dummodo possideam », id quod reprehensioni v. "1 immediate opponunt. Quod in vulg. legitur: inveni idolum mihi, explicant de opibus ac divitiis, quas suum deum vocent: gaudeo habere penes me et invenisse deum, divitias, quaesunt numen meum, quo praesente neminem timeo, bonis omnibus abundo (cf. Lap.). S. Hier. legit et vertit, ut ipse narrat, aven vx ! (cf. 4,155, 5, 8; 10, 5.8) 1. e. tnane, nihilum, quo nomine dolum significatur ; « sicut gulosi et luxuriosi venter deus est, ita ct avarus adorat auri idolum et dicit in corde suo : inveni quod quaerebam » (Hier.). Ex mente igitur prophetae idolum vocatur. Ea explicatione gravis et apta habetur oppositio ad v. 4:Iacob invenit Deum, posteri eius aliud invenisse numen et amplecti se iactant, qua locutione obduratos in malitia animos produnt. Textus autem mas. fert six opes, divitias (cf. Mar. Scholz), uti explicant ex parallelismo ?. Dein perfracte negant, se ulla in re peccasse : omnes labores mei i. c. quidquid acquisivi, labore meo et conatu mihi comparavi (cf. hebr.) non afferunt mihi iniquitatem YS? ; nota paronomasiam ad Y (vel potius TN?) non talem afferunt iniquitatem, qua peccati rei constituantur et poenae obnoxii. Ita enim oppressionem diligunt v. "1, ita ea delectantur, ut flagitium poena dignum in ea adesse prorsus negent. Magnus est sceleris gradus scelus non agnoscere. At Dei dona cum sint sine poenitentia, populum olim electum non plane abiicit. Impietate vero descripta liberalitas Dei in beneficiis conferendis illustrior apparet. Quare pergit
12:9
v. 9 « eL ego Dominus Deus tuus ex terra Aegypti, adhuc sedere te faciam 1n tabernaculis, sicut in diebus festivitatis » ; — Deusliberatione ex Aegypto per magnalia potentiae facta populum suum acquisivit; tale opus effectu non carebit ; uti illa eductio gratuito ex gratia et benevolentia est vocem chaldaicam et syriacam NJTIN. (Jiospitium!, vertunt enim. 3vxdz77z». Vel ex. arabico TNN YN (aaua, aunun) commode agere, commoditas, quies (cf. Freitag, lex arab.) quae vox facta, ita populi post castigationem et. alteram in terra aliena servitutem instauratio divinae liberalitati accepta est referenda. Quod quo clarius cernatur, vates v. '1. 8 populi indignitatem proponit. Prima illa liberatio pignus est alterius salvationis, unde adhuc "? iterum, denuo habitare t? faciam (hebr.) ita, ut festos dies qua decet pompa, religione, laetitia celebres. Verba enim esse laeta et promissoria — minime vero, uti Ps. Ruf. Theod. Theoph. volunt, comminatoria de inhabitatione in terra aliena incerta ac vaga, neque rem praeteritam tantum in memoriam reducere, quae sententia Theod. M. est — iam ipsa locutio habitare faciain ostendit, quae tutam atque securam inhabitationem cum larga Dei benedictione in promissae terrae occupatione significat cf. 11, 11. Ps. 67, 'i. ler. 32, 21. Ez. 36, 11. 33 etc. Neque promissio sub conditione tantum profertur : post tot peccata licebit per me, si meliora cogites, securum in patria degere et festum scenopegiae laetum agere quotannis (cf. Sanct. praedicitur. Cur dicatur in tabernaculis, vix aliter accipi potest, quam prout Lev. 23, 43 innuitur et Alb. concipit, « ut scil. iterum festum tabernaculorum celebres pro reductione de captivitate, sicuti celebrasti pro eductione de Aegypto » ; iste sensus iuvatur ex eo, quod dicitur Ier. 23 : « ecce dies venient, dicit Dominus, et non dicent ultra : vivit Dominus, qui eduxit filios Israel de terra Aegypti, sed vivit Dominus, qui eduxit et adduxit semen domus Israel de terra aquilonis » ; sim. Mar. Plerique ad tale festum alludi censent ; Scholz autem cl. 2, 11 de omni festivitate explicat et in tabernaculis ad habitaudi modum patriarcharum, populi in deserto, pastorum in Israel et totius plebis in sollemnitate scenopegiae referri censet. Alii demum, uti Cyr. et Schegg, non promissionem verbis exprimi censent, verum id solum, Deum eousque populum non expulisse e terra ; sed adhuc.. promissionem de re futura indicat, cui alia prophetarum vaticinia concordant (cf. ler. Ez. 1. c.) et 11, 10. 141, quo loco pariter liberatione ex Aegypto commemorata eadem fit promissio (cf. 2, 13 ; 3, 5). Quare Darh. bene exponit : habitare te faciam in terra promissa.
12:10
v. 10 « Et locutus sum super prophetas et ego visionem multiplicavi, et in manu prophetarum. assimilatus sum » . — Notari supereminentiam spiritus illuminantis prophetas, uti v. gr. spiritus Domini super ! me (Is. 61, 1) censet Alb. idque praeplacet eo sensu, ut verba et actiones prophetarum a Deo superne regi ac disponi dicantur ; dum prophetae loquebantur, ego eram qui superne loquebar, vox prophetarum vox Dei erat coelitus allata. Praeter verba prophetas docuit visionibus, quas imaginarias et intellectuales distinguunt (cf. Alb. S. Thom. 2, 2, qu. 113) et in quibus rerum symbola menti prophetae proponebantur atque res futurae adumbrabantur. Praeterea prophetae actionibus symbolicis externe peractis populum docere iubebantur (cf. cp. 1. 3. Is. 20, 1. Ier. 13. 16. 19. etc. Ez. 4. 12. etc.). Eas quoque hic indicari, interpretes iure censent ; et alii quidem ad visiones eas referunt (cf. Theod. Theoph.), alii in tertio membro eas exprimi volunt (cf. Alb. Sanct.). « Nota hebraismum : in manu prophetarum i. e. per prophetas, quasi per meum organum et instrumentum, ergo ministerio, opera, sermonibus prophetarum assimilatus sum » (Lap.). Quid sibi velit assimilari in textu (at. — idem in graeco ópztoógs et apud Syrum — optime explicare videtur Tir. : « adumbratus et repraesentatus sum tibi, quis, quantus, qualis sim, quid item a te velim, quid mihi debeatur » (sim. Lap.). Ceterum in varias explicationes abeunt. Et S. Hier. quidem ita : « ego enim sum qui per omnes prophetas et varia genera visionum assimilatus sum hominibus et te ad poenitentiam provocavi » ; Ps. Ruf. Dei apparitiones sub variis formis — sim. Theod. Theoph. — et actiones typicas intelligit, quibus novi testamenti mysteria et Dei operationes significabantur ; v. g. Deum personam induisse invalidi luctatoris, in ignem esse transfiguratum, quo rubus non consumeretur, agni sanguine Israelitarum limina communisse, « ut appareret videlicet Deus noster in his imaginibus, quas dispensatio suscepta poscebat, non quae maiestati illius competebant ». Rup. opera illa dici vult, quae Dei quasdam simiülitudines prae se ferrent ; Rib. varias similitudines exponit, quibus usi sunt prophetae, Deum patri, regi, amico, pastori, leoni comparantes. Alb. et Sanct. actiones symbolicas exprimi putant, quibus Dei voluntatem explicaverint ; Sa similitudines et figuras, Mar. parabolas et rerum futurarum imagines intelligit. Cyr. demum id de pseudoprophetis exponit : « imitati sunt me. . meos sermones fingentes, meorumque prophetarum opera imitantes ». In hebr. legitur jy23N ' ; explicant : similitudines proposui, in parabolis locutus sum (cf. Rib. Sanct. Keil, Scholz, Trochon) ; at vox aliis in locis non est nisi assimilare, comparationem instituere (cf. Is. 40, 48; 46, 5. Cant. 1, 9j mente pertractare (Is. 10, 7. Ps. 48, 10 ; 30, 21 hebr. Iud. 20, 5) ; unde potius cum nv21 quam cum ovn vox erit conferenda (cf. Schegg) et explicanda : similitudinem exhibui i. e. rerum symbola dedi per prophetas. LXX et S. Hier. et Syrus videntur legisse formam Aithpael *v21w? — Chald. vertit: « misi in manu prophetarum ». Sed quid cura Dei et institutio tam assidua valuit apud populum durae cervicis?
Post beneficium eductionis ex Aegypto Deus populum non dereliquit, sed continuo inter alia per prophetas missos eum erudivit, docuit multiplici modo ; hanc gratiam iis in memoriam revocat
12:11
v. 41 « si Galaad idolum, ergo frustra erant in. Galgal bobus immolantes ; nam et altaria eorum quasi acervi super sulcos agri ». — Bene exorditur explicationem versus Sanct. : « hic locus mihi valde videtur esse difficilis » ; veterum plerique rem ZAistorice explanant : si Galaad idolum habet et colit et tamen servari non potuit ab eversione, ergo operam perdunt ii, qui in Galgalis immolant bobus ; vel Galgala alieno periculo non didicit frustra se salutem exspectare a vitulis, quamvis cerneret aras idolorum eversas conculcari, quasi agrorum sulcos (cf. Rib. Sanct. Lap. Mar. Men. Tir. Calm.); rem scil. 4 Reg. 15, 29 narratam, varias urbes, inter quas Galaad, a Theglathphalasar esse captas et habitatores in Assyriam translatos, hic tangi. Explicationi suffragatur textus graecus: ei u7, 'aAx&y éecty, &pot yeuóetz 7av.. cf. Cyr. Theoph. et, ut videtur, Chald. : si in Gilead oppressores erant. Ita Schegg quoque. S. Hier. autem ad illum eventum verba non refert, sed id dici existimat, et decem tribus et duas pari idololatriae errore esse deceptas : « si in. Galaad falsi sunt dii et perversa religio et est trans lordanem, ergo et Galgal, de qua in hoc eodem. propheta legimus : omnis malitia eorum in Galgala ». Aliter Ps. Ruf.: «si sententiam convincentis induxit ; i. e. cum nulli sit dubium solas esse in ipsis locis brutarum pecudum imagines collocatas, credereturne hoc committi posse (tamen), antequam fieret, ut apertam stultitiam.... plebs quondam virtutibus clara sequeretur et idola frustra i. e. absque ulla vel brevis commodi utilitate susciperet » ? Legit non ergo, sed tamen ; uti etiam legunt Rup. Haimo (in explicatione) aliique testes multi (vide v. g. notationem Lucae Brugensis ; correctores autem romani ergo praetulerunt), idque magis consonat cum hebr. 'jN Sensus erit : si Galaad est YN i. e. iniquitas (cf. 6, 8 : « Galaad civitas operantium iniquitatem »), tota iniquitati dedita, tunc quia talis est, evanidi sunt, funditus peribunt, neque aliquid aliud Galaad iis afferet. Et quantopere hanc sortem mereantur, declarat addens : in Galgal bobus immolant (hebr.), sacrificia offerunt. Commodior etiam sensus elicitur, si particulam QN eo modo explicamus, quo Ps. Ruf. si accepit : profecto, certo Galaad. est inanis, tantummodo evanidi sunt in. Galgal ; bobus sacrificia immolant, uti Scholz vertit et coniungit. Brevi ac conciso modo et magna cum indignatione praecipuas idololatriae sedes Deus commemorat et quod indignitatis caput est, addit : bobus fieri sacrificia. Ita cum S. Hier. verti debere, non boves immolant (Keil), ! res ipsa cla- 1. In. hebr. avo 53533 fortasso p ante D''31U propter praecedentem consonantem mat ; nam id est idololatriae et stultitiae culmen, quod vitulos adorant, iis sacra faciunt ; et post praecedentem reprehensionem haec gradatio omnino exspectatur. Tertium denique membrum est : etiam altaria eorum.. (hebr.) quasi acervi, in 253 esse allusionem ad Galgal iam adnotat Mar. Ea comparatione exprimi altarium frequentiam Rup. et. Scholz censent ; alii vilitatem et contemptum signari dicunt (cf. Sanct.), alii ad destructionem futuram referunt : fore, ut arae evertantur et locus aretur (cf. Ephr. Alb. Rib. Sa, Keil, Schegg). Sed cum in duobus membris antecedentibus non praedictionem, sed praesentis cohditionis reprehensionem agnovimus, etiam in hoc membro ararum totiusque cultus vilitatem, contemptum exprimi censemus, qui in eo quoque cernitur, quod frequenter vilia huiusmodi altaria erexerint, eum in verae religionis reverentiam uno in loco tantum aram exstrui liceret. Idolorum altaria acervis lapidum comparantur eo rectius, quia aliquot lapidibus erectis ac superimpositis honos idolis habebatur. (cf. von Haneberg, Die religioesen Alterthümer der Bibel p. 71). Quare haud abs re adnotat Ps. Ruf. : « consequenter profanos ritus observationum quoque vilitas ipsa convincit, ut sine aliquo locorum delectu aras exstruant et probrosos deos tumultuaribus venerentur altaribus ». Heu, quantum ab exemplo patris, cuius tamen nomine vocantur, degcnerarunt! « Quia non historicae narrationis tenore commemorationem intulit antiquorum, sed sub impetu et dolore degeneres posteros arguendi recoluit facta maiorum, ideo quasi fluctuabundus sermo progreditur, ut invicem sibi exprobratio laudatioque succedat, obiurgationique pondus praedicatio antiquae nobilitatis adiungat; proinde, ut instituerat, labores beati Iacob proventusque dinumerat » (Ps. Ruf.).
12:12
v. 12 « fugit lacob in. regionem Syriae et. servivit. [Israel in uxorem, et. in uxorem servavit » ; — hebr. fugit in campum Aram ! et. servavit Y2 l. e. oves, greges custodivit, cf. Gen. 99, 18 et seq. et eandem vocem habes 30, 31. Propheta Iacob patris pietatem et duros labores et patientiam describit. Nam parentum hortatu : « noli accipere coniugem de genere Chanaan » (Gen. 28, 1. 6) ex obedientia profectus est; « maluit uxorem iuxta beneplacitum Dei, patris ac matris, propria servitute acquirere, quam filias Chanaan ducere cum offensione... quae possent illi iam S. Hier. advertit ; altaria autem i zz2«vxt (93) i-i i200» àvypoo. Sym. ut refert scandalum esse et causa peccati.. cur fugit? videlicet ne quando ad eiusmodi perduceretur altaria per mulieres Chanaan » ; ita praeclare Rup. et sim. Theod. Alb. Rib. Simul quia fratris odium fugit, cum pietate, obedientia virtutem quoque patientiae exercet. Ille fugit idololatriae periculum, porro adnotat Rup., isti autem contra de Galaad in Galgal, de Galgal in Galaad cursitabant quaerendo et sequendo idola. Rem sane miram, promissionum magnificarum heredem eumque qui caput futurus erat populi electi, duram servire servitutem et in laborioso gregum custodiendorum munere tamdiu sudare, propheta ipso sermone effert : addit nomen honorificentissimum 4/srael, quod postea accepit quia in Deum praevaluit, ut innuat, etsi quis potens sit apud Deum et dilectus, eum tamen minime a laboribus et humili conditione statim eximi ; repetit ?n uxorem servivit, in uxorem servavit : quanti constitit, ut pater populi fieret ! Servivit, quasi egenus et pauper, ut illi, qui proprio labore pretium, quo mulierem a parentibus sibi emant,. comparare debent (sim. Ephr. Barh.). In repetitione alii duas signari volunt uxores, Liam et Rachel (cf. Hier. Alb. Rib. Lap.). Praeter virtutum exercitium in hac historia Dei paterna cura, sedulitas, providentia cernitur (cf. Rib. Sanct. Lap.), « a parvis enim exordiis et adeo parvis, ut opere mercenario pasceretur, usque ad eam magnitudinem populi divitiarumque pervenit, ut eum iam Aegyptus tota quodammodo capere non valeret » (Ps. Ruf.). Multiplex igitur populi degenerati in eo exemplo reprehensio continetur idololatriae, ignaviae, luxuriae, apostasiae ; magnusque simul pudor incutitur, quia talem Dei curam ac dignationem neglexerint (cf. Cyr.). Hanc miram providentiam et praedilectionem illustrat
12:13
v. 13 « in propheta autem. eduxit Dominus Israel de Aegypto et in propheta servatus est » ; — quantopere Israel a patris pauperis conditione mutatus est ; ille fugit,hic manu potenti et insignibus miraculis educitur per prophetam Moysen a Deo missum ; ille servivit, hic gloriose in libertatem vindicatur; ille servavit gregem ovium, hic servatur et custoditur a Deo per prophetam. Et tunc quidem Israel vocem Domini audivit et ei obsecutus est et secutus Dominum vocantem (cf. Ier. 2, 9. Ez. 16, 1-14). At nunc —! « quae ergo erit satis digna conquestio, quod gens quae fuerit tam illustri stirpe conspicua, nunc stultitia insignis, et solis agat famosa criminibus » (Ps. Ruf.)? Unde e diametro opponitur
12:14
v. 14 « ad iracundiam me provocavit Ephraim in amaritudinibus suis ; et. sanguis eius super eum veniet et opprobrium eius restituet. ei Dominus suus » ; — explicat S. Hier. : é cum ergo Ephraim tanta praestiterim.... deseruit me Ephraim, immo ad iracundiam provocavit, et amaritudine sua amarum fecit esse qui dulcis sum. Unde sanguis eius super eum veniet, id est, ipse erit causa mortis suae. Quodque sequitur : et opprobrium eius.. illi sensui congruit, quem Nathan loquitur ad David (2 Reg. 42, 14), ipsa blasphemia atque opprobrium, quo per te Dominus blasphematus est, vertetur in caput tuum ». Unde simul elucet, quomodo S. Doctor singula intelligi velit. Hebr. pan accusativum adverbialem explicant, qui vim verbi augeat : valde et acerbe me ad iram provocavit Ephraim (cf. Hitz. Keil, Schegg), neque id a grammatica hebr. alienum est ( cf. Gesenius-Roediger, hebr. Gr. 2. 116. 135. 136) — aliter Scholz, qui ex Ier. 31, 21 vocem eandem habere significationem quam p5a coniecat : Ephraim signis illis idololatricis me offendit, columnis scil. erectis et lapidum acervis in deorum honorem congestis ; sed 1l. c. cippi vel obelisci, vel generatim signa quaedam ita dicuntur posita ad viam denuo cognoscendam et rite inveniendam ; esse idololatriae signa, nullo indicio constat. Veteres e contra versiones cum 5S. flier. fere consentiunt : LXX xai zagopyuasy ; Syrus: « iram et amaritudinem excitavit Ephraim » ; Chald. : « ad iracundiam provocant peccata addentes » ; unde patet eos ita explicasse, ut vim verbi augeat vox apposita. Sanguis i. e. innocentium oppressio et caedes vindicabitur a Domino ; iniustitiae poenas luent ( cf. 1, 4; 4, 2). In hebr. sanguis sese extendat super eum, VO2 cf. 4 Sam. 4, 2; 30, 16 vel Dominus relinquet sanguinem eius super eum, ut scil. caedes expiet ; et opprobrium i. e. probrosa peccata, quibus se Ephraim inquinavit, Dominus ei reddet (cf. Alb. Mar.) ; alii opprobrium, quo Deum affecerit, explanant, hoc, i. c. supplicium ei debitum inducet Dominus in capat auctoris (cf. Hier. Cyr. Rib. Lap. Sa, Men.), ut sicut Ephraim Dominum opprobriis affecit, ita Dominus ei adducat ignominiam et opprobrium servitutis et abiectionis. Cum enim peccatum necessario poenas gignat, apte ipsum illud opprobrium adducere vel reducere super illum Deus dicitur i. e. sinit peccatum nancisci debitum effectum et peccatores sibi ipsis esse fabricatores malorum docet.
12:2
… L'entrare nel gioco delle potenze politiche, fidando nelle proprie armi e nei regni più forti, significa non aver più fede nell'alleanza, nella fedeltà e onnipotenza di Dio; è avviarsi al sincretismo e all'idolatria (Os. 5, 13; 7, 11; 8, 9; 10, 4 sgg.; 12, 2; 14, 4).
RE, I E II (III E IV) LIBRO DEI
… Il contenuto di R. trova, inoltre, un frequente controllo in altri libri storici, e in quelli profetici (cf. tra molti casi: Os. 7, 7; 8, 4 = II Reg. 15, 10, 14, 25; Os. 5, 13; 7, 11; 8, 9; 12, 2 = II Reg. 15, 17-20; Am. 7, 10; 4, 1-6 = II Reg. 14, 23-29; It. 7, 1-12 = II Reg. 16, 5; It. 36, 1-37, 38 = II Reg. 18, 13-19, 37, ecc.). …
12:4
… A suffragare tale spiegazione sta il racconto biblico secondo cui i bimbo (il futuro G.) afferra « il tallone » del fratello gemello (Gen. 25, 26); e l'altro concernente gli « inganni » escogitati da G. per ottenere la primogenitura (Gen. 27, 36; cf. Os. 12, 4; Jer. 9, 3). B. Jacob (Genesis, Berlino 1934, p. 544) richiamandosi al Thesaurus del Gesenius: « imitatur formas adiectivorum, quae colores similesque species designant », a Os. 6, …
… Sprachwissenschaft, Strasburgo 1910, p. 75], « combattere ») vittoriosa sostenuta dal patriarca (Gen. 32, 24-32; diversa è la concezione in Os. 12, 4 sg.), il nome di I. viene spiegato: « Egli lotta con Dio ». Ma poiché nei nomi teoforici Dio è di solito soggetto, taluni, scostandosi da Gen. 32, 29, spiegano: « Dio combatte (per lui) …
MOSÈ (MŌŠEH, ΜΩ[Θ]ΣΗ͂Σ, VOLG. MOYSES, ANTICA LATINA MOSES)
… Si tratta di una religione che non viene dall'uomo, ma da Dio, di cui M. non fu che il «profeta», il portavoce (Ex. 3, 10; 4, 12; Num. 11, 24 sg.; 12, 2; Deut. 18, 15.18; 34, 10; Os. 12, 4; Ps. 103, 7 ecc.). …
12:12
II. LA S. NELLA BIBBIA. - Sia in greco sia in latino, il nome venne usato talvolta a tradurre Aram (v.), in generale e con le determinazioni « di Damasco, di Soba », ecc.: Σορία Δαμασκού: II Sam. 8, 5; Σ. Σουβά: II Sam. 10, 8; Σ. Μοογά: I Par. 19, 6, ecc.; Syria: Os. 12, 12 (ebr. 13); Mesopotamia Syriae: Deut. 23, 5 (Aram Nahārajim); ecc.
12:14
Le fonti bibliche ricordano, dopo Mosè, il grande p. (Os. 12, 14 [Volg. 13]; Num. 11,25; 12,6; Deut. 18, 15, 18; 34, 10): Maria sua sorella (Ex. 15, 20; Num. 12, 2; cf. Mt. 6, 4); Giosuè (Ecli. 46, 1); durante il periodo dei Giudici: …
12:15
… sé e le deviazioni religioso-morali a cui essa subito diede ansa nel culto giustificano la reazione di Mosè contro il v. e più tardi gli attacchi dei profeti contro il risorgere del simbolo e relative pratiche cultuali (Am. 8, 14; Os. 8, 4-6; 10, 5-8; 12, 15-13, 4; ecc.). …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.