Ierusalem shal be destroyed, manie Iewes slaine, the rest made captiues: 3. Christs Church shal florish, 8. especially in the Gentils. 12. Persecuters shal be finally punished: 20. and the godlie procede in grace.
1Behold the days of the Lord shall come, and thy spoils shall be divided in the midst of thee.Ecco, che vengono i giorni del Signore, e si farà in mezzo a te la spartizione delle tue spoglie.BEHOLD the dayes of our Lord shal come, and thy spoyles shal be diuided in the middes of thee.Ecce venient dies Domini, et dividentur spolia tua in medio tui. 2And I will gather all nations to Jerusalem to battle, and the city shall be taken, and the houses shall be rifled, and the women shall be defiled: and half of the city shall go forth into captivity, and the rest of the people shall not be taken away out of the city.Ed io raunerò tutte le genti a combattere contro Gerusalemme, e la città sarà espugnata, e atterrate le case, e violate le donne; e la metà de' cittadini anderà in ischiavitù; e il resto del popolo non sarà tolto dalla città.And I wil gather together al nations to Ierusalem into battel, and the citie shal be taken, and the houses shal be wasted, and the wemen shal be defiled: and the halfe part of the citie shal goe forth into captiuitie, and the rest of the people shal not be taken away out of the citie.Et congregabo omnes gentes ad Jerusalem in prælium: et capietur civitas, et vastabuntur domus, et mulieres violabuntur: et egredietur media pars civitatis in captivitatem, et reliquum populi non auferetur ex urbe. 3Then the Lord shall go forth, and shall fight against those nations, as when he fought in the day of battle.E il Signore apparirà, e combatterà contro quelle nazioni, come combattè nel dì di quella battaglia.And our Lord wil goe forth, and wil fight against those nations, as he fought in the day of conflict.Et egredietur Dominus, et præliabitur contra gentes illas, sicut præliatus est in die certaminis. 4And his feet shall stand in that day upon the mount of Olives, which is over against Jerusalem towards the east: and the mount of Olives shall be divided in the midst thereof to the east, and to the west with a very great opening, and half of the mountain shall be separated to the north, and half thereof to the south.Egli in quel dì poserà i suoi piedi sul monte degli ulivi, che sta dirimpetto a Gerusalemme da levante; e si spaccherà il monte degli ulivi nel suo mezzo a levante, e a ponente in grandissima voragine, e la metà del monte diviso cadrà a settentrione, e l'altra a mezzodì.And his feete shal stand in that day vpon the mount of oliues, which is against Ierusalem toward the East: and the mount of oliues shal be clouen by the halfe part therof to the East, & to the Weast with a stiepe rupture exceding great, and halfe of the mountayne shal be seperated to the North, & halfe therof to the South.Et stabunt pedes ejus in die illa super montem Olivarum, qui est contra Jerusalem ad orientem: et scindetur mons Olivarum ex media parte sui ad orientem et ad occidentem, prærupto grandi valde: et separabitur medium montis ad aquilonem, et medium ejus ad meridiem.
5And you shall flee to the valley of those mountains, for the valley of the mountains shall be joined even to the next, and you shall flee as you fled from the face of the earthquake in the days of Ozias king of Juda: and the Lord my God shall come, and all the saints with him.E voi fuggirete alla valle di quei monti, perché la valle di quei monti sarà congiunta col (monte) vicino, e fuggirete come fuggiste dal tremuoto a' tempi di Ozia re di Giuda. E verrà il Signore Dio mio, e con lui tutti i santi.And you shal flie to the valley of those mountaynes, because the valley of the mountaynes shal be ioyned euen to the next, and you shal flee as you fled from the face of the earthquake in the dayes of Ozias king of Iuda: and our Lord my God shal come, and al the saintes with him.Et fugietis ad vallem montium eorum, quoniam conjungetur vallis montium usque ad proximum: et fugietis sicut fugistis a facie terræmotus in diebus Oziæ regis Juda: et veniet Dominus Deus meus, omnesque sancti cum eo. 6And it shall come to pass in that day, that there shall be no light, but cold and frost.E in quel giorno non sarà luce, ma freddo, e gelo.And it shal be in that day: there shal be no light, but cold and frost.Et erit in die illa: non erit lux, sed frigus et gelu. 7And there shall be one day, which is known to the Lord, not day nor night: and in the time of the evening there shall be light:E vi sarà un giorno, che è conosciuto dal Signore, che non sarà nè giorno, nè notte: e sulla sera sarà la luce.And there shal be one day, which is knowen to our Lord, not day nor night: & in the time of the euening there shal be light.Et erit dies una quæ nota est Domino, non dies neque nox: et in tempore vesperi erit lux. 8And it shall come to pass in that day, that living waters shall go out from Jerusalem: half of them to the east sea, and half of them to the last sea: they shall be in summer and in winter.E in quel giorno sgorgheranno da Gerusalemme acque vive; la metà di esse verso il mare orientale, e l'altra metà verso il mare d'occidente: vi saranno di state, e di verno.And it shal be in that day: liuing waters shal issue forth out of Ierusalem: halfe of them to the East sea, and halfe of them to the last sea: in summer & in winter shal they be.Et erit in die illa: exibunt aquæ vivæ de Jerusalem: medium earum ad mare orientale, et medium earum ad mare novissimum: in æstate et in hieme erunt.
9And the Lord shall be king over all the earth: in that day there shall be one Lord, and his name shall be one.E il Signore regnerà sopra tutta la terra: in quel giorno un solo sarà il Signore, e un solo il suo nome.And our Lord shal be king ouer al the earth: in that day there shal be one Lord, & his name shal be one.Et erit Dominus rex super omnem terram: in die illa erit Dominus unus, et erit nomen ejus unum. 10And all the land shall return even to the desert, from the hill to Remmon to the south of Jerusalem: and she shall be exalted, and shall dwell in her own place, from the gate of Benjamin even to the place of the former gate, and even to the gate of the corners: and from the tower of Hananeel even to the king’s winepresses.E la terra tornerà ad essere abitata fino al deserto, dal colle a Remmon a mezzodì di Gerusalemme; ed ella sarà esaltata, e sarà abitata nel suo sito, dalla porta di Benjamin fino al luogo dell'antica porta, e fino alla porta degli angoli; e dalla torre di Hananeel fino agli strettoi del re.And al the land shal returne euen to the desert, from the hil of Remmon to the South of Ierusalem: and it shal be exalted, and shal dwel in her place, from the gate of Beniamin euen to the place of the former gate, and euen to the gate of the corners: & from the towre of Hananeel euen to the kings presses.Et revertetur omnis terra usque ad desertum, de colle Remmon ad austrum Jerusalem: et exaltabitur, et habitabit in loco suo, a porta Benjamin usque ad locum portæ prioris, et usque ad portam angulorum, et a turre Hananeel usque ad torcularia regis. 11And people shall dwell in it, and there shall be no more an anathema: but Jerusalem shall sit secure.Ed ella sarà abitata, e non sarà più anatema; ma Gerusalemme siederà tranquilla.And they shal dwel in it, and there shal be anathema no more: but Ierusalem shal sit secure.Et habitabunt in ea, et anathema non erit amplius, sed sedebit Jerusalem secura. 12And this shall be the plague wherewith the Lord shall strike all nations that have fought against Jerusalem: the flesh of every one shall consume away while they stand upon their feet, and their eyes shall consume away in their holes, and their tongue shall consume away in their mouth.E questa sarà la piaga, colla quale percuoterà il Signore tutte le genti, che han tirata la spada contro Gerusalemme: si struggeranno le carni di ciascheduno, mentr'ei si starà ritto su suoi piedi, e marciranno i loro occhi ne' loro forami, e s'infradicirà nelle loro bocche la lingua.And this shal be the plague, wherwith our Lord shal strike al nations, that haue fought against Ierusalem: the flesh shal pine away of euerie one standing vpon his feete, and his eyes shal weare away in their holes, & their tongue shal consume away in their mouth.Et hæc erit plaga qua percutiet Dominus omnes gentes quæ pugnaverunt adversus Jerusalem: tabescet caro uniuscujusque stantis super pedes suos: et oculi ejus contabescent in foraminibus suis, et lingua eorum contabescet in ore suo.
13In that day there shall be a great tumult from the Lord among them: and a man shall take the hand of his neighbour, and his hand shall be clasped upon his neighbour’s hand.In quel giorno sarà da Dio scompiglio grande tra loro, e l'uno stringerà la mano dell'altro, e si attaccherà colla mano alla mano del suo fratello.In that day there shal be a great tumult of our Lord among them: and a man shal take the hand of his neighbour, and his hand shal be clasped vpon his neighbours hand.In die illa erit tumultus Domini magnus in eis: et apprehendet vir manum proximi sui, et conseretur manus ejus super manum proximi sui. 14And even Juda shall fight against Jerusalem: and the riches of all nations round about shall be gathered together, gold, and silver, and garments in great abundance.E Giuda istesso combatterà contro Gerusalemme, e si ammasseran le ricchezze di tutte le genti all'intorno l'oro, e l'argento, e copia grande di vestimenta,Yea and Iudas shal fight agaynst Ierusalem: and the riches of al nations round about shal be gathered together, gold, and siluer, and garments exceding manie.Sed et Judas pugnabit adversus Jerusalem: et congregabuntur divitiæ omnium gentium in circuitu, aurum, et argentum, et vestes multæ satis. 15And the destruction of the horse, and of the mule, and of the camel, and of the ass, and of all the beasts, that shall be in those tents, shall be like this destruction.E i cavalli, e i muli, e i cammelli, e gli asini, e tutte le bestie, che saranno in quel campo, soffriranno quella medesima piaga.And so shal there be ruine of horse, and mule, and camel, and asse, and of al the beasts, that shal be in those tents, as is this ruine.Et sic erit ruina equi, et muli, et cameli, et asini, et omnium jumentorum quæ fuerint in castris illis, sicut ruina hæc. 16And all they that shall be left of all nations that came against Jerusalem, shall go up from year to year, to adore the King, the Lord of hosts, and to keep the feast of tabernacles.E tutti quelli, che resteranno di tutte quante le genti, che si mossero contro Gerusalemme, anderanno ogn'anno ad adorare il Signore Re degli eserciti, ed a celebrare la festa de' tabernacoli.And al that shal be left of al Nations, that came against Ierusalem, shal goe vp from yeare to yeare, to adore the King, the Lord of hosts, and to celebrate the festiuitie of tabernacles.Et omnes qui reliqui fuerint de universis gentibus quæ venerunt contra Jerusalem, ascendent ab anno in annum ut adorent regem, Dominum exercituum, et celebrent festivitatem tabernaculorum.
17And it shall come to pass, that he that shall not go up of the families of the land to Jerusalem, to adore the King, the Lord of hosts, there shall be no rain upon them.E qualunque sia delle famiglie della terra, che non si porti a Gerusalemme ad adorare il Re, il Signore degli eserciti, non vi sarà pioggia per lei.And it shal be: he that shal not ascend of the families of the land to Ierusalem, to adore the King, the Lord of hosts, there shal be no showre vpon them.Et erit: qui non ascenderit de familiis terræ ad Jerusalem ut adoret regem, Dominum exercituum, non erit super eos imber. 18And if the family of Egypt go not up nor come: neither shall it be upon them, but there shall be destruction wherewith the Lord will strike all nations that will not go up to keep the feast of tabernacles.Che se qualche famiglia di Egitto non si muoverà, e non verrà, neppur per lei vi sarà pioggia; ma rovina grande il Signore farà soffrire a tutte le genti, che non anderanno a celebrare la festa de' tabernacoli.Yea and if the familie of Aegypt shal not ascend, and shal not come: neither vpon them shal it be, but ruine shal be, wherwith our Lord wil strike al Nations that wil not ascend to celebrate the festiuitie of tabernacles.Quod etsi familia Ægypti non ascenderit et non venerit, nec super eos erit: sed erit ruina, qua percutiet Dominus omnes gentes quæ non ascenderint ad celebrandam festivitatem tabernaculorum. 19This shall be the sin of Egypt, and this the sin of all nations, that will not go up to keep the feast of tabernacles.Questo sarà il gran peccato dell'Egitto, e questo il peccato di tutte le genti, il non andare a celebrare la solennità de' tabernacoli.This shal be the sinne of Aegypt, and this the sinne of al Nations, that wil not ascend to celebrate the festiuitie of tabernacles.Hoc erit peccatum Ægypti, et hoc peccatum omnium gentium quæ non ascenderint ad celebrandam festivitatem tabernaculorum. 20In that day that which is upon the bridle of the horse shall be holy to the Lord: and the caldrons in the house of the Lord shall be as the phials before the altar.In quel giorno quello, che orna la briglia del cavallo, sarà consagrato al e Signore, e le caldaie nella casa del Signore saranno come le caraffe dell'altare.In that day shal that which is vpon the bridle of the horse be holie to our Lord: and the caudrons in the house of our Lord shal be as the phials before the altar.In die illa, erit quod super frenum equi est, sanctum Domino: et erunt lebetes in domo Domini quasi phialæ coram altari.
21And every caldron in Jerusalem and Juda shall be sanctified to the Lord of hosts: and all that sacrifice shall come, and take of them, and shall seethe in them: and the merchant shall be no more in the house of the Lord of hosts in that day.E tutte le caldaie di Gerusalemme, e di Giuda saran consagrate al Signore degli eserciti, e tutti quelli, che offeriran sagrifizio, verranno, e le prenderanno per cuocervi le carni: e non sarà più in quel giorno alcun mercatante nella casa del Signore degli eserciti.And euerie caudron in Ierusalem, and Iuda shal be sanctified to the Lord of hosts: and al that immolate, shal come, and take of them, and shal sethe in them: & there shal be merchant no more in the house of the Lord of hosts in that day.Et erit omnis lebes in Jerusalem et in Juda sanctificatus Domino exercituum: et venient omnes immolantes, et sument ex eis, et coquent in eis: et non erit mercator ultra in domo Domini exercituum in die illo.
14:1
14:2
Calmet
I will gather, etc. This seems to be a prophecy of what was done by Antiochus, (Challoner) or of the last siege, (Worthington) by the Romans. (St. Jerome; Theodoret; Eusebius, Dem. 6:18.) (Calmet)
Josephus
Vespasian collected numerous forces. (Josephus, Jewish Wars 3:1.)
Tacitus
Titus had six legions and many auxiliaries, Arabs, etc. (Tacitus, Hist. v.)
Worthington
Various nations composed their army. (Worthington)
Josephus
Rifled, or demolished. None was left standing. (Josephus, Jewish Wars 7:6.; Heges. 5:49.)
Josephus
St. Jerome and others think that the city on Sion was spared, (Calmet) and 40,000 were permitted to dwell where they had a mind. (Josephus, Jewish Wars 7:15.)
Theodoret
But it is not said that they continued at Jerusalem. Half the Jews therefore perished, and those who maintained the siege found a grave in the city. (Theodoret)
Half only denotes a considerable part, as [in] ver. 8. Those who followed our Saviour's admonition, retired before, and were safe (Calmet) at Pella, Zacharias 10:11. Septuagint, "the rest of my people shall not be destroyed out of the city."
14:3
Haydock
Shall. Septuagint, "will stand in battle array among," etc. (parataxetai en) though he will one day punish the victorious Romans. (Haydock)
Calmet
Now he fought with them as [the] Hebrew may signify. (Calmet)
Various prodigies made this clear: (Josephus, Jewish Wars 7:12, 16.) so that Titus would not receive the crown which was presented to him, as he looked upon himself only as the instrument employed by divine justice. (Philost. 6:14.)
Calmet
This sense is given by St. Cyril, etc. (Calmet)
Haydock
In the days of Epiphanes, God defeated his projects. (Haydock)
14:4
Olives. Here the tenth legion was stationed, (Josephus, Jewish Wars 6:3.) on the spot where Christ had denounced this judgment, and ascended into heaven, Luke 19:41., and Acts 1:12.
Grotius
South. We cannot shew the literal accomplishment. If it regard the latter times, this must be hidden. But it suffices that some great earthquake should take place, according to most interpreters; or rather, (Calmet) the Romans removed vast quantities of earth and stone. (Josephus, Jewish Wars 6:12.) (Grotius)
14:5
Calmet
Flee. While the siege was forming many escaped, according to Josephus. Hebrew, Septuagint, etc., "The vale of my mountains shall be filled up, for," etc. (Calmet)
Haydock
Yet Protestants agree with us. (Haydock)
Menochius
Those should be "my." (Ribera) (Menochius)
Haydock
The next. Protestants and Septuagint, "reach unto Azal." (Haydock)
Calmet
You shall. Septuagint, etc., "and it shall be filled, as it was filled at the earthquake," etc. (Calmet)
Josephus
The Romans had to raise many works in the vale of Cedron, so that the trees all round were cut down, and the garden walls removed thither. (Josephus, Jewish Wars 6:4, 14.)
Ozias, when he attempted to offer incense. (Josephus, Antiquities 9:11.) (Amos 1:1., and 4 Kings 15:15.)
Worthington
Yet the earthquake is not specified in the sacred historical books. (Worthington)
Calmet
On that occasion, the people retired into the vale formed by the separation of Olivet; or, if we follow the Septuagint, part of that mountain fell into the valley of Cedron, which we find nowhere else specified. (Calmet)
Haydock
With him. Protestants, "thee." (Haydock)
Calmet
God is attended by his angels; though the Romans may be called his saints, or people destined to execute his decrees in this war, Isaias 13:3., and Sophonias 1:7., and Deuteronomy 33:3., and Joel 3:1. (Calmet)
14:6
Challoner
No light; viz., in that dismal time of the persecution of Antiochus, when it was neither day nor night, (ver. 7.) because they neither had the comfortable light of the day, nor the repose of the night. (Challoner)
Calmet
Darkness denotes distress. The citizens shall be in despair, Matthew 24:29., and Ezechiel 22:8., and Joel 2:2., and Apocalypse 9:2. Hebrew seems to be corrupt: "no precious light, but thick," or a cloud. (Calmet)
14:7
Challoner
In the time of the evening there shall be light. An unexpected light shall arise by the means of the Machabees, when things shall seem to be at the worst. (Challoner)
Josephus
At one period of the last siege, it was dubious what would be the event, particularly (Calmet) when Titus was separated from almost all his attendants, and when the besieged burned the works of the enemy. (Josephus, Jewish Wars 6:2., and 12.)
14:8
Challoner
Living waters; viz., the gospel of Christ. (Challoner)
Haydock
Last: Mediterranean. (Haydock)
Calmet
The prophet now turns to the figurative Jerusalem. The earthly city was not well supplied with water. (Calmet)
St. Jerome in Isaias xlix
It was in the most dry and barren part of the country. (St. Jerome in Isaias xlix.)
14:9
Calmet
One Lord. The apostles justly gave this title to Christ, John 13:14. He is possessed of all power, Matthew 28:18., and Philippians 2:10. Pastors are all subject to him. (Calmet)
Haydock
The Pope styles himself, "servant of the servants of God," since St. Gregory's time. (Haydock)
14:10
Challoner
Return. This in some measure was verified by means of the Machabees; but is rather to be taken in a spiritual sense, as relating to the propagation of the Church and kingdom of Christ, the true Jerusalem, which alone shall never fall under the anathema of destruction, or God's curse. (Challoner)
The limits of Jerusalem were never so extensive.
Hill, or Gabaa to Remmon," or the pomegranate. The situation is not ascertained.
14:11
Calmet
Anathema. It shall not be sentenced to utter ruin. The Church may suffer losses, but cannot perish. (Calmet)
14:12
Challoner
Consume. Such judgments as these have often fallen upon the persecutors of God's Church, as appears by many instances in history. (Challoner)
Worthington
This has partly been verified in persecuting emperors, (St. Jerome) and in others, and will befall the wicked when the day of judgment shall draw near. (Worthington)
Herod, who made war on Christ, and Agrippa, who attacked his Church, (Calmet) were both devoured by worms. (Josephus, Antiquities 17:9., and 19:7.) (Acts 12:13.)
Nero slew himself; Maximian was eaten to death by an inward ulcer; and his colleague's (Maximinus) eyes fell from his head. (Eusebius in Constantine 1:57., and 59.)
It would seem as if Zacharias beheld them. He may also speak of the attempts of God, and of Epiphanes, Zacharias 2:8., and 12:9.
14:13
Them. The Church shall be alarmed at these wars, seeing enemies on all sides. But those days shall be shortened, Matthew 24:21.
Calmet
Hand. Christians shall assist each other; or rather the nearest relations will persecute them, Matthew 10:21, 36. (Calmet)
14:14
Challoner
Even Juda, etc. The carnal Jews, and other false brothers, shall join in persecuting the Church. (Challoner)
The Jews shewed themselves the most virulent, 2 Corinthians 11:24., and Acts viii., etc. They insisted on the death of St. Polycarp.
Theod.[Theodoret
Riches. Converts shewed their generosity so much, (Calmet) that Julian and Felix, apostates, complained of this profusion in sacred vessels. (Theod.[Theodoret,?] Hist. 2:11, 12.)
14:15
Challoner
Shall be like this destruction. That is, the beasts shall be destroyed as well as the men; the common soldiers as well as their leaders. (Challoner)
Haydock
History does not specify the death of cattle, (Calmet) though in plagues this would inevitably follow; and the pagans complained that they were become more common since the propagation of the gospel. (Haydock)
Calmet
The reverses which the troops of Dioclesian, etc., sustained, were to punish their enmity to religion. (Calmet)
14:16
Calmet
Left. That is, many of them that persecuted the Church shall be converted to its faith and communion, (Challoner) particularly after Constantine. (Calmet)
Challoner
Tabernacles. This feast was kept by the Jews, in memory of their sojourning forty years in the desert, in their way to the land of promise. And in the spiritual sense, is duly kept by all such Christians as in their earthly pilgrimage are continually advancing towards their true home, the heavenly Jerusalem, by the help of the sacraments and sacrifice of the Church. And they that neglect this, must not look for the kind showers of divine grace to give fruitfulness to their souls. (Challoner)
Calmet
Out of the Church there is no salvation. (Calmet)
Haydock
Other things may be obtained. (St. Cyprian) (Haydock)
Worthington
The converts shall celebrate the Christian festivals, and merit great rewards, while infidels shall remain barren and devoid of eternal happiness. (Worthington)
14:17
Haydock
There. Septuagint, "these shall also be added to them" who perish. (Haydock)
14:19
Calmet
Sin, or punishment. Formerly various nations were excluded from the religion or assemblies of Israel, Leviticus 22:25., and Deuteronomy 23:1. Now all are invited and compelled to enter the Church, so that they can have no excuse, Luke 14:24. (Calmet)
Haydock
Those rejected by the Jews might still have true faith. (Haydock)
14:20
Challoner
Bridle. The golden ornaments of the bridles, etc., shall be turned into offerings in the house of God. And there shall be an abundance of cauldrons and phials for the sacrifices of the temple; by which is meant, under a figure, the great resort there shall be to the temple, that is, to the Church of Christ, and her sacrifice. (Challoner)
Calmet
It is of a different nature, being the body and blood of Christ. But it shall not be confined to one place, nor the priesthood to one family, ver. 21. Hebrew, "they shall inscribe on the stables, Holy," etc. The most filthy places shall be purified and changed into temples; or, "what is upon the little bells for horses shall be sanctified;" or, on these "bells shall be inscribed, sacred to the Lord." (Calmet)
Haydock
Metsilloth may signify a bell or bridle, etc. (Haydock)
Calmet
The bits were often of gold. (Virgil, Aeneid vii., and viii.) (Calmet)
Haydock
St. Jerome's master said the word should be motsiluth, "trappings" and armour. (Haydock)
14:21
Merchant; or, as some render it, the Chanaanite shall be no more, etc., that is, the profane and unbelievers shall have no title to be in the house of the Lord; or, there shall be no occasion for buyers or sellers of oxen, or sheep, or doves, in the house of God, such as Jesus Christ cast out of the temple. (Challoner) (John 2:16.)
Calmet
All former distinction of Jew and Gentile shall cease in the Church. Past faults shall be forgotten. (Calmet)
14:2
I will gather, etc.... This seems to be a prophecy of what was done by Antiochus.
14:6
No light.... Viz., in that dismal time of persecution of Antiochus, when it was neither day nor night: (ver. 7) because they neither had the comfortable light of the day, nor the repose of the night.
14:7
In the time of the evening there shall be light.... An unexpected light shall arise by the means of the Machabees, when things shall seem to be at the worst.
14:8
Living waters.... Viz., the gospel of Christ.
14:10
All the land shall return, etc.... This, in some measure, was verified by the means of the Machabees: but is rather to be taken in a spiritual sense, as relating to the propagation of the church, and kingdom of Christ, the true Jerusalem, which alone shall never fall under the anathema of destruction, or God’s curse.
14:12
The flesh of every one shall consume, etc.... Such judgments as these have often fallen upon the persecutors of God’s church, as appears by many instances in history.
14:14
Even Juda, etc.... The carnal Jews, and other false brothers, shall join in persecuting the church.
14:15
Shall be like this destruction.... That is, the beasts shall be destroyed as well as the men: the common soldiers as well as their leaders.
14:16
They that shall be left, etc.... That is, many of them that persecuted the church shall be converted to its faith and communion.—Ibid. To keep the feast of tabernacles.... This feast was kept by the Jews in memory of their sojourning forty years in the desert, in their way to the land of promise. And in the spiritual sense is duly kept by all such Christians as in their earthly pilgrimage are continually advancing toward their true home, the heavenly Jerusalem; by the help of the sacraments and sacrifice of the church. And they that neglect this must not look for the kind showers of divine grace, to give fruitfulness to their souls.
14:20
That which is upon the bridle, etc.... The golden ornaments of the bridles, etc., shall be turned into offerings in the house of God. And there shall be an abundance of caldrons and phials for the sacrifices of the temple; by which is meant, under a figure, the great resort there shall be to the temple, that is, to the church of Christ, and her sacrifice.
14:21
The merchant shall be no more, etc.... Or, as some render it, The Chanaanite shall be no more, etc., that is, the profane and unbelievers shall have no title to be in the house of the Lord. Or there shall be no occasion for buyers or sellers of oxen, or sheep, or doves, in the house of God, such as Jesus Christ cast out of the temple.
THE PROPHECY OF MALACHIAS
MALACHIAS, whose name signifies The Angel of the Lord, was contemporary with NEHEMIAS, and by some is believed to have been the same person as ESDRAS. He was the last of the prophets, in the order of time, and flourished about four hundred years before Christ. He foretells the coming of Christ; the reprobation of the Jews and their sacrifices; and the calling of the Gentiles, who shall offer up to God in every place an acceptable sacrifice.
14:2
In the armie of the Romaines were souldiars of manie nations at the last destructiō of Ierusalem.
14:3
Concordanza E••. 14.
14:5
Amos. ch. 1. maketh also mention of this earthquake, and Iosephus li. 9. c. 11 Antiq. though it be not in the bookes of the Kinges nor Paralipomenon.
Concordanza Amos. •. v. 1.
14:8
Christian doctrine of the Catholique Church vniuersal in al
places and
al times.
14:12
It partly appeared already (as. S. Ierom noteth) in the persecuting Emperors, & since in other examples, but specially these calamities vvil fal vpon the vvicked nere the day of Iudgement. as Luc. 21 v. 26.
14:16
In the meane time such as before persecuted the Church shal be conuerted, & vvith great deuotion vvil celebrate the festiuities, and exercise religious rites to Gods honour: and shal merite great revvardes.
14:17
And the obstinate incredulous shal remaine barren vvithout grace, and voide of eternal glorie.
14:4
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.39
… other places outside Jerusalem whither to retire —“in the day-time He was teaching in the temple;” just as He had foretold by Hosea: “In my house did they find me, and there did I speak with them.” “But at night He went out to the Mount of Olives.” For thus had Zechariah pointed out: “And His feet shall stand in that day on the Mount of Olives.”
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 12.11
… And give the sign not far from the city, that it may not be unknown to us: and give us the sign plain before our eyes, that even when in the city we may behold the place. And the Prophet again makes answer, saying: And His feet shall stand in that day upon the Mount of Olives which is before Jerusalem on the east
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Harmony of the Gospels 2.4
… there may be another and subtler method of accounting for it, is the consideration that the seasons of the years also revolve in four successive alternations, and that the world itself has its bounds determined by four divisions, which Scripture sometimes designates by the names of the winds,—East and West, Aquilo [or North] and Meridian [or South].
14:5
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 2.11
119. Yet learn that the Son knows the day of judgment. We read in Zechariah: “And the Lord my God shall come, and all the saints with Him. In that day there shall not be light, but cold and frost, and it shall be one day, and that day is known unto the Lord.”
14:6
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 1.11
… And the sun set in midday and the land was darkened in the shining daytime, as is written in Zechariah the Prophet:— It shall come to pass in that day, saith the Lord, I will cause the sun to set in midday, and will make dark the land in the shining daytime .
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 17.10
… Now what is the day that was distinguished by the prodigy, that it was neither daytime nor night, and that at the evening time there was light? Evidently the day on which they crucified Him, for in the midst of that day there came darkness, and at the evening time there was light. And again he said:— That day there shall be cold and frost .
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 13.24
… but from the ninth hour there was light again. Are these things also written? Let us inquire. Now the Prophet Zacharias says, And it shall come to pass in that day, that there shall not be light, and there shall be cold and frost one day; (the cold on account of which Peter warmed himself;) And that day shall be known unto the Lord
Tirannio Rufino † 411 d.C. A Commentary on the Apostles' Creed 24
… To this also you will find the Prophet witnessing, “Thy Sun shall go down at mid-day.” And again, the Prophet Zechariah, “In that day there shall be no more light. There shall be cold and frost in one day, and that day known to the Lord; and it shall be neither day nor night, but at evening time there shall be light.”
14:7
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 17.10
… and all His bones cried out. And on that day a great prodigy happened. namely, that the light became dark in the middle of the day, as Zechariah prophesied, saying:— The day shall be known unto the Lord. It shall not be daytime, and it shall not be night; and at the evening time there shall be light .
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 13.24
… but God called the darkness night . Wherefore it was neither day nor night: for neither was it all light, that it should be called day; nor was it all darkness, that it should be called night; but after the ninth hour the sun shone forth. This also the Prophet foretels; for after saying, Not day, nor night, he added, And at evening time it shall be light
14:14
Tertulliano † 220 d.C. An Answer to the Jews 9
… as it says through Zechariah: “And Judah keepeth guard at Jerusalem, and shall amass all the vigour of the surrounding peoples, gold and silver.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 3.13
… Thus He says by Zechariah: “And Judah shall also fight at Jerusalem and shall gather together all the wealth of the nations round about, gold and silver.”
14:20
Sozomeno † 450 d.C. The Ecclesiastical History of Sozomen 2.1
… Of these, it is related, the emperor had a head-piece and bit made for his horse, according to the prophecy of Zechariah, who referred to this period when he said, “that which shall be upon the bit of the horse shall be holy to the Lord Almighty.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. The Ecclesiastical History of Theodoret 1.17
… The other portion of the nails she ordered to be formed into the bridle of his horse, not only to ensure the safety of the emperor, but also to fulfil an ancient prophecy; for long before Zechariah, the prophet, had predicted that “ There shall be upon the bridles of the horses Holiness unto the Lord Almighty
14:1
Vers. 1. Ecce venient. — Primo, Judaei totum hoc caput referunt ad tempus Messiae, quem ipsi cum omnibus hisce bonis hic a Zacharia recensitis ad litteram exspectant. Verum errant: nam e 1600 annis funditus a Tito excisa est Jerusalem, templum, respublica et gens Judaeorum, cujus desolatio durabit usque in finem mundi, ut ait Daniel cap. ix, vers. ult. Adde: Propheta hic dicit primo capiendam et vastandam Jerusalem, ac mediam Judaeorum in ea partem ituram in captivitatem, quorum utrumque praesupponit Judaeos in Jerusalem restitutum iri; non enim possunt capi et vastari, qui non sunt; ac deinde Deum pro iis pugnaturum, per Messiam scilicet, ut ipsi dicunt. Atqui hoc verum esse nequit: nam sic Judaei ante Messiam restituerentur, et obtinerent Jerusalem, in eaque florerent, quod tamen ipsimet negant. Dicunt enim restitutionem Hierosolymae et Judaeorum fore per vires et arma Messiae; alioqui enim ante Messiam deberent ponere alium Messiam, qui Judaeis Hierosolymam restitueret. Itaque hic seipsos elidunt Rabbini, et, ut vulgo dicitur, cornicum oculos configunt. Deinde vers. 14 dicitur: «Sed et Judas pugnabit adversus Jerusalem;» hoc autem de Messia eorum dici nequit. Ipse enim orietur ex tribu Juda, utpote filius et successor Davidis et Salomonis, ac cum suis contribulibus Judaeis restituet Jerusalem, ut ipsi dicunt. Insuper vers. 16 dicitur, quod omnes gentes ascendent ab anno in annum in Jerusalem, ut celebrent festum Tabernaculorum. Hoc autem ad litteram, ut sonat, fieri nequit, tum quia urbs Jerusalem non potest capere omnes gentes totius orbis; tum quia ipsi docent felicitatem et regnum Messiae spectare ad Judaeos, non ad gentes: gentes enim tunc Judaeorum fore servos et mancipia, uti ipsi jam serviunt gentibus. Denique nonnulla, si ut sonant accipias de Jerusalem, absurda et ἀντίλογα sunt. Tale est quod dicitur vers. 21: «Et erit omnis lebes in Jerusalem, et in Juda sanctificatus Domino,» sic enim tempore Messiae, Judaei domi nullos habituri essent lebetes, in quibus coquerent carnes, ad quas tamen ipsi more patrum anhelant; sed omnes suos lebetes deberent consecrare Deo in templo. Quocirca vere S. Hieronymus hic ad vers. 11: «Haec, inquit, Judaei juxta litteram somniant: et nostri Chiliastae, qui rursum audire desiderant: Crescite et multiplicamini; et replete terram, et pro hujus vitae continentia brevique jejunio bulbos sibi, et vulvas, et aves phasidis, et attagenem, nequaquam Ionicum, sed Judaicum repromittunt, de quibus vere potest Dominus dicere: Non permanebit spiritus meus in hominibus istis, quia carnes sunt, etc. Nos autem coelestem Jerusalem interpretemur Ecclesiam, quae in carne ambulans non vivit secundum carnem, cujus municipatus in coelis est. Postquam enim Dominus Jesus rex fuerit super omnem terram, de quo ad Patrem Spiritus Sanctus loquitur per Prophetam: Deus, judicium tuum regi da, et justitiam tuam filio regis; tunc unus Dominus erit, et unum nomen ejus, omni prava religione calcata, juxta illud: Domine Dominus noster, quam admirabile est nomen tuum in universa terra! Et alibi: Sicut nomen tuum, Deus, ita et laus tua in universa terra.» Secundo, multi censent ad litteram Prophetam hic describere excidium Jerusalem per Titum, idque in poenam Christi ab eis crucifixi, uti dixi cap. praecedenti, vers. 6 et 7. Ita Eusebius lib. VI Demonstr. cap. xviii, S. Cyrillus, Theodoretus, Rupertus, Vatablus, Ribera, Sanchez, et propendere videtur S. Hieronymus. Verum obstant omnia sequentia. Deus enim non est praeliatus contra Romanos vastatores Hierosolymae, nec restituit Jerusalem post excidium Titi, nec effecit ut omnes gentes veniant adoratum in ea Deum, et celebratum festum Tabernaculorum, cum Jerusalem post Titum per 1600 annos excisa et desolata maneat usque in hodiernum diem. Dico ergo: Ad litteram significatur hic Jerusalem capienda ab Antiocho Epiphane, et restituenda a Machabaeis, uti probavi in Prooemio, idque docent Palacius, Mariana et a Castro, ipseque rei eventus, ut patet ex libris Machab., praesertim lib. I, cap. 1, 22 et seq. Porro sub typo vastationis Jerusalem, depingitur hic vastatio Ecclesiae, praesertim primitivae, quae facta est a Nerone, Trajano et aliis gentilibus imperatoribus. Tunc enim templa ab eis capta et eversa sunt; fideles alii bonis, alii libertate, alii vita privati. Ecclesia enim capi et vastari dicitur, cum ejus fideles capiuntur et vastantur. Ita Arias. Unde Glossa censet hic describi persecutionem Ecclesiae factam a Cosroe, rege Persarum, et ab Homar, rege Arabum: nam uterque expugnavit Jerusalem, et cives partim occidit, partim abduxit, partim tributis subjecit: quae servitus duravit usque ad Godefridum Bullonium, qui loca sancta christianis pugnando restituit. Ita Glossa. Anagogice, significatur hic vastatio Ecclesiae futura per Antichristum, quem Judaei recipient quasi suum Messiam. Ille enim longe gravius quam Nero, Decius aliique tyranni in eam saeviet, uxores fidelium violabit (erit enim luxuriosissimus), omnia jura humana et divina pessundabit, praesertim Hierosolymae, ubi violenter quasi tyrannus sedebit, ponetque thronum tyrannidis suae, uti diserte docet S. Joannes Apoc. xx, 8. Loquens enim de Gog et Magog, qui erunt milites et duces Antichristi, ait: «Et ascenderunt super latitudinem terrae, et circuierunt castra sanctorum, et civitatem dilectam,» puta Jerusalem, in quam se recipient christiani, ut eos trucident. Unde in Jerusalem ab Antichristo occidentur Elias et Henoch, uti docet S. Joannes Apocal. xi, 8 et sequent. Ita Lyranus, Dionysius et alii. Et hoc sensu vera erit sententia Judaeorum, qui dicunt haec spectare ad ultima tempora, quibus veniet Messias; sed errant, dum putant Messiam restituturum judaismum, non christianismum, ideoque Judaeis daturum bona temporalia, non spiritualia. Itaque Judaeis haec et similia loca Scripturae objicientibus, respondere possumus, nos quoque ea intelligere de adventu Messiae; sed de primo ad litteram, de secundo anagogice. Nam cum secundus Messiae adventus sit futurus in fine mundi, non possunt de eo ad litteram intelligi, quae hic de restitutione et celebritate Jerusalem dicuntur, quodque quotannis ad eam venient omnes gentes celebraturae festum Tabernaculorum; si enim instabit tunc finis mundi, instabit ergo quoque finis festorum hujus vitae, ac consequenter festum Tabernaculorum deinceps non ad litteram, sed anagogice celebrabimus in coelo.
14:2
Vers. 2. Egredietur media pars civitatis in captivitatem. — Qui haec de excidio Jerusalem per Titum accipiunt, ita exponunt, q. d. Media pars civium occidetur et capietur, reliqua pars fidelium monita a Prophetis fugiet ex urbe, et salvabitur, uti praemonuit Christus Matth. xxiv, 16. Ita Theodoretus et Eusebius lib. VI Demonstr. cap. xviii. Verum longe potior pars occisa fuit; pauci enim capti fuere, cum tamen Propheta hic mediam partem captam asserat. Nam Josephus lib. VII Belli, cap. xvii, ait mortua fuisse Judaeorum undecies centena millia, capta vero duntaxat 97 millia. Rursum christiani non salvati sunt in urbe, uti hic ait Propheta, sed extra. Quocirca Rupertus, Ribera et alii sic explicant, q. d. Altera pars civium Hierosolymae sub Tito capietur, altera vero non auferetur ex urbe: quia in ea occidetur, aut fame et aerumnis conficietur et morietur. Verum jam probavi haec spectare ad excidium Jerusalem per Antiochum, non per Titum; sub Antiocho ergo haec contigisse patet ex libris Machab., ac nominatim ex lib. II, cap. v, 14, ubi dicitur: «Erant toto triduo octoginta millia interfecti, quadraginta millia vincti, non minus autem venumdati.» Rursum, multi ex Judaeis partim metu, partim malitia consenserunt Antiocho, ideoque manserunt in urbe, caeterosque expilarunt, de quibus dicitur I Machab. 1, 55; «Et congregati sunt multi de populo ad eos qui dereliquerant legem Domini, et fecerunt mala super terram: et effugaverunt populum Israel in abditis, et in absconditis fugitivorum locis.» Et de his ait Zacharias: «Et reliquum populi non auferetur ex urbe,» quin scilicet dedent se Antiocho, aut certe ab eo vincientur. Media enim pars hic non praecise et arithmetice, sed moraliter accipienda est, q. d. Una pars civium egredietur in captivitatem, altera in urbe remanebit, vel vincta, vel transfuga.
14:3
Vers. 3. Et egredietur Dominus, et praeliabitur contra gentes. — Hebraice בגוים baggoim, id est in gentibus; quod dupliciter accipi potest. Primo, q. d. Cum gentibus, scilicet cum Tito et Romanis, praeliabitur Deus contra Judaeos. Ita Cyrillus et Theodoretus. Secundo, baggoim melius vertas in gentes, id est contra gentes, ut vertunt Noster, Chaldaeus et alii; quin et Septuaginta in editione Vaticana; nam in Complutensi habent, in gentibus. Loquitur ad litteram de praeliis Machabaeorum miraculosis contra Antiochum, in quibus Deus per angelos etiam visibiliter apparentes, pro Juda decertare visus est, ut patet II Machab. cap. x, 29, et cap. xi, 8, et cap. xv, 12. Sicut praeliatus est in die certaminis, — Scilicet famosi illius et celeberrimi, quo contra Pharaonem decertavit, eumque protrivit in mari Rubro, ut habet Chaldaeus. Quocirca Judas Machabaeus suos spe opis divinae animans ad praelium, dicebat: «Mementote qualiter salvi facti sunt patres nostri in mari Rubro, cum sequeretur eos Pharao,» etc., I Machab. iv, 9. Sub hoc Machabaeorum typo, parabolice significatur victoria Christi de gentilismo, q. d. Christus gentes olim Deo adversas sibi subjiciet per Evangelium, earumque peccata merget in baptismo, «sicut praeliatus est in die certaminis,» id est, sicut olim in hujus rei typum decertans contra Pharaonem et Aegyptios in mari Rubro, ibidem eos demersit. Ita S. Hieronymus. Anagogice, significatur praelium Christi contra Antichristum (hujus enim typus et praecursor fuit Antiochus, aeque ac Pharao), Gog et Magog, quos juxta Jerusalem e coelo profligabit, interimet et deturbabit in tartara, uti docent Apostolus II Thessal. ii, 8, et S. Joannes Apoc. xx, 9 et seq. Ita Lyranus, Hugo et Dionysius. Rursum significantur lis et certamen Christi contra omnes impios in die judicii, quos sua sententia condemnabit, suaque potentia adiget in gehennam, dicens: «Ite, maledicti, in ignem aeternum.»
14:4
Vers. 4. Et stabunt pedes ejus in die illa super montem Olivarum. — Tertullianus lib. IV Contra Marcion. cap. xxxix, legit: Stabunt pedes ejus in Elaeone, id est in monte Oliveti; ἔλαιον enim Graecis est oleum. Descendet enim Deus cum suis angelis in hunc montem, ut ex eo propugnet Jerusalem, et Antiochi copias profliget, ideoque pedibus suis calcando montem, eum tremefaciet et discindet, de quo mox. Dicitur hic mons Oliveti, vel Olivarum, ab ubertate frequentium crescentium in eo olivarum, qui alias mons sanctus, et mons inclytus vocatur. A Jerusalem distat stadiis quinque, et ab ea valle Cedron interjacente discessitur. Sub hoc typo significatur Christus Deus factus homo, staturus et versaturus in monte Oliveti, ibique in oratione pernoctaturus, Apostolos docturus, et passionem inchoaturus. Ibi enim orans in horto captus est, sicut ex eodem quasi rex et Messias, triumphans ingressus est urbem cum ramis olivarum in die Palmarum. Ex hoc quoque gloriosus coram suis discipulis ascendit in coelum, Actor. i. In monte ergo Oliveti coepit et consummavit, uti redemptionem nostram, ita et Ecclesiam suam. Ibidem enim ascendens jussit Apostolis, dixitque: «Eritis mihi testes in Jerusalem, et in omni Judaea, et Samaria, et usque ad ultimum terrae,» Actor. i, 8. Quocirca mons Oliveti symbolum est Ecclesiae e gentibus Christo obedientibus collectae, in qua stant et requiescunt pedes Christi: olea enim deditionis, subjectionis, obedientiae, reverentiae et cultus est hieroglyphicum. Olim enim cum populi se principi cuipiam dedebant, praetendebant ramos olivae, quasi pacem petentes, uti docet Servius in Aeneid. viii; unde noster Martinus de Roa lib. IV Singul. cap. v, hujus loci hunc dat sensum, q. d. Montes olivarum, id est Romani qui totius orbis imperio potientur, ad Jesu Christi pedes se abjicient, cum eum respuent Judaei. Ita S. Ambrosius in cap. xxi Lucae, et Eusebius lib. VI Demonstr. cap. xviii, docent Ecclesiam in Olivarum monte significatam. Hac de causa Christus crebro in monte hoc oravit et versatus est, ex eoque ascendit in coelum, ut significaret in Ecclesiam gentium se transiturum, ac in eam misericordiam suam et munera diffusurum. Sic Psalm. li, 10, dicitur: «Ego autem sicut oliva fructifera in domo Dei, speravi in misericordia Dei in aeternum,» q. d. Divites sperant in suis divitiis, uti praecessit: at ego spero in misericordia Dei, illi ramos olivae praetendo, meque supplicem ad illius pedes abjicio, illi me dedo, illum pronus adoro: victum me illius magnitudine confiteor, manus do; ideoque veniam et misericordiam, quae supplicibus debetur ac victis, consecuturum me non dubito. Addit vero «in aeternum,» quia oliva aeternitatis est symbolum, teste Pierio: tales autem esse debent qui se Deo dedunt, ut in vitae ratione perseverent, eorum dis- similes qui ad tempus credunt, et in tempore tentationis recedunt. Ideo Paulus Rom. xi, 17, gentes dicit ex oleastro factas olivas, quia fidem quam semel accepit Ecclesia Gentium, nunquam deseret, nec a Christi religione deficiet, uti defecerunt Judaei. Sic Psalm. cxxviii dicitur: «Filii tui sicut novellae olivarum in circuitu mensae tuae,» q. d. Suscitabo tibi filios subjectos et obedientes, aeque ac inter se concordes et pacificos; oliva enim subjectionis et pacis est symbolum, ut dixi. Plures analogias olivae et Ecclesiae animaeque sanctae, recensui Jerem. xi, 16. Anagogice, significatur Christus in monte Oliveti deturbaturus Antichristum, cum ipse instar Christi ex eodem volet in coelum conscendere. Ita S. Hieronymus in Daniel. xi, Damascenus lib. IV De Fide, cap. xxvii, Anselmus in II Thessal. ii, Lyranus, Hugo et Dionysius. Rursum in die judicii cum omnibus angelis descendet in montem Oliveti, qui imminet valli Josaphat, ut ibi judicet, et disceptet cum omnibus gentibus, ut ait Joel cap. iii, 2. Qui est contra Jerusalem ad Orientem. — Alludit ad ascensionem Christi: Christus enim in monte Oliveti ascendit in coelum, ut ex vinea Judaeorum sylvescente ostenderet se fecisse olivetum, id est Ecclesiam fertilem oleis, id est sanctis, piis, misericordibus, lucidis et Spiritu Sancto impinguatis. Ita Eusebius lib. VI Demonstr. cap. xviii; unde ait: «Qui est contra,» vel oppositus veteri «Jerusalem,» et Synagogae «ad Orientem;» quia Ecclesia praelata est Synagogae et propinquior facta soli justitiae, id est Christo, ut ejus orientis primos radios fidei, gratiae omniumque charismatum excipiat, ita ut ejus respectu Jerusalem esset ad Occasum: quo significabat Synagogam excaecandam esse, ideoque ruituram in adventu Christi. Hinc et Christus facie aversa a Jerusalem, spectans Occidentem, crucifixus est, indeque ex Apostolorum institutione christiani orant conversi ad Orientem, et templa respiciunt Orientem, in quibus imago Christi crucifixi Occidentem prospicit, quam qui adorant necessario Orientem spectant. Ita Damascenus lib. IV De Fide, xiii, et alii. Pari modo Christus in monte Oliveti ascendit in coelum, facie a Jerusalem aversa (ut ex vestigiis pedum ejus lapidi impressis, quae etiamnum visuntur, liquet), conversus ad Occidentem, et Romanam spectans Ecclesiam, ad quam ipse S. Petrum Vicarium suum et S. Paulum doctorem gentium misit, ut eo sedem Ecclesiae transferrent. Ita Adrichomius in Descript. Terrae sanctae, agens de monte Oliveti. Nota: Olim extra Jerusalem siti erant duo montes oppositi, scilicet ad Orientem mons Oliveti, cui ex adverso ad Occasum oppositus erat mons Calvariae, in quo crucifixus est Christus, qui olim erat extra urbem, sed jam est intra eam. In ipsa vero urbe erant duo vicini montes, scilicet Sion respiciens Austrum, in quo erat arx David, et Moria respiciens Septentrionem, in quo aedificatum est templum. Inter hos duos montes erat brevis vallis domibus civium referta, quae Mello et Tyropaeon est dicta. Et scindetur mons Oliveti. — S. Hieronymus, Cyrillus, Theodoretus, Burgensis, Palacius, censent hanc scissionem fore quadrifidam in modum crucis, ad quatuor mundi plagas, ita ut mons Oliveti scindatur primo ab Oriente in Occidentem, deinde duae illae partes discissae rursum scindantur ab Aquilone in Meridiem. Verum Chaldaeus, Eusebius, Lyranus, Vatablus, Ribera, Sanchez et alii censent eum scindendum in duas duntaxat partes, scilicet versus Orientem et Occidentem per medium, ita ut una pars scissi montis vergat (unde pro separabitur, Septuaginta vertunt inclinabit; Tigurina, deflectet; Pagninus, recedet) ad Austrum, altera ad Aquilonem, et inter utramque media sit praerupta vorago, sive vallis profunda, quae conjungatur valli Josaphat, sive Cedron, indeque valli montis Sion, ita ut Judaei qui fugient ex Sion et urbe per vallem Josaphat, transituri sint per vallem factam in monte Oliveti discisso. Quaeres, quando et quomodo contigit haec montis Oliveti scissio? Qui putant agi hic de obsidione et excidio Jerusalem per Titum et Romanos, varie haec exponunt. Aliqui enim per scissionem montis Oliveti parabolice accipiunt schismata et seditiones Zelotarum aliorumque Judaeorum in urbe. Alii, ut Theodoretus, censent montem Oliveti vocari exercitum Romanorum, qui eum montem occupavit: divisum vero montem dici, quia ad alia civitatis loca obsidenda et oppugnanda divisus fuit Romanorum exercitus, eo quod urbs versus montem Oliveti, ob vallem sive voraginem Cedronis interjectam, difficilior esset aditu et expugnatu. Noster vero Sanchez tripliciter exponit: Primo, suspicatur in obsidione Romanorum, montem Oliveti ingenti terrae motu revera fuisse divisum, etiamsi id non dicat Josephus, nec ullae historiae, sicut nec meminerunt terrae motus sub Ozia, quem tamen contigisse docet hic Zacharias. Secundo, castra Romanorum in monte hoc ita a Tito fuisse disposita, ut ab Oriente in Occidentem paterent et porrigerentur, atque hinc inde ad Aquilonem et Meridiem duas partes relinquerent, praeruptum vero grande esse vallem Cedron, quam etiam occuparunt Romani: vallis enim nil aliud est quam montium scissura, q. d. Cedronis profunditas non muniet Judaeos, nec impediet Romanos, quominus urbem invadant et occupent; quia omnia suo milite complebunt. Tertio, q. d. Titus profundissimam voraginem Cedronis, quae inter urbem et castra sua in monte Oliveti sita interjacebat, urbemque muniebat, comportatis aggeribus ita implebit et complanabit, ut per eam facilis militibus ad muros invadendos sit accessus. Id enim eum fecisse in aliis vallibus, docet Josephus lib. VI Belli, cap. iv. Et in ipsa Cedronis valle aggeres esse constructos et muros docet idem Josephus lib. VI, cap. xiii. Favent Septuaginta, qui dicunt vers. 5, obturatam esse vallem montium: scissum ergo dici montem Oliveti, quia ex illo Romani praeciderunt saxa, eaque cum terra devolverunt in subjectam vallem Cedronis, iisque eam impleverunt. Quocirca ait Propheta: «Fugietis,» o Judaei, «ad vallem montium meorum,» id est in urbem, ad spatium quod inter montem Moriam et montem Sion (ubi erat templum Dei) interjacet: «quia conjungetur vallis montium,» id est vallis Cedron, quae inter montem Oliveti et montem Sion interjacet, «usque ad proximum,» scilicet montem Oliveti: Titus enim muro cinxit civitatem, ducto per Cedronem ad montem usque Oliveti. Verum solum decima legio Romanorum constitit in monte Oliveti, qui erat ad Orientem urbis: reliquus vero Titi exercitus obsedit urbem ex parte septentrionali, in loco qui dicitur Sapha, vel Scopos, situsque erat ex opposito duarum turrium, quae vocabantur Psephina et Hippicus, uti diserte ait Josephus lib. VI Belli, cap. v. Itaque Titus obsedit urbem plane juxta montem Calvariae. Hic enim erat pene ex adverso Psephinae, ubi Judaei crucifixerunt Christum, ut notat Adrichomius in Descriptione Jerusalem, et alii; ut Judaei cognoscerent Titum advenisse ad hoc, ut esset necis Christi ultor, ibique eos plecteret, ubi ipsi Christi parricidium, imo deicidium commiserant. Tandem vero Titus, ut celerius urbem occuparet, eam circumcirca cinxit muro, in quo 40 castella constituit, idque opus perfecit spatio tridui, itaque Judaeos ad famem et extrema adegit. Quare non est verisimile ipsum vallem Cedronis implesse et complanasse. Josephus enim lib. VI, cap. iv, tantum ait eum complanasse vallem, quae erat inter castra sua sita in Scopo, ad Septentrionem; non vero vallem montis Oliveti, quae erat ad Orientem. Deinde Titus totus fuit in muro urbi circumducendo, isque unus occupabat milites omnes. Murus enim hic in circuitu erat 39 stadiorum, hoc est quinque pene milliarium, uti ait Josephus. Adde non agi hic de tempore Titi et Romanorum, sed Antiochi et Machabaeorum, uti dixi initio. Dico ergo ex hoc loco videri, quod tempore Antiochi et Machabaeorum fissus sit mons Oliveti, dum Deus cum angelis in eum descendit, etsi id non narretur in libris Machab. nec alibi; sicut non narratur in libris Regum terrae motus qui contigit sub Ozia, et alia multa. Hunc sensum exigunt verba ipsa, et temporis ratio: de Machabaeorum enim aevo hic agitur: ita a Castro, et Paulus a Palacio, qui ita scribit: Credo hanc prophetiam impletam ante Machabaeorum victorias, quando multa signa visa in coelo sunt, scilicet equites per aera discurrentes, cohortes armatae, cursus equorum, II Machab. v. Hae enim cohortes erant angelorum, cum quibus veniebat Dominus in specie visibili: veniente ergo Domino, tremuit mons (nam cum egreditur Deus, terra movetur et concutitur, Psalm. lxvii, 9). Ex tremore vero discissus est in quatuor partes, significans discissionem et divisionem Judaeorum ex patria sua in quatuor mundi plagas. Haec Palacius. Porro scissio haec montis fuit typus scissionis ejusdem in fine mundi, ut mox dicam; sed inter alia repraesentabat praesentes, tum fugas, ob instantes ab Antiocho clades; tum scissiones et schismata Judaeorum, dum alii Machabaeis adhaererent, alii Antiocho: rursum alii Antiocho et Syris, alii Ptolemaeo et Aegyptiis faverent. Simili modo sub Constantio imperatore, et S. Cyrillo patriarcha Hierosolymitano, anno Domini 353, crux sole fulgentior pleno die coelitus apparuit supra montem Oliveti (et forte eo quoque allusit hic Zacharias) eum quasi signans et instar crucis secans, ut repraesentaret schisma Ecclesiae quod faciebant Ariani, et Constantium eorum fautorem moneret S. Crucis, et Crucifixum Dei Filium Patri ὁμούσιον esse adorandum ut verum Deum, uti eum adorarat illius pater Constantinus, qui proinde per vexillum crucis divinas de Maxentio aliisque hostibus victorias obtinuit; quasi Christus ex alto orthodoxis a Constantio vexatis intonaret: Confidite, ego vici mundum cruce, et vos eadem vincetis Arianos. Quocirca tota civitas hoc crucis signo excitata ad ecclesiam cucurrit, Deum Deique Filium laudans et celebrans; quin et multi Judaei ac Gentiles, viso hoc radiante in coelis crucis signo obstupuerunt, et ad Christum conversi sunt. Rem gestam et a se visam fuse perscribit S. Cyrillus ad Constantium imperatorem in fine Catech. mystag. Eadem breviter sic narratur in Actis Artemii martyris, die 19 octobris, apud Surium: «Quo quidem tempore, cum expugnatus esset Magnentius, signum crucis maximum mirifice apparens, adeo ut mirabili splendore superaret lucem diei, visum est Hierosolymis circa tertiam diei horam, cum esset dies festus qui dicitur Pentecoste, pertingens a loco qui dicitur Calvaria, usque ad montem Oliveti.» Sic et Sozomenus lib. IV, cap. iv; Socrates lib. II, cap. xxiv, et ex iis Baronius anno Domini 353. Similis fuit Christi apparitio in monte Oliveti, anno Christi 419, quam ex Marcellini chronico ita recenset Baronius: «Anno Christi 419, multae Palaestinae civitates villaeque terrae motu collapsae sunt. Dominus noster Jesus Christus semper ubique totus, super montem Oliveti Hierosolyma vicinum sese de nube manifestavit. Multae et tunc utriusque sexus vicinarum gentium nationes tam visu, quam auditu perterritae atque credulae sacro Christi fonte ablutae sunt, omniumque baptizatorum in tunicis crux Christi salvatoris, divinitatis nutu extemplo pressa refulsit. Cujus rei adeo admirabilis occasione, de tempore adventus Domini ad judicandum capti sunt ubique misceri sermones, quod ex Danielis prophetae vaticinio, cap. vii, jam praenuntiatus esset adventus filii hominis in nubibus; et Zacharias, cap. xiv, de ipso loco adventus ejus super montem Oliveti praedixerat. Et angeli de Christo in monte Oliveti in coelum ascendente Apostolis praenuntiarant: Quemadmodum vidistis eum euntem in coelum, ita veniet. Cujus occasione scripsisse videtur Hesychius epist. 79 ad S. August., de Novissima die, quae, cum praecessissent tot signa (ut ait), jam videretur instare. Cui respondens S. Augustinus epist. 80, prolixe disputat de novissimi diei tempore.» Hucusque Baronius occasione Melaniae junioris, quae eodem anno seorsim a conjuge Piniano vitam egit monasticam, ac in cella apud montem Oliveti per 14 annos clausa perseveravit, duxitque in angusto loco vitam angelis similem. Similis fuit in eodem monte apparitio tempore belli sacri, qua christiani animati Hierosolymam expugnaverunt. Rem gestam narrat Wilhelmus Tyrius lib. VIII Belli sacri, cap. xvi, defatigatis christianis in oppugnatione Hierosolymae, ideoque dilabentibus: «Ecce, ait, adfuit rebus desperatis virtus divina. Nam de monte Oliveti miles quidam, qui tamen postea non comparuit, splendidum et refulgentem ventilando clypeum, signum dabat nostris legionibus ut redirent in idipsum, et congressum iterarent. Quo signo exhilaratus dux Godefridus Bullonius, primus in moenia conscendit, quem alii secuti, illico ejus jussu effregerunt portam S. Stephani, per quam totum in urbem induxerunt christianorum exercitum.» Itaque a christianis capta est Hierosolyma anno Domini 1099, die 15 julii, feria sexta, qua Christus moriens de morte triumphavit. Juvit oraculum viri sancti, qui habitans in monte Oliveti praedixerat urbem illo die esse capiendam, ait Tyrus cap. xvii. Unde et ante oppugnationem urbis, christiani nudis pedibus cum multa devotione, cantantes litanias cum crucibus processerunt usque ad montem Oliveti, ait idem cap. xi. Ad has similesque apparitiones respexisse hic Zachariam, vel potius Spiritum Sanctum probabile est. Unde mystice Lyranus hunc Zachariae locum explicat de capta Jerusalem a Godefrido Bullonio et christianis: urbis enim capiendae signum eis datum est a monte Oliveti, uti jam dixi ex Tyrio. Denique nonnulli haec conditionate exponunt, q. d. Deus ita tutabitur vos, o Hebraei, ut si opus sit ad vestram tutelam findere montem Oliveti, ut per eum manus hostium effugiatis, id revera facturus sit, sed tanto molimine non erit opus: poterit enim ipse mille aliis modis vos protegere. Simile est Isaiae xi, 15, et Zachar. x, 11. Ita a Castro. Jam parabolice et quasi allegorice, mons Oliveti est Ecclesia, ait Eusebius lib. VI Demonstr. cap. xviii. Hic scissus est, cum ibi a Christo ascendente jussi sunt Apostoli ire in mundum universum, indeque in quatuor mundi plagas diviserunt et sparserunt se, Christique fidem et Ecclesiam. Rursum scissio haec montis denotat commotionem et contritionem gentium, audito Christi Evangelio, juxta illud Lucae iii, 5: «Omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur, et erunt prava in directa, et aspera in vias planas.» Sed earum pars una mansit ad Aquilonem, id est in suo infidelitatis et impietatis frigore perstitit: Aquilo enim frigidus significat frigidos, ac ex infidelitate et peccato torpentes, altera vero ad Austrum vergens significat fideles, qui calent charitate et fervent Spiritu Dei: Auster enim est calidus. Hujus rei symbolo vidit Ezechiel gloriam Dei, id est Deum gloriosum sedentem in curru Cherubico, et quatuor Cherubinis stipatum ex templo Judaico evolare in montem Oliveti. Sic enim ait cap. xi, 23: «Et ascendit gloria Domini de medio civitatis, stetitque super montem qui est ad Orientem urbis,» puta supra montem Oliveti, ut ex hoc monte exspectet et spectet novam Jerusalem, quasi phoenicem ex veteris cineribus resurgentem in Sion, puta Ecclesiam Christi, ut ibidem dixi. Porro Glossa per scissionem montis Oliveti accipit schisma Graecorum a Latinis: ad Orientem enim habitant Graeci, qui divisi sunt a Latinis habitantibus ad Occidentem. Unde ait: «Et fugietis,» id est fugere debetis ad obedientiam Ecclesiae Romanae, cujus montes magni, scilicet SS. Petrus et Paulus, sunt patroni. Anagogice, findetur mons Oliveti, cum Antichristus ex eo volet in coelum conscendere: nam a Christo deturbatus corruet, et terra, puta mons dehiscens, vivum eum absorbebit, uti dixi II Thessal. ii, 8. Hoc est quod ait S. Joannes Apoc. xix, 20: «Apprehensa est bestia (puta Antichristus), et cum ea pseudopropheta, etc. Vivi missi sunt hi duo in stagnum ignis ardentis sulphure.» Rursum in die judicii, Christus judex descendet in montem Oliveti: unde tunc eum sua majestate et potestate, ingenti terrae motu concutiet, ut ipse quasi prae horrore et veneratione Christi judicis contremiscat; simul ut hoc terrae motu se findat, amplietque vallem Josaphat, ad capiendum omnes homines judicandos ibidem a Christo. Si enim Deus daturus legem, in Sina descendens concussit montem, Exod. xix, multo magis id faciet descensurus ad judicium. Idipsum diserte docet S. Clemens Romanus lib. VII Constitut. Apostol. cap. xxxiii: «Mons ipse, ait, Oliveti gloriae venientis cedet, et in quatuor partes dissectus, longissime diffugiet, ut tribunali judicis theatrum totius orbis assistat. Trepidatio vero hominum tanta erit, ut insani diffugiant in mediam vallem, quae futura est amplissima; cum montibus remotis conjungenda sit cum omni circumposito campo.» Hoc sane verbis Zachariae valde congruit. Ita inter alios Emmanuel Sa, et Josephus a Costa lib. IV De Tempor. noviss. cap. xiii et xiv, et Leonardus Lessius lib. XIII De Divinis attrib. cap. xxi, in fine: «Indicat, inquit, Zacharias montem Olivarum (juxta quem vallis Josaphat) scindendum in quatuor partes, ut fiat maxima planities, in qua excipiantur judicandi.» Insuper haec scissio montis repraesentabit separationem Australium, id est ferventium et electorum ab Aquilonaribus, id est frigidis et reprobis. Illi enim erunt Orientales, quia orientur iis lux et gloria sempiterna: hi vero erunt Occidentales, quia ibunt in occasum et mortem aeternam. Praerupto grandi valde, — id est magna voragine, ut vertunt Septuaginta; vel valle, ut Chaldaeus, quae ex scissione montis profunde patescet, et hiasbit. Parabolice hic hiatus significat Hierosolymae ruinam et desolationem, quando Apostolis abeuntibus ad gentes, Judaei infideles paulo post a Tito vastati, in profundum quasi barathri demersi sunt, justa Dei vindicta. Anagogice, significat hiatum grandem montis Oliveti et vallis Josaphat futurum in die judicii, quo reprobos omnes ibidem consistentes dehiscens terra mittet in tartara. Hiatus ergo hic et vorago erit profundissima: nam a valle montis Oliveti extendet se usque ad infernum, qui est in centro terrae. In die ergo judicii proprie et plane adimplebitur haec prophetia, fietque fissura montis Oliveti, et vorago ingens usque ad tartarum, ita ut in ipsum prospiciant non tantum reprobi, sed et electi Dei, gaudeantque mirifice quod horridum illud ignis barathrum, in quo videbunt tot impios demergi, per gratiam Christi evaserint. Hanc voraginem horribilem in spiritu vidit S. Carpus, eamque ex ore ejus ita describit S. Dionysius Areopagita epist. 8 ad Demophilum, dicens: «Referebat (Carpus) se vidisse domum in qua consistebat, primum vehementer agitari, ac demum a summo culmine per medium dividi, etc. Ipsum quoque solum instar vasti tenebrosi cujusdam profundi, discissum se vidisse ait, atque viros illos quibus mala imprecatus fuerat, ante se ad os illius profundae voraginis stare trementes ac miserabiles, et qui ab ipsa pedum suorum labilitate jam mergendi viderentur. Porro ab inferiori parte voraginis serpentes cernebat emergere, qui circa illorum pedes ita instabiles ac nutantes, interdum quidem in globum colligi, et gravari una atque pertrahere, interdum vero dentibus et caudis, ore, gutture, linguis, ac toto corporis motu vim immensi pavoris viderentur incutere, ut qui modis omnibus deorsum illos praecipitare niterentur. Fuisse autem et viros quosdam in medio, qui contra eos una cum serpentibus impetum facerent, exagitantes una et impellentes, atque ferientes: videbantur autem illi lapsui proximi,» etc.
14:5
Vers. 5. Et fugietis ad vallem montium eorum. — Hebraeus, Septuaginta et S. Hieronymus in Comment. legunt, meorum. Unde et in Latinis ita legendum videtur. Nota τὸ in vallem: physice enim in terrae motu consilium et remedium est, fugere ad valles et ima; haec enim minus quam montes terrae motu quatiuntur. Porro hujus loci sensus est is quem dedi vers. 4. Quoniam conjungetur vallis montium usque ad proximum, — hebraice usque ad אצל atsal, quod quasi nomen proprium accipiunt et relinquunt Septuaginta, Chaldaeus, Aquila, Theodotion, Vatablus et Pagninus. Verum Noster, Symmachus et alii vertunt ut appellativum, usque ad proximum; alii, usque ad separatum, scilicet a terrae motu, ideoque securum locum. Jam varii varie haec exponunt. Duae expositiones sunt probabiliores. Prior, q. d. Ut effugiatis Antiochum, et hostes obsidentes et invadentes Jerusalem, fugietis per vallem Josaphat et Oliveti (montem enim Oliveti hac de causa findet Deus, ut per ejus scissuram et vallem contiguam fugere possitis: unde ea vocatur vallis montium, scilicet jam divisorum. Mons enim Oliveti per hanc scissionem dividetur in duos, vel, ut alii, in quatuor montes) usque ad Atsal, ubi ab hoste securi tutique eritis. Ita a Castro, Tigurina et Arias. Posterior, q. d. Ut fugiatis et effugiatis hunc terrae motum, quo concutietur et scindetur mons Oliveti, fugietis in vallem montium meorum, puta in vallem Mello, sive Tyropaei, quae interjacet inter montem Sion et montem Moria: hi enim sunt montes mei, quia in Moria habeo meum templum, in Sion meam arcem David: «Quoniam conjungetur vallis montium usque ad proximum,» q. d. Quia vallis, id est, vorago illa facta in monte Oliveti jam diviso (quae proinde jam non est vallis unius montis, sed duorum, nimirum montium jam divisorum) pertinget ad montem sibi proximum, puta ad Moria. Unde in tota valle Josaphat usque ad Moria, a terrae motu et scissura hac tuti non eritis: fugietis ergo post montem Moria ad vallem Mello, ab hoc terrae motu liberam, ut ibi tuti sitis. Ita S. Hieronymus. Aut Lyranus: Quia vallis montium, id est vallis Josaphat, quae interjacet inter montem Oliveti et montem Sion, conjungetur usque ad proximum, scilicet hiatum factum in monte Oliveti. Unde in ea sine metu et periculo non eritis: ad illam ergo fugere non audebitis: fugietis ergo ad vallem montium meorum, id est interjectam inter Sion et Moria, qui sunt montes mei. Huic expositioni favet id quod sequitur: «Et fugietis sicut fugistis a facie terrae motus in diebus Oziae:» fugituri ergo erant non hostes, sed terrae motum; ac proinde fugituri non in ipsam scissuram montis Oliveti, hoc terrae motu factam, sed procul ab ea in vallem Sionis et Moria, quae omnino immunis erat a terrae motu. Symbolice, haec fuga in terrae motu adumbrat fugam Machabaeorum et Judaeorum ad sylvas et speluncas in terrae motu, id est in persecutione Antiochi, de qua I Machab. ii, 28. Parabolice, haec accipe de obduratione Judaeorum, q. d. Cum mons Oliveti, id est Ecclesia Christi, spargetur in quatuor mundi plagas, tunc vos, o Judaei increduli, ab Evangelio, Christo et Ecclesia fugietis, non quidem ad idololatriam et gentilismum, sed ad vallem umbrosam montium meorum, hoc est, ad cultum, umbras et caeremonias legis veteris, quae viguit in monte templi, puta Moria et Sionis, qui olim fuerunt montes mei. Ita Eusebius lib. VI Demonstr. cap. xviii: «Quae, ait, potest esse vallis montium Dei, nisi quae olim celebrabatur ex lege Mosis et Jerusalem, corporalis et Judaica adoratio?» Sic et Stunica, Ribera et alii, qui contendunt hunc sensum esse litteralem: ego litteralem fateor, sed typicum et parabolicum, praecedenti quem assignavi innixum, uti dixi initio capitis. Unde sequitur: «Quoniam conjungetur vallis montium usque ad proximum,» q. d. Haec vallis, id est haec umbrosa, sed obstinata Judaeorum religio, tanto arctius conjunget se vicino sibi templo templique ritibus, quanto magis videbit spargi et propagari Ecclesiam Christi. Aliter Emmanuel Sa, q. d. Hic cultus legis veteris Judaeis tenacissime conjungetur, et adhaerebit proxime ubicumque degant. Nota: Pro נסתם nastem, id est fugietis, a radice נוס nus, id est fugit, Septuaginta aliis punctis legentes נסתם nistam, a radice סתם satam, id est clausit, obturavit, vertunt: Et obturabitur (replebitur) vallis montium meorum, et adjungetur vallis montium usque ad Asal. Sic et Chaldaeus. Quod ad litteram sic accipi posset, q. d. Scindetur mons Oliveti, et hac scissione corruet, et complanabit totam subjacentem vallem Josaphat, usque ad proximum montem Moria. Parabolice vero sic explicat Eusebius, q. d. Haec vallis umbrosa Judaicae religionis obturabitur, id est cessabit et obscurabitur a luce Evangelii, ejusque umbra cedet veritati Christi: quoniam conjungentur ad Asal, id est ad montem Oliveti (inde enim Christus misit Apostolos ad Judaeos et Gentes) qui dicitur Asal, id est opus Dei, quasi a radice עשה asa, id est fecit, אל el, id est, Deus. Verum melius legit Noster, nastem, vertitque, fugietis, quia sequitur: «Sicut fugistis a facie terrae motus in diebus Oziae.» Et quia praecessit: «Scindetur mons Oliveti;» scissione enim mons apertus fuit, non obturatus. Sicut fugistis, — q. d. Ea trepidatione, celeritate, turba et confluxu fugietis, qua fugistis a terrae motu qui contigit tempore Oziae; de quo dixi Amos i, 1. Et veniet Dominus Deus meus, omnesque sancti cum eo. — Replicat et inculcat quod dixit vers. 3: «Et egredietur Dominus, et praeliabitur contra gentes illas, et stabunt pedes ejus in die illa super montem Oliveti.» Loquitur ergo ad litteram de descensu Dei, quo descendit praeliaturus pro Judaeis per Machabaeos contra Antiochum, eumque protriturus, uti dixi vers. 3. Porro cum bellum fidelium est difficile, et victoria illustris, tunc dicitur Deus descendere cum omnibus sanctis suis, puta angelis: quia omnes ei astant, ut pro eo decertent; hinc vocatur Deus exercituum. Ita vidit Ezechiel cap. i, Deum curru bellico vectum, stipatum quatuor Cherubinis descendere in aciem contra Judaeos, ut eos plecteret per Chaldaeos. Et Psaltes Psalm. xvii, graphice describit Dei in praelium contra suos hostes descendentis majestatem, milites, iras, animos. Et inter alia ait vers. 11: «Ascendit super Cherubim et volavit, volavit super pennas ventorum.» Et vers. 15: «Misit sagittas suas, et dissipavit eos: fulgura multiplicavit, et conturbavit eos.» Simili terrore, pompa et satellitio descendit in Sina daturus legem Hebraeis, pro eisque contra gentes praeliaturus, Deuter. xxxiii, 2: «Dominus de Sinai venit, etc.: apparuit de monte Pharan, et cum eo sanctorum millia.» Jam sub typo praelii divini gesti per Machabaeos, parabolice intelligitur praelium spirituale Christi gerendum per Apostolos, q. d. Veniet Christus qui per Apostolos debellabit omnes gentes, easque suae fidei et Evangelio subjugabit. Ita Theodoretus, Vatablus, Arias, et Eusebius lib. VI Demonstrat. cap. xviii. Anagogice et maxime, significatur hic descensus Christi ad judicium universale, cum omnibus angelis et sanctis in montem Oliveti supra vallem Josaphat, ut Antichristum omnesque impios condemnet et puniat. Huc enim alludens Judas in sua epist. vers. 14 ait: «Ecce venit Dominus in sanctis millibus suis facere judicium contra gentes.» Et Christus Matth. xxiv, 30: «Et videbunt Filium hominis venientem in nubibus coeli cum virtute multa et majestate, et mittet angelos suos.» Et cap. xxv, 31: «Cum venerit Filius hominis in majestate sua, et omnes angeli cum eo.» Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Remigius, Hugo, Lyranus, Ribera, Sanchez, et alii passim, qui contendunt hunc sensum esse litteralem: ego censeo esse anagogicum, sed maxime intentum a Spiritu Sancto; litteralis enim est de Machabaeis, parabolicus de Apostolis, uti ostendi initio capitis.
14:6
Vers. 6. Non erit lux, sed frigus et gelu. — Ita et Septuaginta, Chaldaeus et Tigurina: videntur ergo in hebraeo legisse כי קרור ki karot, id est sed frigus, vel potius וקרור vekarot (facile enim vau si decurtetur, vertitur in iod, et vau saepe est adversativum significans sed, uti crebro est videre in Proverbiis Salom.), id est et frigus, vel frigora: radix enim קרר karar significat frigescere. Jam legant יקרות iekarot, id est pretiositatum: יקר iakar enim significat esse pretiosum, decorum, eximium. Unde vertunt: Non erit lux pretiositatum, id est pretiosa, clara, eximia, יקפארן vekippaon, id est et (id est sed) concretionis, id est concreta, densa: hoc est, in illa die non erit lux clara, neque obscura, sed mixta, nubila et maligna, qualis est diluculo, q. d. In illa die non erit plena laetitia, nec plena tristitia, sed laeta tristibus miscebuntur: at vespere succedent plena felicitas et laetitia. Eodem fere redit versio nostra et Septuaginta. Sensus enim est, q. d. In illa die non erit lux clara et amoena, qualis est in aestate; sed concreta nebulis frigidis, et quasi congelata, ideoque molesta et tristis. Unde Pagninus vertit: In die illa non erit lux pretiosa, et (sed) nix coagulata: Arabicus vero Alexandrinus: Erit nix et grando (frigus et procellae) in una die. Et apparebit (revelabitur) Dominus in illa die: Et non erit lux in illa die, neque nox, neque vespera. Ad litteram denotatur tempus calamitatis et afflictionis Judaeorum in persecutione Antiochi. Hujus enim symbolum sunt tenebrae, frigus et gelu. Unde in Scriptura in excidio Babylonis, Samariae, Jerusalem, etc., dicitur obscurandus non tantum dies, sed et sol, luna ac stellae, per hyperbolen et hypallagen: quia scilicet Babyloniis, Samaritis et Hierosolymitis in tanta clade afflictissimis, lux obtenebrescere, ipseque sol, media licet die, obscurari videbatur. Unde explicans subdit:
14:7
Vers. 7. Et erit dies una, quae nota est Domino, non dies neque nox, — q. d. Veniet tempus persecutionis, quod (et cujus acerbitas) soli Deo cognitum, imo provisum et praedestinatum est, in quo dies Judaeis valde afflictis ob tot aerumnas, non videbitur esse dies, sed neque nox, utpote lucente sole: ergo tempus hoc medium quid erit inter diem et noctem, et quasi contemperatum ex die et nocte: habebit enim a sole lucem diei, a tyrannide vero Antiochi habebit tenebras, id est aerumnas noctis. Et in tempore vesperi (Hebraice, vespere) erit lux, — id est, ut Tigurina: Ad vesperam erit lux, q. d. Ad finem hujus temporis calamitosi, quasi ad vesperam desinet hoc ejus nubilum, et succedet lux felicitatis et gaudii, nimirum quando Machabaei vindicabunt cives suos, et profligabunt copias Antiochi. Sub hoc Machabaeorum typo parabolice significatur, post obscuritatem et umbras legis Judaicae, postque ignorantiae tenebras, et malitiae gelu, in quibus omnes gentes ante Christum, quin et ipsi Judaei degebant, successuram lucem Evangelii Christi, in eamque quasi in vesperam desiturum diem illum obscurum judaismi, juxta illud oraculum Zachariae: «Illuminare his qui in tenebris et in umbra mortis sedent,» Luc. i, 79. Et Isaiae cap. lx, 1: «Surge, illuminare, Jerusalem, quia venit lumen tuum.» Hoc est quod ait Paulus Rom. xiii, 12: «Nox praecessit, dies autem appropinquavit.» Hinc et Christus dicitur venisse in car- nem sub finem, et quasi ad vesperam mundi. Symbolice, Theodoretus haec refert ad diem passionis Christi: tunc enim tenebrae factae sunt super universam terram, quae diem quasi verterunt in noctem, ita ut dies illa proprie non esset dies, neque nox, sed participium utriusque, eratque in ea frigus. Unde Petrus stabat ad ignem calefaciens se, postquam successit clara dies resurrectionis Christi. Sic et Clemens Romanus lib. V Constit. cap. xiii: «Postea, ait, fuerunt tenebrae a sexta hora usque ad nonam, et rursus lux vespere, sicut scriptum est: Non dies, et non nox, et ad vesperam erit lux.» Sic et Eusebius lib. VI Demonstr. cap. xviii. Porro frigus vel proprie accipi potest, vel metonymice pro tenebris et nocte: hae enim sunt frigidae; opponitur enim frigus luci, dum ait: «Non erit lux, sed frigus et gelu.» Ita Sanchez. Anagogice, in tempore hujus vitae non est clara lux cognitionis Dei, nec serena dies amoris cultusque Dei, tum quia per fidem ambulamus, non per speciem; tum quia ambulamus inter improbos, in quibus exstincta est charitas, in ipsis quoque sanctis ob concupiscentias et tentationes, saepe refrigescit charitas: at vespere, puta in fine mundi, erit lux aeternae claritatis, quando facie ad faciem videbitur Deus deorum in Sion. Unde S. Job orabat cap. iii, 3, dicens: «Pereat dies in qua natus sum,» q. d. Pereat dies mortalitatis, et lux immortalitatis erumpat, ait S. Gregorius ibidem. Et sponsa Cant. cap. ii, vers. 17, optat «ut aspiret dies» aeternitatis, «et inclinentur umbrae» temporis et mortalitatis. Haec ergo dies lucidissima et laetissima erit sanctis et beatis, obscurissima vero et tristissima impiis et damnatis. Unde aliqui unam hanc diem aiunt fore quasi duplicem, scilicet «in ea non erit lux, sed frigus et gelu» improbis; eadem vero erit dies et lux probis et piis: sicut eadem dies Hebraeis in Aegypto erat dies lucidissima, Aegyptiis vero nox obscurissima per plagam tenebrarum, quam Deus eis inflixerat. Nam, ut ait Sapiens cap. xvii, 19: «Omnis orbis terrarum limpido illuminabatur lumine, etc. Solis autem illis superposita erat gravis nox, imago tenebrarum, quae superventura illis erat.» Insuper paulo ante diem judicii erunt dies nubili et frigidi, tum physice ob eclipses et procellas coelestes; tum moraliter ob errores varios et hominum impietatem, aeque ac ob plagas maximas, quas Deus impiis immittet, quae recensentur Apoc. cap. vii, viii, ix et xvi. Sed vespere, id est in fine mundi, succedet lux una clara, puta aeterna dies gloriae, cui nulla succedet nox. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Remigius, Hugo, Lyranus, Sanchez et alii, qui arbitrantur hunc sensum esse litteralem: ego anagogicum esse censeo, sed praecipue hic intentum a Spiritu Sancto: illi enim verba textus optime congruunt. Nam sub illud tempus neque dies erit, quia sol obscurabitur, et luna non dabit lumen suum, et stellae de gelu stagni dissolvit, aquamque calidam reddidit. Ita habet eorum Vita apud Surium, die 9 martii. coelo cadent; sed neque nox erit, quia sol, licet obscuratus, praesens erit huic hemisphaerio. Ad extremum tamen erit lux, eaque clarissima, quia peracto judicio, reprobisque in tartarum demersis, renovabitur mundus, ac sol septuplo clarius lucebit, luna vero instar solis, ut ait Isaias cap. xxx, 26. Accedet splendor Christi et Sanctorum omnium, qui fulgebunt sicut sol, Matth. xiii, 43. Quin et elementa jam purgata, plurimum lucis et splendoris addent mundo. Nam si credimus S. Thomae, in IV, dist. xlviii, Quaest. I, art. 4: «Terra erit lucida et pervia sicut vitrum in superficie, aqua sicut crystallus, aer sicut nunc est coelum, ignis sicut nunc sunt luminaria coeli.» Rursum non erit dies, neque nox, id est vicissitudo et successio qua nox continuo succedit diei, quia sol stabit, ac proinde unus et continuus erit dies lucidissimus. Ita Sanchez. Huc accedit illa nonnullorum expositio, quae talis est, q. d. Dies illa judicii, quae soli Deo est nota, quia ultima erit saeculi, hinc non habebit sibi succedentem aliam diem aut noctem, et quia admirabilis erit et extraordinaria tam electis quam reprobis; non proprie dies, nec nox dicenda erit, sed vespera, id est finis ejus desinet in lucem, id est sanctorum gloriam aeternam. Huc alludens noster Thomas theodidactus, lib. III De Imitat. Christi, cap. xlvii, pie et nervose ex persona Christi ad fidelem et pium: «Age, inquit, quod agis fideliter, labora in vinea mea: ego ero merces tua. Scribe, lege, canta, geme, tace, ora, sustine viriliter contraria: digna est his omnibus et majoribus praeliis vita aeterna; veniet pax in die una, quae nota est Domino, et erit non dies, neque nox, hujus scilicet temporis; sed lux perpetua, claritas infinita, pax firma et requies secura. Non dices tunc: Quis me liberabit de corpore mortis hujus? Nec clamabis: Hei mihi! quia incolatus meus prolongatus est, quoniam praecipitabitur mors, et salus erit indefectiva, anxietas nulla, jucunditas beata, societas dulcis et decora.» Hoc cogitabant SS. milites et martyres XL sub Licinio imperatore ab Agricolao praefecto damnati ad stagnum gelidum. Hi enim se invicem hisce vocibus ad illud fortiter subeundum incendebant: «Durum frigus, sed dulcis paradisus. Affligens glacies, sed delectabilis requies. Brevi tempore durantes sinus Abrahae nos perpetuo fovebit. Unam noctem cum sempiterno aevo (et cum una die perenni, quae non habet noctem, neque finem) commutabimus. Incendatur frigore pes, ut cum angelis continuo saltet. Torpescat frigore manus, ut facultatem habeat in Deum attollendi. Quando semel mori oportet, moriamur ut vivamus.» Ita refert S. Basilius hom. De 40 Martyribus. Quocirca ante vesperum missi in stagnum, cum nec dies esset, nec nox, vespere et nocte luce coelesti donati sunt. Nam circiter tertiam noctis horam sol eos circumfulsit, ita lucidus et calidus, uti est in aestate, frigusque et Vidit haec per umbram divinus Plato, cujus haec est gnome in Theaeteto: «Philosophia, sive vera sapientia est animi reditus e tenebrosa ista vita, quae potius nox dicenda est quam vita ad veram entis lucem.» Quocirca ipse passim sapientiae studiosos adhortatur, ut calcatis carnis concupiscentiis, uni vacent inquirendae et contemplandae veritati, lucique divinae. Deus enim est τὸ ὄν, τὸ κάλλος, ipsum ens, ipsum pulchrum, ipsa vita, etc., ait idem in Phaedone.
14:8
Vers. 8. Exibunt aquae vivae. — Aquae vivae vocantur fontanae, quae e suis venis scaturiunt et ebulliunt. Magnum urbi locoque commodum, aeque ac recreationem et ornamentum afferunt fontes, eorumque aquaeductus. Hinc Romani moderni, et magis prisci, Romam aquis fontanis, eorumque aquaeductibus ingenti labore et sumptu impleverunt, adeo ut Plinius lib. xxxvi, cap. xv, eos vocet orbis miracula, nec iis quid magis mirandum esse Romae, imo nec in toto orbe asserat. Similes fecerunt Judaei in Jerusalem, praesertim Salomon, qui de se ait Eccles. ii, 6: «Exstruxi mihi piscinas aquarum,» adeo ut noster Vilalpando, tomo II De Templo, pag. 563, contendat aquaeductus Salomonis magnificentiores fuisse aquaeductibus Romanorum. Tales quoque fecit Ezechias, IV Reg. cap. xx, 20. Alludit ergo Zacharias ad hosce Hierosolymae fontes, innuitque eos in captivitate Babylonica, vel ab Antiocho confractos, aut collapsos, fore restaurandos, augendos et exornandos. Hoc enim fecisse Judaeos e captivitate reduces docet Nehemias cap. iii, vers. 15, dicens: «Et portas fontis aedificavit Sellum, etc., et muros piscinae Siloe in hortum regis.» Et vers. 16: «Usque ad piscinam, quae grandi opere constructa est.» Et Eccli. l, 3, de Simone pontifice, qui vixit tempore Ptolemaei Philadelphi (avum enim habuit Jaddo pontificem, quem adoravit Alexander Magnus) dicitur: «In diebus ipsius emanaverunt putei aquarum, et quasi mare adimpleti sunt supra modum.» Idem fecisse Machabaeos eorumque posteros in restauratione Jerusalem non est dubium: ita enim ornaverunt Jerusalem, ut videretur esse orbis deliciae. Hinc Adrichomius et alii chorographi perplures in Jerusalem describunt fontes; nimirum ad Orientem, «ad,» id est versus, «mare Orientale» (quod est mare Mortuum, sive lacus Asphaltites) respiciebant fons Siloe, fons Rogel, fons Draconis, torrens Cedron, Probatica piscina: ad Occidentem, «ad,» id est versus, «mare novissimum,» id est Mediterraneum, inter alios eminebat fons Gihon, ubi Salomon in regem unctus est, isque duplex, superior et inferior. Insuper rivus erat qui ex Jerusalem influebat usque ad mare Orientale, et in illud influebat ad statuam salis, juxta Engaddi. Ex alio latere erat collis aquaeductus, juxta Gabaon et Jerusalem, ubi Abner confodit Azael fratrem Joab, II Reg. cap. ii. Videmus multis in provinciis fluvios integros ad multa milliaria, alveum effodiendo, arte duci. Ita, ut alios taceam, Bruxella urbs Belgii celebris, et sedes principum, suo sumptu fovea effossa, fluvium ductilem fecit per spatium 15 milliarium Italicorum, usque ad Scaldim, qui Antuerpiam alluit, fluvium, inquam, navigabilem, quo merces omnes Antuerpiam, indeque in Hispaniam, et per totum orbem, magno commodo et lucro vehit revehitque. Quid si Judaei similem fossam fluviumque fecerint, duxerintque e Jerusalem ad mare Mediterraneum, ut eo merces omnes marinas in urbem inveherent, et suas eodem eveherent, eo dividendas et divendendas per totum orbem? Sane distantia Jerusalem a Mediterraneo duplo tantum major est, scilicet 30 circiter milliarium (quod est iter unius diei), imo par erit, scilicet 15 milliarium, si e Jerusalem fluvium ducas in torrentem Gaas: aut in torrentem qui Eleutheropoli in mare hoc decurrit. Id si verum est, adamussim respondet verbis Zachariae, dum ait: «Medium earum ad mare Orientale, et medium earum ad mare novissimum,» quod est Occidentale, sive Mediterraneum. De templo constat ex Aristaea, lib. De Septuaginta Interpr., illud aquaeductibus subterraneis fuisse refertum ad quinque usque stadia. Unde ad hosce Jerusalem fontes alludens S. Joannes, Apocal. xxii, 1, dicit similes, sed praestantiores fore in Jerusalem coelesti. Summa hac aquarum copia non aliud significat Propheta, quam magnam fore Hierosolymae felicitatem et amoenitatem, ita ut tota aquis sit irrigua, quae ex ea utrinque in campos effluant, eosque fecundent et oblectent; quod tempore Machabaeorum et posterorum reipsa completum esse constat. Jam sub hisce fontibus et aquaeductibus Jerusalem, symbolice intelligit faustos laetosque egressus Judae et fratrum ejus, tum ad praelia et victorias de Antiocho capessendas, tum ad colligendos Judaeos fugitivos, et eos qui metu Antiochi prolapsi erant ad gentilismum, revocandos ad fidem, stantes vero animandos ad constantiam, idque per totam Judaeam, cujus terminus ad orientem erat mare Orientale, sive Mortuum, ad Occidentem mare Mediterraneum, q. d. Exibunt e Jerusalem Machabaei, qui arentem et squalentem in tanta persecutione Judaeae faciem ita rigabunt, ut Judaei fere extincti reviviscant, puta Judas exibit contra Galaad et Ammonitas, qui sunt ad orientem juxta mare Mortuum; Jonathas vero contra Joppen et Philisthaeos, qui sunt ad occidentem Jerusalem, ut patet I Machab. v, 6 et 55, et cap. x, 76. Ita Paulus a Palacio. Parabolice vero et potissime, intellige aquas doctrinae et gratiae Evangelicae: has enim Christus et Apostoli ex Jerusalem, quasi ex matrice eructaverunt, et derivaverunt per totum Orientem et Occidentem (unde Arias per mare Orientale et Occidentale, accipit Oceanum Orientalem et Occidentalem, quo Hispani et Lusitani navigant in Indiam, tam Orientalem quam Occidentalem, ibique fidem et Ecclesiam Christi proseminant) sub quibus reliquas duas mundi plagas, scilicet Austrum et Aquilonem, subintellige: idque fecerunt tam aestate quam hieme, id est jugiter omnique tempore, tam commodo quam incommodo, tam adverso quam prospero, q. d. «De Sion exibit lex, et verbum Domini de Jerusalem,» Isaiae ii, 3; ex ea enim spargentur lex et gratia Christi per totum orbem. Alludit ad id quod dixit cap. xiii, 1: «In illa die erit fons patens domui David, et habitantibus Jerusalem,» q. d. Ex Jerusalem quasi ex fonte promanabunt aquae vitales sapientiae, et gratiae ad omnes gentes. Ita S. Cyrillus, S. Hieronymus, Remigius, Hugo, Ribera hic, et Eusebius lib. VI Demonstr. cap. xviii, et S. Augustinus lib. Contra Fulgent. Donat. cap. vi. Accedit Theodoretus, qui putat hic alludi ad aquam et sanguinem quae fluxerunt e latere Christi, in cruce lancea transfixi, quae fuerunt symbola redemptionis nostrae et sanctorum, quibus salvantur omnes gentes: «Aqua, inquit, nos purgat et a peccatis expiat: sanguis nutrit, rigat et germinare facit,» scilicet fructus bonorum operum. Anagogice, significantur hic dotes et gaudia beatorum in Jerusalem coelesti, quae ex visione Dei quasi ex fonte promanant, de quibus Apocal. xxii, 1: «Et ostendit mihi fluvium aquae vitae, splendidum tanquam crystallum, procedentem de sede Dei et Agni,» etc. Vide ibi dicta. Cujus rei symbolo e paradiso terrestri emanabant quatuor fluvii, Genes. ii, 10. Ita Lyranus. In aestate et in hieme erunt, — q. d. Perennes erunt hi fontes Jerusalem, jugiter scaturientes aquas. Symbolice, Machabaei tam hieme quam aestate, id est quovis tempore etiam importunissimo, pugnantes et vincentes consolationem, quietem et laetitiam dabant Israeli, instar fontium perennium. Ita Palacius. Parabolice, in Ecclesia fontes doctrinae et gratiae, quae sunt sacramenta, jugiter manant volentibus eos haurire. Tropologice, nullis laboribus, nulloque tempore, sive adverso sive prospero, viri sancti exarescunt, ut gratiam Dei amittant; aut si doctores et pastores sint, ut eam in alios non derivent et effundant. Ita Stunica. Septuaginta vertunt: In aestate et in vere erit sic, quod S. Hieronymus mystice exponit, q. d. Hae aquae fluent in Paschate et Pentecoste: tunc enim solet celebrari solemnis baptismus, cui proinde fontis sacri impletio et benedictio praemittitur: «Ut celebremus, inquit, Pascha et Pentecosten, in quibus de terrenis transeamus ad coelestia, et fructus nostros offeramus Deo. In Phase enim hiemis finis, veris exordium est: in Pentecoste aestatis principium, quando labores manuum nostrarum et fructuum offerimus Deo. De hac aestate et vere justus per-
14:9
9. ET ERIT DOMINUS REX SUPER OMNEM TERRAM. Ad litteram tenuiter hoc competit Machabaeis, quorum praelia et victoriae divinae in omni terra, scilicet Judaea, imo toto orbe divulgatae et celebratae sunt; ac consequenter pleraeque gentes Deum earum datorem et auctorem, quasi Dominum totius terrae timuerunt et celebraverunt. Verum plane et plene id convenit Christo, quem ut Deum mundi Dominum, per praedicationem Apostolorum agnoverunt, invocarunt et coluerunt omnes gentes. Ita S. Hieronymus, Remigius, Rupertus, Haymo, Ribera et alii. IN DIE ILLA ERIT DOMINUS UNUS, ET ERIT NOMEN EJUS UNUM, q. d. Jam in orbe multi habentur et nominantur dii, ut Jupiter, Apollo, Saturnus, Mars, etc.; sed tempore Christi unus ab omnibus gentibus coletur et nominabitur Deus, puta Christus, qui solus verus est Deus, idemque cum Patre et Spiritu Sancto. Tunc ergo ubique nomen solius Christi invocabitur, non idolorum. Ita Vatablus et alii jam citati. Nota metonymiam: nomen enim significat rem, puta personam nominatam. Sic Poetae viros celebres et nominatos vocant nomina. Unde Ovidius, eleg. IV, lib. III Trist.: "Vive tibi, et longe nomina magna fuge:" nomina, id est potentes et principes, qualis erat Augustus, qui Ovidium relegavit in Sarmatiam, quae nunc est Polonia, ubi locus exsilii ejus ostenditur.
14:10
10. ET REVERTETUR OMNIS TERRA USQUE AD DESERTUM. Hebraice, sicut desertum, id est aeque ac desertum. Unde Septuaginta vertunt: Circuiens (Dominus, qui praecessit) omnem terram et desertum, id est usque ad desertum, inclusive, uti vertit Noster. Ad litteram significatur quod Judaei, qui in persecutione Antiochi dispersi fugerant usque ad deserta, montes et cavernas, post pugnas et victorias Machabaeorum revertentur ad suas sedes et domos; revertentur, inquam, ex colle, scilicet Gabaa, ut habent Hebraea (quae fuit urbs Benjamin, in qua natus est Saul primus rex Israelis), qui erat limes Aquilonaris regni Judae, usque ad Remmon, qui erat alter Judae limes ex parte Australi, q. d. Judaei dispersi in extremos limites regni revertentur in suas sedes, ac praesertim in Jerusalem, in eaque quiete et laete degent: quo significat totam Judaeam fore pacatam, quietam et felicem. Ita Palacius et Mariana. Hoc verum in Machabaeis et Synagoga, verius in Apostolis, per quos omnes gentes confluxerunt ad Ecclesiam. Secundo, quia hebraeum ערבה araba, non tantum desertum, sed et planitiem significat, hinc alii sic explicant, q. d. "Revertetur," id est redigetur omnis terra vicina Hierosolymae in desertum, id est in solum planum, sive in planitiem et aream, ut eo usque dilatari, eique inaedificari possit urbs Jerusalem, ejusque suburbia, villae et vineae. Unde ex hebraeo vertunt Chaldaeus et Pagninus: Circumdabitur omnis terra sicut planities, q. d. Illis aquis vivis, quas vers. 8 dixi egressuras e Jerusalem, irrigabitur et circumdabitur omnis terra, scilicet vicina Hierosolymae. Hoc factum esse tempore Machabaeorum, patet ex fonte Gihon, Rogel, Cedron et aliis paulo ante nominatis, quibus irrigatur et quasi utrinque ambitur Jerusalem, tam ad Orientem quam ad Occidentem, ut patet inspicienti typum et delineationem Hierosolymae, quam ad vivum exhibent Adrichomius et alii. Quocirca frustra contendunt Judaei haec nunquam esse impleta, sed implenda a suo Messia. Coeperunt enim impleri sub Machabaeis corporaliter, uti docent Palacius, Mariana et alii; sed spiritualiter, multoque excellentius et divinius impleta sunt per praedicationem Christi et Apostolorum. ET EXALTABITUR Jerusalem, tam domibus et muris, quam fama et gloria. Machabaei enim aedificaverunt montem Sion, scilicet cingentes eum altis muris et turribus per circuitum. Ita Palacius. DE COLLE REMMON. Hebraice miggheba, quod Septuaginta, Chaldaeus, Rabbini, eosque secuti Tigurina, Pagninus et alii recentiores, accipiunt ut nomen proprium, vertuntque: De Gabaa usque ad Remmon. Et sic Noster accipi potest, de colle, scilicet Gabaa, usque ad Remmon. Remmon enim est accusativi casus: patet ex articulo lamed, qui ei praefigitur: lamed enim Hebraeis servit accusativo. Verum quia subinde lamed servit quoque genitivo, hinc secundo verti potest, de colle Remmon, id est Remmonis. Si per accusativum exponas, sensus erit quem paulo ante dedi, nimirum quod revertentur Judaei dispersi undequaque, scilicet ex colle Gabaa, qui est ad aquilonem Jerusalem, usque ad Remmon, qui est ad austrum ejusdem. Ubi nota duplicem fuisse Remmon, unam in tribu Simeonis, de qua Josue xix, 7; haec erat australis Hierosolymae; unde de ea hic agitur: alteram in tribu Juda; haec erat Aquilonaris, quam Josephus lib. V Antiq. cap. vi, vocat Roob, eratque petra praerupta, et in ea urbs, distans a Jerusalem 15 milliaribus, non longe a Gabaa inter Septentrionem et Orientem, in qua continuerunt se sexcenti viri in exterminio tribus Benjamin, ex quibus tota tribus reparata est, Judic. cap. xx et xxi. Ita S. Hieronymus, Adrichomius et alii. Jam si Remmon hoc secundum accipias, idque in genitivo, sensus erit similis jam dicto: juxta aliam vero versionem paulo ante allatam sensus erit, q. d. Complanabitur regio vicina Jerusalem a colle Remmon, qui est ad Septentrionem, ad Austrum, intellige et, q. d. et ad regionem quae est ad Austrum, ita Sanchez; vel usque ad Austrum, id est usque ad locum Remmon, ex parte australi oppositum, ita ut spatium intermedium sit aequa, jucunda et amoena planities, patensque campus, per quam protendantur Hierosolymae partim plateae, partim suburbia, partim villae, vineae et horti. Aut, q. d. Incolae Terrae sanctae a Remmon usque ad australem locum ei oppositum, venient in Jerusalem, ut eam aedificent. Aut aquis vivis, e Jerusalem egredientibus irrigabitur planities, interjecta inter Remmon et australem locum ei oppositum. Mystice, fideles in Ecclesia dicunt cum sponsa, Cant. IV, 6: "Vadam ad montem myrrhae et ad collem thuris," puta poenitentiae et orationis; indeque pergunt ad Remmon, id est malogranatum (unde et Andreas Masius in Josue, cap. xix, 13, censet locum hunc dictum esse Remmon, a malorum granatorum copia et fertilitate), puta ad plenam charitatem, tam Dei quam proximi. Sicutenim malogranatum plurima grana complectitur, iisque quasi coalescit; ita charitas omnes proximos visceribus suis complectitur, sibique astringit et unit, atque ex omnibus omnium et singulorum amoribus quasi coalescit. ET HABITABIT IN LOCO SUO, id est loco pristino reaedificabitur, ait S. Hieronymus. Verum Romana et Hebraea legunt, habitavit, id est habitabit, in loco suo, id est quiete, secure, laete habitabit domi suae, nullos metuens hostes. Septuaginta hebraeum רמה rama, id est exaltabitur, accipiunt ut nomen proprium. Unde vertunt: Rama autem in loco permanebit. A PORTA BENJAMIN. Erat haec in Bezetha, sive Caenopoli, id est nova urbe. Significat ergo veterem urbem augendam per novam, puta adjiciendam ei Bezetham, sive Caenopolim. Ubi nota Jerusalem ita adauctam fuisse, ut veteri civitati duae aliae partes, quasi novae civitates sint adjectae, ita ut esset quasi trina, vel triplex civitas, quarum quaeque suos habebat muros et portas. Hinc et vocabantur, prima, secunda, tertia civitas. Prima erat vetus, in qua erat porta prior. Secunda erat veteri proxima, in qua habitabat Holda prophetissa, IV Reg. xxii, 14. Tertia erat extima, et vocabatur Bezetha, sive Caenopolis, in qua porta erat Benjamin. Vide typum Hierosolymae apud Adrichomium. A TURRE HANANEEL (quae erat ultima civitatis veteris, indeque coepit augeri civitas, adjecta Caenopoli), usque ad torcularia regis, quae erant in adversa parte remotissima, puta in monte Sion, in quibus vinum regum exprimebatur. Omnia haec significant Jerusalem valde augendam et ornandam ad quatuor portas sub Machabaeis, inquiunt Mariana et Palacius, per quod symbolice significantur amplificatio, complanatio, et exornatio Ecclesiae Christi ad quatuor plagas mundi, ac multitudo credentium et christianorum. Simile symbolum dilatationis Ecclesiae sub typo extensionis Jerusalem, habet Jeremias cap. xxxi, in fine, et Isaias cap. li, 2, ut ibi dixi. Unde S. Hieronymus mystice sic explicat: "Tunc revertetur omnis terra in qua habitavere Judaei, usque ad desertum, id est usque ad populum gentium, qui prius desertus erat, et legis notitiam non habebat, a Gabaa usque ad Remmon, hoc est a colle usque ad excelsum: quia de terra, et de deserto ad colles, et de collibus ad montana consurgimus. Unde et sponsus, Cant. II, transilit colles, qui minores sunt, et salit super montes excelsos, de quibus scriptum est: Montes excelsi cervis." Verum Mariana ad litteram planius et facilius hanc versionem sic explicat: Circumdabitur omnis terra sicut planities, q. d. Illis aquis vivis, quas vers. 8 dixi egressuras e Jerusalem, irrigabitur et circumdabitur omnis terra, scilicet vicina Hierosolymae. Hoc factum esse tempore Machabaeorum, patet ex fonte Gihon, Rogel, Cedron et aliis paulo ante nominatis.
14:11
11. ANATHEMA NON ERIT AMPLIUS. Hebraice man cherem, id est excisio, id est res abominanda et exscindenda, puta idolum quod Antiochus collocavit in templo, quod a Daniele cap. xi, 31, vocatur abominatio desolationis, q. d. Amplius idola non polluent templum, nec colentur. Ita Theodoretus et Palacius. Hoc factum sub Machabaeis. Secundo, proprie, anathema hebraice dicitur cherem, id est excisio, succisio, ut vertit Chaldaeus, de quo dixi Rom. ix, 3, et Levit. cap. xxvii, 28, q. d. Amplius non exscindetur, nec vastabitur Jerusalem, scilicet usque ad longum et immemorabile tempus: nam postea a Tito plane excisa est. Parabolice, Ecclesia Christi non exscindetur, sicut excisa est Synagoga, sed durabit in aeternum, donec a statu militante transferatur in triumphantem. Unde S. Hieronymus: "Nullus, inquit, erit metus hostilis impetus, nulla formido;" nam "sedebit Jerusalem secura" in fide et spe tutelae et protectionis divinae; pari modo securus in ea sedebit fidelis et sanctus quisque, juxta illud Psalm. xc, 1: "Qui habitat in adjutorio Altissimi, in protectione Dei coeli commorabitur." Vis exemplum illustre, imo in uno multa, eaque eximia, accipe. Magnus ille S. Sabas, qui tempore Anastasii et Justiniani imperatorum acriter Concilium Chalcedonense propugnavit, et meritis cumulatus anno aetatis 92, Christi 531, gloriosus migravit in coelum, cum furiose in eum irrueret Satanas specie leonis, stetit securus, quia Deo nixus, aitque: "Si accepisti contra me potestatem, cur reprimis impetum? Ego sum paratus, Dei cedens nutibus, et non invitum me offerens, ut devorer; sin minus, cur fremis et exsultas inaniter? Ambulabo enim, et conculcabo te leonem, munitus Christi virtute." Aufugit Satanas: omnes autem ferae ab illo tempore eidem magis fuerunt mansuetae et obedientes: adeo ut ipse una cum eis versaretur, et nihil omnino laederetur. Agarenus machinans S. Sabae necem, eo orante: "Hi in curribus, Domine, et in equis, nos autem in nomine tuo magnificabimur," illico a terra, quasi alter Dathan, absorptus est. Exinde Dei gratia ita virum sanctum imbuit, ut nihili faceret barbarorum insidias: et non solum ab eis non vinceretur, sed ne terreretur quidem penitus. Multis ergo ei se in sanctam disciplinam dantibus, Laura ejus facta est chorus Apostolorum, aut angelorum Ecclesia laudantium Dominum. Ipse toto jejuniorum tempore erat jejunus, et nihil cibi attingebat, nisi quod sabbatis et dominicis divina sumebat sacramenta. Tentatus a daemone psallebat: hinc cor ejus tranquillitate et hilaritate implebatur, daemon se ab eo victum exclamavit. Magna in Deum fiducia ab eo per miraculum aquam, pecuniam et quidquid voluit, obtinuit. Ingressus speluncam ingentis leonis, cum se post preces sopori dedisset, ad eum media nocte fera accessit, et cum eum veste apprehendisset foras trahebat. Ille excitatus et leonis conspectu minime conturbatus, nocturnos hymnos protinus est aggressus. Leo foras egressus exspectabat quoad preces finiret: quibus finitis, leo regressus, veste eum tentat extrahere; cui ille intrepidus: "O leo, inquit, haec quidem spelunca ambobus, si velis, sufficit ad habitandum. Sin hoc tibi non videtur, tu mihi potius spelunca cede, ego enim Dei manu sum formatus, et ejus sum honoratus imagine." His auditis leo abiit, S. Sabae cedens spelunca et cubili. Quin et latrones occurrentibus leonibus: "Per preces, inquiunt, Sabae monachi via nobis cedite:" et statim leones tanquam gravi plaga, nomine Sabae percussi, in fugam se conjecerunt: quo viso, latrones conversi vitam mutarunt. Leo, cui erat pes paxillo transfixus, accessit ad S. Sabam, pedem porrigens, et opem poscens. Exemit paxillum vir sanctus, quare gratus leo ei deinceps quasi famulus adhaesit, et in omnibus quoad potuit inservivit, custodiens asinum, qui monasterio aquam et necessaria comportabat. Qui feras non formidabat, reges non timuit. Anastasium haereticum imperatorem libere redarguit. Justinus imperator ejus faciem lumine coruscam intuitus, quasi angelum Dei excepit, ab eoque benedictionem petiit. Justinianus imperator eum reveritus, mira ejus rogatu effecit. Statuerat ei ad colloquium horam tertiam: illa ut sonuit, Sabas, relicto imperatore, ad solitam psalmodiam se recepit. Urgente discipulo ut imperatori occurreret: "Imperator, inquit, facit quod ei convenit: et nos facimus id quod debemus." Haec Cyrillus in Vita S. Sabae.
14:12
12. TABESCET (hebraice המק hamec, id est liquescet, sicut cera coram igne liquescit et dissolvitur, ita Pagninus et Vatablus, tabescet, inquam) CARO UNIUSCUJUSQUE SUPER PEDES SUOS, id est viventis et vigentis, q. d. Tabescent hostes Hierosolymae, non febri, non morbo, sed plaga divina, ita ut sanus, stans, vivens et vigens marcesscat et contabescat. Id contigit Antiocho, quem Deus tumentem et furentem subito "percussit insanabili et invisibili plaga: ut enim finivit hunc ipsum sermonem (de vastanda omnino Jerusalem), apprehendit eum dolor dirus viscerum, et amara internorum tormenta, etc." II Machab. IX, 5. Simili modo Antiochi duces et milites validi cum Juda et Machabaeis decertantes, percussi a Deo et perculsi cadebant animis et viribus, quasi tabescentes. Ita de Lysia dicitur I Machab. cap. IV, 27: "Quibus ille auditis consternatus animo, deficiebat." Et Judas Deum orat vers. 32, dicens: "Da illis formidinem, et tabefac audaciam virtutis eorum, et commoveantur contritione sua." Similiter lib. II, cap. x, 30, narratur quod angeli stipantes Judam, "eum incolumem conservabant: in adversarios autem tela et fulmina jaciebant, ex quo et caecitate confusi, et repleti perturbatione cadebant." Et cap. xii, 22, loquens de praelio Judae cum Timotheo: "Cumque cohors, inquit, Judae prima apparuisset, timor hostibus incussus est, ex praesentia Dei, qui universa conspicit, et in fugam versi sunt alius ab alio, ita ut magis a suis dejicerentur, et gladiorum suorum ictibus debilitarentur." Parabolice, hoc verius fuit in persecutoribus Ecclesiae. "Legamus, ait S. Hieronymus, ecclesiasticas historias, quid Valerianus, quid Decius, quid Diocletianus, quid Maximinianus, quid saevissimus omnium Maximinus, et nuper Julianus passi sunt; et tunc rebus probabimus, etiam juxta litteram, prophetiae veritatem esse completam, quod computruerint carnes eorum, et oculi contabuerint, et lingua in paedorem et saniem dissoluta sit." Sic Nestorii blasphema lingua, quam exeruerat contra Ecclesiam et B. Virginem, docens eam non esse Deiparam, sed Christiparam, a vermibus erosa extabuit. Sic Arius coelesti plaga percussus, dum pergit ad invadendam ecclesiam christianorum Constantinopoli, correptus ingenti dolore viscerum, secedens in latrinas intestina emisit, animamque infelicem efflavit, uti refert S. Ambrosius lib. I De Fide, cap. ix, et Socrates lib. I Histor. cap. xxv. Sic Calvinus instar Herodis fortore et vermibus consumptus, toti orbi vindictae divinae exemplum et portentum fuit, uti refert Bolsecus in ejus Vita. Hoc est quod ait Isaias cap. xlix, 26: "Cibabo hostes tuos carnibus suis, et quasi musto, sanguine suo inebriabuntur." Vide ibi dicta. Anagogice, ita dissolvet et tabescere faciet Deus Antichristum, Gog, Magog, omnesque impios, in fine mundi per plagas horrendas, quas eis immittet, "arescentibus hominibus prae timore, et exspectatione (eorum) quae supervenient universo orbi," ut ait Christus Luc. cap. xxi, 26. Hae enim plagae et terrores proprie et directe immittentur in impios, indirecte tamen et comitanter afficient etiam pios, sed in ipsorum bonum. Nam hoc erit eis vel purgatorium poenitentiae, vel martyrium patientiae, ad illustrandam eorum virtutem, et augendam coronam. Ita Lyranus. Tropologice, tabescit caro, oculi et lingua in nobis, quando per gratiam Christi mortificamus concupiscentiam carnis, concupiscentiam oculorum et superbiam vitae, quae maxime se ostendit in jactantia linguae. Hi enim sunt tres hostes, et tentatores nostri in mundo, ut docet S. Joannes epist. I, cap. ii, 16. Ita Stunica. ET CONSERETUR MANUS. Hebraice: Et ascendet manus super manum proximi sui, quod Remigius et Hugo sic explicant, q. d. Infideles, videntes stupenda prodigia Apostolorum, conserent manus, eoque signo foedus inibunt, ut pariter se dedant Christo et Apostolis. Secundo, Vatablus vertit, ascendet, scilicet in auras, id est evanescet, manus ejus in manu proximi, q. d. Si quis rogarit opem a socio suo ut oppugnet Jerusalem, frustra id faciet: quia nec vires humanae, nec consilia humana quidquam valebunt adversus vires et consilia Dei. Tertio, Chaldaeus vertit: Et evelletur manus ejus cum manu proximi sui; et Pagninus: Succidetur manus ejus super manum amici sui, q. d. Implorabunt opem sociorum, sed cum iis succidenetur. Quarto et verisimilius, Theodoretus et Lyranus exponunt, q. d. Tantus erit hostium tumultus, ut in se invicem versi manus conserent, mutuisque se concidant vulneribus. Quinto et simplicissime, q. d. Tanta erit tumultuantium trepidatio, tantus pavor, ut metu exanimes manus apprehendant, easque conserant et conglobent, ut hac unione conglobati pavori quoquo modo resistere valeant. Sic enim videmus oves, boves, porcos, omniaque animalia in pavore, v. g. veniente lupo, natura instigante conglobare et condensare se, quasi a se mutuo opem petant, ut uno eoque communi agmine conferti communi hosti resistant, seseque tueantur. Ea est vis pavoris, ea ex adverso societatis, juxta illud Eccle. IV, 9: "Melius est ergo duos esse simul, quam unum: habent enim emolumentum societatis suae, etc. Et si quispiam praevaluerit contra unum, duo resistunt ei: funiculus triplex difficile rumpitur."
14:13
13. ERIT TUMULTUS DOMINI (puta a Domino excitatus, ideoque) MAGNUS IN EIS, scilicet hostibus metu, partim ex improbitate, spe opum et honorum jungent se Antiocho, et pugnabunt contra Jerusalem et Machabaeos, uti dixi cap. xii, 2. Similiter lib. II, cap. x, 30, narratur quod angeli stipantes Judam...
14:14
14. SED ET JUDAS, q. d. Multi Judaei partim metu, partim ex improbitate, spe opum et honorum jungent se Antiocho, et pugnabunt contra Jerusalem et Machabaeos, uti dixi cap. xii, 2. Similiter tempore Christi Judaei oppugnabunt Jerusalem, id est Ecclesiam nascentem in Jerusalem. Mystice, Judae, id est confitentes et fideles pugnant contra Jerusalem, id est Ecclesiam, qui fidem christianam quam professi sunt, abdicant et ejurant, fiuntque haeretici, apostatae, Saraceni, pagani: hi enim solent esse infensissimi fidei semel agnitae et Ecclesiae hostes. Ita Remigius et Lyranus. Id videmus in renegatis, qui sunt robur Turcarum contra christianos. ET CONGREGABUNTUR DIVITIAE. Sic ad litteram spoliis Nicanoris, aliorumque Antiochi ducum et copiarum, ditavit se suosque Judas Machabaeus, II Machab. viii, 27: ita Theodoretus, Palacius et Mariana, sub quorum typo intelligit spolia quae ex gentibus in Ecclesiam intulerunt Apostoli. Nam, ut ait Isaias cap. lx, 16, gentes conversae ad Christum omnes suas opes in Ecclesiam contulerunt. Unde gratulatur Ecclesiae dicens: "Suges lac Gentium, et mamilla regum lactaberis, etc. Pro aere afferam aurum, et pro ferro afferam argentum;" sub quibus rursum typice intelligit sapientiam, philosophiam, eloquentiam, mathesin aliasque scientias et artes, tum liberales, tum mechanicas, quibus Gentiles conversi ornarunt Ecclesiam. Minus congrue Lyranus haec accipit de spoliis gentium, quae Antichristus inferet in Jerusalem, ubi suum thronum figet; ipse enim erit hostis et tyrannus Jerusalem, non rex et tutor. Mystice, Remigius, Albertus, Vatablus et Arias per aurum accipiunt charitatem, per argentum sapientiam divinam, per vestes caeteras gratias et virtutes christianas, quas a Deo acceperant gentes conversae ad Christum. Verum eas non intulerunt in Ecclesiam, sed in Ecclesia illas acciperent, iis tamen eam exornarunt.
14:15
15. Et sic erit ruina equi, et muli, etc., sicut RUINA HAEC, q. d. Sicut dixi vers. 12, caedendos et ruituros homines, gentesque quae cum Antiocho pugnabunt contra Jerusalem, et typice contra Ecclesiam; ita dico pariter caedendos et ruituros eorum equos, mulos, camelos, etc., quibus contra Jerusalem pugnabunt, iis vel dimicando, vel sarcinas convehendo. Symbolice, haec omnia per catachresim significant opes et bellica instrumenta hostium Ecclesiae, scilicet nobilitatem, astutiam, ingenium, sapientiam, potentiam, eloquentiam, etc., cessura victrici eorum Ecclesiae. Mystice cum S. Hieronymo et Remigio per equos accipe luxuriosos, vel arrogantes; per mulos, dolosos, aut potius cerebrosos et phantasticos; per camelos, divitiis et vitiis onustos; per asinos, acedos, stolidos et stultos. Horum enim luxuria, arrogantia, dolus, avaritia, acedia, etc., corruerunt, cum in baptismo vel poenitentia induerunt castitatem, humilitatem, candorem, charitatem et fervorem Christi.
14:16
16. Et omnes qui reliqui fuerint, scilicet e strage praelii. Ad litteram alludit ad gentes, quae post tot et tam illustres Machabaeorum victorias, partim judaismum susceperunt, partim eis foederatae quotannis confluebant Jerusalem ad eorum festa, ibique Deum eorum adorabant. Ita Theodoretus, Palacius et Mariana. Sic enim Idumaeos armis Hyrcani, qui filius fuit Simonis fratris Judae Machabaei, subactos, suscepisse circumcisionem et judaismum, docet Josephus lib. XIII Antiquit. cap. xviii. Verum quia paucae gentes id fecerunt, hinc typice et potius sub iis intelligit omnes quae conversae sunt ad Christum, q. d. Caeteris in infidelitate sua pereuntibus, reliqui gentium conversi ad fidem Christi, singulis annis venient in Ecclesiam, ibique celebrabunt festa christiana, non judaica, ita Stunica, Sanchez et alii. Mystice semper celebrabunt festum Tabernaculorum; quia vivent peregrini in hoc mundo, tendentes jugiter ad patriam coelestem, in qua mentem defigent, ut ibi perpetuum festum Tabernaculorum in gloria agant. Nominat prae caeteris festum Tabernaculorum, tum quia illud diutius caeteris, puta per septem dies celebrabatur; tum quia alludit ad tabernacula Hebraeorum in deserto, in quibus coelesti columna ignis per noctem, et nubis per diem obumbratis, protegebantur a tenebris nocturnis, aeque ac ab aestu diurno: simili enim modo fideles in Ecclesia obumbratione Spiritus Sancti proteguntur ab omni tentatione et aerumna; tum denique ut meminerint christiani, se hic non habere civitatem et domum permanentem, sed habitare in tabernaculis quasi milites et peregrinos, ac tendere ad domum aeternam in coelis. Vide dicta Levit. xxxiii, 42. Ita S. Hieronymus, Remigius, Hugo, Lyranus, Vatablus, Ribera et alii passim. Mystice Eusebius lib. VIII Demonstrat. cap. IV, per tabernacula intelligit particulares Ecclesias, in quibus quasi in tabernaculis securi ab omni procella et incursu hostili, degunt fideles tendentes in coelum. Objiciunt Judaei festum Tabernaculorum proprie esse accipiendum, ac proinde haec exspectanda esse a Messia venturo. Cur enim illud accipiamus spiritualiter et mystice? Respondeo, partim proprie illud accipi, sicque impletum esse in Machabaeis; partim et potius spiritualiter, sicque plenius impleri in christianis. Porro cur Propheta festa christianorum nuncupet nomine festi judaici Tabernaculorum, causae sunt variae. Prima, quia loquebatur Judaeis, qui nonnisi festa judaica norant. Secunda, ut ostenderet festa judaica esse typos et figuras festorum christianorum, haecque illis responsura, sicut corpus respondet umbrae. Magnam enim fidem Ecclesiae facit consensio et consonantia novi Testamenti cum veteri, quodque omnia ejus sacramenta et dona adumbrata fuerint per vetera et judaica. Tertia, quia christiani longe magis et verius agunt festum Tabernaculorum, non semel in anno, uti Judaei, sed continuum et perenne. Hoc est quod eos monet S. Petrus epist. I, cap. ii, 11, dicens: "Charissimi, obsecro vos tanquam advenas et peregrinos abstinere vos a carnalibus desideriis." Et S. Paulus saepe docet nos instar Abrahae esse peregrinos terrae, sed cives coeli et sanctorum, ac domesticos Dei: "Fides, inquit Hebr. xi, 4 et 9, est sperandarum substantia rerum argumentum non apparentium. Abraham fide demoratus est in terra repromissionis, tanquam in aliena, in casulis habitando cum Isaac et Jacob, cohaeredibus repromissionis ejusdem. Exspectabat enim fundamenta habentem civitatem: cujus artifex et conditor Deus." Vide ibi dicta. Quarta, quia Prophetae prophetice loquuntur, id est parabolice, symbolice, aenigmatice, tum ob rerum futurarum absentiam, quas per umbras et figuras videbant; tum ob eorum obscuritatem, tum ad prophetiae elegantiam. Sic totum hoc caput, aeque ac totus pene Zacharias, et Ezechiel multis in locis, ac S. Joannes in Apocalypsi symbolici sunt et parabolici. Simili modo Aegyptii sua mysteria repraesentabant per hieroglyphica: Judaei autem erant vicini Aegyptiis, et primitus degentes in Aegypto illa ipsi viderant: unde et subinde ea imitati sunt, quibus proinde Prophetae simili modo prophetant, ne Aegyptiis inferiores esse videantur, praesertim cum Aegyptii sua symbola et litteras, suamque sapientiam ab Hebraeis, puta ab Abrahamo, Jacobo, Mose, etc., hauserint, uti docent Eusebius lib. X Praepar. II, Clemens Alexandrinus lib. I Strom., et S. Augustinus lib. XVIII De Civil. cap. xxxix. Quinta, quia res spirituales et bona spiritualia, quae in novo Testamento attulit Christus, commode hominibus, et praesertim rudibus Judaeis explicari non poterant, nisi per symbola corporalia quibus assueveant. Tropologice et anagogice S. Hieronymus: "Quamdiu, inquit, in profectu sumus, et in cursu atque certamine, habitamus in tabernaculis; hoc omni mente nitentes, ut de tabernaculis ad firmam et stabilem sedem transeamus, id est domum Dei. Unde et S. David dicit in Psalmo: 'Hei mihi! quia incolatus meus prolongatus est.' Et: 'Advena ego sum et peregrinus, sicut omnes patres mei.' Hoc loquitur qui in Aegypto est, et adhuc in saeculo constitutus. Qui autem egreditur de Aegypto (quae hebraice dicitur מצרים mitsraim, et interpretatur tribulatio) et ingreditur vitiorum solitudinem, carpit iter suum, et dicit in Psalmo: 'Pertransibo in locum tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei,' etc. Unde et ille loquitur: 'Quam dilecta tabernacula tua, Domine virtutum! concupiscit et deficit anima mea in atria Domini.' Et post paululum: 'Beati qui habitant in domo tua, Domine, in saecula saeculorum laudabunt te. Vox enim exsultationis et salutis in tabernaculis justorum,' etc. 'Unum petivi a Domino, hoc requiram, ut inhabitem in domo Domini omnibus diebus vitae meae, ut videam delectationem Domini, et visitem templum ejus.' Qui in istiusmodi habitat tabernaculis, et de tabernaculis ad atria, et de atriis ad domum, et de domo ad templum Domini ire festinat, debet celebrare solemnia tabernaculorum in ligno sapientiae pulcherrimo," Levit. XXIII, 40.
14:17
17. ET ERIT, QUI NON ASCENDERIT DE FAMILIIS TERRAE, scilicet Judaeae: de ea enim hic agitur, illaque sola obligabatur lege veteri, et consequenter ad celebrandum festum Tabernaculorum. Ita Vatablus, q. d. Judaei qui non ascenderint in Jerusalem ad festum Tabernaculorum, privabuntur imbre, tum corporali (Deus enim Judaeos ob impietatem tempore Achab et Eliae, ac deinceps saepe punivit siccitate et sterilitate), tum potius spirituali verbi, doctrinae et gratiae Dei: multo magis hoc imbre privabuntur Judaei et gentes quaecumque non ascenderint in Jerusalem mysticam, id est Ecclesiam, ibique non celebrarint festum Tabernaculorum mysticum, quod jam explicavi. Ita S. Hieronymus, Remigius, Lyranus et alii. Recte notat Sanchez, per imbrem significari maxima beneficia. Unde Theodoretus sic explicat: "Non erit super eos imber, id est nullam misericordiam assequentur." Tota enim fertilitas et felicitas Judaeae pendebant ab imbre matutino et serotino, puta sementis et messis: unde eum toties promittunt Prophetae, ejusque subtractionem impiis comminantur. Alludit ergo Zacharias ad illud Mosis, Deuter. cap. xi, 10: "Terra enim quam ingrederis possidendam, non est sicut terra Aegypti, de qua existi, ubi jacto semine in hortorum morem, aquae ducuntur irriguae: sed montosa est et campestris, de coelo exspectans pluviam, quam Dominus Deus tuus semper invisit, et oculi illius in ea sunt a principio anni usque ad finem ejus. Si ergo obedieritis, etc., dabit pluviam terrae vestrae temporaneam et serotinam, ut colligatis frumentum, et vinum, et oleum."
14:18
18. QUOD ET SI FAMILIA AEGYPTI NON ASCENDERIT. Meminit Aegypti potius quam aliarum regionum et gentium: primo, quia directe respicit ad Judaeos, qui sub Jonatha fratre Judae Machabaei, ex consensu Ptolemaei Philometoris regis Aegypti, ibidem templum simile Hierosolymitano aedificaverunt Heliopoli, in eoque pontificem constituerunt Oniam filium Oniae pontificis, a quo urbs et regio, aeque ac templum Onion est appellatum. In eodem loco puer Jesus, fugiens Herodem exsulavit: unde etiamnum ibidem ostenditur fons Jesu, irrigans hortum balsami, ex cujus irrigatione balsamum oriri censet Bredembachius, uti refert Adrichomius in Heliopoli: stetit hoc templum usque ad imperium Vespasiani per annos 350. Erectum fuit contra legem Dei, quae jubet ut solum in loco a Deo electo, puta in Hierosolymitano templo immoletur. Deut. xvi, 2. Peccaverunt ergo Judaei in Aegypto erigentes quasi altare contra altare, et facientes schisma a Jerusalem et templo ibidem jussu Dei aedificato, de quo Josephus lib. XIII Antiq. vi. Sensus ergo est, q. d. Si Judaei qui in Aegypto degunt, suum Onion adire velint, nec ascendere in Jerusalem, privabuntur pariter imbre jam dicto. Secundo, quia Aegyptii vicini erant Judaeis, iisque infensi; unde per synecdochen repraesentant quosvis gentiles et hostes Judaeorum, q. d. Si Gentiles alienissimi a Jerusalem, quales in primis fuerunt Aegyptii, nolint in eam mystice ascendere, puta si nolint adire Ecclesiam, fierique christiani, non erit super eos imber gratiae coelestis. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Remigius, Lyranus et Vatablus. Tertio, quia Aegyptus caret imbre et pluvia coelesti: pro ea enim habet terrestrem, puta Nilum, cujus exundatione irrigatur et fecundatur, magis vel minus secundum majorem vel minorem ejus eluviem. Unde Plinius lib. V, cap. IX: "Aegyptus, ait, in duodecim cubitis (quibus Nilus exundans super agros ascendit et eminet) famem sentit, in tredecim etiamnum esurit, quatuordecim cubiti hilaritatem afferunt, quindecim securitatem, sedecim delicias." Quocirca cum hic Aegyptiis comminatur, dicitque: "Non erit super eos imber," per imbrem intellige irrigationem Nili: haec enim Aegypto est loco imbris: alioquin eis nulla est poena carentia imbris, si adsit Nili exundatio. Unde Chaldaeus vertit: Non crescit ejus Nilus. Ita Mariana. Sensus est, q. d. Gentiles, qui sibi videntur abundare imbre sapientiae, ubi Aegyptus abundat aqua Nili, eo destituentur, nisi adeant Ecclesiam, in eaque illum coelitus hauriant. Punientur ariditate et sterilitate, non tam corporali, quam spiritali gratiae et doctrinae salutiferae. Quarto, quia Aegyptus hebraice vocatur מצרים mitsraim, quae vox significat angustias, aut duas angustias, sive angustum et arctum quid inter duo prementia: unde apte repraesentat angustias infidelium praesentes et aeternas, quae eos manent nisi Ecclesiam adeant, ejusque imbre divino irrigentur. Quocirca subdit: "Sed erit ruina, qua percutiet Deus omnes gentes," etc. Ruina haec partim temporalis est, v. g. qua Constantinus, Theodosius, Carolus, aliique principes christiani percusserunt et prostraverunt infideles in praeliis; partim aeterna, qua eos Deus percutiet in gehenna.
14:19
19. HOC ERIT PECCATUM AEGYPTI. "Peccatum," id est peccati poena et plaga, puta ruina jam dicta. Unde Chaldaeus: Haec erit ultio Aegyptiorum, et punitio populorum; est metonymia. Secundo, proprie, q. d. Hoc erit antonomastice peccatum, scilicet peccatum peccatorum omnium maximum, si nimirum nolint gentes exire e suo gentilismo et ingredi Jerusalem, id est Ecclesiam Christi, in eaque celebrare festum spirituale Tabernaculorum, fide, spe et charitate tendendo ad patriam coelestem. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Remigius et Hugo.
14:20
20. IN DIE ILLA ERIT QUOD SUPER FRENUM EQUI EST, SANCTUM DOMINO. Hebraice est מצלות metsillot, quod Septuaginta, Syrus, Arabicus Antiochenus et Noster vertunt, frenum. Causam dat Marinus in Lexico: Crederem, ait, metsillot esse partem illam freni ferream, quae prominet ex ore equi (quae vulgo dicitur morso del cavallo), sic dictam a collisione et tinnitu, puta a nomine צלצל tsiltsel, quod per onomatopaeiam significat cymbalum (vel quid simile) tinniens. Hinc secundo, R. David et Pagninus vertunt, tintinnabulum, quod muliones ex capite vel collo mulorum et equorum onerariorum, praesertim principum, suspendunt tum ad ornatum, tum ut ex ejus sonitu sciatur ubi sint, ne, si a via aberrent, perdantur. Unde Pagninus vertit: In illa die erit super tintinnabula equorum sanctitas Domino, q. d. Tintinnabulis equorum insculpentur hae duae voces, sanctitas Domino, ut significetur ea esse consecrata Deo. Tertio, Chaldaeus et S. Hieronymus in Comment. vertunt, phaleras, quae tegunt, ornant et obumbrant equum; radix enim צלל tsalel significat tegere, obumbrare: unde צל tsel est umbra. Quocirca Chaldaeus vertit: In tempore illo erunt onus phalerae equi sanctificatae Domino; et Tigurina: In die illo consecrabitur Domino quod est in equorum phaleris. Quarto, Clarius vertit, collaria; alii, stragula et quaevis equorum ornamenta; denique Arabicus Alexandrinus vertit, putridum, vel tabem equi. Sensus est, q. d. Machabaei victores, aeque ac victores principes christiani, in templo consecrabunt Deo hostium manubias, praesertim phaleras et ornamenta, quae equis eorum detraxerunt, sicut David gladium quem detraxit Goliath, quoque eum occidit, consecravit Deo in templo, I Reg. xiii. Rursum, q. d. Post Ecclesiae victoriam et dominatum alta erit ubique pax, adeo ut aurum, argentum et gemmae quibus ornari solent frena principum, et nobilium stragula ac phalerae pretiosae, convertantur in Dei cultum, Deoque dicentur, vel quasi trophaea in gratiarum actionem, ut vult Theodoretus, vel ad testandum pietatis et devotionis affectum. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Vatablus, Arias, Ribera et alii. Huc accedit expositio Stunicae, qui censet alludi hic ad laminam quae erat in tiara pontificis appensa fronti, cui inscriptum erat: Sanctitas Domino, q. d. Hic est pontifex sanctificatus, et consecratus Domino. Indicat ergo Zacharias Machabaeos militesque victores suis praeliis praelaturos sanctitatem Domini, quasi titulum et causam, aeque ac symbolum belli, in quo omnem victoriae spem collocent, q. d. Nos pugnamus pro lege sancta Dei; unde ejus symbolum in vexillis et armis praeferimus, ideoque victores nos fore confidimus. Ita fecisse Judam Machabaeum notissimum est ex libris Machabaeorum. Hoc faciunt jam principes christiani contra haereticos et infideles in Gallia, Germania, Bohemia, Walachia, India, etc., decertantes, et idcirco de iis triumphant, et victoriis pene miraculosis potiuntur. Idem per umbram viderunt et fecerunt Gentiles. Alexandro enim digna vox est apud Dionem, orat. 2 De regno: "Exuviis, ait, et hostium armis templa excolenda sunt; cum et Hector hostium spolia ad sagittiferi Apollinis aedem se appensurum vovebat." Plures eorum gnomas et exempla citavi Numer. xxxi, 50, ubi Israelitae manubias Madianitarum Deo, quasi victoriae datori consecrarunt; et Genes. xiv, 20, ubi Abraham, parta victoria de quatuor regibus, spoliorum decimas Melchisedecho, quasi Dei vicario et pontifici obtulit. Porro meminit frenorum potius, quam aliarum rerum, quia egit de hostibus Jerusalem et Ecclesiae, quos devictos asserit suos frenos et phaleras, id est sua decora, delicias et opes vel sponte, vel coacte, puta per victores, oblaturos Ecclesiae. Milites enim, puta equites, omnes suas opes olim ponebant, et etiamnum ponunt in adornandis armis et equis. Unde Juvenalis, satyra xi: Argenti quod erat, solis fulgebat in armis. Et mox: Magnorum artificum frangebat pocula miles, Ut phaleris gauderet equus. Hinc frena faciebant aurea. Talia erant Pallantis, Eneid. VIII: Frenaque bina meus quae nunc habet aurea Pallas. Talia quoque erant equorum quos Latinus misit ad Eneam, Eneid. VII: Tecti auro, fulvum mandunt sub dentibus aurum. Quin et angeli stipantes Judam Machabaeum apparuerunt in equis, aureis frenis decori, lib. I Machab. cap. x, 29. Hinc illud S. Bernardi taxantis luxum non militum, sed praelatorum: "Discite, Pontifices, in frenis quid facit aurum?" Hinc secundo, multi putant hic denotari Constantinum Magnum, qui clavum quo crucifixus est Christus, freno equi sui imposuit, ut ostenderet suam in Christum pietatem, utque profiteretur se Christi crucifixi ope et virtute obtinuisse, et sperare deinceps obtenturum victorias contra infideles ejus hostes. Tempore enim Constantini Ecclesia triumphavit de hostibus, eamque gloriam obtinuit quam hic describit Zacharias, q. d. Super frenum equi Constantini erit sanctum Domino, id est clavus sanctificatus Domino ex contactu sanctissimi corporis Christi. Quidni enim sanctus sit clavus, qui passionis Christi et redemptionis nostrae praecipuum fuit instrumentum? Ridet hoc S. Hieronymus, at non S. Cyrillus: "Non incredibile, ait, hoc dixerit quis, neque alienum a decoro est, meminisse Deum et prophetica praedictione honorasse imperatorem valde pium, etc. Equos enim regum clavo crucis Christi ornari quid aliud declarat, quam summam imperatorum pietatem?" Magis asseveranter S. Ambrosius, orat. De obitu Theodosii imperatoris: "Quaesivit (S. Helena) clavos quibus crucifixus est Dominus, et invenit. De uno clavo frenos fieri praecepit, de altero diadema intexuit, unum ad decorem, alterum ad devotionem vertit. Misit itaque filio Constantino diadema gemmis insignitum, quas pretiosior ferro innexas crucis redemptionis divinae gemma connecteret: misit et frenum, utroque usus est Constantinus, et fidem transmisit ad posteros reges. Principium itaque credentium imperatorum sanctum est quod super frenum: ex illo fides, ut persecutio cessaret, devotio succederet." Et paulo post: "Recte in capite clavus, ut ubi sensus est, ibi praesidium: in vertice corona, in manibus habena. Corona de cruce, ut fides luceat: habena quoque de cruce, ut potestas regat, sitque justa moderatio, non injusta praeceptio." Ac post multa ejusdem argumenti: "Quid ergo aliud egit Helenae operatio, ut frena dirigeret, nisi ut omnibus imperatoribus Sancto Spiritu dicere videretur: Nolite fieri sicut equus et mulus; sed in freno et camo maxillas eorum constringeret, qui se non agnoscerent reges, ut regerent sibi subditos?" Additque illum hoc freno refrenasse insolentiam tyrannorum, Licinii, Maximi, etc. Idem habet Theodoretus lib. I Hist. cap. xviii: "Helena, ait, clavorum partem in imperatoris galeam artificiose includendam curavit, quo capiti filii consuleret, et hostium tela depellerentur: partem freno equi illius admiscuit, quo tum imperatorem tutum ac securum redderet, cum veterem prophetiam explere posset. Nam olim praedixerat Zacharias propheta: Quod est in freno equi, erit sanctum Domino omnipotenti." Eadem habet Sozomenus lib. II Histor. cap. 1, Nicephorus lib. VIII, cap. xxix, et alii. Porro Gregorius Turonensis, lib. De Gloria Martyr. cap. vi, constanter affirmans clavos quibus Christus crucifixus est, fuisse quatuor, scilicet singulos in singulis pedibus, aeque ac manibus, ita eos distributos a S. Helena enarrat: "Speciosi autem, omnique metallo nobiliores Dominicae crucis clavi, qui beata membra tenuerunt, ab Helena regina post ipsius S. Crucis inventionem reperti sunt; et de duobus quidem frenum imperatoris munivit, quo facilius, si adversae gentes restitissent principi, hac virtute fugarentur, de quibus non est ignotum Zachariam vaticinasse prophetam," etc. Subdit tertium a S. Helena in mare Adriaticum tempestuosum, et naufragiis infame fuisse projectum, quo facto, mare deinceps navigantibus fuisse placidum et tranquillum: quartum vero in galea statuae Constantini fuisse positum. Idem habet Zonaras lib. III Annalium, licet S. Ambrosius, et Baronius, anno Christi 326, asserant eum positum, non in galea statuae, sed in corona ipsa, quam in capite gestare solebat Constantinus. Subdit Gregorius miraculum clavi in freno, quod suo aevo, puta tempore Justini imperatoris, contigit: "Magnam, ait, ferunt virtutem esse hujus freni, quod ambigi nequaquam potest: quod Justinus imperator publice expertus est, ac suis omnibus patefecit. Illusus enim a quodam mago propter pecuniam, emissas sibi a daemonis umbra intolerabiles per duarum curricula noctium sustinuit insidias; sed cum tertia nocte frenum capiti collocasset, locum insidiandi inimicus ultra non habuit, repertumque auctorem insidiarum gladio perculit." Denique per frenum significatur ipse Constantinus imperator, qui se suumque imperium cum freno submisit et sanctificavit, id est consecravit Christo. Unde Arabicus Antiochenus vertit: In die illa erit (sedens, puta Constantinus) supra frenum equi sanctificatus Domino; et Arabicus Alexandrinus: In illa die qui apprehendet putridum equi (hostilis a se caesi) erit sanctum Domino omnipotenti. Tropologice, S. Hieronymus per frenum accipit continentiam et mortificationem, qua refrenamus pruritum concupiscentiae, praesertim oris et linguae, per sermonem Dei, de quo Psalm. xxxi dicitur: "In camo et freno maxillas eorum constringe." Et S. Jacobus cap. III: "In equorum ora frenos mittimus, et omne eorum corpus circumagimus, ut scilicet recto gradiantur itinere, et mollia ad sedendum Domino possint terga praebere. Tale frenum, et talis sermo auri et argenti varietate compositus, feros equos Salvatori praeparat ad sedendum, et sanctos facit, ac proprie illius cultui consecratos." Haec S. Hieronymus. Nota: Pro מצלות metsillot, Aquila et Symmachus legerunt vario puncto מצלות metsullot. Unde vertunt βάθος, id est profundum; Symmachus, περίπατον σύσκιον, id est incessum umbrosum, sive tenebrosum, per quae S. Hieronymus intelligit arcanam et mysticam scientiam, "quam et David, ait, quasi equus optimus se habere jactabat, dicens: Incerta et occulta sapientiae tuae manifestasti mihi, Psalm. L; et Apostolus: O profundum divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Rom. xi, 33. De hoc profundo Propheta clamavit ad Dominum, et exaudivit eum. Psalm. xvii, 7. Has tenebras et sacramenta divina ingressus est Moses in Sina montis caligine, ut videret Deum; de quibus et David Psalm. xxxv, 7: Judicia Domini abyssus multa. Haec arcana, et ista mysteria sancta sunt Domino, quae noverat Evangelista Joannes, quia usus est dicere, quod angeli forsitan nesciebant: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Et idcirco amatur a Domino: quia optimum habebat profundum, et recubuerat super pectus Jesu; unde et hauserat sapientiam." ET ERUNT LEBETES IN DOMO DOMINI QUASI PHIALAE. Lebetes erant ollae, in quibus coquebantur carnes victimarum Deo immolatarum. Phialarum in templo triplex erat usus: Primo, in eis adolebatur thymiama. Secundo, in iis libabatur, id est bibebatur, vel effundebatur vinum quasi libamen Deo, juxta illud Amos vi, 6: "Qui bibunt in phialis vinum." Tertio, in phialis excipiebatur sanguis victimarum, qui deinde effundebatur ad cornua altaris, ut designaretur sanguinem in quo consistit vita animalis, ac consequenter ipsam ejus vitam dari et immolari Deo, uti dixi in Levitico. Quocirca magna erat copia phialarum, longeque major quam lebetum, vel ollarum. Dicit ergo Propheta, tantum fore gentium concursum in Jerusalem, ad sacrificandum in festo Tabernaculorum, ut lebetum, in quibus coquendae sunt victimae, tanta sit copia, quanta phialarum alio tempore esse solet. Nam illo festo sicut crescet numerus sacrificiorum et lebetum, ita crescet et proportionaliter phialarum. Unus enim lebes tres vel quatuor phialas requirit: quocirca tunc erant plures phialae quam lebetes; sed tot erunt lebetes, quot alias solent esse phialae, q. d. Multa erunt instrumenta sacrificiorum et cultus divini, quia multa erit populi frequentia, aeque ac pietas et religio. Hoc ad litteram impletum est sub Machabaeis, qui suis praeliis Jerusalem et templo suum decus restituerunt et auxerunt. Parabolice, verius est in Ecclesia Christi, in qua tot sunt lebetes, id est calices, patenae, ciboria, hierothecae, thuribula, aliaque vasa sacra in quibus vel sacrificantur caro et sanguis Agni immaculati Christi Domini, vel aliquod ministerium huic sacrificio exhibetur, quot in veteri lege et templo erant phialae. Ita Lyranus. Aut, q. d. Sicut multi erunt lebetes, id est patenae, ciboria et hierothecae, in quibus consecrantur, vel reponuntur hostiae consecratae, puta caro Christi: ita pariter multae erunt phialae, id est multi calices, in quibus consecratur, sacrificatur et bibitur sanguis Christi: nec enim caro consecrari potest nisi consecretur et sanguis: unde et omnis calix suam habet patenam, in qua reponatur corpus Christi. Nota: Phiala sanctior et sacratior in templo erat quam lebes, primo, quia physice nitidior et purior, aeque ac pretiosior, quia saepe erat ex argento vel auro; lebes vero ex argilla vel aere, isque ob ignem, carnes et fumum ater, fuliginosus, olens et sordidus. Unde illud vulgo tritum: Vae tibi tu! nigrae dicebat cacabus ollae: cacabus enim est lebes, aeque ac olla. Secundo, quia phiala proprie et proxime serviebat sacrificio, nimirum exceptioni et effusioni sanguinis victimae, puta libationi; item thymiamati, ejusque suffitui et incenso: lebes vero tantum serviebat coquendis et lixandis carnibus victimae jam immolatae, ideoque post peractum sacrificium, ut scilicet ejus participes fierent laici offerentes, et ex carnibus victimae quam obtulerant, comederent et epularentur coram Domino. Hinc tertio, phialae omnes erant templi, ideoque sacratae Deo: lebetes vero non. Nam etsi aliqui essent in templo lebetes pro coquendis carnibus, sacerdotum praesertim, tamen affluente magna turba sacrificantium, uti fiebat in festo Paschae, Pentecostes et Tabernaculorum, hi non sufficiebant: unde tunc laicus quisque sacrificans debebat procurare sibi lebetem, commodando, vel conducendo eum, in quo carnes suas coqueret; quem deinde commodanti vel conducenti reddebat. Praedicit ergo hic Zacharias, tantam fore devotionem populi, ut, cum plurimi confluxuri sint ad sacrificandum in festo Tabernaculorum, plurimi quoque ex Jerusalem et Juda afferant suos lebetes, non tantum pro se, sed et pro aliis, qui gratis eos advenis commodabunt, ut a mercatoribus eos emere vel conducere non sit opus; ac peractis sacrificiis relinquent eos templo, Deoque dicabunt in perpetuum: quo fiet ut tantus sit lebetum sanctorum numerus, quantus est phialarum, utque pene tam sacri habeantur (utpote Deo tanta devotione consecrati, et tot carnium Dei immolatarum contactu sanctificati), quam phialae, itaque in phialarum dignitatem et sanctitatem quasi transire videantur. Hoc ad litteram impletum sub Machabaeis, cum ipsi repurgarunt templum, ejusque dedicationem et encaenia celebrarunt coelitus recepto igne divino, qui sacrificia consumpsit, quo miraculo viso certatim omnes concurrerunt ad offerendas victimas, quas hic ignis Deo concremaret. Hinc mystice, lebetes sunt sacerdotes: sicut enim in lebetibus igne subjecto coquebatur caro victimae; ita a sacerdotibus ignea vi et virtute Spiritus Sancti consecratur et conficitur Eucharistia, quam deinde fidelibus distribuunt quasi panem coelestem et vivificum, q. d. Tantus in lege nova erit sacerdotum numerus, quantus in lege veteri fuit phialarum, aliorumque vasorum sacrorum. Ita a Castro. Generalius Remigius et Vatablus per lebetes accipiunt mentes christianorum, in quibus igne charitatis consumuntur carnis vitia, et coquuntur preces et vota ad Dominum: eaedem sunt phialae, in quibus thymiama devotionis et laudis ad Deum jugiter exhalat et fragrat, q. d. Tanta erit fidelium copia, qui seipsos in corde quasi victimas mactabunt, et quasi thymiama suavissimum Deo offerent, quanta fuit lebetum ad sacrificia, et phialarum ad odoramenta in veteri Testamento. Paulo aliter S. Hieronymus; ipse enim lebetes et ollas carnium assignat Judaeis, phialas vero aromatum christianis: "Ament, ait, aeneos lebetes, qui amaverunt ollas Aegyptias; et carnes, et pepones, et allia, et caepe, et cucumeres. Nos judaicos lebetes in quibus coquebantur carnes victimarum, vertamus in phialas aromatum coram altari Domini, de quibus sponsa dicit ad sponsum Cant. vi: Fratruelis meus descendit in hortum meum ad phialas aromatum, pascere in hortis, et colligere lilia, etc., ut impleat phialas animarum credentium, et Domino ex eis liba defundat. Istiusmodi lebetes cum versi fuerint in phialas Domini, et dicere potuerint: Christi bonus odor sumus; et pro virulentia carnium varios coeperint flores gestare virtutum, tunc erunt in Jerusalem et in Juda sanctificati Domino. Jerusalem enim visionem pacis, Judas exprimit confitentem." Huc alludit Ecclesia, cum canit de S. Magdalena: Fit ex lebete phiala In vas translata gloriae, Ex vase contumeliae. q. d. Quae prius erat atra lebes, plena carnibus, gula, vino et venere, facta est phiala aurea offerens thymiama poenitentiae et charitatis Christo. Unde suos capillos, aromata, caeteraque lenocinia, et lebetes, id est gulae et libidinis instrumenta, in Christi honorem impendit, eique quasi in phiala obtulit, uti unguenta pretiosa rupto alabastro in caput ejusdem effudit. Ita S. Hieronymus, Cyrillus et Haymo mystice haec exponunt de mortificatione, qua lebetes, id est quidquid in nobis est ollare et carneum, igne Spiritus Sancti ita excoquitur, ut totum exhalet transeatque in spiritum; quo fit ut talem odorem Deo et angelis aspiret caro mortificata, qualem habere solent phialae aromate fragrantes, ait Sanchez. Sane hic sensus apposite respondet sensui litterali, et differentiae inter lebetem et phialam, quam paulo ante assignavi. Huc quoque allusit Apostolus II Tim. ii, 20, et Rom. ix, 21, ubi docet in domo Dei esse vasa alia in honorem, alia in contumeliam; ac peccatorem, qui est vas contumeliae, si poeniteat, seque a peccatis expurget, fieri vas honoris et gloriae. Sic enim Magdalena, quae peccatrix erat lebes ignominiae, poenitens facta est phiala gloriae.
14:21
21. ERIT OMNIS LEBES (scilicet ad sacrificia necessarius) SANCTIFICATUS DOMINO, q. d. Abundabit templum vasis rebusque necessariis ad Dei cultum, ita ut nihil cuiquam ad sacrificandum, Deumque rite colendum desit. Aut, q. d. Omnis lebes qui est in domo Domini, uti dixit versiculo praecedenti, jugiter ibi manebit quasi sanctificatus Domino, nec inde extrahetur ut applicetur usibus profanis. Calices enim et vasa sacra semel consecrata Deo, manent in aeternum sacra, nec fas est ea reducere ad usus profanos. Aut, ut Palacius, q. d. Tanta erit immolantium multitudo, ut ex omni Jerusalem et Judaea certatim adducantur lebetes, in quibus carnes victimarum coquantur, ac deinceps lebetes illi, quasi jam victimis hisce sanctificati, in usum templi remanebunt, eruntque Deo et templo consecrati. Hoc verum fuit in Machabaeis, verius in christianis; hi enim abundant calicibus, thuribulis, lebetibus omnibusque vasis ad sacrificium Deique cultum opportunis. His enim divites sunt Ecclesiae, monasteria, templa, ad invidiam haereticorum. Mystice, omnis lebes, id est omnis sacerdos, adeoque omnis fidelis, manebit sacerdos et fidelis, id est Dei cultui addictus, et quasi Deo consecratus, ut in suo gradu fideliter et pie Deo serviat, nec amplius ad infidelitatem, scelera ususque profanos redeat, id est licite redire nequeat; et si talem se praestet qualem professus est, nunquam reipsa rediturus sit. Ex hoc loco liquet haec potius spiritualiter, quam corporaliter esse accipienda. Nam corporaliter in rigore falsum est, quod omnis lebes in Jerusalem et Juda fuerit sanctificatus Domino: alioqui enim Hierosolymitae et Judaei debuissent omnes suos lebetes deferre ad templum, et dicare Deo, nec ullos domi ad proprios usus retinere potuissent, quod liquet esse falsum. Spiritualiter autem verum est, quod omnis lebes, id est omnis sacerdos et fidelis in ordinatione et baptismo sit consecratus Domino. Unde S. Petrus loquens fidelibus etiam laicis: "Vos, ait, genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis, offerentes spirituales hostias acceptabiles Deo per Jesum Christum," I Petr. ii, 9. Et S. Paulus: "Obsecro vos, fratres, per misericordiam Dei, ut exhibeatis corpora vestra hostiam viventem, sanctam, Deo placentem, rationabile obsequium vestrum," Rom. xii, 1. Et: "Per ipsum ergo offeramus hostiam laudis semper Deo, id est fructum labiorum confitentium nomini ejus. Beneficentiae autem et communionis nolite oblivisci: talibus enim hostiis promeretur Deus," Hebr. xiii, 15. ET COQUENT IN EIS, q. d. Judaei sub Machabaeis in suis lebetibus coquent carnes, quas Deo immolarint; christiani vero, praesertim sacerdotes, in mentibus suis coquent pia et ardentia desideria, proposita et vota, quasi victimas Dei, tum contritionis et poenitentiae, tum laudum et hymnorum, tum charitatis, praesertim circa conversionem animarum, ut scilicet proximos doceant res salutis, a peccatis avocent virtutes, vitamque sanctam et perfectam inducant; hae enim sunt victimae Deo uti honorificentissimae, ita gratissimae et jucundissimae. Addit a Castro alium sensum, q. d. Christi fideles eligent ex viris Deo sacris, quos ubique reperient, quem voluerint, ut per eum offerant Deo sacrificium verum Christi, puta Eucharistiam, sine quaestu et sumptibus; quibus olim opus erat ad coemendas victimas, ollasque conducendas, ad coquendas carnes sacrificiorum. Unde sequitur: ET NON ERIT MERCATOR. Hebraei et Septuaginta: Non erit Chananaeus, id est mercator, ut vertunt Aquila, Chaldaeus et Noster. Olim enim Chananaei in mercatura erant celebres. Jam sensus est, q. d. In templo erit abundantia lebetum, phialarum et caeterorum vasorum, quae necessaria sunt ad sacrificandum, ac proinde non erunt mercatores, qui ea peregrinis venientibus in Jerusalem ad sacrificandum vendant aut elocent. Aut, ut Palacius, q. d. Tanta erit charitas concurrentium ad templum, ut quisque alteri, praesertim advenae et peregrino, lebetes et phialas sine pretio gratis exhibeat et commodet; tanta etiam venientium erit devotio et diligentia, ut quisque sibi necessaria ad sacrificium secum afferat, ac proinde mercatoribus, qui ea in festis vendere solent adventantibus, non erit opus. Id factum est sub Machabaeis. Jam sub hoc typo parabolice significatur, apud christianos volentes Deo sacrificare, non fore mercatores, qui vendant oves, boves, columbas, aliasque victimas, quas Deo immolent, aliaque ad sacrificium necessaria, uti erant apud Judaeos, eo quod sacrificium christianorum futurum sit, non carnale boum et ovium, sed mysticum, puta Eucharistiae; aut spirituale et mentale, puta orationis, contritionis, charitatis, etc., q. d. In Ecclesia Christi facile et sine pretio licebit Deum colere, eique sacrificare. Hujus rei symbolo Christus e templo ejecit ementes et vendentes, Matth. xxi, 12. Hinc Stunica sic exponit: Non erit Chananaeus, id est Gabaonita, qui more suo (Gabaonitas enim Josue cap. ix, 27, damnavit ad ligna et aquam comportandum pro sacrificiis templi) necessaria ad sacrificium suppeditet. Verum Gabaonitae non erant mercatores, sed servi Hebraeorum. Rursum non erit in Ecclesia mercator, scilicet rerum spiritualium, id est simoniacus, qui scilicet Eucharistiam, resque sacras pretio vendat aut emat, quia Christus praecepit Apostolis eorumque posteris: "Gratis accepistis, gratis date," Matth. cap. x, 8. Ita Lyranus et Vatablus. Porro non erit simoniacus, id est licite esse non poterit, nec ut sit permittetur; quia a praelatis Ecclesiae punietur, et beneficio quod simoniace obtinuit, si res constet, privabitur. Aliter Theodoretus, Albertus et Clarius: hi enim per Chananaeum intelligunt sceleratum et improbum. Tales enim olim erant Chananaei, ideoque a Deo per Hebraeos e terra sancta expulsi sunt, q. d. Christiani non erunt scelerati, sed pii et sancti; intellige quantum est ex vi christianismi et gratiae Christi: omnes enim qui huic gratiae obsequentur et cooperantur, sancti sunt: si quis vero id nolit, non mirum si sceleratus evadat, sed sua culpa et malitia. Insuper si sceleratus sit, Ecclesia eum corrigere sataget; si monitus secundo et tertio se corrigere nolit, Ecclesia eum excommunicabit, et e coetu fidelium expellet, juxta praeceptum Christi, Matth. xviii, 15: "Dominus omnipotens, ait Theodoretus, hanc vocem veram esse hoc tempore praestet, ut nemo in nobis Chananaeus videatur, sed omnes secundum traditionem Evangelicam, vivamus, et beatam spem exspectemus, adventumque magni Dei conservatoris nostri Jesu Christi, cui cum Patre gloria et cum Spiritu Sancto nunc et semper, et in saecula saeculorum. Amen."
Argumentum: Introductio in Malachiam Quaeritur PRIMO, quis fuerit Malachias? Respondet primo, Origenes apud S. Hieronymum et Cyrillum, eum fuisse angelum qui corpus assumpsit, illudque sibi hypostatice univit, ut esset typus Christi, et ut haec Dei oracula Judaeis enuntiaret. Id probat ex eo quod Malachias hebraice idem sit quod angelus Domini. Et ita vertunt cap. I, 1, Septuaginta et ex iis Clemens Alexandrinus lib. I Stromat., et S. Augustinus lib. XX De Civit. cap. xxv. Et S. Chrysostomus orat. 2 Contra Judaeos, et homil. 14 in epist. ad Hebr.: "Lege, ait, quid dicat Aggaeus, quid Zacharias, quid angelus (puta Malachias), quid Esdras incuset." Simili argumento motus Origenes, censuit Aggaeum et Joannem Baptistam fuisse angelos incorporatos, eo quod in Scripturis vocentur angeli, ut patet Aggaei I, 13, et Matth. xi, 10. Cum Origene sensisse videtur Tertullianus lib. De Carne Christi, cap. III et vi, ubi probat non fuisse Verbo Dei impossibile carnem assumere, ex eo quod id angelis fuerit possibile: quod nisi de assumptione hypostatica intelligas, ejus ratio futilis esset et nullius momenti. Porro Origenes hanc sententiam tradit tum alibi, tum diserte tomo II in Joannem, explicans illa Malachiae verba: "Ecce ego mitto angelum meum." Verum hic est error. Nam de fide est Joannem Baptistam fuisse hominem, generatum ex Zacharia et Elisabeth, ut patet Luc. I, 15, et Joan. I, 6. Et certum est omnes Prophetas fuisse homines. Unde Eccli. cap. XLIX, 12: "Et duodecim Prophetarum ossa, inquit, pullulent de loco suo." Si habuerunt ossa, eaque rursum pullulabunt et resurgent; ergo fuerunt veri homines: hi enim constant carne et ossibus. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Theodoretus et alii passim. Ad argumentum respondeo Prophetas vocari angelos, id est nuntios et legatos Dei. Sic quilibet sacerdos a Malachia vocatur angelus, cum ait cap. II, 7: "Labia sacerdotis custodient scientiam, et legem requirent ex ore ejus; quia angelus Domini exercituum est." Secundo, vocantur angeli ob angelicos mores, formam et vitam. Simili modo multi hodie filiis suis indunt nomen Angelus, ob devotionem quam habent erga angelos, utque eorum puritatem imitentur. Ita S. Epiphanius lib. De Vita et moribus Proph. in Malachia et Aggaeo, qui et addit ex sententia Hebraeorum, Malachiam vocari angelum, eo quod quaecumque praedicaret, eadem ab angelo de coelis veniente docerentur et confirmarentur. Sed hujus rei fides sit penes Hebraeos; certe videtur olere fabulam et figmentum Rabbinicum. Secundo, veteres Hebraei, aeque ac moderni tradunt Malachiam fuisse Esdram sacerdotem et scribam. Hanc traditionem referent et sequentur S. Hieronymus, Remigius, Rupertus, Ribera et alii. Rationes et conjecturae hujus sententiae sunt variae. Prima, quia Malachias idem argumentum tractat quod Esdras, scilicet taxat neglectum legis cultusque Dei, ac nominatim matrimonia cum alienigenis, quae Esdras culpat cap. ix. Secunda, quia Esdras eodem tempore vixit quo Malachias, ac meminit cap. v, 1, Aggaei et Zachariae, non tamen Malachiae: ergo signum est ipsummet fuisse Malachiam, qui ita dictus sit, cum a Deo quasi angelus, id est nuntius et propheta, ad populum missus est, ut eos induceret ad poenitentiam, qua imminentes clades effugerent. Tertia, quia Esdras vir mire sanctus, zelosus et egregius praedicator, omnino videtur fuisse propheta, nec alius esse potuit, quam Malachias. Quarta, quia Ecclesiasticus cap. xlix, cum laudat Zorobabel, Jesum, Nehemiam, praeterit Esdram, qui illis virtute et gestis non cedit: ergo verisimile est ipsum eum laudasse inter 12 Minores Prophetas, sub nomine Malachiae. Ex adverso Josephus...
14:1
v. 1 « Ecce, venient dies Domini et dividentur spolia tua in medio tui »; — dies dicuntur venire Domino (hebr.) vel quia ipse est egregiae illius probationis auctor (cf. 43, 9: ducam, uram, probabo) vel quia tali tempore quam maxime suam coram omnibus gloriose patefacit maiestatem et potentiam. Spolia dividi in media urbe urbem dicit expugnatam et victores hostes magna in ea versari securitate (cf. S. Hier. Rib.). Quomodo ad id perventum sit, declaratur v. $ « et congregabo omnes gentes ad lerusalem in proelium, et capietur civitas et vastabuntur domus et mulieres violabuntur et egredietur media pars civitatis in captivitatem et reliquum populi non auferetur ez urbe »; — de notione Ierusalem vide ad 12, 2. Uti ibi Ierusalem superliminare crapulae et lapis oneris vocatur omnibus populis, ita h.l. conatus exhibentur quibus hostes levare student hunc lapidem ; per aliquod tempus civitas sancta et sedes theocratiae hostium impetui patet et vastationi est subiecta atque multi incolarum et civium (media pars) in servitutem abripiuntur aliaque quae in urbis expugnatione hostili evenire solent quasi impune patrantur. Et talia a Domino immitti perhibentur. Ille enim congregat hostes, ille scil. qui etiam dixit : framea, suscitare super pastorem, urit et probat gregem (cf. 12, 2. 3 ponam). Permittit igitur inimicos iniuriis et vastationibus et spoliationibus et carcere et morte grassari in suos. Hi enim sunt ignes illi ad excoquendum, ignes ad metalla purganda, ad animas sanctas sublimi ac coelesti virtutum splendore exornandas. Verum, uti 12, 4 Deus suorum causam egregie tuetur et hostes insigni clade prosternit, ita etiam h. l. valentissimum praebet praesidium ;
14:3
v. 9 «et egredietur Dominus et proeliabitur contra gentes sllas, sicut proeliatus est in die certaminis » ; — « egredi dicitur Deus, cum se aliquo opere manifestat » (Sanct.) ; cf. Mich. 1, 3. Comparatio dicit Deum ita pugnare contra hostes, sicut solet, sicut iam saepe in Israelitarum bonum sese pugnantem et hostes dissipantem exhibuit (cf. Ios. 10, 14. 42; 93, 8. 10. Iud. 4, 19; 5, 8. 4 Reg. '1, 10. 2 Par. 20, 171; 32, 21). Plerique cum S. IIier. illum diem certaminis explicant, « quando Pharaonem in mari submersit rubro et pro israelitico populo dimicavit » (S. Hier. Rib. Sanct. Lap. Reinke) ; ita. Chald. quoque; potest etiam inde commendari, quia prophetae saepius liberationem messianicam ex priore illa illustrant (cf. Is. 11, 41. Ier. 16, 14; 23, 8. Zach. 10, 41?). Atque, uti in pugna contra Aegyptios Deus populo suo iter aperuit per maris aestus, ita prodigio utetur haud absimili, si opus fuerit, animumque ostendet ad auxiliandum paratissimum et remedia subministrabit efficacissima. Haec symbolice proponuntur
14:4
v. & « et stabunt pedes eius in die illa super montem olivarum qui est contra Ierusalem ad. orientem, et scindetur mons olivarum ez media parte sui ad orientem et ad occidentem praerupto grandi valde, et separabitur medium montis ad aquilonem et medium eius ad meridicm » ; — 1. e. mons olivarum ip medio diffinditur ita, ut grandis exsistat vallis ab oriente ad occidentem et mon- ' tis partes scissae recedant ad partem septemtrionalem et ad meridiem. Si Deus montes tangit, fumigant, si descendit, liquefiunt (cf. Mich. 4, 3), si eos calcat, scinduntur ; terrae motus ac concussionis saepius fit mentio in oppugnatione et strage Dei hostibus inferenda; cf. Is. 29, 6. er. 4, 94. Ez. 38, 19. 20. Ioel 2, 10; 3, 16; similia in aliis Dei manifestationibus symbola maiestatis et pctentiae proponuntur (Ps. 45, "1; 61, 9; 81, 5; 91, 1; 98, 4 etc. Hac autem valleaperta aperit suis salutis opportunitatem et absconsionem ab hostibus qui urbem devastant eosque quasi sub tegmine alarum suarum in summa rerum trepidatione protegit. Ita sensus esse videtur
14:5
v. 5 «et fugietis ad. vallem montium eorum, quoniam coniungetur vallis montium usque ad. proximum ; et fugietis, sicut fugistis a facie terrae motus in diebus Oziae regis Iuda » ; — quod in vulg. legitur montium eorum « manifestum mendum est et legendum omnino montium meorum, ut constat ex hebr. et LXX ceterisque et veteribus et novis interpretibus et ex translatione quae est apud Hier. atque ex eiusdem commentariis » ;. ita Rib. ceteroquin acerrimus vulg. defensor atque vindex. Vallis montium Domini est vallis scissione monti$ olivarum exorta; hebr. nam pertinget vallis montium ad Azal! i. e. haec vallis noviter orta proten-, detur usque Azal.vel Azel, qui vicus idem esse videtur cum Beth-haezel. Mich. 4, 11 ; secundum S. Cyr. vicus est in extremo recessu montis situs. ' Terrae motus tempore Oziae solus Amos (1, 1) mentionem facit. Compa-- ratione summa trepidatio, terror, maxima quaedam festinatio et inde magna persecutionis vis et impetus illustratur. E Locutio sicut fugistis non necessario scriptorem arguit qui ad eius rei aequales loquitur ; verum eodem modoadhibetursicutapud prophetassaepe. de universo populi israelitici tempore sermo fit ac si iidem ad quos admonitio dirigitur in omni epocha vixissent ; est scil. totus populus quasi una persona, moralis, quae in Aegypto servivit, educta est, legem accepit, Palaestinam occupavit et multiplici apostasia Dominum offendit ; ita leremias nomine Dei ad aequales suos loquitur : « recordatus sum tui, miserans adolescentiam tuam et caritatem desponsationis tuae, quando secuta es me in deserto... induxi vos in terram Carmeli... etingressi contaminastis terram... et misi ad vos omnes servos meos prophetas » ler. 2, 2 seq. "1, 25 ; ita multoties Ez. 40, & seq. 23, 4 seq. Os. 2, 8 seq. Am. 2, 10 : « ego sum qui ascendere vos feci de terra Aegypti et duxi vos in deserto per quadraginta annos » etc. | Textus vulg. satis est obscurus. Explicant : quia vallis i. e. vorago. illa facta in monte oliveti iam diviso (quae proinde iam non est vallis unius montis sed duorum, nimirum montium iam divisorum) pertinget ad montem sibi proximum (Lap.). Alii vallem montium meorum de valle explicant interiecta inter Sion et Moria (cf. S. Hier. Rib. Men. Sanct.) : « cum hiatus ille grandis ex olivarum monte ad locum civitati proximum producendus sit, recipient sese cives ad eam urbis partem, quae a praerupto illo atque ab hoste imminenti putabatur tuta; haec vero est inter duos montes Dei, Sionem videlicet et Moriam » (Sanct.). At non est probabile, fieri montis divisionem ad terrorem civibus incutiendum, neque cernitur, quomodo capta urbe sese recipiant in vallem montis Sion et Moria, quippe quae in ipsa urbe sita minime tuta esse possit ab hostibus. Cum fiat fuga, res aliter cogitari nequit, quam ut Deus evadendi opportunitatem montis olivarum divisione suis aperiat et offerat. Sinit igitur hostes per aliquod tempus in urbe sancta grassari, suis tamen receptaculum praebet locumque securum ; at mox manifestam maiestatem suam facit et suis et hostibus. Salus enim praeclara et triumphus indicatur eo quod Dominus cum sanctis suis venire dicitur : « et veniet Dominus Deus meus omnesque sancti cum eo » ; — uti olim ad foedus cum populo pangendum descendit ad montem Sinai « et cum eo sanctorum millia » (Deut. 33, 2), ita suis adest ad foedus suum vindicandum, defendendum, corroborandum; adsunt cum eo angelorum cohortes, quippe quisint « administratorii spiritus in ministerium missi propter eos qui hereditatem capient salutis » (Hebr. 4, 14) ; ita venturus in maiestate cum angelis suis exspectatur in fine saeculorum adsuos salvandos et inimicos ruina aeterna prosternendos (cf. Dan. "1, 9. 10. Matth. 23, 31. Marc. 8,38;13, 2'1. Luc. 9,206 ; 12, 8). Ad rem observat Lap. : « cum bellum fidelium est difficile et victoria illustris, tunc dicitur Deus descendere cum omnibus sanctis suis, puta angelis, quia omnes ei adstant ut pro eo decertent ». Tempus probationis et persecutionis tempus est afflictionis et tristitiae, tempus etiam periculis plenum pro ipsis piis; quam temporis conditionem vates symbolis declarat :
14:6
v. 6 « eterit, in die illa non erit luz, sed. frigus et gelu » ; — lux enim symbolum est laetitiae, festivitatis, felicitatis; ea absente tenebris, pavore omnia obvolvuntur; frigore et ' gelu vita eiusque actiones impediuntur, enecantur. Sed si illud tempus iam piis est formidandum, eo maiore iure tempus iudicii divini et vindictae inimicis erit pertimescendum. Quare verba haec potiore etiam modo hostes tangunt, quibus cum Dominus descendat cum angelis suis ad auxilium suis praestandum, tenebrae et horrores ingruent, quibus omnis vitae lux et amoenitas aufertur et mortis rigor ac torpor imminet (cf. 12, 4). Tempus igitur describitur calamitosum utrisque piis ac impiis, diverso utique exitu. Pro populo enim Dei mediis in calamitatibus lux ac salus orietur, uti iam adventu Domini indicatur. Textum hebr. nunc multi vertunt : splendores condensabuntur vel obtenebrescent i. e. sidera quoque lucem non dabunt, uti fere de magno iudicii die praedicitur, quo Deus hostes conteret ; cf. Is. 13, 10. Ier. &, 28. Ez. 32, 7. 8. Ioel 2, 31 ; 3, 15. Matth. 24, 29. Ea translatio sequitur kethib. Sed satis est inusitatum astra dici claritates, res pretiosas ; neque locutio Iob 31, 26 obvia qon "p incedens clare (de luha) satis probat sidera appellari res pretiosas. Neque veteres eam norunt interpretationem ; sed fere uti S. Hier. verterunt ; ità LXX xol (om xoi táyo; ; Sym. ààX ijóxoc x«l máyoc ; unde legerunt ntYpt pro ^ et sicut habet geri YINDpY; etiam Syrus et Chald. hanc exprimunt lectionem ; quare ea erit retinenda. Insuper meliorem praebet sensum ; nam sidera obscurari iam in membro priore eo ipso indicatur, quia lucemnon fore asseritur; in veterum autem versione additur ad lucis absentiam noyum incommodum idque satis grave e& durum. Neque forma pluralis rp" et frigora negotium facessit. Nomina enim eiusmodi in plurali saepius efferuntur (cf. Ewald, Lehrb. 2. 179). Unde iuremerito complures recentiones veterum versionem retinent ; cf. Hitz. Schegg. Suo demum tempore mediis in afflictionibus liberatio et felicitatis abundantia a Domino concedetur : v. "| « eterit dies una quae nota est Domino, nont dies neque noz ; et in tempore vesperi erit luy »; — Deus solus scit i. e. Deus pro beneplacito suo auxilium fert, quando ipse vult ; ad abdita eius providentiae consilia pertinet, utrum tempori probationis mox sit finis imponendus, an tardius ; interea ipsum probatio-. nis tempus ita est conformatum, ut sit quasi medium quoddam inter diem ac noctem ; non est, plenus dies, cum ingruit calamitas; non est nox, quia certa affulget spes et Dei gratia et benignitas tot promissis devincta piis semper affert consolationem !. Sed vespere, quando ita ingruit rabies persecutionis, ut lux omnis exstingui et densa nox iam proxima esse videatur, subito lux i. e. felicitas, salus, gloriosa liberatio atque victoriae triumphus a Domino concedetur. Erit contrarium eius quod minatus est Dominus apud Amos : «occidet sol in meridie et tenebrescere faciam terram in die luminis » (Am. 8, 9). Ita Ierusalem sentiet onus ex oppugnatione ; est enim lapis oneris (19, 3) qui levatur; et donec levantes concisione lacerentur, ipsa urbs angustiis et tribulationibus quasi crepusculo quodam obvolvetur. Conditio igitur ac status Eccle- 1. Bone S. Ephr. : « non erit per omnia tribulatio neque per omnia consolatio ». siae militantis hisce describitur : in mundo pressuram habebitis; sed confidite, ego vici mundum £n tempus obscurum, sed luce divina temperatum, et ex tribulatione efflorescit salus : tempore vesper: luz. quia grex cum suo pastore per multas tribulauones intret oportet in regnum coelorum. Haec lux tempore vesperuno est idem ac « super domum, luda aperiam oculos meos » eo scil. tempore, quo etiam contra Iuda impetus fit in obsidione lerusalem (12, 1. 4). pastore spreto et de poena inde consequente in contemptores, fta locus noster arctissimo vinculo cohaeret cum pastore percusso et afflictione et probatione A ren inde consequente ; quare neutrum caput a tempore messianico avelli potest, neque ullo modo probabile est, vaticinia quae etiam externis verborum vinculis : ita sint inter se colligata, tempora spectare modo messianica modo antecedentia. Alii volunt describi ultima Ecclesiae tempora et futuram Iudaeorum conversionem (cf. Keil, Reinke saltem a v. 3; Schegg) ; de qua sententia melius postea disserendum erit. Christus sedens super montem oliveti discipulis suis tribulationes et persecutiones futuras praedicit, praedicit urbis excidium et diem iudicii ultimi (Matth. 94, 9 seq. ; Marc. 13, 3 seq.) ; ex eodem monte in coelum ascendit et « hic Iesus qui assumptus est a vobis in coelum, sic veniet quemadmodum vidistis eum euntem in coelum » (Act. 4, 11. 12). Cum et apud Ezechielem gloria Domini relictis templo et urbe consistat super montem qui est ad orientem urbis (Ez. 11, 99 — cf. Zach. 14, A) et apud Zachariam tam explicite statuatur : ef. stabunt pedes eius super montem olivarum qui est contra lerusalem ad orientem, certe minime temere iudicare is erit censendus qui putaverit inter Christi commorationem iudiciique denuntiationem in monte oliveti atque verba prophetica esse nexum aliquem divino consilio factum Christumque voluisse etiam ea in re aliqua prophetarum verba ad literam explere, uti ipsi placuit de triginta argenteis et de figulo (14, 13), quamvis nos ex oraculorum consideratione talem nexum non perspiciamus. Id tamen dicere licet, esse summopere aptum et conveniens cernique divinam in re quoque minore dispositionem, ut ex eo praecise loco fiat et iudicii denuntiatio in urbem rebellem et persecutionum praedictio pro fidelibus, in quem gloria Domini urbe relicta etiudicio tradita sese recipere visa est apud Ezechielem, et in quo stans Dominus suis occurrere et opem ferre cernitur apud Zachariam (ef. Eusebius l. e. M. 22, 497). g) Deus in suos benignissimus, terribilis in hostes 44, 8-15, In tribulatione et persecutione praeclari maturescunt fructus. Omnis enim scoriaaufertur, pretiosa metalla excoquuntur, ut aurum et argentum insigni splendore et puritate refulgeat. Dominus ipse fideles suos qui fortiter permanserunt in afflictione et in probatione, nova amoris exhibitione complectitur, ut qui socii erant pastoris percussi, sint etiam partipugna peracta (cf. Ps. 44, 8). Unde post persecutionem nova et laeta benedictionis epocha Ecclesiae Dei illucescit eamque s. vates delineat
14:8
v. 8 « Et erit, in die illa exibunt aquae vivae de Ierusalem ; medium earum ad, mare orientale et medium earum ad, mare novissimum; in aestate et hieme erunt » ; — cf. 43, 1. Ez. 41, 4 seq. ; aquae iugiter maum (orientale) et mare mediterraneum (occidentale, hebr.)i. e. ubique ex uberrima scaturieine diffundentur. Aquae fertilitatis, ubertatis, vitae, et amoenitatis symbolum atque adiumentum sunt : quare usitata translatione ad gratiam, benedictionem, doctrinam divinam designandam usurpantur; cf. Is. 12, 3; « haurietis aquas in gaudio de fontibus salvatoris (salutis, hebr.) »: 35, 6: 41. 18; 44, 3; 49, 10; 55, 1 Ier. 2, 13: quare Christus quoque ea metaphora utitur, se promittens daturum aquam vivam, fontem salientem in vitam aeternam. ad se invitans sitientes etc. (cf. loan. A, 10. 13 seq : 7, 38. Apoc 7. 17:24 6;22,1 47). Ex Ierusalem igitur, quod nomen eadem notione accipitur uti 12, 1. continuo sine defectu — unde aestate et hieme i e. omni anni tempore. etiam eo quo plerique torrentes et rivi deficere et aresceresolent — in omnem partem etiam in regiones desertas salutaris doctrinae et divinae gratiae rivuli dividentur. Duo maria alii de Iudaeis et gentibus (S. Hier. Ephr. Cyr. Calm.), alii de oriente et occidente, ad quas regiones fontes salutis pertingent (Eusebius, dem. evang. 6. 18. M. 22. 465. Theod Rib. Sanct. Sa), explicant ; sensus descriptionis est, centrum theocratiae effecturum esse, ut ubique fecunditas et vita salutis doctrina et. gratia enutrita efflorescat. Sive igitur aquas dicas Christi doctrinam evangeliique praedicationem (S. Ephr Hier. Theod. Rib. Sa, Calm.), sive Spiritum S quem Christus sit largiturus (S. Cyr.), sive sacramenta (Sanct.), oraculi sensus rite exprimitur, quippe quo ubertas divinae largitionis ad salutem et beatitatem efficiendam declaratur. Plerique interpretes, vel ut Sanct. ait. pene omnes, oraculum hoc directe et immediate de Ecclesia Christi exponunt. idque rerum serie omnino postulatur, ut supra iam expositum: est et. prout ex. parallelismo ad 13, 1 elucet. Attamen fuerunt, quj ad Machabaeorum tempora id referrent. Ita Theod. M. quidem nulla Ecclesiae mentione facta: S. Ephr. quoque qui tamen fatetur plene oraculum impleri ip novo foedere. Lap quoque censet sensum historicum (literalem) esse de fontibus urbis, quos in captivitate babylonica vel ab Ántiocho confractos aut collapsos propheta dicat restaurandos, augendos, exornandos; id enim fecisse ludaeos reduces. narrari a Nehemia (Neh. 3. 15), id praestitisse Simonem ponuficem (Eccli. 50. 3) neque de Machabaeis id dubium esse posse: dein. vult symbolice sub hisce fontibus e! aquaeductibus intelligi faustos laetosque egressus Judae et fratrum eiue ad proelia et victorias, demum parabolice et poussime intelgr aquas doctrinae etf gratiae evangelicae , sim rem exptánant Men. 7r. Atque quo sensu theocratia sit fons abundantissimus, in orbem effluens. declaratur
14:9
v. 9 « et erit Dominus rez super omnem terram ;.in die illa erit Dominus unus et erit nomen evus unum » ; — i. € theocratia erit universalis, omnes gentes complectens , cultus unius Dei ubique exercebitur, ille solus adorabitur; alia deorum nomina, quae in vetere theocratia quasi iure suo regiones ac ditiones occupaverant, funditus regimine ac dominatione privantur. ld quoque optime subiungitur. Est enim quaevis persecutio, quam Ecclesia subit et ex qua nova virtute et pulchritudine victrix evadit, simul periodus gratiae pro iis qui nondum ei nomen dederunt; nova quippe luce et gloria vident Ecclesiam resplendentem ; coelestis Sponsus sponsae suae nova concessit monilia eamque denuo ut suam dilectam mundo ostendit et pro afflictione quam subiit gaudia maioris fecunditatis novamque prolem ei concedit. Valet enim semper et ubique: sanguis martyrum semen Christianorum. Ita revera cernitur Ecclesia post unamquamque persecutionem nova cepisse incrementa vegetioremque manifestasse vitam. — Eundem habes parallelismum 13, 2 : «disperdam nomina idolorum de terra» (Sanct.). Ad hoc vaticinium aliaque similia rite intelligenda et expendenda inservit quod h. 1. affert Sanct., saepe in Scriptura dici fieri, quae ut fiant ipsa rerum natura aut potentia postulent, futurum enim tempus interdum non actum significare sed potentiam ; « sic ergo Deus rex erit et Dominus unus super terram undecumque sublatis idolis, quia vis ea erit fontis illius qui in omnem mundi partem effundetur, ut haec omnia praestare . nonsolum possit, sed etiam mereatur ». Uti urbi, centro theocratiae, expugnatio et devastatio praedicta est (12, 2. 3; 14, 1), ita ad oraculi seriem prorsus spectat, ut eiusdem urbis exaltatio et firma sedes atque secura indicetur et secundum textum hebr. quidem regio circa urbem montana et aspera complanatur et in planitiem vertitur; id quod etiam ad v. 8 convenienter fieri patet, ut aquae e loco edito in mare occidentale et orientale diffluere posse videantur ; et convertetur tota terra sicuti planities a Geba usque ad. Remmon ad, austrum Ierusalem i. e. tota regio a Geba, a parte septemtrionali regni Iuda (cf. 4 Reg. 23, 8) usque ad partem australem extremam, Remmon (cf. Ios. 15, 32), convertetur ut fiat sicut 2272 i. e. campestria Iordanis (cf. Ios. 4, 13; 48, 18. 2 Sam. 2, 29; 4, '1 etc.). Hac terrae complanatione Ierusalem exaltatur: Symbolum idem de monte Domini praedicatur Is. 2, 2. Mich. 4, 4. S. Ilier. vocem Y233 appellative. vertit. collem ; hoc enim, inquit, Gabaa sonat. Unde in vulg.
14:10
v. 10 «et revertetur omnis terra usque ad, desertum, de colle Remmon ad. austrum Ierusalem ; et exaltabitur et habitabit in loco suo a porta Beniamin usque ad locum portae prioris et usque ad portam angulorum et a turre Hananecl usque ad torcularia regis» ; — desertum intellige planitiem Iordanis : tota regio vertetur in planitiem ; ad Remmon additur ad austrum Ierusalem, ut distinguatur a Remmon in Galilaea (Ios. 19, 13) et a petra Remmon septemtrionem versus ab urbe (Iud. 20, 45 — cf. Keil, Riess, bibl. Geogr. p. 80 !). Montibus et collibus applanatis centrum theocratiae 1. Remmon ad austrum secundum Onom. Euseb. distabat ab Eleutheropoli meridiem ver. eo illustrius atque excolsius cernitur. Sicut Ieremias urbis aedificandae et instaurandae certum ambitum ac terminum assignavit (Ier. 31, 38-40), ita Zacharias quoque, quamvis 2, 4 audierit : « absque muro habitobitur Ierusalem », et simili ratione cernit Ezechiel urbem certis mensuris ac definitis reaedificatam (Ez. 48, 48 seq.). Portam Beniamin in parte septemtrionali sitam fuisse probabile est eamque etiam portam Ephraim (4 Reg. 44, 13. Neh. 8, 16) appellari (?) aliqui coniiciunt (Reinke, Schegg, Keil — esse eandem quam hodie portam Damasci vocant, opinatur Trochon). Ab hac porta aedificabitur usque ad portam priorem vel primam, quam esse censent portam veterem (Neh. 3, 6; 12, 39), et usque ad portam angulorum. Haec eadem esse videtur, quae 4 Reg. 14, 13 et Ier. 31,38 porta anguli appellatur et quae a porta Ephraim quadringentis cubitis distabat (cf. & Reg. 1. c.). Unde in parte septemtrionali a porta Beniamin urbis moenia designantur versus occidentem usque ad portam anguli, versus orientem usque ad portam primam vel veterem. Dein eorum ductus describitur, uti videtur, ab angulo inter septemtrionem et orientem solém spectante meridiem versus i. e. a turre Hananeel usque ad torcularia regis. llla turris inter septemtrionem et orientem fuisse dieitur haud longe dissita a porta ovium (cf. Nch. 3, 4 ; 12, 39. Ier. 31, . 98). Torcularia regis ibi fere sita fuisse plerique opinantur, ubi horti regis erant (Neh. 3, 15) eo scil. loco, ubi vallis Hinnom, vallis Cedron et Tyropoeon vallis coeunt, in parte maxime meridionali urbis (cf. Reinke, Keil, Trochon). certe ad olivas montes oliveti exprimendas inservierint. Sed cur non potius ad uvas torculandas et mustum generandum ? Torcularia esse solebant extra urbes saxis incisa. Unde fortasse Zacharias urbis ambitum maiorem quam olim fuerit indicare voluit. Quid de tali urbis designatione et descriptione censendum erit? Cum prior pars versus de planitie efficienda a Geba usque ad Remmon non possit literaliter intelligi — neque enim pAysica regionis illius transmutatio hucusque facta est neque eam tempore futuro fore ulla probabilitatis specie coniici poterit — etiam partis alterius alia quaerenda erit explanatio. Et ea quidem quam S. Cyr. proponit, maxime videtur esse commoda : « Deus gloria sua sanctam civitatem implebit, hoc est, intelligibilem (voqv/») Ierusalem, cuius latitudinem et longitudinem rursum ut in typo per terrestrem lerusalem ostendit ». Loquitur vates ad modum prophetarum antecedentium ; Isaias urbem instauratam monuerat : dilata locum tentorii tui etc. (Is. 84, 2 seq.), eam gemmis aedificandam praedixerat (04, 11 seq.); ambitum urbis Teremias assignaverat (ler. 84, 38-40); Ezechiel templum novum accuratissime delineaverat (Ez. 40-43, 49), terram pro singulis tribubus maxima cura distribuerat (A48, 4-99) etc. ; simili modo Zacharias theocratiae instaurationem exemplo et symbolo ab urbe veteris theocratiae centro et metropoli petito illustrat. Qui urbis Ierusalem in fine temporum instaurationem terraeque palaestinensis splendorem futurum exspectant, hisce potissimum locis 1nnituntur. Atque, uti iam Rup. aperte fatetur, « haec litera omnis fere usque ad finem voluminis talis est sine dubio, ut puerum allicere possit ad favorem sui totiusque voluminis prophetici, scil. populum iudaicum sensu puerili, qui talia libenter audit et sic intelligit, quod Messias quando in Hierusalem aurea atque gemmata sederit regnaturus, cuncta auferet idola » etc. Et S. Hier. ad h. l. scribit : « haec Iudaei iuxta literam somniant et nostri 40accaf... nec opponant nobis Ioannis Apocalypsin (cp. 20), quia et ipsa spiritualiter disserenda est. Nos autem coelestem lerusalem interpretemur Ecclesiam... »; et saepe perhoc caput (et alibi quoque frequenter) in talem interpretationem Iudaeorum et iudaizantium acerbe et acriter invehitur v. g. « haec sibi infelix Iuda promittit... nos autem omnia ista referamus ad Ecclesiae beatitudinem ; et haec Iudaei (ad v. 15) sub 5$Aepp£vo suo ' carnaliter explenda contendunt; haec toti qp e e quoque (ad v. 16) Iudaei cassa spe in mille annorum regno futura promittunt; haec omnia (ad v. 18. 19) Iudaei et iudaizantes nostri, immo non nostri quia iudaizantes, sperant futura corporaliter, utique et circumcisionem sibi et coniugia in mille annorum imperio promittentes » etc. Ipse nostro loco allegorice rem explanat nomina singula plane allegorica significatione capiens : « tunc revertetur omnis terra usque ad desertum i. e. usque ad populum gentium, qui prius desertus erat et legis notitiam non habebat, a colle usque ad excelsum, quia de terra et de deserto ad colles, et de collibus ad montana consurgimus... vel hoc dicamus, quod fines Ecclesiae de collibus incipiant, ut.omnis ordo ecclesiasticus construatur... nec hoc est Ecclesia fine contenta, sed perveniet usque ad austrum in luce plenissima » etc. ; simili allegoria porta prior, porta angulorum, turris Hananeel, torcularia regis exponuntur; qua in re eum alii quoque sequuntur v. g. Rup. Alb. Tali autem interpretationi nemo facile assentietur. Est enim ab omni usu alienum nec alio quopiam exemplo demonstrari potest, desertum poni pro gentibus, vel portam Beniamin pro virtute, portam angulorum pro caritate etc. Cum igitur eiusmodi aenigmatica explicandi ratio admitti nequeat et ex altera parte etiam verum sit, quod iam monuit Aib. : « quod de hac reaedificatione Ierusalem praedicit propheta, convenit inter Hebraeos et inter ecclesiasticos scriptores nunquam esse factum », qualem interpretandi viam ingrediemur? An exspectabimus cum chiliastis impletionem literalem futaram? Si cui haec via videatur commodissima, perpendat velim, num etiam physicam illam montium colliumque applanationem assumere velit, num physicam montis Domini super omnes colles et montes exaltationem, num etiam aedificationem Ierusalem ex gemmis, eius in sapphiris fundationem, propugnaculorum ex iaspide fabricationem et talem terrae palaestinensis in singulas tribus divisionem taleque templi aedificium talemque cultum et ea sacrificia, qualia ab Ezechiele tam accurate et sollicite describuntur. Haec enim omnia intime inter se cohaerent, et si unum literaliter explicandum esse opinaberis, reliqua iam non poteris a tali explanatione excludere, nisi pro summo arbitrio et lubitu sine certa norma te agere posse aestimaveris. At ea omnia ad literam accipere nemo probabit. Ergo conclusum est, etiam locum nostrum nonita esse accipiendum, ut eius literalem impletionem exspectemus. An oraculum hoc inter ea referemus, quorum norma statuitur apud Ieremiam (18,.1-10)? i. e. quae quidem absolute proferuntur, at non sunt implenda, nisi ab iis ad quos diriguntur certae quaedam conditiones in opus fuerint deductae. Potuit utiqueDeus reducibus aedificationem urbis iis limitibus quos Zacharias hic assignat, promittere ; quae promissio si Iudaei fideliter suas partes praestitissent, non caruisset eventu, quae tamen quia illi deficerent, ipsa quoque defecisset. Talis explanatio arcte inhaeret normae in sacris literis traditae (ler. l. c. Ez. 33, 13-16). At nostro loco eam admitti non posse censeo. Neque enim ea est oralio contexta, ut de tempóre reditus ex exsilio vel de urbis aedificatione exsilio soluto mentio iniiciatur, id quod ex totius oraculi et tenore et collocatione nobis saltem persuasum est. Nihil aliud ergo relinquitur pro huius loci explanatione nisi ut dicamus, ipsius theocratiae aedificium imagine quadam depictum nobis proponi et similitudine quadam repraesentari, vel, uti veteres loqui solent, prophetam loqui metaphorice de Ecclesia ac si loqueretur de lerusalem, et terrenae civitatis imagine exprimi amplissimos Ecclesiae fines (cf. Rib. Sanct.). Talis autem erit in theocratia nova rerum conditio, ut perpetua ibi vigeat sanctitas ; quare excidium nullum, nulla perturbatio intimam cum Deo unionem et veram in Deo pacem impediet ;
14:11
v. 11 « et habitabunt in ea et anathema non erit amplius, sed. sedebit lerusalem secura » ; — in antiqua theocratia tamquam exsules violato foedere migrare iussi sunt ; non ita in nova. Igitur perpetua fidelitate et sanctitate ! Deo adhaerebunt ; non erit excidium, destructio ; de anathemate, quo idololatrae et urbes eorum percutiendi erant, vide Ex. 22, 19. Deut. 1, 2; 18, 15; 20, 17. Ios. 6, 171; 10, 28. 1 Reg. 15, 3 etc. Ergo indefectibilitas Ecclesiae hoc quoque nomine docetur ; vel uti Rib. monet, non fore unquam perdendam aut digsipandam Ecclesiam, tametsi multis persecutionibus concutiatur ; posse quidem, prout Calm. adnotat, aliquo detrimento a domesticis externisque hostibus affici; at cum illius fundamenta lapidi innitantur, ruinae obnoxiam non esse sed perpetuo firmiter in se consistere. Pace fruetur et securitate; cuius promissionis veracitas quavis persecutione comprobatur. Haec quoque constanter tempori messianico adscribuntur.. Sed dum Deus amicos suos tot beneficiis complectitur, hostes theocratiae tremendo supplicio cruciat atque prosternit
14:12
v. 19 « et haec erit plaga qua percutiet Dominus omnes gentes, quae pugnaverunt adversus lerusalem : tabescet caro uniuscuiusque stantis super pedes suos et oculi eius contabescent 1n. foraminibus suis et. lingua eorum contabescet $n. ore $40 » ; — hisce scil. declaratur v. 3, quomodo Deus proeliaturus sit contra gentes ; atque sicut comparetione instituta cum cp. 12 maior apparet urbis sanctae oppressio (14, 3), ita terribilior quoque poena hostium exhibetur, quam 42,4. Vivi putrescent; « declinaverunt ad absurdas voluptates, quaecumque videbant, ore hiante quodammodo appetebant ac deglutiebant ; acuerunt linguas suas contra Christum et sacra Ecclesiae dogmata impie carpserunt. Iure igitur in carne, in oculis, inlinguis poe- 1. Barh. : « anathema non erit i. e. peccatum domus filiorum Israol ». Paoprz. Mix. ll — 36 nam susceperunt » (S. Cyr.). Corpore, oculis, lingua sanctam Dei civitatem oppugnarunt : corpore, cum arma ferrent et varios subirent labores ; oculis, cum debiliores urbis partes insidiose exquirerent et iam oculos suos eius ruina pascere et delectare exoptarent : « lapidetur et aspiciat in Sion oculus noster » (Mich. 4, 11) ; linguis, cum blasphemias, calumnias, maledictiones in Deum et theocratiam effutirent, unde convenienti poena plectuntur, ut sint quasi cadavera perpetuo viventia (cf. Is. 66, 24). Poena, haec etiam id innuere videtur, hostes iri perculsum et impeditum medio in cursu ; dum integris viribus Ecclesiam se aggredi opinentur, subito fore, ut abominandum in modum concidant et prosternantur, ut. omnes, machinationes turpiter ac foede effectu careant et penitus quasi putredine dissolvantur. Adnotat S. Hier. : « nos autem dicemus, omnes persecutores qui afflixerunt Ecclesiam Domini, ut taceamus de futuris cruciatibus, etiam in praesenti saeculo recepisse quae fecerint. Legamus ecclesiasticas historias, quid Valerianus, quid Decius, quid Diocletianus, quid Maximianus et nuper Iulianus passi sint, et tunc rebus probabimus etiam iuxta literam prophetiae veritatem esse completam, quod computruerint carnes eorum et oculi contabuerint et lingua in pedorem etsaniem dissoluta sit. . Porro si ex hoc dicto haereticis crudelitas Dei.videtur ostendi, audiant . haec universa fieri, ut deficientibus malis succrescant bona ». Ut plena atque integra eorum strages ac clades habeatur, alia quoque. poenarum genera adduntur, ut neminem impune abiturum significetur, alio scil. genere puniendum, si aliud evaserit ;
14:13
v. 43 « in die illa erit tumultus Domini magnus in eis et apprehendet vir manum proximi sui et conseretur manus eius super manum proximi sui » ; — Dominus mittit terrorem, perturbationem in eos, ita ut mutua caede inter se occidant (cf. Iud. 1, 22. 4 Reg. 14, 20. 2 Par. 20, 22. 23) ; « Dominus mentis usu privatos inter se confligere faciet, ut mutuis vulneribus interficiantur» (Theod.); manuum ergo apprehensio atque consertio non amico modo neque supplicantium habitu (S. Cyr. Rup. Alb.), sed inter se pugnantium ac caedentium more hoc loco est intelligenda (Mar. Lap. Men. Calm. Reinke, Trochon); cf. 41, 6; ad hocapte diciturin hebr. et ascendet manus eius contra (supra) manum proximi sui. Opima autem hostium spolia cedent in utilitatem theocratiae 1. e. multiplici utilitate va- - riisque ornamentis ditata Ecclesia ex persecutionibus victrix evadet, et eo maior erit talis utilitas, eo maior praeda, quo maiore multitudine ho- . stes adversus eam conglomerabuntur. Id indicatur
14:14
v. 14 « sed et Iuda pugnabit adversus Ierusalem, et congregabuntur divitiae omnium gentium in circuitu, aurwun et argentum et vestes multae satis » ; — in textu hebr. nihil adest de hostilitate Iudae adversus Ierusalem, sed solum dicitur : etiam Iuda pugnabit in. Ierusalem i. e. totus populus theocraticus causam sustentabit centri et metropolis theocratiae; omnes denique partes suas habebunt et agent et certamina subire debebunt, quando impetus fit hostilis in Ierusalem (cf. 12, 2. 4 seq.). Et ita quoque verba hebr. intellecta sunt in versione graeca 'Icj8ag «zxpazxzezat i» "lepouca Ay. et apud Syrum . Cum Iuda neque in antecedentibus neque hic tamquam Aostis theocratiae designetur, textus lat. solum intelligi potest de Iudaeis qui pugnent adversus urbem ab hostibus occupatam, ut hanc urbem e potestate hostium vindicent (cf. Schegg). Tali pugnae victoria deesse non potest. Quam futura sit excellens, spoliorum multitudine et pretio indicatur. Uti olim Iudaei spoliis Aegyptiorum ditati egressi sunt ex Aegypto, ita Ecclesia ab ipsis suis hostibus non parva capit emolumenta. Dene advertit Rib. : «in loco ipso obsidionis relinquent divitias quas attulerant et eorum spoliis Ecclesia victrix ditabitur. Ita factum est, nam ex regibus et sapientibus qui Ecclésiam impugnabant, multi conversi sunt. et locupletata est eorum eruditione et eloquentia et nobilitate et potentia » (sim. S. Cyr. Alb.). Atque hostium destructio erit omnibus numeris absoluta. In Ierusalem non erit anathema (v. 11); tali vero hostes percutientur; quare uti fit in anathemate, non solum ipsi, verum etiam omnia eorum iumenta etc. excidio devovebuntur ; ita
14:15
v. 15 « et sic erit ruina equi et muli et cameli et asini et omnium iumentorum quae fuerint in. castris illis, sicut ruina haec » ; — i. e. pari plaga,sicut modo v. 12 dictum est, absumentur, ut caro tabescat etc. Animalia recensentur quorum usus est et in ipsa pugna et ad sarcinas ferendas et reliqua in bellis necessaria. Plenissima igitur strages et clades proponitur modo ad veterem historiam accommodato (cf. Num. 16, 32. Ios. 1, 24). Etiam hanc partem aliqui sensu literali de Machabaeorum tempore praediei opinantur ; in qua sententia v. 10 explanant de Iudaeis qui tempore Antiochi fugerint dispersi usque ad deserta, montes et cavernas; post victorias autem Machabaeorum reversi sint ad suas sedes et domus, reversi a colle Gabaa etc. ; urbem esse exaltatam a Machabaeis aedificatis scil. altis muris et turribus per circuitum montis Sion etc. ; simili plaga v. 12 et Antiochum et duces et milites eius esse percussos, et talem plagam ut Deus hostibus immitteret, Iudam a Deo efflagitasse ; cf. 1 Mach. 4, 27. 31 seq. 2 Mach. 9, 5; 10, 30 ; 12, 22; designari v. 14 Iudaeos apostatas et spolia Nicanoris aliorumque Antiochi ducum et copiarum, quibus se suosque Iudas Machabaeus ditaverit (2 Mach. 8, 97); ita fere 1. Aliud exprimere videtur Chald. : « et etiam do domo Iuda adduceut. populi quasi violenter ad suscituidam | pugnam iu Ierusalem » ; eundem in modum etiam aliqui. recentiores textum hebr. iutellizunt, cum 3 coniunctum eum ono: habeat significationem contrd aliquem vol cum aliquo pugnare. Sed exiude non scquitur, id semper obtinere. Mar. Lap. Men. Tir. Sensu pleno, mystico ea dici de Ecclesia omnino asserunt. Quanta sit interpretum varietas, inde metiri poteris, quod Theod. M. ea intelligit de iis quae prorime post tempus editi oraculi in pugna cum Gog fieri debeant (de Gog etiam Theod. mentionem iniicit), alii autem de tempore Antichristi et de illis pugnis sermonem fieri volunt, de quibus in Apoc. 20, 7.
14:16
v. 16 « Et omnes qui reliqui fuerint de universis gentibus quae venerunt contra lerusalem, ascendent ab anno 1n annum, ut adorent Regem, Dominum exercituum, et celebrent festivitatem tabernaculorum»; — ad id igitur iudicia Dei persecutoribus inflicta tendunt, ut ipsi quoque verae cognitionis fiant participes. Verum etiam ex iis multos quidem esse vocatos, paucos autem electos verba ipsa indicant. Cultum Dei exhibebunt omni studio et cura nihil omittentes. Hoc indicatur eo quod ex norma veteris foederis festum tabernaculorum eo quo oportuit temporei1. e. singulis annis fideliter celebrare dicuntur. Propheta rem delineat ex . instituto vetere, «quia loquebatur Iudaeis qui nonnisi festa iudaica norant » (Lap.) et quia ipsi prophetae cultus Dei et adoratio illis formis et modis obversabatur, quibus suo tempore exercebatur. Rem non posse intelligi literaliter, iam eo liquet quia fieri nequit, ut gentes omnes annis singulis adeant lerusalem. Oraculum istud eadem ratione sensum hunc excludit qua illud Isaiae quod imitatur: « et erit mensis ex mense et sabbatum ex sabbato; veniet omnis caro ut adoret coram facie mea» etc. (Is. 66, 23. 24). | Cur adoratio gentium celebritati tabernaculorum comparetur, certo non est ea causa quia festivitas tum celebrabatur, quando pro instituendo itinere et maxima aderat opportunitas et temporis commoditas (Theod. Theod. M. Mar.) , neque quod tempore Zachariae hoc solum festum templo nondum aedificato agebatur (Schegg), sed ratio ex peculiari . indole peti debet huius sollemnitatis qua praeprimis reddebatur vocationi et electioni gentium congrua. Festive enim ibi commemorabantur commoratio in deserto et beneficia Dei accepta et messis finitae offerebatur gratiarum actio (Lev. 23, 39 - 43. Deut. 16, 13). Iam gentes quoque post longam in deserto migrationem tandem servitute ereptae terra promissa potitae sunt ibique uberem fructuum spiritualium messem fecerunt; quare iuremerito tale festum laetitiae et gratiarum actionis peragunt, et tali symbolo optime adumbratur, quibus animorum sensis imbutas eas esse deceat. Praeterea illa festivitate omnes admonentur non solum liberationis per Messiam acceptae et, vocationis adductionisque ad eius regnum (Rup.), verum etiam edocentur, hane ipsam in terris commorationem esse peregrinationem ad patriam coelestem assequendam (Alb. Lap.). Unde bene advertit Rib.: « hunc festum diem illi vere celebrant, qui per desertum huius vitae festinantes in terram veram promissionis, id est in aeternam beatitudinem, in tentoriis habitant temporalia contemnentes et ad fixum atque sempiternum domicilium paratum in coelis transire concupiscunt. His verbis ostendit perfectionem vitae Christianorum recens ad evangelium conversorum »; quibus adde quae Sanct. monet: «ut Iudaei. ea celebritate memoriam revocabant illius beneficii quo ex Aegypto per desertum ad terram promissam inducti sunt, ita illi recens ad fidem et Ecclesiam vocati gratias agent, quod ex gentium tenebris idolorumque sordibus ad Ecclesiae lavacrum evangeliique lucem translati sunt ». Christiani enim, ut adnotat Lap., longe magis ac verius agunt festum tabernaculorum memores doctrinae: « carissimi, obsecro vos tamquam advenas et peregrinos abstinere vos a carnalibus desideriis » (1 Petr. 2, 11), nosque esse hospites super terram futuram patriam inquirentes (Hebr. 11, 13-15). Tale igitur festum ii revera peragunt, qui in Christo iustificati secundum hanc iustitiam acceptam in gratiarum actione vivunt et magno desiderio coelesti civitati obviam feruntur (cf. S. Cyr.). Quare eo ipso consequitur illos qui hanc in se indolem festi non exprimant, tamquam ingratos homines et rebus terrenis immersos a gratia Dei longe abesse. Unde apte sequitur
Persecutiones quae excitantur contra theocratiam et iudicia divina quibus hostes coercentur ad theocratiae incrementum et splendorem pariter magnam afferent utilitatem. Hisce enim cultus Dei propagabitur. Quare
14:17
v. 171 « et erit qui, non ascenderit de familiis terrae ad lerusalem ut adoret Regem, Dominum exercituum, non erit super eos imber » ; — in oriente maxime imber statutis cadens temporibus omnis fertilitatis et amoenitatis regionis est conditio; eius autem defectus horrorem, desolationem, mortem affert; quare imber totius benedictionis divinae quasi summam quandam prae se fert ; eius autem prohibitio supplicium est et bonorum omnium privatio (cf. Theod. Sanct.); atque quam gravis sit in re temporali ea afflictio, aequalibus Zachariae tristi constabat experientia (cf. Agg. 1, 10. 11). Gentes familiae terrae dicuntur, quia omnes ad unum grandem Dei populum, ad unam eius tribum et familiam efficiendam vocantur in ordine naturali aeque atque in supernaturali. .. Atque ea est novae theocratiae indoles, ut gentes omnes complectatur ; ad eam declarandam Deus peculiari modo minisque propositis illam gentem ad theocratiam studiose ineundam colendamque invitat, quae veteri theocratiae inimicissima fuit et populo iudaico odio et abominationi ; v. 48 « quod et si familia Aegypti non ascenderit et non venerit, nec super eos erit, sed erit ruina, qua percutiet Dominus omnes gentes quae non ascenderint ad. celebrandam festivitatem tabernaculorum » ; — quanta igitur rerum mutatio ! in vetere theocratia alieni minime iubebantur ad templum Dei convenire festos dies celebraturi, immo erant qui vel penitus vel saltem ad diuturnum tempus ne in coetum populi Dei admitterentur, lege divina prohibebantur (Deut. 23, 4 seq.); at in nova omnes vocantur, immo de iis valet : compelle intrare (Luc. 14, 23. Calm.). Benedictionis divinae ambitus et largitas nostrae quoque cooperationi respondebit ; animos gratos, beneficii et liberationis acceptae memores, in veram patriam aspirantes et terrena solum in transitu peregrinorum viatorumque more aspicientes ac praetereuntes Deus eius festi symbolo a nobis exigit. Si nos deerimus, non erit imber, non erit gratiae Dei effusio, sed plaga (v. 12 hebr.) et ruina. Subtilius advertunt aliqui, Aegyptum non imbrem, verum Nili inundationem exspectare ; quod ultimum utique verum est et iam Deut. 41, 10. 41 adnotatur. Unde iam LXX omittunt ND et vertunt xoi exi coítou; Éoxat f, mrG«, ita ut delmbris defectu nulla fiat mentio ; atque eodem modo Syrus et aliqui codd. hebr. (cf. de Rossi) legunt ; Chald. vero imbre suppresso scribit : non crescet eis Nilus. Eodem modo interpretatur Mar. : per imbrem Nili inundationem intellige ; atque Hitz. ad evadendam difficultatem sententiam censet legendam esse cum interrogatione (et Nb — Non ? vel x51 uti Ex. 8, 22. Ez. 10, 56) : nonne super eos erit plaga ? alii autem particulam negantem esse cum LXX Syroque delendam (Trochon). Sed quare ? ut Nilus augeatur et ad iustam mensuram crescat et inundet, opus est imbribus in montibus ac regionibus ex quibus Nilus profluit ; ergo Aegy ptii quoque imbre indigere recte dicuntur. Quam serio exposcat Deus sensus illos in festo tabernaculorum symbolice expressos, repetita docet interminatio
14:19
v. 19 « hoc erit peccatum Aegypti et hoc peccatum omntum gentium quae von, ascenderint ad. celebrandam festivitatem tabernaculorum » ; — i. e. talis erit poena peccati, scil. plaga, ruina v. 17. 18 (cf. Rib. Sanct. Sa, Lap. Reinke, Schegg, Trochon); voces enim quae peccatum dieunt, etiam propter nexum intimum inter culpam et poenam, ipsam designant poenam ; cf. Num. 32, 23. Uti in vetere foedere tribus Israelin Ierusalem ascendebant, ut coram Domino se sisterent, unum Dei populum se profiterentur et uno illo theocratiae centro ipsi inter se et cum Deo unione quadam sacra continerentur, ita non sine ratione prophetia etiam pro instaurationis epocha ascendere ad theocratiae centrum tam perspicue effert, ascendere utique non pedibus et itinere, verum animo et mente i. e. omnes oportet in ipsa religionis ac pietatis professione intime esse iunctos regno a Messia instituto et centro eius; a quo qui avulsi sunt vel accedere renuunt, sermone prophetico tamquam tales designantur, qui non ascendant ad Ierusalem. Verus Dei cultus et adoratio illa quam Dominus postulat, in visione prophetica intime iungitur cum accessu ad regni metropolim et centrum unitatis visibile (cf. Is. 2, 2. Mich. 4, 1). Convenientissime quoque omnium gentium in regno Dei collectionem qua regnum Domini universale constituitur (cf. v. 9), festo tabernaculorum tamquam festo messis collectae quod maxima eum laetitia celebrabatur, propheta proponit. Nam maxima etiam decet laetitia salutari tale regni Det incrementum. Iam qualis et quanta adsit gaudii materia pro veris D»i cultoribus, eximia illa sanctitate propheta depingit, quae in nova theocratia futura sit. Vetus theocratia peccatis concidit, foederis fracti indicium et documentum erat urbis templique eversio et populi theocratici in alienas regiones abduetio : at nova theocratia omni genere sanctitatis erit illustris ideoque indefectibilis. Quare propheta hanc delineans sanctitatem optime adumbrat indolem instaurationis simulque aeternam eius durationem et splendorem divinum egregie proponit. Sanctitatem omnia pervadentem exemplis exhibet ad mores antiquos et ad notionem puritatis leviticae accommodatis :
14:20
v. 20 « in die lla erit quod super frenum equi est sanctum Domino, et erunt lebetes in. domo Domini quasi phialae coram altari» ; — pontifex laminam in fronte gestabat de auro purissimo, in qua sculptum erat opere caelatoris sanctum Domino ; tali inscriptione munus pontificis longissime a profanis rebus esse remotum et proxime ad Deum accedere eique plane esse sacrum ac dedicatum et a Deo tamquam rem sacrosanctam agnosci significabatur; iam in nova theocratia omnia ita ad Dei cultum sunt sacrata et devota, ut equi, animalia olim levitice immunda, frena gerere dicantur ea inscriptione ornata, qua omnia equorum servitia in bello ac pace ad Dei cultum referri et Deo esse acceptissima innuatur. Sed ut talis adesse possit rerum conditio, homines ubique et constanter in unum Dei honorem et cultum omnes dirigere labores et conatus oportet. In frenis ità inscriptis alii cernunt pacis symbola, quia bellica instrumenta, quorum vices in frenis e& equis cernantur, tamquam sacra anathemata Deo consecrarentur (S. Cyr. Rib. Sa); alii hostium caesorum spolia quae D»o a victoribus in perpetuam concessae victoriae memoriam et gratiarum actionem dedicarentur, uti v. g. David gladium Goliath. consecravit (Theod. M. Barh. Tir. sim. Theod. Lap. Gord.) vel Israelitae spolia Madianitarum (Num. 31, 80); alii generatim res pretiosas — frena enim olim fuisse splendidissima et interdum aurea; et frena synecdochice poni pro phaleris vel ornamentis equorum — in Dei honorem et cultum offerri ea locutione intelligunt (Men. Calm.). Certe ex uno genere multa esse discenda et uno exemplo multa illustrari vult propheta. Quare ex usu et vita communi aliud subdit exemplum in lebete qui sit sanctus sicut phialae, quibus sanguis sacrificialis victimarum excipiebatur et ad altare aspergebatur vel effundebatur. In iis enim maior inesse censebatur sanctitas, quia àd sublimissimum adorationis cultusque actum, ad sacrificium, accedebant propius quam lebetes in domo Domini, qui ad coquendas carnes et epulas sacrificiales praeparandas inserviebant. In nova igitur theocratia maior erit atque intimior ad Deum accessus, gradus altior ac sublimior sanctitatis, et inde generatim maior dignitas theocratica. Hanc revera Christus adesse demonstrat dicens de suo praecursore : « amen dico vobis, non surrexit inter natos mulierum maior Ioanne Baptista; qui autem minor est in regno coelorum maior est illo » (Matth. 11, 11) ; hanc S. Paulus describit sub lege servientes servos dicens, filios vero sub gratia constitutos (Gal. 4, 1-5). De versione sua ita S. Hier. disserit : « verbum hebr. mesuloth (n*5xa) Aq. et Theod. 8.6ó» interpretati sunt i. e. profundum ; Sym. egízxzov a2oy10v i. e. incessum umbrosum. Soli Septuaginta *x3ivóv i. e. frenum transtulerunt, quos et nos in hoc loco secuti sumus, ne novum aliquid in quaestione vulgata videremur afferre. Quod cum àb Hebraeo quaererem quid significaret, ait mihi non debere nos legere mesuloth sed mesaloth, quod significat phaleras equorum et ornatum bellicum, et excepto hoc loco in nullo penitus sanctarum Seripturarum volumine hoc verbum reperiri ». Syrus quoque frenum exhibet ; Chald. vocem praebet N3*12, quam ephippia, clitellas vel phaleras interpretantur (cf. Burtforf, Lex. chald. 1083 ; Levy I p. 384). larchi exponit vocem res inter se concutientes, crepitacula, tintinnabula (Itos.) et eam significationem recentiores quoque sequuntur, explicantes vocem ex boy (cf. Vat. Mar. Ges. Thes. p. 1168, Reinke, Schegg, Keil, Pressel). De more veterum hisce equos ornandi » vide Heinke. Ad sanctitatem exhibendam et dignitatem theocraticam alio eoque maiore utitur exemplo. Non solum templi supellex, verum etiam ea quae in domibus habetur, erit sancta;
14:21
v. 91 «et erit omnis lebes $n. lerusalem et in luda sanctificatus Domino exercituum, et venient omnes immolantes et sument ex eis et. coquent in. eis, et non. erit. mercator ultra in domo Domini exercituum in die illo » ; — ad normam leviticae munditiei res explanatur. Omnis supellex erit munda et sacra, ita ut qui offerunt sacrificia ea uti possint ad carnes sacras coquendas ; nihil igitur est pollutum, nihil profanum, munda omnia et ad Dei servitium et honorem quae referantur apta. Hoc exemplo innui videtur, praescripta illa de sanctitate levitica et de modis eam restituendi iri abolitum. Iis enim perstantibus fieri neutiquam posset, ut omnis lebes in Iuda ad carnes sacras coquendas inserviat. Aliam igitur et spiritualem fore indolem sanctitatis in nova theocratia et leges caerimoniales suo valore destitui. Demum in coetu Dei sacro iam non erit secundum hebr. Chananaeus, 1. e. alienigena, immundus ; verba sensum referunt oraculi ab Isaia dati : «consurge ... induere vestimentis gloriae tuae, lerusalem, quia non adiiciet ultra ut pertranseat per te incircumcisus et. immundus » (Is. 52, 1). Textus lat. mercator illam profanationem tangit et excludit quam Christus bis e loco sacro eiecit (Ioan. 2, 15. Matth. 91, 12. Marc. 11, 15. Luc. 19, 45). LXX et Syrus rite exprimunt Chananaeum ; S. Ilier. vero notat : « pro Chananaeo Aquila interpretatus est mercatorem, quem et nos in hoc loco secuti sumus ». Eandem interpretationem fert Chald. Est usitatum in s. literis, ut pro immundo et polluto nomen nationis gentilis ponatur (cf. Is. 1, 9. Ez. 16, 13). Ii igitur exclusi sunt a theocratia, « qui partes Chananaeorum sequuntur, qui impie vivunt et in iniquitate versantur » (Theod. sim. S. Cyr. Theod. M.) ; sensus est idem qui Is. 4, 3; 60, 21 habetur : « populus tuus omnes iusti » et quo nos confitemur : credo unam sanctam Ecclesiam. Cum Phoenices olim mercatores ut qui maxime essent, facile explicatur, cur nomen *3y25 ad hanc notionem deflectatur; ita iam Prov. 31, 24 cingulum tradidit Chananaeo et Iob 40, 30 divident illum negotiatores ; in utraque iam notione videtur ludere Soph. 1, f1. Hac universa theocratiae sanctitate id demum opere expletur, quod prophetae in quarta visione (4, 2) ostensum erat: populus theocraticus est candelabrum aureum lucens et splendens coram Domino. Talis populus ut efficiatur et demum in sanctuario coelesti sistatur in gloriam ac laudem Dei sempiternam, finis est ac terminus omnium operum divinorum ; quare sublimi modo in eodem termino adumbrando Zachariae vaticinium finitur. Cum neque in libris Esdrae et Nchemiae, neque alibi in veterum scriptis v. g. apud Eccli. ulla inveniatur mentio Malachiae prophetae, et cum insuper nomen ipsum '2N2O potius videatur esse nomen appellatitivum (nuntius meus) quam proprium, immo petitum ex vaticinio 3, 1 adeoque quasi per modum symboli libro praefixum, iam antiquitus dubitatum est, an propheta Malachiae nomine exstiterit necne, neque inter recentiores deerant, qui idem vocarent in quaestionem. Apud Iudaeos quidem antiqua erat traditio, quae in paraphrasi chaldaica huius prophetae legitur, nomine Malachiae appellari Esdram scribam ; eam saepius commemorat et approbat S. Iier., reiicit autem S. Cyr., refert S. Augustinus (de Civ. D. 20, 25. M. 41, 699), approbat Jtup. et strenue tuetur Rib. qui eam opinionem vocat sententiam communiorem, reiiciunt Sanct. Lap. et cum iis commentatores latini, approbant Simonis, Umbreit, Hengstenberg, reiiciunt recentiores alii fere omnes. Potissimam rationem quae traditioni illi 1udaicae suffragatur, iam bene perpendit Rib.: « habeo autem non leve argumentum, quod Ecclesiasticus cum viros insignes laudet in eisque Zorobabelem et Iesum filium Iosedec et Nehemiam qui post Esdram venit ex Babylone, nusquam Esdrae meminit, quem certe non omisisset nisi iam in eodem cap. 49 cum aliis prophetis laudasset dicens : « et duodecim prophetarum ossa pullulent de loco suo, nam corroboraverunt Iacob » etc., ex quo colligitur, eum fuisse unum e duodecim prophetis ; adde quod Aggaei et Zachariae mentio fit in libro Esdrae cp. 5 et 6; Malachiae autem non fit nisi in apocryphis Esdrae, libro quarto (1, 40). Et certe cum eo tempore vixerit, quo res ab Esdra scriptae gerebantur, non praeteriretur, nisi ipse esset Esdras, praesertim cum praeter eum et Aggaeum et Zachariam nullum tune prophetam exstitisse sciamus. Nec patres qui aliud senserunt, movere nos debent; cum enim Hebraeorum literas et traditiones non legissent neque id in Scripturis invenissent, non habebant unde eundem esse Esdram et Malachiam dicerent ». ' Verum, ut ab ipso nomine incipiamus, mirum esset atque sine ullo exemplo simili, libello prophetico non verum praefigi nomen vatis, sed symbolicum et aenigmaticum (nisi dixeris, quod quantum scio nemo adhuc affirmavit, Esdram apud aequales utroque nomine, vero ac symbolico, aeque notum fuisse). Residet enim quam maxime prophetiae auctoritas in legitimo propheta, qui tamquam talis notus, a Deo approbatus et omnibus est conspicuus. Cui prophetarum unquam in mentem venit, vaticinia sua obscuro nomine et symbolico edere? E contra nomen suum et saepe patris nomen et tempus et vocationem ad munus propheticum oraculis suis inscribunt atque praefigunt, ut dubium nullum, nulla ambiguitas admittatur. Nonne vaticinium potius redderetur suspicioni fraudisque et mendacii accusationi obnoxium, si ederetur nomine tecto ignoto, fictitio ' ? Neque valet exceptio, quam Jengstenberg affert, nomina quoque symbolica adesse in libro Proverbiorum 30,1; 31, 4. Nam non omnino constat ea nomina esse solum symbolica et fictitia ; dein id quod potissimum est, aliud est acute et sapienter dicta, quae suam in se ipsis habent et per se produnt veritatem et sapientiam, alieno nomine edere, et eo modo publice proponere oracula et vaticinia, quorum veritas et auctoritas per ipsum vatem eiusque legationem divinam omnibus notam est demonstranda et fulcienda, ut fidem inveniant apud eos, in quorum utilitatem, consolationem, doctrinam promulgantur. Neque in ipso nomine seria adest difficultas. Utique alibi nomen non occurrit. Sed si omnia nomina in s. literis vel in antiquis monumentis quae casu fortuito semel tantum leguntur, ex albo historiae sunt ,expungenda, quid tandem eveniet? Praeterea si de Hebraeorum lingua vel usibus sermo instituitur, semper memores nos esse oportet, pauca ex Hebraeorum libris, pauca ex eorum lingua usque ad nos pervenisse. Aliis forma nominis molestiam creat ; putant enim nomen non significare nisi nunlius meus, quae utique appellatio vix ad nomen proprium efformandum apta esset. At huic difficultati dupliciter obviam ire poteris. Aut enim dices nomen id ad eorum ordinem pertinere, quae affixo * ex appellativis formantur, quorum sat multa affert Reinke p. 181 et Olshausen (Lehrb. d. hebr. Sprache p. 413) v. g. Garmi, Gadi, Zikri, Ezri, Beri, Ozni, Schelomi, Susi ete. — hac ratione nomen non dicit nisi legatum, nuntium ; et ita explicat v. g. Fürst C. — aut cum plerisque censebis esse nomen abbreviatum pro now? nuntius lahve (cf. Ges. s, v.. Fürst L. Keil, Reinke, Naegelsbach, Real-Encykl. für protest. Theol. IX, 180). Neque talis abbreviatio est inaudita ; prorsus similem habes in Abi 4 Reg. 18, 2, cuius loco legitur Abdijjah 2Par. 29, 1; neque absimilis est Palti, pro quo etiam Paltiel (1 Reg. 95, 44. 2 Reg. 3, 15) atque probijbilissime ad eandem legem referri possunt exempla, ut Abdi et Abdajah, Uri et Urijjah etc. vel siid negaveris, id saltem ex iis efficitur, exstitisse nomina sat multa ex appellativis ope jod quod vocant compaginis efformata. Unde sane nomen non potest esse ratio, cur in dubium vocetur, vixeritne propheta Malachias. Verum haec ipsa forma MaAxyí(a; iam apud LXX in inscriptione libri obvia pleniorem vocis sonum et interpretationem legati Domini sibi postulare videtur. Cum autem LXX
14:4
OLIVI, MONTE degli. - Collina ad oriente di Gerusalemme, detta nella Bibbia har haz-Zethim (Zach. 14, 4), τὸ ὄρος τῶν ἐλαιῶν, mons Olivarum (Mt. 21, 1), τὸ ὄρος τὸ καλούμενον ἐλαιῶν, mons qui vocatur Oliveti (Lc. 19, 29; 21, 37; Act. 1, 12), oggi Çebel et-Tûr o Çebel ez-Zejtûn. È separato …
14:5
AMOS (EBR. 'ĀMŌS «CHE PORTA UN FARDELLO», DIVERSO DAL NOME DEL PADRE DI ISAIA 'ĀMŌS «ROBUSTO»)
… La sua vocazione profetica, chiaramente manifestata (1, 1; 3, 3-8; 7, 14-15), avvenne al tempo di Jeroboam II, re d'Israele dal 783 al 743, e di Ozia, contemporaneo re di Giuda (789-38), due anni prima del «terremoto» (1, 1) di cui parla anche Zach. 14, 5. Due menzioni della peste (4, 10; 8, 3) e dell'eclissi solare (8, 9) trovano riscontro in due accenni di una lista eponima babilonese, che colloca
14:8
Il « torrente di S. » (nāhal haf-šittīm; Volg. torrens spinarum) in Iosl. 3, 18 (passo messianico) sembra essere la continuazione del Cedron (Wādi en-nār) che porta le acque del Tempio verso il Mar Morto, come accennano Ex. 47, 1-12; Zach. 14, 8; Apec. 22, 1. Forse è l'odierno Wādi es-sant (« valle dell'acacia »).
… Questo tema è continuato nei cc. 12-13, per essere concluso nel c. 14 con l'immagine di Gerusalemme fonte di salvezza per tutti (Zach. 14, 8-11 = Ez. 47, 1-11).
14:10
Fu primitivamente la « torre di Hananeel », esistente ai tempi di Ier. 31, 38 (cf. Neh. 3, 1; 12, 39, e Zach. 14, 10). Restaurata poi dal principe asmoneo (135-104) Giovanni Ircano I (Flavio Giuseppe, Antiq. …
14:15
… Samaria l'oro, l'argento e i vasi preziosi del Tempio (II Reg. 14, 13-14). Il re Azaria (782) cura la restaurazione delle mura munendo di torri « la porta d'angolo e la porta della valle » (II Par. 26, 9), ma un terremoto devasta di nuovo G. (Am. 1, 1; Zach. 14, 15) e la desolazione sarebbe stata completa se Ioatham (738) non avesse curato le fortificazioni, già iniziate dal padre, specialmente nella parte di Ophel (II Reg. 15, 35; II Par. 27, 2-3).
14:18
profonda depressione del Gör (Deut. 3, 17; Ios. 3, 16; 12, 3; II Reg. 14, 25); Jâm haq-Qadhmânî (« mare orientale »), in opposizione al Mare Mediterraneo (Ez. 47, 18); o « mare anteriore » (Ioel. 2, 20; Zach. 14, 18), in antitesi con il « mare posteriore » o Mediterraneo, secondo la maniera dell'orientamento ebraico. …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.