In the Church of Christ al idolatrie shal be abolished. 6. In his passion his Apostles shal be dispersed, and they and others shal be proued by tribulations.
1In that day there shall be a fountain open to the house of David, and to the inhabitants of Jerusalem: for the washing of the sinner, and of the unclean woman.In quel giorno saravvi una fontana aperta per la casa di David, e per gli abitatori di Gerusalemme per lavanda del peccatore, e della donna immonda.IN that day shal be a fountayne lying open to the house of Dauid, and to the inhabitants of Ierusalem: for the ablution of the sinner, and of the menstruous woman.In die illa erit fons patens domui David et habitantibus Jerusalem, / in ablutionem peccatoris et menstruatæ. 2And it shall come to pass in that day, saith the Lord of hosts, that I will destroy the names of idols out of the earth, and they shall be remembered no more: and I will take away the false prophets, and the unclean spirit out of the earth.E in quel giorno (dice il Signore degli eserciti) io sterminerò dalla terra i nomi degl'idoli, e non se ne avrà più memoria, e leverò dalla terra i falsi profeti, e lo spirito immondo.And it shal be in that day, sayth the Lord of hosts: I wil destroy the names of idols our of the earth, & they shal be remembred no more: and the false prophetes, and the vncleane spirit I wil take away out of the earth.Et erit in die illa, dicit Dominus exercituum: / disperdam nomina idolorum de terra, / et non memorabuntur ultra: / et pseudoprophetas, et spiritum immundum auferam de terra. 3And it shall come to pass, that when any man shall prophesy any more, his father and his mother that brought him into the world, shall say to him: Thou shalt not live: because thou hast spoken a lie in the name of the Lord. And his father, and his mother, his parents, shall thrust him through, when he shall prophesy.E se alcuno ancora profeterà, diranno a lui suo padre, e sua madre, che lo generarono: Tu morrai, perchè nel nome del Signore spacci menzogne; e lo trafiggeranno il suo padre, e la sua madre, che lo han generato, quando egli profeterà.And it shal be when any man shal prophecie any more, his father & his mother that begot him, shal say to him: Thou shalt not liue: because thou hast spoken a lie in the name of our Lord. And his father, & his mother his parents shal strike him, when he shal prophecie.Et erit: cum prophetaverit quispiam ultra, / dicent ei pater ejus et mater ejus, qui genuerunt eum: / Non vives, quia mendacium locutus es in nomine Domini: / et configent eum pater ejus et mater ejus, genitores ejus, / cum prophetaverit. 4And it shall come to pass in that day, that the prophets shall be confounded, every one by his own vision, when he shall prophesy, neither shall they be clad with a garment of sackcloth, to deceive:E in quel giorno rimarranno svergognati i profeti, ciascuno dalla sua propria visione quando profeteranno, e non si copriranno di sacco per dire delle bugie;And it shal be: in that day, the prophets shal be confounded euerie one by his owne vision, when he shal prophecie, neither shal they be couered with cloke of sackcloth, to lie:Et erit: in die illa confundentur prophetæ, / unusquisque ex visione sua cum prophetaverit: / nec operientur pallio saccino, ut mentiantur:
5But he shall say: I am no prophet, I am a husbandman: for Adam is my example from my youth.Ma ognuno di essi dirà: Io non sono profeta, sono un contadino: Adamo è stato il mio modello fin dalla mia adolescenza.But he shal say: I am no prophet, an husbandman am I: because Adam my example from my youth.sed dicet: Non sum propheta: / homo agricola ego sum, / quoniam Adam exemplum meum ab adolescentia mea. 6And they shall say to him: What are these wounds in the midst of thy hands? And he shall say: With these I was wounded in the house of them that loved me.E dirassi a lui: Che son elleno queste piaghe nel mezzo delle tue mani? Ed egli dirà: Queste mi sono state fatte nella casa di coloro, che mi amavano.And it shal be sayd to him: What are these wounds in the middes of thy handes? And he shal say: With these was I wounded in the house of them, that loued me.Et dicetur ei: Quid sunt plagæ istæ in medio manuum tuarum ? / Et dicet: His plagatus sum in domo eorum qui diligebant me. 7Awake, O sword, against my shepherd, and against the man that cleaveth to me, saith the Lord of hosts: strike the shepherd, and the sheep shall be scattered: and I will turn my hand to the little ones.O spada, esci dal fodero contro il mio pastore, e contro l'uomo unito con me, dice il Signore degli eserciti: percuoti il pastore, e le pecorelle della greggia saran disperse, ed io stenderò a' piccoli la mia mano.Sword be thou raysed vp vpon my pastour, and vpon the man that cleaueth to me, sayth the Lord of hosts: Strike the pastour, and the sheepe shal be dispersed: and I wil turne my hand to the litle ones.Framea, suscitare super pastorem meum, et super virum cohærentem mihi, dicit Dominus exercituum: percute pastorem, et dispergentur oves: et convertam manum meam ad parvulos. 8And there shall be in all the earth, saith the Lord, two parts in it shall be scattered, and shall perish: but the third part shall be left therein.E avverrà, che in tutta la terra, dice il Signore, due parti saran disperse, e periranno; e la terza parte vi rimarrà.And there shal be in al the earth, sayth our Lord: two parts in it shal be destroyed, and shal fayle: and the third part shal be left in it.Et erunt in omni terra, dicit Dominus: partes duæ in ea dispergentur, et deficient: et tertia pars relinquetur in ea. 9And I will bring the third part through the fire, and will refine them as silver is refined: and I will try them as gold is tried. They shall call on my name, and I will hear them. I will say: Thou art my people: and they shall say: The Lord is my God.E farò passare questa terza parte pel fuoco, e li brucerò, come si brucia l'argento, e li proverò, come provasi l'oro. Eglino invocheranno il nome mio, ed io gli esaudirò. Io dirò: Popol mio: ed ei dirà: Signore Dio mio.And I wil bring the third part through fyre, and wil burne them as siluer is burnt: and I wil trie them as gold is tried. They shal cal my name, and I wil heare them. I wil say: Thou art my people; and they shal say: Our Lord my God.Et ducam tertiam partem per ignem, et uram eos sicut uritur argentum, et probabo eos sicut probatur aurum. Ipse vocabit nomen meum, et ego exaudiam eum. Dicam: Populus meus es: et ipse dicet: Dominus Deus meus.
13:1
Worthington
Fountain. In the New Testament Christ is made an open fountain by his incarnation, John 4:13. (St. Gregory, xx. in Ezechiel 1:6. ep. 186.) (Worthington)
Calmet
His baptism and other sacraments have the most surprising effects, to which the prophet refers more than to those waters which were brought by pipes into the temple to cleanse the victims, Ezechiel 47:1. (Calmet)
Haydock
The washing. Septuagint, "change and sprinkling." Grabe substitutes chorismon, "separation," and marks the verse with an asterisk. The legal impurities shall be effaced. (Haydock)
13:2
Calmet
No more. After the Machabees, the people were free from idolatry, and magical arts were repressed, Osee 2:16., and Ezechiel 37:22. (Calmet)
Worthington
"Idolatry and heresy are punishable by death, in the law of Christ." (Worthington)
Haydock
To judge in these matters belongs only to the Church. (Haydock)
13:3
Haydock
Not live. The law condemned those prophets to death, who attempted to lead the people into idolatry, Deuteronomy 13:1. People shall be so zealous for God's honour, that the parents of the seducer shall themselves (Calmet) bring him to judgment. (Haydock)
Calmet
Through, or make some mark upon him, as fugitive slaves, etc., were stigmatized. (Calmet)
Haydock
Septuagint, "shall shackle." (Haydock)
St. Jerome
They before interpreted dakar, danced, or insulted. The others have in both places, "pierced." (St. Jerome)
The person was not slain, ver. 6.
13:4
Vision. They shall have no appearance of truth.
Sackcloth. Hebrew, "hairy skin;" adereth. Such were used by kings, Jonas 3:6. The people shall not be deceived by such appearances, so that these garments will not be used. The Jews have always been ready to receive impostors, Matthew 7:15. Yet they shall not be so frequent, or dangerous. The prophets used coarse hairy garments, 4 Kings 1:8.
13:5
Husbandman. Worldly occupations were incompatible with the office of prophets, 3 Kings xix 20., and Amos 7:15., and Matthew 4:20. The (Calmet) false (Haydock) prophets will become so odious, that people will excuse themselves from taking up the calling.
De Dieu
Example. I am condemned like him to labour, Genesis 3:17. Septuagint, "a man begot me." Hebrew, "taught, or bought me, (Calmet) or caused me to work." (De Dieu)
13:6
Calmet
Loved me. My parents marked me thus, ver. 3. (Calmet)
St. Thomas Aquinas
Some have understood this of Jesus Christ. (Rupert) (St. Thomas Aquinas)
Calmet
But the context excludes this interpretation, which would be injurious to him. (Calmet)
Haydock
The false prophet is reformed by his parents' correction, so that he applies to agriculture, and owns that he had been justly punished. (St. Jerome) (Haydock)
13:7
Calmet
Sword. This address rouses attention. (Calmet)
Worthington
The sword implies all the torments which Christ endured. (Worthington)
Haydock
He explains this of himself; only instead of strike, he says I will strike, (Matthew 26:31.) as the sword was directed by God. (Haydock)
St. Jerome
Patris voluntate percussus est. (St. Jerome)
Haydock
Cleaveth. Hebrew hamithi, "my amiable one;" (Haydock) "of the same tribe with me;" (Aquila) "of my people." (Symmachus) St. Jerome observes, that Septuagint and Theodotion have read v for the last i, and render "his neighbour," or citizen. Yet some editions of the Septuagint retain "my fellow-citizen." (Haydock)
St. Jerome
Little ones. Septuagint, Arabic, etc., "shepherds," (Calmet) which "many ill apply to the Jewish princes." (St. Jerome)
Calmet
Tsoharim means also "the little," Micheas 5:2. Christ takes care of his little flock, (Luke 12:32.; Haydock) and is always one with the Father, John 8:29., and 10:30. (Calmet)
Worthington
He recalled the flying apostles, and gave them courage. (Worthington)
13:8
Haydock
Third. The greatest part of mankind will be lost. (Haydock)
Calmet
The few Jews who embrace the faith will be absorbed in the Gentile converts, and suffered to live, though proved by persecutions, while the rest shall be exterminated. Both shall lose their name, and be styled Christians. (Calmet)
13:9
Calmet
Fire. The Church was persecuted during the first centuries; but always became more pure, and the blood of martyrs increased her numbers. (Calmet)
Haydock
She faithfully adhered to God. (Haydock)
St. Jerome
The Jews say this will not take place at last: "but we assert that it is already accomplished." (St. Jerome)
13:1
In the time of the new testament Christ is made an open fountaine of grace by his Incarnation. Ioa. 4. v. 13. S. Greg h•. 20. in Ezec & li. 6. epist. 186.
13:2
Concordanza Ezec. 3•.
13:3
False doctrine as idolatrie and heresie, are punishable by death in the law of Christ.
13:7
By svvord is vnderstood al sortes of persecution that fel vpon our Sauiour.
Concordanza Mat. 26. Mar. 14.
The Apostles fleīg God recalled them, and streingthned them with fortitude.
13:8
Neither Ievves nor Gentiles, remayning in their proper professions can be saued, but Christian Catholikes liuing iustly, which are Gods proper people distinct from the rest by his grace.
13:1
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. Register of the Epistles of St. Gregory the Great 7.25
… It is fulfilled, sweet daughter, it is fulfilled, what was promised to us by the prophetic voice concerning this time of the holy Church: And in that day the house of David shall be an open fountain for ablution of the sinner and of her that is unclean (
13:2
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 8.23
… Spirit who revealed these things to him, as He had done to the holy prophets, who, foreseeing these things, said with exultation, “If a man shall make gods, lo, they are no gods;” and in another place, “And it shall come to pass in that day, saith the Lord, that I will cut off the names of the idols out of the land, and they shall no more be remembered.”
13:7
san Barnaba † 61 d.C. The Epistle of Barnabas 5
… The Son of God therefore came in the flesh with this view, that He might bring to a head the sum of their sins who had persecuted His prophets to the death. For this purpose, then, He endured. For God saith, “The stroke of his flesh is from them;” and “when I shall smite the Shepherd, then the sheep of the flock shall be scattered.”
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 53
… The following is said, too, by Zechariah: ‘O sword, rise up against My Shepherd, and against the man of My people, saith the Lord of hosts. Smite the Shepherd, and His flock shall be scattered.’
Tertulliano † 220 d.C. De Fuga in Persecutione 11
… nay, even from his former savings a restoration of the master’s loss will be required; for “to him who hath shall be given, but from him who hath not shall be taken away even that which he seemeth to have.” Thus Zechariah threatens: “Arise, O sword, against the shepherds, and pluck ye out the sheep; and I will turn my hand against the shepherds.”
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 17.10
… And again he said:— The spear shall arise against the shepherd, and against the man, My friend; and it shall smite the shepherd, and the sheep of his flock shall be scattered; and I will turn back My hand upon the pastor.
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.63
… Therefore, I will no more pity the inhabitants of the land, saith the Lord Almighty. And again: Awake, O sword, against the shepherds, and smite the shepherds, and scatter the sheep, and I will turn My Hand upon the shepherds;
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 30
… For Scripture often personifies many even lifeless objects; as for instance, “The Sea said” so and so; and, “The Depth saith, It is not in me;” and “The Heavens declare the glory of God;” and again a command is given to the Sword;
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 78
Then “He saith unto them, All ye shall be offended in me.” After this He mentions also a prophecy, “For it is written, I will smite the shepherd, and the sheep shall be scattered abroad:”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 1
… lxiv. 5 .) And again, the blessed Paul in another place writes, “For therefore we both labor, and suffer reproach, because we have hope in the living God.” The teacher must suffer dangers even more than the disciple. “For I will smite the shepherd, (he says,) “and the sheep shall be scattered abroad.” (
13:9
Tertulliano † 220 d.C. Scorpiace 7
… I myself also wish to be put among the number of her sons, that I may be slain by her; I wish to be slain, that I may become a son. But does she merely murder her sons, or also torture them? For I hear God also, in another passage, say, “I will burn them as gold is burned, and will try them as silver is tried.”
Tertulliano † 220 d.C. De Fuga in Persecutione 3
… But what other war has our peace than persecution? If in its issues persecution emphatically brings either life or death, either wounds or healing, you have the author, too, of this. “I will smite and heal, I will make alive and put to death.” “I will burn them,” He says, “as gold is burned; and I will try them,” He says, “as silver is tried,”
13:1
1. IN DIE ILLA, — cum scilicet videbunt Christum in cruce confixum, ideoque plangent, ut dixit cap. praecedenti vers. 10; tunc enim Christus factus est fons sanguinis, potius quam aquae, ad abluenda Judaeorum omniumque hominum peccata. ERIT FONS PATENS DOMUI DAVID. — Syrus et Arabicus: Fons qui aperietur domui David. Alludit ad fontem Siloe, qui typus fuit Christi, Joan. IX, 7. Siloe enim hebraice idem est quod missus: Christus autem quasi legatus a Patre ad nos missus est, ut nos ei reconciliaret. Siloe fons, inquit Adrichomius in Descriptione Terrae sanctae, cui piscina, sive natatoria Siloe conjuncta est in occidentali latere vallis Josaphat, e radice montis Sion scaturit. Aqua ejus clara, dulcis et uberrima, cum silentio, ut ait Isaias cap. VIII, 22, placideque fluit in torrentem Cedron. Hunc fontem inclytus rex Ezechias restauravit: atque in ejus piscina caecus ille a nativitate oculos suos, Christi sputo et luto inunctos, lavans visum recepit (quo hic alluditur) Joan. IX. De hujus aquae virtute diligentissimus loci hujus perscrutator Saligniacus ita fere scribit: Fontis hujus aqua adhuc hodie, ipsis etiam Saracenis in pretio est. Nam cum corpore naturaliter instar hircorum foeteant, in hoc fonte se et pueros suos lavant, eaque lotione foetorem suum mitigant. Quin et eam Turcae magni faciunt, quod ejus usum oculorum visui conferre experiantur. Scribit Nicephorus lib. VIII, cap. xxx, S. Helenam imperatricem ad fontem hunc mirifica construxisse opera. Haec Adrichomius. Siloe ergo et nomine et virtute sua repraesentat Christum, de quo Isaias cap. XII, 3: «Haurietis aquas in gaudio de fontibus Salvatoris.» Vide ibi dicta. Quaeres, quisnam hic fons? Aliqui putantes hic agi de tempore Machabaeorum, qui repurgarunt templum, et ritus Judaicos restituerunt, censent hunc fontem fuisse templi, quo abluebantur immundi et menstruatae: has enim aqua viva ablutas fuisse tradunt Judaei. Verum hoc frigidum est et Judaicum. Adde omnes orthodoxos censere hic agi de Christo. Respondent ergo primo, S. Hieronymus, Rupertus, Hugo et Lyranus, fontem hunc esse baptismum. Hoc verum est, sed partiale: nam multa peccata post baptismum committuntur, quae hoc fonte abluuntur, cum tamen baptismo elui nequeant. Secundo, Remigius hunc fontem censet esse doctrinam, quae ex ore Christi et Apostolorum, quasi ex fonte scaturiebat, juxta illud Prov. X, 11: «Os justi vena vitae, et os justi parturiet sapientiam.» Unde Chaldaeus vertit: In tempore illo erit doctrina legis revelata, ut scaturigo aquarum domui David. Tertio, Haymo censet hunc esse fontem misericordiae Dei. Quarto, Vatablus censet hunc fontem esse latus Christi, cum illud lancea perforatum scaturivit aquam et sanguinem, quasi symbola sacramentorum et gratiae. Haec vera sunt, sed partialia. Dico ergo, plene et adaequate: Hic fons est Deus incarnatus, puta Jesus Christus, qui est fons, hebraice מקור macor, id est vena, scaturigo, perenniter in homines quovis saeculo scaturiens aquas omnis gratiae et doctrinae. Rursum Christus est fons et origo Spiritus Sancti, quem in nos effundit, ut peccata expurget, et animae sitim restinguat, juxta illud Joan. VII, 37: «Si quis sitit, veniat ad me et bibat. Qui credit in me, sicut dicit Scriptura, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae. Hoc autem dixit de Spiritu, quem accepturi erant credentes in eum.» Insuper fons hic physice apertus fuit, cum in cruce, latere et corpore Christi per plagas aperto, factus est ipse quasi fons patens baptismi, et sacramentorum omnium. Ita Theodoretus et Hebraei apud Galatinum, lib. IV, cap. ult. Item S. Gregorius hom. 20 in Ezech., quem audi: «Fons quippe occultus, est unigenitus Patris, invisibilis Deus. Fons vero patens, est idem Deus incarnatus: qui fons patens, recte domus David dicitur, quia ex David genere noster ad nos redemptor processit. Hi autem Jerusalem habitant, qui in visione pacis intimae mentem figunt. Peccator vero et menstruata est: vel is qui delinquit in opere, vel mens quae labitur in prava cogitatione. Menstruata namque ista pollutio est, quia et aliena carne non tangitur, et sua carne inquinatur. Sic itaque, sic est omnis anima, quae etsi malum opus non agit, polluta tamen cogitatione sordescit.» Porro ad crucem et vulnera Christi hic respicere Prophetam, patet tum ex cap. XII, 10, ubi dixit: «Aspicient ad me quem confixerunt;» tum quia fontem hic explicans, vers. 6, ait: «Quid sunt plagae istae in medio manuum tuarum?» Quinque ergo vulnera Christi fuerunt quasi quinque fontes, tam gratiae, quam sanguinis. Maxime autem respicit ad vulnus lateris Christi, tum quia ex eo exivit sanguis et aqua, quae fuerunt quasi symbola Baptismi, Eucharistiae et caeterorum Sacramentorum, quibus a peccatis abluimur: unde S. Hieronymus epist. 83: «Cum ad occasum, ait, latus Christi percutitur lancea, baptismi atque martyrii sacramenta funduntur;» et S. Ambrosius lib. V De Sacramentis, cap. 1: «Quare, ait, aqua? quare sanguis? aqua ut emundaret, sanguis ut redimeret;» tum quia vulnus hoc fuit majus caeteris, adeoque tantum, ut S. Thomas ei manum imponere potuerit, Joan. XX, 27. Quinimo vulnus hoc videtur totum latus Christi penetrasse, ut videlicet lancea haec adacta per dextrum latus Christi transierit ejus cor et pericardium, atque cuspis ejus exierit per latus sinistrum ad papillam. Nam utrumque latus Christi fuisse transfossum, tribus locis docet Prudentius. Primo, in carmine De Passione Christi, dum ita canit: Trajectus per utrumque latus, latice atque cruore Christus agit: sanguis victoria, lympha lavacrum est. Secundo, Peristephanon, hymno 8: Ipse loci est Dominus, laterum cui vulnere utroque, Hinc cruor effusus fluxit, et inde latex. Tertio, Cathemerinon, hymno 8: O novum caede stupenda vulneris miraculum! Hinc cruoris fluit unda, lympha parte ex altera. Idem insinuat S. Cyprianus tractat. De Passione Christi, cum ait: «De latere tuo, o Christe, divisis limitibus aqua et sanguis emanant.» Hinc et Theophylactus hoc vulnus lateris vocat τύπους in plurali. Idem confirmatur ex eo quod S. Thomas lateri Christi manum imponere potuerit: ergo lancea per illud profunde fuit adacta; ac conse- quenter ejus cuspis penetravit et pertudit latus sinistrum. Vide hic, o christiane, latitudinem vulneris, et consequenter amoris Christi. Hic est fons patens, cor inquam patens, in quod introeas: illud ergo ingredere; totum enim te capiet: «Longinus aperuit mihi latus Christi lancea, et ego intravi, et ibi requiesco securus,» ait S. Augustinus in Manuali, cap. XXIII. Idem, cap. XXI: «Tuta, ait, et firma requies est infirmis et peccatoribus in vulneribus Salvatoris. Securus illic habito: patent mihi viscera per vulnera: quidquid ex me mihi deest, usurpo mihi ex visceribus Domini mei, quoniam misericordia affluunt, nec desunt foramina per quae effluant. Per foramina corporis patent mihi arcana cordis, patet magnum pietatis sacramentum, patent viscera misericordiae Dei nostri, in quibus visitavit nos oriens ex alto. Vulnera Jesu Christi plena sunt misericordia, plena pietate, plena dulcedine et charitate. Foderunt manus ejus, pedes ejus, et latus ejus lancea perforaverunt. Per has rimas licet mihi gustare quam suavis est Dominus Deus meus, quoniam revera suavis et mitis, et multae misericordiae est omnibus eum invocantibus in veritate; omnibus inquirentibus, et maxime diligentibus. Copiosa redemptio data est nobis in vulneribus Jesu Christi Salvatoris nostri. Magna multitudo dulcedinis, plenitudo gratiae, et perfectio virtutum. Cum me pulsat aliqua turpis cogitatio, recurro ad vulnera Christi. Cum me premit caro mea, recordatione vulnerum Domini mei resurgo. Cum diabolus mihi parat insidias, fugio ad viscera misericordiae Domini mei, et recedit a me. Si ardor libidinis moveat membra mea, recordatione vulnerum Domini nostri Filii Dei exstinguitur. In omnibus adversitatibus non inveni tam efficax remedium quam vulnera Christi: in illis dormio securus, et requiesco intrepidus. Christus mortuus est pro nobis. Nihil tam ad mortem amarum, quod morte Christi non sanetur. Tota spes mea est in morte Domini mei.» Hujus fontis symbolo sub nativitatem Christi Romae in taberna meritoria trans Tiberim, fons quidam per totum diem fluxit oleo. Hic enim repraesentabat fontem misericordiae et beneficentiae, quem Christus nascens orbi attulit, nec tantum attulit, sed et suis communicavit, dum eosdem fontes sibi similes effecit, juxta id quod ipse ait Samaritanae: «Aqua quam ego dabo ei, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam,» Joan. IV, 14. Praeclare S. Ambrosius lib. VI Hexaemer. cap. IV: «Omnia, inquit, habemus in Christo, et omnia Christus est nobis. Si vulnus curare desideras, medicus est: si febribus aestuas, fons est: si gravaris iniquitate, justitia est: si auxilio indiges, virtus est: si mortem times, vita est: si coelum desideras, via est: si tenebras fugis, lux est: si cibum quaeris, alimentum est.» Christus ergo est fons sapientiae, charitatis, gratiae, virtutis omnisque boni: ipse est πηγή σοφίας καὶ σωτηρίας. DOMUI DAVID, — id est, ut SS. Hieronymus et Gregorius homil. 20 in Ezech., ex domo David, hoc est e templo, ait Mariana, scaturiens. Unde Ezechiel cap. XLVII, 1, vidit e templo fontem erumpere, et in fluvium crescere. Verum quia additur: «Et habitantibus Jerusalem,» hinc melius per domum David principes, per habitantes Jerusalem plebem accipias, q. d. Fons hic patet omnibus, tam plebeiis, quam principibus. Meminit Davidis, quia Christus Davidi fuit promissus, et ex eo prognatus: ejus ergo posteris in primis exhibendus fuit, ac deinde caeteris Hierosolymitis et Judaeis. Unde Christus dixit se non esse missum, nisi ad oves quae perierunt domus Israel; ac tandem per Apostolos hic fons gratiae propositus fuit omnibus gentibus, ut ex eo salutem poterent. Ita Theodoretus. Mystice S. Hieronymus: Domus David est Ecclesia, praesertim primitiva Apostolorum, in qua quasi in Jerusalem habitantes et cives sunt omnes fideles, tam ex gentibus quam Judaeis. IN ABLUTIONEM PECCATORIS. — Cyzici exstat fons, qui Cupidinis vocatur, ex quo potantes amorem deponere credit Mutianus, ait Plinius lib. XXXI, cap. XI, et Isidorus lib. XIII Origin. XIII. Cyzici, ait, fons amorem Veneris tollit. Ut ut hoc sit, certe nullus est fons qui peccata abluat, et ab iis peccatores emundet, nisi Christus, qui fonte baptismatis ea extergit, ac gratia sua non tantum ea abolet, sed et eorum scaturigines, puta cupiditates terrenas fomitemque libidinis, gulae, etc., sopit et restinguit, mentemque sacro igne et coelesti amore inflammat. Hebraice est: Ad peccatum et menstruam immunditiam, scilicet abluendam et expiandam, nimirum a peccatore et menstruata, quod Noster clare vertit: «In ablutionem peccatoris et menstruatae.» Alludit enim ad aquas expiationis, confectas ex cinere vitulae rufae, quibus immunditia ex menstruo, morticino, aliave quavis pollutione (quae erat peccatum legale veteris Testamenti) contracta abluebatur, Num. XIX, 11. Unde Chaldaeus vertit: Dimittam peccata eorum sicut mundantur aqua aspersionis, et cinere vaccae quae oblata est pro peccato. Porro haec immunditia legalis, praesertim menstrui, typus erat peccati, quod est menstruum, id est virus et pollutio summa animae, ut dixi Levit. XV, 19 et 25; ac consequenter aquae expiationis ejusdem, typus erant sanguinis Christi, quo peccatum omne abluitur. Porro ad litteram per peccatorem intelligit viros, per menstruatam feminas peccato sordidatas: tam enim mulierum, quam virorum peccata hoc Christi fonte eluuntur. Symbolice, Albertus, Lyranus et Clarius per peccatum intelligunt actuale, per menstruum originale: hoc enim transfunditur generatione, cujus faeces et reliquiae in puerpera sunt menstrua, vel fluxus sanguinis, et sordes instar menstruorum. Tropologice, S. Gregorius homil. 20 in Ezech.: Peccator, inquit, est qui delinquit opere: menstruata est mens quae labitur prava cogitatione. Moraliter, S. Bernardus serm. 62 in Cantic.: «Quid, ait, tam efficax ad curanda conscientiae vulnera, nec non ad purgandam mentis aciem, quam Christi vulnerum sedula meditatio?» Et S. Bonaventura, Coll. VII: «Qui se intente et devote in sanctissima vita et passione Domini exercet, omnia utilia et necessaria sibi abundanter ibi invenit; nec opus est ut extra Jesum aliquid quaerat.»
13:2
2. DISPERDAM NOMINA IDOLORUM DE TERRA. — Ex historiis omnibus patet per Christum et Apostolos sublata fuisse ubique idola et idolorum oracula, ac sacerdotes et prophetas, de quibus subdit: «Et pseudoprophetas, et spiritum immundum,» puta daemonem qui idolo assistebat, quasi ejus anima, et per illud loquebatur, dabatque responsa. Ita S. Cyrillus, Remigius et Albertus. Pro pseudoprophetas hebraice est נביאם nebiim, quod communiter Prophetas significat, a radice naba, id est prophetavit, subinde tamen, inquit Arias, significat stulte loquaces et garrulos, qui scilicet vanae orationis, cui nulla veritatis vel virtutis ratio subest, sunt artifices, et sermonis verborumque praestigiis populum capiunt, a radice nob, quod germinare, et instar germinis erumpere et ebullire significat. Unde ניב nib vocatur fructus, et sermo, qui est fructus et quasi germen linguae.
13:3
3. Cum prophetaverit quispiam (scilicet falsa et impia, ex instinctu spiritus immundi et idolorum, uti praecessit), dicent ei pater ejus et mater ejus, etc.: NON VIVES, QUIA MENDACIUM LOCUTUS ES IN NOMINE DOMINI. — «Mendacium,» scilicet in fide et religione, docens idololatriam vel haeresim. Significat in lege nova christianos tantos fore zelatores Christi et fidei, ut nec filiis ab eo apostatantibus parcant. Alludit ad Deut. XIII, 6: «Si tibi voluerit persuadere frater tuus, aut filius tuus, vel filia, etc., clam dicens: Eamus, et serviamus diis alienis, etc., non parcat ei oculus tuus, ut miserearis et occultes eum, sed statim interficies eum.» Ex quo loco discant haeretici, non tantum licitum et sanctum, sed et praeceptum esse a Deo, ut haeretici morte plectantur, adeo ut nec parentes parcant filiis. Hoc est quod ait Christus Matth. V, 29: «Si oculus tuus dexter scandalizat te, erue eum, et projice abs te, etc. Et si dextera manus scandalizat te, abscide eam, et projice abs te.» Et cap. X, 34: «Nolite arbitrari quia pacem venerim mittere in terram: non veni pacem mittere, sed gladium: veni enim separare hominem adversus patrem suum, et filiam adversus matrem suam, et nurum adversus socrum suam, et inimici hominis domestici ejus.» ET CONFIGENT EUM. — Hebraice דקרוהו dekaruhu, id est persodient, transfigent eum, vel gladio, vel lancea, vel telo, vel clavis in cruce; Tigurina: Confodient eum; Vatablus: Transfigent eum, id est curabunt ut adigatur in crucem. Notat recte Sanchez, configere, urere, secare, in Scripturis per catachresin significare quemvis gravem dolorem et supplicium. Unde Septuaginta vertunt: Compedibus constringent eum. Sic ait Nahum cap. III, 10: «Omnes optimates ejus confixi sunt in compedibus.»
13:4
4. NEC OPERIENTUR PALLIO SACCINO. — Septuaginta, pelle cilicina; Pagninus, pallio piloso; Tigurina, chlamyde villosa. Habitus enim Prophetarum exterior erat saccus, puta pallium ex pilis et setis camelorum, equorum, vel aliorum animalium contextum, ideoque cilicium; ut ipso habitu populum provocarent ad luctum et paenitentiam, uti faciunt Capuccini. Ita S. Hieronymus. Quocirca pseudoprophetae simile pallium assumebant, ut ipso habitu viderentur esse veri Prophetae. Sensus ergo est, q. d. Quia pseudoprophetae videbunt se etiam a suis, imo a parentibus falsitatis redargui, adeoque verberari et occidi; hinc non audebunt deinceps mentiri se esse Dei Prophetas, ac mendaciter vaticinari. Hinc consequenter non audebunt vestem propheticam, puta saccum, induere, quasi veri Prophetae prae se ferentes paenitentiam et vitae austeritatem. Unde sequitur:
13:5
5. DICET: NON SUM PROPHETA, HOMO AGRICOLA EGO SUM. — Sicut dixit Amos Amasiae cap. VII, 14: «Non sum propheta, et non sum filius Prophetae: sed armentarius ego sum vellicans sycomoros.» Quoniam Adam exemplum meum. — Probat se non esse prophetam, sed agricolam, q. d. Imitatus sum a puero Adamum et primos patres, qui me suo exemplo agros colere docuerunt. Adam enim in sudore vultus sui victum sibi paravit, juxta sententiam Domini: «In sudore vultus tui vesceris pane tuo,» Genes. III, 19. In eum ergo intuens, ego potius statui sudore vultus mei ex agro vivere, quam Prophetam insolenter agere. Hebraeum enim קנה kana significat possidere, inde הקנני hicnani in conjugatione Hiphil, quae duplicem actionem significat, idem est quod possidere me fecit, vel possessiones colere me docuit. Unde Tigurina vertit: Adam me ab adolescentia mea instituit, ut possessiones colerem; Vatablus, homo, id est aliquis (Adam enim potest accipi vel ut proprium nomen primi parentis, vel ut commune cujusvis hominis), docuit me artem pastoralem a juventute mea. Hebraeum enim hicnani, si a radice קנה kana per he derivetur, significat possidere fecit; si vero a קנא kana per aleph, significat creavit, genuit: litterae enim aleph et he saepe commutantur. Unde pro eo quod Noster vertit, Proverb. VIII, 22: «Dominus possedit me in initio viarum suarum;» hebraice est idem hicnani, quod Septuaginta vertunt: Dominus creavit me. 6. ET DICETUR EI: QUID SUNT PLAGAE ISTAE IN MEDIO MANUUM TUARUM? — Primo, Cyrillus, Theodoretus, Lyranus, Albertus et Vatablus censent hic fieri sermonem ad pseudoprophetam, de quo hucusque fuit sermo, qui cum a suis vapulasset, essetque lividus, rogatus ab aliis, unde contraxisset illos livores et plagas, respondet: Castigatus fui apud parentes meos, ne prophetarem, cujus castigationis testes sunt plagae istae. Aut, ut S. Hieronymus, qui haec accipit de pseudopropheta crucifixo ob falsam doctrinam, q. d. Cur cruci es affixus? cur clavis adactae tibi sunt manus in patibulo? quod scelus perpetrasti ut hasce plagas merearis? Arias vero censet has plagas sibi impressisse pseudoprophetam, ut populo se faceret venerabilem et sanctum. Sic enim Prophetae Baal plagas et stigmata sibi infligebant, ut patet III Reg. XVIII, 28. Verum dico hic esse sermonem de Christo, ejusque plagis in cruce. Propheta enim post longam digressionem quam inseruit de pseudopropheta, quem dixit tollendum a christianis, redit ad Christum, quem vers. 1 dixit fore fontem patentem domui David. Id enim declarat hic per plagas, quibus aperientur et patefient ejus manus, aeque ac pedes et latus. Id ita esse patet, primo ex ipsis verbis, quae plane significant plagas manuum in Christo crucifixo. Secundo, quia ita eas explicat, et Christo applicat Ecclesia in Missa de passione Christi. Tertio, quia illud quod sequitur: «Percute pastorem,» etc., omnino Christus ad se refert Matth. XXVI. Quarto, quia Septuaginta vertunt: Quid sunt plagae istae in medio manuum tuarum? Et dicet: Quibus percussus sum in domo dilecti mei, puta a populo meo dilecto. Quinto, quia redit hic Propheta ad Christum, de quo hic est omnis ejus sermo, quem hactenus docuit perditurum idola et pseudoprophetas. Ita Rupertus, S. Thomas in Psalm. XXI, R. Samuel De Adventu Messiae, cap. VII, Galatinus lib. XVIII, cap. XVII, Ribera et alii. Porro merito Propheta rei novitatem, et prodigium a saeculis inauditum admirans et obstupescens rogat: «Quid sunt plagae istae in medio manuum tuarum?» Quid enim mirabilius a saeculo, quid magis stupendum in coelo, aut in terra, quam Deus in cruce, quam Deus plagatus, clavatus, spinis coronatus, crucifixus? Eum intuens obstupuit sol, luna, omniaque sidera, ideoque suos radios a tam indigno spectaculo retraxerunt: obstupuerunt sepulcra et saxa, quando in ejus passione discissa crepuerunt: obstupuit orbis universus, quando ad ejus necem exhorrescens terrae motu conquassatus, et quasi e centro convulsus abscessit. Hic solus homo non obstupescet? angeli stupuerunt et stupent hinc Deum patientem, inde stuporem hominum, qui tantum spectaculum immoti, et quasi insensibiles spectant, ideoque exclamant: «Obstupescite, coeli, super hoc, et portae ejus desolamini vehementer.» Rex coelorum, Deus et creator meus, pro me pendet in cruce, pro me sese eviscerat, pro me sese exinanit, pro me dirissima morte excarnificatur, et ego terrae vermiculus non obstupescam? sacro horrore non percellar? totus amore non liquescam? plagas plagis, dura duris, mortem morti, amorem amori non rependam? Rependerunt S. Laurentius, S. Vincentius, S. Sebastianus, ceterique athletae et martyres, qui cruces, catastas, ignes, bestias, ardentissime pro Christo desiderarunt, ut qualem qualem ei gratitudinem et dilectionem reponerent. Rependerunt S. anachoretae, virgines, confessores, alacri animo tot tantisque poenitentiis se macerantes, tot vigiliis et laboribus carnem edomantes, ut mortificationem Jesu jugiter in suo corpore pro ejus amore et honore portarent. Rependunt monachi, religiosi, virique contemplationi dediti, qui jugiter oculis mentis cum stupore contemplantur Deum, Christumque suum pro se in cruce fixum, totique cum S. Francisco in hoc divini amoris incendium et abyssum absorberentur; nec aliud dicunt aut cogitant, quam illud S. Thomae visis Christi plagis: «Dominus meus, et Deus meus; Deus meus, amor meus, Jesus meus et omnia.» Porro magis pathetica est versio Syri et Arabici Antiocheni; sic enim habet: Quid sunt plagae istae quae in manibus tuis sunt? Et dicet: Hae sunt plagae quibus plagatus sum inter amicos meos (in domo amicorum meorum). Et Arabicus Alexandrinus: Quid sunt vulnera ista, quae sunt in medio manuum ejus? Et dicet: Evenerunt mihi de domo dilecti mei. IN MEDIO MANUUM TUARUM. — Hebraice, inter manus tuas, quae scilicet sunt in brachiis, collo, pectore, totoque corpore inter manus interjecto. Unde Theodoretus legit: In medio scapularum tuarum. Verum S. Hieronymus, Septuaginta et alii passim vertunt: In medio manuum tuarum; Tigurina: Inter manus tuas. Agitur enim de plagis et clavis, quibus in cruce transfixae fuerunt manus Christi, sub quibus a pari plagas pedum et lateris intellige. ET DICET: HIS PLAGATUS SUM IN DOMO EORUM, QUI DILIGEBANT ME, — puta in Judaea et Jerusalem; haec enim erat domus colentium et diligentium Deum, qui se Deum diligere profitebantur, et ad id peculiari obligatione stringebantur, q. d. Mei cives, mei contribules, mei cognati, puta Judaei quibus promissus eram, et ad quos missus fui quasi Messias, rex et redemptor, qui me mille beneficiis et nominibus summe amare et venerari tenebantur, mei, inquam, fratres, cives et subditi me vulnerarunt et crucifixerunt, quasi dicat: Passus sum a meis me plagari et crucifigi, quia eos, licet immerentes, dilexi, et dilexi nimis, ut eos a plagis eriperem. Nota: To qui diligebant me, valde pungit, acuitque plagam. Solet enim gravissima esse plaga et dolor, qui ab amicis infertur. Hinc sponsa Cant. I, 6: «Filii matris meae, inquit, pugnaverunt contra me.» Idcirco amor a S. Gregorio Nazianzeno, orat. 28, vocatur tyrannus dulcis, et ab Euripide in Hippolyto, amarus, ac melle et felle fecundissimus. Amor enim uti insignem habet vim benefaciendi, ita et nocendi. Hujus rei symbolo gentiles Apollinem (id est solem, qui amoris et beneficentiae est hieroglyphicum) pingebant una manu tenentem citharam et charites, altera vero sagittas et pharetram gestantem. Hinc et illud: «Ubi amor, ibi dolor: nam sine dolore non vivitur in amore.» Hinc illa querela et pathos Christi de Juda proditore, Psalm. LIV, 13: «Quoniam si inimicus meus maledixisset mihi, sustinuissem utique, etc. Tu vero, homo unanimis, dux meus, et notus meus: qui simul mecum dulces capiebas cibos, in domo Dei ambulavimus cum consensu,» q. d. Hoc me cruciat, quod tu, Juda, qui meus eras conviva, me prodidisti, quem omni modo tueri debebas. Hinc rursum amantium irae sunt amarissimae, et fratrum odia acerbissima: perinde ac ex vino dulcissimo, si corrumpatur, fit acetum acidissimum. Tropologice, hoc sibi a Christo crucifixo lacrymose dici sentiat anima poenitens: Ecce his quinque plagis plagatus sum a te, quam dilexi, et ut me vicissim diligeres effeci: tua debita ego lui, tua vulnera in me suscepi, tuae deliciae et veneres clavis me transfixerunt: tua superbia spinis caput meum transpunxit: tua gula me felle et aceto potavit: passus sum, ut te a tormentis gehennae liberarem; mortuus sum, ut te a morte aeterna eriperem. Vide quantum pro te dolui. Vide quantum te amavi. Vide quam parum me redames, quam amori meo sis impar et ingratus. Pathetice S. Augustinus in Medit. cap. VI: «Candet, ait, nudatum pectus, rubet cruentum latus, tensa arent viscera, decora languent lumina, regia pallent ora, procera rigent brachia, crura pendent marmorea, rigat terebratos pedes beati sanguinis unda. Specta, gloriose genitor, gravissimae prolis lacera membra. Vide Redemptoris supplicium, et redempti dimitte delictum.» Et paulo post: «Quid commisisti, dulcissime puer, ut sic judicareris? quod scelus tuum? quae noxa tua? quae causa mortis? quae occasio tuae damnationis? Ego enim sum tui plaga doloris, tuae culpa occisionis. Ego tuae mortis meritum, tuae vindictae flagitium. Ego tuae passionis livor, tui cruciatus labor. O mirabilis censurae conditio, et ineffabilis mysterii dispositio! Peccat iniquus, et punitur justus: delinquit reus, et vapulat innocens: offendit impius, et damnatur pius: quod meretur malus, patitur bonus: quod perpetrat servus, exsolvit Dominus: quod committit homo, sustinet Deus. Quo, nate Dei, quo tua descendit humilitas? quo tua flagravit charitas? quo processit pietas? quo excrevit benignitas? quo tuus attigit amor? quo pervenit compassio? Ego enim inique egi, tu poena mulctaris: ego facinus admisi, tu ultione plecteris: ego crimen edidi, tu torturae subjiceris: ego superbivi, tu humiliaris: ego tumui, tu attenuaris: ego inobediens exstiti, tu obediens scelus inobedientiae luis: ego gulae parui, tu inedia afficeris: me ad illicitam concupiscentiam rapuit arbor, te perfecta charitas duxit ad crucem: ego praesumpsi vetitum, tu subisti equuleum: ego delector cibo, tu laboras patibulo: ego fruor deliciis, tu laniaris clavis: ego pomi dulcedinem, tu fellis gustas amaritudinem: mihi ridens congaudet Eva, tibi plorans compatitur Maria. Ecce rex gloriae, ecce mea impietas, et tua claret pietas. En mea injustitia, et tua liquet justitia.» Ex hisce prorumpens in affectum gratitudinis subdit: «Quid, rex meus et Deus meus, quid retribuam tibi pro omnibus quae retribuisti mihi? Non enim inveniri potest in corde hominis, quod condigne talibus referatur praemiis. Numquid sagacitas machinari potest humana, cui comparetur miseratio divina! Nec est creaturae moliri officium, quo juste Creatoris recompenset praesidium. Est autem, nate Dei, in hac tua admirabili dispensatione, est cui fragilitas mea in aliquo suppeditet, si tua visitatione compuncta mens, carnem suam crucifigat cum vitiis et concupiscentiis: et hoc cum a te conceditur, quasi jam tibi incipit compati, quia et tu pro peccato meo dignatus es mori.» Mortificantes ergo cupiditates nostras cum gratiarum actione et jubilo dicamus Christo id quod Sephora dixit Mosi marito suo, Exod. cap. IV, 25 et 26: «Sponsus sanguinum tu mihi es ob circumcisionem,» imo ob crucifixionem et concisionem omnium membrorum tuorum; ut, sicut tu, sponse mi, ea propter me concidi permisisti, ita ego mea tui amore circumcidam et mortificem. Denique Christus in cruce pro nobis plagatus, tacite et amorose cuique inclamat: «Ecce in manibus meis descripsi te,» Isaia XLIX, 16, utique non calamo, sed clavo: non atramento, sed sanguine meo: Cernis ut in toto corpore sculptus amor, ac vicissim: Cernis ut in toto sculptus, imo tostus, amore dolor, Respice me, me conde animo, me in pectore serva, Ille ego, qui casus hominum miseratus acerbos, Huc veni. Lactantius in carmine De Passione Domini, ita de ea canit: Cerne manus clavis fixas, tractosque lacertos, Atque ingens lateris vulnus, cerne inde fluorem Sanguineum, fossosque pedes, artusque cruentos. «Agnosce, o homo, quam gravia sunt vulnera, pro quibus necesse est Dominum Christum vulnerari,» ait S. Bernardus serm. 3 De Nativit., adeoque tot tantisque plagis vulnerari. Agnovit hoc S. Magdalena, quae, ut refert Sylvester Prieras in ejus Vita, apud Surium, in Bauma poenitens per triginta annos, jugiter defixam in ea a S. Michaele crucem et oculis intuita, et mente contemplata est, ideoque perennes lacrymarum imbres effudit: «Christus ergo amor noster, nobis crucifixus est:» idemque vir est dolorum, quia vir amorum. Ubi enim dolor, ibi amor; nec sine dolore vivitur in amore: quia mensura doloris est amor, et amoris dolor. O amor, amor, amor, quantum amasti nos, quam pauci amant te! et hi quam parum amant te, et dolent pro te! quia non cognoscunt te. Da, Domine Jesu, ut amores tuos deinceps sentiam, non meos; dolores tuos, non meos: quia amor tuus amor meus, dolor tuus dolor meus. Nimio enim dolore, et longe majori amore parturivisti me. Merito dicebat S. Bonaventura: «Domine, nolo vivere sine vulnere, quia te vulneratum video.» Et S. Augustinus: «Hinc lactor ab ubere, hinc pascor a vulnere.» Et S. Paulus: «Christo confixus sum cruci: vivo autem, jam non ego, vivit vero in me Christus. Ego stigmata Domini mei in corpore meo porto.» Et: «In his omnibus superamus propter eum qui dilexit nos.» Et S. Ignatius Martyr: «Amor meus crucifixus est.» Iterum S. Paulus: «Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi, per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo.» Et S. Bernardus: «Non decet sub capite spinoso membrum esse delicatum.» Et S. Elzearius comes Ariani ad Delphinam conjugem: «Si me quaeris, ait, non alibi quam in vulneribus Christi reperies.» Denique: «Mihi vivere Christus est, et mori lucrum.» Namque meum crucifixus amor crucifixit amorem, Spemque meam fixit spes crucifixa cruci. Hoc sapiebat, hoc sentiebat sponsa Cantic. II, 13, sponso suo occinens: «Fasciculus myrrhae dilectus meus mihi, inter ubera mea commorabitur.» Porro hae plagae adeo Christo charae et pretiosae, nobisque admirandae, amandae et adorandae sunt, ut eas Christus resurgens resumere voluerit, et servare, ac ostentare in coelo per omnem aeternitatem, idque viginti de causis et titulis, scilicet ut illae sint primo, certissimi assumptae carnis verae, non phantasticae, ut volebant manichaei, indices; secundo, atrocissimae passionis testes; tertio, devictae mortis aculei, et indubitata resurrectionis argumenta, quod scilicet idem numero Christi corpus crucifixum resurrexit, non aliud; quarto, ardentissimi amoris characteres, quibus, ut ait Isaias, in manibus suis descripsit nos, non calamis, sed clavis; quinto, illustrissimae victoriae de peccato, daemone, morte et inferno trophaea; sexto, fulgida gloriosi corporis decora et triumphi; septimo, redemptionis nostrae tessera; octavo, obedientiae usque ad mortem stigmata; nono, sacrae laborum et dolorum Christi reliquiae; decimo, peccatorum omnium lytrum, quod jugiter Patri pro iis supplicando, Christus repraesentat; undecimo, tribulatorum consolatio; duodecimo, patientium exemplum; decimo tertio, afflictorum refugium; decimo quarto, paenitentium incitamentum; decimo quinto, tentatorum asylum, juxta illud Cantic. II, 13: «Surge, amica mea, speciosa mea, et veni: columba mea in foraminibus petrae, in caverna maceriae;» decimo sexto, laborantium stimulus; decimo septimo, martyrum exemplar; decimo octavo, electis gaudium; decimo nono, reprobis in die judicii probrum; vigesimo tandem, angelis admiratio et stupor.
13:7
7. Framea suscitare. — Roganti: «Quid sunt plagae istae in medio manuum tuarum?» respondit Christus se a suis plagatum, quos summe diligebat quasi cives et cognatos suos. Nunc eidem respondet Deus Pater, hoc suum fuisse decretum, ut percuteretur Christus, itaque aperiretur fons ille, qui in nos scaturiret aquas salutis, de quo vers. 1, qui idem est pastor bonus, hoc suo fonte sanans et satians oves infirmas, vagas et dispersas, ut illis vitam aeternam procuret. Hunc enim locum intelligi de Christo in cruce transfixo, docet ipse Christus Matth. XXVI, 51, dum ait Apostolis: «Omnes vos scandalum patiemini in me in ista nocte; scriptum est enim: Percutiam pastorem, et dispergentur oves gregis.» Ait ergo Deus Pater: «Framea suscitare;» Tigurina: Excitare, o gladie! Chaldaeus: Denudare, o gladie! Septuaginta: Consurge, o gladie! q. d. Evaginare, o gladie! distringere, ut percutias et occidas Christum. Ubi nota: Hi imperativi capiuntur pro futuro; significant enim Dei decretum de Christi morte futura, ex praevisa et permissa a se Judaeorum malitia, q. d. Deus praevidens Judaeorum malitiam fore tantam, ut si eis objiceret Christum, ipsi eum occiderent, decrevit eum ipsis objicere, permittereque ut ipsi eum occidant ad hoc, ut ejus passione et morte salvaret genus humanum. Ex Dei ergo decreto futurum est, ut evaginetur gladius, qui Christum occidat. Unde Vatablus vertit: Excito te, o gladie! S. Matthaeus vero vertit, per futurum activum dicens: «Percutiam pastorem.» Et sic vertit hic Pagninus ut hebraeum קה hach, id est percute, ponatur pro אך ach, id est percutiam, scilicet gladio per Judaeos, objiciendo eis Christum, quos scio ejus neci inhiare, et mandando Christo, ut eorum plagas constanter excipiat et sustineat. Unde voci percutiam, respondet vox convertam manum meam, quae sequitur. Hoc est quod ait S. Petrus Actor. II, 23: «Hunc (Christum) definito consilio et praescientia Dei traditum, per manus iniquorum affigentes interemistis.» Sine enim hac Dei permissione, praescientia et decreto, Judaei omnibus suis viribus et consiliis non potuissent occidere Christum, imo nec capillum ei adimere. Sicut ergo Moses virga percutiens petram, Exod. XVII, 6, ex ea elicuit fontem, ex quo potavit totus populus: ita Deus Pater, cruce feriens Christum, ex eo elicuit fontem gratiae, ex quo omnes fideles bibunt et salvantur. Petra autem erat Christus, I Corinth. X, 4. Nota: Framea a Gellio et Tacito vocatur lancea, vel telum oblongum: framea dicta nonnullis videtur a graeco ῥομφαία transpositione litterarum, ut o praecedat, quod in f vertitur. Unde pro framea Septuaginta hic vertunt, ῥομφαία; inde framea extensa est ad significandum gladium. Quare pro framea, Aquila et Symmachus vertunt, machaera, id est, ut et alii passim vertunt, gladius. Hunc enim significat hebraeum חרב chereb. Jam per frameam et gladium synecdochicos et catachresticos significantur clavi, lancea, et omnia instrumenta, quibus alicui mors infertur, uti Christo clavis, flagellis, spinis illata est. Isidorus lib. I De Differentiis, littera F, sic has voces distinguit, ut framea sit ensis utraque parte acutus, machaera ensis ex altera parte acutus. Simili modo ait Jeremias cap. XLVI, 7: «O mucro Domini! usquequo non quiesces? etc. Quomodo quiescet, cum Dominus praeceperit ei adversus Ascalonem,» etc. Et Ezechiel cap. XXI, 28: «Mucro, mucro, evagina te ad occidendum; lima te, ut interficias et fulgeas.» Pastorem meum. — Quem scilicet ego Deus Pater hominibus pastorem dedi, Joan. X. ET SUPER VIRUM COHAERENTEM MIHI. — Hebraice עמיתי amithi, id est, ut Pagninus, socium meum, conjunctum meum; Symmachus, virum populi mei; Aquila et Theodotion, contribulem meum, id est mihi Patri consubstantialem secundum humanitatem, utpote Filio meo intime cohaerentem per unionem hypostaticam. Unde Chaldaeus vertit: Super socium ejus, qui est similis illi; Vatablus: Super virum coaequalem mihi; Syrus: Super virum amicum meum; Arabicus Antiochenus: Super virum clarum, sive illustrem et majestate praeditum; Arabicus Alexandrinus: Super virum ab iis qui civitatis ejus sunt; Septuaginta vertunt: Super virum civem meum. Theodoretus pro meum legit ejus, illudque explicat de Apostolis et discipulis Christi, quasi dicat: Dei decreto Judaei percutient Christum, ejusque discipulos et Apostolos. Nota: Licet sola persona Filii, non Patris, nec Spiritus Sancti hypostatice assumpserit et terminaverit humanitatem assumptam a Verbo, ac proinde solus Filius dicatur incarnatus et homo factus, non Pater, nec Spiritus Sanctus, tamen per hanc assumptionem ad personam Filii, humanitas assumpta intimam cohaerentiam et affinitatem cum Patre et Spiritu contraxit. Sicut enim mulier, nubens viro, fit affinis ejus fratribus, ita ut ab eis vocetur soror, sitque eorum fratria, inquit Festus; ita multo magis humanitas, copulata Verbo, affinis facta est Patri et Spiritui Sancto, praesertim quia Pater et Spiritus Sanctus coeunt in eadem essentia divina cum Filio, uti fratres singuli essentiam humanam habent propriam et disparatam. PERCUTE (o framea) PASTOREM (Christum), ET DISPERGENTUR OVES, — id est Apostoli aliique fideles. Septuaginta in editione Vaticana habent: Et avellite oves. ET CONVERTAM MANUM MEAM AD PARVULOS. — Primo, aliqui censent parvulos idem esse quod oves, puta Apostolos. Hinc Septuaginta vertunt: Convertam manum meam ad pastores. Videntur ipsi pro צערים tsoarim, id est parvulos, legisse רועים roim, id est pastores, q. d. Ego Apostolos, qui pusillanimes, ut parvuli, fugerunt a Christo patiente, mox a fuga revocabo, et ad Christum reducam: convertam ergo in eis manum meam a plaga ad medelam, a dispersione ad congregationem. Ita S. Hieronymus, Remigius, Albertus, Hugo et alii. Secundo, alii parvulos greges ab ovibus distinguunt, et to convertam manum, referunt ad percute pastorem, q. d. Manum meam qua percussi pastorem, ejusque oves dispersi, convertam pariter ad parvulos ejus agnos, id est ad fideles communes et plebeios, ut similiter eos percutiam, castigem et affligam; ut similes sint suo pastori, utque eos in virtute exerceam et roborem, atque in infirmitate eorum meae gratiae robur ostendam. Ita Theodoretus et Lyranus. Factum id est post Christi in coelum ascensionem, quando primum a Judaeis Hierosolymae, deinde mox Romae, totoque orbe mota est persecutio acris contra christianos, quae per trecentos annos duravit usque ad Constantinum.
13:8
8. ET ERUNT IN OMNI TERRA: PARTES DUAE IN EA DISPERGENTUR, — q. d. In toto orbe duae hominum partes dispergentur et peribunt, scilicet Judaei et Gentiles; quicumque enim manserunt in judaismo et gentilismo damnabuntur, sola tertia pars quae erit christianorum, servabitur et salvabitur. Soli enim illi qui ex Judaeis et gentibus convertuntur ad christianismum, salvantur. Ita S. Remigius, Albertus et Lyranus. Secundo, Theodoretus, Arias et a Castro per terram accipiunt Judaeam, de qua hic fuit sermo, q. d. In omni terra Judaea, e tribus partibus Judaeorum, duae permanentes in suo errore excidentur et peribunt, tertia electorum fidelium residua succrescet, et servabitur. Verum hoc laxe accipiendum; nam tertia pars Judaeorum praecise non fuit conversa ad Christum: paucissimi enim crediderunt Christo et Apostolis. Unde Apostoli mox, iis relictis, profecti sunt ad gentes. Minus probabiliter Vatablus et alii exponunt de excidio Judaeorum per Titum, q. d. Ex Judaeis qui erunt post passionem Christi, duae partes succidentur a Tito, tertia servabitur, sed multis tribulationibus probanda et affligenda. Nam haec tertia pars non fuit fidelium: quia fideles et christiani ante excidium moniti a Deo, Hierosolyma excesserunt, itaque illud evaserunt. Ita Theodoretus et alii. Nota: Pro dispergentur Lovanienses legunt, disperdentur: hebraice enim est יכרתו iiccaretu, id est exscindentur; Septuaginta, peribunt; Chaldaeus, consumentur. Rursum pro deficient, he- braice יגועו iiguau, id est exanimabuntur, exspirabunt. Anagogice, Emmanuel Sa exponit, q. d. In toto orbe duae hominum partes erunt reproborum qui damnabuntur, tertia erit electorum quae salvabitur. Hoc intellige moraliter, non mathematice, q. d. Duae partes, id est longe plures damnantur, quam salvantur. Nam arithmetice tertiam hominum partem non salvari, patet ex eo quod tertia pars orbis non sit fidelis: nam Asiam, Africam et Indiam occupant paganismus et turceismus: sola pene Europa est christiana. Jam in Europa dimidia fere pars est haereticorum, schismaticorum, politicorum et atheorum. Inter orthodoxos multi sunt concubinarii, multi qui odia fovent, multi injustorum bonorum possessores, multi ebriosi, etc. Conjice ergo quam parva pars sit proborum, qui soli habent spem salutis. Unde Christus: «Multi, ait, sunt vocati, pauci vero electi.» Et: «Spatiosa est via quae ducit ad perditionem, et multi sunt qui intrant per eam. Quam angusta porta et arcta via est quae ducit ad vitam, et pauci sunt qui inveniunt eam!» Matth. VII, 13.
13:9
9. ET DUCAM TERTIAM PARTEM PER IGNEM (q. d. Fideles probabo et purgabo igne persecutionum et tribulationum, ut purificentur instar argenti: perfectiores vero eodem excoquam, ut solidentur, perficiantur et splendeant instar auri. Nam in hoc igne aderit eis Dominus, quem invocabunt (unde ait): IPSE (scilicet populus meus fidelis, quem dixi esse tertiam hominum partem) VOCABIT (id est invocabit) NOMEN MEUM, ET EGO EXAUDIAM EUM. DICAM: Populus meus es (q. d. Habeo te, amo, curo, protego quasi populum meum); ET IPSE DICET: DOMINUS DEUS MEUS, — q. d. Ipse vicissim me colet, amabit et invocabit quasi Dominum et Deum suum. Nam per ignem probatus et conflatus, dignus est qui reponatur in thesauris Dei, juxta illud Sapient. III, 5: «Deus tentavit eos, et invenit illos dignos se. Tanquam aurum in fornace probavit illos.» Et Prov. XVII, 3: «Sicut igne probatur argentum, et aurum camino, ita corda probat Dominus.» Hinc de iis recte ait S. Hieronymus: «Tertiam hanc sanctorum partem, ne delicata esset et secura, quasi argentum et aurum per ignem duci et probari.» Sic se probatum asserit Job cap. XXIII, 10: «Ipse, ait, scit viam meam, et probavit me quasi aurum, quod per ignem transit.» Quocirca sapienter monet Ecclesiasticus cap. II, 4, dicens: «Omne quod tibi applicitum fuerit, accipe: et in dolore sustine, et in humilitate tua patientiam habe: quoniam in igne probatur aurum et argentum, homines vero receptibiles (δεκτοί, id est acceptabiles, accepti, grati Deo) in camino humiliationis.» Quod ergo est ignis auro, lima ferro, ventilabrum tritico, lixivium panno, sal carni, hoc tribulatio est viro justo. Vide dicta Genes. XXXIII, in fine.
13:2
v. 2 « et erit in. die illa, . dicit Dominus exercituum, disperdam nomina idolorum de terra et non memorabuntur ultra, et pseudoprophetas et spiritum immundum auferam de terra» ; — hebr. prophetas, sed intelligi pseudoprophetas elucet ex coniunctione cum idololatria, cum spiritu immundo et ex sequentibus v. 3-6. Alluditur in priore parte ad oraculum Os. 9, 17. Novae theocratiae revera munus incumbit, ut per universum orbem idola disperdat et oblivione obrui faciat gentium scil. conversione procurata et effecta, quod officium apostolicum a vetere aberat. Spiritus immundus, « qui loquebatur in pseudoprophetis » (S. Hier.), is intelligi potest, de quo 3 Reg. 22, 19-23 sermo est, spiritus scil. mendax et malus, cui a Domino permissum sit decipere eos qui daemonum inspirationi libenter aures praebent. Magiam enim et divinationem et auguria et quaecumque demum ad idololatriam et pseudoprophetiam pertinebant, saepe non sine daemonum ope atque auxilio fuisse peracta, s. literae testantur (cf. Act. 16, 18). Etiam hoc nostro loco id innuitur quod postmodum explicite docuit S. Paulus, in idololatria et annexis ritibus daemonis cultum exerceri (cf. 4 Cor. 10, 20. 21). Censet Sanct. uti supra allusum sit ad Iosiam (19, 11), ita etiam in fonte aperto et idololatria et mantia excisa alludi ad praeclare gesta a Iosia (cf. 4 Reg. 23, 5 seq. 9 Par. 34, 4 seq.), ut eius exemplo et quasi typo tempus adumbretur messianicum. Quamvis tempore Zachariae Iudaei idololatriae non essent dediti, nihilominus propheta prorsus apte ea qua fecit ratione novae theocratiae - Statum describere potuit. Nam discrimen effert inter novam et veterem theocratiam ; vetus periit ex idololatria, ergo conveniens erat efferre, novam ab eo periculo et ruina fore longissime remotam. Neque omittendum est, etiam pro Iudaeis ex exsilio reducibus non omneidololatriae periculum abfuisse; elucet id ex pseudoprophetis qui tempore Nehemiae non deerant (Neh. 6, 14), elucet ex historia. Machabaeorum, quo tempore haud pauci ad gentilium ritus sese abiecerunt ; unde verba illa de idololatria nullo modo arguunt tempusante exsilium, sed tempore Zachariae quoque apte proferuntur. Adde praedici simul idololatriam universam in orbe terrarum ablatum iri et facile perspicies, quam bene usurpare potuerit Zacharias vetustum oraculum iam ab Osee datum ad novam theocratiam adumbrandam. Unde frustra aliqui haec verba in medium afferunt, ut probent oraculum hoc ante Zachariam editum fuisse. In vetere theocratia prophetae saepe conqueruntur de studio et favore, quo populus pseudoprophetas sit prosecutus (cf. Is. 9, 15. Ier. 5, 31; 14, 18; 23, 16 ; 21, 9. Mich. 2, 11 hebr.) ; aliter res se habet in nova :
13:3
v. 8 «et erit, cum prophetaverit quispiam ultra, dicent ei pater eius et mater eius, qui genuerunt eum : non vives, quia mendacium locutus es in nomine Domini. Et configent eum pater eius et mater etus, genitores eius, cum prophetaverit » ; — quod in lege praeceptum est, contra pseudoprophetam ipsi parentes exsequentur; cf. Deut. 13,6; 18, 20. Bene advertit S. Hier. : « si quis ultra tentare voluerit et quidpiam ex persona Domini prophetare, statim pater eius et mater obliviscentur parentum, ut Dei retineant servitutem, et proferent contra filium mortis sententiam et tam piae erunt omnium in Deum mentes, ut non exspectetur publicum iudicium, sed pereant qui tales sunt sententia propinquorum ». Tant. igitur odio abhorrebunt a pseudoprophetia, ut satis sit parentibus ad quodvis supplicium in filios proprios decernendum, quod falsa in nomine Domini locuti sint (S. Cyr.), quod se a Domino missos et inspiratos et iubente eo loqui finxerint; «habet autem emphasin post pater eius et mater eius dicere genitores eius, ac si dicat : quantumvis eum genuerint, quantumvis eum ut. parentes ament » (Rib.). Et si ipsi parentes adeo in reos animadvertunt, quanto zelo alii quoque honorem Dei laesum vindicare censendi sunt? Etiam h. l. verbum "p! mortem dicit violentam confixione illatam ; nam non vives... et configent eum. Immo tanta erit rerum mutatio, ut ipsi quoque pseudoprophetae de peccato suo admisso pudore afficiantur, illud confiteantur, et ab incepto desistant
13:4
v. 4 « et erit, in die ?lla confundentur prophetae unusquisque ez visione sua cum prophetaverit, nec operientur pallio saccino ut mentiantur,
13:5
v. 5 sed dicet : non sum propheta, homo agricola ego sum, quoniam Adam exemplum meum ab adolescentia mea » , — pallium saccinum erat vestimenti genus asperum, quo prophetae usi esse videntur ; nihil enim molle in vero propheta cernebatur, verum vita aspera, labore plena et communicationi cum Deo dedita, et verbis et suo exemplo aliis praedicabant (cf. 4 Reg. 1, 8. Matth. 3, 4). Unde impostores ipso vestitu se mentientes prophetas populum decipere studebant. Verum effusione spiritus facta id continget, quod difficillimum est, ut scil. eiusmodi impostores larvam abiiciant et palam verum fateantur. Hebr. quia homo se possedit (me emit) ab adolescentia mea i. e. tantum abest, ut sim propheta, ut tamquam servus agrum colere debeam a iuventute mea. Textum lat. explicare poteris : Adam quem Deus colendae terrae alligavit ministerio, sequor et sudore vultus panem meum acquirere debeo. Haec dicere videtur « poenitens, quod in cogitationes adeo insipientes devenerit, ut perfricta fronte contra Deum falsa proloqueretur, et peccatum suum confitens et veniam poscens » (S. Cyr.) ; sim. Alb. Reinke ; alii volunt pseudoprophetas rogatos mentiri, dum negent se unquam munus illud sibi arrogasse, et e contra affirment se agros colere et. servos esse; timore scil. poenae et mortis eos adigi, ut veritatem celent neque videri velint, quod olim magno cum fastu appetierint ; ita, ut videtur, S. Hier. Rib. Sanct. Keil, Trochon; vel saltem timore eos impelli, ut muneri falso assumpto renuntient (Lap. Men. Tir.). At nihil est in ipsis verbis, cur ii simulationis et mendacii arguantur, neque cernitur, cur non sincere, sed tecte loquantur. Cum igitur verba de sincera conversione accipi possint et certe talis conversio addat ad splendorem temporis messianici et ad efficacem virtutem spiritus gratiae demon- &trandam haud parum conferat, prior explicatio retinenda videtur. Hanc explanationem etiam quae sequuntur commendant :
13:6
v. 6 « et dicetur ei : quid sunt plagae istae in medio manuum tuarum ? et dicet : his plagatus sum in domo eorum, qui diligebant me » ; — interrogatus scil. de incisionibus et cicatricibus quae in manibus eis ac lacertis apparent, candide suam fatetur culpam, se illis oliminidolorum cultu fuisse incisum, cum ageret vatem eorum ac cultorem. Hebr. i» domo amasiogum meorum i. e. idolorum quae ego vesano amore colui; verbum enim h. l. usurpatum 2742 nunquam de vero et casto amore adhibetur, sed de impuro amore et fornicatione corporali et spirituali ; eo nomine idola &ppellantur, quibus populus adhaesit (cf. ler. 22, 90. 22. Ez. 16, 33. $6) ; unde apud Os. 2, 1 : « vadam post amatores meos, qui dant mihi panes et aquas » (cf. v. 15), eodemque nomine etiam populi vocantur, quibuscum foedera inierunt Iudaei antitheocratica (cf. Thren. 4,49. Ez. 16, 371; 23, 5. 9. 29), quia foedus inire et auxilium implorare gentium iam est recedere a Domino et gentium deos adire. Tales vero incisiones in idolorum cultu factas fuisse et vesanos cultores sibi ipsis intulisse, praesertim si furore mantico corriperentur, et'sacri auctores et profani Scriptores satis superque testantur (cf. 3 Reg. 18, 28. Ier. 16, 6; 48, 9. Movers, Phoeniz. I, 682 ; Reinke l. c. p. 252). Cum igitur talis sit usus constans verbi amatorum et eiusmodi in manibus et lacertis incisiones fieri solerent in cultu idolorum, explicatio proposita et verbis et rebus apte correspondet. Plerique tamen interpretum domum intelligunt parentum vel propinquorum, a quibus pseudopropheta, ut ab auguriis desisteret, plagis et vulneribus affectus fuerit, vel generatim a quibus puer varias expertus sit castigationes. Ita S. Hier. : « haec vulnera et has accepi plagas parentum meorum iudicio condemnatus et eorum qui me non oderant, sed amabant. Et intantum fugato mendacio veritas obtinebit, ut etiam ipse qui suo punitus est vitio, recte perpessum se esse fateatur » ; sim. S. Cyr. Theod. Theod. M. Haimo, Alb. Sanct. Mar. Vat. Clarius, Schegg, Trochon. At si per parentes propter pseudoprophetiam punitus esset, non solum verbera et incisiones, verum ex v. 3 poenam mortis exspectaremus. Inde igitur aliud huius sententiae incommodum oritur. Etiam hic aliqui (cf. Keil) censent, hominem illum turpiter mentiri ; volunt enim eum revera in idolorum .cultu et in pseudoprophetia sibi illa intulisse vulnera ; at cum ea de re interrogatus esset, eum affirmare, illa castigationibus parentum sibi esse inflicta. Sed ad quid tales ambages? Verba de se plana ex usu communi domum dicunt idolorum ; ergo culpam fatetur. Alii sunt, qui ea verba de Christo in manibus transfixo esse accipienda statuant (cf. S. Ephr. Rup. Rib. Lap. Sa, Men. Tir. Gord.). Ratio potissima, quae a Rib. affertur, est « quoniam Ecclesia romana in Missa quinque plagarum proponit nobis haec verba Zechariae et omnino ad plagas Christi videtur referre ». Sed, ut bene iam respondit Sanct., in asu liturgico permulta sensu solum accommodato proferuntur. Illi ipsi debent verbis vim inferre; explicant enim qui diltgebant me : qui debuerant me diligere, qui plurimis titalis tnihi devincti erant, a quibus ideo amorem exspectare iure merito potui (et sim.). Sed tales non esse diligentes, et Christum non 4 diligentibus, sed 4 nobis cum essemus inimici (ut S. Paulus ait, Rom. 5, 10), esse plagis transfixum, probatione non indiget. Adde veram vocis hebr significationem et usum constantem, quinam sint amatores, et potius mecum miraberis, talia verba, quae pium aliqiud solum sonare possunt contextum ignoranti, sensu accommodato pro mysterio divini amoris esse usurpata. Praeterea nota quam arcte haec verba cum antecedentibus sint coniuncta ipse externa loquendi forma, et quantopere solo iam dicendi genere a subsequentibus sint separata et aliena.
13:7
4, 28 : «et convertam manum meam ad te et excoquam ad purum scoriam tuam », quae verba Zachariae omninoobversata esse videntur. Accedit quod cum in dispersione iam contineatur afflictio et miseria, nulla ratio reddi possit, cur parvuli etiam speciali modo sint castigandi, complures vero causae sponte sua et ex ordine providentiae offerantur, cur parvulis i. e. humilibus vel reliquiis paucis misericordia impendeatur. Igitur Deus convertit manum, ut dispersos colligat, exsangues confirmet et a fuga et pavore receptos amplexetur ac foveat (Sanct. sim. S. Hier. Alb. Rib. Sa, Mar. Reinke, Trochon ; sensu vero contrario castigationis Tir. Schegg ; uter sit praeferendus, in medio relinquunt Lap. Men.). Toti igitur gregi praedicitur afflictio, dispersio. Haec autem singulis cedere potest vel in salutem vel in ruinam ; cedet in salutem parti minori. Ita ex verbis ipsis. Unde patet, quomodo eadem verba a Christo in monte olivarum sint usurpata (Matth. 26, 31. Marc. 14, 21. Ioan. 16, 32). Apostoli enim ad gregem illum quem Pastor bonus pavit, pertinent, quare ex pastoris sorte ipsi quoque affligentur, fuga dilabentur et tamquam oves timidae et pavidae perturbabuntur. Verum ea re vaticinium non esse absolutum, iam ex eo patet, quia norma generalis statuitur et dispersio gregis v. 8. 9 magis explicatur eamque partim fore in ruinam partim in salutem praedicitur. Pastorem esse ipsum Messiam, fere omnes [Interpretes rite perspexerunt; neque id ex cp. 41 et 129, 10 et ex ipsis Christi verbis (Matth. 96, 31 et al.) dubium esse potest. Ex veteribus unus S. Ephr. censuit secundum sensum ezteriorem verba ea posse convenire Oniae sacerdoti, et solus Theod. M. nulla Christi mentione facta explicat de malis principibus : « commovetor, inquit, o gladie, tum contra illos qui tam male principatu utuntur, tum etiam contra omnes qui genti iure societatis addicti favere illorum improbitati curarunt ». Legit Theod. M. 1 « framea, consurge adversus pastorem et adversus virum civem elus»: sim. etiam Chald.: «gladie, denudare super regem et dominatorem socium eius » ; quae lectio omissa appellatione pastoris mei explieationi eius ianuam aperuit. Syrus in utroque nomine pronomen meum effert; lectio graeca variat: ad pastorem additur iov, sed in altero membro alii legunt etiam you (cod. vatic.), alii a$xo0 (Cyr. Theod. cod. alex.). In explicatione vestigia a Theod. M. trita aliqui recentiores relegerunt : Ewald regem intelligi vult Phacee (Pekach), llit3. Manassen, lahn Iudam Machabaeum, Pressel reges Davidicos post Ezechiam. — Etiàm in ultima versus parte lectio varia est : S. Cyr. praebet convertam manum meam ad pastores (idem cod. alex.); Syrus ad superiores ; cod. vatic. ad parvos ; Theod. Theod. M. ad parvos pastores ; hac utique lectione convertere manum de poenarum inflictione intelligitur. Jam dispersio gregis clarius describitur
In antecedentibus (cp. 19) sacer vates tbeocratiam novam etiam ab hostibus impugnatum iri praedixit simulque exposuit, quibus subsidiis victoria sit reportanda et qua ratione impetus hostilis vers pietate sit superàndus (129, 10 et seq.). Nunc autem intimam oobis pandere videtur rationem, cur nova quoque tbeocratia » persecutionibus et tribulationibus non immunis sit futura. Huius scil. theocratiae rex et pastor summus in se expertus est altissimo consilio divino impetus hostiles, dolores, mortem ; unde ii quoque qui ipsi nomem dederunt per multas tribulationes pastoris sui imaginem in se exprimant oportet 1s est enim arctus ille nexus, quem ipsa verba prophetica statuunt inter pastorem percussum et gregem dispersum (v. 7) varieque afflictum et probatam (v 9 ). Pastoris percussionem non sine arcano divinae voluntatis et ordinationis mysterio fieri, verba produnt quibus Deus loquens inducitur v. '1 « Framea suscitare super pastorem meum et super virum | cohaerentem mihi, dicit Dominus exercituum ; percute pastorem et dispergentur oves et convertam manum meam ad parvulos * : — in hac gladii allocutione firmum depingitur ac determinatum Dei decretum, quod exsecutioni mandari vult; simul res magna desienstur et stupenda, quae divina egeat exhortatione, imperio divino, ut gladius quasi audeat munere suo fungi. Gladius ex usu loquendi non de uno percussionis et mortis genere quod fit per gladium, adhibetur, verum generatim de vulneratione et morte (cf. S. Hier. Rib.). Pastor quem suum Dominus dicit, ille est, cui dictum est pasce 11, & seq., ille, cuius personam gerere et in se repraesentare ; propheta iussus erat, ille scil. pastor, qui teste S. Paulo populum iam per desertum duxit eique cibum et potum praebuit coelitus suppeditatum ' (4 Cor. 10, 4. 9), et qui accedens ad populum suum inique ab eo est ha-- bitus et repudiatus (supra 11, 12. 13). Appellatur a Deo vir socius meus (hebr.) vel uti hebr. bene expressit Aq. àx' dv3pa cóp.ouAóv pov. Super virum contribulem meum (S. Hier.), vel proximum meum ; est enim vox pentateuchica D"2Y adhibita!, quae pastorem hunc intima societate et aequalitate iunctum ostendit cum Domino, adeo ut sicut homo alium eiusdem stirpis et familiae et gentis hominem vocat n'"2Y, ita. Dominus hunc pastorem suum nominet socium et aequalem. Altior igitur et divina pastoris natura indicatur et cur dici potuerit aspicient ad. me quem confixzerunt (19, 10), ulterius declaratur. Pastor igitur ex. Patris voluntate (S. Hier.) gladio i. e. morte est percutiendus. Tali enim imperio percute pastorem, id exprimitur, ut S. Cyr. adnotat, quod Christus dixit: « non haberes potestatem adversum me ullam, nisi tibi datum esset desuper »; exprimitur calix ille quem Pater dederit filio ( Rup. Alb. sim, Theod.) ; exprimitur, pastorem in mortem tradi definito consilio et praescientia Dei (Act. 2, 93. Lap.). Sed uti fit pastore percusso grex dispergitur, oves timidae perturbantur, diffugiunt, praecípites quaquaversus ruunt, praeda fiunt obvia luporum et latronum. Oves ille certe grex est totus, cuius curam pastor suscepisse 11, 12 scribitur. Huic gregi sortem imminere dispersionis praedicitur. Hanc autem dispersionem et afflictionem Dei benignitate et gratia temperandam esse et piis et humilibus opem divinam adfore et misericordiam, verba reliqua testantur convertam manum... quae vox media quidem est in sensum bonum vel malum i..e. in favorem vel castigationem versatilis, st h. 1. bono ac promissorio sensu adhiberi suadetur eo, quia parvulorum horum sors ex reliquorum sorte eximitur; sed cum maioris partis sors sit excidium et interitus, reliquiis istis salus et gratia annuntiatur. Ita iam licet concludere ex norma toties proposita : reliquiae salvabuntur (Is. 10, 21. Ier. 23, 3; 31, "1. Mich. 2, 19; 5, 3. Soph. 2, 9; 3, 43 etc.). Idem ex v. 8. 9 elucet, in quibus tertia gregis pars relinquenda et salvanda dicitur, neque minus ex analogia cum 14, 11 et cognoverunt pauperes gregis concludi debet atque ex loco simillimo colligi potest Is.
13:8
v. 8 « et erunt in omni terra, dicit Dominus, partes duae in ea dispergentur et deficient et tertia pars relinquetur in 6a » ; — dispersionis effectus is erit, ut duae partes ex«cindantur (hebr.) ac pereant (exspirent) etsolum tertia parsrelinquatur ; reliquiae igitur salvabuntur. Id certe proprie intelligi debet de illo grege, de quo cp. 141 sermo est institutus ; ergo de Iudaeorum populo qui percusso pastore malis ingentibus affligetur et ruinae atque interitui tradetur, ita ut minor populi pars salva evadat. Quare illud in omnt terra de sola ac tota Iudaeorum regione videtur explicandum cum S. Cyr. Ephr. Theod. Sanct. Aria, Vat. Mar. Tir. Schegg et non immediate ac proxime de terra Iudaeorum et gentilium vel de universo orbe (S. Hier. Alb. Rib. Lap. Men. Gord.). Quamvis per analogiam facile ad omnes traducatur; nam simul cum regni messianici fundatione iudicium quoddam exercetur, quo illud in opus deducitur « multi vocati, pauci electi »; habet enim Messias ventilabrum in manu sua et venit, ut gladium mittat et separet, cum sit positus in ruinam et resurrectionem (cf. Erklaerung des Proph. Is. p. 141). Hac consideratione adhibita tertia pars per quandam ampliationem et similitudinem dici potest de universa Ecclesia ex omnibus gentibus collecta (cf. S. Hier. Alb. Rib. Men. Calm.) ; illam non mathematice intelligi per se planum est ; locutio est similis ei apud Is. 6, 13. Ez. 5, 2. 12. Matth. 24, 40. 44. Tertia haec pars ex interitu et iudicio erepta ipsa quoque ad Pastoris similitudinem per multas tribulationes et probationes intrare debebit in regnum coelorum ; et ita optime redditur ratio, cur socii regni messianici variis exerceantur probationibus, Regis enim sui similitudinem in se exprimere debent ;
13:9
v. 9 « et ducam tertiam partem per ignem et uram eos sicut uritur argentum, et probabo eos sicut probatur aurum. Ipse vocabit nomen meum et ego exaudiam eum ; dicam : populus meus es; et ipse dicet : Dominus Deus meus » ; — cf. Ps. 65, 10. 11. Ignis tribulationis veros ostendet et exhibebit Messiae sectatores; eo probationis genere maior atque illustrior virtus eorum, fortitudo animi, sincera pietas atque generosus in Deum amor elucebit, ita ut in domo Dei tamquam aurum et argentum fulgeant in vario meritorum gradu constituti. In tali probatione omnes supplices ad Deum tendent manus eius opem invocantes et in eius auxilium singulari fiducia sperantes : nomen Dei invocabunt, Deum quasi admonebunt nominis sui Jahve, ut se exhibeat Deum praesentem, iuvantem, foedus ac promissa in opus deducentem (cf. Os. 12, 5. Ioel 2, 32. Hab. 3, 18). Deus autem promptam praestabit opem ; cf. Is. 65, 24 : « eritque antequam clament, ego exaudiam ; adhuc illis loquentibus ego audiam ». Ita fiet, ut populus Dei divina ope » praeventus sanctitate et summa securitate emineat, ut foedus divinum summa consistat integritate, salute, beatitate. Id enim mutua illa inter Deum et populum appellatione et intimae amicitiae significatione et quasi consalutatione pulcherrime exprimitur ; cf. 10, 6. Ez. 36, 26. Os. 2, 94. Adnotat S. Hier. : « Iudaei haec ad Christum referunt et in ultimo tempore futura contendunt; sed hoc inter nos et illos est, quod nos expleta iam dicimus, illi explenda commemorant ». Barh. probationem eam ad tempora Machabaeorum refert scribens : « excoquam eos i. e. per manum Antiochi » (cf. 4 Mach. 2, 19 seq.). Impletionem quod spectat, haud immerito v. 8 ad tempus obsidionis per Romanos factae referunt (cf. S. Hier. Cyr. Sanct. Calm. Reinke) et ad cladem illam ingentem quae ludaeis est illata; «et quidem losephus (de bello 7, 1'7) scribit in obsidione undecies centena millia periisse, fuisse vero capta nonaginta septem millia ; tertia vero pars et vitam retinuit et libertatem, nempe Christianorum » (Sanct.). Tertiam partem alii intelligunt Iudaeos ei calamitati superstites, ita ut v. 9 tribulationes et persecutiones ac vexationes designentur, quibus illi et tum temporis et subsequentibus saeculis obnoxii ac subiecti fuerint et post quas demum aliquando convertendi et ad Dominum reducendi sint (cf. Vat. Mar. Reinke). Alii autem fideles vel electos ex Iudaeis tertia parte designari censent(cf. Theod. Sanct.). Atque haec sententia omnino est praeferenda. Nam tertia haec pars correspondet iis qui 11, 11 pauperes gregis et modo parvuli dicebantur ; proinde non de infidelibus Iudaeis superstitibus, sed de partegregis fideli dicitur. Praeterea non est abs re quod notat Sanct., Iudaeos illos infideles et Titi tempore et nunc ita ustos esse fornace persecutionum et uri, ut tamen non purgarentur, ita excoctos esse et excoqui, ut tamen non excoqueretur scoria neque animos mutarent et mores, unde nomen Dei invocare. et populus Dei dici merito possent. — Neque ea explicatio generaliori acceptioni de omnium Christi fidelium sorte in v. 9 delineata obstat. Nam sors describitur gregis illius partis quae Pastori adhaeret et propter similitudinem cum illo. persecutiones obire debebit. fam huic gregi omnes aggregantur, qui Christo nomen dederint; est enim docente S. Paulo theocratia oliva, Iudaei infideles rami sunt ii qui exscinduntur, gentes vero fideles in excisorum loco inseruntur participes factae et sociae radicis et pinguedinis olivae (Rom. 11, 17 seq.) et «si autem vos Christi, ergo semen Abrahae estis, secundum promissionem heredes » (Gal. 8, 29; cf. 4, 26. 91). Etiam gregi fidelium durae vexationes modo praedictae sunt et afflictiones valde graves. Quid enim vehementius et acrius fingi potest, quam uri sicuti metalla igne liquantur et purgantur (13, 9)? Iam eius vexationis exemplum vel potius symbolum generale proponitur in urbis Ierusalem expugnatione et direptione. Et primo quidem versu summatim prius tota perstringitur calamitas, altero per partes enumeratur, qualis quantoque gradu inferenda sit (cf. Rib.) ;
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.