A prophecie of the destruction of the whole world, at the day of Iudgement, 5. and in particular of I dume•, 9. & Ierusalem, as figures therof.
1Come near, ye Gentiles, and hear, and hearken, ye people: let the earth hear, and all that is therein, the world, and every thing that cometh forth of it.Accostatevi, o nazioni, ed ascoltate: popoli ponete mente: oda la terra, e le cose tutte, che la riempiono, il mondo, e tutto quello, ch'egli produce;COME neere ye Gentiles, and heare, and ye peoples attend let the earth heare, & the fulnes therof the round world, and euerie spring therof.Accedite, gentes, et audite; / et populi, attendite: / audiat terra, et plenitudo ejus; / orbis, et omne germen ejus. 2For the indignation of the Lord is upon all nations, and his fury upon all their armies: he hath killed them, and delivered them to slaughter.Perocché l'ira del Signore sta sopra a tutte le genti, e il suo furore sopra tutta la lor moltitudine: la ucciderà, e daralla a morte.Because the indignation of our Lord is vpon al Gentiles, and furie vpon al their hostes: he hath killed them, & geuen them into slaughter.Quia indignatio Domini super omnes gentes, / et furor super universam militiam eorum: / interfecit eos, et dedit eos in occisionem. 3Their slain shall be cast forth, and out of their carcasses shall rise a stink: the mountains shall be melted with their blood.I loro uccisi saran gettati al campo, e si alzerà la puzza dai loro cadaveri: i monti coleranno del loro sangue.Their slaine shal be cast forth, and out of their carcasses shal rise a stinche: the mountaines shal melt with their bloud.Interfecti eorum projicientur, / et de cadaveribus eorum ascendet fœtor; / tabescent montes a sanguine eorum. 4And all the host of the heavens shall pine away, and the heavens shall be folded together as a book: and all their host shall fall down as the leaf falleth from the vine, and from the fig tree.Verrà meno tutta la milizia de' cieli, e i cieli saranno ravvolti come un libro; e tutta la lor milizia cadrà, come cade la foglia della vite, e del fico.And al the host of the heauens shal melt away, and the heauens shal be folded together as a booke: and al their host shal fal away as the leafe falleth from the vine, and from the figge tree.Et tabescet omnis militia cælorum, / et complicabuntur sicut liber cæli: / et omnis militia eorum defluet, / sicut defluit folium de vinea et de ficu. 5For my sword is inebriated in heaven: behold it shall come down upon Idumea, and upon the people of my slaughter unto judgment.Perocché la mia spada si è insanguinata nel cielo: ecco che ella piomberà sopra l'Idumea, e sopra quel popolo, che sarà ucciso da me per giusta vendetta.Because my sword is inebriated in heauen: behold it shal descend vpon Idumaea, and vpon the peoples of my slaughter to iudgement.Quoniam inebriatus est in cælo gladius meus; / ecce super Idumæam descendet, / et super populum interfectionis meæ, ad judicium.
6The sword of the Lord is filled with blood, it is made thick with the blood of lambs and buck goats, with the blood of rams full of marrow: for there is a victim of the Lord in Bosra and a great slaughter in the land of Edom.La spada del Signore è tutta sangue, tutta unta di grasso, di sangue degli agnelli, e de' capri, del sangue de' grassi arieti: perocché la vittima del Signore è in Bosra, e un gran macello nella terra di Edom.The sword of our Lord is filled with bloud, it is fatted of the bloud of lambes and buckgoates, of the bloud of rammes ful of marow: for the victime of our Lord is in Bosra, & agrear slaughter in the land of Edom.Gladius Domini repletus est sanguine, / incrassatus est adipe, / de sanguine agnorum et hircorum, / de sanguine medullatorum arietum: / victima enim Domini in Bosra, / et interfectio magna in terra Edom. 7And the unicorns shall go down with them, and the bulls with the mighty: their land shall be soaked with blood, and their ground with the fat of fat ones.E cadranno a terra con essi gli unicorni, e tori co' potenti: sarà inebriata di sangue la loro terra, e la loro campagna del grassume de' corpi:And the vnicornes shal come downe with them, and the bulles with the mightie: their land shal be drunke with bloud, & their ground with the farnes of fatte ones.Et descendent unicornes cum eis, / et tauri cum potentibus; / inebriabitur terra eorum sanguine, / et humus eorum adipe pinguium. 8For it is the day of the vengeance of the Lord, the year of recompenses of the judgment of Sion.Perchè giorno è questo della vendetta del Signore, anno, in cui renderassi giustizia a Sionne.Because it is the day of the reuenge of our Lord, the yeare of retributions of the iudgement of Sion.Quia dies ultionis Domini, / annus retributionum judicii Sion. 9And the streams thereof shall be turned into pitch, and the ground thereof into brimstone: and the land thereof shall become burning pitch.E i suoi torrenti si cangeranno in pece, e la sua terra in solfo; e i suoi campi diverran pece ardente.And the torrents therof shal be turned into pitch, and the ground therof into brimstone: & the land therof shal be into burning pitch.Et convertentur torrentes ejus in picem, / et humus ejus in sulphur; / et erit terra ejus in picem ardentem. 10Night and day it shall not be quenched, the smoke thereof shall go up for ever: from generation to generation it shall lie waste, none shall pass through it for ever and ever.Né dì, né notte cesserà l'incendio, salirà in eterno il fumo di lei: sarà desolata per generazioni, e generazioni: non vi passerà, anima per tutti i secoli.Night and day it shal not be quenched, the smoke therof shal goe vp for euer: from generation vnto generation it shal be desolate, there shal none passe by it world without end.Nocte et die non extinguetur, / in sempiternum ascendet fumus ejus, / a generatione in generationem desolabitur, / in sæcula sæculorum non erit transiens per eam.
11The bittern and ericius shall possess it: and the ibis and the raven shall dwell in it: and a line shall be stretched out upon it, to bring it to nothing, and a plummet, unto desolation.E ne saranno padroni l'onocrotalo, e l'ericio: l'ibide, e il corvo vi avranno stanza: sarà tesa sopra di lei una corda, affine di annichilarla, e un livello per desolarla.The onocrotalus, and hedgehog shal possesse it: & the ibis, and the rauen shal dwel in it: and a measure shal be stretched out vpon it, to bring it to nothing, and a plumme line vnto desolation.Et possidebunt illam onocrotalus et ericius; / ibis et corvus habitabunt in ea: / et extendetur super eam mensura, ut redigatur ad nihilum, / et perpendiculum in desolationem. 12The nobles thereof shall not be there: they shall call rather upon the king, and all the princes thereof shall be nothing.Non vi saran più suoi nobili, ma ei chiederanno un re, e tutti i suoi principi saranno annientati.The nobles therof shal not be there: they shal cal rather vpon the king, and al the princes therof shal be as nothing.Nobiles ejus non erunt ibi; regem potius invocabunt, / et omnes principes ejus erunt in nihilum. 13And thorns and nettles shall grow up in its houses, and the thistle in the fortresses thereof: and it shall be the habitation of dragons, and the pasture of ostriches.E sulle case di lei nasceranno spine, ed ortiche, e roveti sulle sue rocche: ella sarà covile di dragoni, e luogo di pastura agli struzzoli.And thornes and nettles shal grow vp in the houses therof, and the thisle in the munitions therof: and it shal be the couche of dragons, and the pasture of ostriches.Et orientur in domibus ejus spinæ et urticæ, / et paliurus in munitionibus ejus; / et erit cubile draconum, / et pascua struthionum. 14And demons and monsters shall meet, and the hairy ones shall cry out one to another, there hath the lamia lain down, and found rest for herself.E vi s'incontreranno demoni con onocentauri, e i satiri grideranno l'uno all'altro: ivi s'accovaccerà la lamia, e vi riposerà.And spirites shal meete the onocentaurus, and the satyr shal crie one to the other, there hath the lamia lien, and found her self rest.Et occurrent dæmonia onocentauris, / et pilosus clamabit alter ad alterum; / ibi cubavit lamia, / et invenit sibi requiem. 15There hath the ericius had its hole, and brought up its young ones, and hath dug round about, and cherished them in the shadow thereof: thither are the kites gathered together one to another.Ivi ha sua tana l'ericio, e vi al leva i suoi parti, e dilatata all'intorno la tana li nutre all'ombra di lei: ivi i milvi si uniscono l'uno coll'altro.There hath the hedgehog had an hole, and brought vp whelpes, and digged round about, and cherished them in the shadow therof: thither are the kites gathered together, one to an other.Ibi habuit foveam ericius, et enutrivit catulos, / et circumfodit, et fovit in umbra ejus; / illuc congregati sunt milvi, alter ad alterum.
16Search ye diligently in the book of the Lord, and read: not one of them was wanting, one hath not sought for the other: for that which proceedeth out of my mouth, he hath commanded, and his spirit it hath gathered them.Cercate diligentemente nel libro del Signore, e leggete: di queste cose una non mancherà, una non sarà senza l'altra: perocché quello, che esce dalla mia bocca, egli me lo ha dettato, e lo spirito di lui ha egli stesso riunite queste cose.Searche ye diligently in the booke of our Lord, and read: one of them hath not wanted, one hath not sought for the other, because that which procedeth out of my mouth, he hath commanded, and his spirit the same hath gathered them.Requirite diligenter in libro Domini, et legite: / Unum ex eis non defuit, / alter alterum non quæsivit; / quia quod ex ore meo procedit, ille mandavit, / et spiritus ejus ipse congregavit ea. 17And he hath cast the lot for them, and his hand hath divided it to them by line: they shall possess it for ever, from generation to generation they shall dwell therein.Ed egli è, che darà ad essi la lor porzione, la mano di lui dividerà ad essi l'Idumea con misura: ei la possederanno sempre in eterno, e per tutte le generazioni la abiteranno.And he hath cast them a lot, and his hand hath diuided it vnto them by measure: they shal possesse it for euer, in generation & generation they shal dwel therein.Et ipse misit eis sortem, / et manus ejus divisit eam illis in mensuram: / usque in æternum possidebunt eam; / in generationem et generationem habitabunt in ea.
34:1
34:4
Calmet
Away. These strong expressions denote great misery, Isaias 13., and Joel 2:10., and Ezechiel 32:27. (Calmet)
Haydock
Book. Hebrew, "roll." (Haydock)
Huet
Some thence foolishly inferred that the destiny of every one might be read in the heavens. (Huet.; Eusebius, praep. 6:11.; Philoo. xxiii.; Pic. Astrol. 8:5.)
Haydock
The prophet only means that the heavens shall be devoid of beauty, (Calmet) and covered with darkness. (Haydock)
34:5
Calmet
The resolution to destroy the Idumeans, for their cruelty to the Jews, has been taken long ago. All these expressions allude to the last judgment. (Calmet)
Challoner
Idumea. Under the name of Idumea or Edom, a people that were enemies of the Jews, are here understood the wicked in general, the enemies of God and his Church. (Challoner)
Calmet
Assaradon fell upon Edom two years after Sennacherib's death. (Calmet)
Worthington
No strong place like Bosra, shall rescue any from destruction at the last day. (Worthington)
34:7
Challoner
The unicorns. That is, the great and mighty. (Challoner)
34:8
Challoner
Recompenses. When the persecutors of Sion, that is, of the Church, shall receive their reward. (Challoner)
Calmet
The Idumeans had frequently shown their ill-will towards the Jews, 2 Paralipomenon 28:17., and Amos 1:11. (Calmet)
Worthington
Sion shall perish as the wicked in hell shall be tormented. (Worthington)
34:9
Pitch. The soil was sulphureous, and became neglected, (ver. 10.) like the territory of Sodom. The people are now no more, and only a few miserable Arabs pitch their tents there.
34:11
Calmet
Line. Intimating entire destruction, Lamentations 2:8., and 4 Kings 11:13. (Calmet)
Menochius
Yet God will not punish more than people deserve. (Menochius)
34:13
Haydock
Dragons, Thannim, Isaias 13:22. (Haydock)
Ostriches, or swans.
34:14
Haydock
Monsters. Literally, "Ass-centaurs." (Haydock)
Hebrew, "fishermen shall find islands," Isaias 13:21.
Ones. Goats.
34:15
Bochart
Ericius. Hebrew, "kippoz, (Haydock) hath its nest." It may denote the serpent, acontias. (Bochart)
All this shews the desolation of the country.
34:16
Read what I have written.
Haydock
The other. All these beasts will be there, (Calmet) or all these declarations will be verified. (Haydock)
34:4
And all the host of the heavens.... That is, the sun, moon, and stars.
34:5
34:7
The unicorns.... That is, the great and mighty.
34:8
The year of recompenses, etc.... When the persecutors of Sion, that is, of the church, shall receive their reward.
34:1
God willeth as vvel the gentiles that were farre of, to come neere.
As. Iso the Iewes, that were his pecular people al to attend that he wil destroy this whole world, before the general Iudgement.
34:6
No defence of strong places (signified by Bosra) shal saue anie men from destruction in the day of Iudgement.
34:8
In the meane time, as a figure therof Sion shal be destroyed: and therfore the metaphorical destruction folovving rather perteyneth to the state of the damned in the next vvorld then to the afflicted in this life.
34:4
Tertulliano † 220 d.C. Against Hermogenes 34
Besides, the belief that everything was made from nothing will be impressed upon us by that ultimate dispensation of God which will bring back all things to nothing. For “the very heaven shall be rolled together as a scroll;”
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 21.7
… For the broken cisterns are the fear of images and idols. And He calls the heavens to astonishment, because they worshipped the hosts of the heavens. And the heavens shall receive as a penalty, that they shall be rolled up as a scroll, and all the host of them shall fall down.
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 15.3
… And wouldest thou receive the proof of this out of the words of Scripture? Listen to Esaias, saying, And the heaven shall be rolled together as a scroll; and all the stars shall fall, as leaves from a vine, and as leaves fall from a fig-tree
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. An Exhortation to Theodore After His Fall 1
… As for me Daniel, my spirit shuddered within me, and the visions of my head troubled me.” Then all the gates of the heavenly vaults are opened, or rather the heaven itself is taken away out of the midst “for the heaven,” we read “shall be rolled up like a scroll,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 13.15
16. Or who but Thou, our God, made for us that firmament of authority over us in Thy divine Scripture? As it is said, For heaven shall be folded up like a scroll;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 8.7
… we understand consistently with this, that, in this place, the books of both Testaments are called “the heavens.” Now it is said too of Moses himself, by the magicians of king Pharaoh, when they were conquered by him, “This is the finger of God.” And what is written, “The heavens shall be rolled up as a book.”
34:5
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.3
3. I would have you draw from your monastic vow not pride but fear. You walk laden with gold; you must keep out of the robber’s way. To us men this life is a race-course: we contend here, we are crowned elsewhere. No man can lay aside fear while serpents and scorpions beset his path. The Lord says: “My sword hath drunk its fill in heaven,”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 125.7
… how much less men whose whole life is one long temptation. Woe be to us who commit fornication every time that we cherish lust. “My sword,” God says, “hath drunk its fill in heaven;”
san Girolamo † 420 d.C. Against the Pelagians 2
Is. xxxiv. 5 . “My sword hath drunk its fill in the heavens. It will come down in Edom.” How much more is there wrath against sin on earth! Edom means blood, which cannot inherit the kingdom ( 1 Cor. xv. 50 ).
34:14
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Seven Books of John Cassian on the Incarnation of the Lord, Against Nestorius 7.1
… Take away the uncleanness their blasphemy has brought on them, and purify with the fan of Thy sacred cleansing the souls that are plunged in stinking mud, so that the “dens of thieves” may become “houses of prayer:” and that in those which are now, as is written, the dwellings where hedgehogs and monsters,
34:15
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.6
… I pray you, let not Zion the faithful city become a harlot: let it not be that where the Trinity has been entertained, there demons shall dance and owls make their nests, and jackals build.
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 3.11
… so that often one who has a care to reprove their faults, led astray by the mists of the falsehood that surrounds them, finds himself to have almost lost what he just now held as certain concerning them. Hence it is rightly said through the prophet, under the similitude of Judah, to the soul that sins and excuses itself, There the urchin had her nest (
34:1
1. Accedite, Gentes, et audite; et populi, attendite: audiat terra, et plenitudo ejus; orbis, et omne germen ejus. 2. Quia indignatio Domini super omnes Gentes, et furor super universam militiam eorum: interfecit eos, et dedit eos in occisionem. 3. Interfecti eorum projicientur, et de cadaveribus eorum ascendet foetor: tabescent montes a sanguine eorum. 4. Et tabescet omnis militia coelorum, et complicabuntur sicut liber coeli: et omnis militia eorum defluet, sicut defluit folium de vinea et de ficu. 5. Quoniam inebriatus est in coelo gladius meus: ecce super Idumaeam descendet, et super populum interfectionis meae, ad judicium. 6. Gladius Domini repletus est sanguine, incrassatus est adipe, de sanguine agnorum et hircorum, de sanguine medullatorum arietum: victima enim Domini in Bosra, et interfectio magna in terra Edom. 7. Et descendent unicornes cum eis, et tauri cum potentibus: inebriabitur terra eorum sanguine, et humus eorum adipe pinguium: 8. quia dies ultionis Domini, annus retributionum judicii Sion. 9. Et convertentur torrentes ejus in picem, et humus ejus in sulphur: et erit terra ejus in picem ardentem. 10. Nocte et die non exstinguetur, in sempiternum ascendet fumus ejus: a generatione in generationem desolabitur, in saecula saeculorum non erit transiens per eam. 11. Et possidebunt illam onocrotalus et ericius: ibis et corvus habitabunt in ea: et extendetur super eam mensura, ut redigatur ad nihilum, et perpendiculum in desolationem. 12. Nobiles ejus non erunt ibi: regem potius invocabunt, et omnes principes ejus erunt in nihilum. 13. Et orientur in domibus ejus spinae, et urticae, et paliurus in munitionibus ejus: et erit cubile draconum, et pascua struthionum. 14. Et occurrent daemonia onocentauris, et pilosus clamabit alter ad alterum: Ibi cubavit lamia, et invenit sibi requiem. 15. Ibi habuit foveam ericius, et enutrivit catulos, et circumfodit, et fovit in umbra ejus: illuc congregati sunt milvi, alter ad alterum. 16. Requirite diligenter in libro Domini, et legite: unum ex eis non defuit, alter alterum non quaesivit: quia quod ex ore meo procedit, ille mandavit, et spiritus ejus ipse congregavit ea. 17. Et ipse misit eis sortem, et manus ejus divisit eam illis in mensuram: usque in aeternum possidebunt eam, in generationem et generationem habitabunt in ea. 1. ACCEDITE, GENTES, ET AUDITE. — Hugo, Lyranus et Castrius ex Theodoreto et Origene, haec omnia ad excidium Judaeae referunt; nam vers. 8 dicitur: «Annus retributionum judicii Sion.» Verum obstant hic ipsa verba; ait enim: «Indignatio Domini super omnes Gentes;» et: «Audiat terra
Ex clade Sennacherib assurgit et avolat de more ad excidium orbis in fine saeculi, ut ex Assyriorum clade discant omnes impii, quanta eis strages obventura sit in die judicii, si eorum scelera imitentur, nec resipiscant. Rursum, vers. 5, alium excidii orbis typum proponit, scilicet excidium Idumaeae; tunc enim simili, imo majori supplicio plectentur omnes reprobi, quo olim Idumaei, scilicet igne, pice et sulphure, ut ait vers. 9, et desolatione perpetua, ut ibi habitent onocentauri, fauni, lamiae, etc., uti ait vers. 11 et seq. 1. Accedite, Gentes, et audite; et populi, attendite: audiat terra, et plenitudo ejus orbis, et omne germen ejus. 2. Quia indignatio Domini super omnes Gentes, et furor super universam militiam eorum: interfecit eos, et dedit eos in occisionem. 3. Interfecti eorum projicientur, et de cadaveribus eorum ascendet foetor: tabescent montes a sanguine eorum. 4. Et tabescet omnis militia coelorum, et complicabuntur sicut liber coeli: et omnis militia eorum defluet, sicut defluit folium de vinea et de ficu. 5. Quoniam inebriatus est in coelo gladius meus: ecce super Idumaeam descendet, et super populum interfectionis meae, ad judicium. 6. Gladius Domini repletus est sanguine, incrassatus est adipe, de sanguine agnorum et hircorum, de sanguine medullatorum arietum: victima enim Domini in Bosra, et interfectio magna in terra Edom. 7. Et descendent unicornes cum eis, et tauri cum potentibus: inebriabitur terra eorum sanguine, et humus eorum adipe pinguium: 8. quia dies ultionis Domini, annus retributionum judicii Sion. 9. Et convertentur torrentes ejus in picem, et humus ejus in sulphur: et erit terra ejus in picem ardentem. 10. Nocte et die non exstinguetur, in sempiternum ascendet fumus ejus: a generatione in generationem desolabitur, in saecula saeculorum non erit transiens per eam. 11. Et possidebunt illam onocrotalus et ericius: ibis et corvus habitabunt in ea: et extendetur super eam mensura, ut redigatur ad nihilum, et perpendiculum in desolationem. 12. Nobiles ejus non erunt ibi: regem potius invocabunt, et omnes principes ejus erunt in nihilum. 13. Et orientur in domibus ejus spinae, et urticae, et paliurus in munitionibus ejus: et erit cubile draconum, et pascua struthionum. 14. Et occurrent daemonia onocentauris, et pilosus clamabit alter ad alterum: Ibi cubavit lamia, et invenit sibi requiem. 15. Ibi habuit foveam ericius, et enutrivit catulos, et circumfodit, et fovit in umbra ejus: illuc congregati sunt milvi, alter ad alterum. 16. Requirite diligenter in libro Domini, et legite: unum ex eis non defuit, alter alterum non quaesivit: quia quod ex ore meo procedit, ille mandavit, et spiritus ejus ipse congregavit ea. 17. Et ipse misit eis sortem, et manus ejus divisit eam illis in mensuram: usque in aeternum possidebunt eam, in generationem et generationem habitabunt in ea. 1. Accedite, Gentes, et audite. Hugo, Lyranus et Castrius ex Theodoreto et Origene, haec omnia ad excidium Judae referunt; nam vers. 8 dicitur: «Annus retributionum judicii Sion.» Verum obstant hic ipsa verba; ait enim: «Indignatio Domini super omnes Gentes;» et: «Audiat terra et plenitudo ejus; orbis, et omne germen ejus.» Dico ergo Prophetam loqui de extremo judicio et consummatione saeculi; tunc enim omnes gentes interibunt. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Procopius, et S. Augustinus, lib. XIII Confess., cap. xv, et Eusebius, lib. XI De Praepar. Evangelii, cap. De innovatione mundi; ubi addit Platonem hunc Isaiae locum in sua scripta transtulisse. Tabescent montes a sanguine eorum. — q. d. Tanta erit caesorum copia, ut ex eorum putredine, sanie et tabo, montes quoque tabem contrahant. Secundo, q. d. Tot caedentur, tantus fundetur sanguis, ut montes sanguine solvantur et defluant. Unde Vatablus et alii vertunt, prae cruore montes colliquescent. Est hyperbole.
34:2
et plenitudo ejus; orbis, et omne germen ejus.» Dico ergo Prophetam loqui de extremo judicio et consummatione saeculi; tunc enim omnes gentes interibunt. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Procopius, et S. Augustinus, lib. XIII Confess. cap. XV, et Eusebius, lib. XI De Praepar. Evangelii, cap. De innovatione mundi; ubi addit Platonem hunc Isaiae locum in sua scripta transtulisse. 2. INTERFECIT EOS, — omnes gentes, partim per ignem conflagrationis mundi, partim per plagas illi praevias. 3. ET DE CADAVERIBUS EORUM ASCENDET FOETOR. — Alludit ad cadavera Assyriorum caesorum ab Angelo, quae computruerunt et fetuerunt. Talia quoque erunt in fine mundi partim in praeliis, partim alibi a Deo caesa. TABESCENT MONTES A SANGUINE EORUM, — q. d. Tanta erit caesorum copia, ut ex eorum putredine, sanie et tabo, montes quoque tabem contrahant. Secundo, q. d. Tot caedentur, tantus fundetur sanguis, ut montes sanguine solvantur et defluant. Unde Vatablus et alii vertunt, prae cruore montes colliquescent. Est hyperbole.
Tertio, Sanchez: «Montes,» ait, id est principes: aeque ac plebeii jacebunt insepulti, et tabescent ac putrescent volutati in sanguine eorum,» id est suo; Hebraei enim idem habent pronomen reciprocum et absolutum.
34:3
2. Interfecit eos, — omnes gentes, partim per ignem conflagrationis mundi, partim per plagas illi praevias.
34:4
Tertio, Sanchez, «Montes,» ait, id est principes: aeque ac plebeii jacebunt insepulti, et tabescent ac putrescent volutati in sanguine «eorum,» id est suo; Hebraei enim idem habent pronomen reciprocum et absolutum. 4. TABESCET OMNIS MILITIA COELORUM. — «Militia» sive milites «coeli» sunt sol, luna et sidera. Primo, S. Thomas, Hugo, Vatablus, Lyranus et alii per hyperbolem sic exponunt: Tanta erit calamitas, ut videatur quasi coelum perire; tanta erit afflictio eorum temporum, ut sibi videantur homines videre coelos, qui extensi sunt, complicari, contrahere et convolvere sese, atque stellas ipsas de coelo decidere. Simile est Ezech. XXXII, 4. Vide Canon, XXXII. Secundo, S. Thomas, Lyranus et Sanchez sic exponunt, q. d. Sub Christo tabescet et peribit siderum cultus et idololatria; tunc enim ea non colent, uti ante coluerunt, sed Deum et Christum: sicque cadent stellae, id est daemones, de coelo quasi divinitatis suae, quam eis suo cultu tribuerunt idololatrae. Verum hic sensus alienior videtur et mysticus; agitur enim hic de consummatione saeculi. Tertio, melius noster Hieronymus Prado in Ezech. I, pag. 19, in fine: Coeli, inquit, tabescent, id est defluent, ut stellae, id est fulgura, de coelo cadant; vulgus enim, cum fulgurat, videtur sibi videre quasi stellas de coelo cadere. Quarto et proprie, sol, luna et sidera sub diem judicii commovebuntur, obscurabuntur, et lumen suum retrahent, ut videantur prae Dei indignatione tabescere, liquescere et dissolvi. Addunt alii quod stellae fixae proprie ex coelo in terram decident. Ita S. Chrysostomus, et Maldonatus in Matth. cap. XXIV (qui ait: Magis Christo id affirmanti, quam Aristoteli id fieri posse neganti, as- tensa, quod nullo flatu Sancti Spiritus diriguntur. Et ideo haec navis, amisso verae fidei gubernaculo, dominantibus adversis spiritibus, in naufragium mortis aeternae demergitur, quae gubernari a Christo Domino non meretur, fitque praeda daemonibus et gehennae.
3. Et de cadaveribus eorum ascendet foetor. — Alludit ad cadavera Assyriorum caesorum ab Angelo, quae computruerunt et fetuerunt. Talia quoque erunt in fine mundi partim in praeliis, partim alibi a Deo caesa. 4. Tabescet omnis militia coelorum. — «Militia» sive milites «coeli» sunt sol, luna et sidera. Primo, S. Thomas, Hugo, Vatablus, Lyranus et alii per hyperbolem sic exponunt: Tanta erit calamitas, ut videatur quasi coelum perire; tanta erit afflictio eorum temporum, ut sibi videantur homines videre coelos, qui extensi sunt, complicari, contrahere et convolvere sese, atque stellas ipsas de coelo decidere. Simile est Ezech. xxxii, 4. Vide Canon. XXXII. Secundo, S. Thomas, Lyranus et Sanchez sic exponunt, q. d. Sub Christo tabescet et peribit siderum cultus et idololatria; tunc enim ea non colent, uti ante coluerunt, sed Deum et Christum: sicque cadent stellae, id est daemones, de coelo quasi divinitatis suae, quam eis suo cultu tribuerunt idololatrae. Verum hic sensus alienior videtur et mysticus; agitur enim hic de consummatione saeculi. Tertio, melius noster Hieronymus Prado in Ezech. I, pag. 19, in fine: Coeli, inquit, tabescent, id est defluent, ut stellae, id est fulgura, de coelo cadant; vulgus enim, cum fulgurat, videtur sibi videre quasi stellas de coelo cadere. Quarto et proprie, sol, luna et sidera sub diem judicii commovebuntur, obscurabuntur, et lumen suum retrahent, ut videantur prae Dei indignatione tabescere, liquescere et dissolvi. Addunt alii quod stellae fixae proprie ex coelo in terram decident. Ita S. Chrysostomus, et Maldonatus in Matth. cap. xxiv (qui ait: Magis Christo id affirmanti, quam Aristoteli id fieri posse neganti, assentior), et Sibylla apud S. Augustinum, lib. XVIII De Civitate, cap. xxiii: Bruitar, ait, solis jubar, et chorus interit astris: Solvetur coelum, lunaris splendor obibit. Ex qua Ovidius, lib. I Metamorphos., ita canit: Esse quoque in fatis reminiscitur affore tempus, Quo mare, quo tellus, correptaque regia coeli Ardeat, et mundi moles operosa laboret. Hoc est quod ait Christus, Matth. cap. xxiv, 29: «Sol obscurabitur, et luna non dabit lumen suum, et stellae cadent de coelo;» et Joannes, Apoc. vi, 12, iisdem verbis utitur, quibus Isaias hic, juxta Septuaginta: «Sol, inquit, factus est niger tanquam saccus cilicinus; et luna tota facta est sicut sanguis; et stellae de coelo ceciderunt super terram, sicut ficus emittit grossos suos cum a vento magno movetur; et coelum recessit sicut liber involutus;» et cap. viii, 12: «Et percussa est tertia pars solis, et tertia pars lunae, et tertia pars stellarum, ita ut obscuraretur tertia pars eorum, et diei non luceret pars tertia.» Symbolice, aliqui apud S. Hieronymum per stellas accipiunt daemones qui versantur in aere, ut tentent homines, qui e coelo, id est ex aere hoc, ruent in infernum in die judicii. De his enim vere dicitur id quod sequitur: «Quia inebriatus est in coelo gladius meus.» Complicabuntur sicut liber coeli. — Alludit ad veterum libros, qui non erant per folia distributi, ut nostri, sed erant una charta vel membrana ex variis consuta, quam convolvebant circa cylindrum, uti nos convolvimus chartas geographicas. Cum enim eos legere volebant, evolvebant eam et explicabant; finita vero lectione, eam rursum convolvebant: hoc enim ipsis erat id quod nobis est claudere librum. Vidi tales duos Pentateuchi libros vetustos, hebraice scriptos in Bibliotheca Vaticana, quorum charta est pellis, sive pergamena cruda et pilosa. Jam «coeli complicabuntur,» primo, quia Ethnici, inquiunt S. Thomas et Lyranus, in coelis ita turbatis, et quasi complicatis et convolutis, non poterunt amplius legere, nec praedicere futuros rerum eventus, q. d. Non divinabunt amplius ex astris et coelis, quasi ex libro prognostico. Secundo, Dionysius Carthusianus, q. d. Non patebit amplius introitus in regnum coelorum, sed clausa erit janua. Tertio et genuine, q. d. Sicut liber veterum cylindro complicatus et involutus, absconditis litteris legi non poterat: ita coelum ejusque stellae quasi litterae abscondentur atris nubibus et obscurabuntur, ut videri non possint, perinde ac si coelum esset complicatum et convolutum, imo ac si coelum evanuisset, et in alium mundum recessisset, ut ait S. Joannes Apoc. vi. Sicut enim coelorum creatio per pellem seu tabernaculum extensum (ut Psalm. ciii: «Extendens coelum sicut pellem») significatur: sic ejus obscuratio, quae moralis quaedam dissolutio est, innuitur per pellem et volumen complicatum, inquit Sanchez. Rursum, desinet notus coelorum usus, motus et influentia, sicut libro uti desinimus, cum eum complicamus, sive claudimus. Est enim metalepsis in verbo complicabuntur. Ad haec, sicut libri, sive membranae discissae utraque pars in se replicatur et revolvitur, sic coelum fulguribus quasi discissum in se, id est in partes adversas, revolvi et replicari videbitur, inquit Prado, q. d. In fine mundi coeli et astra mutabunt suos aspectus et influentias, itaque omnia perturbabuntur. Deinde fulgetris, nubibus, cometis, stellis cadentibus, aliisque meteoris ita aer commiscebitur, ut coeli complicari et convolvi, omniaque perturbari et confundi videantur. Ita Adamus, Pererius, in Apoc. vi, et passim Scholastici, qui cum S. Augustino, lib. XXIX De Civit. XIV; S. Hieronymo, in II Isaiae; Gregorio, lib. XVII Moral. cap. v, et aliis, censent coelum et astra mutanda et innovanda esse tantum secundum lucem aliasque qualitates, non autem secundum formam et substantiam. Nam, Psalm. cxlviii, 6, dicitur Deus fundasse ea in saecula saeculi; et quia, secundum Aristotelem et Philosophos, forma coelorum est incorruptibilis, itaque Aristoteles deducit ex eo, quod sit aeterna. Censet enim ipse mundum fuisse ab aeterno, et increatum, uti nonnulli opinantur, in quo errasse eum clarum est. Multi tamen Patres et recentiores, qui Philosophiam exigendam volunt ad sacras Litteras, non contra, volunt coelum et terram peritura etiam quoad substantiam, ac mutanda in aliud coelum novum et aliam terram novam. Id enim hic et alibi clarissime dici videtur, ut cap. li, 6; cap. lxv, 17; Apocal. cap. vi, 14, et cap. xxi, 1; Eccli. cap. xlvii, 30; Psalm. ci, 27; Matth. xxiv, 35; II Petri iii, 7 et 12. Ubi nota sacram Scripturam longe efficacius loqui de mutatione coelorum et elementorum, quam corporum beatorum in resurrectione, planeque significare longe majorem fore mutationem illorum quam horum; quia illa substantialis, haec tantum accidentalis erit. Accedit, quod coeli ex abysso et aquis facti sint, ut docui Genesis I, 8: ergo non sunt plane incorruptibiles secundum formam, sed secundum materiam primam, secundum quam dicuntur permansura in aeternum. Idipsum confirmatur ex eo quod anno 1572 visa sit nova stella in Cassiopoeia, quae post biennium disparuit. Plures ejusmodi in coelis mutationes notarunt moderni astronomi; ex quibus proinde nonnulli hisce phaenomenis convicti, censent coelos non esse solidos et duros, sed cedere, mutari, et secari ac dividi instar aeris; aerem tamen excellere subtilitate et praestantia; coelos enim esse aethereos, non aereos, esseque ipsum aetherem. Verum hoc alterius est quaestionis et loci. Rursum, cum lux naturaliter quasi profluat ex essentia coelorum, tumque futura sit longe major et nobilior, videtur pariter, quod ex alia forma substantiali nobiliore manabit. Nam lux tanta quanta tunc erit, non est connaturalis formae solis quae jam est. Ita sentiunt S. Chrysostomus, hom. 14 in epist. ad Roman., et post eum Theodoretus et Oecumenius; Justinus, Quaest. xcviii; Ambrosius, lib. I Hexaem. cap. vi; Basilius, hom. 3 Hexaemer.; Nyssenus, lib. De Creatione hominis, cap. xxiv; Clemens, lib. II et III Recognit.; Sibylla apud S. Augustinum, lib. XVIII De Civit. cap. iii, cum canit: Tempora torpebunt, vidua omnia semina mundi, Aer, terra, salum, lux ignis fervida, coeli, Cardo, dies, noctes, consident omnia in ignes: Et fiet species quam disertissima rerum. Omnia namque cadent lucentia sidera coelo. Idem fuse docet Hieronymus Magius, lib. II De Exustione mundi, cap. vi et vii; et Valesius, Sacrae Philosophiae cap. lxxxix; et noster Molina, tract. De Opere sex dierum, disput. 3. Ignem enim posse agere in coelos eosque corrumpere, si non naturaliter, certe divina vi et inoperatione concedunt omnes; nec id negari potest, cum certum sit ignem inferni eadem vi agere in daemones eosque urere, qui corpus non habent, sed sunt puri spiritus. Porro quod alibi ait Scriptura, quod coeli et terra in aeternum stabunt, non repugnat huic sententiae. Manebit enim eadem terra, idem sol, et iidem coeli generice; terra enim formam terrae, coeli formam coelorum genericam retinebunt, esto specifice aliam, eamque praestantiorem accipiant. Erit enim tunc totius mundi innovatio, reformatio et recreatio.
34:5
Philosophi tamen passim, et plerique Theologi Scholastici, inter quos est Franciscus Suarez, III part., Quaest. lix, art. 2, disput. 58, sect. 6, et Commbricenses, lib. I De Coelo, cap. iii, Quaest. I, censent coelos accidentaliter tantum mutandos, non substantialiter, ut dixi. Unde ad hanc et similes Scripturas, quae contrarium videntur dicere, tres dant responsiones. Prima est, quasdam loqui hypothetice et comparative, ut illud Christi: «Coelum et terra transibunt, verba autem mea non praeteribunt.» Sensum enim esse, q. d. Citius coeli et terra transibunt, quam verba mea praetereant, et promissa mea fallant. Secunda est, per coelos intelligi aerem. Sic enim vocantur «volucres coeli,» id est aeris. Et sic intelligunt illud S. Petri, epist. II, cap. iii, 7: «Coeli autem qui nunc sunt, etc., eodem verbo (quo jussu Dei aquis diluvii obruti sunt, ut praecessit) repositi sunt, igni reservati in diem judicii.» Hoc bene: verum non satis convenit haec expositio vers. 10 et 12, ubi coelos opponit elementis, ergo per coelos non aereos, sed sidereos intelligit. Ait enim: «Coeli magno impetu transient, elementa vero calore solventur;» et efficacius, vers. 12: «Coeli ardentes solventur, et elementa ignis ardore tabescent:» ubi coguntur ipsi per coelos accipere aerem summum; per elementa vero aerem, aquam et ignem, qui in terra vel circa terram sunt. Tertia est, cum subdit ibi S. Petrus et Scriptura alibi: «Novos vero coelos, et novam terram secundum promissa ipsius exspectamus;» hanc innovationem aiunt fore non substantialem, sed accidentalem: quia scilicet sol, luna et coeli majori luce ornabuntur, magisque resplendebunt, ut participent aliquid de gloria Beatorum, quibus in hac vita servierunt. Utraque sententia est probabilis, gravesque habet doctores: prior sacrae Scripturae, posterior Philosophiae Aristotelicae conformior. Utra sit verior, alibi pertractabitur. 5. Inebriatus est in coelo gladius meus. — Ebrietas copiam effusi sanguinis significat: sicut enim homo inebriatur multo vino, ita gladius multo sanguine quem fundit. Primo, aliqui sic exponunt: Gladium, id est, acre supplicium, intentavi Lucifero et sociis ejus apostatis, cum eos coelo deturbavi: quanto magis gladium meum distringam in homines terrenos, qui mihi reluctantur? Huc accedit expositio S. Hieronymi, qui haec accipit de gladio irae Dei, quo ipse daemones ex coelo hoc aereo in die judicii deturbabit in tartara. Secundo, Lyranus et Vatablus: «In coelo,» inquiunt, hoc est in decreto et ordinatione Dei, qui habitat in coelis, q. d. In decreto suo stabili et immobili jam decrevit Deus gladium suum exercere in peccatores. Tertio, alii: «In coelo,» id est de coelo descendet hic gladius et desaeviet in Idumaeam. Quarto, Adamus: «In coelo,» inquit, id est usque ad coelum, q. d. Tanta erit ultio in fine saeculi, ut etiam ad coelos usque pertingat, hoc est, erit maxima. Sic dicitur Psalm. xxxv, vers. 6: «Domine, in coelo,» id est usque ad coelum, «misericordia tua» pertingit, q. d. Misericordia tua est amplissima et maxima; unde explicans subdit: «Et veritas tua usque ad nubes.» Quinto et proprie, dat Propheta hic causam, cur coeli et astra tabescent ac defluent in fine mundi: «Quoniam, inquit, inebriatus est in coelo gladius meus;» hoc est, quoniam in ipso coelo ultio mea grassabitur usque ad satietatem, et quasi ad ebrietatem in ipsa astra, ut per hoc puniam et terrefaciam peccatores in terra, qui astris et coelo abusi sunt ad sua peccata.
34:6
Ecce super Idumaeam descendet (gladius meus), et super populum interfectionis meae. — Hebraice, חרמי chermi, id est anathematis mei; Septuaginta, perditionis, hoc est, super Idumaeos neci a me destinatos, quos ultioni meae devovi, ait Vatablus, ad judicium, ut scilicet in eos justum judicium et vindictam exerceam. Nominat prae aliis Idumaeos, quia hi assidui et acerrimi fuerunt hostes Judaeorum, adeoque Babyloniis juncti Judaeam everterunt: unde ipsi quoque gravi clade et excidio a Deo per eosdem Chaldaeos mulctati sunt, ut patet ex Abdia, et ex Jeremia, cap. xlix, et ex Ezechiele, cap. xxv, denique ex Isaia, cap. xxi, 5, sed obiter; unde hic rursum fusius de ea agit. Perstringit ergo Propheta hic superficie tenus cladem et excidium Idumaeorum per Chaldaeos: verum per illud symbolice intendit significare cladem et exitium omnium impiorum in die judicii: huic enim soli convenit, quod dicitur vers. 10, quod ardebit in aeternum, et in saecula saeculorum. De quo mox plura. 6. Incrassatus est (gladius Dei) adipe, de (clarius pro de Vatablus vertit, et) sanguine agnorum et hircorum. — Solet culter, quo jugulantur pingues oves, repleri, et quasi incrassari, earum tam adipe quam sanguine: per hoc autem significat, quod Deus gladio Chaldaeorum transfodiet Idumaeos, ita ut gladius eorum cruentetur sanguine, et incrassetur adipe Idumaeorum. Per agnos, intelligit plebem; per hircos, duces et principes; per arietes, magistratus et ditiores, q. d. Nulli aetati, sexui aut gradui parcet hostilis gladius, sed in omnes promiscue desaeviet. Victima enim Domini in Bosra. («Victima,» sive sacrificium significat caedem et stragem: quia sacrificium non fit sine caede, q. d. Caedem facturus est Deus in Bosra urbe primaria Idumaeae, ut impios in ea per Chaldaeos efferat et mactet divinae suae justitiae: unde explicans more Hebraeo (quod in Psalmis frequens est) subdit): et interfectio magna in terra Edom. — Bosra metropolis Idumaeae, ita dicta est hebraice tum ab ubertate vindemiæ, et patebit cap. lxiii, 1; tum a murorum firmitate, inquit S. Hieronymus; unde Psalm. cvii, 11, pro eo quod habemus: «Quis deducet me in civitatem munitam?» hebraice est: «Quis me deducet ad Bosram?» Hinc a Bosra per metathesin dicta est Byrsa arx Carthaginis munitissima, non autem a Graeco βύρσα, id est corio: Carthaginenses enim orti a Phoenicibus, non Graeca, sed Phoenicum sive Punica lingua, quae Hebraeae affinis est, teste S. Augustino, locuti sunt.
34:7
Jam symbolice, per «Bosra» et «Edom» accipe totum mundum crassum, terrenum, sanguineum, et solidatum, qui in fine peribit. «Edom» enim significat rubeum, «Bosra» munitum, inquit S. Hieronymus, in ultimo cap. Joelis, licet hic aliter explicet. Edom enim sive Esau inhiavit sanguini et morti fratris sui Jacob. Inepte Judaei per Idumaeos accipiunt Romam et Romanos, ut dixi cap. xxi, 11. Porro Arias Montanus per Bosram (quae hebraice significat munitam) accepit Romam Ethnicam, quae Gentium erat arx munitissima. Porro incendium interpretatur de igne Evangelico, qui corda Romanorum fide et amore Christi succendit. Fumum autem exponit de incertis fabulis, et statuis, idolis, fanis, post conversionem in urbe monumenti causa relictis. Huc accedit Alcozar in Apocal. xiv, 11, notat. 5, qui per ignem accipit vindictam Dei, ex qua quasi fumus prodiit Dei laus et gloria: vindictam, inquam, quam Deus sumpsit de Romanis, tum infidelibus, eos ad gehennae ignes damnando; tum fidelibus, et S. Petro credentibus, quos igne charitatis succendit. Verum haec duplex vindicta valde dispar et contraria est; adeoque si prior est litteralis, posterior litteralis, imo allegorica, esse nequit: nec enim ignis gehennae allegorice significare potest ignem charitatis.
34:8
7. Et descendent unicornes et tauri cum potentibus. — Unicornes et tauros vocat Idumaeos viribus robustos, et armis validos: potentes vocat divites et honoratos, q. d. Hi omnes cadent cum imbelli plebe, descendentque ad orcum. Sic Christus patiens orat, Psalm. xxi: «Salva me ex ore leonis, et a cornibus unicornium humilitatem meam:» unicornes vocat potentes et crudeles Pontifices, Scribas et Pharisaeos. 8. Annus retributionum judicii Sion, — id est contra Sion, inquiunt S. Hieronymus, Cyrillus, S. Thomas, Hugo, Adamus et Forerius. Putant enim ipsi Prophetam hic a clade Idumaeorum transire ad cladem Hierosolymae et Judaeorum futuram per Romanos. Verum melius Chaldaeus, Lyranus, Vatablus, Montanus et Sanchez, judicium Sionis interpretantur judicium, id est vindictam, quam pro Sione, id est Judaeis, Deus exercebit contra Idumaeos: illos enim haec omnia spectant. Unde cum Vatablo sic quoque verti potest: Annus repensionum rixae cum Sion, id est annus quo rependet Deus talionem Idumaeis, qui jugiter rixati sunt et belligerarunt cum Judaeis.
34:9
Symbolice: «Annus retributionis judicii Sion» erit in fine mundi, quando Deus judicabit, id est vindicabit et puniet injurias ab impiis factas Sioni, id est Ecclesiae, et Sanctis Dei electis. 9. Et convertentur torrentes ejus (Idumaeae) in picem. — Est hyperbola, q. d. Idumaea tam in torrentibus quam in campis ita desiccabitur, ut instar picis et sulphuris sit arsura, ignem in eam immittente Chaldaeo; hoc est, omnino vastabitur et cremabitur. Alludit ad Idumaeae vicinam et situ et scelere et clade Sodomam, quae sulphureum habet solum, et igne ac sulphure coelesti conflagravit. Porro symbolice significatur hic Idumaeam, id est impium mundum comburendum igne conflagrationis, qui tantus erit, ut videantur ubique esse torrentes ignis, picis et sulphuris, q. d. Ignis conflagrationis ex pice et sulphure conflatus omnia implebit, et damnatos secum in gehennae incendium convolvet; «non exstinguetur in aeternum.» Hoc enim proprie competit gehennae, improprie tantum Idumaeae: haec enim in aeternum dicitur arsisse tantum hoc sensu, quod diu et longo tempore arsit.
34:11
Moraliter, disce hic terram, quae suis deliciis fertilis, homini fuit in luxum, hic eidem abutenti verti in luculentum ignem et tormentum. Ita Sodoma fertilissima ob libidinem incolarum versa est in mare mortuum, fumans et salsissimum. 11. Possidebunt eam onocrotalus, et ericius, et ibis. — Est catachresis significans summam Idumaeae, id est mundi, vastitatem et desolationem, ita ut hominibus vacua, feris, si quae sint, habitanda relinquatur. Et extendetur super eam mensura, — q. d. Deus certo et exacto judicio aequans demeritis poenas, item certa sententia, destinatione et designatione (haec enim est mensura) eam vastabit, et gloriam ejus annihilabit. Haec ergo vastitatis mensura erit «et perpendiculum in desolationem,» id est, erit quasi linea fabrilis in terra extensa, ut juxta eam plane desoletur, radatur et solo aequetur. Est metaphora a linea sive perpendiculo fabrorum, qua domos erigendas aut diruendas dimetiuntur, ut juxta eam praecise eas erigant vel diruant. Unde Vatablus vertit, extendet super eam regulam inanitatis, et lapides vacuitatis; vel ut alii, lapides perpendiculares vanitatis. Sic Isaia, cap. xxviii, 17, dicitur: «Ponam in pondere judicium, et justitiam in mensura;» hebraice לקו lakav, quod Noster hic vertit pariter «mensura.» Sic II Reg. viii, vers. 2, de Davide dicitur: «Et percussit Moab, et mensus est eos funiculo, coaequans terrae: mensus est autem duos funiculos, unum ad occidendum, et unum ad vivificandum,» q. d. David plane humiliavit et prostravit Moabitas, adeo ut eos quasi in terra jacentes funiculo dimetiri posset. Porro duas eorum fecit sortes, sed cum mensura justitiae et aequi principis, unam occidendorum, alteram servandorum. Vide ibidem Cajetanum. Vide et ea quae dixi cap. xviii, vers. 2. Pro in desolationem hebraice est תהו וכהו tohu vabohu, quo nomine vocatur terra informis, creata primo die mundi, quod Noster, Genes. cap. I, vertit: «Terra autem erat inanis et vacua,» q. d. Idumaea, ejusque antitypa terra redigetur in die judicii per ignem in illam vacuitatem, nuditatem et informitatem, quam habuit initio mundi et creationis suae. Sic Virgilius ait: «Et campos ubi Troja fuit.»
34:12
Hinc videtur parum esse probabile, quod aliqui censent terram post judicium exornandam suis plantis, arboribus, fructibus, etc., instar paradisi terrestris, ut in eo jucunde vivant parvuli sine baptismo in peccato originali mortui. 12. Nobiles ejus non erunt ibi (nobiles Idumaeae occidentur, aut spoliabuntur, et abducentur a Chaldaeis, aeque ac ignobiles. Unde reliquiae gentis excisae) regem potius invocabunt, — id est optabunt sibi in tanta desolatione ducem, qui rebus afflictis succurrat: sed nemo volet rempublicam perditam gubernandam capessere. Aliter Lyranus; per «regem» enim accipit Nabuchodonosor, qui vastavit Idumaeam: hunc enim invocarunt victi et supplices Idumaei. Pari modo in fine mundi post plagas praevias extremo excidio, quae describuntur Apoc. viii et ix, reliquiae hominum optabunt sibi regem, vel Antichristum, vel eo occiso alium similem monarcham potentissimum; sed frustra: ipse enim cum omnibus suis principibus, id est omnis ejus fortitudo, pompa, opes et gloria ad nihilum redigentur.
34:13
Aliter distinguunt et vertunt Hebraea, Vatablus, Forerius et alii, sed eodem sensu jam dicto. 13. Et orientur in domibus ejus spinae et urticae. — Ad litteram haec et sequentia vera fuerunt in Idumaea vastata; symbolice, orbe cremato, significant summam fore vastitatem. Et paliurus. — Est genus spinae et rubi, inquit Plinius, lib. xxiv, cap. xiii, de quo Virgilius, ecleg. v:
34:14
Carduus et spinis surgit paliurus acutis. 14. Et occurrent daemonia onocentauris, etc. — Nota Centauros juxta Pindarum et Plutarchum apud Gesnerum, cap. De equo, prognatos esse ex Centauro Ixionis filio, cum equabus Magnesiis congrediente: hinc enim filios natos esse, qui superne patri homini, inferne matri equae similes essent. Idem Gesnerus, cap. De asino, ex Plutarcho, Aeliano et Volaterrano, refert onocentaurum esse animal collo, pectore, mammis mulieribus, et humeris, brachiis ac digitis humanis, sed dorso, lateribus et pedibus asininis, uti et colore cinereo. Verum Doctores has fabulas vulgi fama et credulitate traditas rident. Unde nota cum S. Hieronymo S. Scripturam vel Interpretem nostrum, et Septuaginta hic et alibi, subinde alludere ad fabulas Poetarum. Sic Judith xvi, 8, alludit ad fabulam Titanum; ait enim: «Nec filii Titan percusserunt eum (Holofernem), sed Judith.» Sic Job xlii, 14, pro cornu stibii Septuaginta vertunt, cornu Amaltheae (quae fingitur esse capra Jovis). Sic hic nominat «lamias» et «onocentauros.» Fabula ergo de onocentauris inde orta videtur, quod rex Thessalus jusserit, ut homines equis insidentes tauros oestris percitos et fugientes longis hastis pungerent, itaque in urbem cogerent. Unde priscis rudibus hominibus res nova et insolens, scilicet vir equo aut asino insidens, una visa fuit natura, unum animal mixtum ex equo vel asino et homine, scilicet centaurus. Hinc centauri dicti sunt ἀπὸ τοῦ κεντεῖν, id est pungere, stimulare, et taurus; centaurus ergo est qui stimulat taurum. Adde ἵππος, id est equus, fiet hippocentaurus: adde ὄνος, id est asinus, fiet onocentaurus. Rem hanc narrat Servius, lib. III Georgic., et ex eo Leo Castrius, Henricus Stephanus, voce centaurus, et Gesnerus. Addit Servius: «Alii dicunt centaurorum fabulam esse confictam, ad exprimendam humanae vitae velocitatem, quia equum constat esse velocissimum.» Per onocentauros ergo hic accipe spectra talia vel daemones, qui haec monstra et larvas induunt, ut partim homines, partim equi vel asini esse videantur; idque ad hoc ut homines territent et ludificent. Id patet ex Vita S. Antonii apud S. Athanasium: vidit enim Antonius quaerens S. Paulum primum eremitam in deserto bestiam pube tenus humanam, quae deinde in asinam desinebat, quam ille irridens signo crucis fugavit. Porro quod Plinius, lib. VII, cap. iii, ait se vidisse hippocentaurum in melle allatum ad Claudium Caesarem, certum est fuisse monstrum marinum vel terrestre, partim equo, partim tauro simile, diversum a nostris hisce: unde nec ipse ejus formam exprimit. Et pilosus clamabit alter ad alterum. — Hebraice, vir ad proximum suum: vir, id est quisque; hebraice enim vir significat distributionem, et pariter multitudinem. Porro pilosi sunt iidem daemones, specie hircorum hirsuti, quos vetustas Faunos et Satyros dixit; unde Chaldaeus vertit: Daemones inter se colludent (et, ut dixit cap. xiii, 21, saltabunt). Nota: Gaudent et assistunt choreis daemones. Unde Conrardus Clingius De Locis Theolog., cap. De Chorea: «Chorea, ait, est circula cujus centrum est diabolus, circumferentia omnes angeli ejus;» et Basilius hic, in cap. xiii, tradit saltationes didicisse homines a daemonibus. Nisi malis monstra haec esse genus simiarum cum Gesnero, aut esse animalia prognata ex incesto hominis cum capra et bestiis congressu; quale delatum fuisse Alexandriam asserit S. Hieronymus in Vita S. Pauli eremitae: licet dubitet, et merito, an animal, an daemon fuerit illud alterum, quod visum est S. Antonio: nam ratione et voce humana cum eo collocutum est, cum tamen bestiam vocet, certumque sit non fuisse hominem. Moraliter S. Gregorius, VII Moral. xii: «Dracones, ait, sunt mali, struthiones hypocritae: onocentauri lubrici et elati, qui subjecti luxuriae vitiis, inde cervicem erigunt unde humiliari debuerant. Pilosus clamat alter ad alterum, cum culpa praecedens subsequentem, v. g. gula libidinem, invitat.» Ibi cubavit lamia. — Lamiae sunt daemones succubi, vel illorum spectra, quae Empusae dicuntur: unde sunt mulierum forma, quae ad venerem homines illicere feruntur, ut eos devorent: tale enim phantasma Menippum illexisse narrat Philostratus, lib. IV, in Vita Apollonii: et harum forma penitus fabulosa a Plutarcho, Aristophane et Eustathio describitur. Dictae sunt lamiae a λαιμός, id est guttur; vel a Lamia, crudeli illa regina Pontica, quae gravidarum mulierum alvos caedebat, et extractos inde pueros vorabat, de qua Aristoteles in Ethicis, et Clemens Alexandrinus in Protrepticis; aut, ut Diodorus, Phavorinus et Suidas, a Lamia, regina in Asiae monte apud Automolas, quae cum filium amisisset, prae zelotypia omnes aliarum matrum filios jussit occidi. Alii lamias dictas volunt quasi lanias, a laniando. Hinc lamiae vocantur larvae nocturnae, sive μορμολύκεια, quibus nutrices pueros territant, quasi puerperae infestae pueros vorent. Omnino autem verisimile est stultos, timidos (nam sicut amantes sibi somnia fingunt, sic et timentes) et superstitiosos olim homines varia et inania phantasmata, aut varias apparitiones et daemonum species naturali animalium generi temere annumerasse, imo affixisse multa: sicut facit pictor, qui humano capiti cervicem jungit equinam. Ita de lamiis sentiunt Strabo, Lucilius apud Lactantium et Gesnerum. Certe vox hebraea לילית lilit a ליל lil, id est nocte, nocturnum spectrum aut monstrum significat. Quocirca Chaldaeus lilit, noctuam vertit, sive noctivagam. Secundo, lamiae possunt hic accipi stryges et sagae, quae pueros intoxicant et necant: hae enim suos coetus in his desertis agere solent. Vide nostrum Delrio in Magicis. Tertio, Dionysius, Chrysostomus in Historia Libyca, lamias docet esse feras, facie et corpore ad umbilicum muliebri, earumque imum in draconem desinere; has mammis et sibilo homines allicere, et accedentes arripere, necare ac vorare. Ut ut est, lamias non modo mulieres, sed et bestias esse, vel has, vel generis simiarum, ut vult Gesnerus, aut alias, sive veras, sive vulgo creditas, patet Thren. iv, 3: «Sed et lamiae nudaverunt mammam:» ubi pro lamia hebraice est תנין tannin, id est draco, vel quodvis saevum et immane monstrum catulos nutriens. Ita Lyranus, Glossa, Haymo et S. Hieronymus ibi, q. d. Jeremias: Cum feris etiam truculentissimis, quales historiae, fabulae, aut vulgus tradit esse lamias voracissimas, non desit in catulos materna pietas; illa tamen defuit mulieribus Hierosolymitis, quae prae fame etiam proprios filios voraverunt. Sic hic Isaias ait, q. d. Orbis hic et locus post judicium ita erit desertus, ut ferarum tantum, daemonum, spectrorum et larvarum habitaculum sit, aut esse possit, quae vetustas fabulose mirae formae esse credidit, et nominavit onocentauros, faunos et lamias: imo soli damnati et daemones, nunc onocentauri, nunc lamiae, nunc ericii, nunc milvi, nunc draconis formam assumentes (ut territent homines, praesertim damnatos: uti simili forma terrere voluerunt S. Antonium, et alios Sanctos), habitabunt in terra, id est in gehenna, quae ima et concava terrae portio est: nam convexa et extima superficies plane deserta erit et vacua, tam hominibus quam animalibus et daemonibus. Sicut ergo Sancti gaudebunt non tantum in anima videndo Deum, sed etiam corpore videndo humanitatem gloriosam Christi: ita et damnati cruciabuntur non tantum in anima, videndo tot cruciatus; sed et in corpore, videndo horrenda daemonum spectra. Tam enim oculi corporis quam mentis vel peccarunt vel sancte vixerunt: par ergo est, ut suam quoque habeant poenam vel praemium. Hinc pictores hos monstrosos daemones larvis bestiarum indutos, pingunt in inferno horribili forma. Id inter alios diserte docet noster Joannes de Salas in III, Quaest. V, art. 5, tract. 2, disp. 14, sect. xiv, num. 113, idque confirmat ex Sapient. xvii, 4, ubi de Aegyptiis in plaga tenebrarum ait: «Personae tristes illis apparentes pavorem illis praestabant:» haec enim erant typus et praeambulum inferni et damnatorum; et Job xx, 25: «Vadent, et venient super eum horribiles;» et Deuter. xxxii, 24: «Dentes bestiarum immittam in eos, cum furore trahentium super terram, atque serpentium.» Pari modo probabile est Angelos in coelo assumpturos corpora speciosa ex aethere, quibus pascant oculos Beatorum, ut ab eis videri, et ore ad os loqui possint. Hoc enim videtur poscere amicitia, et arctissima unio et communicatio, quae erit inter Angelos et homines beatos, quasi concives coeli. Rursum hoc videtur mereri mortificatio sensuum, et angelica vita quam in hac vita egerunt Sancti hac spe, ut Angelorum consortio in coelis fruerentur: alioqui enim sensus Beatorum nullum ex Angelis reciperent gaudium, imo in nulla re cum illis communicarent; itaque inter Angelos et Beatos tantum esset communicatio quoad mentem, non quoad corpus. Tertio, quia Angeli omni modo cupiunt laudare Deum: ergo non tantum mente, sed et corpore et ore assumpto (hoc enim assumere possunt) eum laudabunt: perinde ut nos non tantum voce, sed et organis aliisque instrumentis musicis laudamus Deum. Quarto, quia Isaias, cap. vi, vidit Seraphim specie hominum in coelo: simili specie Ezechiel vidit Cherubim, cap. I, et S. Joannes Angelos, passim in Apocalypsi. Denique saepius visi sunt Angeli humana forma deferentes animas sanctas defunctorum in coelum, atque sensibilem melodiam hymnosque suavissimos Deo canere sunt auditi. Ita diserte docent Salas loco citato, et S. Anselmus in Elucidario, ac Viguerius, cap. xvi, § 4, vers. 36. Et noster Lessius, lib. XIII De Divinis Attributis, cap. xxii, num. 32, agens de die judicii extremi: «Valde credibile est, inquit, Angelos omnes apparituros in corporibus splendidis; alioqui haec Christi gloria et potentia non posset videri ab impiis, quorum tamen causa praecipue exhibebitur, neque externam ejus majestatem (quam describere vult Scriptura, ille exercitus augeret. Cum ergo innumerabilis sit Angelorum multitudo, longe lateque supremas aeris regiones undique per multa millia milliarium usque ad coelos ipsos replebunt, et immensi exercitus speciem praebebunt;» et num. 134: «Valde credibile est, etiam daemones in corporibus apparituros: vel quia alioqui ab impiis videri non possent, vel quia pertinet ad Christi gloriam et impiorum confusionem, ut videantur.» De his Virgilius canit, lib. VI Aeneid.: Centauri in foribus stabulant, Scyllaeque biformes, Et centumgeminus Briareus, ac bellua Lernae Horrendum stridens, flammisque armata Chimaera, Gorgones, Harpyaeque, et forma tricorporis umbrae. Similia habent alii Poetae.
34:16
Symbolice, Leo Castrius ex S. Basilio, Athanasio, Theodoreto, Ambrosio et Gregorio, per onocentauros, faunos et lamias, vitia et peccata accipit: haec enim sunt maxima monstra et spectra, per quae homo in feras, imo in daemonem degenerat: aut certe intelliguntur, ait, ipsi daemones monstrosorum criminum suggestores, vel eorumdem patratores homines impii, quorum habitaculum erit Judaea, imo terra tota in fine mundi. 16. Requirite diligenter in libro Domini. — Hebraice est, recensete, supple, mala hic recensita, aut potius animalia vel monstra jam dicta, q. d. Cum eveniet desolatio Idumaeae, quam hoc libro et capite descripsi, requirite ex hac prophetia, num hic posita et commemorata mala et supplicia, aut potius animalia, sint in ea et degant; invenietis sane ne unum quidem deesse, q. d. Reipsa videbitis certissima et verissima me praedixisse de excidio Idumaeae: haec enim proprie spectant vastitatem Idumaeae, sub qua intelligit totum mundum et coetum impiorum, in quo sub diem judicii, ante plenum ejus excidium, haec eadem contingent. Librum Domini vocat hanc Isaiae prophetiam dictatam a Deo. Ita S. Thomas, Hugo et Lyranus. Alii intelligunt prophetiam Amos, cap. I, et Davidis, Psalm. cxxxvi, et Balaam, Numer. xxiv, 18, qui hoc idem Idumaeae excidium praedixerunt.
34:17
Alter alterum non quaesivit, — q. d. Aliquod horum monstrorum vel suppliciorum non defuit, ut a socio quaerendum esset: quia spiritus vindictae Dei haec omnia studiose congregavit. 17. Et ipse misit eis (animalibus vel monstris) sortem, — q. d. Deus jam dictis animalibus et monstris divisit Idumaeam, cuique dedit suam sortem, locum et mensuram, quasi proprii et perpetui ejus incolae essent futuri. Hac ergo phrasi significat vastitatem Idumaeae diuturnam fore. Unde addit: «Usque in aeternum.» Vide dicta vers. 10.
34:1
66 In parte ista comminatur his qui fuerunt Assyriis coadjutores: et primo omnibus; secundo specialiter Idumaeis, ibi, Ecce super Idumaeam d. scendit. Circa primum duo Primo excitat attentionem, et attentionis ordinem, ut accedentes appropriquent, propinqui audiant, et audientes attendant. Infra 49: « Audite insulae, et attendite populi de longe. » Et ponit convocatorum universalitatem: Audiat terra, quantum ad mediocres: continens pro contento; plenitudo, quantum ad majores; germen ejus, quantum ad minores: omnibus est praeparatus ad annuntiandum, ut quod omnes possint audire ostendat. Psal. 25: « Domini est terra, et plenitudo « ejus. » Secundo ponit comminationem populorum, ponens judicis, scilicet Dei, indignationem, Quia indignatio.
34:2
Supra 14: « Haec est manus ex- « tenta super omnes gentes. » Dominum necem, Interfecit eos; per auctoritatem, dedit, quasi dicat, aliis ad interficiendum, sicut executoribus. Zach. 11: « Ego tradam homines, unumquemque in manu « proximi sui. » Cadaverum abjectionem, Interfe- « citi projicientur.
34:3
Jer. 22: « Sepultura asini sepelie- « tur » Joel. 2: « Ascendent foetor ejus, et ascendet « putredo ejus, quia superbe egit. » Secundo quantum ad tyrannorum cessationem: Tabescent montes, idest tyranni, a sanguine, idest propter culpam effusi sanguinis. Infra 64: « A facie tua montes « defluxerunt. » Tertio quantum ad destructionem idolorum: et circa hoc tria facit. Primo ponit cessaturum idolorum auxilium, Tabescent caelorum, aereorum, idest daemonum; vel, ad litteram, spiritus qui praesidebant sideribus secundum opinionem gentilium. Supra 19: « Movebuntur simulacra « Aegypti. » Et in consiliis, inquantum scilicet dividabant in astris, Et complicabuntur; idest: sicut in libro plicato non potest aliquid legi, ita nec in caelo poterunt mala eis futura praevidere. Apoc. 6: « Caelum recessit sicut liber involutus. » Secundo ostendit cessaturum idolatriae cultum, Et omnis militia: vel facilitatem impletionis praedictorum. Apoc. 6: « Stellae de caelo ceciderunt super « terram. » Tertio ostendit utriusque effectum: Quoniam gladius, idest ultio, inebriatus estin carlo, idest abundantier in daemonibus ultionem exercet, qui idolis praesidebant. Deut. 52: « Inebriabo sa- « gittas meas sanguine, et gladius meus devorabit « carnes. »
Nota super illo verbo, Accedite, quia homo accedit ad Deum per susceptionem gratiae. Hom. 5: « Accessum habemus per ipsum ad Deum. » Secundo per contemplationem divinae sapientiae. Ps. 55: « Accedite ad Deum et illuminamini. » Tertio per ministerium obedientiae. Ezech. 40: « Filii Sa- « doch qui accedunt de filiis Levi ad Dominum, « ut ministrent ei. » Quarto per spiritum concordiae. Eph. 2: « Per ipsum habemus accessum am- « bo in uno spiritu ad Patrem. »
34:5
Ecce super Idumaeam descendet. Hic comminatur specialiter Idumaeis, qui cum hostibus contra Jerusalem venerunt, sicut dicitur in Abdia, quando capiebant alieni exercitum: et circa hoc tria facit. Primo comminatur hominum interfectionem; secundo terrae destructionem, ibi, Et convertentur torrentes ejus in picem. Tertio ponit utriusque confirmationem, ibi, Requiret diligentier in libro Domini. Circa primum tria. Primo describit poenae acquitatem, Ecce super Idumaeam, ad opprimendam. Interfectionis, idest digni a me interfici.
34:6
Jer. 49: « Perditionem Esau adduxi super « eum. » Secundo describit interfectionem quantum ad mediocres, ponens interfectorum diversitatem, Gladius, Agnorum, et hircorum, et de sanguine mdullatorum arietum: per quae omnia intelliguntur diversi gradus interfectorum. Ezech. 21: « Hic est gladius interfectionis magnae, qui obsti- « pescere eos facit. » Et necis magnitudinem, Vi- ctima, idest quasi sicut in convivio magni regis, in quo multa animalia interficiuntur. Ezech. 59: « Ego immolo vobis victimam. » Et quantum ad majores, ponens eorum occisionem: Et descendent, in mortem, unicornes: animal est in quantitate, et tactu atrocssimum, habens cornu unum: unde significat potentess Monarchas. Supra 5: « Descendent « fortes ejus et sublimes ejus gloriosique ejus ad « eum. » Et occisionis magnitudinem, Inebriabitur. Psalm. 105: « Infecta est terra in sanguinibus. » Tertio ponit poenae rationem: Dies ultionis Domini, annus retributionis judicii Sion, ut scilicet judicetur Sion de Idumaeis.
34:8
Infra 65: «Dies ultionis « in corde meo, annus retributionis meae venit. » Tamen secundum Glossam, Sion, idest contra Sion. Unde omnia sequentia exponit de destructione Jerusalem facta per Romanos. Et converterunt tor- rentes ejus in picem. Hic ponit comminationem quantum ad terrae destructionem: et circa hoc tria facit. Primo praedicit destructionem; secundo terrae destructae solitudinem. ibi, Desolabitur in saccula saeculorum; tertio solitudinis horrorem, ibi, Et erit cubile draconum, Circa primum duo ponit. Primo destructionem, Convertentur; idest. ita tota terra comburetur ab hostibus, ae si aqua esset pix et terra sulphur. Psalm. 10: « Ignis, sulphur et spiritus « procellarum. » Secundo ponit destructionis durationem, Non extinguetur; idest, effectus illius incendii manebit semper. Fumus, signum in memoriam praesentis incendii. Apoc. 19: « Fu- « mus ejus ascendet in saecula saeculorum. » Et hoc intelligentiam est manente causa combustio-nis, scilicet peccato: sie enim conditionaliter expone-nendae sunt omnes hujusmodi prophetiae secundum quod ipsemet Dominus exponit se. Jer. 18: « Re- « pente loquar adversum gentem, et adversus re- « gnum, ut eradiceim et destruam et disperdam « illud. Si poenitentiam egerrit gens illa a malo « suo, quod locutus sum adversus eam, agam et « ego poenitentiam super malo quod cogitavi. » Desolabitur in saccula saeculorum. Hic ponit solitudinem: et primo praedicit rationem, vel solitudinem quantum ad habitatores. Desolabitur. Thren. 1: « Posui me desolatam, tota die moerore confecta. » Quantum ad viatores, Non erit transitus. Jerem. 49: « Non manebit ibi vir, et non incolet « eam filius hominis. » Quantum ad bestiarum habitationem: Et possidebit, quasi sine timore, ono-crotalus, idem est quod pellicanus; ibis, avis serpentibus inimica. Est ibex ibicis quadrupes: ibis ibidis avis. Et invidus ibis. Psalm. 105: « Herodii « domus dux est eorum... petra refugium herina- « ciis. » Secundo ponit solitudinis acquitatem: et primo acquitatis judicium, Et extendetur mensura, poenae contra mensuram culpae. Perpendiculus, regula caementarii. Supra 27: « In mensura contra « mensuram cum abjecta fuerit, judicabit eam. » Secundo ponit judicii modum, Nobiles ejus, in quibus gloriabantur. Soph. 3: « Auferam de medio « tui magniloquos superbiae tuae. » Orientur in domibus, quas nimis ruinosas aedificabant. Et pullivrus, quaedam herba multarum spinarum, quae palis adhaeret, lata habens folia.
34:13
Oscae 9: « Desiderabile argentum eorum urtica hereditabit, lappa « in tabernaculis eorum: ut sic quantum glorificavit se et in deliciis fuit, tantum haberet tormentum. » Apocal. 18: Et erit cubile draconum. Hic ostendit horrorem solitudinis ex monst ris quae ibi habitabunt, Daemonia, daemonum monstra, quae in desertis plurimum apparent: onocentaurus, qui est medius asinus, et medius equus, vel illud est daemonium potius quam naturale animal.
34:15
Pilosus, simia, vel homo sylvester, vel daemon incubus: lamia, habens cetera membra feminea, pedes equi- nos: alter ad alterum clamabit. Supra 13: « Re- « quiescent ibi bestiae et replebuntur domus eorum « draconibus, et habitabunt ibi struthiones. » Requirite diligenter in libro Domini. Hic confirmat omnia quae dicta sunt ex auctoritate divinae inspirationis.
34:16
Requirite, vos qui futuri estis, in libro Domini, idest in hoc libro, quem ego a Domino didici, Unum ex eis non defuit; idest omnia monstra quae dixi erunt ibi, Alter ad alterum, mas ad feminam. Ea, scilicet monstra, marem et feminam. Sortem, distribuens singulis loca apta ad manendum. Luc. 21: « Caelum et terra transibunt, « verba autem mea non praeteribunt. » Vel si exponatur de Judaea, intelliguntur per haec diversa monstra, diversi gentilium errores, qui ibi a colentibus Romanis introduci sunt.
34:1
v. 4 « Accedite gentes et audite el populi attendite ; audiat terra. et plenitudo eius, orbis et omne germen eius » ! — plenitudo i. e. omne id quod terram implet, in ea continetur, crescit (cf. Mich. 4, 2). Haec adhortatio 'ad totum qui sequitur sermonem (cap. 34. 33) referatur oportet, cuius est apta quaedam praefatio. Eo ipso quod gentes invitantur, ut audiant, apparet eas menti prophetae obversari tamquam quae sanari salvarique possint et quas utraque sorte proposita ad salutis viam seligendam incitare desideret. Primo quaecumque Deo adversantur, deiicientur et funditus evertentur
Ultimum rerum omnium exitum annuntiaturus et descripturus maledictionem qua impii sint percutiendi et benedictionem piorum, quia omnium res ibi agitur et ipsa quoque creatura suam habet in hominum sorte partem, omnes alloquitur propheta omniaque attendere iubet
34:2
v. 9 « quia indignatio Domini super omnes gentes et. furor. super universam militiam eorum ; interfecit eos et dedit eos in occisionem » ; — hebr. anathemate damnavit i.e. interitui eos devovit et dedit eos in mactationem ; cf. 24, 1 seq. 30, 33. Et ad quid tandem recidet omnis fastus et pompa, omnis magnificentia et superbia adversariorum Dei? v, 3 « interfecti eorum proiicientur et de cadaveribus eorum ascendet foetor ; tabescent montes a, sanguine eorum » ; — nihil remanet nisi cadavera et foetores. Ecce quam nihil reputandum est quodeumque Deo adversatur, etsi maximo splendore oculos hominum offuscat et admirationem concitat. Tanta est autem strages, ut prae sanguinis copia, quasi inundatione crebrisque imbribus, montes liquescant et diffluant. Hyperbolicum dicendi genus est ut exprimatur, quam severum et quam universale futurum sit Dei ultoris iudicium. Si montes, terrae fulcra et quasi fundamenta, colliquescunt ac dissolvuntur, ipsam quoque terram eadem sorte liquescere et interire patet; cf. 24, 20. Praeter terram coelum quoque iudicio illo involvi, docetur
34:4
v. 4 « ef tabescet omnis militia coelorum et. complicabuntur sicut liber coeli et omnis militia eorum deftuet, sicut defluit folium de vinea etde ficu » ; — quanta maiestatis et potentiae divinae significatio ! quando coeli creantur, dicuntur extendi tam facile sicut extenditur velum vel aulaeum (40, 22. Ps. 103, 2); quando dissolvuntur, id tanta facilitate efficitur ac si liber complicatur, ac si folium putridum decidat! Coeli militia vel ornatus (cf. Gen. 2, 1) sunt stellae, quae suo tempore decident, sicut autumni tempore folia; veterascet ergo mundi machina et concidet, ut demum novi coeli novaque terra exoriantur; cf. 94, 91. Ioel 9, 30 ; 3, 15. lis novi foederis oracula concordant : virtutes coeli commovebuntur, stellae cadent de coelo, coeli magno impetu transibunt (cf. Matth. 94, 99. 2 Petr. 3, 10). Iuremerito igitur statuunt interpretes plerique iudicium universale hisce depingi (cf. S. Hier. Cyr. Euseb. Theod. etc. excepto S. Ephr. qui de Assyriis intelligit).
34:5
v. 5 « Quoniam inebriatus est in coelo gladius meus ; ecce super Idumaeam descendet et super populum interfectionis meae ad iudicium » ; — gladius symbolum est irae ac vindictae Dei ; dicitur inebriatus in coelo, quia furore Domini tot sceleribus offensi incitatur et urgetur ad vindictam capiendam ; dicit ergo decretum in coelo constitutum de ultione capienda (cf. Mald. Sa, Mar.) et hanc exercendam esse in populo anathematis mei (hebr.), qui iam iusta interitus maledictione condemnatus est. Gladium iam cernit vates descendentem et ingentem Stragem edentem ; quare pergitur
Iam singulari ratione in uno Dei populique electi hoste describitur, quid omnibus immineat. Edom, gens quidem israelitico populo cognata sed odio et inimicitiis continuo in eum flagrans et multarum in eum iniuriarum rea, iuremerito seligitur, ut in ea gente quasi in typo omnium peccatorum sors et iudicium exhibeatur. Notum est ex libris historicis quantum molestiae Israelitis creaverint Edomitae (cf. Num. 90, 15 seq. Iud. 11, 41. 3 Reg. 11, 14. 4 Reg. 8, 20) ; immo ipso Isaiae tempore sub rege scil. Achaz « venerunt ldumaei et percusserunt multos ex Iuda et ceperunt praedam magnam » (2 Par. 98, 1). Quare iure miraberis quod aliqui ex eo quod in Edomitas castigatio h. l. denuntatur, tempus arguunt post Isaiam (cf. Kn.), quasi non etiam Ioel 3, 19 et Am. 1, 41 et Abd. v. 10-14 minas in Edom pronuntiaverint. Nam quod exsilii quoque tempore Edomitae in Iudaeos inimicitias exercuerunt, minime sufficit ut dicamus quod illi volunt, oraculum omne « odium spirans » in Edomitas non posse esse ortum nisi eo tempore. Terror iudicii universalis ex eo probatur, quia gladius Domini iam sit paratus et quia in uno illo contra Edom iudicio pignus habeatur et documentum ultionis divinae et exemplum. Inde patet cur vates pergat nexu causali
34:6
v. 6 « gladius Domini repletus est sanguine, incrassatus est adipe de sanguine agnorum et hircorum, de sangwine medullatorum arietum ; victima enim Domini in Bosra et interfectio magna in terra. Edom » ; — qui anathemate, cherem, percussus est, debet exscindi ;.uti alias gladius per modum prosopopoeiae' proponitur, quando sermo est de ore gladii, de gladio devorante, bibente (cf. 1, 20. Ier. 46, 10. Os. 11, 6), ita h. 1. gladius sátiatur sanguine, impinguatur adipe. Apposite scribit Sanct. : « egregia descriptio horribilis stragis, in qua nulli hominum aetati aut ordini parcitur; uti autem in victimis immolantium cultri pleni sunt sanguine.et arvina pingui, non aliter divinus gladius in populum bacchabitur et stillabit sanguine ». Tali quasi sacrificio oblato ira Dei est placanda et iustitiae eius satisfaciendum ; cf. n3*; de Bosra vide ad Am. 1, 12 (Proph. min. I p. 260). Non solum agni et arietes, id est, imbellis turba et commune vulgus cadet, sed etiam qui potentiores sunt et magis ad resistendum parati (Sanet.) ;
34:7
v. 1 « et descendent unicornes cum eis et tauri cum potentibus; inebriabitur terra eorum sanguine et. humus eorum adipe. pinguium » ; — hebr. et corruent bubali feri cum eis et fuvenci cum tauris ; de 2x* vide quae notavi ad Iob 39, 9 (Comment. p. 431) !. Quam ingens strages edatur, collige ex terra ebria sanguine et ex pulvere qui adipe impinguatur (hebr.). Tale autem iudicium fit
34:8
v. 8 « quia dies ultionis Domini, annus retributionum (iudicii Sion » ; — scil. ut ius reddatur .Sioni, quae multas passa est iniurias (cf. Osor. Mald. Sanct. Sa, Men. Tir.). Animadvertit Deus in hostes Sion, i. e. in hostes theocratiae, qui eius consiliis se opponunt, et ultionem exercens regni sui causam agit. Unde denuo clare cernitur, Sion i. e. theocratiam spectari et ad eam tendere quaecumque demum in rerum humanarum administratione a Deo geruntur. Si vero ita causa agitur theocratiae, consequens est in eos quoque dirigi iram Dei qui ex Iudaeis agendi modum theocratiae contrarium sequuntur. Quare iudicium hoc omnibus admonitioni et documento proponitur. Cur iudicium fiat declaratum est v. 8 et simul indicatum qui eius terroribus sint involvendi. Iam ut hi qui hostes sunt theocratiae in ipsa residentes et cives Sion animum abiiciant a theocratia alienum et sensus induant populo Dei dignos, horrores ultionis divinae magis magisque spectandi proponuntur. Unde qualis futurus sit dies ultionis et quali maledictione terram hostilem sit percussurus, describitur
34:9
v. 9 « et convertentur torrentes eius in picem et humus eius in. sulphur et erit terra eius in picem ardentem » ; — pro aquis quae terrae fertilitatem et florem gignunt aderunt rivi picis; pro humo sulphur; unde tota regio incendio horrendo et foetido flagrat. Notat Mald. alludi ad eversionem Sodomae et Gomorrhae, quae regio maledicto obruta non adeo distat ab Edom et tale supplicium experta est quale nunc describitur (cf. Santt. Lap. Tir. Gord. Rohl.). Extremam ergo exhibet vastitatem eamdue quam maxime foedam. Per ignem enim, ut advertit Sanct. summum in homine cruciatum, et in aliis rebus summam vastitatem exprimimus, quia ille et cruciare durius et corrumpere alia atque dissolvere solet vehementius; hanc autem stragem illi comparat materiae quae et citius concipit flammam et diutius conservat et vim ignis maxime auget et foetores gignit intolerabiles. Atque horrendum et foetidum incendium ulterius sensibus proponit v. 40 « nocte àc die non ezstinguetur ; in sempiternum ascendet fumus eius ; a generatione in generationem desolabitur, in saecula saeculorum non erit transiens per eam »; — torrentes picis, humus sulphure constans, terra ipsa quae pice ardente consistat, incendium hoc perpetuum, haec omnia satis per se ostendunt, vatem non terrae edomiticae sortem et vastationem praedicere, sed in tali descriptione per modum symboli vel allegoriae depingere, quam terribile futurum sit iudicium Dei et quomodo in maledictionem peccati et punitionem res quoque creatae pertrahantur. Uti beatitas messianica in terram quoque redundare dicitur et terrae fertilitate et amoenitate describitur, ita a contrario maledictio peccati etiam terram inficit et in vastitate terrae exprimitur. — Quam stabili maledictione peccatum puniatur, quater in v. 10 effertur : bis notatur incendium perpetuum, bis vastitas perpetua. De incendio cf. 30, 33; 33, 14. Ea omnia colliguntur quae ad sensum horroris gignendum apta sunt. Vastitas ac solitudo porro cernitur, quia regio ab animalibus occupatur et incolitur, « quae in desertis locis habitare consueverunt » (S. Hier.)
34:11
v. 44 « et possidebunt illam onocrotalus et ericius, ibis et corvus habitabunt in ea, et extendetur super eam mensura, ut redigatur ad nihilum et perpendiculum in desolationem » ; — hebr. Tii hoc loco et Lev. 41, 1i et Deut. 14, 16 a LXX et S. Hier. explicatur ibis ; vocem Chald. interpretatur noctuam, wululam, quam significationem alii adoptant (cf. Mald. Mar. Vat. For. Kn. Naeg. Del. ') ; ceterum vide 13, 90-92; 44, 93. Soph. 92, 14. Ps. 101, 7. Tota regio in vastam quandam et horridam redigetur molem; in hebr. extendet super eam (Deus) lineam tohu (vastitatis) et perpendidulum. bohu (confusionis) ; cf. Gen. 1, 2; quae ad aedificandum adhibentur, linea et perpendieulum, ad destructionem inservire dicuntur, ut per regulam industriam et artificium intelligas ad diruendum (Mar.); « desolabit eam et evertet ad lineam, faniculum et filum, hoc est summo iudicio et quam regulatissime » (Malv.) vel « erit quasi linea fabrilis in terra extensa, ut iuxta eam plane desoletur, radatur et solo aequetur » (Lap.) ; cf. àm. 7, "i. Lament..2, 8. 4 Reg. 21, 13. Ergo regula et mensura, ad quam opus destructionis exigitur, est ipsa vastitas et rerum confusio vel inanitas. Alii exprimi cernunt omnem punitionis modum quasi perpendiculo aut amussi dirigi (Lap. Men.), Deum adhibito diligenti meritorum examine ad rigidam iustitiae normam puniturum (Sanct. Troch.). Ita ergo antiqua Edomitarum gloria (cf. Gen. 36, 31) penitus evanuit
34:12
v. 19 « nobiles eius non erunt ibi ; regem polius invocabunt et omnes principes eius erunt in nihilum »; — regnum interiisse ruina irrepara- 4. Eam notionem etiam Delitzsch, Prolegg. p. 80 ex assyriacis commendat. bili, textu vulg. dicitur; nobiles enim iam e regione pulsi sunt; quaerunt quidem regem et optant qui rebus afflictis suceurrat regnumque collapsum erigat (Lap. Tir. Sa, Sanct.) — at frustra ; omnes enim principes Edom iam quasi nihil reputantur i. e. aut morte abrepti sunt aut omni auctoritate et ope plane destituti. Idem fere etiam habes in hebr. nobiles eius (quod attinet) non tam ibi sunt qui regnum proclamant vel non est regnum quod proclament (cf. Malv. fiohl. Drechsl. Kn. Del. Naeg. Bred.). Aliialiter : non adesse nobiles qui reges eligi possent (cf. Ros. Hitz.), nobiles cogi, ut supplices regem alienum invocent (Men. Schegg) et ab eo opem efflagitent. Sunt qui ex hoc loco concludunt nobilibus Edom ius fuisse eligendi quem vellent regem (/oAl. Troch. Del. Naeg.). At conclusio audacius fieri videtur; nam regnum. proclamare non idem est ac regem pro lubitu eligere; vel etsi vertas : non adest quem ad regnum capessendum vocent, nondum illud sequitur ; nam regnum plane iam destructum proponitur et describitur, ita ut nemo iam adsit qui possit regni gubernacula suscipere; sed ex eo minime inferri potest antea regem pro arbitrio fuisse electum. Nobilibus interemptis vel e terra eiectis palatia ruinis concidunt et habitacula fiunt ferarum
34:13
v. 13. « et orientur. in. domibus eius spinae et urlicae et paliurus in. munitionibus eius et erit cubile draconum et pascua struthionum » ; — bene adnotat S. Cyr. : « rursum nobis alio modo quae in solitudine contingunt conatur declarare » et quae h. l. dicuntur, signa sunt extremae solitudinis (S. Hier.) et ad solitudinis horrorem (S. Thom.) declarandum proferuntur. Quem horrorem quia vates sensibus et mentibus quam maxime imprimere vult — rebus enim sensibilibus territi homines iudicia Dei timere facilius discent — pergit eandem imaginem latius depingens
34:14
v. 14 « et occurrent daemonia onocentauris et pilosus clamabit alter ad alterum, ibi cubavit lamia et invenit sibi requiem ; v. A9. ibi habuit foveam ericius et enutrivit catulos et circumfodit et fovit in. umbra eius ; illuc congregati sunt milvi, alter ad alterum » ; — plurima ferarum genera ibi degunt et imperturbata quiete suas sequuntur vivendi rationes ; ergo hominum nemo a quo perturbentur ibi transit (v. 10). Ad versionem S. Hier. nota nomina animalium hebr. ab ipso aliter aliis in locis verti (cf. 13, 21. Ier. 50, 39) ; daemonia et onocentauros hoc loco ex LXX transtulit. Scribit enim ad h.l. : « et occurrent sibi in ea solitudine iuxta LXX diversa daemonum phantasmata, sive ut omnes alii iuxta hebr. transtulerunt siim D*"w et iim à" ». Pro lamia hebr. legitur lilt, « et a solo Symmacho translata est lamia » (S. Hier.), '»» spectrum dicit nocturnum ; a rabbinis daemon habetur muliebris quae noctu infantibus insidietur, fere ut strix et lamia Romanorum et 5552523 Graecorum (cf. Levy, Chald. Woerterb. Ip. 410). Is: 34, 18-11 58'l In v. 15 veteres versiones **5p reddunt eodem modo quo vp i. e. ericius ; sed apposite monet Mald.: « sed epitheta repugnant; nam ericius non nidificat neque ova ponit » ; verba enim hebr. sunt ova ponere, excludere. Recentiores explicant serpentem. iaculum, serpentis genus, àxovvíac, quod in iaculi modum prosiliens mordet (cf. Ges. Thes. p. 12926). Depinxit vates Dei iudicium et iram in impios. Quod ut alte animis imprimant, explicite monet, ut oracula secum perpendant et illa eventu compleri certissime sibi persuadeant
34:16
v. 16 « requirite diligenter. in libro Domini et legite; unum ez eis nom defuit, alter alterum non quaesivit, quia quod ez ore meo procedit, ille mandavit et spiritus eius ipse congregavit ea. ; v. V1 et ipse misit eis sorlem et manus eius divisit eam illis in mensuram ; usque in aeternum possidebunt eam in generationemet generationem habitabunt in ea» ; — uttestimonium adsit oraculi dati, illud literis consignat Zn libro Domini, qui eo nomine optime vocatur quia verba Dei continet et mandato Dei conscriptus est. Vaticinium autem scribitur, ut et aequalibus et generationibus posteris sit documento et testimonio. Adillos propheta iam maxima cum certitudine loquitur affirmans.se spiritu Dei regi et Dei verba promere, hos autem adhortatur ut rerum eventum comparent cum vaticiniis : nihil ex praedictis deesse deprehendent, nihil desiderari, omnia rite esse completa videbunt. Omnia enim mandato Dei esse dicta. Textus mas. praebet nam os meum — ipse mandavit, et. spiritus eius — ipse collegit ea; quae lectio durior est. LXX habent xjpig £vevefAazo ; Syrus : ipse ore suo praecipiet. Omnino praeferenda est lectio quam affert Kennicolt ex codice manuscripto m ^52» quia os Domini mandavit (cf. Kennicott, Dissertation the second, Oxford 1739 p. 330). Confirmationis gratia denuo asseritur talem vastitatem a Deo esse terrae Edom decretam, esse illis attributam tamquam sortem et hereditatem ; cf. Mal. 1, 4; reparationem quandam vel instaurationem ullo unquam tempore fore plane negatur i.e. «ex quo semel Deus regiones istas feris habitandas assignaverit, nunquam desinet maledictio eis regionibus pronuntiata ; assignationem autem propheta figurat duobus modis, sorte et funibus, qui modi tunc in usu erant, ut. terra tribubus sorte et agri funibus in familias distributi sint » (Malv. cf. Num. 26, 53. Ios. 18).
34:4
… Nel consueto apparato biblico delle teofanie (tromba, grido, nube, fumo, tempesta), tra le calamità umane e le convulsioni dell'intero cosmo (Mt. 24, 6-9,29: immagini profetiche di Is. 13, 10; 34,4; Am. 8,9; ecc.) giunto anch'esso al traguardo finale, Gesù con i suoi debelleri nella p. tutte le forze ostili (carne, peccato, morte nell'ambito individuale, spiriti e uomini maligni …
È il plurale di ṣābhā', che vuol dire « esercito », ma in stato costruito con ḥaṭ-ōmājim può significare anche « astri » (cf. Is. 34, 4; 40, 26; 45, 12 ecc.) oppure « angeli » (cf. I Reg. 22, 19; II Par. 18, 18). Al plurale mantiene spesso il suo significato ordinario. …
34:6
… Sta talvolta per Edom (Ier. 49, 13. 22; cf. Is. 34, 6; 63, 1), di cui assume anche il significato di tipico oppositore del regno divino, come in Is. 63, 1. (Cf. E. Robinson, Palaestina, III, [Boston 1843], p. 125 sg.; A. Musil, Arabia …
34:10
… παλεντεύσια di Mt. 19, 28; la καπνή κτίσις di Gal. 6, 15; II Cor. 5, 17; il passaggio da morte a vita di Io. 5, 24-28; E. B. Allo, op. cit., p. 325). Infine i vari elementi (angeli, nube, fuoco, ecc.) che accompagnano le manifestazioni di Dio giudice (Is. 34, 10; 66, 15; Dan. 7, 13 sgg., ecc.; Mt. 16, 27; 26, 63 sg.; Mc. 14, 61 sg., ecc.) sono soltanto descrittivi, caratteristici dello stile profetico.
34:14
LİLİTH. - Demone femmina, nominata una sola volta nella Bibbia (Is. 34, 14), insieme ai mostri e agli animali che abiteranno la terra nel « giorno di Jahweh ».
34:16
… riscriverle dopo che il volume è stato bruciato dal Re (Ier. 36). Un'altra prova dell'i. del Vecchio Testamento è fornita dai titoli con cui i libri vengono designati, cioè di « santi », « sacri » (II Mach. 12, 9; II Mach. 8, 23), « libro del Signore » (Is. 34, 16), oppure semplicemente « libro » o « Scrittura » (Dan. 9, 2; Ex. 17, 14 ecc.).
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.