Samaria and al the tenne tribes shal be brought into captiuitie by the Assirians. 9. The two tribes shal also be inuaded and spoyled, euen nere to Ierusalem.
1The word of the Lord, that came to Micheas, the Morasthite, in the days of Joathan, Achaz, and Ezechias, kings of Juda: which he saw concerning Samaria and Jerusalem.Parola del Signore sopra Samaria, e Gerusalemme rivelata a Michea Morasthite a' tempi di Joatham, di Achaz e di Ezechia regi di Giuda.THE word of our Lord that was made to Michaeas the Morasthite, in the dayes of Ioathan, Achaz, and Ezechias kinges of Iuda: which he saw vpon Samaria and Ierusalem.Verbum Domini, quod factum est ad Michæam Morasthitea, in diebus Joathan, Achaz, et Ezechiæ, regum Juda, quod vidit super Samariam et Jerusalem. 2Hear, all ye people: and let the earth give ear, and all that is therein: and let the Lord God be a witness to you, the Lord from his holy temple.Ascoltate popoli quanti voi siete, e ponga mente la terra, e tutto quello, che in essa contiensi, e il Signore Dio sia testimone contro di voi, il Signore dal suo tempio santo.Heare al ye peoples: and let the earth attend, and the fulnes therof: and let our Lord God be vnto you for a witnes, our Lord out of his holie temple.Audite, populi omnes, / et attendat terra, et plenitudo ejus: / et sit Dominus Deus vobis in testem, / Dominus de templo sancto suo. 3For behold the Lord will come forth out of his place: and he will come down, and will tread upon the high places of the earth.Perocché ecco, che il Signore uscirà dalla sua residenza, e scenderà, e calpesterà le grandezze della terra.Because loe our Lord wil goe forth out of his place: and he wil descend, & wil tread vpon the highest of the earth.Quia ecce Dominus egredietur de loco suo, / et descendet, et calcabit super excelsa terræ. 4And the mountains shall be melted under him: and the valleys shall be cleft, as wax before the fire, and as waters that run down a steep place.E le montagne si squaglieranno sotto di lui, e le valli si consumeranno come cera dinanzi al fuoco; e come le acque, che scorrono per luogo declive.And the mountaines shal be consumed vnder him: and the valleis shal be clouen, as waxe at the presence of fyre, & as waters that runne downe headlong.Et consumentur montes subtus eum, / et valles scindentur sicut cera a facie ignis, / et sicut aquæ quæ decurrunt in præceps. 5For the wickedness of Jacob is all this, and for the sins of the house of Israel. What is the wickedness of Jacob? is it not Samaria? and what are the high places of Juda? are they not Jerusalem?Tutto questo per la scelleraggine di Giacobbe, e pe' peccati della casa d'Israele. E donde la scelleraggine di Giacobbe, se non da Samaria? E donde i luoghi eccelsi di Giuda, se non da Gerusalemme?For the wickednes of Iacob al this, and for the sinnes of the house of Israel. what is the wickednes of Iacob? is it not Sammaria? and what the excelses of Iuda? is it not Ierusalem?In scelere Jacob omne istud, / et in peccatis domus Israël. / Quod scelus Jacob ? nonne Samaria ? / et quæ excelsa Judæ ? nonne Jerusalem ?
6And I will make Samaria as a heap of stones in the field when a vineyard is planted: and I will bring down the stones thereof into the valley, and will lay her foundations bare.Ed io ridurrò Samaria come un mucchio di pietre in un campo, dove si pianta una vigna; e le sue pietre getterò nella valle, e scoprirò i suoi fondamenti.And I wil lay Samaria as a heape of stones in the filde when a vineyard is planted: and I wil plucke downe her stones into the valley, & wil discouer her fundations.Et ponam Samariam quasi acervum lapidum in agro, / cum plantatur vinea; / et detraham in vallem lapides ejus, / et fundamenta ejus revelabo. 7And all her graven things shall be cut in pieces, and all her wages shall be burnt with fire, and I will bring to destruction all her idols: for they were gathered together of the hire of a harlot, and unto the hire of a harlot they shall return.E tutte le sue statue saranno spezzate, e tutte le sue mercedi saranno gettate alle fiamme, e sperderò tutti i suoi idoli, perchè tutti i suoi averi son messi insieme di mercedi di meretrice, e torneranno ad essere paga di meretrice.And al her sculptils shal be cut in sunder, and al her wages shal be burnt with fyre, and I wil lay al her idols into perdition: because they are gathered together of the wages of an harlot, & vnto the hyre of an harlot they shal returne.Et omnia sculptilia ejus concidentur, / et omnes mercedes ejus comburentur igne, / et omnia idola ejus ponam in perditionem, / quia de mercedibus meretricis congregata sunt, / et usque ad mercedem meretricis revertentur. 8Therefore will I lament, and howl: I will go stript and naked: I will make a wailing like the dragons, and a mourning like the ostriches.Per questo io sospirerò, e urlerò, anderò spogliato, e ignudo; urlerò come i dragoni, e farò voci flebili come lo struzzolo.Vpon this wil I lament, and howle: I wil goe spoiled, and naked: I wil make lamentation as of dragons, and mourning as it were of striches.Super hoc plangam, et ululabo; / vadam spoliatus, et nudus; / faciam planctum velut draconum, / et luctum quasi struthionum: 9Because her wound is desperate, because it is come even to Juda, it hath touched the gate of my people, even to Jerusalem.Perchè la piaga di Samaria è disperata, e si è stesa fino a Giuda, ha penetrato fino alla porta del popol mio, fino a Gerusalemme.Because her plague is desperate, because it is come euen to Iuda it hath touched the gate of my people euen to Ierusalem.quia desperata est plaga ejus, / quia venit usque ad Judam; / tetigit portam populi mei usque ad Jerusalem.
10Declare ye it not in Geth, weep ye not with tears: in the house of Dust sprinkle yourselves with dust.Fate, che ciò non si sappia a Geth; non piangete tanto: aspergetevi di polvere nella casa di polvere.In Geth declare it not, weepe not with teares: in the house of dust sprinkle your self with dust.In Geth nolite annuntiare; / lacrimis ne ploretis; / in domo pulveris pulvere vos conspergite. 11And pass away, O thou that dwellest in the beautiful place, covered with thy shame: she went not forth that dwelleth in the confines: the house adjoining shall receive mourning from you, which stood by herself.Vattene vergognosa di tua ignominia, o abitatrice del bel paese: quel la, che abita ai confini, non è partita: la casa vicina, la quale si stette da se, avrà in voi argomento di pianto;And passe ye to your selues ô faire habitation, confounded with ignominie: she went not out that dwelleth in the going out: the house adioyning shal receiue lamentation of you, which stood to her self.Et transite vobis, habitatio pulchra, confusa ignominia: / non est egressa quæ habitat in exitu: / planctum domus vicina accipiet ex vobis, quæ stetit sibimet. 12For she is become weak unto good that dwelleth in bitterness: for evil is come down from the Lord into the gate of Jerusalem.Perocché è stata impotente a far bene quella, che abita nelle amarezze, perchè il Signore ha mandata l'afflizione alle porte di Gerusalemme.Because she is weakened to good which dwelleth in bitternesses: because euil is descended from our Lord into the gate of Ierusalem.Quia infirmata est in bonum, / quæ habitat in amaritudinibus; / quia descendit malum a Domino in portam Jerusalem. 13A tumult of chariots hath astonished the inhabitants of Lachis: it is the beginning of sin to the daughter of Sion for in thee were found the crimes of Israel.Allo strepito de' cocchi rimarrà stupido l'abitatore di Lachis: ella fu cagion primaria di peccato per la Figliuola ai Sion: perchè in lei si trovarono delle scelleraggini d'Israele.Tumult of the chariot of astonishment to the inhabitant of Lachis: it is the beginning of sinne to the daughter of Sion, because in thee are found the wickednesses of Israel.Tumultus quadrigæ stuporis habitanti Lachis: / principium peccati est filiæ Sion, / quia in te inventa sunt scelera Israël. 14Therefore shall she send messengers to the inheritance of Geth: the houses of lying to deceive the kings of Israel.Per questo ella spedirà emissari alla casa di Geth, casa di menzogna, da cui saranno gabbati i re d'Israele.Therfore shal he geue spoilers vpon the inheritance of Geth: the houses of lying into deception to the kinges of Israel.Propterea dabit emissarios super hæreditatem Geth, / domus mendacii in deceptionem regibus Israël.
15Yet will I bring an heir to thee that dwellest in Maresa: even to Odollam shall the glory of Israel come.Io menerò ancora un nuovo padrone a te, o abitatrice di Maresa: fino a Odollam arriverà la Gloria d'Israele.As yet wil I bring an heyre to thee which dwellest in Maresa: euen to Odolla shal the glorie of Israel come.Adhuc hæredem adducam tibi quæ habitas in Maresa; / usque ad Odollam veniet gloria Israël. 16Make thee bald, and be polled for thy delicate children: enlarge thy baldness as the eagle: for they are carried into captivity from thee.Strappati i capelli, e tosati a motivo de' cari tuoi figliuoli: levati tutti i peli come aquila, perchè i tuoi sono peli menati in ischiavitù.Be bald, and be pouled for the children of thy delicacies: enlarge thy baldnes as an eagle: because they are led captiues out of thee.Decalvare, et tondere super filios deliciarum tuarum; / dilata calvitium tuum sicut aquila, / quoniam captivi ducti sunt ex te.
1:1
Year of the World about 3246, Year before Christ 758.
St. Jerome
Morasthite, "of Maresa," (Chaldean; Micheas 1:14.; Calmet) a village near Eleutheropolis. (St. Jerome)
Calmet
Kings. They reigned about sixty years. (Calmet)
1:2
Worthington
Witness. Deuteronomy xxxii., Isaias i., and vi.. The prophet discharges his duty, and will not be blameable, if people die in their sins, Jeremias 3:18. (Worthington)
This sublime address shews the importance of the subject, and how deep an impression the sins of Israel had made in his breast.
1:3
Calmet
Earth, to subdue the rebels, Amos 4:13., and Habacuc 3:3. (Calmet)
1:4
Haydock
Melted. Septuagint, "moved." (Haydock)
Cleft, as it was to swallow up Core, (Numbers 16:31.) with the greatest ease.
1:5
Calmet
Jerusalem. High places were left there under Joathan, 4 Kings 15:35. Achab had introduced the worship of Baal into Samaria, and though the family of Jehu repressed this worship, it gained ground when Micheas appeared. (Calmet)
Haydock
This conduct excited God's indignation. (Haydock)
Calmet
He came to punish the most guilty. (Calmet)
1:6
Grotius
Heap. Septuagint, "hut to keep the fruit." Hebrew, "hillock of the field," (Haydock) to be cultivated. (Grotius)
Josephus
Bare, by Salmanasar, 4 Kings 17:6. It was afterwards rebuilt, (Calmet) but completely levelled by Hircan. (Josephus, Antiquities 13:18.)
1:7
Challoner
Her wages. That is, her donaries or presents offered to her idols; or the hire of all her traffic and labour. (Challoner)
Worthington
Samaria had trafficked with infidels, and thus grew rich, but imitated their idolatry; (Worthington) and therefore was ruined, and her citizens and riches (Haydock) removed into Assyria. (Worthington)
Challoner
Harlot. They were gathered together by one idolatrous city, viz., Samaria: and they shall be carried away to another idolatrous city, viz., Ninive. (Challoner)
Calmet
The hire of prostitution was not to be received in God's temple, (Deuteronomy 23:18.) which prohibition shews the antiquity of this abominable custom, Baruch 6:9. (St. Augustine, City of God 4:10.) (Calmet)
1:8
Menochius
Naked. Ill clothed, (Haydock) to shew the approaching calamity of the Israelites, Isaias xx. (Menochius)
Haydock
Septuagint and Chaldean explain all of the people, (Calmet) or of Samaria. "Therefore shall she lament and howl, go barefoot and naked, bewail like," etc. (Haydock)
Menochius
Dragons, when they are crushed by the elephant. (Solin xxxviii.) (Menochius)
Tannim means also (Haydock) whales, etc., which make a horrible noise.
Calmet
Ostriches, or swans, Isaias 13:21. Both have a mournful note. (Calmet)
1:9
Challoner
Gate. That is, the destruction of Samaria shall be followed by the invasion of my people of Juda, and the Assyrian shall come and lay all waste even to the confines of Jerusalem. (Challoner)
Calmet
Juda received the worship of Baal from Israel. It shared in the punishment of that kingdom. The prophet alludes to the ravages of Sennacherib, ver 13. Yet Juda was much afflicted by Razin and Phacee, before that invasion: which caused Achaz to call in the aid of Theglathphalassar, 2 Paralipomenon xxviii., and 4 Kings xvi. (Calmet)
1:10
Calmet
Geth. Amongst the Philistines, lest they rejoice at your calamity. (Challoner) (2 Kings 1:20., and Amos 3:9.) (Calmet)
Worthington
Tell not these calamities, which I foresee, among your enemies, lest they rejoice. But lament in your own houses, which shall be filled with dust. St. Jerome prays for the light of the Holy Ghost to understand this passage. (Worthington)
Challoner
Weep ye not. Keep in your tears, that you may not give your enemies an occasion of exulting over you: but in your own houses, or in your house of dust, your earthly habitation, sprinkle yourselves with dust, and put on the habit of penitents. Some take the house of dust (in Hebrew Haphra) to be the proper name of a city. (Challoner)
With tears. Hebrew, "at all," (Protestants; Haydock) "in Acco," or Ptolemais, (Reland) or Bochim, (Haydock) a place near Jerusalem, Judges 2:1. But no reference to this place, or to "the Enakim," (who appear in some copies of the Septuagint) seems to be made.
Calmet
Of dust. Samaria, ver. 6. (Calmet)
1:11
Challoner
Place. In Samaria. In the Hebrew, the beautiful place is expressed by the word Shaphir, which some take for the proper name of a city. (Challoner)
Haydock
It is thought that St. Jerome has given the sense of several proper names, (Calmet) or this has been done since in the Vulgate by some other. In the edition of his works, (A.D. 1533) we read, "The dwelling of Saphir passes from you: she hath not come out who inhabits Sennan. The house of Asel shall receive," etc. (Haydock)
Calmet
Saphir or Diocesarea was a strong place (Josephus, Jewish Wars 2:37.) of Galilee, where Saanan was also situated, Judges 4:11. Haetsel may denote "the vicinity." (Calmet)
Haydock
People shall not attempt to comfort their neighbours, being themselves under the greatest alarms. (Haydock)
Forth. That is, they that dwelt in the confines came not forth, but kept themselves within, for fear.
Challoner
Adjoining, viz., Judea and Jerusalem, neighbours to Samaria, and partners in her sins, shall share also in her mourning and calamity: though they had pretended to stand by themselves, trusting in their strength. (Challoner)
Haydock
All the inhabitants shall be led into captivity naked. (Haydock)
1:12
Challoner
Weak, etc. Jerusalem is become weak unto any good; because she dwells in the bitterness of sin. (Challoner)
Haydock
Protestants, "the inhabitant of Maroth waited carefully for good." (Haydock)
Calmet
We know not of any place called Maroth. Grotius would substitute Ramoth. (Calmet)
Haydock
Bitterness. St. Jerome, "Maroth." Symmachus, "provoking to bitterness." They are unable to defend their possessions. (Haydock)
1:13
Calmet
Lachis, when Sennacherib came to besiege it, 4 Kings 18:13. (Calmet)
Challoner
Beginning. That is, Lachis was the first city of Juda that learnt from Samaria the worship of idols, and communicated it to Jerusalem. (Challoner)
Calmet
This is not very probable. We may translate, "this is the source of sin," or of chastisement; or the imitation of Israel, is the chief of the crimes of Sion. (Calmet)
1:14
Challoner
Send. Lachis shall send to Geth for help; but in vain: for Geth, instead of helping, shall be found to be a house of lying and deceit to Israel. (Challoner)
Calmet
Inheritance. Some translate rather "Moreseth (or Morasthi) of Geth, the houses of Acsib," etc. Both these towns were near Geth, and perhaps at this time subject to it, 2 Paralipomenon 28:18. Achaz sent to ask for aid against the king of Israel, ver. 9. (Calmet)
Haydock
Protestants, "therefore shalt thou give presents to Moresheth-Gath, the houses of Achzib shall be a lie to the," etc. (Haydock)
Haydock
There is an allusion between Acsib and a lie, as also between Maresa and an heir, (ver. 15.; Calmet) as the terms have those senses. (Haydock)
1:15
Challoner
Heir. Maresa (which was the name of a city of Juda) signifies inheritance: but here God by his prophet tells the Jews, that he will bring them an heir to take possession of their inheritance: and that the glory of Israel shall be obliged to give place, and to retire even to Odollam, a city in the extremity of their dominions. And therefore he exhorts them to penance in the following verse. (Challoner)
Calmet
Maresa shall fall a prey to the king of Assyria. Micheas was a native of this town, and he ironically addresses his countrymen. (Calmet)
Worthington
Glory. Thus he denotes "the misery" of Israel, which shall be extended to the last town in Juda. (Worthington)
Haydock
Hebrew means also "burden." Odolla was taken by Sennacherib, (Calmet) with the other towns around Jerusalem. (Haydock)
1:16
Theodoret
Eagle. When it loses its feathers, it becomes languid. (Theodoret)
Calmet
This verse should be joined with the next chapter, which regards the kingdom of Israel. (Calmet)
1:7
Her wages.... That is, her donaries or presents offered to her idols: or the hire of all her traffic and labour.—Ibid. Of the hire of a harlot, etc.... They were gathered together by one idolatrous city, viz., Samaria: and they shall be carried away to another idolatrous city, viz., Ninive.
1:9
1:10
Declare ye it not in Geth.... Viz., amongst the Philistines, lest they rejoice at your calamity.—Ibid. Weep ye not, etc.... Keep in your tears, that you may not give your enemies an occasion of insulting over you; but in your own houses, or in your house of dust, your earthly habitation, sprinkle yourselves with dust, and put on the habit of penitents. Some take the house of dust (in Hebrew, Aphrah) to be the proper name of a city.
1:11
Thou that dwellest in the Beautiful place, viz., in Samaria. In the Hebrew the Beautiful place is expressed by the word Sapir, which some take for the proper name of a city.—Ibid. She went not forth, etc. ... that is, they that dwelt in the confines came not forth, but kept themselves within, for fear.—Ibid. The house adjoining, etc.... Viz., Judea and Jerusalem, neighbours to Samaria, and partners in her sins, shall share also in her mourning and calamity; though they have pretended to stand by themselves, trusting in their strength.
1:12
She is become weak, etc.... Jerusalem is become weak unto any good; because she dwells in the bitterness of sin.
1:13
It is the beginning, etc.... That is, Lachis was the first city of Juda that learned from Samaria the worship of idols, and communicated it to Jerusalem.
1:14
Therefore shall she send, etc.... Lachis shall send to Geth for help: but in vain: for Geth, instead of helping, shall be found to be a house of lying and deceit to Israel.
1:15
An heir, etc.... Maresa (which was the name of a city of Juda) signifies inheritance: but here God by his prophet tells the Jews, that he will bring them an heir to take possession of their inheritance: and that the glory of Israel shall be obliged to give place, and to retire even to Odollam, a city in the extremity of their dominions. And therefore he exhorts them to penance in the following verse.
1:2
If the prophet should not admonish the people, both he and they should dye in their sinne; Iere. 3. v. 18 19 but he dischargin his office (as •od is witnes) they not repenting shal perish in their iniquitie.
Concordanza Deut. 32. Isa. 1. Isa. 26.
1:7
Samaria gathering riches by traffike with idolaters communicated also vvith them in idolatrie & therfore their riches shal be caried into Niniue, & other places of Assyria.
1:10
Tel not these calamities vvhich I foreshew amongst your enimies, lest they reioyce therat.
But lament in your ovvne houses vvhich shal be ruined, & replenished vvith dust. S. Ierome here testifieth the hardnes of this place praying for the assistance of the Holie Ghost to vnderstand it.
1:15
Ironiously he sayth the glorie, that is, the miserie of Israel shal be extended to Odolla the vttermost citie of Iuda.
1:1
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 108.14
14. I will now pass on to Egypt, pausing for a while on the way at Socoh, and at Samson’s well which he clave in the hollow place that was in the jaw. Here I will lave my parched lips and refresh myself before visiting Moresheth; in old days famed for the tomb of the prophet Micah,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 18.27
… Isaiah the son of Amos—either the above-named prophet, or, as is rather affirmed, another who was not a prophet, but was called by the same name—also puts at the head of his book these four kings named by Hosea, saying by way of preface that he prophesied in their days. Micah also names the same times as those of his prophecy, after the days of Uzziah;
1:3
san Melitone di Sardi † 180 d.C. Melito, the Philosopher 9
The descent of the Lord —His visitation of men. As in Micah: “Behold, the Lord shall come forth from His place; He shall come down trampling under foot the ends of the earth.”
san Giovanni Damasceno † 749 d.C. An Exact Exposition of the Orthodox Faith 4.18
Some, again, have a prophetic sense, and of these some are in the future tense: for instance, He shall come openly , and this from Zechariah, Behold, thy King cometh unto thee , and this from Micah, Behold, the Lord cometh out of His place and will come down and tread upon the high places of the earth
1:4
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 18.9
… And hear what He says, reproaching them: “They suffered nothing in the affliction of Joseph:” meaning by Joseph the whole people. And again: “The inhabitants of Ænan went not forth to bewail the house next unto them.”
1:11
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 75
… And yet they are justly chastised; but thou shouldest not rejoice over them. So the prophet having brought many accusations, added this also, saying, “They felt nothing for the affliction of Joseph;” and again, “She that inhabiteth Enan, came not forth to lament for the place near her.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 43
Though thou be able to confer no relief, yet weep thou, groan, grieve over what has happened: even this is not to no purpose. If it behooves us to feel for those who are justly punished by God, much more for those who suffer unjustly at the hands of men. (They of) “Ænan,” it saith, “came not forth to mourn for the house which was near her” (
1:12
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis iv.1.8
… a jealous (God), visiting the sins of the fathers upon the children unto the third and fourth generation;” and that “it repenteth Me that I anointed Saul to be king;” and, “I am the Lord , who make peace and create evil;” and again, “There is not evil in a city which the Lord hath not done;” and, “Evils came down from the Lord upon the gates of Jerusalem;”
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis iv.1-2.8
… of the fathers upon the children unto the third and fourth generation;” and this, “I repent of having anointed Saul to be king;” and this, “I am a God that maketh peace, and createth evil;” and, among others, this, “There is not wickedness in the city which the Lord hath not done;” and again this, “Evils came down from the Lord upon the gates of Jerusalem;”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 6.55
… good at the hand of the Lord, shall we not also receive evil!” Since, then, there is found in the sacred Scriptures, in a certain passage, this statement put into the mouth of God, “I make peace, and create evil;” and again another, where it is said of Him that “evil came down from the Lord to the gate of Jerusalem, the noise of chariots and horsemen,”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 6.56
… so, in the same way, if God is said to bring upon men such evils for the conversion and cure of those who need this discipline, there would be no absurdity in the view, nor would “evils come down from the Lord upon the gates of Jerusalem,”
1:1
1. AD MICHEAM. - Micheas hebraice dicitur Micha, id est pauper, quia pauperem Christum rure in Bethlehem nasciturum praedixit et adumbravit. Verum quia Micha per crasin idem esse potest quod Michiahu (ut patet II Paralip. cap. XVIII, 8), id est quis sicut ille? ac idem quod Michaia, et Michiahu (ut patet II Reg. XXII, 12, Judic. XVII, 1, et II Paral. XIII, 2, in Hebraeo), ut significet idem quod Michael, id est quis sicut Deus? Morasthi, id est haereditas mea. Hinc Noster, Septuaginta et alii eum vocant non Micha, sed Michaeam. Quocirca S. Ambrosius enarrat. 1 in Michaeam, quae exstat in fine tom. II operum ejus: Michaeus, inquit, significat, quis a Deo; vel, ut alibi invenimus; quis iste? Morasthi filius haeres. Quis autem haeres, nisi Filius Dei, qui ait: Omnia mihi tradita sunt a Patre. Et cum ipse esset haeres, voluit nos esse cohaeredes. Merito quis iste? non e populo unus, sed electus ad gratiam Dei, in quo loquitur Spiritus Sanctus. IN DIEBUS JOATHAN, ACHAZ ET EZECHIAE. - Hinc patet Michaeam paulo post Osee, Joel, Abdiam et Jonam coepisse prophetare; sed cum iis perrexisse obire idem munus. Nam illi coeperunt sub Ozia, qui fuit pater Joathan. Joathan fuit pius rex, aeque ac Ezechias; impius vero et idololatra fuit Achaz. Quocirca Michaeam reveritus est, ejusque oraculis licet liberis et minacibus compunctus fuit Ezechias, uti narrat Jeremias cap. XXVI, 17 et seq. Joathan regnavit annis 16, totidem Achaz; Ezechias vero annis 29. Quare si omnibus hisce annis prophetavit Michaeus, sequitur eum prophetasse annos 61. Verum ignoratur an coeperit primo anno Joathan, et an finierit ultimo Ezechiae. Hinc utrimque demendo aliquot annos conjectat Arias eum quinquaginta plus minus annis prophetasse. Quod vidit. - Quod, scilicet verbum. Prophetia enim nunc vocatur visio, nunc verbum: quia Prophetae eam oculis mentis videbant, et auribus mentis eamdem a Deo loquente audiebant. Mens enim suas habet aures et oculos, sed mentales, non corporales. Quocirca in mente idem est audire, quod videre, scilicet cognoscere et intelligere: hinc prophetia mentalis nunc vocatur verbum, nunc visio, nunc dicitur audiri, nunc videri. De quo plura dixi Isaiae 1, 1.
1:2
2. Audite, populi omnes, et attendat terra, - Hebraeorum scilicet; hisce enim solis loquitur. Imitatur Isaiam, qui simili modo et patho orditur: Audite, coeli, et auribus percipe, terra, quoniam Dominus locutus est. Pari modo, stylus Michaeae similis est stylo Isaiae; uterque enim elegans est, acer, concisus, patheticus. Terra, id est terrae hujus incolae. Unde explicans subdit: ET PLENITUDO EJUS. - Et significat id est: plenitudo sunt cives et indigenae; hi enim urbes et pagos terrae implent; unde Septuaginta vertunt: Et omnes qui in ea. Et sit Dominus Deus vobis in testem, - q.d. Dominus sit testis, quod scilicet ego secundum officium et munus prophetiae et praedicationis mihi a Deo commissum, vos moneam et corripiam de vestris idolis et sceleribus, clademque et excidium nomine Dei praedicam et intentem, q.d. Si superbi, rebelles et obstinati non pareatis hisce meis monitis et minis, ideoque pereatis, testor Deum me vos hac de re praemonuisse, ac proinde vos non mea, sed vestra culpa et obstinatione inexcusabiles perire; ut non mihi, sed vobis excidium vestrum adscribere debeatis. Hinc Chaldaeus vertit: Sit verbum Domini Dei contra vos in testem. Aliter S. Hieronymus, Theodoretus, Haymo et Lyranus, q.d. Testor Deum hanc meam prophetiam non esse meam, sed Dei; quod scilicet ego haec non fingam, sed a Deo audierim. Aliter quoque Rupertus, q.d. Testis sit Deus, quod ipse sua pacta vobiscum inita servaverit, vos vero eadem violaveritis; itaque culpa perditionis vestrae non Deo, sed vobis sit adscribenda. Verum prima expositio est genuina, ut patet consideranti antecedentia et sequentia. Ante enim citavit populum, ad audiendam Dei de ipsorum sceleribus sententiam: hic ergo Deum in testem vocat, quod illam sententiam eis indicarit et praenuntiarit, ne causentur se non fuisse praemonitos. Sententiam Dei subdit dicens: Quia ecce Dominus egredietur, etc., et calcabit super excelsa terrae, etc. Dominus de templo sancto suo, - q.d. Dominus qui in coelo quasi in templo suo augustus, omnique cultu adorandus residet, indeque contemplatur terram, omniaque hominum opera; ipse sit vobis mihique testis, quod haec ejus oracula et decreta vobis enuntiarim.
1:3
3. QUIA ECCE DOMINUS EGREDIETUR DE LOCO SUO. - Hic incipit sententia et oraculum Dei, editum per Michaeam. Anthropopathos dicitur Deus egredi et descendere de coelo, cum in aere vel terra suum brachium et potentiam ostendit, ac mira novaque operatur: Deus enim quoad substantiam invisibilis est, tantumque videtur per operationem. Sicut ergo angelus dicitur egredi aliquo, cum ibi operatur (imo S. Thomas censet angelos non esse in loco, nisi per operationem; quod tamen alii merito et cum ratione negant: angelus enim, etiamsi nihil operetur, est in certo et definito loco per substantiam suam), sic et Deus. Praesertim vero dicitur egredi, quasi judex et vindex ad cognoscenda, judicanda et punienda gentium hominumque scelera: et quasi dux et antesignanus Assyriorum et Chaldaeorum, similiumque gentium, quas Judaeis aliisque populis immittit, ad hanc suam sententiam et vindictam exsequendam. Graphice hunc Dei quasi bellatoris in aciem contra hostes egressum poetica hypotyposi depingit Psaltes Psalm. XVII, 10: Inclinavit, inquit, coelos, et descendit: et caligo sub pedibus ejus. Et ascendit super Cherubim, et volavit: volavit super pennas ventorum. Et intonuit de coelo Dominus, etc. Et misit sagittas suas, et dissipavit eos: fulgura multiplicavit, et conturbavit eos. Hinc Ezechiel, cap. 1, vidit Deum curru vectum et stipatum Cherubinis ad bellum procedere, puta ad excidium Jerusalem. Aliter Rupertus: Egreditur, ait, Dominus de loco suo; quia relinquet templum et Judaeam, eamque cedet Chaldaeis. Sic Ezechiel vidit eumdem templo egredi, cap. III, 12; et in templo paulo ante adventum Titi audita est vox: Migremus hinc, teste Josepho lib. VII Belli, cap. XII. Sic Gentiles, obsidentes urbem aliquam, ex ea certo carmine evocabant deos tutelares, ut ad se transirent, credentes alioqui urbem capi non posse, teste Macrobio lib. III, cap. IX. Hinc Virgilius: Excessere omnes adytis, arisque relictis, Dii, quibus imperium hoc steterat: significans jam actum esse de Troja, Aeneid. II. Verum hoc mysticum est, non litterale, nec genuinum. Symbolice S. Hieronymus, Hugo et Lyranus: Deus, inquiunt, egreditur de loco suo, cum punit et castigat; Dei enim proprium est misereri et parcere. Locus ergo et solium Dei est clementia. Cum ergo peccatis irritatus irascitur et flagellat, videtur de loco suo egredi, ac personam clementiae deponere; imo naturam suam benignam exuere, et alienam, puta rigidam et saevam, induere. Hoc est quod de Deo ait Isaias cap. XXVIII, 21: Sicut in valle quae est in Gabaon, irascetur; ut faciat opus suum, alienum opus ejus: ut operetur opus suum, peregrinum est opus ejus ab eo, q.d. Opus vindictae est peregrinum et alienum a Dei natura, quae est ipsa benignitas et clementia, sed ad hoc opus quasi cogunt Deum impii per sua scelera. ET CALCABIT SUPER EXCELSA TERRAE, - hoc est calcabit excelsos et potentes, puta optimates Israel: hi enim metaphorice vocantur excelsa terrae et montes; sicut ex adverso plebem vocat valles, dicens:
1:4
4. Et consumentur (hebraice namassu, id est colliquescent et dissolventur. Ita Tigurina et Pagninus) montes subtus eum (Deum scilicet, q.d. Deo calcante montes, id est potentes, illi sub eo instar montium fulmine ictorum liquescent, dissolventur et consumentur). ET VALLES (id est plebei) scindentur (Pagninus, scindent se; Septuaginta, tabescent, id est liquescent et consumentur) SICUT CERA (scinditur et finditur, tabescit et liquescit) A FACIE (ab ardore) IGNIS, ET SICUT AQUAE QUAE DECURRUNT IN PRAECEPS. - Ita tam divites et potentes quam pauperes et plebei in Israel defluent, transibunt et ibunt in ruinam, juxta illud II Reg. XIV, 14: Omnes morimur, et quasi aquae dilabimur in terram, quae non revertuntur. Est haec sententia, ratio mulieris Thecuitis, qua persuadet Davidi ut Absaloni condonet caedem occisi fratris Amnon, q.d. Vita hominum fluxa est: Amnon esto non esset occisus, sed vivus, reque debuisset brevi mori, et Absalon brevi morietur; noli ergo, o David, exigere vindictam, quam natura ipsa brevi illi irrogabit. Quam enim, o rex, de filio tuo ultionem quaeris? mortemne? At jam moritur: omnes enim quotquot homines sumus, quasi flumina praecipiti cursu devolvimur in mare mortis, quae nobis est domus aeternitatis. Aut potius, quasi pluvia dilabimur in terram, ab eaque sorbemur, ut nil ex ea remaneat, quod redire aut colligi possit, scilicet naturaliter. Comparat enim vitam nostram aquae, non fluminis pertranseuntis, sed pluviae dilabentis et evanescentis in terram. Tropologice, cum Deus suae gratiae, illuminationis et amoris illapsu descendit in animam, illico ipsa instar cerae liquefactae resolvitur, lacrymatur, inardescit, mansuescit, totamque se Deo resignat. Tunc consumuntur montes superbiae, ambitionis omnisque vanitatis; aeque ac valles pusillanimiatis, timoris, torporis, acediae. Ita David Psalm. XXI: Factum est, inquit, cor meum tanquam cera liquescens. Et Isaias, cap. LXIV, 1: Utinam, ait, dirumperes coelos, et descenderes: a facie tua montes defluerent. Sicut exustio ignis tabescerent. Pulchre S. Gregorius in illud Cant. 1: Osculetur me osculo: Cum, ait, ejus (sponsi) osculum sentio, subita mutatione me derelinque, et in ejus similitudinem illico liquefacta transformor.
1:5
5. In scelere (ob scelus) Jacob (id est Jacobaeorum, puta Judaeorum) omne istud (exitium quod jam dixi, eis irrogabitur), et in peccatis (id est ob peccata) domus Israel. - Nonnulli censent Jacob hic idem esse quod Israel; Jacob enim patriarcha luctans cum angelo, eique praevalens, vocatus est Israel, id est praevalens Deo, puta angelo, Dei vicario. Ad rhythmum ergo, et ad elegantiam carminis, seque ac ad auxesin, idem aliis verbis, inquiunt, Micheas nomine Dei repetit et inculcat, q.d. Scelera haec Judaeorum me exacerbant et provocant ad vindictam, quia sunt scelera Jacob, id est posterorum Jacob, quem ita extuli, ut cum esset junior, Esau vero frater ejus esset senior, ipsum tamen seniori praetulerim et praeelegerim, ejusque familiam mihi in populum et Ecclesiam asciverim. Nec tantum sunt scelera Jacob, sed et Israel, id est posterorum Israelis, quem hac gratia dignatus sum, ut in lucta cum angelo, ipsum angelo potentiorem effecerim; ideoque vocaverim eum Israel, id est dominantem Deo. Haec enim beneficia, Jacobo patriarchae collata, valde adaugent posterorum ejus a Deo apostasiam et ingratitudinem. Jacob ergo et Israel significant hic de more decem tribus a Jacobo prognatas et proseminatas, quae idololatriae fuere duces. Ita Remigius, Lyranus et Vatablus; aut certe, ut Albertus et Arias: Jacob sunt duodecim tribus, Israel decem, q.d. Omnes duodecim tribus peccarunt idololatria, sed maxime decem, quae ipsos reges et principes a fide apostatantes, et duas reliquas infecerunt; illas ergo primo, deinde duas puniam. Secundo et aptius Jacob hic significat decem tribus, Israel duas: Jacob enim prius et commune fuit nomen primi patriarchae decem tribuum: Israel vero posterius et excellentius ejusdem fuit nomen, quod ab angelo, dum cum vinceret, adeptus est. Israel enim idem est quod dominans Deo: hinc significat duas tribus, quae habebant urbem sanctam, templum et cultum Dei, ipsumque Deum intra se; unde ei quasi dominari videbantur. Sensus ergo est, q.d. Non tantum Jacob, id est decem tribus, sed et Israel, id est duae, puta Juda et Benjamin, quibus me meaque in peculium et quasi in dominium tradidi, a me desciverunt: ergo tam has quam illas puniam. Id ita esse patet ex explicatione quam subdit Propheta, dicens: Quod scelus Jacob, id est decem tribuum? nonne Samaria? q.d. Samaria, quae est metropolis decem tribuum, fuit origo et causa sceleris, id est idololatriae, caeteris urbibus decem tribuum, et quae excelsa Juda, id est duarum tribuum? nonne Jerusalem? Ecce quos immediate ante vocavit Israel, hic vocat Judam: Judas autem significat duas tribus: illae ergo hic vocantur Israel, et opponuntur Jacob, id est Samariae et decem tribubus, q.d. Jerusalem quae erat sedes regis, templi et Dei, eo derelicto, in excelsis montibus aedificavit altaria et sacella idolorum (quae proinde pariter Excelsa vocantur) eoque ad sacrificia cultumque idolorum invitavit omnes populares suos Judaeos, quod indignissimum est, summeque mihi injurium, ac longe magis quam idololatria Samariae, utpote quae carebat templo et Deo. Ita Theodoretus, Rupertus, Ribera, a Castro et alii. Quod scelus Jacob, etc.? - Hebraice pro quod, est mi, id est quis. Unde Vatablus, Arias, Clarius et Pagninus vertunt: Quis fuit causa transgressionis Jacob? nonne Someron, id est Samaria? Et quis fuit causa excelsorum Juda? nonne Jerusalem? Vox quis notat reges et principes tam decem quam duarum tribuum, toti populo fuisse causam idololatriae. Sic enim Jeroboam, primus rex decem tribuum, eadem idola, puta vitulos aureos, colere compulit. Sic et duas tribus ad eadem colenda induxit Achaz, Manasses, et ante eos Salomon, q.d. Reges et principes, qui debebant populo esse duces religionis et sanctitatis, eidem se duces praebuerunt idololatriae et impietatis; dum in urbe regia, quo totus populus confluebat, erexerunt idola, eaque publice coluerunt, et populum ad eadem colenda verbo et exemplo pellexerunt. Unde Chaldaeus vertit: Ubinam scelus patrarunt domus Jacob? nonne in Samaria? et ubi peccaverunt domus Juda? nonne in Jerusalem? Ita hoc saeculo in Anglia, Transylvania, Dania, Suecia, aliisque regnis et rebuspublicis vidimus causam schismatis et haeresis totius regni fuisse ipsos reges et principes a fide apostatantes, et heresin profitentes. Ex adverso Italiam, Hispaniam, Franciam, etc., in vera fide persistere, quia semper principes habuerunt catholicos et orthodoxos. A rege ergo pendet regni fides, vel infidelitas, pietas vel impietas, salus vel damnatio. Notent hoc principes, sciantque pii se magnam in coelis gloriam et coronam, eo quod suis subditis causa fuerint salutis, adepturos; impii vero in gehenna se non tantum sua, sed et omnia subditorum scelera, quorum causa exstiterunt, luituros. Hoc est quod graviter iisdem inculcat Sapiens cap. VI, 6: Horrende et cito apparebit vobis (Deus judex et vindex): quoniam judicium durissimum his qui praesunt fiet. Exiguo enim conceditur misericordia: potentes autem potenter tormenta patientur, etc. Fortioribus autem fortior instat cruciatio.
1:6
6. ET PONAM SAMARIAM QUASI ACERVUM LAPIDUM, etc. - Primo, Samariae, utpote idololatriae principi, poenam intentat; deinde Jerusalem, quae Samariam in scelere secuta est. Dicit ergo se Samariam urbem muris, domibus et palatiis magnificam, iis succensis et dejectis, redacturum quoad domos quidem et palatia in acervum lapidum, urbem vero ipsam in agrum sive campum, e quo colliguntur lapides in acervum, ut in eo plantari possit vinea. Cum enim aliquo in loco vinea plantatur, prius ex eodem lapides elapidari, id est ejici et extra eum in cumulum colligi, solent, ne vites et vitium germinationem impediant. Apposite Samariam dicit vertendam in vineam, quia ipsa sita erat in monte vitifero, ac, antequam aedificaretur in urbem, fuerat vinea: in montibus enim ob reverberationem radiorum solis plantari solent vineae, juxta illud: Bacchus amat colles. Sensus ergo est, q.d. Evertam Samariam, adeo ut ipse locus sive mons vitibus conseratur, fiatque vinea; ipsa vero superba Samariae aedificia et muros per Chaldaeos detraham, et evertam usque ad fundamenta, adeo ut eorum lapides dejiciantur et devolvantur in vallem subjectam, ibique in acervum accumulentur. Ita Theodoretus, Chaldaeus, Vatablus, Arias et alii. Nota: Pro acervum lapidum Septuaginta vertunt, oporophylakion, id est pomorum custodiam: Ponam inquiunt, Samariam in pomorum custodiam, id est redigam eam in tugurium, quod in pomariis ex arundinibus vel stramine aut sarmentis erigi solet, ut in eo custos vigilet et excubet, ne fures poma fructusque furentur; quod proinde, fructibus collectis, evertitur vel comburitur, q.d. Pari modo per Assyrios Samariam magnificam et splendidam redigam quasi in antrum custodis, ut de amplissima urbe parvum tuguriolum vix remaneat, ait S. Hieronymus ad Suniam et Fretellam, in Correct. Psalmorum; quod deinde omnibus civibus et spoliis collectis et eductis, per eosdem evertam et comburam. Simili modo de Jerusalem, sed plana et campestri a Chaldaeis evertenda, ait Michaeus cap. III, 12: Sion quasi ager arabitur, et Jerusalem quasi acervus lapidum erit, et mons templi in excelsa sylvarum. Duo ergo hic significat Propheta: primo, Samariam diruendam usque ad lapidum acervum; deinde secundo, hos lapides dejiciendos in convallem urbi subjectam, ut in ipsa urbe et monte jam elapidato plantentur vineae. Id ita esse patet ex hebraeo textu, qui sic habet: Et ponam Samariam in acervum agri, in plantationem vineae, et impellam in vallem lapides ejus, q.d. Efficiam ut aedes Samariae corruant, fiantque acervus lapidum, qui ejiciantur in vallem, ad hoc ut vineae plantentur in loco et monte, ubi nunc est Samaria. Ita Pagninus, Vatablus, Arias et alii; quin et Septuaginta: Ponam, inquiunt, Samariam in pomorum custodiam, in agro et plantatione vineae; et Chaldaeus: Ponam Samariam in acervos agrorum, domum desertam, in plantationes vineae. Id ita factum esse ex hoc loco liquet, licet id in libris Regum non enarretur; insinuatur tamen. Nam IV Reg. XVII, 24, dicitur quod rex Assyriorum de Babylone traduxerit Cuthaeos: Et collocavit eos, ait, in civitatibus Samariae pro filiis Israel, qui possederunt Samariam, et habitaverunt in urbibus ejus. Ubi nota, non dicit: Habitaverunt in civitate, sed, in civitatibus Samariae, et possederunt Samariam, q.d. Cuthaei non tam habitaverunt in urbe Samariae, utpote jam eversa, et in agrum redacta, quam in civitatibus ei olim subjectis. Fateor tamen aliquos vel ut cives, vel ut colonos habitasse in loco urbis: nam et postea urbs ipsa reaedificata est, utpote quam Hyrcanus postea diu obsedit, et tandem expugnavit soloque aequavit, teste Josepho lib. XIII Antiquit. XVII. Secundo, alii, praecise sumentes verba nostrae Latinae versionis, putant Prophetam his verbis non duo jam dicta, sed unum duntaxat; prius scilicet, quod Samaria redigenda sit in acervum lapidum, significare, ut sensus sit, q.d. Efficiam ut ex tanta urbe non maneat nisi acervus lapidum, similis illi qui fit ex vinea elapidata: nam cum plantatur vinea, locum elapidamus, et lapides extra illam in locum aliquem ejicimus, et coacervamus temere congestos: quae structura (ut ait Rupertus) cum caemento et calce careat, infirma est; nec lapis haeret lapidi: quare convenit optime Samariae, quae semper dissensit a Sione, et ipsa quoque intestinis dissidiis aestuans, gaudebat mutatione et interfectione regum suorum, inquit Delrio, adagio 986. Sic fere et S. Hieronymus, Remigius, Hugo, Lyranus, Ribera. Hic sensus verus est, sed partialis tantum: prior ergo plenus est et perfectus, eumque exigunt Hebraea, Chaldaeus et Septuaginta, quibus facile est Latinam versionem, exponendo eo modo quem paulo ante recensui, adaptare. Fundamenta ejus revelabo, - diruendo scilicet muros et aedes Samariae usque ad fundamenta: tunc enim necesse est fundamenta detegi et revelari. Est metalepsis.
1:7
7. ET OMNIA SCULPTILIA (idola quae nunc fingi, nunc dolari, nunc malleari, malleoque efformari, nunc fundi, nunc pingi, nunc sculpi solebant, idque saepius: unde vocantur sculptilia) EJUS CONCIDENTUR - ab Assyriis, tum ut rapiant aurum, argentum, aes, etc., ex quo conflata vel sculpta sunt idola; tum quia Gentiles hostium suorum deos, pariter hostes suos aestimabant, et ut hostes concidebant. ET OMNES MERCEDES EJUS COMBURENTUR IGNE. - Nota: Idololatriam vocat, fornicationem; idololatras, meretrices, amasios, ipsa idola; merces seu quaestus ex meretricio sunt fruges, opes et commoda, puta copia tritici, vini, lactis, mellis, etc., quae Samaritae aliique idololatrae se a suis idolis percipere jactabant, aut quae ex commercio et amicitia Chaldaeorum et aliarum gentium idololatrarum percipiebant, juxta illud Osee II, 5: Vadam post amatores meos, qui dant panes mihi, et aquas meas, lanam meam, etc. Et vers. 12: Corrumpam vineam ejus, et ficum ejus, de quibus dixit: Mercedes hae meae sunt, quas dederunt mihi amatores mei. Sensus ergo est, q.d. Omnes, id est pleraeque omnes (nam aliquae igni superstites remanserunt) mercedes, id est fruges et opes quas vel ab idolis, vel ab idololatris recipiebat meretrix, id est idolorum cultrix Samaria, comburentur ab ejus hostibus Assyriis. Ita S. Hieronymus, Remigius, Hugo et Lyranus. Rursum comburentur igne, partim proprio, partim metaphorico, hoc est diripientur, auferentur, perdentur. Igne enim in Scriptura significatur omnis vastitas, et supplicii acerbitas. Unde sequitur: Ad mercedes meretricis revertentur. Ita Sanchez. Minus congrue Theodoretus, Vatablus, Arias et Clarius per mercedes accipiunt oblationes, et dona ab idololatris oblata idolis, ad ea vel fabricanda, vel vestienda et ornanda. Mercedes enim solent dari meretricibus ab amasiis, non vice versa amasiis a meretricibus. Meretrices autem hic sunt idolatrae, amasii vero ipsa idola; nisi quis dicat tantam fuisse impudicitiam harum meretricum, ut ipsae pretium sceleris amasiis darent, non acciperent. Hoc est enim quod Hierosolymae improperat Ezechiel cap. XVI, 33: Omnibus meretricibus dantur mercedes: tu autem dedisti mercedes cunctis amatoribus tuis, et dona donabas eis, ut intrarent ad te undique ad fornicandum (id est idololatrandum) tecum. Verum hoc inusitatum fuit et insolitum, ideoque illud exprimit Ezechiel; hic vero cum id non exprimat Michaeus, locum habere non videtur: mercedes ergo solitas ipse intelligit, quas scilicet meretrices accipiunt ab amasiis, id est idololatrae a suis idolis; non vero eas, quas iis dant. QUIA DE MERCEDIBUS MERETRICIS CONGREGATA SUNT (non idola, sed bona et opes Samariae. Unde Hebraeus, Septuaginta, Pagninus et Vatablus habent: Quia de mercede meretricis congregavit ea quae habet, puta suas opes) et (id est idcirco) usque ad mercedem meretricis revertentur, - q.d. Quia Samaria meretrix, id est cultrix idolorum, putat se ab iis pro hocce suo cultu recepisse suas fruges et opes, idcirco efficiam ut illae pariter ad meretrices, id est ad Assyrios idolorum cultores, ut vertit Chaldaeus, qui vastabunt Samariam, transferantur et redeant, qui eas uti idololatriae mercedes, suis idolis acceptas referant et consecrent. Alludit, primo, ad priscas meretrices, quae primitias turpis sui lucri Veneri, meretricum deae et principi, consecrabant, uti de Babyloniis docent Herodotus lib. I, et Clemens Alexandrinus, Adhort. ad Gentes; de Cypriis Arnobius, lib. V Contra Gentes; de Phoenicibus S. Augustinus lib. III De Civit. X: Tres, ait, Veneres: una virginum, quae etiam Vesta est; alia conjugatarum; alia meretricum, cui etiam Phoenices donum dabant de prostitutione filiarum, antequam jungerent eas viris. Idem docet Baruch cap. VI, 42 et 43. Rursum olim deorum et templorum donaria meretricibus fuisse data docet ibidem Baruch, vers. 10: Dant, inquit, et ex ipso (auro deorum) prostitutis, et meretrices ornant: et iterum cum receperint illud a meretricibus, ornant deos suos. Idem docet Ezechiel cap. XXIII, 42: Posuerunt, ait, armillas in manibus eorum, et coronas speciosas in capitibus eorum. Idem testatur Athenaeus lib. XIII, cap. XXVIII. Porro non solum mercedes meretricum olim diis oblatas fuisse, sed etiam ex iis idola deosque esse fabricatos testatur Arnobius lib. VI Contra Gentes. Vide hic idololatrarum et daemonum obscenitatem et turpitudinem. Recte enim Tertullianus lib. De Habitu mulieris: Nullius, ait, rei turpis merces decora est. Alludit, secundo, ad opes meretricum ex meretricatu collectas, ex quibus illae nunquam ditescunt, sed semper manent misellae et pauperes; vel quia sunt prodigae in epulis et vestitu, resque suas turpiter partas in luxu consumunt; vel quia illas iisdem spoliant amasii, vel aliae meretrices: omnes enim sua quaerunt lucra, idque subinde per fas et nefas; praesertim luxuriosi, qui jam justitiam et conscientiam prodegerunt; vel quia morientes suis filiabus, aut cognatis quasi haeredibus, quae pariter meretrices sunt, bona turpiter parta relinquunt. Dicit ergo, sicut bona meretricum vadunt ad meretrices, ita bona Samariae meretricis, id est idololatrae, ibunt ad meretricem Niniven, quia Assyrii idololatrae spoliabunt Samaritas pariter idololatras suis bonis. Hic verum est proverbium: Male parta, male dilabuntur. Et illud: Salis onus unde venerat, illuc abiit; quod adagium natum est ab eventu. Negotiator enim quidam navem onustam sale vehebat: nautis dormientibus influxu aquae marinae sentina vehementer adaucta, et salem universum solvit ac corrupit, et navem ipsam demersit, itaque sal, quod ex aqua marina natum fuerat, in eamdem denuo liquefactum rediit. Vere Hesiodus monet: Ne male lucreris, mala lucra aequalia damnis. Discant hoc ab ethnico christiani, lucrum non esse quod jactura bonae mentis comparatur; neque quidquam esse utile, quod non sit honestum: dispendio enim est fraude quaesitum lucrum. Et turpe lucrum adducit infortunium. Atque, ut ait Pindarus in Isthmiis: Quod praeter justum dulce est, exitum habet amarissimum. Quocirca haec lucra a suo templo ejusque oblationibus quasi eo indigna repulit Deus, Deut. XXIII, 18: Non offeres, inquit, mercedem prostibuli, nec pretium canis in domo Domini Dei tui: quia abominatio est utrumque apud Dominum Deum tuum. Idem fuit sensus gentilium Romanorum. Cum enim Flora (ex cujus nomine etiamnum Romae campus Florae nuncupatur), nobilis meretrix, ex arte meretricia magnas opes comparasset, ac populum Romanum scripsisset haeredem ea lege, ut ejus dies natalis quotannis celebraretur editione ludorum, quos appellant Floralia, senatui id turpe et flagitiosum visum est. Quocirca ut pudendae rei quaedam dignitas quasi velum daretur, finxerunt Floram esse deam quae floribus praesit, eamque oportere placari, ut arbores, vites frugesque bene prospereque florescerent. Ita Varro lib. I De Re rustica, cap. XXIII, et Plinius, lib. XVIII, cap. XXIX.
1:8
8. SUPER HOC PLANGAM, ET ULULABO: VADAM SPOLIATUS ET NUDUS, - ut hoc habitu lamentabili et desperabundo, tum tester intimum dolorem animi quem concipio ex vastatione Samariae; tum reipsa significem et repraesentem quod Samaritae simili modo ab hostibus Assyriis spoliandi sint, ac nudi vel seminudi ducendi sint in captivitatem: eadem de causa Isaias incessit nudus et discalceatus per Jerusalem, uti dixi Isaiae cap. XX; tum denique ut indicem plagam Samariae fore maximam, quae usque ad portas Jerusalem perveniat, uti mox dicam. Quocirca Septuaginta et Chaldaeus haec vertentes per tertiam personam, ipsi Samariae attribuunt, quia ejus personam induit hic Propheta. Sic enim habent Septuaginta: Propter hoc planget (Samaria) et lamentabitur, ibit discalceata et nuda: faciet planctum quasi draconum, et luctum quasi filiarum Sirenum. Ita S. Hieronymus, Remigius, Albertus, Lyranus, Arias, Vatablus et alii. Addunt aliqui, spoliatus, scilicet tam mente quam veste, q.d. Tanta erit clades Samariae, tantumque eam apprehendo et pondero, ut videar emotae mentis, et mente captus; ideoque veste me spolio, et quasi insanus huc illucque discurro plorans et ejulans. Denique S. Hieronymus putat haec dici ex persona Dei, quasi ejus vicem hic subeat Propheta, ostendatque quam Deus doleat de populi sui clade, quamque invitus eam immittat vel permittat: quod sane miram Dei clementiam et charitatem anthropopathos significat et commendat. Verum verius et magis genuinum est haec ex ipsius Michaeae persona dici, uti paulo ante explicui. NUDUS, - puta discissis vestibus, uti fiebat in luctu, lacer, posita veste extima et honorata. Sic pannosum et lacerum vocamus nudum per auxesin, quia est seminudus. FACIAM PLANCTUM VELUT DRACONUM. - Tradunt physici, ait S. Hieronymus, dracones certare et duellare cum elephantis, et, si ab iis vincantur, terribili sono personare. Draco enim, cum sit calidissimus, sitit elephantis sanguinem, qui frigidissimus est, soletque aestu torrente, cum tantae sit magnitudinis, totum ejus sanguinem ebibere, si eum vincat: unde fit elephantes ab eis ebibi, siccatosque concidere, qui ruentes dracones sanguine jam ebrios et turgidos, mole sua opprimunt, coguntque hostes suos secum emori, tumque dracones magnas et lamentabiles voces emittunt. Ita Solinus cap. XXXVIII Polyhist., et Plinius lib. VIII, cap. XLI. Et hoc est quod ait hic Propheta: Faciam planctum quasi draconum. Ita S. Hieronymus, Remigius et Rupertus. Addit Rupertus hac phrasi significari planctum inutilem, quem scilicet etsi Samaritae audiant, nemo tamen misericordia tangatur; sicut nullus condolet draconi plangenti. Ex adverso Palacius, citans Albertum, Solinum et Plinium, scribit voces has draconum tantas esse, tamque vicinos consternare, ut qui illas audiunt, emoriantur. Verum hoc fabulosum videtur. ET LUCTUM QUASI STRUTHIONUM. - Hebraice, quasi filiarum struthionis; struthiones enim feminae magis quam mares clamosae, magis quoque lugubrem edunt vocem, praesertim cum pullos alunt et perdunt. Tigurina, ut juvenes struthiones. Pulli enim struthionum quasi a parente derelicti, imo contempti, ut ait Job cap. XXXIX, 14, et Jeremias, Thren. IV, 3, miserabiliter ejulant, uti faciunt et pulli corvorum a parentibus nido ejecti, de quibus Psalm. CXLVII, 9: Qui dat jumentis escam ipsorum, et pullis corvorum invocantibus eum. Rursum scribit Aelianus lib. XXIV, cap. VII, XIX et XX, struthionem feminam valde amantem esse pullorum, ac habere carnes prae mare gustui suaviores; quocirca venatores, ut eam capiant, solere circa nidum ferrea hastilia defigere, quibus in nidum transilire volens, mater sese induit, occiditur et capitur; tumque flebiliter stridet et luget: unde struthio hebraice vocatur iaana a luctu, a radice ana, id est afflictus est, oppressus est, indoluit, ingemuit. Dices: Si struthio est adeo filiorum amans, quomodo ergo hic, et Thren. IV, 3, vocatur in eos crudelis? Respondent aliqui patrem esse crudelem, matrem vero benignam in filios. Melius alii respondent matrem vocari crudelem: primo, quod ova quae posuit, incubando non fovet, tum quia, ut ait Plinius lib. X, cap. LIV, in pectore et ventre calva est et implumis: sine plumis autem nequit fovere, calefacere et vivificare ova; ergo ea soli et arenae calefacienda relinquit: unde Dei providentia in calidissimis tantum regionibus, Syria scilicet et Arabia, struthiones inveniuntur; tum ne mole corporis ova frangat: est enim magnitudine cameli, atque altitudine, collo et cruribus camelum refert; unde struthio camelus vocatur, inquit Diodorus Siculus lib. III. Secundo, quia pullos non pascit, eo quod natura aliter providerit: id enim expresse ait Job cap. XXXIX, 14, et Thren. cap. IV, 3; alia tamen amoris materni signa pullis exhibet. Ita ex Aeliano, Plinio, Oppiano, Olympiodoro et aliis, Pineda in Job cap. XXXIX. Denique Franciscus Valesius lib. Sacrae Philos. cap. LV, asserit illa quae Aelianus et alii gentiles scribunt de struthionum amore erga pullos, esse fabulosa et falsa, quia repugnant S. Scripturae locis jam citatis, quibus in eos dicuntur esse crudeles. Perperam R. David vertit: Faciam luctum quasi filiarum ulularum. Hebraeum enim iaana, nusquam ululas, sed struthiones significat. Septuaginta vertunt: Faciam luctum quasi filiarum Sirenum. Alludunt ad fabulam Sirenum, ait Theodoretus. Fingunt enim poetae Sirenes partim virgines fuisse, partim volucres Acheloi fluminis et Calliopes Musae filias. Harum una voce, altera tibiis, alia lyra canebat; et primo juxta Pelorum, postea in Caphareis insulis habitaverunt, quae illectos suo cantu in naufragia deducebant. Secundum veritatem meretrices fuerunt, quae transeuntes illiciebant ad sui amorem, et amore captos spoliabant: unde fictae sunt illis inferre naufragium, quia eos deducebant ad egestatem, ut bonorum, et sanitatis, saepe etiam vitae, naufragium facerent: has Ulysses contemnendo, et aures obturando ne eorum cantu illiceretur, deduxit ad mortem. Ita Servius in illud Aeneid. V: Jamque adeo scopulos Sirenum advecta subibat, Difficiles quondam multorumque ossibus albos. Unde Siren vel Sirena dicta est ab eleuv, quod comedere et retinere significat; vel a sora, id est catena, eo quod Sirenes fuerint vinculum et catena libidinis. Quocirca S. Hieronymus mystice per Sirenes earumque cantum accipit haereticos eorumque eloquia: Dulcia enim sunt, ait, haereticorum carmina, et dulci voce populum decipientia; nec potest eorum cantica praeterire, nisi qui obturaverit aurem suam, et quasi surdus evaserit, uti fecit sapiens Ulysses. Dices: Hic erat cantus Sirenum, non luctus. Respondeo: Sirenes, aeque ac praeficae, uti sciebant canere, ita sciebant et lugere ac plangere: sicut etiamnum meretrices norunt artem utramque, et amasios subinde magis plangendo, quam canendo detinent, ne se deserant, et amores inchoatos abrumpant. Propheta ergo, ex affectu in cives suos, se quasi transformat in Sirenem; ut eis nunc blandiendo, et suavissime concinendo; nunc miserabiliter lugendo et lamentando in animos eorum influat, eosque moveat ad poenitentiam. Qui enim animas vult convertere, Siren sit oportet instar S. Pauli dicentis: Filioli mei quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis; vellem autem esse apud vos modo, et mutare vocem meam, quoniam confundor in vobis, Galat. IV, 19. Aliter S. Cyrillus: ipse enim per Sirenes accipit passeres marinos, vel philomelas, quae, raptis ovis vel pullis, lugubre melos fundunt, cum alias suavissime canant instar Sirenum.
1:9
9. Quia desperata est plaga ejus (Samariae plagam vocat stragem illatam ab Assyriis, indeque nascentem famem et pestilentiam), quia venit USQUE AD JUDAM, TETIGIT PORTAM POPULI MEI USQUE AD JERUSALEM. - Nam excisa Samaria anno 6 Ezechiae a Salmanasare rege Assyriorum, mox anno 14 Ezechiae, Sennacherib, qui successit Salmanasari, ut proserpens et ulterius progrediens, venit in Judaeam, multasque urbes cepit, ipsamque Jerusalem obsedit, sed ibidem ab angelo caesus est, IV Reg. XVIII et XIX. Ita S. Hieronymus et Theodoretus.
1:10
10. IN GETH NOLITE ANNUNTIARE, LACRYMIS NE PLORETIS, - ne scilicet Gethaei aliique Philistini hostes vestri videant vestram cladem et dolorem, indeque laetentur et exsultent. Sic David, occiso Saule, ait: Nolite annuntiare in Geth, neque annuntietis in compitis Ascalonis: ne forte laetentur filiae Philistiim, ne exsultent filiae incircumcisorum, II Regum, cap. 1, 20. Septuaginta vertunt: Qui in Geth, nolite magnificare: qui in Bachim, nolite reaedificare ex domo derisum. Retinent enim Hebraea Bachim, quasi nomen proprium, quod caeteri omnes interpretes transferunt fletum, ait S. Hieronymus. Pro Bachim perperam, ut videtur, Theodoretus et alii legunt Enakim, quasi Gethaei ex Enac gigante sint procreati: unde Goliath quem occidit David gigas fuit et Gethaeus. IN DOMO PULVERIS PULVERE VOS CONSPERGITE. - Pro pulveris hebraice est aphra, quod dupliciter potest accipi: primo, ut appellativum significans pulverem; secundo, ut proprium nomen urbis in tribu Benjamin, Josue XVIII, 23, vel alterius in tribu Manasse, quae latine dicitur Ephra (Hebraeum enim Ephra idem est quod Aphra), fuitque civitas Gedeonis, in qua ipse habitavit et sepultus est, ubi et accepit signum victoriae contra Madian in vellere, Judic. VI, 11. Utroque modo hic accipi potest. Primo, appellative, q.d. O Samaria, cum urbibus tibi subjectis, tu jam non tam Samaria, id est custodia, vocanda es, quam Aphra, id est pulvis; quia brevi ab Assyriis in cinerem et pulverem redigeris: luge ergo, et pulvere te consperge. Ecce in spiritu video te in pulverem redactam; inter ruinas ergo pulveris pulvere te involve: vos ergo, o Samaritae, nolite plangere vestram cladem apud Gethaeos aliosque Philistinos, qui vos irridebunt, sed domi privatim pulvere domorum vestrarum in pulverem redactarum vos aspergite; quia reipsa vel inviti earum pulvere, dum dejicientur, mox aspergemini. Ita ex Septuaginta et Chaldaeo S. Hieronymus, Theodoretus, Remigius, Albertus, Lyranus, Emmanuel et alii; unde Septuaginta vertunt: Terra, aspergite derisum vestrum, licet alii legant, in derisum; Syrus vertit, in domibus collectionis residui (id est in areis, ubi residuum tritici cum paleis et terrae pulvere miscetur), conspergite vos pulvere, q.d. In areis arenis vos conspergite. Secundo, Aphra, id est pulvis, hic ut nomen urbis Samariae subjectae proprium accipiunt Hebraei, S. Hieronymus in textu Commentarii, Arias, Clarius, Vatablus, Mariana et Pagninus, qui vertunt: Propter domos Aphra in pulvere voluta, vel involve teipsam. Hebraeum enim palas significat volutare, involvere. Unde et Biblia Latina Romana to Pulveris, uti et sequens, Pulchra, scribunt littera majuscula, quasi nomen proprium; ut sensus sit, q.d. Non est, o Samaritae, quod in Geth ad plangendum abeatis, ite potius ad vestram urbem Aphra: illa juxta nomen suum monebit vos luctus et pulveris, eumque vobis suggeret, ut illo vos conspergatis. In Aphra ergo aphra, id est pulverem vobis injicite; imo pulvere vos obruite, quia Aphra aeque ac Samaria pulvere ab hostibus obruenda, imo in pulverem convertenda est. Simili paronomasia apposite quis diceret: O Lutetia, ob peccata tua et clades tibi imminentes, luto te asperge. O Lima in America, limo te conspurca. O Sinae, cinere vos opplete. O Africa, in arca arenam tuam tibi affrica. Nota, pro consperge, in Hebraeo est duplex lectio. Alii enim legunt hitpallasi, id est conspergere, vel consperge te. Alii legunt hitpallasti, id est conspersi me, involvi me pulvere, ut Propheta sustineat hic typum Christi, qui in domo pulveris, id est utero Virginis, pulveri nostro se involvit, ait Mariana. Unde Allegorice, Christus in domo pulveris, puta in terra, in utero Virginis, pulvere mortalitatis nostrae se conspersit; imo pulverem hunc induit, quasi poenitentiam pro peccatis nostris acturus. Nam domus pulveris est terra, in qua ob peccatum Adae ad mortem damnati degimus: item corpus hoc mortale, eadem de causa brevi in pulverem redigendum. Ad haec Ecclesia, quae quasi domus poenitentiae in die Cinerum pulvere nos aspergit, ut nos nostrae sortis et mortis memores reddat, et a carnalibus deliciis avocatos ad coelestia transferat. Tunc ergo recte dicat concionator fidelibus: In die et in domo cineris et pulveris, cinere et pulvere vos aspergite. Hinc Tropologice, o Adam adama, id est, o homo humo, in aphra, id est in terra, ob peccata te asperge; nam terra et humus es, et in terram reverteris. Pulvis et umbra sumus. Memento, homo, quia pulvis es, et in pulverem reverteris. Quia ergo in terra et pulvere degis, ubi, ut ait S. Leo serm. 4 De Quadrag., necesse est de mundano pulvere etiam religiosa corda sordescere. Hinc in Quadragesima, imo singulis hebdomadibus, imo quotidie vespere dum vadis cubitum in incertum, nesciens an sequens mane sis visurus, sed ipsa nocte suffocandus et moriturus, uti multis contigit, et etiamnum contingit, conscientiam examinans, quasi coram judice illa nocte compariturus, pulvere te consperge. Imitare Davidem dicentem: Lavabo per singulas noctes lectum meum: lacrymis meis stratum meum rigabo, Psalm. VI, 7. Et: Quia cinerem tanquam panem manducabam, et potum meum cum fletu miscebam, a facie irae et indignationis tuae, quia elevans allisisti me, Psalm. CI, 10. Imitare amicos Job, qui videntes ejus afflictionem, exclamantes ploraverunt, scissisque vestibus sparserunt pulverem super caput suum in coelum. Et sederunt cum eo in terra septem diebus et septem noctibus, Job II, 12. Imitare Jeremiam dicentem, Thren. III, 16: Fregit ad numerum dentes meos, cibavit me cinere; et vers. 29: Ponet in pulvere os suum, si forte sit spes; et cap. II, 10: Sederunt in terra, conticuerunt senes filiae Sion: consperserunt cinere capita sua, accincti sunt ciliciis, abjecerunt in terram capita sua virgines Jerusalem.
1:11
11. ET TRANSITE VOBIS (hebraice, transi vobis, id est tibi, tuisque civibus, id est vobis. Est enallage numeri: et to vobis vel elegantiae, vel emphasis causa ad majus pathos additur) HABITATIO PULCHRA. - Hebraice, habitatrix Sappir. To Sappir, aeque ut Aphra, accipi potest dupliciter: primo, quasi appellativum, significans pulchra, ut sit epitheton Samariae. Haec enim in amoeno monte sita, exterius pulcherrimos hortos et campos, interius pulcherrima palatia, domos, turres, plateas et muros suos, uti caudam suam ocellatam circumspicit pavo, circumspiciebat, q.d. Vos, o Samaritae, transite (id est brevi transibitis) captivi in terram hostilem; vos, inquam, o habitatrix Sappir, id est pulchrae; hoc est, vos, o incolae pulchrae et elegantis Samariae. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Remigius, Rupertus et alii. Unde Chaldaeus vertit: Transite vobis qui habitatis in pulchritudine, discoopertis verendis nudi et pudifacti; Arabicus: Fac tibi habitationem pulchram; Syrus, Fac tibi, habitatrix, quod pulchrum est, quod sit pulchrum. Secundo, Sappir, ut nomen proprium urbis accipiunt Clarius, Pagninus, Mariana et Vatablus; unde vertunt: Transi, id est abi cum tua metropoli in captivitatem, quae habitas in Sappir, jam non sappir, id est pulchra, sed foeda et nuda, ideoque confusa ignominia, q.d. Jactabas, o urbs Sappir, te pulchram et sapphirinam, et ecce tota conspurcata es, et lutea. Sic ex adverso gloriabatur Augustus Caesar, teste Suetonio, quod invenisset Romam lateritiam, et relinqueret moream. Sic primariis Italiae urbibus singulis singula haec dantur elogia: Fiorenza bella, Venetia ricca, Neapoli gentile, Milano grande, Bologna grassa, Ferrara civile, Genoa altiera, Perugia sanguigna, Mantoa gloriosa, Rimini buona, Luca industriosa, Roma santa. Florentia ergo est Sappir, id est bella et pulchra. Sic Carolus V de Belgio dicere solebat opes suas esse in Flandria, delicias in Brabantia, nobilitatem in Hannonia, vires in Arthesia. Et de Brabantiae urbibus: Mechlinia pulchra, Antuerpia dives, Lovanium sapiens, Bruxella nobilis; Sappir ergo idem significat quod Ninive, id est speciosa et pulchra. Quaeres, quaenam urbs est Sappir? nam hoc nomen alibi non invenitur. Respondeo, Sappir (ut patet ex radice et scriptura hebraica) idem esse quod Saphora, vel Saphorme, vel Sephoris, vel Sephoron (haec enim omnia sunt idem) quae Hegesippo et S. Hieronymo est Diocaesarea. De qua sic Adrichomius in Descript. Terrae sanctae: Urbs est opulenta et totius Galilaeae maxima, in meditullio regionis tutissimo loco sita; arce, portis, moenibus murisque firmissimis munita, et habens circa se vicos plurimos. (Annon haec erat Sappir pulchra?) Natalis, ut putatur, locus B. Joachim atque Annae, Deiparae Virginis parentum. Hanc Gabinius unam ex Judaeorum curiis esse voluit: eamdem Varus cepit, et venditis sub hasta incolis, incendio absumpsit: Herodes autem totius gentis caput et defensaculum fecit. Videtur quondam cathedralem habuisse ecclesiam. Nam Tyrius in Catalogo Pontificum suffraganeorum Antiochenae Ecclesiae, inter Episcopatus Seleuciae Diocaesaream secundo nominat loco. CONFUSA IGNOMINIA: NON EST EGRESSA QUAE HABITAT IN EXITU. - Hebraice, quae habitat in Saanan. Rursum Saanan accipi potest vel ut nomen proprium urbis, ut sit eadem cum Sanan, quae fuit urbs tribus Judae, Josue cap. XV, 37; vel potius eadem cum Sennim, vel Saananim vel Sennanim, quae fuit urbs in tribu Nephtalim, subjecta Samariae, ut patet Josue XIX, 33; Judic. IV, 11. Ita Septuaginta, Chaldaeus, Vatablus, Pagninus, Emmanuel, Mariana et Clarius. Unde et Biblia Plantina to In exitu scribunt majuscula I, quasi sit nomen proprium; vel ut appellativum. Saanan enim hebraice significat exitum, a radice iatsa, id est exivit; vel a radice tsaan, id est translatus est: litterae enim ain et aleph, quia gutturales, subinde commutantur. Symmachus vertit, abundantiam; sic enim habet: Non est egressa (in captivitatem), quae habitat in abundantia, quasi tsanan per tsade, sit idem quod saanan per schin. Unde Interpretes utrumque vertunt, Saanan; nam tsade et schin sunt litterae commutabiles. Unde prius tsachac idem est quod sachac, id est risit. Septuaginta pro Saanan habent Sennaar, mendose ut videtur; nisi dicas Sennaar, id est Babylonem, ab eis vocari Saanan, quia opibus, luxu et pompis abundabat. Si accipias Saanan ut appellativum, sensus erit: O Samaria, quae habitas in saanan, id est in rerum omnium copia et abundantia, ideoque insolescis et protervis. Rursum in saanan, id est in exitu, id est in fine Terrae sanctae, q.d. Quae es limes Chananaeas, proxima hostibus, primaque Assyriis venientibus occurris, repete verbum transite quod praecessit, vel, ut hebraice est, transi, q.d. Transi in captivitatem, tam tu, o habitatio Sappir, id est pulchra, quam tu, o habitatio Saanan, id est in exitu, quae hactenus non est egressa, nec transiit in captivitatem: sed jam eo egredietur et transibit, vel certe, ut S. Hieronymus: Non est, inquit, egressa, quae habitat in exitu vel in abundantia (puta Samaria) propria voluntate, sed vi ducta est in Assyrios. Sensus est: Ne putes, o Samaria, te captam a Teglatphalasar, qui, IV Reg. XV, 29, aliquos ex te cepit, quasi tunc omnem poenam tuis sceleribus debitam persolveris, nihilque amplius tibi luendum restet. Si id putas, falleris: nam ille te tantum rasit superficie tenus, non vero te abduxit: necdum ergo egressa es, egredi debes, et abducenda es in Assyrios tota, ita ut nemo ex te, vel vix ullus in Samaria supersit. Ita S. Hieronymus, Remigius et Lyranus. Aliter Rupertus et Arias: ipsi enim haec accipiunt de Jerusalem, non de Samaria, q.d. O Jerusalem, quae habitas in saanan, id est in copia et luxu rerum omnium, ita secura ut etiam visa clade vicinae Samariae, ad eam vel levandam, vel plangendam, vel consolandam non exieris, sed domi voluptatibus indulgens et immersa manseris, putans eas tibi fore firmas et perpetuas, nec aliquem te ab iis posse abducere et avellere: tu, inquam, o Jerusalem, egredere pariter in Babylonem, ac disce tuam Saanan non fuisse saanan, id est securam et firmam, sed te habitasse in saanan, id est in exitu, id est in via qua abduceris in Babylonem vicinam hosti, vicinam captivitati. Si, secundo, Saanan accipias ut nomen proprium, similis erit sensus illi quem jam dedi, q.d. O Saanan, civitas felix, hactenus fuisti saanan, id est abundans opibus et luxu, sed non fuisti saanan, id est egressa; jam quasi Saanan egredieris cum tua matre et metropoli Samaria, ex patria in exsilium, ex libertate in servitutem, ex copia ad inopiam, ex vita ad mortem. Unde Chaldaeus vertit: Non exierunt salvi de habitatoribus Saanan. Perperam Syrus pro Saanan legit, Taneos; unde vertit: Confusa non fuisti, habitatrix Taneos, id est Aegypti, cujus olim metropolis erat Tanis, Psalm. LXXVII, 12. Porro Pagninus, Vatablus et alii haec referunt ad sequentia, vertuntque hoc modo: Non est egressa habitatrix Saanan ad planctum Bethactsel urbis vicinae, sed jam egredietur ad captivitatem et ad planctum non alienum, sed suum. Melius Noster et Septuaginta, et Chaldaeus haec dividunt, et medio hypocolo dispungunt. Unde sequitur: PLANCTUM DOMUS VICINA (ita Romana: male ergo aliqui legunt, vicinae) ACCIPIET EX VOBIS, QUAE (male ergo aliqui legunt, qui) STETIT SIBIMET. Pro Bethaetsel, domus vicina hebraice est Bethaetsel, quod aeque ut praecedentia accipi potest dupliciter: primo, ut nomen proprium loci, qui videtur vicinus fuisse urbi Saanan jam dictae, uti censent Theodoretus, Pagninus, Vatablus, Arias, Mariana et alii. Sensus est, q.d. Urbs Bethaetsel, quae est vicina urbi Saanan, ex ejus vastatione planctum accipiet, quia mox et ipsa vastabitur; ipsa, inquam, quae stetit sibimet, vel in se ipsa, id est confidens suae munitioni suisque viribus, diutius restitit hosti eam obsidenti; unde hostis eam capiens gravius eam affliget, ut damna tam longae obsidionis sarciat et compenset. Est synecdoche: ex parte enim intelligit totum, puta ex una urbe Bethaetsel totam provinciam Judaeae. Unde Secundo, Bethaetsel accipi potest ut appellativum, significans idem quod domus vicina, et sic per eam intelligi potest Judaea, sive duae tribus, praesertim Jerusalem, q.d. Judaea et Jerusalem, quae est domus vicina Samariae, uti ex Samaria ob vicinitatem accepit idololatriam et culpam, ita et poenam ac excidium ab eadem accipiet. Jerusalem, inquam, quae paulo ante stetit sibi, hebraice emdate, id est in subsistentia sua, q.d. Quae in suo statu et robore, et, ut Chaldaeus vertit, elegantia stetit integra et intacta ab Assyriis, constans et invicta, dum verum Deum colebat, ab eoque protegebatur, cum tu, o Samaria, declinans ad idola, excidisti a tuo statu, et abducta es ab Assyriis. Hoc est quod dixit vers. 9: Desperata est plaga ejus, Samariae, quia venit usque ad Judam; et rursum dicet vers. 12: Descendit malum a Domino in portam Jerusalem. Ita S. Hieronymus cum suis sequacibus, Ribera et alii. Transit enim Propheta a clade Samariae ad cladem Jerusalem, quae Samariae erat vicina et affinis, ac quasi soror. Aliter recentiores, qui novam cudunt versionem; et varii varie; uti fit, dum a Vulgata recedunt, ut lector in iis nihil certi et solidi inveniat, sed animo semper vagetur et fluctuet. Porro planctus et stragis hujus causam assignat Chaldaeus, dum paraphrastice ita vertit: Planctum vobis edite cum amaritudine, ob interfectos fortium vestrorum in domo profunda, propter domos desiderabiles vestras, quas violenter abstulistis, hanc ad illam adjungentes; ideo elegantia terrae vestrae tolletur a vobis. Vide Isaia V, 8.
1:12
12. QUIA INFIRMATA EST IN BONUM, - id est ad bonum, scilicet tum pietatis et virtutis, tum inde consequentis prosperitatis et praemii, q.d. Privata est bonis tam gratiae, quam naturae et facultatum. QUAE HABITAT IN AMARITUDINIBUS; - Septuaginta: Quae habitat in doloribus; Hebraeus: Quae habitat in Maroth. Maroth est nomen urbis in Judaea, teste S. Hieronymo. Forte illa quae in tribu Juda ponitur, Josue XV, 58, et Mareth vocatur. Fuit et alia urbs Mara in tribu Manasse, apud quam Damasceni quondam castrametati sunt; de qua Tyrius, lib. XV Belli sacri, cap. VIII, et Adrichomius in Manasse. Rursum Maroth hebraice significat amaritudines. Unde Noster vertit: In amaritudinibus, majuscula I, ut significaret esse nomen proprium; sed ita ut ejus vis et energia consistat in appellativo, quod significat amaritudines. Perinde ac Leodii celebris est pons Amaricour, id est amari cordis, ita dictus quod in eo caesi sint cives a Carolo Audace, cum ipse per illum in urbem irrumpens, eam ferro flammaque vastavit. Hic ergo est Eburonum Maroth. Itaque sensus est, q.d. Tu, o Maroth urbs, et tu, o Juda, Maroth urbis possessor et dominus, qui sub Ezechia rege pio, in bono pietatis aeque ac prosperitatis, puta in pace et rerum omnium affluentia felix laetusque vivebas, inde sensim ad vitia et idola dilapsus, amisisti cum bono pietatis bonum prosperitatis; et acquisivisti malum amaritudinis et adversitatis (hinc Theodoretus legit: Quis capit afferre dolores ei, quae habitare solita est in bonis? Quocirca jure vocari potes habitans in Maroth, id est in amaritudinibus, hoc est in peccatis, quibus Deum et conscientiam amaricasti (unde Symmachus vertit: Habitatio ad amaritudinem provocans), atque in poenis et suppliciis, quae corpus animumque tuum affligunt et amaricant. Ex dictis patet, primo, Prophetam per elegantiam alludere ad urbes Judaeae dictas Maroth et Bethaetsel, aeque ac paulo ante allusit ad Aphra, Sappir et Saanan urbes Samariae; hae enim cum sua metropoli passae et vastatae sunt, sed per illas intelligere totam provinciam, per synecdochen. Simili enim modo Isaias, cap. XV, 2 et seq., describens vastationem provinciae Moab, dicit vastatas esse Medaba, Luit, Eleale, Segor, Nemrim, Gallim, Dibon, etc., quae sunt urbes Moab. Sic Jeremias, cap. XLVI, 14, praedicens vastationem Aegypti, dicit vastandam Memphim, Taphnim, Magdalum aliasque urbes Aegypti. Patet, secundo, haec nomina Aphra, Sappir, Saanan, Bethaetsel, Maroth, esse propria urbium, sed Prophetam urgere horum nominum significata ad elegantiam et energiam; rursum haec nomina propria urbium adaptari toti provinciae in qua sunt, puta Samariae, vel Judaeae, sive Jerusalem. Sensus ergo plenus totius hujus loci a versu 41 usque ad vers. 43, hic est, q.d. Tu, o urbs, quae vocaris Aphra, id est pulvis, juxta nomen tuum pulvere te conspergere; tu, o urbs, quae vocaris Sappir, id est pulchra, transi ad squalorem captivitatis; tu, o urbs, quae vocaris Saanan, id est abundans vel egrediens, egredere in captivitatem. Pari modo tu, o Samaria regio, quae hasce et plures urbes complecteris, tu, inquam, es Aphra, id est pulvis; quia in pulverem mox ab Assyriis redigenda, in pulvere ergo te voluta: tu pariter, o Samaria, es Sappir, id est pulchra, sed deformanda et captivanda ab hoste; tu denique es Saanan, id est abundans et egressura ad hostes. Haec de Samaria; sequentia spectant Judaeam et Jerusalem. Tu ergo, o urbs, quae vocaris Bethaetsel, id est domus vicina urbi Saanan, planctum ex ejus vastatione accipies; nam tua res agitur, paries cum proximus ardet. Tu quoque, o urbs, quae vocaris Maroth, id est amaritudines, dira et amara patieris ab hoste; quia ipse te tuaque omnia enervabit et infirmabit. Pari modo, o Judaea et Jerusalem, quae hasce urbes Bethaetsel et Maroth sub tuo dominio complecteris, tu es Bethaetsel, id est domus vicina Samariae; unde ex ejus vastatione vastationem et planctum accipies. Insuper tu es Maroth, quia amaras infirmitates et strages experieris. Summa ergo omnium sit, q.d. Tu, o Samaria, cum tuis urbibus, ac deinde tu, Judaea, cum tuis ab hoste vastabimini; clades enim Samariae ad vicinam Judaeam dimanabit. Patet ex sequentibus. Tropologice, Aphra est mors, quae nos in pulverem resolvit; Saanan, id est exitus, est judicium, quod nos egredi facit, vel ad Maroth, id est amaram gehennam, vel ad Sappir, id est pulchrum coelum, vel ad Bethaetsel, id est purgatorium. Hoc enim est domus vicina quoad locum gehennae, quoad statum et merita coelo. Haec sunt quinque novissima cuique jugiter meditanda, quae proinde Propheta hic cuique ob oculos ponit, cujus verba facile est singulis applicare. QUIA DESCENDIT MALUM A DOMINO IN PORTAM JERUSALEM. - Nam, ut ait S. Hieronymus, Sennacherib Assyrius, vastata Samaria, venit etiam ad Jerusalem, misitque Rabsacen qui Hierosolymitis insultaret, lib. IV Reg. cap. XVIII, vers. 17; Isaiae, cap. XXXVI, vers. 2.
1:13
Aliter vertunt Chaldaeus, Pagninus, Vatablus et Arias, nimirum: Junge currum ad equos velocissimos (vel ad dromades, qui sunt cameli velocissimi, indeque graece dicti sunt dromades, id est cursores), habitatriae Lachis, q.d. Fuga vobis consulite, fugite velocissime quadrigis vestris velocissimis, o habitatores Lachis; quia instat vobis hostis Sennacherib. Lachis enim erat urbs florentissima, equorum atque curruum copia et exercitatione nobilis, in quam ob vicinitatem et commercium, atque exercitationis stadium, idololatriae cultus primum ab Israelitis delatus, inde totam Judaeam corruperat. Est ironia et tacita irrisio, q.d. Tua, o Lachis, maxima et celeberrima equorum et quadrigarum frequentia, tua illa admiranda et stupenda exercitatio, et in arte equos quadrigasque agitandi dexteritas, nil tibi proderit ad hoc ut Assyrio resistas; quare suadeo ut ea utaris ad fugam, sed nec haec tibi proderit: non enim effugies; nam Assyrius te licet velocissime fugientem, comprehendet. Unde Chaldaeus vertit: Aptate quadrigas, projicite vos super veredos, qui habitatis Lachis. In Hebraeo est pulchra paronomasia inter recheb, id est quadriga, et reches, id est dromedarius, quod Noster vertit, stuporis; et Lachis, id est ambulans ad Aethiopem, q.d. Tu, o Lachis, juxta nomen tuum ambulas ad Aethiopes, id est ad idola fuliginosa et atra, atrosque daemones quos colis; ambulas, inquam, placido et lento gressu: idcirco jam non eris Lachis, sed rachis sive reches, id est dromas stupende velox; et recheb, id est quadriga: quia instar quadrigae et dromadis velocissime conaberis fugere Assyrium: sed cogeris captiva celerrime currere in Assyriam. Sic tropologice, qui lenti perstant in peccatis, cogentur praecipites abire in supplicium et in gehennam, ait a Castro.
1:14
14. PROPTEREA DABIT EMISSARIOS (Chaldaeus et Vatablus vertunt, munera) SUPER HAEREDITATEM GETH. - Hoc loco significari videtur (licet id alibi non legamus) quod cives Lachis adventante Sennacherib, timentes ejus obsidionem et excidium, coacti miserint emissarios, id est legatos, cum militum comitatu et muneribus, ad Geth urbem Philistinorum potentem, alias hostilem, qui ab ea peterent opem, sed frustra. Nam, ut sequitur, Maresa et Geth sunt domus Aczib, id est mendacii, et in deceptionem regibus Israel, quia nimirum utraque mendaciter promittens opem, eamque promissam non praestans, sed fallens, decepit, uti alias saepe reges Israel, ita nunc Judaeos et cives Lachis. Nota: Pro super haereditatem Geth, hebraice est super, vel ad Maresa Geth. Unde videtur quod Maresa fuerit nomen proprium urbis subjunctae Geth et Gethaeis. Ita R. David, Pagninus et Vatablus; nam de ea subdit: Adhuc haeredem adducam tibi, quae habitas in Maresa; et quia Maresa hebraice significat haereditatem: hinc Noster vertit, haereditatem, ob allusionem quam mox explicabo. Urbs enim Maresa pertinebat ad Geth, ejusque erat quasi haereditas. Sensus ergo est, q.d. Lachis mittet legatos ad sibi vicinam Maresa, quae est haereditas et civitas Geth, ut ab ea opem petat contra Sennacherib. Secundo et melius, S. Hieronymus et Ribera, q.d. Sennacherib ex Lachis mittet emissarios, id est milites volones et velites, in Maresa, id est in haereditates, agros et oppida Geth, ut ea depopulentur: eo quod ipsi nunc, uti alias saepe, instigarunt Israelitas, et cives Lachis, ad resistendum Assyriis, promittendo eis opem, quam non praestiterunt: ideoque fuerunt, et sunt domus mendacii. Unde sequitur: Domus (hebraice batte, id est domus in plurali: unde Plantiniana legunt domos in accusativo, ut sit appositio, q.d. Super Maresa et Geth, super domos, inquam, mendacii: tales enim sunt Maresa et Geth) mendacii in deceptionem regibus ISRAEL: - scilicet fuerunt urbs Maresa et Geth, uti jam exposui. Hebraice est, domus aczib leachzab, id est domus mendacii ad mendacium, id est deceptionem regibus Israel. Nota: Aczib fuit nomen proprium urbis in tribu Juda, Josue XV, 44. Unde de ea hic agi putant Chaldaeus, Vatablus et Pagninus. Sic enim vertit Chaldaeus: Domus Aczib tradentur populis propter peccata, quibus venerati sunt idola reges Israel; Pagninus: Domus Aczib erunt in mendacium regibus Israel. Quod Vatablus sic exponit, q.d. Aedes urbis munitissimae, quae erat in tribu Juda, nomine Aczib, quae erat instar arcium, fallent reges Israel, et frustrabuntur spe sua, q.d. Reges Israel, id est reges Juda, frustrabuntur spe sua cum descendent in Aczib, ut illic sint tuti contra hostes: quia civitas illa non poterit resistere hostibus; sed Aczib vere erit Aczib, id est mendacium, et mendax praesidium. Fuit et alia urbs nomine Achseph, vel Acziba, postea Ecdippa dicta, maritima et potens, non longe a Tyro, quam initio filii Aser expugnare non potuerunt, ut patet Judic. 1, 31. Verum melius S. Hieronymus et alii censent Maresa et Geth hic vocari domus Aczib, id est mendacii, quia fidem datam Israelitis fefellerunt; cum allusione tamen Aczib urbis, quae vere hoc nomine exstabat in Juda, q.d. Domus Aczib, id est mendacii, hoc est mendax et fallax, non jam erit urbs Judae, quae vocatur Aczib, sed erit Maresa et Geth. Sic Isaias Jerusalem vocat Sodomam, ob mores Sodomiticos, cap. 1, 10: Audite, ait, verbum Domini, principes Sodomorum, etc. Sic saepe Ezechiel et Prophetae Judaeos vocant Chetaeos, Chananaeos, Amorrhaeos, etc. De Maresa enim hic agi patet ex eo quod mox sequitur. Unde Syrus vertit: Domus vanitatis factae sunt in vanitatem regibus Israel; Arabicus: Domus deceptionis (erroris) factae sunt deceptio regibus Israel.
1:15
15. ADHUC HAEREDEM ADDUCAM TIBI QUAE HABITAS IN MARESA. - Michaeus hoc cap. plenus est allusionibus: in nominibus enim urbium propriis, eleganter, salse et acute alludit ad eorum significata: qua de causa Noster non ipsa nomina propria hebraica, sed eorum significata ponit. Sensus ergo est, q.d. Tu, o Maresa urbs, juxta nomen tuum fuisti haereditas dives tua, aeque ac Gethaeorum principum tuorum. At nunc alium haeredem tibi adducam, qui tua occupet et haereditet, scilicet hostem Assyrium; ut jam sis Maresa, id est haereditas, non tua, nec Gethaeorum, sed Assyriorum; eo quod tu Israelitas incitaveris, et vana spe lactaveris ad resistendum Assyriis. In Hebraeo pulchra est paronomasia: Adducam iores le Maresca, id est adducam haeredem ad suam haereditatem. Porro Maresa haec non fuit Michaeae patria, uti aliqui opinantur; nam Maresa haec fuit in Geth Philistinorum, Michaeus autem fuit Judaeus: nisi dicas hanc Maresa esse illam quae tribui Judae fuit assignata a Josue cap. XV, 44, sed quam Gethaei per vim possederint, et Judae eripuerint. Verum S. Hieronymus et alii dicunt patriam Michaeae fuisse Morasthi distinctam a Maresa, uti dixi in Prooemio. Ludit Michaeus in voce, aeque ac in re Maresa id est haereditas; sicut in eadem ludit Horatius, lib. II, satyr. II: Nos expulit ille: Illum aut nequities, aut vafri inscitia juris; Postremum expellet certe vivacior haeres. Unde tropologice, domus Aczib, id est mendacii, est mundus, et omnis mundana haereditas, praesertim inique, vel per vim, aut fraudem acquisita: haec enim est Maresa Geth, id est haereditas torcularis, quo scilicet potentes premunt et opprimunt plebem et pauperes, sed postea sentient eam esse Achzib, id est domum mendacii. Quibus merito intonat Psaltes: Filii hominum, usquequo gravi corde? ut quid diligitis vanitatem, et quaeritis mendacium? Ita haeretici, pressi a catholicis, implorant opem Turcarum, sed postea sentiunt eam esse Achzib, id est mendacium; quia post victoriam Turca eos sibi subigit, eisque jugum Turcicum imponit; uti Budae et Hungariae avorum memoria accidisse scimus. Ita sagae, magi, aliique desperatae fortunae daemonem invocant, sed invocant Aczib, id est mendacium. Nam daemon ab eis animam et corpus extorquet, eosque in solidum mancipat. Ita multi sectantur aulam, ut honores et opes assequantur, sed post multos labores spe sua frustrati, deplorant se servisse tot annis in vanum domui Achzib. Filii hominum, ut quid toties hoc mendacium experti, non sapitis? Ut quid adhuc diligitis vanitatem, et quaeritis mendacium? Spes omnes tuas reponas in principe, in praelato, in amico; moritur ille, vel tibi offenditur ob rem levem, ecce spes tua effusa in terram: ecce spes tua est Achzib, id est mendacium. Confidis in filiis, quod familiae tuae erunt bases et columnae; sed mox hunc rapit bellum, illum pestis, tertium furca, quartum hospitale, quintus degener est et rebellis: ecce confisus es in domo Achzib. Juvenis es in flore aetatis, superbis, robur tuum perenne putas, spondes tibi annos Nestoreos; sed inopinato febris te invadit, debilitat, decolorat, ut fias imago mortis: ecce juventus tua, robur tuum est Achzib, est mendacium. Abundas opibus, dicisque cum divite illo Evangelico: Anima, habes multa bona posita in annos plurimos, requiesce, comede, bibe, epulare. Sed audi vocem Altitonantis: Stulte, hac nocte animam tuam repetunt a te; quae autem parasti cujus erunt? Luc. XII, 19. An non hae sunt opes, hae domus Achzib? An non haec est haereditas mendacii? Vere Sapiens, Eccli. XXXIV, 1: Vana spes, et mendacium viro insensato: et somnia extollunt imprudentes. Quid enim sunt omnes res et spes mortalium, nisi somnia vigilantium? ut ait ex Platone Philo: Quasi qui apprehendit umbram, et persequitur ventum; sic et qui attendit ad visa mendacia. Et Psaltes, Psalm. LXI, 10: Verumtamen vani filii hominum, mendaces filii hominum in stateris: ut decipiant ipsi de vanitate in idipsum, quasi dicat: Ipsi sunt quasi filii vanitatis, et per consequens sunt vanitas in idipsum, id est omnes simul. Unde Hebraeus et Chaldaeus habent: Filii hominum in statera si ascendant, ipsi pariter leviores sunt statera; S. Hieronymus vertit: Verumtamen vanitas filii Adam, mendacium filii viri, in stateris dolosis fraudulenter agunt simul; Theodotion: Vapor sunt filii hominum, mendacium filii viri, ut momentum staterae, quod mox sursum, mox deorsum inclinatur et fertur, ait Theodoretus, q.d. Ita nihil stabile est in rebus humanis, sed omnia instabilia et pendula, perpetua agitatione motuque librantur: promittunt quidem stabilitatem et constantiam, sed mentiuntur: Omnis enim homo mendax, omnis pariter res et spes humana est mendax. Vere S. Augustinus, lib. De Cognitione verae vitae, cap. XXV, tom. IX: Totus, inquit, hic mundus instar brevissimi puncti intra Deum collocatur; serenissima autem lux majestatis ejus extra undique versum in immensum diffunditur. Idem, in Psalm. XXXVI, conc. 1: Molendinum, inquit, puto dictum mundum istum, quia rota quadam temporum volvitur, et amatores suos conterit. Sapienter vero aeque ac pathetice auctor serm. ad Fratres in eremo, serm. 31: O munde proditor, ait, cuncta bona promittis, sed cuncta mala profers: promittis vitam, sed donas mortem; promittis gaudium, sed largiris moerorem; promittis quietem, sed ecce turbatio; promittis florem, sed cito vanescis; promittis stare, sed cito recedis. Et paulo ante: Vae, qui tibi credit; beatus qui tibi resistit; sed beatior qui a te illaesus recedit. Et inferius: Dicant omnes, loquantur cuncti, surgat venerabilis pater Adam cum omnibus filiis suis, et uno ore loquantur, utrum in hac vita gaudium habuerint sine dolore, pacem sine discordia, quietem sine metu, sanitatem sine infirmitate, lumen sine tenebris, panem sine dolore, risum sine fletu. Et mox: O munde immunde, in te habitare, et non dolere, impossibile est. In te sperare, et non timere, vanum est. In te tua amare, et non periclitari, vanum est. O fratres mei, nolite ergo eum diligere, quoniam transit, et concupiscentia ejus. Sed ecce mundus transit, et nos turbat, et amatur; fallit, et fidelis reputatur: occidit, et velut vita desideratur. O munde immunde, mella tua et dulcedo tua asperitatem habent, jucunditatem falsam, certum dolorem, incertam laetitiam, durum laborem, timidam quietem, rem plenam miseriae, et spem beatitudinis inanem. Annon ergo mundus est domus Achzib, sedes mendacii? Annon ipse reipsa clamat achzib, id est mentior et mentiar, decipio et decipiam? Ut quid ergo mendaci, et talem se profitenti creditis et fiditis. USQUE AD ODOLLAM VENIET GLORIA ISRAEL. - Odolla quae et Adulla et Adolla dicitur, urbs fuit antiqua, magna et regia, cujus regem occidit Josue, cap. XII, 45. Hanc postea aedificiis munivit Jonathas, atque in hac sabbatum egit Judas Machabaeus, II Machab. XII. Est, ait S. Hieronymus in Locis Hebr., usque hodie vicus parvus ad orientem Eleutheropoleos. Juxta urbem est spelunca Odollam, in qua latuit David fugiens Saulem, ibique collegit quadringentos viros, quorum factus est princeps, I Reg. XXII, 1, et II Reg. XXIII, 13. Ita Adrichomius in Descript. Terrae sanctae. Jam sensus a variis hic varius datur. Primo, q.d. Assyrius vastabit capietque omnia, usque ad Odollam, quae est urbs magnifica, et quasi gloria Israel. Sic Judith victrici, ob occisum ab ea Holofernem, acclamavit pontifex et populus: Tu gloria Jerusalem, tu laetitia Israel, tu honorificentia populi nostri, Judith XV, 10. Secundo, alii per gloriam Israel intelligunt Assyrium, qui Israelis opes et gloriam occupavit et haereditavit: sicut enim eum paulo ante ironice vocavit haeredem Maresa, sic eumdem nunc vocat gloriam Israel. Unde Pagninus et Vatablus sic vertunt: Haeres gloriae Israel (puta Assyrius) veniet usque ad Odollam. Tertio, S. Hieronymus cum suis gloriam accipit per antiphrasin et sarcasmum, pro dedecore, q.d. Dedecus Israelis, quod illi inferet Assyrius vastator, perveniet usque ad Odollam. Quarto, hebraeum Cabed non tantum gloriam significat, sed et gravitatem. Unde verti potest: Gravitas, id est gravis afflictio, Israelis perveniet usque ad Odollam. Ita Lyranus et Arias. Quinto, planius proprie potest capi gloria Israel, q.d. Assyrius sensim progrediendo capiet omnes pene urbes Israelis et Judae, ita ut perveniat ad Odollam, quae erat in finibus Juda; et consequenter regnum, ditio et gloria Israel quasi propulsa et fugata ab Assyrio, perveniet sistetque in Odollam urbe olim gloriosa: quare illa, ab eodem capta, quasi extinguetur, et corruet gloria Israel, juxta illud Poetae: Fuimus Troes, fuit Ilium, et ingens Gloria Teucrorum. Hinc caeso Israele et capta arca, uxor Phinees pontificis gravida, ex dolore enixa filium, vocavit eum Ichabod, id est, ubi gloria? dicens: Translata est gloria de Israel, quia capta est arca Dei, I Reg. IV, 20. Ita Propheta hic per vastitatem urbis magnificae Odollam, quae pene erat extrema in Juda, caeterarum omnium praecedentium et interjacentium urbium vastitatem significat; ita ut in Odollam statura et casura sit ditio et gloria Israelis. Alludit ad etymon Odollam, vel, ut hebraice est, Hadulam. Hadulam enim hebraice significat, ornamentum usque ad eos, scilicet perveniet; vel transitus aut praeda, scilicet Assyriorum, usque ad eos, scilicet perveniet. Ita Pagninus in Interpr. Nomin. Hebr. Denique perperam pro Odollam, legit olam, id est saeculum; unde vertit: Usque in saeculum efferet gloriam Israelis; et Arabicus: In saeculum exaltabitur gloria Israelis.
1:16
16. Decalvare. - Non tu, o Jerusalem, ut vult Theodoretus; hanc enim capere nequivit Sennacherib de quo hic agitur, imo ipse ibidem caesus est ab angelo; sed vel tu, o Odollam, et tu, o Maresa, ut censet Vatablus; vel tu, o Israel, ut censet Arias; vel potius tu, o Samaria, quae uti sceleris, ita et excidii Judae fuisti dux et choragus, uti hoc capite docui: decalvare enim in Hebraeo est feminini generis; ergo femininum nomen Samariae, non masculinum Israelis respicit. Ita S. Hieronymus et Rupertus. Unde Septuaginta aliter haec dispungentes, clare vertunt: Gloria filiae Israel decalvare et detondere super filios delicatos tuos. Hoc est quod dixit initio capitis: Quod scelus Jacob? nonne Samaria? Sicut ergo coepit hoc caput in Samaria, ita et in eadem claudit. Dicit ergo: Tu, o Samaria, et consequenter tu, o Judaea, decalvare et tondere in signum extremi luctus. Hujus enim apud Judaeos, et etiam apud Gentiles signum erat calvitium et depilatio. Sic enim Job afflictus caput totondit, cap. 1, 20. Idem patet Jerem. cap. VII, 29, et cap. XLVII, 5, et Ezech. cap. XXVII, 31. Nam, ut ait Ovidius: Turpe pecus mutilum, turpis sine gramine campus, Et sine fronde frutex, et sine crine caput. Decalvare ergo, o Samaria, in signum insignis moeroris, desolationis, excidii, et, ut Theodoretus ait, rejectionis, qua Deus rejiciet et reprobabit filios deliciarum tuarum, id est, filios qui tibi sunt in deliciis, et, ut Septuaginta vertunt, filios delicatos tuos, eosque tradet hosti Assyrio vel occidendos vel captivandos. Ita S. Hieronymus, Remigius, Rupertus, Hugo, Lyranus, Clarius et Palacius. Unde secundo, consequenter innuit ipsos filios, puta Israelitas et Judaeos, ab Assyriis decalvandos et detondendos quasi mancipia. Hoc enim bello captis et servis facere solent victores et domini. Unde de Scipionibus dictum: Sub quorum titulis Africa tonsa jacet. Quocirca Chaldaeus vertit: Evelle tibi capillos, et projice super filios deliciarum tuarum: sicut aquila, cujus alae delapsae sunt, sic adauge calvitium in capite tuo causa filiorum tuorum, q.d. Fac tibi magnum calvitium, sicut aquila, dum senescit, plane deglabratur, ut ostendas ingentem luctum et moerorem. DILATA CALVITIUM TUUM SICUT AQUILA (Syrus et Arabicus: Multiplica calvitium tuum sicut aquila, quia sicut aquila plumas, ita tu populum filiosque tuos amittes; unde sequitur): QUONIAM CAPTIVI DUCTI SUNT EX TE. - Tertio, Theodoretus: Aquilae, inquit, non tantum decor, sed et celeritas ac robur consistit in pennis; cum enim ei defluunt pennae, adeo infirma est et timida, ut sese abscondat, nec venari possit vel audeat, sed aliorum potius praedae sit exposita. Sic ergo et Samaria nuda armis et militibus, quasi implumis aquila, quae neque robur habet, neque effugium, Assyriorum praedae exponetur. Quarto, Sanchez censet hic alludi ad Gentilium, quos secuti sunt Israelitae, morem, qui solebant in suorum funere caesariem tondere, eamque in defuncti sepulcrum inferre, itaque ei parentare. Sic Homerus, Iliade XXIII, ait ab Achille comam in Patrocli rogum conjectam. Et Catullus in Argonautis: In cinerem canos solvent a vertice crines. Et Seneca in Phaedra, actu V, scena 1: Placemus umbras; capitis exuvias cape, Laceraequefrontis accipe abscissam comam. Idem diserte docet Dionysius Halicarnassaeus in Funere Virginiae. Sensus ergo est, q.d. Omnes tui cives et filii, o Samaria, evellentur aut a natali, aut a vitali solo; omnes morientur vel civiliter, vel naturaliter, hoc est, omnes vel interibunt, vel capientur ab Assyriis. Illis ergo parenta, tuosque crines in eorum rogum injice. Verum cum illi sint innumeri, et tui capilli pauci, ut singulis hoc ritu parentes, oportet ut quidquid in toto corpore capillorum est, ad ipsas usque radices evellas; sicut quidquid est in aquila plumarum, cum ipsis etiam radicibus effluit, dum illarum profluvium et calvitium subit. Huc accedunt alii, qui censent hic notari et puniri idololatriam crinium, q.d. Tu, o Maresa, tuos tuorumque filiorum et filiarum capillos idolis obtulisti, idcirco decalvaberis, ut in quo peccasti, in eo et puniaris. Idololatras enim capillos capitis et barbae resectos consecrasse suis diis docet Alexander ab Alexandro, lib. V Genial. cap. XVIII, et ibi Tiraquellus. Et de Aegyptiis testatur Diodorus Siculus lib. II, cap. IV, pro pueris morbo affectis vota concepisse, ut si Deus voto adesset, defectum capillum dedicarent. Et Virgilius, IV Aeneid.: Hunc ego Diti Sacrum jussa fero, teque isto corpore solvo. Sic ait, et dextra crinem secat. Et Euripides in Bacchidibus: Sacer capillus est, Deo ipsum nutrio. Et Papinius lib. II: Virgineas libare comas. Idem testatur Tertullianus, lib. De Anima, et Censorinus, lib. De Die natali, in Prooemio. Plutarchus in Theseo narrat eum ex more recepto, cum ex pueris excessisset, Delphos abiisse, ut comae primitias Apollini sacraret. Suetonius in Nerone, cap. XII, ait Neronem ex aurea pyxide barbam consecrasse Jovi Capitolino. Gentiles velut simiae hoc, ut et multa alia, acceperunt a Judaeis, quorum Nazaraei crinem suum vovebant, sacrabant et comburebant Deo, uti dixi Numer. VI. Primus sensus uti planior, ita et germanior est. Comparat Israelem aquilae potius quam aliis avibus: quia cum homo solo capite decalvetur, aquila toto corpore depilatur, cum senescit: unde tunc juvenescit rursum, cum novae ei plumae pro veteribus succrescunt, de qua re multa dixi Isaiae XLI, 31. Audi S. Gregorium, hom. 18 in Ezech. in fine: Contigit, ait, ei (Romae a Longobardis, tempore S. Gregorii, obsessae) quod de Judaea novimus per Prophetam praedictum: Dilata calvitium tuum sicut aquila. Calvitium quippe homini in solo capite fieri solet, calvitium vero aquilae in toto corpore: quia cum valde senuerit, plumae ejus ac pennae ex omnibus membris illius cadunt. Calvitium ergo suum sicut aquila dilatat, quia plumas perdidit quae populum amisit. Alarum quoque pennae ceciderunt, cum quibus ad praedam volare consueverat: quia omnes potentes exstincti sunt, per quos aliena rapiebat. Haec autem quae de Romanae urbis contritione dicimus, in cunctis facta mundi civitatibus scimus. Alia enim loca clade desolata sunt, alia gladio consumpta, alia fame cruciata, alia terrae hiatibus absorpta. Despiciamus ergo ex toto animo hoc praesens saeculum, vel exstinctum: finiamus mundi desideria saltem cum mundi fine. Imitemur bonorum facta, quae possumus. Quidam apud Clarium vertit: Projice in altum abrasos capillos tuos, quantum subvolare solet aquila, id est maxime et acerbissime luge. Sed hebraea vox carach significat decalvare, non projicere in altum. Alii censent aquilam, uti et hominem, solo capite decalvari: calvitium enim proprie est capitis, depilatio vero corporis. Cum enim aquila senescit, plumas tam in capite, quam in corpore amittit; unde tunc in capite decalvatur, in corpore depilatur. Verum de calvitio capitis aquilae, nihil prae aliis avibus singulare apud Plinium, Aelianum, Aristotelem, Aldrovandum et alios legimus; sed depilationem totius corporis aquilae celebrant omnes. Decalvare ergo hic idem est quod depilare. Unde ait: Dilata calvitium tuum, ut scilicet a capite per totum corpus extendatur. Tropologice, aquila pennas veteres dimittens, seque decalvans et depilans, et mox novas assumens, symbolum est poenitentiae et poenitentium, qui calvitium poenitentiae, id est luctum, signaque luctus assument, ac veteres pravos mores deponunt, novamque virtutis vitam ineunt. Ita ex S. Hieronymo Aldrovandus in Aquila, pag. 69; imo Psaltes, Psalm. CII, 5: Renovabitur ut aquilae juventus tua, nimirum veterem hominem deponens, novum autem qui in Creatoris agnitionem renovatur, assumens, ait ibidem S. Chrysostomus. Sicut enim aquila omnes pennas veteres deponit, totoque corpore se deplumat, ut ubique novas assumat, totumque corpus renovet; ita peccator et poenitens omnes mores pristinos deponere, novosque assumere debet, ut fiat alter novusque homo. Hoc verum, sed rarum poenitentiae est schema. Symbolice Samaria, et quivis peccator per peccatum decalvatur, id est omni decore et gloria virtutum et gratiarum spoliatur. Ita S. Hieronymus. Unde perdit Odollam, id est ornamentum eorum; et Maresa, id est haereditatem gratiae Dei et regni coelestis; et Samariam, id est custodiam angelorum; et qui antea erat Israel, id est dominans Deo, fit mancipium diaboli. Anagogice Rupertus: Hac, ait, similitudine aquilae deplumantis se, ut novas pennas assumat, continetur tacita promissio alterius sobolis melioris; Samariae quidem ad litteram, fidelium vero et sanctorum mystice, praesertim per resurrectionem et gloriam coelestem.
1:1
« Verbum Domini, quod factum est ad. Michaeam Morasthiten in diebus loathan, Achaz et Ezechiae, regum Iuda, quod vidit super Samariam et lerusalem ». — Incipit sacer vates a missione prophetica, titulum exhibens, cur loquatur et audiendus sit: verbum Domini... Dei enim internuntius est et legatus, qui quae profert, a Domino accepta habet. Unde bene explicat Theoph. : « attentum reddit auditorem, quasi dicat : ne putes meum esse hunc sermonem, sed supremi rerum omnium Domini. Quamobrem attendere te diligenter oportet... Dominus est, qui loquitur, qui se verbaque sua contemnentem punire potest » ; quod. vidit : modus tangitur communicationis divinae, quae visione prophetica i. e. interna mentis illustratione et summa quadam certitudine a Deo profecta consistit, simulque ratio quoque innuitur, qua res futurae menti prophetae proponuntur ; ea igitur describit, quae mente vidt ; proinde visio exhibetur iudicii, visio exaltationis Sion etc. ; quare symbolum vel imago rei et res ipsa illo involucro proposita sedulo distingui debet. — Nominantur duae urbes praecipuae, quae totius regni populique quasi personam gerunt et in quibus utriusque regni sortes concluduntur. Et cum instaurationem messianicam cernat et describat tamquam montis Domini exaltationem (4, 4) et dominationis ad Ierusalem reversionem (4, 'l. 8) urbisque aedificationem (1, 11), apte nomine Ierusalem totius argumenti prophetici summa colligitur.
1:2
v. 2 « Audite, populi omnes, et attendat terra et plenitudo eius ! et sit Dominus Deus vobis in. testem, Dominus de templo sancto suo » ! —i. e. terra et omnia quae illam implent, quae in ea sunt. Dei iudicium ultionis annuntiaturus omnes populos totamque terram, ut attendant, exhortatur vates.tHac formula statim aperitur scena magnifica et cum rebus etiam inanimatis sensus et animus tribuatur, rei gravitas, quam propheta cordi maxime habet, ostenditur. At minime est nuda figura rhetorica vel solum emphasis poetica. Omnes enim attendere iubentur, quia quaecumque divinitus fiunt in Israel, regni Dei hisce in terris praeparationem spectant. Namque quidquid Deus Israelitis largitur, propterea dat, quia « in te benedicentur omnes familiae gentium » et si iudicia ultionis in eos devolvit, ea exercet propter,finem messianicum ; insuper illa iudicia Deus palam coram populis implevit eaque in suis effectibus conservavit et conservat ita, ut populi omnes revera sint testes eorum; illis reliquos quoqye erudit ; praeterea iudicia illa particularia quasi partes sunt et prolusiones ad iudicium universale, quo demum omnes populos arguet: quare aptissime fit, ut ad iudicium in Israel annuntiandum omnes tamquam auditores et testes convocentur. Et quod alteram obtestationis partem spectat, sub sollemni coeli et terrae invocatione legis promulgatio et iniunctio facta est, ut ea quae divinorum beneficiorum et instrumenta et testes fuerant, etiam fiant ultionis divinae organa et testes lege violata (cf. Deut. 4, 26; 32, 1. Is. 1, 2) ; armabit enim Deus creaturam ad ultionem inimicorum (Sap. 5, 18). Et sit Dominus testis in vobis i. e. contra vos (Alb. Sanct. Rib.). Dei vero testimonium contra aliquem idem est ac iudicium, quia Deus tamquam testis contra aliquem aliter concipi nequit ; contra vos, illos dicit, quos sententia iudicis proxime feriet, proinde Israel et Iuda, contra quos etiam populos et terram invocaverat. Deum iudicem provocat, ut de coelesti ! suo habitaculo (Rib. Sanct. Lap. Men. Tir. Schegg) quasi surgat ad iudicium exercendum. Qua re iam innuit peccati enormitatem, qua thronus Dei quasi tangitur, et divinae maiestatis celsitudinem adumbrat. Multi sunt, praesertim veteres (Ephr. Theod. Theod. M. Barh. Rib. Sanct. Lap. Sa, Mar. Men. Tir.) et inter recentiores Hitz. qui omnes populos de tribubus Israel et ferram . . . de terra Israel explicant; at perperam. Nam terra et plenitudo eius et dese et usu biblico ad totam terram extenditur (cf. Ps. 23, 1 ; 49, 12 ; 88, 19. Is. 34, 1), nisi ipso contextu ad certam ac definitam regionem restringitur, uti v. g. ler. 8, 16; 47, 9. Ez. 19, 7; 30, 19; 32, 15; id quod nostro loco non obtinet. Dein omnes populi &»o7 cum ex contextu iam non certis limitibus cireumsceribantur, non possunt de solis familiis Israel intelligi, praesertim eum qvoy fere solum in lingua archaistiea Pentateuchi (Keil — at cf. Os. 10, 14 hebr.) de tribubus Israel usurpetur. — Dominum esse testem, alii explicant : « tametsi ego Michaeas loquor, tametsi ut homo forte quidam intercedam, at ipse universorum Deus vobis testificatur et dominicis oraculis vocem meam commodo » (Cyr. sim. Theoph. Theod. Theod. M.) ; alii : « ille qui ubique praesens est, novit, quemadmodum datas mihi partes expleverim et ad vos pertulerim, quae salvo capite silere non potui » ( Sanct. sim. Rib. Lap.). At quae rei sunt, hic suppleri debent. Unde explanatio supra data praeferenda est. Iam quomodo Deus ut testis i. e. ut vindex et iudex sit contra populum surrecturus, delineat
Simili modo uti Michaeas, filius Iemla, olim vaticinio suo pondus addidit (3 Reg. 22, 28) dicens: «audite, populi omnes », propheta noster incipit sollemni contestatione :
1:3
v. 3 « quia ecce Dominus egredietur de loco suo. el descendet et caleabit. super ercelsa terrae » ; — Deum iudicem exoptat, quie illum. venturum scit ; unde *5. etiam profecto, vere. per modum affirmationis et exclamationis accipi potest. Ibi Deus peculiari ratione esse concipitur, ubi aliquid singulare et eximium operatur. Quare describitur ad iudicium exercendum quasi egrediens, i. e. surgens de throno suo coelesti et palatium coeleste relinquens et descendens in regiones sublunares, ubi primum montium cacumina descensu Domini tanguntur ad similitudinem nubis ab aethere in montium vertices delapsae. « Accommodat se Scriptura sacra hominum cogitationi et sensui. Latet aliquis domi, cum non apparet; apparet cum egreditur et se aliorum oculis videndum ostentat. In operibus suis cognoscitur Deus ; tunc vero maxime, cum operatur aliquid, quod efficere nequeunt humanae vires » (Sanct.). Ipsa sollemni verborum pompa descensus Dei maiestate plenus illustratur et terror iudicis venturi effertur effectibus, quos creaturae imprimit :
1:4
v. 4 « et consumentur montes subtus eum et valles scindentur sicut cera a facie ignis et sicut aquae quae decurrunt in praeceps » ; — hebr. et colliquescent. montes . . . sicut aquae effusae in praeceps, in loco scil. declivi, ubi summo impetu deorsum feruntur. Montes, quae fundamenta terrae sunt et firmitatis stabilitatisque symbola, ita contremiscunt apparente Domino, ut dissolvantur, liquefiant, dilabantur; valles scinduntur, ut abyssi et viscera terrae pandantur ; ita tota creatura sentit. Dominum, a summis usque ad ima potentia eius quam maxime describitur comparationibus illis. Solet iudicis Dei maiestas hisce symbolis adumbrari ; cf. Ps. 4'1, 8 seq. 671, 9; 96, 2-6. Iud. 5, A. 5; idque eo aptius, quia Deiin terram descensus, qui factus est in monte Sinai, simili elementorum commotione erat vestitus (Ez. 19, 16); unde talia ad alias quoque Dei manifestationes accommodantur (cf. Iud. 9, 4. 5); accedit, quod Deus in iudiciis exercendis simul cum hominibus creaturam destruit vel creatura utitur ad homines puniendos ; demum, quod ultimum iudicium universale quod est quasi omnium particularium absolutio et completio, totius naturae summa quadam agitatione et dissolutione continetur. Quare mirum non est, si in visione prophetica iudicium Dei iis symbolis vestitum apparet, iisque signis, quae partim in divinis manifestationibus facta sunt, partim in ultima illa temporum consummatione exspectantur. Hac ratione nexus innuitur, qui inter Dei manifestationes et iudicia adest et quo omnia ad supremum aliquod caput referuntur. Unde simul elucet emblemata illa ! non fictioni deberi poeticae, verum niti et in historia sacra et in rerum futurarum praedictione (cf. Ioel 3, 16). Cur vero Deus tanto cum terroris apparatu ad iudicium properet, magno eum pondere explicat
1:5
v. 5 « in scelere lacob omne istud. et in. peccatis domus Israel. Quod scelus Iacob? nonne Samaria? et quae excelsa Iudae, nonne lerusalem » ? — i. e. propter scelus Iacob et propter 1. Quare explicatio illa, montes intelligi principes et potentes, valles autem homines plepeccata; urbes nominat principales, ex quibus quasi fontibus idololatriae et impietatis lues in reliquam regionem propagata sit. Iam primus enim rex cultum vitulorum instituit (3 Reg. 12, 28) ; Amri insuper Samaria aedificata « operatus est nequiter super omnes, qui fuerunt ante eum » (3 Reg. 106, 25) et dignus eius filius, Achab cultum Baal induxit, « posuit aram Baal in templo Baal quod aedificaverat in Samaria et plantavit lucum » (l. c. v. 32. :33) i. e. symbolum Baal et Astartes in templo erexit et sollemni modo foedum illum cultum inauguravit, ita ut Samaria eius abominationis esset sedes praecipua (cf. 4 Reg. 10, 11. ler. 23, 13). Unde merito hoc scelus Y&2 i. e. apostasia vocatur. — Similem a vero Dei cultu alienationem incusat propheta in regno Iuda, in sacrificiis illis, quae in excelsis i. e. in collibus vel aris arte exstructis Deo contra legem mosaicam et non sine magno superstitionis periculo, immo cum idololatriae admixtione offerebantur !, de quibus toties in libris historicis mentio fit: « verumtamen excelsa non est demolitus » rex et quae Ezechias demum dissipavit (4 Reg. 18, 4), sed Manasses filius eius denuo aedificavit (1l. c. 91, 3). Igitur a Ierusalem « per malum exemplum sacerdotum et principum derivatum est peccatum in totum populum » (Alb.). Uti in regno samaritano apostasia, ita in regno iudaico cultus ille praeposterus in excelsis exercitus ex textu hebr. quem vulg. sequitur et Sym. (cf. cod. syr. hexapl.), tamquam praecipua castigationis ratio et quasi peculiaris regni indoles effertur. Neque male. Est enim omnium scelerum radix et origo fecunda iuremerito collocanda in cultu Dei neglecto vel abiecto vel perperam exercito. Insuper primum et praecipuum hominis officium in Dei cultu et servitio cernitur, qua in re si deficit, in reliquis omnibus eum deficere necesse est. Quare propheta rationem maxime propriam et intimam totius perversitatis optime tangit. Unde textum hebr. et vulg. hoc loco omnino praeferendum esse censeo lectioni, quam LXX, Syrus, Chald. exhibent : et quod peccatum Iudae ? nonne lerusalem ? quam lectionem Houbig. unice sequendam esse ducit. Verum nimis est indeterminata, parum dicit, cum e contra illa textus hebr. et vulg. speciem determinatam efferat. Alteram lectionem vel explicationis causa esse inductam opinor, vel debere originem priori versus membro et in. peccatis domus Israel, ubi etiam numerum singularem propter peccatum aliqui legunt (cf. de Rossi).
1:6
v. 6 « Et ponam Samariam quasi acervum lapidum in agro, cum plantatur vinea, et detraham in vallem lapides eius et fundamenta eius revelabo » ; — i. e. eo redigetur Samaria, civitas copiosa, ut excisis funditus aedificiis nihil in ea supersit praeter acervos lapidum, quos congregare rusticus solet, cum ad commodam vineae plantationem agrum elapidat, cf. Is. 5, 2 «lapides elegit ex illa » (Sanct. sim. Rup. Alb. Calm.). Et quia Samaria in vertice montis erat posita (Is. 28, 1. Am. 6, 1. 3 Reg. 16, 24), apte dicitur : et effundam (praecipitabo) in vallem lapides eius. (hebr.); « erat quippe in montibus sita, ubi nunc Sebaste est »( Hier.). Illa vero ruina « tanta erit et tanta urbis subversio, ut non solum parietes et aedificia corruant, sed fundamenta quoque usque ad extremum lapidem revelentur » (Hier.). Hebr. verte : et ponam Samariam in acervum lapidum in agro in plantationes vineae. Verba duplicem prae se ferre posse sensum, iam Rib. bene prosequitur, vel eum quem expressit S. Hier. i. e. ut non maneat ex tanta urbe nisi acervus lapidum in agro, qualis ad plantandam vineam (cf. hebr. 5) ex agro et loco plantationis colligi solet, vel alterum, quem LXX et Syrus interposito et exprimunt xoi eig qutetay dumeAGvo; et quem Chald. quoque et recentiores communiter sequuntur, scil. urbem ita funditus iri eversum, ut in montibus et collibus illis vineae plantentur. Ultimum magis aptatur ad concinnitatem sermonis et parallelismum, qui etiam eadem praepositione indicatur 5 ; insuper sermo magis simpli- . citer et plane fluit ; habet enim additamentum illud in priore explicatione, quod ad agrum unice referri potest, nescio quid coacti et a plana et limpida serie sensus alienum. Simul cum urbe idololatriae signa et instrumenta vel peribunt vel a victoribus cum ignominia asportabuntur ; v. 'l « etomnia sculptilia eius concidentur et omnes mercedes" eius comburentur igne et. omnia idola eius ponam in perditionem ; quia de mercedibus meretricis congregata sunt et usque ad. mercedem meretricis revertentur » ; — hebr. quia de mercedibus meretricis congregavit scil. Samaria ; cogitatur enim Samaria tamquam meretrix, quae civibus suis fornicandi i. e. idololatriam exercendi occasiones procurat et hac re mercedes i. e. oblationes varias diis factas congerit, sacra scil. anathemata, donaria etc. vel, ut Theod. explicat, altaria, delubra et anathematum copiam (sim. TAeod. M. Sanct. Schegg, Keil, Reinke). Ita mercedes intelligi, iam eo suadetur, quod mediae inter sculptilia et idola collocantur. Deorum statuae et symbola, etsi ex vili materia, lapide lignove, erant confecta, tamen auro vel argento obduci solebant ; victores igitur confractis et combustis imaginibus ornamenta et metalla pretiosa simul cum reliqua praeda diripiebant (cf. ad Os. 10, 6. 1). Ultimum membrum per modum proverbii effert notum illud : male parta male dilabuntur ; Samaria meretrix anathemata illa et thesauros sacros tamquam pretium fornicationis accepit, iam illa ad aliam meretricem, ad Niniven, urbem grandem et idololatria plenam, i. e. in honorem et eultum deorum Assyriorum asportabuntur. Idololatriam fornicationis nomine efferri notissimum est. Deue enim foedere inito populum suum sibi coniunxit et ad sponsae dignitatem evexit (cf. Osee cap. 1. 2. 3. Ez. cap. 16 etc.). Mirum tantum videri posset, hoc loco etiam gentes idololatras vocari meretrices, cum tamen Deus cum aliis populis tale foedus non inierit. Verum appellatio haec primo facile fluit ex analogia et secundo etiam gentes idololatrae revera desciverunt a primo illo foedere, quod Deus in protoparente cum universo genere humano inierat. Indicat igitur haec appellatio, omnem idololatriam esse apostasiam a Deco, esse fidei et fidelitatis debitae violationem turpem. no quoque habitu pandit, ut significatio doloris fiat simul venturae captivitatis indicium; habitu enim incedit non lugentium modo, verum eorum, qui in captivitatem misere abripiuntur; ita
Iudicis descensum descripsit causamque assignavit. Iam quale iudicium futurum sit, exponit ita, ut « secundum ordinem peccatorum fiat ordo poenarum ; primum peccavit Samaria... prima ergo pereat » (Hier.). Unde
1:8
v. 8 « super hoc plangam et ululabo, vadam spoliatus et nudus, faciam planctum velut draconum et luctum quasi struthionum » ; — spo[iatus. .. Sortem devictorum qui habitu ignominioso captivi abducuntur, spoliatione illa et nuditate depingit (cf. Is. 20, 2. 3; 47, 2 — Rup. Rib. Lap.), non solum moerentium tristitiam. In hebr. ululatus et clamores lugubres exprimuntur canum silvestrium (Schakale) et struthionum ; illos per noctem horrendum in modum ululatus et clamore$ edere solere narrant, horum vero sonos lugubres etiam Iobus commemorat (30, 29. cf. Is. 13, 22). Spoliatus et nudus non vestitum squalentem et lugubrem significat neque eum, qui solum veste superiore careat, verum talem, qui plus minusve ignominiae causa vestibus sit spoliatus, uti fere captivis obvenire solebat. Quare propheta non solum vestimentis laceris, sed simili habitu incessisse censendus est, uti Isaias cap. 20, 2. 3. — cran dracones h. 1. vertunt LXX et S. Hier., qui adnotat : « dracones terribili sibilo personant, iuxta historias eorum, qui de physicis conscripserunt, eo: tempore quo vincuntur ab elephantis ». Syrus vertit ioruro (x1), quam vocem Bernstein (lex. syr. ad Chrest. Kirsch) canem aureum (Schakal) interpretatur, et eandem significationem tribuit voci qua utitur Chald. N71, quam alii draconem vertunt (cf. Levy, Chald. Woerterb. I p. 344). Ceterum Q'àn apud LXX et in vulg. varia significatione redditur. S. Hier. genera- Causa doloris prophetae et portenti quod in suo exhibet habitu est calamitas maxima, quae Samaria percussa etiam terram Iuda et urbem Ierusalem concutiet ;
1:9
v. 9 « quia desperata est plaga eius, quia venit usque ad Iudam, tetigit portam populi mei usque ad. lerusalem » ; — hebr. nam gravissimae sunt percussiones eius ; quia venit (erca3sio) usque ad. Iudam ; pertingit usque ad. portam populi met, usque ad. lerusalem i. e. ex Samaria destructa pernicies serpet in Iudaeam et demum ipsam urbem, quae est populi me: (vide doloris affectum !) porta i. e. locus comitiorum praecipuus isque munitione firmatus *, plaga percutiet. Exitium paulatim serpens optime describitur. Sunt quidem duo illi eventus, excidium Samariae et ruina Ierusalem, longo temporis intervallo inter se separati (792-586 a. Ch.); at propheta illa quac nexu interno et causae similitudine inter se colligata sunt, etiam coniuncta cernit et ad visionem propheticam prorsus aptum est, ut ictus ille Samariae impactus percussione sua et Iudaeam et urbem concutere perspiciatur. Atque etiam in rerum gestarum historia facile apparet, ruinam regni israelitici viam aperuisse ad casum regni iudaici accelerandum ; idque eo magis, quia Iuda eodem vulnere laborabat, quod fatale erat regno israelitico i. e. contemptu Dei in re religiosa et in gubernandi vivendique ratione. Unde merito S. Hier. dicit : « idem peccatum, immo eadem poena peccati, quae evertit Samariam, veniet usque ad Iudam et usque ad portam urbis meae lerusalem. Ut enim Samaria subversa est ab Assyriis, ita Iuda et lerusalem subvertentur a Chaldaeis ».
1:10
v. 10 « In Geth nolite annuntiare, lacrimis ne ploretis » ! — i. e. « ne dolor quidem in singultus prorumpat ; dissimulate fletum, ne adversarii gratulentur » (Hier.). Priora verba in Geth . . . deprompta sunt ex carmine lugubri, quo David Saul et Ionatham filium eius et caedem a Philisthaeis populo Dei inflictam deploravit (2 Reg. 1, 20). Carmen hoc notum erat, unde verbis istis propheta magnum illum Davidis planctum in memoriam revocat, Saulis interitum populique stragem et hostium triumphum denuo ob oculos ponit, ut ex re nota quid futurum sit addiscant; iterum scil. rex unctus Domini periturus est (cf. 4, 9), iterum hostibus erunt irrisioni, iterum regnum strage prosternetur et quicumque vero amore in populum feruntur, planctu et luctu tabescent. Quare carmine illo Davidico ingentem moeroris et ruinae scenam aperit. Cum in subsequentibus unumquodque versus membrum nomen proprium ur- bis efferat et h. 1l. LXX interpretatio, quamvis lectio variet ', tamen constanter nomen tale prodat, et cum insuper tali lectione sensus aptissimus habeatur, non dubito asserere, textum hebr. ita esse emendandum, ut pro 123 legatur 3273 im Ácco nolite flere * i. e. uti in parte meridionali, in Geth* (Gath), urbe Philisthaeorum (los. 13, 3. 1 Reg. 5, 8 etc.) calamitas non est nuntianda, ita vult, ut fugitivi etiam in parte sdptemtrionali, in Acco, fn urbe Phoenicum (lud. 4, 34) dolorem dissimulent ; « est enim magna doloris pars si quispiam in nostris exsultet atque triumphet infortuniis, et dum nos lacrimis moerentes et squalidi vacamus, exsultantes alii ac nitidi festivo carmini tempus indulgent. Hoc viri etiam pii in precibus sibi a Deo concedi postulant ; hoc horrent vehementer, Ps. 94 : « neque irrideant me inimici mei ». Quod item Ps. 88 quasi acerbum aliquid queritur David, « laetificasti omnes inimicos eius », et Thren. 2, 17 : « laetificavit super te inimicum » (Sanct.). Paronomasia in hebr. facile deprehenditur : begath al taggidu ; be akko al tibku, quasi latine dicas: Cannis ne canite ; Anconae ne angamini. Hoc quasi prooemio praemisso iam calamitatem vel annuntiat vel deplorat ope nominum, quae in editione vulgata et partim iam in versione S. Hier. secundum significationem etymologicam expressa sunt : ita v. 10 « in domo pulveris pulvere vos conspergite » | — hebr. in Bethleaphra in pulvere (^27) volutare *, in signum luctus ingentis, quo in cinere sedere et capita pulvere et cinere conspergere solebant (cf. Iob 9, 8. 12. Is. 3, 26 ; 41, 4. 2 Reg. 12, 16 etc.). Communiter ? hic agnosci- . tur Ophra (1127) Ios. 18, 23 in tribu Beniamin (cf. Lap. Men. Heinke), prout iam versio TAeod. '(Qeo& praebet (cf. cod. syr. hexapl.). Fugam, captivitatem, ignominiam, salutis inopiam, planctum qui nimiae fiduciae succedat, in sequentibus secundum vulg. videmus descripta :
In plaga Iudaeae deploranda diutius immoratur. Primo vetat, ne plaga inimicis pandatur ; dein decem oppida Iudaeae, inter quae media occurrit urbs Ierusalem, ex singulorum nominum vel significatione vcl sono adhibet ad varias calamitates describendas. Quae annuntiatio cum ipsis oppidorum nominibus adnectatur et quasi inseratur, eo altius animis imprimi et haerere censenda est, ita ut quoties quis oppidum nominaret, toties calamitatis praedictae memoria occurreret. Quare nemo prophetae vitio vertere potest, quod decies paronomasia utatur, neque inanis verborum lusus putandus est, verum gravissimi vaticinii promulgatio efficacissima. | Primum quod in talis ruinae praevisione animum ferit, est, « ne audiant et laetentur inimici » (Hier.) ; unde
1:11
v. 141 «et transite vobis, habitatio pulchra, confusa ignominia ; non est egressa, quae habitat in exitu ; planctum domus vicina accipiet 1. Ferunt enim codices ct edd. oi "Evxzsig, ot £v. "Axstp, ot £v Dzysíp, quod. ultimum etiam cod. syr. hexapl. praebet. Reliquae versiones veteres, etiain. Aq. Theod. Sym. simul cum S. Hier. textum hebr. uti nunc iacet, exprimunt. 2. ]ta post Relandum (Palaestina ex mon. vet. illustrata p. 534; etiam apud Ugolinum Thes. t. VI p. 506) plerique recentiores, exceptis Keil (qui uti solet, textui mas. mordicus inhaeret) et Reinke, qui y excidisso rem esse ceuset incredibilem. Sed quaro? vido ad v. 12 in nota. 4. Certe h. l. geri vj 9nnn praeferri debot. ld enim apte toti seriei respoudét, in qua non quid propheta faciat, verum semper quid incolis iustot declaratur ; id. exprimitur versionibus LXX, S. Hier. Syri, Chald. ; id iu textu à multis codd. hebr. praeberi, de Bossi asserit ; id quoque Houbig. defendit. Frustra obnititur Keil. 9. S. Ephr. Barh. oppidum domus Gedeon intelligunt ; proinde A3432y in tribu Manasso er vobis, quae stetit sibimet » ; — i. e. fugite ignominia confusi, habitu scil. turpi ablucemint, qui urbem pulchram i. e. Schaphir, incolebatis ; urbs cuius nomen indicat « habitans in exitu » et quae proin nomine suo effugium a periculo portendere videtur, non poterit egredi, non poterit perniciem effuzere ; spes igitur nomine oblata fallitur ; « domus vicina » quae alias firmiter substitit suis innixa viribus, iam ex vicinitate planctum et luctum accipit. Ita, quantum fieri potest, facillime et simplicissime verba vulg. explicare conati sumus !. Ceterum notatu dignum est, in versione S. /[ier. legi ita : transite vobis, habitatio Saphir, confusa ignominia, non est egressa, quae habitat Sennan ; planctum domus Asel accipiet ex vobis ; atque haec etiam in comm. 4/h. leguntur, ubi hodiernus. vulg. textus non deprehenditur. Textum hebr. ita explica : transi tibi iproprie vobis, quia habitatrir multitudinem dicit) habitatrix Schaphir nuditate ignominiosa ; non est. egressa habitatrir Zaanan ; planctus. Deth-haezel sumet. ex vobis stationem (domicilium, stabilitatem) suam. Schaphir i. e. civitas amoena et pulchra, est seeunduin Eusebium (Onom. cf. S. Hier. M. 93, 921) in recione montana * vicus inter Eleutheropolim et Ascalonem ; apud LXX occurrit Xxzez. inter urbes Iudae los. 18, 48, ubi in textu hebr. *»2U leritur, quare alii Scehaphir et Schamir. idem oppidum esse censent, Sed quidquid est, urbs in Iudaca sita ad contextum prorsus apte affertur. Allusio est in nominis significatione, ut civitas elegans, ornata, iam summo pudore et dedecore affecta * in. captivitatem abdueatur (cf. v. 8i. Non est egressa, vel non egreditur habitatrir Zaanan, vix alium sensum habere potest, nisi : incolae non poterunt exitium fugere ; NX* enim etiam adhibetur de liberatione ex angustiá et periculo et servitute ; ef. Prov. 12, 13: « etfugiet iustus de angustia » et ler. 41, 44 : « inducam mala, de quibus exire non poterunt » et 2 Reg. 13, 5 : «liberatus est de manu regis Syriae ». Civitas XZNZ hae eadem forma alias non invenitur ; sed plerique (ef. Lap. Men. Houbiq.) haud improba- . biliter idem esse nomen censent ac 123 Los. 15, 37 in tribu luda '*. Paronomasia est in sono ; utrum etiam in significatione necne, incertum. videtur *. S. Hier. 3. Hebr. P z7572 proprie est : uuditas quae sit ignominia ; et ponitur h. l. absolute ad couditionem desiznaudam ; cf. Ps. 45, 5 FT "*vy mansuetudo quae sinul. iuncta est cum les d justitia. 4. N excidere vel. utrimque formam. exsistere, non. ita. singulare est; cf. TNY et ^1 Ps. 8. 8. Aliqui eodd. ferunt UNS cf. de Rossi ; LAN. Ezvvaas vel etiam Xxizs et Nioav. in significatione reponit : « non est egressa, quae habitat in Sennan, quae interpretatur exitus ». Sed idem iam advertit Sym. vertisse habitationem abundantem. Beth-haezel probabiliter idem est ac »YN Zach. 14, 5 qui est locus prope lerusalem. Cum OUN significet latus, ad latus, iuxta, intelligitur interpretatio LXX et S. Hier. Ceterum versus sat obscurus est. Sensus esse potest : luctus et planctus si semel Beth-haezel ingressus sit, firmum ibi sibi collocat ex vestra cafamitate domicilium *. Atque haec explicatio ad radicis DYN significationem iungere, copulare facile accommodatur; potest enim nomen explicari : domus radicis firmae, vel sedis fixae (cf. Ges. Thes. p. 194), ita ut vi nominis luctus ibi capiat stabile domicilium. Aliter Ges. Trochon : luctus Beth-Ezel vobis aufert domicilium eius (ibi ponendum) i. e. propter luctum publicum sedem figere non potestis in hat urbe, licet ipsa a sede fixa nomen habeat. Alii vocem oy umbram, protectionem ibi innui volunt, ita ut urbs illa non tribuat quod sono promittere videtur, scil. protectionem, absconsionem, sed luctum. Alii aliter (cf. Schegg). S. Hier. licet in sua versione nomina Saphir, Sennan, Aselservet, tamen non de oppidis eius nominis interpretatur, verum regnum Samariae et Iuda designari censet, Samariam dici Saphir, utpote quae in pulcherrimo et uberrimo loco sita sit, et de eadem Samaria dici : non est egressa quae habitat in. Sennan i. e. in exitu, quia in ipsis assyriae captivitatis sit foribus et statim ut mota fuerit de finibus suis, hostilem terram ingrediatur ; eam non esse egressam, propria scil. voluntate, sed vi ductam in Assyrios; « unde domus vicina et ex latere, quod interpretatur asel (by), regnum vid. Iuda, planctum acoipiet ex vobis, quae nunc interim, Samaria capta, substitit et Deum habuit defensorem ». Luctus parit luctum ; adeoque uniuscuiusque dolor alterius moestitia et infortunio augetur ; idque etiani gravius accidit, quia ipsa urbs praecipua, gaudium universae terrae, decus atque superbia Iudaeorum, centrum scil. sacrae theocratiae communi malorum voragine involvitur ; unde
1:12
v. 12 «quia infirmata est in bonum quae habitat in amaritudinibus ; quia descendit malum a Domino in portam lerusalem » ; — clarius versio S. Hier. habet ? : quia infirmata est in. bono, quae habitat in Maroth i. e. propter bonum ablatum Maroth dolet, vel habitatrix Maroth dolore volutatur ? (hebr.) ; cum "2 amarum sit, allusio patet. Ce- expressit Theod. Ex S. Cyr. Aquila Xsvxiv, Symmachus s$o0:vooczv reddidit; alii EAS voUcay legi volunt (cf. cod. syr. hexapl. p. 532 ; frag. hexapl. M. 16 c, 2973). 9. Eundem textum ex versione S. Hier. affert Alb. — Uti nexum adeteud potest *5 quta retineri in significatione causali. (juodsi vero praeplacet interpretari per modum assertionis vel exclamationis : profecto, non repugnabo. 3. 3. non cum habeat accentum in penultima, masorethae derivarunt a PIE dolore constringi. torqueri, quod v. g. de parturientibus dicitur et h. 1. maximum dolorem exprimit. S. Hier. verbum respicit aon infirmum esse. LXX vertunt : «i; Zp£xto... legerunt igitur nou v3 sed 1n et omn. Chald. notionem ezspectandi verbo tribuit, quasi foret forma mnn. cf. Gen. 8, terum oppidum Maroth ignotum est, nisi idem sit cum n?YO Mareth ' (Ios. 15, 59), quae civitas in regione montana tribus Iuda sita erat (cf. Lap. Men.), et quae ratione situs in hunc contextum apte infertur. Malum illud quod Deo iudice et vindice in urbem descendit, ulterius tumultu bellico, incursu hostium, salutis desperatione, occupatione hostili, interitu gloriae Israel in seq. secundum vulg. textum, quem proponemus priore loco, describitur ;
1:13
v. 13 « tumultus quadrigae stuporis habitanti Lachis — principium peccati est filiae Sion, quia 1n. te inventa sunt scelera Israel » ; — « urbs Lachis in plaga maxime meridiana tribus Iuda iacebat, septem millibus passuum ab Eleutheropoli meridiem versus » (Calm.) ; ei imminet bellicus fragor et strepitus quadrigarum et militum, et quidem tumultus stuporis i. e. talis qui stuporem inducat (Alb.) et omnium animos et sensus terrore et stupefactione constringat. Quod additur : principium... plerique ad Lachis referunt ; at nihil notum est, quomodo Lachis civitas origo fuerit et causa, cur lerusalem peccaverit ^. Quare bene advertit Calm. : « reddi planius potest : prineipium peccati hoc fuit filiae Sion,quoniam in te inventa sunt flagitia Israelis. Haec malorum ac suppliciorum tuorum origo est, filia Sion, quod nimirum Samariae flagitia imitata fueris ». Sic Schegg quoque. Et si ita ad lerusalem refertur, quae urbs 1, 9 causa peccatorum pro Iuda aperte designatur — urbem Lachis ea quoque imitatione expressisse, facile colligitur ex sententiae collocatione — optime adnectitur propterea in versu sequenti
1:14
v. 14 « propterea dabit emissarios super hereditatem Geth ; domus mendacii in deceptionem regibus Israel» ; — i. e. tumultus ille bellicus, vel potius Deus mittet milites suos tamquam suos legatos et vindices super Moreschet Gath (hebr.), super civitatem Moreschet, quae addito nomine Gath in eius urbis vicinitate sita esse declaratur. Plerique eandem esse patriam Michaeae censent (cf. 1, 1). Textum vulg. ita explana : immittentur milites hostiles in eam partem hereditatis Iuda, quae est. vicina Geth. Veteres versiones ngs*2-mé19 accipientes non nomen urbis, sed hereditatem transtulerunt. Sed sensus is esse debet, ut hereditas illa populi Dei in hostium po- 1. y excidere, non est adeo inusitatum, ut propterea explicatio reiici. debeat; vido inter alia urbem eandem n53 et noya. cf. los. 19, 3 et 15, 29; complura exempla iu nomiuibus propriis inveuies congesta apud Ges. (Thes. p. 9:6) et Fürst L. s. |. y. — LXX ozzva; vertunt ex etymologia vocis, Syrus transtulit: et rebellavit; igitur legit 3D23a "Y3 vel 1175; Aq. effert Mx260 ; Theod. leyit nia ?oxaxtorxod5a3 50 vino. (cf. cod. syr. lhexapl., Sym. consentit cum Syro (cf. fragm. hexapl.. testatem veniat. Dein urbs illa, quae « domus mendacii » i. e. Akhzib (mendacium) appellatur, revera nomen et omen habebit : spes et fiducia illa humana, qua reges theocratici toties peccarunt, egregie falletur et demum agnoscent, quantopere decepti fuerint (cf. Iob 6, 15 - 90). Et quid nomen A£Azib iis 1n memoriam revocare debeat, etiam declaratur
1:15
v. 148 « adhuc heredem | adducam tibi, quae habitas in. Maresa ; usque ad Odollam veniet gloria Israel » ; — Maresa ( — possessio) civitas erat in campestribus Iuda, sicut et Akhzib ; cf. Ios. 15, 44 et Odollam (Ios. 15, 335; cf. 2 Par. 14, 9; 41, 8. 2 Mach. 12, 35). Huic igitur possessioni alium adducet heredem 1. e. tradet eam hostibus possidendam. Et gloria Israel, nobiles eius principes venient ad Odollam i. e. cogentur fugere et se abscondere, uti olim David in spelunca Odollam (1 Reg. 22,1; 9 Reg. 23, 13); potentia Israel obscuritate et tenebris obvolvetur. Erat Odullam vel Adullam in tribu fuda et « usque hodie vicus non parvus ad orientem Eleutheropoleos in decimo eius milliario hoc nomine vocatur » (Hier. M. 23, 814. 914 — cf. Ios. 18, 35). Dici per ironiam vel xazx avzigpaow gloriam Isracl censet S. Ilier., ut ignominia vel vastitas sentiatur (cf. Rib. Sanct.). — Et haec quidem de textu vulg. Textum hebr. v. 13 praeeuntibus Syro et Chald. hune in modum vertunt (cf. Sanct. Lap. Men.) : iunge currum ad. cursorem equum, habitatrix Lachis i. e. celerrime fugam arripite. Est paronomasia in sono : larechesch et lachis. Verbum pn quod hoc solo loco occurrit S. Hier. secutus LXX (yóoo;) vertit tumultum ; LXX legerunt non 235 sed ^ habent enim (óoo; épudtov xal xnevbveov.. Cum S. Hier. vertat stuporis, vel viy* legit vel vi33 ex aramaico est. interpretatus. V. A4 hebr. propterea dabis, filia Sion scil., dimissionem super Moreschet- Gath i. e. eam civitatem amittes, hostibus dimittere cogeris ; p*m by? vox adhibe- tur vel de dimissione uxoris, uti Ex. 18, 2, vel de dote, qua filia elocatur in matrimonium, uti 1 Reg. 9, 16 (hebr.). Nostro in loco allusio in eo esse videtur, ut Moreschet sonet quasi nmm desponsata (Deut. 92, 23). Consideratur ergo quasi filia lerusalem, sed quae cum opibus mox debeat elocari hostibus, ita ut mater lerusalem (metropolis) debeat dotem dare, i. e. urbem illam simul cum divitiis amittet (cf. Keil). Vel alii in eo allusionem cerni malunt, quod filia Sion frustra vocet Moreschet-Gath possessionem suam, cum debeat illam dimittere (cf. Reinke). In reliquis versio vulg. cum textu hebr. concordat ; paronomasiae inter 2"2N et 232N, inter vi et nua per se deprehenduntur '. Per decem oppida propheta sono et significatione nominum planctum et ruinam serpentem delincavit : Beth-leaphra, Schaphir, Zaanan, Deth- | haezel, Maroth — Ierusalem — Lachis, Moreschet Gath, Akhzib, Maresa, Odollam : in medio, quasi in centro, est ipsa metropolis, quae in peceandi licentia reliquis praceivit luemque ad cetera oppida propagavit (L, 5. 3). Quare ad eam sermo revertitur et ut in se una omnium luctum et calamitatem maxima doloris significatione exprimat, apposite et. graviter admonetur
1:16
v. 16 « decalvare et tondere super filios deliciarim tiarum! dilata calvitium tuum sicut aquila, quoniam captivi ducti sunt er te» ; — cf. v. 8; signa usitata luctus proponuntur cf. Is. 15, 2. Ier. 7. 99; 16, 6; 41, 5. Am. 8, 10; wv; non tantum aquilam, sed sermone vulezari etiam vulturis species designasse dicendum est; vultur. enim berbatis, qui dicitur, ct vultur percnopferus h.l. inte Icons utpote qui capitis calvitie quadam conspicui sunt (cf. Ges. Keil, Schegg, Reinke). Filii deliciarum sunt, qui parentibus gaudio sunt ac voluptati ; uti illi prole numerosa laetantur, ita metropolis civitatum atque oppidorum numero, splendore, gloria exsultare dicitur. Verum cives, i. e. filii in captivitatem abripientur. Ita catastrophen illam. animo praesagit ; quare etiam antecedentia non ad. calamitatem assyriacam (uti volunt. Theod. Cyr. Tir. Men. Gord.), sed ad babylonicam referenda sunt. Haec. etim. respondet excidio, quod Samariae (v. 6. 7) annuntiatur, haec maximas illas doloris luctusque significationes provocat, haec demum illa est plaga, quae Samaria percussa pari ictu Iudaeam prosternat (v. 9) ct iustam scelerum vindictam inducat.
1:1
… esporre solo quello che Dio vuole (Deut. 18, 15-22; Ier. 23, 16; 20, 7-9, 15, 19; 14, 14; Ez. 13, 3-17; Mich. 3, 5-8; Zach. 7, 12; cf. II Sam. 7, 1 sgg.), dichiara divino (Os. 4, 1; Ioel. 1, 1; Am. 1, 6, 9, 11, 13; 2, 1 ecc.; Abd. 1; Ion. 1, 1; 3, 1; Mich. 1, 1; 3, 5; 6, 1; Nah. 1, 12; Soph. 1, 1; Agg. 1, 1; 2, 1, 11, 21; Zach. 1, 1; 7, 1 sgg.) ciò che ha scritto; riferisce visioni, rivelazioni o sogni soprannaturali (Num. 12, 6 sgg.; Is. …
1:13
… 920 a. C. (II Par. 11, 9). L. vide morire il re Amasia (189 a. C.) sotto i colpi dei suoi assassini (II Reg. 18, 19; II Par. 25, 27). Nel tempo di Isaia, sotto Ezechia, nel 702, il re assiro Sennacherib la assediò (II Reg. 14, 19; II Par. 32, 9; cf. Mich. 1, 13) e di là inviò messaggeri a Gerusalemme per esigere la resa (II Reg. 18, 17; 19, 18; Is. 36, 2; 37, 8). Un secolo più tardi Nabuchodonosor assediò L. (Ier. 34, 7) e la prese nel 589-588 …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.