For their manifold sinnes, al the twelue tribes shal be sore plaged. 11. and made captiues.
1Hear the word that the Lord hath spoken concerning you, O ye children of Israel: concerning the whole family that I brought up out of the land of Egypt, saying:Ascoltate, o figliuoli di Israele, la parola detta dal Signore sopra di voi, sopra tutta quella famiglia tratta da lui dal paese d'Egitto. Egli dice:HEARE the word, that our Lord hath spoken vpon you, ye children of Israel: vpon al the kindred that I brought forth out of the Land of Aegypt, saying:Audite verbum quod locutus est Dominus super vos, filii Israël, / super omnem cognationem quam eduxi de terra Ægypti, dicens: 2You only have I known of all the families of the earth: therefore will I visit upon you all your iniquities.Voi soli ho io conosciuti di tutte le famiglie della terra, per questo io vi punirò di tutte le vostre iniquità.Onlie you haue I knowen of al the kindreds of the earth: therfore wil I visite vpon you al your iniquities.Tantummodo vos cognovi ex omnibus cognationibus terræ; / idcirco visitabo super vos omnes iniquitates vestras. 3Shall two walk together except they be agreed?Posson elleno andar insieme due persone, se non son d'accordo tra loro?Why shal two walke together, vnles they be agreed?Numquid ambulabunt duo pariter, / nisi convenerit eis ? 4Will a lion roar in the forest, if he have no prey? will the lion’s whelp cry out of his den, if he have taken nothing?Ruggisce forse il lione, quand'egli non trova preda? e il giovane lioncello alzerà forse le grida dalla sua tana, senza ch'ei prenda qualche cosa?Wil the lion roare in the forrest, vnles he haue a praye? wil the lions whelpe geue voice out of his denne, vnles he hath caught somewhat?numquid rugiet leo in saltu, / nisi habuerit prædam ? / numquid dabit catulus leonis vocem de cubili suo, / nisi aliquid apprehenderit ? 5Will the bird fall into the snare upon the earth, if there be no fowler? Shall the snare be taken up from the earth, before it hath taken somewhat?Caderà forse nei laccio sopra la terra un uccello, senza l'opera dell'uccellatore? Si toglie forse di terra il laccio prima chè abbia fatta sua preda?wil the bird fal into the snare of the earth, without the sowler? Shal the snare be taken away from the earth, before it hath taken somewhat?numquid cadet avis in laqueum terræ / absque aucupe ? / numquid auferetur laqueus de terra / antequam quid ceperit ? 6Shall the trumpet sound in a city, and the people not be afraid? Shall there be evil in a city, which the Lord hath not done?Suonerà ella la tromba nella città, senza che il popolo si commuova? Vi sarà egli disastro nella città, che non sia opera del Signore?Shal the trumpet sound in the citie, and wil not the people be afrayd? Shal there be euil in the citie, which our Lord hath not done?si clanget tuba in civitate, / et populus non expavescet ? / si erit malum in civitate, / quod Dominus non fecerit ?
7For the Lord God doth nothing without revealing his secret to his servants the prophets.Perocché il Signore Dio non fa queste cose, senza rivelare i suoi segreti a profeti suoi servi.Because our Lord God wil not doe a word, vnles he haue reueled his secret to his seruants the prophers.Quia non facit Dominus Deus verbum, / nisi revelaverit secretum suum ad servos suos prophetas. 8The lion shall roar, who will not fear? The Lord God hath spoken, who shall not prophesy?Rugge il lione: chi sarà senza paura? Il Signore Dio ha parlato: chi riterrassi dal profetare?The lion shal roare, who wil not feare? Our Lord God hath spoken, who shal not prophecie?Leo rugiet, quis non timebit ? / Dominus Deus locutus est, quis non prophetabit ? 9Publish it in the houses of Azotus, and in the houses of the land of Egypt, and say: Assemble yourselves upon the mountains of Samaria, and behold the many follies in the midst thereof, and them that suffer oppression in the inner rooms thereof.Fate sapere alle case di Azoto, e alle case del paese di Egitto, e dite: Ragunatevi sulle montagne di Samaria, e osservate le molte strane cose, che sono in mezzo a lei, e le oppressioni, che si commettono dentro di lei.Make it heard in the houses of Azotus, and in the houses of the Land of Aegypt: and say: Gather ye together vpon the mountaines of Samaria, and see the manie madnesses in the midddes therof, and them that suffer calumnie in the inner parts therof.Auditum facite in ædibus Azoti, / et in ædibus terræ Ægypti, / et dicite: Congregamini super montes Samariæ, / et videte insanias multas in medio ejus, / et calumniam patientes in penetralibus ejus. 10And they have not known to do the right thing, saith the Lord, storing up iniquity, and robberies in their houses.Non han saputo quel, che si fosse il far giustizia, dice il Signore: hanno adunato tesoro di iniquità, e di rapine nelle loro case.And they haue not knowne to doe right, sayth our Lord, treasuring vp iniquitie, and robberies in their houses.Et nescierunt facere rectum, dicit Dominus, / thesaurizantes iniquitatem et rapinas in ædibus suis. 11Therefore thus saith the Lord God: The land shall be in tribulation, and shall be compassed about: and thy strength shall be taken away from thee, and thy houses shall be spoiled.Per questo dice il Signore Dio: Sarà percossa tutta intorno la terra, e sarà tolta a te la tua fortezza, e le tue case saran saccheggiate.Therfore thus sayth our Lord God: The land shal be in tribulation, & compassed about: and thy strength shal be plucked away from thee, and thy houses shal be spoyled.Propterea hæc dicit Dominus Deus: / Tribulabitur et circuietur terra: / et detrahetur ex te fortitudo tua, / et diripientur ædes tuæ.
12Thus saith the Lord: As if a shepherd should get out of the lion’s mouth two legs, or the tip of the ear: so shall the children of Israel be taken out that dwell in Samaria, in a place of a bed, and in the couch of Damascus.Queste cose dice il Signore: Come se un pastore tolga di bocca al lione due stinchi, o un pezzo d'orecchio, così saranno salvati i figliuoli d'Israele, che abitano in Samaria in un angolo di letto, e nel letto di Damasco.Thus sayth our Lord: As if a pastour should get out of the lions mouth two legges, or the tippe of the eare: so shal the children of Israel, that dwel in Samaria, be deliuered, in the plague of the bed, and in the couche of Damascus.Hæc dicit Dominus: / Quomodo si eruat pastor de ore leonis / duo crura, aut extremum auriculæ, / sic eruentur filii Israël, qui habitant in Samaria / in plaga lectuli, et in Damasci grabato. 13Hear ye, and testify in the house of Jacob, saith the Lord the God of hosts:Udite, e fatene protesta alla casa di Giacobbe, dice il Signore Dio degli eserciti;Heare ye, and contest in the house of Iacob, sayth our Lord the God of hosts:Audite, et contestamini in domo Jacob, / dicit Dominus Deus exercituum; 14That in the day when I shall begin to visit the transgressions of Israel, I will visit upon him, and upon the altars of Bethel: and the horns of the altars shall be cut off, and shall fall to the ground.Imperocché in quel giorno, quand'io comincerò a punire le prevaricazioni d'Israele, punirò lui, e gli altari di Bethel; e saran troncate le corna dell'altare, e anderanno per terra.That in the day when I shal begin to visite the preuarications of Israel, I wil visite vpon him, and vpon the altars of Bethel: and the hornes of the altar shal be cut of, and shal fal to the ground.quia in die cum visitare cœpero prævaricationes Israël, / super eum visitabo, et super altaria Bethel; / et amputabuntur cornua altaris, et cadent in terram. 15And I will strike the winter house with the summer house: and the houses of ivory shall perish, and many houses shall be destroyed, saith the Lord.E atterrerò i palazzi d'inverno co' palazzi d'estate, e anderanno in rovina e case di avorio, e saran distrutte le case in gran numero, dice il Signore.And I wil strike the winter house with the summer house: and the houses of yuorie shal perish, and manie houses shal be dissipated, sayth our Lord.Et percutiam domum hiemalem cum domo æstiva, / et peribunt domus eburneæ, / et dissipabuntur ædes multæ, / dicit Dominus.
3:1
Worthington
Family, including all the posterity of Jacob. (Worthington)
3:2
Calmet
Known, with love, (Haydock) and favoured with the law, etc. Above all, styling you my people, Exodus 19:6., and Ezechiel 20:5. (Calmet)
Challoner
Visit. That is, punish. (Challoner)
Calmet
I will treat you like my children, that I may spare you in eternity. (Calmet)
3:3
Worthington
Agreed? As they cannot do this well, so neither can man be acceptable to God, unless he keep his laws. (Worthington)
The prophet here proves his mission, intimating that if he were not inspired, he would soon be open to detection. He had been banished from Bethel, Amos 7. By many similes, he shows that the event will prove the sincerity of his character, and that he cannot resist the holy spirit which is in him.
3:4
Nothing? Thus, should I inveigh against your crimes, if there were no need?
3:5
Somewhat? When the prophet speaks, has he no reason? God shews that he has sent him, by inflicting the punishments which he denounces.
3:6
Calmet
Afraid. Yet you can hear these terrible truths without consternation! Will you therefore escape? (Calmet)
Challoner
Evil. He speaks of the evil of punishments of war, famine, pestilence, desolution, etc., but not of the evil of sin, of which God is not the author. (Challoner)
Worthington
All evil of punishment is sent by God, either to reclaim sinners or to be the beginning of sorrows, if they die impenitent. (Worthington)
You know that He rewards or punishes. If, therefore, what I foretell come to pass, do not blame me.
3:7
Calmet
Prophets. In vain then would you silence them, Amos 2:12, and 7:12. He always tends to the conclusion, ver. 8. (Calmet)
3:9
Azotus. Septuagint, "Assyrians."
Follies. Septuagint, "wonders." Let your greatest enemies know what crimes you commit against yourselves (Haydock) and others.
3:11
Calmet
About, As oxen tread out corn, going round a tree. (Calmet)
Haydock
Septuagint, "Tyre even all around, thy land shall be a desert." Tsar means "Tyre and tribulation," according to St. Jerome's master. (Haydock)
3:12
Menochius
Ear: things of small value. Thus few even of the poor will escape the Assyrians. (Menochius)
Calmet
Damascus. Some render "couch side." But there is no proof of this being accurate. Jeroboam II subdued Damascus, and reigned in prosperity. Who would then have thought that Israel should so soon be removed into Media? (Calmet)
St. Jerome
Septuagint, "over-against the tribe of Juda, and in Damascus, priests hear," etc. They probably left hares, (Haydock) "couches," (Aquila) untranslated, and some person has substituted "priests." (St. Jerome)
Haydock
Only the miserable (Menochius) or fugitives escape the enemy. (Haydock)
3:14
Bethel. Manahem seems to have sent one of the calves to engage Phul to come to his assistance, Osee 10:5., and 4 Kings 15:19. Salmanasar had both, Osee 8:5. Josias afterwards defiled the profane altars, 4 Kings 23:15.
Calmet
Horns, made of brass, which the Assyrians carried off. (Calmet)
Worthington
The fairest possessions of sinners will at last perish. (Worthington)
3:15
Calmet
Winter. Septuagint, "winged house," to keep off cold, (St. Jerome) or to give air. (Calmet)
Menochius
Summer-house. The noblemen had such is cooler regions. (Menochius)
Xenophon
The kings of Persia passed the summer at Ecbatana. (Xenophon, Cyrop. viii.)
Palladius (I. 12.) orders that the summer apartments must look to the north.
Haydock
Ivory. Many ornaments of this nature appeared in them, (Calmet) whence Achab's palace was so called, 3 Kings 22:39. (Haydock)
3:2
Visit upon.... That is, punish.
3:6
Evil in a city.... He speaks of the evil of punishments of war, famine, pestilence, desolation, etc., but not of the evil of sin, of which God is not the author.
3:1
By Israel is here vnderstood the whole people al the kinred or ofspring of Iacob, deliuered from Aegypt.
3:3
As tvvo men do not vvel trauel together except they agree: so man can not walke vvith God, vnles he agree with God, keeping his commandments.
3:6
Al euil of paine that is, punishment for sinne is by Gods permission, and ordinance, either to bring sinners to repentance, or (if they dye in mortal sinne) the beginning of etetnal punishment.
3:14
The fayrest and strongest thinges that vvicked men haue shal at last be destroyed.
3:2
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Treatise Concerning the Christian Priesthood 6.11
11. For this very cause God accuses the Israelites more vehemently, and shows that they were worthy of greater chastisement, because they sinned after so many honors had come to them from Him, saying in one place: “But you only have I known of all the families of the earth, therefore will I punish you for your iniquities,”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 123.4
She gave a meaning look and slyly smiled.
3:3
san Dionigi di Alessandria † 265 d.C. Containing Various Sections of the Works 2.3
… Surely, well has the prophet ranked this matter among things which are impossible and undemonstrable,—namely, that two strangers should walk together. For he says, “Shall two come to the same lodging unless they know each other?”
3:6
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis iv.1.8
… “A fire has been kindled in Mine anger;” and that “I the Lord am a jealous (God), visiting the sins of the fathers upon the children unto the third and fourth generation;” and that “it repenteth Me that I anointed Saul to be king;” and, “I am the Lord , who make peace and create evil;” and again, “There is not evil in a city which the Lord hath not done;”
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis iv.1-2.8
… in Mine anger;” and this, “I am a jealous God, visiting the iniquities of the fathers upon the children unto the third and fourth generation;” and this, “I repent of having anointed Saul to be king;” and this, “I am a God that maketh peace, and createth evil;” and, among others, this, “There is not wickedness in the city which the Lord hath not done;”
san Basilio † 379 d.C. The Hexæmeron 2.4
It is equally impious to say that evil has its origin from God;
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Three Homilies Concerning the Power of Demons 1
… Would that my voice were clearer than a trumpet, and that it were possible to stand in a lofty place, and to cry aloud to all men, and to testify that God does these things. I do not say these things in arrogance but I have the prophet standing at my side, crying and saying, “There is no evil in the city which the Lord hath not done”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 6.5
Germanus : We often read in holy Scripture that God has created evil or brought it upon men, as is this passage: “There is none beside Me. I am the Lord, and there is none else: I form the light and create darkness, I make peace, and create evil.” And again: “Shall there be evil in a city which the Lord hath not done?”
san Giovanni Damasceno † 749 d.C. An Exact Exposition of the Orthodox Faith 4.19
His permission, therefore, is usually spoken of in the Holy Scripture as His energy and work. Nay, even when He says that God creates evil things , and that there is no evil in a city that the Lord hath not done , he does not mean by these words
3:8
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 5.3
… For in their untamed state they are unserviceable. But because custom has never known them except as in the hands and under the bridle and power of men, dost thou imagine that they could have been born in this tame state? But now at all events mark the beasts which are unquestionably of savage kind. “The lion roareth, who doth not fear?”
3:12
san Basilio † 379 d.C. The Letters 44
… Make an effort to rise from the ground. Remember the good Shepherd who will follow and rescue you. Though it be but two legs or a lobe of an ear,
3:1
1. FILII ISRAEL. — S. Hieronymus, Remigius, Hugo, Lyranus et alii per filios Israel accipiunt omnes duodecim tribus, ac consequenter et Judam, eo quod sequatur: «Super omnem cognationem quam eduxi de terra Ægypti.» Verum ex seq. vers. 12 et 14, liquet Prophetam proprie loqui Israeli, id est Samariæ et decem tribubus, ita tamen ut sermonem mox dilatat et extendat quoque ad Judam, q. d. Vos, o Israelitæ, quin et tu, o Juda, adeoque omnes quos Deus eduxit ex Ægypto, qui cognati estis, uti sanguine, ita et scelere, futuri et similes in pœna strageque, audite ex ore meo Dei iras, minas et onus quod vobis imponit. Ita Theodoretus, Albertus, Arias et alii. 2. TANTUMMODO VOS COGNOVI EX OMNIBUS COGNATIONIBUS TERRÆ, — q. d. Vos, o Israelitæ, solos ex omnibus gentibus elegi, ut vertit Chaldæus, mihi in populum, in familiares et amicos, imo in filios, ut vos quasi pater alerem, tuerer, proveherem et exaltarem. Subaudi cum Chaldæo, Vatablo et aliis: Cur ergo a me ad vitulos aureos defecistis? Idcirco visitabo (puniam) super vos omnes iniquitates vestras.
3:2
Secundo, «cognovi,» id est curavi, et curo vos, resque vestras per peculiarem providentiam, qua vobis legem dedi, tot miracula et bona contuli, pænas et præmia proposui, rexi et direxi, imo rego et dirigo, ideoque bene agentibus mihique obedientibus prospera omnia, male vero facientibus adversa immitto, ut vos quasi pater castigem, eoque quasi freno vos infrenem, et per viam virtutis ad me reducam, cum alias gentes præ vobis non cognoscere, id est non curare et negligere videar, easque ut alienas a me, dimittam sequi desideria cordis sui, in futuro acerrima et æterna pæna eas puniturus. Magnum enim indicium animi vere paterni, et de filiorum commodis solliciti est, admovere aut ægrotanti cauterium, aut pigritanti aculeos, aut erranti flagellum, ait Sanchez. 3. NUMQUID AMBULABUNT DUO PARITER, NISI CONVENERIT EIS? — Septuaginta: Nisi cognoverint se; Aquila: Nisi constituerint inter se. Quæres, quorsum dicitur, et quid significat hoc adagium, et quinque quæ sequuntur usque ad vers. 6, et quinam sunt hi duo simul ambulantes? Respondent primo Theodoretus, Remigius et a Castro in paraphrasi, hosce duos esse Deum et Assyrios, q. d. Deus et Assyrii pariter ambulant, perguntque ad vestrum excidium, o Israelitæ: Deus enim est qui Assyrios in vos immittit, ut scelera vestra puniat. Idem censent significari sequentibus quinque adagiis: putant enim omnia eo spectare, ut significent nonnisi Deo vindicante hostes immitti, sicut duo non ambulant simul, nisi prius inter eos convenerit, et sicut leo non rugit, nisi capta præda, et sicut auceps non aufert laqueum, nisi capta ave, et ita de cæteris: nihil enim eorum fit, nisi posita conditione; sic nihil fit in cladibus et excidiis, nisi annuente et puniente Deo. Probant, quia Deus hæc adagia concludens, eorumque scopum et sententiam indicans, subdit vers. 6: «Si erit malum in civitate quod non fecerit Dominus?» quasi dicat: Hæc duo pariter parique passu ambulant, Dominus et malum, sive numen et providentia, Deus et vindicta, puta castigatio impiorum; quia nec est Deus sine providentia, sive numen sine vindicta impiorum; nec aliqua eorum vindicta exercetur sine Deo et numine. Hic sensus sublimis est et moribus congruens.
3:3
Secundo, Arias censet hos duos esse Juda et Israel, sive duas tribus et decem; rursum, esse Nabuchodonosor et Salmanasar, q. d. Juda et Israel schismate a se videntur divisi, sed tamen in idololatria et scelere consentiunt, et pariter ambulant ad colenda eadem idola. Idcirco pariter contra eos ambulabunt Nabuchodonosor et Salmanasar: ille ut Judam, hic ut Israelem puniat et perdat. Deus enim utrumque immittet et diriget ad idem utriusque excidium. Tertio, Hugo, Lyranus et Vatablus, per duos hos simul ambulantes, accipiunt Deum et Prophetam, v. g. Amos, q. d. ait Vatablus: «Sicut duo nunquam aliquo simul proficisci solent ob aliquod negotium, nisi prius de eo conveniat inter ipsos: sic Prophetæ, per quos prædicam me visitaturum iniquitates vestras, uti jam dixi, non accedent ad vos ut hæc annuntient, nisi maxime illis mecum conveniat, ut de hoc vos admoneant. Hac enim similitudine voluit ostendere præstantiam prophetiæ, magnumque esse inter Deum et Prophetas consensum. Unde paulo post vers. 7, seipsum declarat his verbis: Quia non facit Dominus Deus verbum, nisi revelaverit secretum suum ad servos suos Prophetas.» Quarto et congruentius, magisque genuine Rupertus, Clarius et Ribera censent hos duos simul ambulantes esse Deum et populum Israel, q. d. Ego Deus ambulavi simul cum Israele, olim pio et obsequente, cum scilicet eum quasi manu teneus eduxi ex Ægypto, et per desertum perduxi in Chanaan: quia tunc ipse mecum conveniebat, sinebat se a me regi, meumque ductum et legem libens sequebatur. At nunc, me relicto, ambulat cum diis alienis. Quocirca ego pariter non ambulabo cum eo, quod ipse cum idolis convenit, non mecum; sed potius contra eum ut hostis incedam, uti minatus sum Levit. XXVI, 24; puta ambulabo cum eo, uti carnifex cum reo, quem ducit ad furcam; sicut leo ambulat cum præda quam discerpsit; auceps cum ave quam cepit; venator instructus laqueo cum fera quam illaqueavit. Rugiam enim in eum quasi in prædam meam, et per Amos aliosque Prophetas, certum et inevitabile ei per Assyrios exitium prædicam et intentabo. Ut hæc expositio explicetur et probetur, suppone quod, sicut in fabulis et apologis (v. g. Æsopi) sunt tres partes, scilicet μύθος, προμύθιον et ἐπιμύθιον, id est fabula, profabulatio et affabulatio: profabulatio est ipsa prælibatio et quasi prologus, significans in quos et quorsum dicatur fabula; affabulatio est epilogus fabulæ, significans quid ex ea discere, quem fructum capere debeamus: ita pariter in adagiis, ænigmatibus et parabolisesunt tres partes, puta parabola ipsa, proparabola et postparabola. Proparabola est ipse prologus parabolæ, indicans ejus finem et scopum, qualis est illa Luc. XIV, 7: «Dicebat autem et ad invitatos parabolam, intendens quomodo primos accubitus eligerent,» q. d. Scopus Christi in parabola sequenti, quæ est de invitatis, est taxare ambitiosos, qui primas cathedras et discubitus primos ambiunt: postparabola est conclusio parabolæ, significans ejus usum et fructum, qualis est ibidem vers. 11: «Quia omnis qui se exaltat, humiliabitur, et qui se humiliat, exaltabitur.» Hoc supposito, dico horum sex adagiorum sive parabolarum sensum venandum esse ex proparabola, sive prologo qui immediate præcessit; et ex postparabola, quæ immediate postea subjungitur. Prologus autem hic est: «Audite verbum quod locutus est Dominus super vos, filii Israel, super omnem cognationem quam eduxi de terra Ægypti, dicens: Tantummodo vos cognovi ex omnibus cognationibus terræ;» et maxime id quod mox sequitur, et immediate adagia hæc præcedit, nimirum: «Idcirco visitabo super vos omnes iniquitates vestras,» q. d. Puniam vestra in me scelera, eo quod, cum ego eduxerim vos ex Ægypto et vobiscum jugiter quasi pater ambulaverim: vos tamen superbe et ingrate vertentes mihi dorsum, me spreto, ambulaveritis cum idolis et vitulis aureis. Postparabola est vers. 6: «Si erit malum in civitate, quod Dominus non fecerit? Quia non facit Dominus verbum, nisi revelaverit secretum suum ad servos suos Prophetas. Leo rugiet, quis non timebit? Deus locutus est, quis non prophetabit?» q. d. Uti in proparabola dixi, ita in postparabola dico et repeto me, non alium, mala et clades vobis intentare per Prophetas, eaque mox reipsa per Assyrios inflicturos, ut in vos rugiam et sæviam, sicut leo in prædam, eo quod tanquam hostes contra me incesseritis, ambulantes cum idolis, qui sunt jurati mihi inimici. Ecce hic videmus clare tam prologum, quam conclusionem parabolæ significare, eo spectare parabolas hasee, ut per eas indicet Deus se olim cum Israele ambulasse quasi patrem cum filio, eo quod recte illi cum eo conveniret: at jam post ejus apostasiam, schisma et idololatriam, se amicam illam præsentiam, et paternam curam opemque ab eo ablaturum, et contra eum incessurum, ac per Prophetas suos, strages et exitium ei intentaturum, illudque mox illaturum per Assyrios. Ergo hic est horum sex adagiorum et parabolarum scopus et sensus. Ubi nota: Duo hic in postparabola significat Deus: prius, nihil mali immitti civitati, v. g. Samariæ, nisi a Deo; secundum, illud ipsum malum se ei non infligere, nisi prius ipsam de eo præmoneat per Prophetas, ut vitam corrigat et malum evadat; utque sciat malum, cum id ei obvenerit, non aliunde quam a Deo vindice, qui illud ei per Prophetas comminatus est, obvenire. Propheta enim hic vult fidem et auctoritatem, æque ac certitudinem conciliare suæ prophetiæ ac minis, quæ ex Deo Israeli intentabit: auctoritatem, dicendo Deum non facturum quidpiam mali Samariæ, nisi illud prius sibi revelaverit et per se prænuntiarit: certitudinem, dicendo hæc sua minacia oracula esse sibi a Deo revelata, esseque minas et verba ipsius Dei, qui est prima veritas, fallique aut fallere nequit. Credant ergo Israelitæ has non esse minas verbales et inanes, sed reales et efficaces, utpote Dei irati et sævientis instar leonis. Quocirca hic se Propheta non constituit alterum, vel secundum a Deo, sed quasi eumdem cum Deo, scilicet ut Dei os et tubam, quæ clangat et rugiat contra Israel, qui est alter, vel secundus a Deo. Duo ergo ambulantes hic sunt, Deus per Prophetam minans, et Israel minas hasce Dei excipiens. Jam secundum hæc, reliqua quinque adagia sigillatim explicanda et adaptanda sunt. Secundum ergo est quod sequitur: «Numquid rugiet leo?» etc. Ita S. Hieronymus, Emmanuel, Mariana et alii. Allegorice S. Hieronymus: Non possunt duo, puta Gentiles et Judæi, ambulare simul, nisi convenerint in una fide unoque capite Christo. Quod si discordia separentur, statim eos leo rugiens et anceps diabolus invadet et capiet. Tropologice, Rupertus: Non potest Deus ambulare cum peccatore, si ille peccatum defendat. «Nos duo sumus, inquit, ego qui arguo vel corripio, Deus, et Israel qui corripitur; nimirum non convenit nobis, quia me corripientem Deum correptus Israel non audit. In hoc nobis animus disconvenit: quia ego arguo, ille se defendit.» Et S. Augustinus, in Psalm. LXXV: «Quamdiu, inquit, non confiteris peccata tua, quodam modo rixaris cum Deo. Quomodo enim non cum illo litigas, qui quod illi displicet laudas? Psalmi vox est dicentis: Incipite Domino in confessione. Quid est: Incipite Domino in confessione? Incipite adjungi Deo. Quomodo? Ut hoc vobis displiceat quod et illi displicet. Displicet illi vita tua mala: si placeat tibi, disjungeris ab illo; si displiceat tibi, per confessionem illi conjungeris.» 4. NUMQUID RUGIET LEO IN SALTU, NISI HABUERIT PRÆDAM? — Leo est Deus, præda est Israel, rugitus sunt minæ Prophetarum, Israeli excidium per Assyrios ex Dei jussu intentantium, q. d. Sicut leo famelicus rugit, dum in anguibus, vel etiam in oculis habet prædam: rugit, inquam, ut iras et animos excitet, ad feram quam prædari vult invadendam; aut, si eam ceperit, ad eam contra lupos, ursos aliasque feras et homines tutandam, ne sibi eripiatur: ita Deus rugit, indignatur et minatur per me aliosque Prophetas, vobis, o Israelitæ, quos jam invadit per Assyrios, quosque quasi jam captos in manu habet, et proximæ cladi et captivitati destinat. Sicut enim leo nunquam rugit, quin prædam capiat, laceret et devoret: ita Deus non minatur obstinatis pœnas, quin protinus illas eis infligat, eosque cædat et mactet, uti vos, o Israelitæ, mactabit per Salmanasar. Nota ex Aristotele, Plinio et aliis mox citandis. Leo solet rugire bis: primo, cum famet, et quærit videtque prædam; secundo, cum eam capit: tum enim partim ira, ne sibi eripiatur; partim fame et ingluvie frendens et murmurans rugit. Leo enim gulosus est et helluatur, ita ut partes integras ossaque deglutiat, antequam dentibus ea comminuat. Unde ita se infarcit, ut repletus ad biduum vel triduum non esuriat, nec comedat ordinarie nisi alternis diebus, puta semel in biduo, uti docet Aristoteles lib. VIII Hist. anim. cap. V, Plinius lib. VIII, cap. XVI, et Ælianus lib. IV Hist. anim. cap. XXXIII. Hinc et ex ingluvie hac, halitus ejus gravis est et fœtet: «Animæ leonis virus grave,» ait Plinius lib. XI, cap. XXXIII. Simili modo rugiit Deus tum ante excidium Israelis per Prophetas ei minando; tum in excidio Israelem per Assyrios concidendo, nec permittendo ut Ægyptii aliive eum sibi eriperent.
3:4
Magis tamen hic Propheta loqui videtur de rugitu leonis ante prædam: suas enim prophetias minaces per Amos, Osee et alios editas de futuro et instante excidio, Deus hic comparat rugitui leonis. Adde, major et horribilior est rugitus leonis, cum videt hostem, ut eum invadat et prædetur, quam dum eum capit et devorat. Porro dicitur tunc eam habere, tum quia eam habet oculis suis propositam, tum quia in spe certa eam habet. Sequitur tertium adagium secundo simile: NUMQUID DABIT CATULUS LEONIS VOCEM DE CUBILI SUO, NISI ALIQUID APPREHENDERIT? — Tigurina: Num catulus leonis vocem suam edit egressus de lustro, cum nihil prædæ cepit? Repetitione hac Propheta Dei potentiam et oraculi certitudinem astruit, q. d. Si præda salvari nequit a leone et a catulo leonis rugiente, quis vestrum, o Israelitæ, evadet manus Dei irati? Leoni subjungit catulos; quia, utpote petulci et latrante semper stomacho famelici rugiunt magis, juxta illud Psalm. CIV, 2: «Catuli leonum rugientes, ut rapiant et quærant a Deo escam sibi.» Unde in Scriptura ira Dei, æque ac hostium acer insultus, comparatur rugitui leunculorum, ut Isaiæ XXXI, 4: «Quomodo si rugiat leo, et catulus leonis super prædam suam, etc.: sic descendet Dominus ut prælietur.» 5. NUMQUID CADET AVIS IN LAQUEUM TERRÆ ABSQUE AUCUPE — qui avi laqueum posuit? q. d. Non; sicut ergo avis non capitur laqueo nisi ab aucupe, ita et vos capiemini ab Assyriis, non alio id agente, quam Deo, qui Assyrios quasi laqueum vobis posuit. Hebræum מוקש mokes significat illaqueaiorem, puta aucupem, ut vertunt Septuaginta, Noster et alii. Potest secundo cum Vatablo verti, offendiculum, q. d. Sicut avis non cadit in laqueum sine offendiculo, id est quin eo capiatur et stranguletur; sic nec vos cadetis in manus Dei et Assyriorum, quin ab eis capiamini et strangulemini. Verum quia illud significatur proxima parabola, hinc ut sit gradatio, simplicius Noster et Septuaginta vertunt, absque aucupe. Sequitur ergo quartum adagium tertio connexum:
3:5
NUMQUID AUFERETUR LAQUEUS DE TERRA, ANTEQUAM QUID CEPERIT? — q. d. Sicut laqueus a venatore non tollitur, nisi eo avem vel feram illaqueaverit et ceperit, sic nec ego tollam expansum rete meum, puta Assyrios e Samaria, donec eam ceperint et vastarint, sed quasi auceps continuo assistam et intendam iis, quasi meis laqueis, nec desistam donec vos capiant et jugulent. Excludit omnia effugia impiorum et incredulorum, qui hæc ejus oracula vel elevabant, vel eludebant dicendo: Minæ hæ sunt solitæ Prophetarum, sed minæ duntaxat, sicut parentes pueris ostentant virgam, non ut feriant, sed ut minis eos percellant: veniet Assyrius, ostentabit se Samariæ; sed non audebit urbem tam potentem et munitam aggredi: nobis ergo intactis et illæsis domum redibit. Hæc effugia et has illusiones minarum et oraculorum sacrorum succidit hic Deus, certoque denuntiat Assyrium non recessurum a Samaria, donec eam capiat, sicut venator non tollit laqueum, donec eo avem constrinxerit. Nota minas Prophetarum et prædicatorum hic comparari rugitui leonis, reti aucupis et clangori tubæ, vers. 6. Vere Nicetas in Vita Alexii Comneni: «Laqueos, ait, et retia divinæ providentiæ nemo evadere potest,» uti eosdem evadere nequivit Pharao, Diocletianus, Maximianus, Julianus Apostata, Valens imperator aliique similes. Similem laqueum Judæis intentat David, Psalm. LXVIII, 23: «Fiat mensa eorum coram ipsis in laqueum, et in retributiones, et in scandalum.» Hæc est divinæ justitiæ venatio: sicut enim principes viri apros luposque, ita Dei vindicta venatur tyrannos et impios. Sic de Sedecia ait Deus, Ezechiel. XII, 13: «Extendam rete meum super eum, et capietur in sagena mea,» per Chaldæos. Sequitur adagium quintum: 6. SI CLANGET TUBA IN CIVITATE, ET POPULUS NON EXPAVESCET? — q. d. Sicut tuba tempore belli personante, et classico perstrepente, ac significante hostem adesse, paranda esse arma et aciem, fieri nequit quin populus metu hostis et cladis, ac horrore clangoris bellici percellatur; sic multo magis vos, o Israelitæ, deberetis pavere et percelli ad voces hasce meas, quibus ex Deo classicum cano, ac hostem, ignem et flammam vobis prædico et intento. Clangor ergo tubæ est prophetia: clangens est Deus: tuba est os Prophetæ: hostis est Assyrius: civitas, Samaria: populus, Israelitæ metu percellendi et exanimandi.
3:6
SI ERIT MALUM IN CIVITATE, QUOD DOMINUS NON FECERIT? — Hic est postparabola, sive conclusio et applicatio parabolarum præcedentium, q. d. Quinque parabolæ quas jam recensui, significant malum, id est afflictionem et cladem extremam afferendam Samariæ per Assyrios, non ab alio, quam a Deo a quo apostatarunt, quemque irritarunt, præponendo ei vitulos aureos. Cum ergo hæc clades vobis, o Israelitæ, advenerit, certo scitote a me illam vobis inferri: ideo enim ego solus illam per Prophetas vobis prædico et comminor, quia solus illam vobis infligam, non Baal, non Chamos, non quis alius inanium deorum. Unde explicans subdit: «Quia non facit Dominus,» etc. Moraliter, disce hic rapinarum, incendiorum, stragum et calamitatum omnium, tum publicarum, tum privatarum, quæ impiis et peccatoribus infliguntur, Deum esse auctorem — Deus enim, gubernator universi, judex est et vindex omnium. Recte Plutarchus in Moral.: «Ut amnes, ait, quidam repente se condunt sub terram, nihilominus eo perferuntur quo tendunt: ita numinum iræ, licet occultæ, tamen in extremas calamitates auferunt aliquando nocentes,» etiam dum non cogitant «ultorem post caput esse Deum.» Et Horatius: Raro antecedentem scelestum, Deseruit pede pæna claudo. Et Jeremias, Thren. III, 37: «Quis est iste, qui dixit ut fieret, Domino non jubente? Ex ore Altissimi non egredientur nec mala nec bona? Quid murmuravit homo vivens, vir pro peccatis suis?» vide ibi dicta. Et cap. XVIII, 11: «Ecce ego fingo contra vos malum.» Et Isaiæ cap. XLV, 7: «Ego Dominus, et non est alter formans lucem, et creans tenebras; faciens pacem, et creans malum.» Vide S. Basilium, hom. Quod Deus non est auctor malorum, ubi ostendit proprie nihil malum esse nisi peccatum, cujus auctor est voluntas creata, non Deus: cætera vero mala pænæ, quæ vocantur, bona esse, non mala, præsertim quia per ea Deus interficit peccatum, et vivere facit justitiam, aut potius facit hominem mori peccato, ut vivat justitiæ. «Quantum enim, ait, exterior homo noster corrumpitur, tantum interior renovatur. Non igitur alium interficit, et alium vivificat; sed eumdem per ea quæ interficit vivificat. Caro igitur percutitur ut anima sanetur. Peccatum perimitur, ut justitia vivat.» 7. QUIA NON FACIT DOMINUS DEUS VERBUM, NISI REVELAVERIT SECRETUM SUUM AD SERVOS SUOS PROPHETAS. — Τὸ quia potest accipi pro verumtamen, efficacius tamen accipias proprie, ut causale ejus quod præcessit, q. d. Non est malum in civitate quod non faciat Dominus; quia ipse omnia mala civitati eventura prius revelat Prophetis, et per eos illa se civitati mox inflicturum comminatur: ergo cum mox illa civitati infligantur, ipse est, non alius, qui ea civitati quasi judex et ultor infligit, uti comminatus est. Porro Deus hanc cladem civitati Samariæ non inferet, nisi vobis, o Samaritæ, per Prophetas præmonitis, idque duas ob causas. Prior est, ne causari possitis vos nunquam fuisse reprehensos. Posterior, ut certi sitis eam ob scelera vestra vobis infligi, Deumque eorum vindicem ejus esse auctorem: qua re Propheta declarat tum dignitatem, tum necessitatem sui muneris, puta prophetiæ, utpote a Deo accepti, ut scilicet ipse esset quasi legatus Dei ad Israel, et inter eos internuntius, sequester et mediator; tum misericors Dei consilium, uti mox ostendam.
3:7
Quocirca nota: «Verbum» metonymice significat rem, puta cladem verbo significatam et prædictam. Unde mox idem vocat «secretum suum,» et, ut Theodotion, consilium suum, puta arcanum ejus decretum de clade hac inferenda. Septuaginta vertunt, παιδείαν, id est eruditionem, vel potius, ut S. Hieronymus vertit, correctionem suam: quo significatur minas et plagas Dei non proficisci ex odio, sed ex amore paterno erga homines. Sicut enim pater corripit et castigat filium quem diligit, ut eum erudiat; sic et Deus peccatorem. Quapropter castigationem hanc invitus, et quasi coactus infert, ideoque ut eam pænitendo evadant homines, prius per Prophetas et prædicatores eam comminatur et prænuntiat, quæ omnia miram Dei clementiam significant, ait S. Hieronymus. Ita ante diluvium præmonuit peccatores per Noe, qui ea de causa centum annis arcam fabricavit, ut per centum annos homines sciscitantes fabricæ hujus causam, monerentur de instante diluvio, illudque pœnitendo averterent et evaderent, uti excidium evaserunt Ninivitæ præmoniti a Jona. Sic per Moysen nullam Ægypto plagam inflixit, nisi prius per eumdem de ea Pharaonem et Ægyptios præmoneret, ut patet Exod. cap. VII, VIII et IX. Sic clades per Syros, Ammonitas, Madianitas et Philistæos, quæ narrantur in libris Judicum, Hebræis non intulit, nisi iis præmonitis per Josue, cap. XXI, perque Debboram, Judic. IV, 4, et alios Prophetas. Sic excidium per Titum et Romanos Judæis non irrogavit, nisi præmonitis per Christum, Luc. cap. XIX, 42, et Apostolos. Sic cladem extremam orbi non inferet, nisi præmissis Prophetis et Angelis, qui septem tubis insonantes eamdem toto orbe proclamabunt, Apocal. cap. XVI, 1. 8. LEO RUGIET, QUIS NON TIMEBIT? (q. d. Quanto magis Deus rugiens et comminans ab omnibus timendus est? Unde partim explicans, partim inferens subjungit): DEUS LOCUTUS EST, QUIS NON PROPHETABIT? — Hæc enim propositio prioris est parallela partim explicatio, partim illatio et conclusio, q. d. Si, leone rugiente, omnes timent; ergo multo magis, Deo fremente, omnes timeant oportet; ac imprimis nos Prophetæ, qui primi hunc Dei in nobis loquentis rugitum audimus, illius metu percellimur; ideoque trepidi tacere non possumus, sed prophetamus et inclamamus omnibus, ut sibi caveant et prospiciant, ne ejus præda fiant et ab eo discerpantur, præsertim quia ideo in nobis loquitur et rugit, ut nos eumdem rugitum prophetando aliis promamus et exprimamus, q. d. Cum Deus nos Prophetas mittat jubeatque prophetare, silere non possumus: ita S. Hieronymus, Emmanuel, Mariana et alii. Amolitur aliud incredulorum Israelitarum effugium, vel potius improperium. Improperabant enim jugiter Prophetis, quod ipsi tristia semper prophetantes Israeli, viderentur de ejus clade gaudere, eique insultare. Respondet Amos se invitum hæc prophetare, cogique a Deo, nec posse se illi resistere. Deo enim loquente, mandante et mittente Prophetam, quis non prophetet? quis silere, quis Dei imperium detrectare audeat? Deus enim est quasi leo rugiens, qui Prophetam inobedientem, æque ac populum rebellem discerpat: sicut per leonem discerpsit Prophetam illum in re modica inobedientem, scilicet quod contra jussum Dei cibum sumpsisset in Bethel, deceptus licet ab alio propheta, qui Deum jussum suum revocasse asserebat, III Reg. cap. XIII, 24. Sensus ergo est, q. d. Minæ meæ non sunt meæ, sed Dei: rugitus meus non est meus, sed Dei: Deus enim quasi leo rugit in mente nostra, et inde in ore nostro, ut vos percellat: ne ergo nobis hæc tristia oracula imputetis. Deo enim loquente per mentem et os nostrum, tacere non audemus, nec possumus. Rursum, si leo fame, vel, catulis raptis, tremens et rugiens e saltu incurrat in urbem, quis eum eminus videns, non inclamet omnibus: Fugite, leo fremens imminet, prospicite vobis? quin ergo ego Amos videns Deum iratum in Samariam incurrere, ut eam disperdat, omnibus inclamem, ut sibi caveant? Hoc est quod Deus Ezechieli edixit, cap. III, vers. 27: «Fili hominis, speculatorem dedi te domui Israel, etc., si dicente me ad impium: Morte morieris, non annuntiaveris ei, etc., sanguinem ejus de manu tua requiram.»
3:8
Simile fuit responsum S. Aphraatis eremitæ. Cum enim ipse egressus eremo Arianis grassantibus resisteret, ac Valentem imperatorem de arianismo et persecutione orthodoxorum increparet: Valens autem ei objiceret: Quid tu, monache, qui vitam solitariam profiteris, silentio et quiete relicta, urbem et forum ingrederis? respondit: Si virgo, in thalamo abscondita, videret quempiam faces domui injicientem, nonne a domo prosiliret, et inclamaret: Incendium, incendium, ut se suosque ab eo liberaret? Ne ergo me reprehendas, qui quietem reliquerim; sed teipsum reprehende, qui hanc flammam in domum Dei injeceris, et non me, qui conor exstinguere, ideoque omnibus inclamo ut caveant a te, et a tua hæresi, qua quasi igne Ecclesiam Dei succendere conaris. Ita refert Theodoretus in Philotheo, cap. VIII. Pari modo Amos obstrepentibus sibi Israelitis: Quid tu minaris nobis? armentarius es, non Propheta: quid nos flagellas? vade ad tua pascua, flagella tuos boves, respondet: «Leo rugiet, quis non timebit? Deus locutus est, quis non prophetabit.» Hoc est quod in eadem causa Judæis respondit Jeremias, cap. XX, 8: «Factus est, ait, mihi sermo Domini in opprobrium, et in derisum tota die.» Et mox: «Et factus est in corde meo quasi ignis exæstuans, claususque in ossibus meis: et defeci, ferre non sustinens.» Et cap. VI, 10: «Cui loquar? et quem contestabor ut audiat? ecce incircumcisæ aures eorum, etc. Idcirco furore Domini plenus sum, laboravi sustinens.» QUIS NON TIMEBIT? — Vere S. Augustinus in Sententiis, num. 77: «Omnia quæ timentur, rationabiliter declinantur: Deus sic timendus est, ut ab ipso ad ipsum confugiatur,» scilicet ab ipso irato ad ipsum clementem et placidum. 9. AUDITUM FACITE IN ÆDIBUS AZOTI. — Advocat Deus vicinas gentes, puta Azotios et Ægyptios, in Samariam. Primo, ut, visis eorum sceleribus ac punitione, testes sint, uti beneficiorum multiplicium et insignium Israelitis, tum in exitu ex Ægypto, tum in deserto, tum in Chananæa a Deo collatorum; ita et vindictæ mox ab eodem exercendæ in eumdem, utpote ingratum. Secundo, ut magis doleant Israelitæ, videntes se gentibus hostilibus in probrum et ludibrium exponi, quodque hostes clades ipsorum videant et rideant, gaudeantque de eorum strage et excidio, juxta illud Psalm. CXXXVI, 7: «Memor esto, Domine, filiorum Edom, in die (excidii) Jerusalem: qui dicunt: Exinanite, exinanite usque ad fundamentum in ea.» Porro hoc schemate et artificio conatur Deus Israelitas ad se revocare, dum oculis eorum objicit infamiam et probra; quæ laturi sunt a gentibus, si in apostasia pergant, ideoque a Deo per Assyrios vastentur.
3:9
Per Azotios, cæteros Philistinos accipe. Est synecdoche. Ita S. Hieronymus, Rupertus, Hugo, Lyranus, Arias et alii. Miratur, et merito, S. Hieronymus apud Septuaginta pro Azotiis legi, in Assyriis: videtur mendum librariorum. SUPER MONTES SAMARIÆ. — Hi montes imminent Samariæ, quæ fuit urbs ab Amri rege ædificata in monte Somer, indeque et urbs, et ab ea, utpote metropoli, tota regio dicta est Samaria: eam postea Herodes Ascalonita nominavit Sebasten, id est Augustam, in honorem Augusti Cæsaris: perinde ut nunc vocatur Augusta Vindelicorum, Augusta Trevirorum, etc. Herodes enim eam a fundamentis instaurans, firmissimo muro per viginti stadia circumdedit, et in ejus medio templum maximum sesquistadii magnitudine, modis omnibus ornatissimum Augusto Cæsari dedicavit, et Sebasten nuncupavit. Ita Josephus, lib. IV Antiq. cap. X, et ex eo Adrichomius in Samaria. ET VIDETE INSANIAS MULTAS IN MEDIO EJUS. — Hebraice מהומות mehumot, id est tumultus et conturbationes ingentes, ut vertit Chaldæus. Hinc Septuaginta vertunt, admirabilia, quæ scilicet admiraturi erant Philistini et Ægyptii, ad spectaculum hoc a Deo evocati. Jam per tumultus, Arias accipit tumultus civium Samariæ, cum ea capta ab Assyriis, cives turmatim fugientes se invicem obtriverunt, et ab instantibus Assyriis obtriti sunt. Melius de culpa quam de pœna hæc accipias. Unde Noster vertit, «insanias,» scilicet in colendis vitulis aureis, ait S. Hieronymus, Rupertus, Hugo et Lyranus; aut insanias, id est insanos tumultus et seditiones, quibus se invicem obtruncarunt. Ita Theodoretus. Unde Vatablus vertit, confractiones multas; has enim significat hebræum mehumot. Hinc et sequitur, «et calumniam patientes,» vel, ut Vatablus, oppressos per vim et calumniam, supple et repete, videte. Tropologice, insaniæ sunt figmenta hæreticorum, ait S. Hieronymus, «dum unusquisque fingit quod voluerit, et adorat figmentum suum: ut Marcion bonum Deum et otiosum: ut Valentinus αἰῶνα triginta, et extremum Christum, quem appellat ἔκτρωμα, id est abortivum: ut Basilides, qui omnipotentem Deum portentoso nomine appellat ἀβραξᾶς, et eumdem secundum Græcas litteras, et annui cursus numerum, dicit in solis circulo contineri.» Talia sunt hodie Calvini et Lutheri placita: hominem carere libero arbitrio, opera bona nil mereri, fidem solam justificare, omnia opera Sanctorum esse concupiscentia et peccato contaminata, Deum esse auctorem omnium operum, tam malorum quam bonorum; Christum in cruce quasi desperasse, et pertulisse pænas damnatorum, vota castitatis Deo nuncupata esse impossibilia, nec servanda, Deum præcepisse legem impossibilem. An non hæ insaniæ lymphaticorum, quibus nihil insanius vidit hæc ætas? 10. THESAURIZANTES INIQUITATEM, — iniquas opes, scilicet partas per vim, calumniam, furta, etc. Unde Vatablus vertit: Hi sunt qui thesaurizant rapinam et prædam in palatiis suis, congregant opes per fas et nefas, ut dicitur. ET RAPINAS: — Septuaginta, et miseriam; Syrus, et pressuram, angustiam. Unde videntur ipsi hæc de pœna Samariæ accipere, cum potius de culpa accipienda videantur, uti dixi.
3:10
11. PROPTEREA HÆC DICIT DOMINUS (puniens tuas rapinas et scelera): TRIBULABITUR ET CIRCUIETUR (id est cingetur obsidione et circumcirca obsidebitur ab Assyriis) TERRA, — ne quis effugiat. Tigurina vertit: Angustiæ tibi erunt, idque undique in terra. Quod explicans Vatablus: Hostis, ait, venturus est, et in circuitu terræ hujus castrametabitur, ne quis possit effugere. Loquitur hic Propheta tanquam attonitus magnitudine tribulationis et stragis futuræ, quam quasi præsentem spiritu prophetico intuebatur: propterea utitur locutionibus concisis, multaque subticet et subaudit, ut admirationem et terrorem incutiat audientibus. Mirum est Septuaginta hæc de Tyro accipere; eo quod hebræum צר tsor significet angustias, et petram angustam, indeque Tyrum in petra conditam. Vertunt enim: Tyrus, et in circuitu terra tua deserta erit. Agitur enim hic de clade Samariæ, non Tyri. Melius ergo Symmachus tsor vertit molestiam, id est obsidionem; et Theodotion, fortitudinem.
3:11
DETRAHETUR EX TE FORTITUDO TUA; — Tigurina: Dejiciet a te robur tuum, et diripientur palatia tua; Vatablus: Hostis auferet tibi opes tuas, in quibus tuum belli robur consistit, q. d. Assyrii rapient tuas opes, quas per vim, dolum et calumniam congessisti. 12. QUOMODO SI ERUAT PASTOR DE ORE LEONIS DUO CRURA, etc. — Per pastorem, Deum; per leonem, hostem; per crura et extremum auriculæ, paucitatem Israelis ab hoste servandam intellige, q. d. Sicut pastor leoni rapienti et discerpenti ovem aut bovem, aliquam ex eo partem, sed parvam et ad esum inutilem, v. g. duo crura, quæ leo non curat, eripit; sic aliqui Israelitæ, sed pauci, iique infirmi, pauperes et viles ab hac eorum strage et captivitate eruentur, ii scilicet, quos Assyrii contemnent, et ut quisquilias fæcesque plebis relinquent in Samaria ad colendum agros et vineas. Ita Theodoretus, Clarius, Arias et Vatablus. Ecce Amos, utpote pastor, crebro a re pastoritia sibi familiari petit similitudines.
3:12
Aliter, imo contrarie S. Hieronymus; censet enim hæc ironice per sarcasmum dici, q. d. Israelitæ præfisi robori Samariæ, et auxiliis Damasci, id est Syrorum, putant quod eruent et expedient se de manibus Assyriorum, sicut pastor ope canum de ore leonis extorquet et eripit duo crura, etc.; sed errant et falluntur. Verum prior sensus, uti communior, ita simplicior est et verior: Deus enim, post commendatam justitiam, commendat hic suam misericordiam, eaque illam temperat, q. d. Non omnes omnino peribunt: nam aliqui servabuntur, licet pauci. Porro per crura et ossa significat eos nudos ac spoliatos, vita vix salva, stragi communi eripiendos. Rursum censet Theodoretus duo hæc crura a pastore eripi, ut iis fidem faciat hero, pecus a leone esse laniatum, non a se venditum, aut furto sublatum. Symbolice notat Rupertus duo crura et extremum auriculæ ad hoc reservari, ut ex iis constet quale fuerit pecus devoratum, an ovis, an bos, an equus: sic videlicet ex parvis Judæorum reliquiis, colligi quales fuerint ipsi ante peccatum, et ante Christum, atque illas ipsas fidem christianorum confirmare, dum testimonium legis et Prophetarum nobis circumferunt, ex quibus Christum salutis auctorem cognoscimus, eumdemque Gentilibus demonstramus per Judæorum, fidei nostræ hostium, libros et monumenta. Tropologice, S. Hieronymus hæc applicat doctoribus et prædicatoribus: «In crure, ait, via ostenditur doctrinarum, in aure sacramenta dictorum. Unde Apostoli absque calceamentis et ulla mortui animalis pellicula jubentur incedere, Matth. cap. X. Et ad credentes dicitur: Qui habet aures audiendi audiat,» Luc. VIII. In corporis ergo totius strage auris eripienda est, qua monita salutis audiamus; et crura, quibus in illis et juxta illa ambulemus et conversemur. Unde Stephanus Cantuariensis in Sylva allegorice per duo crura accipit continentiam mentis et corporis, per extremum vero auriculæ perseverantiam in obedientia: crura vero restringit et applicat Prælatis: «Sic enim, inquit, cum multi sint Prælati, major pars peribit, et consumetur a leone, scilicet diabolo, et parvæ reliquiæ salvæ fient per illum pastorem qui dicit: Ego sum pastor bonus.» IN PLAGA LECTULI, — id est in latere vel angulo lecti. Sic enim quatuor plagæ mundi vocantur quatuor ejus latera. Nam hebraice est פארה מטה pea mitta, id est in angulo, latere, vel extremitate lecti: in angulo enim utrinque corpus fulcitur; hinc melius et plenius in eo quiescit. Huc facit illud Thomæ a Kempis: «In omnibus requiem quæsivi, et non inveni, nisi in angello cum libello.» Porro plaga vox est desumpta a Græcis: hi enim πλάγια vocant latera et angulos transversos. Rursum plaga et plagulæ tapetes græce dicuntur, latine stragula. Unde Varro De Vita populi Rom.: «Eburneis lectis et plagis sigillatis.» Et Livius, lib. IX in Bello Maced.: «Luxuriæ, ait, peregrinæ origo ab exercitu Asiatico advecta in urbem: ii primum lectos æratos, vestem stragulam pretiosam, plagulas, et alia textilia, etc., Romam advexerunt.» Nec hoc longe abit ab hebræo pea, id est angulus, extremitas: stragula enim sunt angulata, et in angulis signata et plagulis insignita. Sensus est, q. d. Pauci Israelitæ, ut dixi, habitantes in Samaria, in eaque secure quasi in suavi lecti stragulo, vel angulo quiescentes, eruentur a clade Assyriorum. Samariam vocat plagam, vel angulum lectuli, eo quod instar lecti elevata esset et montosa, æque ac mollis, deliciosa, opulenta, indeque culta et populosa, ut videretur esse angulus et arx decem tribuum. Unde in ea fidenter quasi in lectulo quiescebant, non timentes Assyrios. Ita S. Hieronymus et alii. Adde, per plagam accipi potest clima, situs et regio Samariæ: hæc enim Hebræi vocant pea, id est angulum terræ. Rursum, proprie Samaria sita erat in angulo respectu Judææ et montium urbi Samariæ imminentium, ut patet in tabula ejus chorographica, quam exhibet Adrichomius post paginam 24. Jam primo, Chaldæus sic vertit et explicat: Eruentur qui habitant in Samaria, in fortitudine potestatis, et in Damasco innitentes, q. d. Eruentur qui confidunt Samariæ munitioni, et opi Damascenorum ac Syrorum, in qua pariter quasi in grabato quiescunt et securi dormiunt. Secundo, Lyranus per plagam lectuli accipit Jerusalem, in qua erat templum, in quo quasi in lecto requiescebat Deus, q. d. Salvabuntur pauci ex Israel, scilicet ii qui profugerint in Jerusalem ad alas Dei et Ezechiæ regis, vel in Damascum ad alas Syrorum. Tertio, Vatablus, q. d. Cladem Assyriacam pauci effugient, scilicet ii duntaxat qui post lectum in angulo se absconderint: aut ægroti, qui in lectis decumbentes sua ægritudine movebunt Assyrios, ut iis parcant, q. d. Assyrii parcent solis miseris, qui adeo pauperes erunt, ut bini vel terni in lecto, aut non tam in lecto, quam in parte et angulo lecti requiescere cogantur. Quarto, Septuaginta pro in plaga lecti et Damasci grabato, vertunt, contra tribum et in Damasco, «ut juxta tropologiam referamus tribum (Hebræum enim מטה mitta lectum; sed, si legas alio puncto מטה matte, virgam et tribum significat) ad Judam, et Damascum ad vocationem gentium, de quibus unus grex factus est Domini: cujus sæpe oves leonum feritas laniat, de quorum faucibus vix duo crura, aut extremum aufertur auriculæ,» ait S. Hieronymus. Quinto, probabiliter P. Prado in Ezech. XXIV, 40, hæc accipit de lectulis mensalibus, q. d. Qui habitant (quiescunt) «in Samaria in plaga lectuli,» id est, qui primos habent discubitus in lectis stratisque inter convivas. Nam pro plaga hebraice est in angulo lecti, id est in capite, in loco primario. De quibus rursum dicit cap. VI, 4: «Qui dormitis (cubatis) in lectis eburneis, et lascivitis in stratis vestris.» Ex his omnibus maxime genuina videtur tertia explicatio, tum quia vox plaga, vel angulus «lectuli» ac vox grabato, significant hæc ad pauperes et ægros pertinere. Hi enim jacent in grabatis et angulis; tum quia hi recte comparantur cum duobus cruribus, et extrema auricula leoni ereptis; alioqui enim non constabit similitudo Prophetæ, ejusque vis et nervus, nisi his duo crura et extremum auriculæ adaptes. Sensus ergo totius hujus versiculi est hic: Sicut pastor de vervece aut vitulo a leone devorato eripit, servatque duo crura, aut extremum auriculæ, ab illo carnibus jam satiato, utpote ossea et insipida neglecta, ut ea ad herum deferat, quo demonstret vitulum non a se subductum, sed a leone laniatum: ita ex tota Samaria quasi e corpore politico, duo vel tres, id est pauci duntaxat cladi illius eripientur, iique viles et inutiles, puta pauperes macie confecti, ut sola crura ossa habere videantur; et ægri, qui bini vel terni in ejusdem lecti et grabati lateribus decumbant, sive in Samaria, sive in Damasco. Ita a Castro. Quocirca forte idcirco Interpres pro hebræo pea, id est angulus, vertit plaga, quæ et latus, et vulnus morbumque significat, ut innueret eos in latere lectuli decumbere ex vulnere et morbo, q. d. Salvabuntur ii qui ex plaga vulneris et morbi decumbunt in plaga, id est in latere et angulo lectuli. Proprie plagæ, vel plagulæ sunt commissuræ, sive assumenta, quæ tapetibus, casulis, stragulis, lectis, vestibus attexuntur vel assuuntur; pretiosæ (uti sunt effigies aureæ et gemmeæ in casulis) a divitibus ornatus et splendoris ergo; rudes et viles a pauperibus necessitatis causa. Laceris enim stragulis, lectis et vestibus pauperes assuunt partes, puta plagulas, ut rupturam sarciant, præsertim ad angulos: ibi enim facilius ob affrictum parietis aliarumque rerum, franguntur. Plaga ergo lectuli est angulus lectuli pauperis, assumento resarciti, et, ut S. Franciscus dicere solet, rappeciati. Pauperes enim lectos habent non integros, sed plagulis tum majoribus, tum minoribus consarcinatos instar centonum. Quare dormire in plaga lectuli, idem est quod dormire in centone, aut potius in assumento et latere centonis, ita ut in altero lecti latere dormiat alius, vel plures. Sensus ergo est, q. d. In Samariæ excidio salvabuntur soli pauperes et miseri, qui in centonibus gregatim ob paupertatem dormiunt. ET IN DAMASCI GRABATO. — Sicut Samariam lectum, sic Damascum vocat grabatum: quia Israelitæ vexati ab Assyriis, miseri et afflicti confugiebant Damascum, ibique quasi ægri in lecto secure quiescebant, seque recreabant. Damascus ergo iis afflictis, fessis et ægris erat quasi lectus; ita S. Hieronymus, Rupertus, Remigius, Hugo et alii. «Ut quomodo qui fessus est refocillatur in lectulo, sic illi fractas vires vicinæ gentis (Damasci) auxilio roborarent,» ait S. Hieronymus. Perperam recentiores, ut R. David, Pagninus et alii, hebræum דמשק dammesceq, id est Damasci, accipiunt non ut proprium, sed ut appellativum, quasi compositum ex ד de, et משק mescec: mescec autem significat tibiam vel crus. Unde vertunt, in crure, id est pede vel sponda lecti; aut, ut Arias, in lecto mobili et agitabili, ut ejus agitatione ægro somnus concilietur, uti matres agitant cunas infantium, ut hoc motu ipsi somnum concipiant. Unde ipse exponit, q. d. Assyrii iis solis parcent, qui ex gravi longaque infirmitate decumbentes in lectulis, seipsos movere, et ab una parte in aliam convertere non poterunt, sed instar puerorum moveri et converti ab aliis debeant. Perperam inquam: nam hebraice non est mescec, sed dammescec, quod non aliud quam Damascum significat, uti vertunt Septuaginta, Chaldæus, Noster et alii. Adde ד de Hebræis non esse articulum, nec solere præfigi nominibus. Tropologice, lectus avari est mammona, lectus superbi honor, lectus gulosi mensa opipara, lectus luxuriosi cubilia et impudicitiæ, lectus acedi torpor et somnus. Nam «sicut ostium vertitur in cardine suo, ita piger in lectulo suo,» Proverb. cap. XXVI, 14. Hi lecti varios habent angulos et stragula mollia, quæ quisque sibi fingit, captat et adaptat. 13. AUDITE, — vos, o populi, ait S. Hieronymus, vel potius vos, o Prophetæ, cladem ad quam non ego, sed Deus per os meum destinat domum Jacob, id est posteros Jacobi sive Israelis, puta decem tribus earumque aras et delubra, in quibus colunt vitulos aureos in Dan et Bethel. Ita Albertus, Hugo, Arias et Vatablus. Unde Septuaginta habent: Sacerdotes, audite. Sed recte notat S. Hieronymus: «Puto, inquit, Septuaginta ipsum verbum posuisse, quod quidam non intelligentes, pro ערש arese legerunt כהנים, id est sacerdotes. Ares enim noster Interpres et alii ad versum præcedentem referunt, vertuntque lectulum; sed Septuaginta huc referunt, retinentque ut nomen proprium.
3:13
ET CONTESTAMINI, — id est contestando Deum, eumque in testem vocando prædicate et prædicate instans eis exitium, nisi ab idolis et sceleribus resipiscant. 15. ET PERCUTIAM DOMUM HIEMALEM CUM DOMO ÆSTIVA. — Ita et Aquila, Symmachus et Theodotion. Verum Septuaginta vertunt: Domum pinnatam, eo quod ostiola habeat per fenestras, et quasi pinnas ad magnitudinem frigoris repellendam, ait S. Hieronymus, qui hac re significari putat Israelitas deliciosos «tantarum fuisse opum, ut duplices haberent domos, hiemales et æstivas, quarum aliæ (hiemales) versæ essent ad Aquilonem, aliæ (æstivæ) ad Austrum, ut pro varietate temporum, frigoris et caloris cœlique temperiem providerent.» Sic Jerem. XXXVI, 22, Joakim dicitur fuisse in domo hiemali mense nono. Ita in Belgio domos æstivas in villis ad delicias comparatas, ob luxum in iis admissum, per bella hæc destruxit et rasit Deus. Mystice idem S. Hieronymus: «Domus, ait, hiemalis erat regnum Israel, in qua frigus erat religionis et cultus Dei, variique ventorum turbines et sæva tempestas: et domus æstiva, Juda et Jerusalem, in qua erat templum, et offerebantur holocausta mane et vespere, et vigebat calor religionis.» ET PERIBUNT DOMUS EBURNEÆ. — «Legimus Achab regem Israel tantis fluxisse deliciis, ut domum sibi eburneam fecerit,» III Reg. XXII, 39, ait S. Hieronymus, non quod fecerit eam ex ebore solido: unde enim tantum eboris habuisset? sed quod illam ebore incrustarit; hæc enim vocatur domus eburnea, teste Plinio lib. XVI, cap. XLIII. Vide Sanchez.
3:1
v. 4 « Audite verbum quod locutus est Dominus super vos, filii Israel, super omnem cognationem quam edu.ri de terra Aegypti, dicens :
3:2
v. 92 tantummodo vos cognovi ex omnibus cognationibus terrae, idcirco visitabo super vos omnes iniquitates. vestras» ; — vos habui peculiarem populum meum (ier.), vos singulari studio ac benevolentia prosecutus meis legibus ac cognitione mea imbui et institutis salutaribus providi ; cognoscere enim « aliquid in Scriptura sacra importat practicum, opus aliquod,!quod non otiosam aut mortuam significat esse cognitionem illam » ( Sanct.) ; cf. Os. 13, 5; « vester solum Deus appellari atque esse delegi » (Ps. Ruf.)..— Sed ne falso sibi de hac dignitate blandiantur, ne tutos se ac securos censeant suam electionem praetendentes ! « Verum non ista liberalitas negligentioren conversationis vestrae iudicem reddidit, sed hoc magis ma. lefacta vestra castigo, quo vos cunctis gentibus praetuli ; est enim consequens, ut diligentius inspiciantur 'quae pretiosius aestimantur. Decor ergo genti vestrae comparatus nullam sinit culpam incastigatam relinqui, quia vilescit concessa nobilitas, si non auferatur indignis » (Ps. Ruf.). Unde illud idcirco singulari pondere et emphasi non caret et iam tollit praeoccupatam illam opinionem, qua postmodum multi efferebantur dicentes : fili Abraham sumus. Eam porro visitationem prius per varias similitudines et comparationes varium in modum describit. Et primo quidem declarat : iustam esse ingratae gentis repulsam (Ps. Ruf.) ;
3:3
v. 3 « numquid ambulabunt duo pariter, nisi convenerit eis » ? — i. e. nisi ex condicto statuerint, convenerit eis. Olim utique Deus protector ac custos simul cum populo ambulavit, quamdiu pius erat et obsequens ; at non potest esse societas inter quos non est concordia ; iam vero voluntate et studiis dissentiunt, ergo Deus ab iis recedit, eos relinquit et abiicit (cf. Lap. Sa, Mar. Men. Tir.); «quid miraris, quia comitatus nostri defensione-nudatus sis, cum iusta viantium coniunctio nisi inter concordes diu manere non possit ? Tu proinde qui elegisti habere meis legibus contrarias voluntates, fuisse consequens confitere, ut comitatus mei auxilio nudareris, quia non meis itineribus ingredi separatus coepisti » (Ps. Ruf.) ; sim. Hier. Alb. concordia cum Deo incedere — ita provocavit v. g. leremias, ut contra pseudoprophetam Hananiam suam missionem divinam defenderet ; cf. ler. 28, 7. 8. — Eam vero repulsam auget: iudicium enim imminet durum ;
3:4
v. 4 « numquid. rugiet leo in saltu, nisi habuerit praedam ? numquid dabit catulus leonis vocem de cubili suo, nisi. aliquid. apprehenderit » ? — rugit leo, dum praedam habet in oculis vel etiam in unguibus suoque rugitu alia animalia terret ; unde cum Deus per prophetam iam rugitum edat, iamiam paratus est poenam infligere (cf. Rib. Sanct. Lap. Mar. Men.); neque enim tantum ederet rugitum, nisi vos mensura iniquitatum impleta proximi essetis interitui (cf. Calm.). Comparationem autem hunc in modum illustrat S. Cyr. : « qui naturas ferarum exquisitius pervestigant, narrant leonem esurientem montes, saltus et nemora contentius pervagari . . . ubi autem aliquid sibi ad esum idoneum conspexerit, propiorem factum horribiliter et absone rugiendo praedam invadere. Quod si catulis escam apportans lustrum attigerit, exsilire illos et cum clamore praedam apprehensam dilaniare. Quid ergo, inquit, Deum calumniamini, cum ante adventum calamitatum comminatur ? quid super prophetas eius fremitis, cum et ipsi super vestra impietate clamorem edunt »? Eas autem minas minime esse inanes, ulterius declaratur
3:5
v. 5 « numquid cadet avis in laqueum terrae, absque aucupe ? numquid. auferetur laqueus de terra antequam quid ceperit » ? — i. e. laqueus, quo capiemini, a Dco est positus; sed si nemo hominum laqueos parat, ut nihil capiat !, quomodo vos arbitramini vos Dei laqueum posse effugere ? neque tolletur laqueus nisi praeda facta (cf. Sanct. Tir. Lap. Mar. Men. Calm.). Simul ea comparatione monentur, ne hostium invasionem regnique ruinam temere fieri arbitrentur, verum omnia a Deo vindice dirigi atque administrari. Laqueus terrae est laqueus in terra positus ibique absconditus. Iam hae calamitates populo annuntiantur; tuba bellica iam insonat ; mirus hominum stupor, si non horruerint;
3:6
v. 6 « si clanget tuba in civitate et populus non erpavescet? si erit malum in civitate, quod Dominus non fecerit » ? — ponitur si tamquam particula interrogationis. Cum tuba subito et inexspectato insonat, omnes contremiscunt ; mirum sane, si admonitiones prophetae, quae Dei vindicis tuba sunt, illos non ad poenitentiam et terrorem provocant (cf. Alb.). Praecipue 1. Hebr. e/o$73 fendicula ; verum veteres versiones renatorem, aucupem, exprimunt cf. LXX, Syrus. An igitur eph legerunt ? Textus syr. hexapl. autem non aucupem scd aucupium ope virgarum viscatarum interpretatur ; cf. Middeldorpf p. 182. 523. cum iam facto et experientia teneant, Dominum visitare populum suum castigatione ; unde ex iis quaerit propheta : num censeant unquam quidquam mali ipsis accidisse, quod non Deo disponente et dirigente factum sit atque immissum ? « Quare nemo civitatum stragem hostibus, varia morborum genera vento pestilenti aut coelorum inclementiae attribuat, licet his Deus quasi administris ad ultionem peccatorum utatur » (Sanct.). Etiamnune Deum talia meditari in populum, ipsa prophetica declaratione certi redduntur ; quare ad eam ut animos applicent hortatur addens, qua familiaritate Deus utatur cum suis nuntiis (cf. Rib.), simulque declarans, quam vere dixerit, nullum infligi malum nisi a Domino, quippe qui mala ventura per suos prophetas semper praedixerit et diu ante castigationem consilia vindictae suae cum suis communicaverit : v. 'Í « quia non facit Dominus Deus verbum, nisi revelaverit secretum suum ad. servos suos prophetas ». — | Hoc autem quod prophetis immisit verbum, illi sine ulla haesitantia vel tergiversatione, cum omni libertate, fiducia, audacia loqui debent neque illud ulla ratione sinu comprimere vel retinere vel mollire possunt; quare merito omnes ad Dei minas expavescere debent :
3:8
v. 8 « leo rugiet quis non timebit? Dominus Deus locutus est, quis non prophetabit » ? — i. e. si iam leo rugiens omnes terrore afficit ac tremore concutit, quis Deo loquenti obsistere vel Dei verba supprimere auderet? Verum, si leonis rugitus horrori est, quanto magis Dei minae ac reprehensiones? Comparatio est eo magis ad utrumque apta et facta, quia Deus ultor symbolo leonis saepius repraesentatur (cf. Is. 15, 9; 38, 13. Os. 8, 14 ; 11, 10 ; 13, 8. Ier. 25, 38), et quia modo v. 4 leonis praedam capientis et diripientis mentio facta est. Simul sacer vates indicat, se non reprehendere, mala praedicere, invehi in alios ex proprio arbitrio vel animi quadam ira et acerbitate, sed quia numini loquenti resistere non possit ; quare facile explicatur summa illa audacia, qua in reprehensionibus utatur (cf. ler. 20, 9). « Si leone rugiente omnes timent, ergo multo magis Deo fremente omnes timeant oportet, ac imprimis nos prophetae, qui primi hunc Dei in nobis loquentis rugitum audimus, illius metu percellimur, ideoque inclamamus omnibus, ut sibi caveant ac prospiciant, ne eius praeda fiant » etc. (Lap.).
3:9
V. 9 « Auditum facite in aedibus Azoti et in aedibus terrae Aegypti et dicite : congregamini super montes Samariae et videte insanias multas in medio eius et calumniam patientes in penetralibus eius » ; — nationes ad spectaculum congregari vult, quas in istorum liberationem et gloriam saepe afflixerat (cf. Ps. Ruf.), quae testes erant beneficiorum Dei in Israel (Rib. Sanct. Men.) et quas Israelitae propter afflictiones praecipuo odio et magna abominatione prosequebantur. Hoc schemate et artificio (Lap.) Deus Israelitas confundere eisque indignitatem manifestare studet. Principes vero convocantur : audire facite per palatia in. Asdod et super palatia in terra Aegypti (hebr.), quia de principum et primorum in Israel sceleribus agitur. Montes in circuitu Samariae sunt Ebal, Garizim, aliique,ex quibus quasi speculis ea cerni et observari possunt, quae fiunt in urbe ipsa in colle edito sita (cf. Hitz. Keil). Inde cernant perturbationes magnas 1n medio eius (hebr.) i. e. tumultus, conturbationes, quibus omnia permiscentur et veri rectique normae evertuntur et iustitia seposita pauperes opprimuntur ; videte oppressos in medio eius (hebr.). Quale spectaculum gentibus offeratur, ulterius declaratur
Quo maiore pudore Israelitae suffundantur et quo magis scelerum enormitas omnibus pateat, Deus iubet prophetas advocare Philisthaeos et Aegyptios, ut videant scelera Samariae et testimonium dicant contra eos:
3:10
v. 10 « et nescierunt facere rectum, dicit Dominus, thesaurizantes iniquitatem et rapinas in aedibus suis » ; — ex violatione iustitiae, quae ut est vitae publicae fundamentum, ita facillime quoque hominum animis tamquam debita et. necessaria innotescit, facile fieri potest conclusio, quantopere reliquae quoque virtutes neglectae ac contemptae iacuerint. Cumuluin violentiae et devastationis (hebr.) in palatiis suis condunt i. e. creberrime violentias committunt, oppressorum bona domosque vastant, arripiunt et opes iniuste acquisitas in suis palatiis accumulant (cf. Is. 5, 8). Verum, ut Dei beneficia Israelitis collata omnibus innotuerunt, ut scelera eorum offensioni erant gentibus et nomen Dei ignominia affecerunt (cf. 2, 1), ita vindicta quoque Dei ultoris insignis et iusta omnibus erit manifesta ; quare qui impudenter peccarunt, insigni clade et publica prosternentur :
3:11
v. 11 «propterea haec dicit Dominus Deus. : tribulabitur et circuietur terra et detrahetur ez te fortitudo tua et diripieniur aedes tuae » ;, — cf. Is. 28, 1. 3; hebr. per modum exclamationis : hostis ! , et quidem in circuilu terrae et deiiciet ex te fortitudinem (magnificentiam) tuam . . . In ea vero clade pauci sese fuga "proripient et vitam servabunt;
3:12
v. 12 «haec dicit Dominus : quomodo si.eruat pastor de ore leonis duo crura, aut extremum auriculae, sic eruentur filii Israel qui habitant in 1. llebr. 3y ; LXX et Aq. legerunt *3y Topo; Notat S. Hier. : « lebra:us, qui me in Samaria in plaga lectuli et in Damasci grabato » ; — pastor pastoritiis utitur exemplis, « ut quia pastor gregum nihil terribilius leone cognoverat, iram Domini leonibus compararet » (Hier. ; sim. Sanct. Rib.). Ipsa comparatione declaratur, paucos (eosque vilissimos vel ex infimo hominum genere — cf. Theod. Theod. M. Mar. Men.) iri ereptum. « Sunt qui hic pugnam aliquam considerant, qua pastor cum leone congreditur, ut captum arietem de faucibus expediat (cf. 4 Reg. 1'1, 34). Sed est dura et creditu difficilis expositio ; neque enim similitudo sumitur ex his quae raro et pene miraculose contingunt... multo videntur magis ad rei naturam explicuisse Theodoretus et Cyrillus, qui cruscula et auriculas non putant erepta fuisse a pastore strenuo e leonum faucibus, sed potius illa ex toto cadavere a leone relicta fuisse et a pastore tristi atque exanimato collecta, ut ea deferat ad gregis dominum doceatque non ex sua incuria periisse pecus, sed quia leo gregem invasit, cuius neque debuit neque potuit obluctari potentiae » (Sanct.). Opponit sacer vates luxuriem et vitae delicias praesentes futurae miseriae; unde habitatores Samariae depingit molliter sedentes et quiescentes in angulo lectuli (hebr.) ; « in angulo enim utrimque corpus fulcitur, hinc melius et plenius in eo quiescitur » (Lap.) ; intelligitur extrema lectuli vel spondae pars, qua fulerum est pro brachiis ac capite. Idem dicit plaga lectuli (cf. Lap.) ; et n Damasci grabato veteres plerumque explicant de fiducia in Damascum, in eius opes atque foedus, ubi Israelitae suaviter conquiescant (cf. Hier. Rup. Alb. Rib. Sanct. Lap. Mar. Men.): « requiescentes in Syrorum auxilio et in Damasci grabato sibi victoriam pollicentes, ut quomodo qui fessus est refocillatur in lectulo, sic illi fractas vires vicinae gentis auxilio roborarent » (ITier.). Cum leroboam dicatur restituisse terminos Israel ab introitu Emath usque ad mare solitudinis (4 Reg. 14, 25), grabatum Damasci in quo requieverint, possct nova illa possessio regno israelitico adiecta intelligi. Verum propius adiacet et ad alterum membrum prorsus aptum est, grabatum Damasci * explicare de lectulo vel sponda syriaca, more apud Syros usitato, speciatim more Damascenorum facta ; spondas scil. a Damasco praedivites iMi et molles heluones sibi compararunt, ut luxui indulgerent. Ita in Damasci 'grabato proxime effert sensum eundem, quem recentiores in hebr. inveniunt : ?n panno damasceno strati; 1. Hebr. Uy poe recentiores explicant : in serico lecti i. e. in lecto sericeis pannis iustrato, vel ut propius ad ipsam vocem accedatur ín panno damasceno lecti (auf dem Damast des Ruhebettes — cf. Ros. Ges. Keil, Schegg, Hitz. Trochon). lta enim distingui volunt py ab ipsa urbe pun. Veteres vero versiones urbem etiam h. l. agnoverunt ; ita LXX, Syrus, Aq. Sym. Theod. (cf. cod. syr. hexapl.), Hier. Chald. quam explicationem si probaveris — et quid ei obiicias, non video — , Àmos cupiditatem et studium rerum extranearum simul reprehendit (cf. Is. 2, 6 hebr.). Dein vates minas repetito confirmat.;Ad quod principes illos, quos v. 9. advocaverat, invitat, ut audiant et testimoriium dicant contra Israel:
3:13
v. 13 « audite et contestamini in domo lacob, dicit Dominus Deus exercituum ;
3:14
v. 1& quia in die cum visitare coepero praevaricatones Israel, super eum visitabo et super altaria Bethel et amputabuntur cornua altaris et cadent in terram » ; — illi principes audiunt Dei minas et de illis testimonium/reddere finguntur in domum Iacob i. e. contra tribus Israel ; tam certo Deus ruinam]annuntiat, ut ipsos Philisthaeos et Aegyptios velit esse eius quasi vades et sponsores et, testes contra Israel. In hebr. non,sine sollemnitate quadam ac pompa dicitur : effatum Dominatoris Iahve Dei exercituum, quippe cui potestas insit et cui adstent administri ad minas illas exsequendas. Quales illae sint et quid audire debeant ac testari principes alienigenarum, dicitur v. 14. Textus lat. cum pondere effert visitationem super Israel revera fore eamque etiam eo contineri, ut altaria in Bethel profanationi et exsecrationi dentur, id quod cornuum amputatione exprimitur ; nam sanguis victimarum in aspersione, quae praecipua erat ac principalis actio sacrificialis, ad cornua altaris linebatur, quare cornua altaris receptacula quasi sacrificiorum sacra dignitate pollebant illisque resectis altare erat mancum, truncatum, ad victimas ineptum. Textus hebr. in die visitationis scelerum Israel altaria quoque Bethel ait visitari. Urbis igitur et regionis in ruina peculiaris fit mentio, uti decet, cultus illiciti. Ruina illa et' splendoris destructio (cf. v. 11) absolvitur enumeratione
3:15
v. 43 « et percutiam domum hiemalem cum domo aestiva et peribunt domus eburneae et. dissipabuntur aedes multae, dicit Dominus » ; — luxum Israelitarum simul exhibet et tacite carpit propheta; pro varia anni parte varia aedium accommodatione utebantur; cf. Ier. 36, 22; « simpliciter iuxta literam accipere possumus, tantarum eos fuisse opum, ut duplices haberent domos, hiemales et aestivas, quarum aliae versae essent ad aquilonem, aliae ad austrum, ut pro varietate temporum frigoris et caloris coclique temperiem providerent » (Hier.); domus eburneae i. c. domus ebore (dente hebr. elephantis scil.) caelatae ; talem domum exstruxerat Achab 3 Reg. 22, 39. Simul cum palatiis regiis domus multae concident : rex et subditi interibunt ; urbs tota, palatia principum et domus privatorum ruinae tradentur (cf. 4 Reg. 171, 7). Anc. — Mulieres petulantes et lascivae, quae cum viris tn pauperum oppressione cooperantur, cum opprobrio in captivitatem abducentur. Omnes magno studio, quod cum ironia propheta describit, cultui illicito operam dant (4, 1 - 5). Frustra eos Deus afflixerat.fame, ariditate terrae, frugum perditione, peste, bello, multiplici vastatione ; nulla re ad poenitentiam sunt conversi : quare Israel novas et acerbiores poenas ab Omnipotente exspectet (4, 6 - 13). Augetur accusatio : a) quia ipsae mulieres in recti ordinis perversione magnam agere partem exhibentur ; b) quia tanto cum fervore cultui pravo se dant ; c) quia varios conatus, quibus Deus eos ad poenitentiam vocaverat, irritos reddiderunt. — Hisce propheta populi morumque conditionem magis magisque declarat et quantopere peccatis iam sint inveterati docet.
3:1
Tema centrale di O., come di Am. 3, 1 sg., è l'alleanza, sancita al Sinai, tra Jahweh e Israele. …
3:2
… O. (1-3) usa l'immagine del matrimonio, derivata forse da Ex. 20, 5 (qomni' « geloso », da qn', che al pi'el esprime il sentimento di gelosia proprio dello sposo), e che verrà ripresa dai profeti seguenti (Ier. 2; Ez. 16, ecc.; Cantico; ma già Am. 3, 2 jidha'ti). …
3:7
… Colui che, per vocazione divina, parla in luogo e in nome di Dio (Deut. 18, 18 sg.; II Reg. 3, 9; Ier. 1, 6, 9 sg.; Is. 52, 6, ecc.; cf. Ex. 7, 1 sg.), comunicando agli uomini, cui è mandato, quanto il Signore, con azione soprannaturale, gli ordina e gli svela (Ier. 1, 7 sg.; Am. 3, 7 sg.; 7, 14 sg.; Ez. 2-3; ecc.): « nihil aliud esse prophetam Dei, nisi enuntiatorem verborum Dei hominibus » (s. Agostino, Quaest. in Hept., 17: PL 34, 601).
3:8
… Mi sforzavo di contenerlo, ma senza riuscirvi (Ier. 20, 7-9). È l'azione soprannaturale, potente di Dio, che afferra il p.; cf. Am. 3,8: « Il leone ruggisce, chi non ne è spaventato? …
3:15
… anche dagli scavi: così, ad es., gli scavi di Tell el-Heleifi (v. ASIONGABER) presso il golfo di 'Aqabah, mostrano gli sforzi di Salomone per crearsi un porto commerciale (I Reg. 9, 26); gli oggetti di avorio trovati in Samaria confermano I Reg. 22, 39 e Am. 3, 15; 6, 4; le lettere di Lachis (18 documenti, in gran parte frammenti, scritti su cocci) illustrano alcuni racconti del libro di Ier. La conferma archeologica di tali elementi secondari …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.