God the Father is wel pleased with his Sonne. 6. whom he sendeth into this world to teach iustice, whereby men are iustified. 11. Manie Gentiles shal be conuerted. 25. Iewes, and other obstinate infidels shal be seuerely punished.
1Behold my servant, I will uphold him: my elect, my soul delighteth in him: I have given my spirit upon him, he shall bring forth judgment to the Gentiles.Ecco il mio servo, io sarò con lui; il mio eletto, in lui si compiace l'anima mia: in lui ho diffuso il mio Spirito, egli mostrerà la giustizia alle genti.BEHOLD my seruant, I wil receiue him: mine elect, my soule hath pleased itself in him: I haue geuen my spirit vpon him, he shal bring forth iudgement to the Gentiles.Ecce servus meus, suscipiam eum; / electus meus, complacuit sibi in illo anima mea: / dedi spiritum meum super eum: / judicium gentibus proferet. 2He shall not cry, nor have respect to person, neither shall his voice be heard abroad.Ei non griderà, e non sarà accettator di persone; né udirassi di fuori la voce di lui.He shal not crie, nor accept person, neither shal his voice be heard abrode.Non clamabit, neque accipiet personam, / nec audietur vox ejus foris. 3The bruised reed he shall not break, and smoking flax he shall not quench, he shall bring forth judgment unto truth.Ei non ispezzerà la canna fessa, e non ammorzerà il lucignolo, che fuma: farà giudizio secondo la verità.The bruised reede he shal not breake, and smoking flaxe he shal not quench: he shal bring forth iudgement in truth.Calamum quassatum non conteret, / et linum fumigans non extinguet: / in veritate educet judicium. 4He shall not be sad, nor troublesome, till he set judgment in the earth, and the islands shall wait for his law.Non sarà maninconioso, né turbolento per tutto il tempo, che stabilirà in terra la giustizia: e da lui le isole aspetteranno la legge.He shal not be sad, nor turbulent, til he set iudgement in the earth: and the ilands shal expect his law.Non erit tristis, neque turbulentus, / donec ponat in terra judicium; / et legem ejus insulæ exspectabunt. 5Thus saith the Lord God that created the heavens, and stretched them out: that established the earth, and the things that spring out of it: that giveth breath to the people upon it, and spirit to them that tread thereon.Queste cose dice il Signore Dio, che crea, e distende i cieli: che dà l'essere alla terra, e alle cose, che di lei nascono: che dà il respiro a quegli, che in essa albergano, e lo spirito a quegli, che la passeggiano.Thus sayth the Lord God that created the heauens, and stretched them out: that established the earth, & the thinges that spring therof: that geueth breath to the people, that is vpon it, and spirit to them that tread therevpon.Hæc dicit Dominus Deus, / creans cælos, et extendens eos; / formans terram, et quæ germinant ex ea; / dans flatum populo qui est super eam, / et spiritum calcantibus eam:
6I the Lord have called thee in justice, and taken thee by the hand, and preserved thee. And I have given thee for a covenant of the people, for a light of the Gentiles:Io il Signore, ti ho chiamato per amore della giustizia, ti ho preso per mano, e ti ho preservato. Te ho io stabilito riconciliatore del popolo, luce delle nazioni,I the Lord haue called thee in iustice, and taken thy hand, and preserued thee. And I haue geuen thee for a couenant of the people, for a light of the Gentiles.Ego Dominus vocavi te in justitia, / et apprehendi manum tuam, / et servavi te: / et dedi te in fœdus populi, / in lucem gentium, 7That thou mightest open the eyes of the blind, and bring forth the prisoner out of prison, and them that sit in darkness out of the prison house.Affinchè tu aprissi gli occhi de' ciechi, e traessi dalla carcere i prigionieri, dalla stanza della loro prigione que', che giacevano nelle tenebre.That thou mightest open the eyes of the blind, and bring forth the prisoner out of prison, & them that sitte in darknes out of the prison house.ut aperires oculos cæcorum, / et educeres de conclusione vinctum, / de domo carceris sedentes in tenebris. 8I the Lord, this is my name: I will not give my glory to another, nor my praise to graven things.Io il Signore, questo è il nome mio: non cederò ad un altro la gloria mia, né l'onor mio ai simolacri.I the Lord, this is my name: I wil not geue my glorie to an other, and my praise to grauen thinges.Ego Dominus, / hoc est nomen meum; / gloriam meam alteri non dabo, / et laudem meam sculptilibus. 9The things that were first, behold they are come: and new things do I declare: before they spring forth, I will make you hear them.Quelle prime cose, ecco che sono avvenute, nuove cose ancora io annunzio; a voi le svelo avanti che avvengano.The thinges that were first, loe they are come: new thinges also I do shewe before they come forth, I wil make you heare them.Quæ prima fuerunt, ecce venerunt; / nova quoque ego annuntio: / antequam oriantur, / audita vobis faciam. 10Sing ye to the Lord a new song, his praise is from the ends of the earth: you that go down to the sea, and all that are therein: ye islands, and ye inhabitants of them.Un nuovo cantico cantate al Signore; le lodi di lui dagli ultimi confini della terra: voi, che passeggiate il mare quant'egli è vasto, voi, o isole, e voi, che le abitate.Sing ye to the Lord a new song, his prayse is from the endes of the earth: ye that goe downe to the sea, and you the fulnes therof: ye ilands, and inhabitants of the same.Cantate Domino canticum novum, / laus ejus ab extremis terræ, / qui descenditis in mare, et plenitudo ejus; / insulæ, et habitatores earum.
11Let the desert and the cities thereof be exalted: Cedar shall dwell in houses: ye inhabitants of Petra, give praise, they shall cry from the top of the mountains.Esulti il deserto, e le sue città: Cedar albergherà pelle case: abitanti di Petra cantate laude, alzate la voce dalla cima delle montagne.Let the desert be exalted and the cities therof: Cedar shal dwel in houses: ye inhabitants of the Rocke, geue prayse, they shal crye from the toppe of the mountaines.Sublevetur desertum et civitates ejus. / In domibus habitabit Cedar: / laudate, habitatores petræ; / de vertice montium clamabunt. 12They shall give glory to the Lord, and shall declare his praise in the islands.Ei daran gloria al Signore, e alle isole annunzieranno le lodi di lui.They shal geue glorie to the Lord, and shal declare his praise in the ilands.Ponent Domino gloriam, / et laudem ejus in insulis nuntiabunt. 13The Lord shall go forth as a mighty man, as a man of war shall he stir up zeal: he shall shout and cry: he shall prevail against his enemies.Il Signore uscirà fuora come un campione, come un eroe guerriero risveglierà il suo zelo: alzerà la voce, griderà, conquiderà i suoi nemici.The Lord shal goe forth as a strong man, as a man of warre shal he raise vp zele: he shal shoute and crie: ouer his enemies he shal be strengthened.Dominus sicut fortis egredietur, / sicut vir præliator suscitabit zelum; / vociferabitur, et clamabit: / super inimicos suos confortabitur. 14I have always held my peace, I have kept silence, I have been patient, I will speak now as a woman in labour: I will destroy, and swallow up at once.Mi tacqui sempre, stetti in silenzio, fui paziente. Voci di partoriente saran le mie voci: desolerò, e divorerò insieme.I haue alwayes held my peace, I haue kepte silence, I haue bene patient, I wil speake as a trauailing woman: I wil dissipate, and swallow vp together.Tacui semper, / silui, patiens fui: / sicut parturiens loquar; / dissipabo, et absorbebo simul. 15I will lay waste the mountains and hills, and will make all their grass to wither: and I will turn rivers into islands, and will dry up the standing pools.Diserterò i monti, ed i colli, e seccherò tutte le erbe loro, e cangerò in isole i fiumi, e renderò asciutti gli stagni.I wil make mountaynes and litle hilles desolate, and wil make al their grasse to wither: and I wil turne riuers into ilands, and wil drie vp the standing pooles.Desertos faciam montes et colles, / et omne gramen eorum exsiccabo; / et ponam flumina in insulas, / et stagna arefaciam.
16And I will lead the blind into the way which they know not: and in the paths which they were ignorant of I will make them walk: I will make darkness light before them, and crooked things straight: these things have I done to them, and have not forsaken them.E i ciechi condurrò per una strada, che lor era ignota, e per sentieri non battuti da loro, farò, che camminino: farò, che per essi si cangin le tenebre in luce, e le vie storte in diritte: queste cose farò per essi, e non gli abbandonerò.And I wil lead the blind into the way, which they know not: and in the pathes, which they haue bene ignorant of: I wil make them walke: I wil make darkenes before them to be light, and crooked thinges streight: these words haue I done to them, and haue not forsaken them.Et ducam cæcos in viam quam nesciunt, / et in semitis quas ignoraverunt ambulare eos faciam; / ponam tenebras coram eis in lucem, / et prava in recta; / hæc verba feci eis, / et non dereliqui eos. 17They are turned back: let them be greatly confounded, that trust in a graven thing, that say to a molten thing: You are our god.Caderanno all'indietro, e saran colmi di confusione quei, che confidano ne' simolacri, que' che dicono alle statue di getto: Voi siete i nostri dei.They are turned backward: let them be confounded with confusion, that trust in grauen thing, that say to the framed thing, ye are our goddes.Conversi sunt retrorsum, confundantur confusione, / qui confidunt in sculptili; / qui dicunt conflatili: / Vos dii nostri. 18Hear, ye deaf, and, ye blind, behold that you may see.Sordi udite, e voi ciechi mirate, e vedete.Heare ye deafe, and ye blind behold to see.Surdi, audite, / et cæci, intuemini ad videndum. 19Who is blind, but my servant? or deaf, but he to whom I have sent my messengers? Who is blind, but he that is sold? or who is blind, but the servant of the Lord?Chi è il cieco, se non il mio servo? e chi è il sordo, se non quello, a cui ho mandati i miei nunzi? Chi è il cieco, se non il servo venduto? E chi è il cieco, se non il servo del Signore?Who is blind, but my seruant? and deafe, but he to whom I haue sent my messengers? Who is blind, but he that is solde? and who is blind, but the seruant of the Lord?Quis cæcus, nisi servus meus; / et surdus, nisi ad quem nuntios meos misi ? / quis cæcus, nisi qui venundatus est ? / et quis cæcus, nisi servus Domini ? 20Thou that seest many things, wilt thou not observe them? thou that hast ears open, wilt thou not hear?Tu, che vedi molte cose, non vi farai tu riflessione? tu, che hai aperte le orecchie, non ascolterai tu?Thou that seest manie thinges, wilt thou not keepe them? thou that hast eares open, wilt thou not heare?Qui vides multa, nonne custodies ? / qui apertas habes aures, nonne audies ?
21And the Lord was willing to sanctify him, and to magnify the law, and exalt it.E il Signore ebbe buona volontà per lui, affin di santificarlo, e per far conoscere la grandezza, e l'eccellenza della legge.And the Lord hath bene willing to sanctifie him, and to magnifie the law, and extol it.Et Dominus voluit ut sanctificaret eum, / et magnificaret legem, et extolleret. 22But this is a people that is robbed and wasted: they are all the snare of young men, and they are hid in the houses of prisons: they are made a prey, and there is none to deliver them: a spoil, and there is none that saith: Restore.Ma lo stesso mio popolo è saccheggiato, è devastato: ognun di essi è laccio pei giovani, che sono chiusi nelle prigioni: sono stati rapiti, né v'ha chi gli sciolga: sono stati predati, né v'ha chi dica: Rendigli.But the same people is spoiled, and wasted: al are the snare of yongmen, and they are hid in the houses of prisons: they are made a praye, neither is there to deliuer them: a spoile, neither is there that sayth: Restore.Ipse autem populus direptus, et vastatus; / laqueus juvenum omnes, / et in domibus carcerum absconditi sunt; / facti sunt in rapinam, nec est qui eruat; / in direptionem, nec est qui dicat: Redde. 23Who is there among you that will give ear to this, that will attend and hearken for times to come?Chi è tra voi, che ascolti queste cose, e dia retta, e pensi a quel, che ha da essere?Who is there among you that wil heare this attend and harken for thinges to come?Quis est in vobis qui audiat hoc, / attendat, et auscultet futura ? 24Who hath given Jacob for a spoil, and Israel to robbers? hath not the Lord himself, against whom we have sinned? And they would not walk in his ways, and they have not hearkened to his law.Chi ha abbandonato Giacobbe, e Israele ad essere preda di coloro, che lo saccheggiano? Non è egli il Signore stesso, contro del quale abbiam peccato? perocché non han voluto battere le vie di lui, e non hanno ubbidito alla sua legge;Who hath geuen Iacob into spoyle, and Israel to the wasters? hath not our Lord himself, to whom we haue sinned? And they would not walke in his wayes, & they haue not heard his law.Quis dedit in direptionem Jacob, / et Israël vastantibus ? / nonne Dominus ipse, cui peccavimus ? / Et noluerunt in viis ejus ambulare, / et non audierunt legem ejus. 25And he hath poured out upon him the indignation of his fury, and a strong battle, and hath burnt him round about, and he knew not: and set him on fire, and he understood not.Ed egli ha scaricato sopra di lui l'ira, e il furor suo, e gli fa atroce guerra, e lo ha arso per ogni banda, e quegli non ha capito; e lo ha dato al fuoco, e quegli non ha inteso.And he hath powred out vpon them the indignation of his furie, & a strong battel, and hath burnt him round about, and he knewe not; and set him on fyre, and he vnderstoode not.Et effudit super eum indignationem furoris sui, / et forte bellum; / et combussit eum in circuitu, et non cognovit; / et succendit eum, et non intellexit.
42:1
Calmet
My servant. Christ, who, according to his humanity, is the servant of God, (Challoner) and Redeemer of others; none else being able to satisfy for themselves. (Worthington) (Philippians 2:7.) (Calmet)
Hugo
This passage clearly refers to the Messias, (Chaldean; Kimchi) who was prefigured by Cyrus, ver. 6. (Calmet) (Hugo.)
It is quoted by St. Matthew 12:18. who has some variations both from the Hebrew and the Septuagint, (Calmet) particularly the first part of ver. 4., which the Septuagint renders, "He shall shine, and shall not be broken."
42:4
Haydock
Islands. Septuagint and St. Matthew, "the Gentiles shall hope in his name." (Haydock)
42:6
Gentiles. This was literally verified in Christ. Cyrus is also styled the just, (chap. 41:26.) and gave liberty to many nations.
42:7
House. The Jews out of captivity, prefigured the redemption of mankind. These miracles proved that Jesus was the Messias, Luke 7:22.
42:8
Things. They shall not partake of my divinity. Our Saviour was truly God, Philippians 2:6.
42:9
Calmet
Them. The completion of former predictions enforces the belief of those which are yet to come. (Calmet)
42:10
Haydock
All. Literally, "its fullness," (Haydock) sailors, (Calmet) and fishes. (Haydock)
He concludes with a canticle.
42:11
The people dwell in tents. (Roger. 2:5.)
Challoner
Petra. A city that gives name to Arabia Petraea. (Challoner)
42:13
Enemies. The Chaldeans, (Calmet) by the hand of Cyrus.
42:15
Haydock
Pools. Cyrus deluged the country about Babylon, Isaias 13.; Isaias 21:1. (Haydock)
Worthington
The proud and covetous, who expected Christ to give them kingdoms, were deceived. He came to teach humility, and to grant eternal rewards. (Worthington)
42:16
Blind captives, or converts to Christianity.
42:18
Calmet
Deaf Jews, who would not listen to the prophets, ver. 19. (Calmet)
42:19
Calmet
Sold. Hebrew Cimshullam, (Haydock) the perfect, or favoured. The Turks call "believers" Musselmans. (Calmet)
42:22
Haydock
Men, whom they corrupt by their bad example. (Haydock)
Calmet
Hebrew, "their young men are in chains," during the last wars, and the captivity of Juda. (Calmet)
42:24
Haydock
We. Septuagint, "they have sinned," which seems preferable. (Haydock)
42:1
My servant.... Christ, who according to his humanity, is the servant of God.
42:11
42:1
Christ according to his humanitie is the seruant of God, by whom al other seruantes are redemed, none els being able to satisfie for themselues, much lesse for others.
Concordanza Mat. 1•.
42:3
Concordanza Mat. 12.
42:15
Such hautie and couetous mindes as expect their Messias to be a worldlie and warlike conquerour, that wil aduance his folowers to kingdomes or princedomes, and to abundance of temporal riches, shal be frustrate of their vaine hopes. Vvheras Christ our Sauiour both by example and doctrine teacheth the contrarie, willing his folowers to lerne of him to be poore in spirit meke & humble in hart, & their reward shal be great in heauen, not in earth; they shal be happie not in external, but in eternal glorie.
42:1
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 123
… He shall not strive, nor cry, neither shall any one hear His voice in the street: a bruised reed He shall not break, and smoking flax He shall not quench; but He shall bring forth judgment to truth: He shall shine, and shall not be broken till He have set judgment on the earth. And in His name shall the Gentiles trust.’
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 135
… and He shall bring forth judgment to the Gentiles. He shall not cry, and His voice shall not be heard without. The bruised reed He shall not break, and the smoking flax He shall not quench, until He shall bring forth judgment to victory. He shall shine, and shall not be broken, until He set judgment on the earth. And in His name shall the Gentiles trust.’
Tertulliano † 220 d.C. Against Praxeas 11
… Hear, then, other utterances also of the Father concerning the Son by the mouth of Isaiah: “Behold my Son, whom I have chosen; my beloved, in whom I am well pleased: I will put my Spirit upon Him, and He shall bring forth judgment to the Gentiles.”
sant'Ippolito † 235 d.C. Treatise on Christ and Antichrist 3
3. Do you wish then to know in what manner the Word of God, who was again the Son of God,
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 1.23
… Behold, I am alive for evermore.” And again, “I am the Α and the Ω , and the first and the last, the beginning and the end.” The careful student of the sacred books, moreover, may gather not a few similar passages from the prophets, as where He calls Himself a chosen shaft, and a servant of God,
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 30
III. Next is the fact of His being called Servant
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 1.8
91. But perchance they would not be moved by the example of apostles, and so let us use divine utterances; for it is written: “Jacob is My servant, I will uphold him; Israel is My elect, My soul hath upheld him, I put My Spirit upon him.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 20.30
… He shall bring forth judgment to the Gentiles. He shall not cry, nor cease, neither shall His voice be heard without. A bruised reed shall He not break, and the smoking flax shall He not quench: but in truth shall He bring forth judgment. He shall shine and shall not be broken, until He sets judgment in the earth: and the nations shall hope in His name.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Counter-statements of Theodoret 1
… and the spirit of the Lord shall rest upon him, the spirit of wisdom and understanding, the spirit of counsel and might, the spirit of knowledge and of the fear of the Lord;” and again, “Behold my servant whom I uphold, my beloved in whom my soul delighteth. I will put my spirit upon him: he shall bring forth judgment to the Gentiles.”
42:2
Tertulliano † 220 d.C. An Answer to the Jews 9
… For of Him the prophet says, “A man set in a plague, and knowing how to bear infirmity;” who “was led as a sheep for a victim; and, as a lamb before him who sheareth him, opened not His mouth.” If He “neither did contend nor shout, nor was His voice heard abroad,” who “crushed not the bruised reed”—Israel’s faith, who “quenched not the burning flax”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.23
… The heretic, too, may discover that this gentleness of Christ was promised by the selfsame severest Judge. “He shall not contend,” says He, “nor shall His voice be heard in the street; a bruised reed shall He not crush, and smoking flax shall He not quench.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 2.14
… “He shall not cry, nor will any one hear His voice in the streets. He shall not break a bruised reed, and a smoking flax He shall not extinguish; but He shall bring forth judgment in truth. He shall shine forth, and shall not be shaken, until He set judgment in the earth, and in His name shall the nations trust.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 52
Heard ye not the prophet, saying, “He shall not strive nor cry, neither shall His voice be heard without?”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 24
… Why conversest thou not with Him openly?” But Jesus said nothing like this to him, nor did He rebuke him; for, saith the Prophet, “A bruised reed shall He not break, and smoking flax shall he not quench; He shall not strive nor cry” (
42:3
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.20.10
… and the Lord’s advent as a man was pointed out, that it should be subsequent to that law which was given by Moses, mild and tranquil, in which He would neither break the bruised reed, nor quench the smoking flax.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 4.2
… Yet I preferred—Lord, Thou knowest—to have honest scholars (as they are esteemed); and these I, without artifice, taught artifices, not to be put in practise against the life of the guiltless, though sometimes for the life of the guilty. And Thou, O God, from afar sawest me stumbling in that slippery path, and amid much smoke
42:4
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.2
… lift up thy voice with strength, thou that bringest the gospel to Jerusalem.” Also when, with respect to the apostles personally, He says, “How beautiful are the feet of them that preach the gospel of peace, that bring good tidings of good” —even proclaiming the gospel to the Gentiles, because He also says, “In His name shall the Gentiles trust;”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.4
… For He is to be “the light of the Gentiles,” and “in His name shall the Gentiles trust.”
Tertulliano † 220 d.C. On the Resurrection of the Flesh 59
… But when the same prophet represents to us even nations sometimes estimated as “the small dust of the balance,” and as “less than nothing, and vanity,” and sometimes as about to hope and “trust in the name”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus i.53
… for converts from among all the Gentile nations have believed on God through Him, and that in conformity with the prediction of Isaiah, that in His name the Gentiles had hoped: “In Thy name shall the Gentiles hope.”
42:5
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 65
… and the inhabitants of Cedar shall rejoice, and the inhabitants of the rock shall cry aloud from the top of the mountains: they shall give glory to God; they shall publish His virtues among the islands. The Lord God of hosts shall go forth, He shall destroy war utterly, He shall stir up zeal, and He shall cry aloud to the enemies with strength.’ ”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.2.1
… He says: “Hear, O heavens; and give ear, O earth: for the Lord hath spoken.” And again: “Thus saith the Lord God, who made the heaven, and stretched it out; who established the earth, and the things in it; and who giveth breath to the people upon it, and spirit to them who walk therein.”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 5.12.2
… And for this reason Isaiah said, “Thus saith the Lord , who made heaven and established it, who founded the earth and the things therein, and gave breath to the people upon it, and Spirit to those walking upon it;”
Tertulliano † 220 d.C. A Treatise on the Soul 11
… “My Spirit went forth from me, and I made the breath of each. And the breath of my Spirit became soul.” And again: “He giveth breath unto the people that are on the earth, and Spirit to them that walk thereon.”
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 1.3.4
… in the expression, “Now the fruit of the Spirit is love, joy, and peace;” and, “Seeing ye began in the Spirit, are ye now made perfect in the flesh?” We are of opinion that this distinction may be observed in the Old Testament also, as when it is said, “He that giveth His Spirit to the people who are upon the earth, and Spirit to them who walk thereon.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 3.2
… “Thus,” says he, “saith the Lord God, Who made the heaven and fashioned it, Who stablished the earth, and the things which are in it, and giveth breath to the people upon it, and the Spirit to them that walk upon it.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Soul and its Origin 1.17
… For it is certain that God has given to man breath and spirit, as the prophet testifies: “Thus saith the Lord, who made the heaven, and founded the earth, and all that is therein; who giveth breath to the people upon it, and spirit to them that walk over it.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Soul and its Origin 2.19
… but whence He gives them, or of what He makes or fashions them, they tell us nothing: they leave untouched the question whether it be by propagation from the first soul or by insufflation, like the first soul. This writer however, simply because he reads that God “giveth” souls,
42:6
san Barnaba † 61 d.C. The Epistle of Barnabas 14
… and I have given Thee for a covenant to the people, for a light to the nations, to open the eyes of the blind, and to bring forth from fetters them that are bound, and those that sit in darkness out of the prison-house.”
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 26
… For God speaks by Isaiah thus: ‘I, the Lord God, have called Thee in righteousness, and will hold Thine hand, and will strengthen Thee; and I have given Thee for a covenant of the people, for a light of the Gentiles, to open the eyes of the blind, to bring out them that are bound from the chains, and those who sit in darkness from the prison-house.’
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 122
… for in all points they strive to be like you. And again in other words He cries: ‘I the Lord have called Thee in righteousness, and will hold Thine hand, and will strengthen Thee, and will give Thee for a covenant of the people, for a light of the Gentiles, to open the eyes of the blind, to bring out the prisoners from their bonds.’
Tertulliano † 220 d.C. An Answer to the Jews 12
… as He says through Isaiah: “Behold, I have given Thee for a covenant of my family, for a light of Gentiles, that Thou mayst open the eyes of the blind”—of course, such as err—“to outloose from bonds the bound”—that is, to free them from sins—“and from the house of prison”—that is, of death—“such as sit in darkness”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 3.20
… So again He says by Isaiah: “I have given Thee for a dispensation of the people, for a light of the Gentiles, to open the eyes of the blind,” that is, those that be in error, “to bring out the prisoners from the prison,” that is, to free them from sin, “and from the prison-house,” that is, of death, “those that sit in darkness”—even that of ignorance.
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.25
… “Who else shall scatter the tokens of ventriloquists, and the devices of those who divine out of their own heart; turning wise men backward, and making their counsels foolish?” Now, if He has designated His Christ as an enlightener of the Gentiles, saying, “I have set thee for a light of the Gentiles;”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.2
… with respect to the apostles personally, He says, “How beautiful are the feet of them that preach the gospel of peace, that bring good tidings of good” —even proclaiming the gospel to the Gentiles, because He also says, “In His name shall the Gentiles trust;” that is, in the name of Christ, to whom He says, “I have given thee as a light of the Gentiles.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.6
… This wisdom, he says, once lay hidden in things that were foolish, weak, and lacking in honour; once also was latent under figures, allegories, and enigmatical types; but it was afterwards to be revealed in Christ, who was set “as a light to the Gentiles,”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.7
“And the hidden things of darkness He will Himself bring to light,” even by Christ; for He has promised Christ to be a Light,
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 2.18
… it would not be a good arrangement to speak of the illumination of one not yet conceived as living, and to make life come after the illumination. For though “life” and “the light” of men are the same thing, the notions are taken separately. This light of men is also called, by Isaiah, “the light of the Gentiles,” where he says,
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 2.8
… and I have given Thee for a covenant of my people, for a light of the nations; to open the eyes of the blind, to bring forth them that are bound from chains, and those who sit in darkness from the prison-house. I am the Lord God, that is my name. I will not give my glory to another, nor my powers to graven images.”
san Basilio † 379 d.C. The Letters 236.3
… He is the expectation of the Gentiles and not of the smallest division of the world, for it is written, “In that day there shall be a root of Jesse which shall stand for an ensign of the people; to it shall the Gentiles seek.” “I have called thee…for a covenant of the people for a light of the Gentiles”;
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 3.2
… “I am the Lord God, Who have called Thee in righteousness, and will hold Thine hand, and will strengthen Thee; and I have given Thee for a covenant of My people, for a light of the Gentiles, to open the eyes of the blind, to bring out of their fetters those that are bound.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 13.4
… I exclaimed, in those words of Solomon, “Vanity of vanities, all is vanity.” For I saw both this and another oracle fulfilled in every deed, which saith, “All the glory of man is as the flower of grass. The grass withereth, and the flower falleth away.”
42:7
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. Oration Concerning Simeon and Anna On the Day that They Met in the Temple 1
… Thou art clothed with majesty and honour. For what is more splendid for a king than a purple robe embroidered around with flowers, and a shining diadem? Or what for God, who delights in man, is more magnificent than this merciful assumption of the manhood, illuminating with its resplendent rays those who sit in darkness and the shadow of death?
42:8
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 65
And Trypho said, “Being shaken by so many Scriptures, I know not what to say about the Scripture which Isaiah writes, in which God says that He gives not His glory to another, speaking thus ‘I am the Lord God; this is my name; my glory will I not give to another, nor my virtues.’ ”
Antipapa Novaziano † 258 d.C. A Treatise of Novatian Concerning the Trinity 3
… and lest its greatness, lying unequally, should easily fall into ruins if it were not balanced with equal weights, He has poised this burden of the earthly mass with equity. Who says by the prophet, “I am God, and there is none beside me.” Who says by the same prophet, “Because I will not give my majesty to another,”
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. Oration on the Palms 1
… As if they said, Art Thou not grieved at hearing from these innocents things which befit God, and God alone? Has not God of old made it manifest by the prophet, “My glory will I not give unto another;”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Heathen (Contra Gentes) 17
… 3. And I am disposed to think that they have recounted the passions and the actions of the gods even in spite of themselves. For since they were endeavouring to invest with what Scripture calls the incommunicable name and honour of
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. On the Symbols 'Of the Essence' And 'Coessential.' 1
… God Himself, saying, ‘My glory I will not give to another,’ and be discovered worshipping this alien God, and be accounted such as were the Jews of that day, who said, ‘Wherefore dost Thou, being a man, make Thyself God?’ referring, the while, to another source the things of the Spirit, and blasphemously saying, ‘He casteth out devils through Beelzebub’ (
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 30
… as again is the case with Lord, which also is called a name of God. I am the Lord Thy God, He says, that is My name;
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 2.10
… words “Not partitioning with Him that begat Him His high estate, not dividing with another the essence of the Father, but becoming by generation glorious, yea, the Lord of glory, and receiving glory from the Father, not sharing His glory with the Father, for the glory of the Almighty is incommunicable, as He hath said, ‘My glory will I not give to another.
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 1.1
7. For God and Lord is a name of majesty, a name of power, even as God Himself saith: “The Lord is My name,” and as in another place the prophet declareth: “The Lord Almighty is His name.”
42:9
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 6
… Yet I must necessarily prescribe you a law, not to stretch out your hand after the old things, not to look backwards: for “the old things are passed away,”
san Dionigi di Alessandria † 265 d.C. Containing Epistles, or Fragments of Epistles 11.5
… And Gallienus was proclaimed, and acknowledged by all. And he was at once an old emperor and a new; for he was prior to those, and he also survived them. To this effect indeed is the word spoken by the Lord to Isaiah: “Behold, the things which were from the beginning have come to pass; and there are new things which shall now arise.”
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 7.23.2
2. For according to the word spoken by the prophet Isaiah, ‘Behold the things from the beginning have come to pass, and new things shall now arise.’
42:10
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.9.1
… the old, that giving of the law which took place formerly; and He points out as the new, that manner of life required by the Gospel, of which David says, “Sing unto the Lord a new song;” and Esaias, “Sing unto the Lord a new hymn. His beginning ( initium ), His name is glorified from the height of the earth: they declare His powers in the isles.”
42:12
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 6
… So the Apostle exhorts all men to this, saying, ‘Glorify God with your body;’ and the prophet commands, saying, ‘Give glory to God.’ Although testimony was borne by Caiaphas
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 3.1.7
… I have spoken, and I have called, I have brought him and have made his way prosperous. Come unto Me and hear ye this. From the beginning I have not spoken in secret, I was there when those things were done; and now the Lord God hath sent Me and His Spirit.”
42:13
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On the Advantage of Patience 22
… for in the fire of the Lord they shall be judged, and with His sword shall they be wounded.” And again: “The Lord God of hosts shall go forth, and shall crumble the war to pieces; He shall stir up the battle, and shall cry out against His enemies with strength, I have held my peace; shall I always hold my peace?”
42:14
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 2
… “I have held my peace; shall I withal always hold my peace and endure? I have been quiet as (a woman) in birth-throes; I will arise, and will make (them) to grow arid.”
sant'Alessandro di Alessandria † 326 d.C. Epistles on the Arian Heresy and the Deposition of Arius 5.5
… What necessity, I say, impelled Him to this? It is sufficiently discovered that He suffered shame for man’s sake, to set him free from death; and that He exclaimed, as in the words of the prophet, “I have endured as a travailing woman.”
san Basilio † 379 d.C. The Letters 59.1
1. “ I have long time holden my peace. Am I to hold my peace for ever?
san Basilio † 379 d.C. The Letters 223.1
… This was to make my life miserable and to devise means for sullying my reputation among the brethren. I, therefore, no longer see safety in silence. I have bethought me of the words of Isaiah: “I have long time holden my peace, shall I always be still and refrain myself? I have been patient like a travailing woman.”
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.115
… Therefore I was not rebellious, neither turned away back, saith my Lord, when, instead of being called to rule, He was led, as a sheep to the slaughter; but I fell down and humbled myself under the mighty hand of God, and asked pardon for my former idleness and disobedience, if this is at all laid to my charge. I held my peace,
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 17.3
3. Reverend and holy father, Jesus is my witness with what groans and tears I have written all this. “I have kept silence, saith the Lord, but shall I always keep silence? Surely not.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 28.6
… Because He came concealed. Then He will not be silent; for when He came concealed, “He was led as a sheep to the slaughter; and as a lamb before its shearer, He opened not His mouth.” He shall come, and shall not keep silence. “I was silent,” saith He, “shall I always be silent?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 33.7
7. Let them take heed, then, who love His gentleness in the Lord, and let them fear His truth. For “The Lord is sweet and right.” Thou lovest Him in that He is sweet; fear Him in that He is right. As the meek, He said, “I held my peace;” but as the just, He said, “Shall I always be silent?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 35.23
23. “This Thou hast seen, O Lord; keep not silence” ( ver. 22 ). What is, “keep not silence”? Judge Thou. For of judgment is it said in a certain place,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 50.6
… and whenever He chastiseth any on earth, it is admonition, not yet condemnation. He is silent then from judgment, He is hidden in heaven, as yet He intercedeth for us: He is long-suffering to sinners, not putting forth His wrath, but awaiting penitence. He saith in another place: “I have held my peace, shall I always hold my peace?”
42:15
Tertulliano † 220 d.C. Against Hermogenes 34
… “And the stars too shall fall from heaven, even as a fig-tree casteth her green figs when she is shaken of a mighty wind.” “The mountains shall melt like wax at the presence of the Lord;” that is, “when He riseth to shake terribly the earth.” “But I will dry up the pools;”
42:16
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 122
… Therefore what was written by the prophets was spoken not of those persons, but of us, concerning whom the Scripture speaks: ‘I will lead the blind by a way which they knew not; and they shall walk in paths which they have not known. And I am witness, saith the Lord God, and my servant whom I have chosen.’
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Christian Doctrine 3.32
… I will lead them in paths that they have not known; I will make darkness light before them, and crooked things straight: these things will I do unto them, and not forsake them;”
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 12
… And the Lord foretelling this by the holy Isaiah says, “I will bring the blind into a way that they knew not, and will make them walk in paths which they were ignorant of. I will turn darkness into light for them, and the crooked into the straight. These words will I do for them, and not forsake them
42:18
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 11.18
… But also, in respect of the fact that the dumb are seen speaking is the prophecy fulfilled which said, “And the tongue of him that hath an impediment shall be plain,” or rather that which said, “Hear ye deaf;” but the blind see according to the prophecy following, “Hear ye deaf, and ye blind look up that ye may see.”
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. Oration on the Palms 1
… for the darkness comprehended not that unsetting light which shone in upon it. Hence quite appositely with respect to them hath the prophet Isaiah exclaimed, saying, Hear, ye deaf; and look, ye blind, that ye may see. And who is blind, but my children? and deaf, but they that have the dominion over them?
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 13.12
… “Hear ye deaf, and ye blind, behold that you may see. Who is deaf but My servant? and blind, but he to whom I have sent My messengers?”
42:19
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 123
… being much afraid of hearing God always say, ‘Children in whom is no faith. And who are blind, but my servants? and deaf, but they that rule over them? And the servants of God have been made blind. You see often, but have not observed; your ears have been opened, and you have not heard.’
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 3.6
… and when the people, like them, should hear with their ears and not understand Christ while teaching them, and see with their eyes and not perceive Christ, although giving them signs. Similarly it is said elsewhere: “Who is blind, but my servant? or deaf, but he who ruleth over them?”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.17
… He likewise will grant “the enlightenment of the eyes of the understanding,” who has also enriched our natural eyes with light; to whom, moreover, the blindness of the people is offensive: “And who is blind, but my servants?…yea, the servants of God have become blind.”
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 30
III. Next is the fact of His being called Servant
Anonymous A Treatise Against the Heretic Novatian by an Anonymous Bishop 2
… Hear, therefore, O Novatians, among whom the heavenly Scriptures are read rather than understood; well, if they are not interpolated. For your ears are closed, and your hearts darkened, seeing that ye admit no light from spiritual and saving warnings; as Isaiah says, “The servants of God are blinded.”
42:22
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. Register of the Epistles of St. Gregory the Great 9.1
… v. 1 ). But this rule of his is to be observed in cases where the fault of an elder does not draw through his example the hearts of the younger into ruin. But, when an elder sets an example to the young for their ruin, he is to be smitten with severe rebuke. For it is written, Ye are all a snare to the young (
42:24
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On the Lapsed 21
… although Holy Scripture teaches the indocile, and admonishes the unmindful, where it speaks, saying, “Who gave Jacob for a spoil, and Israel to those who made a booty of him? Did not the Lord against whom they sinned, and would not walk in His ways, neither were obedient unto His law? And He has poured upon them the fury of His anger.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On the Lord's Prayer 25
… and the Lord delivered it into his hand.” But power is given to evil against us according to our sins, as it is written, “Who gave Jacob for a spoil, and Israel to those who make a prey of Him? Did not the Lord, against whom they sinned, and would not walk in His ways, nor hear His law? and He has brought upon them the anger of His wrath.”
42:1
1. Ecce servus meus, suscipiam eum. — «Servum» alii accipiunt Jacob, alii Isaiam, alii Cyrum: sed certum est ex Matth. XII, 18, intelligi Christum, qui servus est Dei, quatenus formam servi assumpsit factus homo. Licet enim idem, qua homo, sit filius Dei naturalis, quatenus scilicet humanitas illa subsistit in persona Verbi, quæ est filius Dei naturalis; tamen idem est et servus ratione ipsius naturæ, puta humanitatis, quam assumpsit: hæc enim est creatura, ac proinde serva sui Creatoris. Vide D. Thomam et Scholasticos, III part., Quæst. XX. Nota: Hebræum עבד ebed, non significat servum, qui ex servili conditione serviliter servit, uti sunt mancipia; sed ministrum, qui dominum suum colit, eique in amplo officio et dignitate ministrat, uti duces et principes serviunt et ministrant regi, Cardinales Pontifici, Apostoli Christo. Sic enim S. Paulus se vocat servum, id est Apostolum Christi, ut dixi Philip. I, 1. Porro hæc connectuntur capiti præcedenti, hac ratione, quod ibi dixerit vers. 2, 4, 23 et 27, se futura æque ac priora et præterita annuntiare et adducere: cumque illud ibi de præteritis, per ea quæ Abrahæ et Hebræis contulit, demonstrarit, nunc id de futuris, scilicet Christo et posteris ejus, quorum typus fuit Abraham et Hebræi, demonstrat. Hoc est enim quod ait vers. 9: «Quæ prima fuerunt, ecce venerunt: nova quoque ego annuntio.» Rursum dixerat, cap. præced. vers. 27, se Sioni daturum Evangelistam; hinc hoc capite promittit Christum Evangelii conditorem, et Evangelistarum principem. Septuaginta vertunt: Jacob puer meus, assumam eum: Israel electus meus: Jacob, id est Jacobita; Israel, id est Israelita, scilicet Christus ex Jacobo nasciturus. Sic de eo dicitur cap. XLIX, vers. 3: «Servus meus es tu, Israel, quia in te gloriabor.» Vide Can. XXXIV. Huc allusit beata Virgo canens: «Suscepit Israel puerum suum, recordatus misericordiæ suæ. Sicut locutus est ad patres nostros,» Lucæ I, 54. Pro assumam enim et pro suscepit, utrobique, in Græco est idem verbum ἀντιλαμβάνω. Suscipiam eum. — Hebraice אתמך etmach, id est sustinebo, sustentabo eum quasi pater filium charissimum, summo amore æque ac cura et studio fovebo et fulciam eum. Chaldæus, adero ei, quasi comes, protector, imo dux et pædagogus. Sic Christus S. Ignatio fundatori Societatis Jesu, Romam eunti, dixit: «Ego vobis Romæ propitius ero.» Dixit, et præstitit. Electus meus, complacuit sibi in illo anima mea. — «Electus» tum in ducem et imperatorem belli spiritualis, quod contra diabolum et peccatum geret, tum in filium dilectissimum: huc enim allusit Deus Pater; quando Christo baptizato intonuit: «Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui,» Matth. III, 17. Dedi spiritum meum super eum. — «Spiritum» scilicet septuplicem, de quo cap. XI, vers. 2. Hujus rei symbolo misit Pater in eum, dum baptizaretur a Joanne, Spiritum Sanctum in specie columbæ. Judicium Gentibus proferet. — «Judicium,» id est id quod justum est, puta justas leges; secundo, verum justumque Dei cultum; tertio, veram justitiam et sanctitatem, nimirum legem Evangelicam, quæ hæc tria complectitur, docebit et promulgabit per omnes Gentes. Vox ergo judicium significat Christum fore novum justitiæ, id est Evangelii, doctorem et legislatorem. Unde in sequentibus describuntur ejus æquitas, modestia, mansuetudo, misericordia et clementia. Ita passim Patres et Interpretes hic, et Matth. cap. XII, præter Theodoretum et Eusebium, lib. IX Demonst. cap. XV, qui sic explicant, q. d. Christus prænuntiabit Gentibus futurum generale Dei judicium, ut omnes sibi prospiciant, et ad illud se comparent. Hoc verum est, sed in sensu anagogico. Notat Procopius Christi Evangelium vocari «judicium,» quia Judæi legem suam veterem vocabant «judicium:» legi autem veteri quasi typo et umbræ successit Evangelium, quasi veritas. Unde majore ratione veritas Evangelii vocatur «judicium,» id est justitia et judicatio recti, quam umbra legis Mosaicæ: majorem enim, diviniorem et sublimiorem quam illa tradit justitiam et perfectionem. Rursum Christus longe major fuit legislator quam Moses. Hoc autem significat «judicium proferet,» id est jus dicet. Est enim hæc phrasis regiæ et imperatoriæ potestatis periphrasis. Hinc etiamnum in Ecclesia Christus per suos Pontifices et ministros jus dicit. Unde cum principes et reges ipsi Christo nomen dederint, judicia, ut par est, exercere, causas juste judicare, ac juste jus reddere, non se existimabunt, nisi prius legem Christi consumerint. Rursum cum reges Christiani inter se habent lites, judicium a Christo, id est ejus in terris vicario, petant, illique stent et obediant, non autem armis jus sibi dicant. Ad hoc enim caput Ecclesiæ Christianæ post se in terris reliquit Christus.
42:2
2. Non clamabit, — non erit clamosus, nec contentiosus: unde Matthæus, XII, 19, vertit, «non contendet.» Docet hic Propheta Christum fore mansuetissimum, et mansuetissimo modo docturum et recturum suos. Hoc enim significat trina ejusdem rei repetitio apud S. Matthæum, cum ait: «Non contendet, neque clamabit, neque audiet aliquis in plateis vocem ejus.» Neque accipiet personam. — Nota plures posse esse ejusdem loci S. Scripturæ, non tantum explicationes litterales, sed et versiones, ut alibi ostendi. Sic hic Hebraice אלו ישא lo iissa, id est non levabit. S. Matthæus subaudiens vocem, id est vocem suam, vertit, «non contendet.» Noster, hic subaudiens cum panim, id est facies, hoc est «personam,» vertit, «non accipiet personam.» Utraque ergo hæc versio canonica est, et intenta a Spiritu Sancto. Tertio, Symmachus, teste S. Hieronymo, vertens, non decipietur, legit: ישא iusscha per schin, a radice nascha, id est decepit. Quarto, Septuaginta, non relinquet, scilicet populum Judæorum, legerunt ישא issca per sin, a radice נשא nassa, id est oblitus est. Porro juxta nostram versionem in judice Christo commendatur hic uti mansuetudo, ita et sinceritas et rectitudo, qua sine acceptione personarum jus cuique dicet.
42:3
3. Calamum quassatum non conteret, et linum fumigans non exstinguet. — S. Hieronymus per calamum accipit tibiam, sive fistulam, quæ prius canora, cum quassatur, hiulcum edit sonum, ideoque abjicitur. Verum melius generatim quemvis hic calamum accipias: nam S. Matthæus «calamum» exponit «arundinem.» Rursum apposite Delrio, adagio 772, per linum accipit myxam, sive ellychnium ex lino caligans, flamma nondum dominante, vel jam evanescente. Unde et Syrus pro linum vertit lucernam, puta ellychnium lineum lucernæ. Vertit enim, et lucernam fumigantem (quæ jamjam exstinguenda est) non exstinguet; et Arabicus, lucernam quæ lucet non exstinguet. Sic enim sæpe materia ponitur pro re ex ea confecta, ut lina pro retibus, ferrum pro compede, lignum pro numella, aurum pro annulo aureo, argentum pro pecunia, lapides pro ponderibus. Sic veteres, præsertim Romani, ellychnia lucernarum accensa non exstinguebant, sed ea per se languescere et deficere permittebant. Causas indagat et assignat Plutarchus, Problem. Roman. cap. LXXV: «An, inquit, quasi inexstinguibilis illius et immortalis ignis cognatum et affinem colentes? An et hoc quoque signi est, non oportere quod animatum sit, nisi noceat, corrumpere, neve interficere, quasi animal ignis sit? Nec immerito. Nam et alimento indiget, et per se movetur, et cum exstinguitur, vocem emittit. An hoc more docemur, non oportere nec aquam, nec ignem, nec eorum quidquam quæ ad usum pertinent, etsi abunde suppetant, corrumpere aut absumere, sed indigentibus utenda relinquere, cum ipsi jam illis opus non habeamus?» Est ergo hic geminum proverbium, significans summam Christi mansuetudinem: homines enim calamum quassatum abjiciunt, quia inutilis est, et quia tenentem suis fracturis et aculeis pungit et lædit. Similiter linum, sive ellychnium non ardens et vix lucens, sed fumigans, qui nocet et oculis et naribus (fætet enim), mox exstinguunt. Christus vero tantæ erit patientiæ, ut neutrum faciat, q. d. Christus erit tam patiens et mansuetus, ut calamum quassatum et linum fumigans, in quo adhuc aliquid luminis et ignis remanet, id est infirmos et imbecilles in fide, spe et charitate, non abjiciat, nec contentiose, nec clamose increpet et opprimat, sed sua mansuetudine eos sustentabit, fovebit, sanabit et accendet. Ita S. Hieronymus, Procopius, Cyrillus et Hilarius, in Matth. XII. Unde et S. Chrysostomus interpretatur: «Christus hostes suos non ulciscetur.» Paulo aliter Maldonatus, q. d. Christus tam mansuete, quiete et attente ambulabit, ut etiamsi super arundinem quassatam ambularet, eam tamen non frangeret; aut, si super linum et stupam fumigantem incederet, eam tamen non exstingueret. Hunc esse sensum patet ex Matth. XII, 18. Nam cum Pharisæi, invidentes miraculis Christi, consilium inirent ut eum perderent, Christus inde recessit, et plurimos ex eis qui ipsum sequebantur sanavit, quibus mandavit, ne eum manifestum facerent, ut adimpleretur, inquit Matthæus vers. 17, quod dictum est per Isaiam prophetam, dicentem: Ecce puer meus quem elegi, etc., non contendet, etc., arundinem quassatam non confringet. Pharisæi ergo erant arundo conquassata, sed quæ adhuc integritatis speciem retineret: quocirca Christus noluit eos exasperatos in furorem adigere, et omnino perdere: quod fecisset, si cum indignari eos videbat, in operatione sua perstitisset, neque inde abivisset, inquit Forerius: abiens vero et injuriæ immemor, ægros (qui et ipsi erant calamus quassatus) ipsorum sanare perrexit. Ita S. Gregorius, lib. XXXIII Moral. cap. III: «Calamus, ait, quassatus est genus regale, quod jam apud Judæos defecerat; nam regnum eorum alienigena (Herodes) possidebat. Quid vero per linum, nisi eorum sacerdotium exprimitur, quod lineis nimirum vestibus utebatur? Quod quia in adventu Domini charitatis ardorem perdidit, quasi amisso jam igne fidei, non ardens, sed fumigans fuit. Illum Christus non confregit, hoc non exstinxit: quia neutrum potestate judicii perculit, sed utrumque cum patientiæ longanimitate toleravit.» Moraliter, discat hic a Christo Christianus, patienter ferre mores, infirmitates et vitia proximorum, imo reddere eis bonum pro malo, sicut Christus hic, cum Judæi machinarentur ei necem, ille tamen infirmos eorum curare non destitit. Cum ergo linum, id est homines imbecilles fumigaverint contra te, perfer et patienter sustine: da fumo, id est iræ, locum: ipsa enim suo se ardore quam celerrime exstinguet. Omnis enim humana virtus etiam regia, cauda est titionis fumigantis, ut de Rasin rege Syriæ et Phacee rege Samariæ ait Isaias cap. VII, 4. Audi S. Basilium in Regul. brevior., Respons. 291: «Quis est, inquit, calamus quassatus, aut fumigans linum? quomodove alterum quis non conterit, alterum non exstinguit?» Respondet: «Sane per quassatum calamum illum intelligi arbitror, qui non ea quæ oportet animi sinceritate mandatum Dei exsequi- tur; quem non conterere convenit, neque abscindere, sed sanare potius, sicut docuit Dominus, cum dixit: Attendite ne eleemosynam vestram faciatis coram hominibus, ut videamini ab eis. Et in alio loco: Nihil per contentionem aut inanem gloriam. Linum vero fumigans, quotiescumque qui mandatum quidem exsequitur, sed non ardenti desiderio, aut pleno studio, sed segnius quodammodo ac lentius; qui ideo non est deterrendus, sed excitandus, potius admonitione assidua judiciorum Dei, et promissionum ipsius.» Rursum discant a Christo Prælati, Pastores et Principes propriam eorum virtutem esse clementiam et misericordiam. Præclare Justinianus Imperator, lib. ult. Cod. De Donat. inter virum et uxorem: «Nihil aliud, ait, tam peculiare imperiali majestati est, quam clementia, et humanitas, per quam solum Dei servatur imitatio.» Plinius in Panegyrico Trajani: «Principis, ait, est, beneficiis potius, quam remediis ingenia nostra experiri.» Seneca, lib. I De Clement.: «In apibus, ait, videmus regem sine aculeo esse. Noluit enim illum natura, nec sævum esse, nec ultionem magno constituram petere: telumque detraxit, et iram ejus inermem reliquit. Exemplum hoc magnis regibus ingens est.» Salomon, Prov. cap. XX, 28: «Roboratur clementia thronus ejus,» scilicet regis. Ennodius in Panegyrico Theodorici: «Flexus sit animus tuus, pronus semper ad veniam.» Et Ovidius: Sit piger ad pœnas princeps, ad præmia velox. Julius Cæsar, epist. ad Oppium, lib. IX ad Attic.: «Hæc nova est vincendi ratio ut munias te misericordia et liberalitate.» Vis exempla? Julius Cæsar Bruto et aliis, qui contra se Pompeii partes foverant, ignovit. Idem detectas contra se conjurationes non ultra arguit, quam ut edicto ostenderet sibi notas, et acerbe loquentibus, satis habuit pro concione denuntiare ne perseverarent. «Annibal, ait Livius, lib. XXI, hoc unum studuit in principio rerum, ut clementiæ famam colligeret.» Carolus Magnus sanxit ut omnes domini clementer tractarent subditos: «Scientes, inquit, fratres suos esse, et unum secum patrem habere Dominum, ad quem clament omnes: Pater noster qui es in cœlis.» Nero initio imperii clemens, rogatus a Præfecto ut duorum quorumdam damnationi subscriberet, exclamavit: «Utinam nescirem litteras!» Alexander Severus cum ei Mammea mater, uxorque Memmia nimiam clementiam improperarent, dicerentque: «Molliorem tibi potestatem et contemptibiliorem fecisti;» respondit: «Sed securiorem et diuturniorem.» Ita Spartianus. Titus, teste Suetonio, duos patricios de affectatione imperii convictos pertulit, nihilque amplius, quam ut desisterent monuit, hoc tantum dicens: «Principatum fato dari.» M. Antoninus uxori Faustinæ postulanti ad pœnam conjurationis Avidii Cassii complices, ita rescripsit: «Ego vero et ejus liberis parcam, et genero, et uxori; nihil enim est quod Imperatorem melius commendet gentibus quam clementia. Hæc Cæsarem deum fecit; hæc Augustum consecravit; hæc patrem tuum præcipue ornavit. Esto igitur secura, dii me tuentur, diis pietas mea cordi est.» In veritate educet judicium. — Hoc est, proferet justum judicium, vel «judicium,» id est legem Evangelicam veram et solidam constituet et sanciet. Forerius vertit, in veritatem exire faciet (id est proferet et promulgabit) judicium, q. d. Pro veritate sententiam feret, vel in causis faciet, ut finis sit veritas, veritasque elucescat et vincat, quam ipse velut reginam in mundum proferet, eamque in solio sibi debito collocavit, uti mox dicam.
42:4
4. Non erit tristis, neque turbulentus. — Hebraice לו יכחה ולו ירוץ lo tiche velo taruts: quod ad verbum vertunt Aquila et Theodotion, non obscurabit, sive caligabit, et non curret, id est, ut ait S. Hieronymus, Christus nullum vultus sui tristitia deterrebit, nec festinabit ad pœnam, quia judicii veritatem ultimo tempori reservavit. Secundo, S. Hieronymus vertit, non erit obscuro vultu, id est tristis, neque curret præceps, id est non feretur ut turbo, non erit turbulentus, sed summa cum maturitate et prudentia res causasque omnes judicabit, q. d. Nunquam tetricus, tristior, morosior, tardior erit Christus: nunquam etiam latior, levior, festinantior, sed sui et passionum dominus, æqualitatem vultus et motuum omnium quiete omni tempore conservabit; quod de Socrate falso gloriantur Gentiles, ait S. Hieronymus. Tertio, Chaldæus vertit, non erit lassus, nec laborabit, q. d. Christus ex nimio zelo, labore non delassabitur, sed facile et quasi sine labore aget omnia, donec ponat in terra judicium suum. Quarto, Vatablus vertit, non hallucinabitur, vel non fumabit, id est non exstinguetur, non etiam erit præceps, vel non quassabitur (ut taruts sit futurum a רצץ ratsats, id est conterere), id est non morietur, non patietur Christus donec evulgarit suum Evangelium. Quinto, Septuaginta vertunt, q. d. Non fumabit, sed ἀναλάμψει καὶ οὐ θραυσθήσεται, id est, resplendebit et non conteretur, q. d. ait Hilarius Prologo in Psalm.: Non fumabit Christus, id est non diu manebit exstinctus, sed uti lampades exstinctæ ne diu fument, statim rursum accenduntur: ita Christus tertio die reviviscet et resplendebit, id est rursum fulgentius quam ante clarissimo lumine toti orbi irradiabit. Græce enim non est λάμψει, sed ἀναλάμψει, id est rursum splendebit, ut notat Procopius. Sic et S. Hieronymus et Cyrillus. Paulo aliter S. Augustinus, lib. XX De Civit. cap. XXX: «Refulsit, inquit, in monte facies ejus; in orbe fama ejus, nec confractus, sive contritus est; quia neque in se, neque in Ecclesia, ut desisteret, persecutoribus cessit.» Possent quoque hæc referri ad linum fumigans, et calamum quassatum. Hunc enim non conteret, illud non exstinguet Christus, sed faciet ut resplendeat, id est accendatur, et rursum luceat. Denique possunt conciliari Septuaginta cum Nostro, ut idem dicant: facies enim serena et splendens indicat hilaritatem animi, hominemque non esse tristem. Rursum faciem non conteri, vultum non cadere, nec retorqueri, significat hominem non esse turbulentum, sed composito animo. Summa, hisce verbis significatur Christum fore placido et constanti vultu, qui nec rerum adversitate contrahatur, nec prosperitate dissolvatur: sed eodem semper tenore perseverans, significet tranquillum animi statum, et mentis in eadem lenitate atque modestia constantiam. Christus ergo non fuit tristis, id est tetricus: assumpsit tamen in passione animi dolorem et mœrorem pro peccatis nostris. Unde ipse ait: «Tristis est anima mea usque ad mortem,» Matth. XXVI, 38. Perperam ergo dixit Cleon apud Thucydidem, lib. III: «Tria sunt nocentissima imperio, miseratio, blandiloquentia et lenitas.» Nam, ut ait Claudianus, Panegyr. Mallii: Peragit tranquilla potestas, Quod violenta nequit: mandataque fortius urget Imperiosa quies. Tam placido, sereno et splendenti vultu fuit mansuetissimus Moyses, ut patet Exod. XXXIV, 29. Multo magis Christus, cujus in transfiguratione «facies resplenduit sicut sol,» Matth. XVII, 2. Ita S. Antonius, teste Athanasio, ex oratione, quiete et lætitia mentis, vultum habebat radiantem instar solis, ita ut inter tria millia monachorum unus Antonius ab iis qui nunquam eum viderant, a solis hisce radiis et constanti vultus hilaritate, agnosceretur. Similes radios in vultu habuit orans S. Franciscus, S. P. N. Ignatius aliique Sancti. Hi enim radii symbolum et effectus erant serenitatis, lætitiæ, et lucis internæ, qua mens eorum perfundebatur a Deo. Hæc verba: «Non erit tristis, nec turbulentus,» omisit S. Matthæus, cap. XII, 18, citans hunc locum, quia satis in præcedentibus et sequentibus videntur contineri; licet S. Hieronymus oscitantia et errore scriptorum omissa putet. Donec ponat in terra judicium, — q. d. Non desistet Christus tota vita usque ad mortem sua patientia, lenitate et constantia, homines instruere et docere, donec in terra legem Evangelicam, humilitatis, patientiæ et sanctitatis stabiliat, doceatque quomodo humiliter, pie, juste et sancte ex ea vivendum sit. S. Matthæus vertit: «Donec ejiciat ad victoriam judicium,» hoc est, donec perducat judicium, id est justitiam, sive fidem et sanctitatem Evangelicam, ad victoriam, ut scilicet illa toto orbe dominetur. Et sic Noster accipi potest, donec ponat in terra judicium, hoc est donec in terra, quasi in regno et solio suo collocet judicium, quasi reginam et dominam; hoc est quod ait Christus, Joan. XII, 31: «Nunc judicium est mundi; nunc princeps hujus mundi ejicietur foras. Et ego, si exaltatus fuero a terra, omnia traham ad meipsum.» Videtur S. Matthæus in Hebræo, vel potius Syro-Hebræo scripsisse זכיתא zekita, quod et puritatem (ac veritatem) et victoriam significat: quod Interpres in Matth. pro victoria accepit, cum in Isaia sit «veritas,» inquit Maldonatus; sed eodem redit sensus. Rursum Irenæus, lib. III Contra hæres. cap. XI, ita legit: Usquequo emittat in contentionem judicium. Videtur in S. Matth. pro נצח, id est victoria, legisse דין, id est contentio, q. d. Christus sua lege Evangelica contendet cum lege Solonis, Lycurgi, Pythagoræ, aliisque Romanorum, Græcorum et Gentilium le- gibus, quas partim naturale lumen, aut potius cæcitas, partim ambitio, avaritia et libido in mundum induxerunt: quas omnes ipse superabit, evertet et abolebit, facietque ut suum judicium, id est sua lex, suum Evangelium, ubique vincat et triumphet. Vide hic quibus armis Christus suum regnum suamque legem in mundum induxerit, scilicet patientia, lenitate, longanimitate: hisce subjecit sibi omnes gentes: si fuisset arrogans, præceps, impatiens, omnes a se suaque lege avertisset. Simili modo Romani possederunt omnem locum consilio suo et patientia, I Machab. VIII, 3. Iisdem armis Apostoli hoc Christi regnum et legem propagarunt, uti docet S. Paulus, II Corinth. VI, 4: «Exhibeamus, ait, nosmetipsos sicut Dei ministros, in multa patientia.» Videant ergo illi qui disciplinam Christianam nunc et deinceps revocare et restituere cupiunt, quibus armis instructi procedere debeant. Legem ejus insulæ exspectabunt. — Insulas vocat insulanos, id est gentes etiam remotissimas, trans mare et in insulis habitantes, q. d. Lex Mosis uno Judææ angulo conclusa fuit; at judicium et lex Christi ad insulas usque, id est ad omnes gentes et ad terminos terræ propagabitur. Unde Septuaginta, quos sequitur S. Matthæus, cap. XII, vers. 21, vertunt, in nomine ejus Gentes sperabunt. Nomen Dei est ipse Deus. Est hebraismus. Notat Forerius posse in his verbis repeti τὸ ad, id est donec, quod præcessit, q. d. Donec vel quousque insulæ institutionem ejus exspectent, subditusque fiat totus mundus Deo. Plura de hac re dicam, cap. LI, vers. 5.
42:5
5. Hæc dicit Dominus Deus, creans cœlos. — Excurrit hic Propheta in laudes et præconia divinæ potentiæ, quia adhuc cum idolis et idololatris disceptat, ut patebit vers. 9, et quia magna magnaque salutem promittit per Christum, q. d. Ne miremini magna me polliceri Christianis; sum enim omnipotens, «dans flatum populo et spiritum.» Primo, S. Athanasius, disput. Contra Arium in concilio Nicæno, per spiritum accipit ventum; secundo, S. Basilius, lib. De Spiritu Sancto, cap. XXI; Irenæus, lib. V, et S. Hieronymus, S. Thomas, Haymo et Procopius, hic per flatum accipiunt animam, et halitum quo respirat et vivit homo; per spiritum vero Spiritum Sanctum; hic enim datur «calcantibus terram,» id est iis qui terrena calcant, qui terra superiores sunt, quorum conversatio in cœlis est. Hic sensus subtilior est, et symbolicus ac moralis potius quam litteralis. Tertio ergo et genuine, «flatus» hic idem est qui et spiritus, scilicet anima. Idem enim est dicere: «Dans flatum populo qui est super eam,» quod, «et spiritum calcantibus eam.» Ita S. Cyrillus, Hugo et Dionysius.
42:6
6. Ego Dominus vocavi te in justitia, — hoc est in justitiam. Loquitur de Christo, ut patebit ex sequentibus. Perperam ergo Hugo hæc de Cyro accipit hoc sensu, q. d. Vocatus a Deo Cyrus «in justitia,» ut scilicet juste puniret Chaldæos; et «in fœdus,» ut Judæos liberaret. Porro «in justitia,» id est cum justitia, et summa justitia præditum, vel ad justitiam, ut vertunt Septuaginta, q. d. Ego te, Christe, ad hoc excitavi, ut tu justitiam collapsam in terra impia et injusta erigeres et restitueres, utque tu justus justificares et sanctificares alios. Unde sequitur: «Dedi te in fœdus,» etc. Ita passim Interpretes. Hic autem sensus est genuinus. Secundo, «in justitia,» id est ut justitia et fidelitas mea toti mundo appareat, qua, sicut te Christum Patriarchis promisi, ita et reipsa exhibui, inquiunt S. Thomas et Adamus. Tertio, «in justitia,» id est ea qua sum præditus bonitate excitavi te, fecique ut in terra nascereris. Ita Forerius. Apprehendi manum tuam (hoc est favi, sustentavi, deduxi te per omnia dura) et servavi te — illæsum inter hostes, inter tot pericula, quin et in morte, ne in ea maneres, sed mox quasi victor mortis resurgeres, et per eam plurimos a morte æterna servares et liberares. Dedi te in fœdus populi, in lucem Gentium. — Christus datus fuit populo Dei, id est Judæis, «in fœdus,» quia eis fuit promissus. Unde Septuaginta Complutenses vertunt, dedi te in fœdus generis Israel; Gentibus vero datus fuit «in lucem,» quia eis non fuit promissus. Simile est cap. XLIX, vers. 6. Hoc est quod canit Simeon: «Salutare,» id est Salvatorem Christum datum esse quasi «lumen ad revelationem Gentium, et gloriam plebis tuæ Israel,» Lucæ II, 32. Porro Christus datus fuit Judæis «in fœdus,» id est ut compleret pactum et promissum Dei de mittendo Messia. Rursum, «in fœdus,» id est, ut Forerius, in reconciliationem, ut scilicet Judæos, indeque omnes Gentes reconciliaret Deo, atque inter eos et Deum sanciret fœdus novum, puta Novum Testamentum, illudque jucundissimum, de æterna hæreditate fidelibus ei, ejusque Evangelio obedientibus danda, conderet. Vide dicta I Cor. XI, 25, et Jerem. XXXI, 31. Quocirca per populum Israel possunt accipi fideles omnes, tam Gentiles quam Judæi; hi enim sunt spiritualis Israel, et genus, id est filii Dei. Hisce enim omnibus novum hoc fœdus et testamentum instituit Christus, ut fere idem sit: «Dedi te in fœdus populi,» quod, «Dedi te in lucem Gentium,» ut scilicet omnes Gentes illuminares, doceresque veram Dei fidem, religionem, viamque ad æternam salutem et beatitudinem. Hæc enim est summa, scopus et finis totius Novi Testamenti.
42:7
7. Ut aperires oculos cæcorum. — Hæ sunt notæ et signa Messiæ, quæ proinde Christus protulit, ex iisque demonstravit discipulis S. Joannis se esse Messiam, Matth. XI, 5. Porro hæc potius de cæcis, vinctis, etc., spiritaliter quam corporaliter accipienda sunt; explicat enim τὸ dedi te in lucem Gentium, ut scilicet Gentibus infidelitatis et ignorantiæ tenebris occæcatis aperires oculos mentis, ut viderent et cognoscerent Deum et Christum. Hoc est quod canit Zacharias: «Illuminare his qui in tenebris et in umbra mortis sedent,» Luc. I, 79. Infidelitas enim et peccatum sunt tenebræ et umbra mortis; sunt et carcer ac vincula, quibus misere vincti a diabolo tenentur peccatores. Hoc est quod ait: «Ut educeres de conclusione,» id est de carcere quo clauditur, «vinctum.»
42:8
8. Ego Dominus, hoc est nomen meum. — Hebraice: Ego Jehova, hoc nomen meum. «Jehova» est proprium Dei nomen, idem cum eo: «Sum qui sum.» Vide dicta Exodi III, 14, et cap. VI, vers. 3. Igitur Deus hic, cum jam enarrasset quæ olim Abrahæ et posteris ejus beneficia et miracula promisisset et præstitisset; secundo, ea quæ novissime per Christum Abrahæ filium toti mundo erat præstiturus, prædixisset, quæ duo (ut divinitatis suæ signacula et argumenta invicta cap. præcedenti proposuerat) quasi de victoria in judicio de idolis et idololatris parta, nemine contradicente, lætus sibi Divinitatis gloriam, Deique nomen Jehova adscribit, non permissurus, ut alteri hæc gloria, et hoc nomen tribuatur. Ita Forerius. Hoc est quod subdit: «Quæ prima fuerunt,» etc. Gloriam meam alteri non dabo (non dicit, alicui, ne excluderet Filium; huic enim suam gloriam communicavit Pater, ut ipse ait Joan. XVII, 1: sed «alteri,» qui scilicet alterius est essentiæ et naturæ, v. g. idolis; unde explicans subdit): et laudem meam sculptilibus. — Ita S. Hieronymus. Vide S. Bernardum, serm. 13 in Cant., quo toto docet soli Deo competere gloriam, ubi inter cætera ait: «Gloriam meam alteri non dabo. Quid ergo dabis nobis, Domine, quid dabis nobis? Pacem, inquit, do vobis, pacem relinquo vobis. Sufficit mihi: gratanter suscipio quod relinquis, et relinquo quod retines; sic placet, sic mea interesse non dubito. Abjuro gloriam prorsus, ne forte si usurpavero non concessum, perdam merito et oblatum. Pacem volo, pacem desidero, et nihil amplius. Cui non sufficit pax, non sufficis tu. Tu es enim pax nostra, etc. Tibi, Domine, tibi gloria tua maneat illibata. Mecum bene agitur, si pacem habuero.»
42:9
9. Quæ prima fuerunt, ecce venerunt: nova quoque ego annuntio, antequam oriantur. — Hic est conclusio disceptationis cum idolis et idololatris, q. d. Quæ olim Abrahæ, Moysi aliisque Prophetis promisi, et per eos prædixi, ea jam evenerunt; unde conjicere potestis ea quæ per Isaiam aliosque Prophetas, quasi Evangelistas meos prædico et prænuntio, de Christo Abrahæ filio, deque ejus gloria, Evangelio, testamento, vocatione Gentium, etc., pariter eventura, meque ut eveniant effecturum. Quid ergo restat, nisi ut, relictis idolis, me solum pro Deo colatis, meoque Christo, cum venerit, credatis, vosque subdatis? Ita Forerius et Sanchez. Quocirca, quasi post victoriam et triumphum Dei, Propheta in ejus epinicion, simulque in laudem et gratiarum actionem, quod per Christum salutem, tantaque beneficia orbi jam destinarit, prorumpit, dicens:
42:10
10. Cantate Domino canticum novum, — q. d. Nova, et a sæculo inaudita per Christum beneficia annuntio vobis, o Gentes! scilicet liberationem a jugo peccati et diaboli, criminum remissionem, reconciliationem cum Deo, gratiam et gloriam sempiternam: ergo par est ut mecum novum lætissimumque ex imo pectore canatis canticum. Laus ejus (supple, audiatur, celebretur et resonet) ab extremis terræ. — Septuaginta vertunt: Principatus ejus glorificatur, et nomen ejus a summitate terræ. Ita enim legit S. Hieronymus, licet Romana Caraffæ ita legant: Principatus ejus; glorificate nomen ejus a summitate terræ. Qui descenditis in mare (Repete per zeugma, «Cantate Domino,» quod præcessit. Descensores in mare vocantur nautæ et insulani; hi dicuntur descendere, quia terra, præsertim in littore, mari est altior). Et plenitudo ejus (scilicet maris, id est, ut sequitur) insulæ. — Hæ enim implent mare, sicut urbes et pagi implent terram; non totam, nec totum, sed sicut in annulo gemma implet ejus palam, itaque annulum implere dicitur; hæc enim inde hebraice vocatur מילו melo, uti et hic est in Hebræo, id est plenitudo. Ita Sanchez. Porro insulæ laudant Deum muta voce, uti et omnes creaturæ inanimes. Rursum, per suas incolas laudant Deum; unde «insulæ» accipi possunt insulani, ut illud et, quod sequitur, sit exegeticum significans, id est habitatores earum. Secundo, pro plenitudo ejus, Septuaginta vertunt, navigantes illud, q. d. Qui vestris navibus et mercibus impletis mare. Tertio, simpliciter accipi potest «plenitudo maris,» pro ipso pleno et vasto mari, cum suis piscibus, margaritis aliisque quæ in se continet. Sic enim inanima invitantur ad Dei laudem a Psalte, Psalm. CXLVIII, et a tribus pueris, Daniel. cap. III.
42:11
11. Sublevetur desertum. — Judæa ab Occidente habet mare, a Meridie desertum, tum Palæstinæ, tum Arabiæ. Itaque, sicut paulo ante mare et insulas, id est Occidentales gentes urbibus et incolis frequentes, ita hic Meridionales desertas invitat ad laudem Dei. Ait ergo: «Sublevetur desertum,» q. d. Cedareni, Arabes aliæque gentes in deserto habitantes, adeoque tota Gentilitas hactenus deserta et depressa nunc sese erigat, lætitia exsiliat et exsultet, et, ut Forerius et Vatablus vertunt, levet attollatque vocem, ac jubilet Deo. Causam subdit: In domibus habitabit Cedar. — Sicut nos hominem barbarum vocamus Scytham, sic Hebræi eum vocabant «Cedar» vel «Cedarenum.» Nam «Cedar» erant Arabes sylvestres, prædones et barbari, qui non in domibus certo loco habitabant, sed in tabernaculis degentes circumquaque vagabantur, et omnia depascebantur, uti dicam Jerem. XLIX, 28. Per hosce ergo intelligit omnes gentes incultas, agrestes et barbaras, qui et Pagani vocantur, eo quod πρὸς τὰς παγάς (dorice enim παγάς dicitur pro πηγάς), id est ad fontes conveniant sicut feræ, quæ solæ fere degunt, siti tamen urgente, ad fontes conveniunt. Pagani ergo dicti sunt, quasi eodem fonte potantes. Ita ex Festo Perottus et Baronius in Martyrol. 31 januarii, ubi et addit, inde Ethnicos dictos esse Paganos sub tempora Constantini Imperatoris, quod ab eo idololatræ urbibus exclusi ad pagos et villas se reciperent, ibique occulte sua idola colerent. Sensus ergo est, quasi dicat: Pagani per Christum desinent esse Pagani, non in tabernaculis, sed in domibus habitabunt. Id ad litteram videmus hodie impleri in Brasilia et tota India Occidentali. Rursum, q. d. Gentes barbaræ et vagæ per quævis idola et vitia, in infidelitatis tenebris («Cedar» enim etiam tenebras significat, utpote cæcas, horridas, ideoque atras et nigras; unde Poeta: «Speluncis abdidit atris;» atras enim vocat profundas, per metalepsin; profundæ enim videntur esse atræ: ita S. Hieronymus), degentes, in domibus, id est in Ecclesiis, imo in una domo, id est in eadem communi Ecclesia, fixæ habitabunt. Ita S. Hieronymus. Laudate, habitatores Petræ. — «Petræ,» id est rupium, ait Sanchez. Unde Vatablus vertit, jubilent qui edita petrarum incolunt, q. d. Barbari qui in rupibus et montibus, æque ac in Cedar et desertis locis, ab hominibus semoti, agrestes et feri habitant, hi ad Ecclesiam convertentur et laudabunt Deum. Secundo, proprie hic accipi potest «Petra» urbs et metropolis Arabiæ, quæ inde Petræa cognominata est. Jam synecdochice per Petram totam Arabiam accipit. Ita Cyrillus, Haymo et Hugo. Triplex enim est Arabia, scilicet Deserta, Felix et Petræa. Cujus conversionem prædicit, quia erat vicina Judææ, inculta et barbara, quasi dicat: Nulla regio, quantumvis fera et barbara, qualis est Arabia, erit inaccessu Evangelio, nulla ei non subdita; et quia in ea floruit Christiana religio. Nam in Arabia prædicavit S. Paulus, Galat. I, 17; ex Arabia venerunt ad Christum recens natum tres Magi. Ibidem Homeritæ Martyres sub Dunaan tyranno in fidei constantia emicuerunt tempore Justini Imperatoris et Hormisdæ Papæ, de quibus vide Baronium, tom. VII, donec Mahomet ex Arabia Petræa oriundus, ibique in Mecha sepultus, Arabes ad suam sectam traduxit. De vertice montium clamabunt. — Posset congruentius ad τὸ laudate quod præcessit, verti cum Vatablo et Forerio: Clament et plaudant, uti et sequent., ponat pro ponent. Invitat enim et excitat eos ad laudem Dei. Verum prophetice aptius Noster vertit in futuro, «clamabunt.» Prævidebat enim Propheta quod hac sua voce æque ac præconum Evangelii excitati Gentiles reipsa clamaturi, et plausum daturi essent Christo et Evangelio; hoc est quod ait:
42:12
12. Ponent (id est dabunt) Domino gloriam, et laudem ejus in insulis (id est remotis gentibus) nuntiabunt, — q. d. Non solum ipsi in terra sua laudabunt Deum, sed et per totum Orientem ac Meridiem cognitionem et præconium Dei deferent, eruntque quasi Apostoli et Evangelistæ Christi.
42:13
13. Dominus sicut fortis (Forerius vertit, sicut gigas) egredietur. — Dat causam cur Gentes dabunt Domino gloriam; quia scilicet ipse, quasi fortis bellator et triumphator, perget ad bellum, scilicet ad debellanda idola et quævis peccata et vitia: item Judæos, tyrannos, philosophos omnesque suos hostes. Significatur ergo hic admirabilis et magnifica victoria Dei et Evangelii per Christum, qui exsultavit et procucurrit ut gigas, ad debellandum peccati et dæmonis regnum; ut fortem illum armatum mundi principem fortior ipse superveniens mundo depelleret, et omnes ejus asseclas vel confunderet, vel deleret, vel converteret. Aptius S. Cyrillus et Procopius per fortem accipiunt Deum, qui per Christum idipsum patravit. Eodem ergo redit sensus. Anagogice S. Cyprianus, lib. De Bono patientiæ, in fine, et S. Augustinus in Psal. LXVIII, hæc omnia referunt ad ultimum judicium; tunc enim Christus omnes suos hostes, dæmones, tyrannos et reprobos adiget in tartara. Sicut vir præliator suscitabit zelum. — Redemptio Christi in Scriptura tribuitur zelo Dei et Christi, significatque eorum indignationem contra diabolum, proficiscentem ex amore erga homines. Indignabatur enim Deus homines tam nobiles creaturas suas, quos ad imaginem suam creaverat, a se abstractos a dæmone tyrannice possideri. Hoc est quod dicitur Joel. II, 18: «Zelatus est Dominus terram suam;» Zachar. I, 14: «Zelatus sum Jerusalem et Sion zelo magno;» et cap. VIII, 2: «Indignatione magna zelatus sum eam;» Isaiæ IX, 7: «Zelus Domini exercituum faciet hoc.» Videbatur enim tot retro sæculis algere zelus Dei, quasi non curaret salutem hominum, nec res suas suumque honorem, cum ubique impietas et regnum Satanæ obtineret. Excitavit ergo clamorem et zelum et indignationem suam Dominus, quando misit Filium suum, et Filius ipse, quando ad nos descendit, inquit Forerius. Vis nosse quis, qualis quamque potens in Deo, Angelis et Sanctis sit zelus? audi: «Zelo,» inquit S. Ambrosius in Psalm. CXVIII, serm. 18, «vindicatur Jerusalem, zelo Ecclesia congregatur, zelo fides acquiritur, zelo pudicitia possidetur;» et rursum: «Zelus charitas est; valida est sicut mors charitas, durus sicut inferi zelus. Durus zelus, quem vitæ hujus nulla vincit illecebra. Durus sicut inferi, per quem peccato morimur, ut vivamus Deo. Angeli quoque sine zelo nihil sunt, et substantiæ suæ amittunt prærogativam, nisi eam zeli ardore sustentent;» et Hugo: «Zelus, ait, est fervor animi ad compassionem naturæ, et ultionem culpæ, et devotionem gratiæ proni; zelus itaque utiliter flagellat servum, salubriter corrigit filium, sollicite atque fideliter servat conjugium; servum ultione, filium compassione, conjugium devotione;» S. Augustinus, tract. 10 in Joannem: «Unumquemque, ait, Christianum zelus Dei comedat, ut quantum in eo est nihil perversum patiatur. Vides fratrem currere ad theatrum; prohibe, mone, contristare, si zelus domus Dei comedit te. Vides alios currere, et inebriari velle, et hoc velle in locis sanctis, quod nusquam debet; prohibe quos potes, quibus potes blandire, noli quiescere; tamen, si amicus est, admoneatur leniter: uxor est, severissime refrenetur; ancilla est, etiam verberibus compescatur;» divinius vero S. Dionysius, De Divin. Nomin. cap. IV: «Divinius, ait, est nomen amoris quam dilectionis. Scribit autem et divinus Ignatius: Amor meus crucifixus est. Est autem et exstaticus divinus amor, non sinens se ipsos esse amantes, sed amandorum. Talem habebat Paulus dicens: Vivo ego, jam non ego, vivit autem in me Christus.» Ab hoc amore et exstasi Deum Zelotem vocari docet, «velut multum ad existentia amorem, et ut ad Deum suscitatorem concupiscentiæ suæ amatoriæ,» scilicet spiritualis et sancti sui desiderii, sive rei desideratæ, quam ipse amat et concupiscit, «et ut zelotem eum ostendentem, et concupita zelantem.» Et Div. Thomas, I II, Quæst. XXVIII, art. 4: «Zelus, ait, ex intentione amoris provenit. Manifestum est enim quod quanto aliqua virtus intensius tendit in aliquid, fortius repellit omne contrarium vel repugnans. Cum igitur amor sit quidam motus in amatum, ut S. Augustinus dicit, lib. LXXXIII Quæst., intensus amor quærit excludere omne id, quod sibi repugnat; et hic est zelus, sicut maritus zelat uxorem, ne per consortium aliorum impediatur singularitas, quam in uxore quærit.» Vociferabitur, et clamabit. — Solent milites in prælio vociferari, ut invicem animent et hostes percellant: ita Deus per Christum et Apostolos clamabit contra idola et peccata, eaque prosternet, iisque prostratis, vociferabitur, clangetque io triumphe. Ita S. Cyrillus, Procopius et alii: licet S. Hieronymus et S. Thomas hæc referant ad excidium Judæorum per Titum. Vox ergo hæc significat efficaciam prædicationis Christi et Evangelii, sed sine rixa et turbulentia animi. Hanc enim Christo ademit, dicens vers. 2: «Non clamabit.»
42:14
14. Tacui semper. — Est mimesis et prosopopœia. Imitatur enim verba Dei, eumque loquentem inducit Propheta, q. d. Ego Deus multis jam sæculis dæmones in homines grassari, idola et vitia Gentibus dominari permisi: non amplius id feram, non patiar, non silebo; sed loquar ut parturiens, quæ ex vi doloris quo fœtum enititur fremit et rugit. Ita et ego rugiens detonabo in hostes meos, eosque increpabo, condemnabo et fulminabo. Unde sequitur: Dissipabo, et absorbebo, — q. d. Desolabo, et deglutiam simul omnes inimicos meos. Potest, secundo, verti cum Vatablo et Forerio: Anhelabo et absorbebo pariter, id est anhelus, et crebro singultu halitum exspirabo et inspirabo, exsorbebo et insorbebo: quod est eorum qui fatigantur, vel labore, vel animi dolore et angustia, q. d. Tantam edam hostium stragem, ut ex defatigatione anhelus simul exspirare et inspirare debeam. Forerius aliter adhuc hæc accipit, vertitque per præteritum: Anhelabam et inspirabam, ut respiciat tempus præteritum, quod vindictam et redemptionem antecessit, q. d. Silui longo tempore, licet indignans, ideoque suspirans, gemens et anhelus, ut sit idem, quod ait Apostolus, Roman. IX, 22: «Sustinuit in multa patientia vasa iræ, apta in interitum.» Ideoque amplius ferre non valens loquar ut parturiens, et prorumpam in acrem vindictam. Nam, ut ait Cicero: «Nunquam ingemiscit vir fortis, nisi forte ut se intendat ad firmitatem,» ut scilicet fortius feriat, et validiorem det ictum. Sicut ergo timidi, sed jactabundi, «in pace sunt leones, in prælio cervi;» ita ex adverso vere fortes «in pace sunt cervi, in prælio leones.»
42:15
15. Desertos faciam montes (in quibus erant excelsa, id est altaria et templa idolorum), et ponam flumina in insulas, — id est in aridam, q. d. Flumina et stagna arefaciam. Gentiles enim in montibus, sylvis et fluminibus ob amœnitatem et delicias, aris erectis, deos suos colebant. Quin et montes, fontes et flumina quasi deos adorabant, iisque sacrificabant. Uti Æneas sacrificavit Tiberi, Æneid. VIII. Sic fonti Blandusiæ immolari solere et hædum testatur Horatius, lib. III, ode 13. Et fontibus dicata templa docet Cicero, lib. III De Natura Deorum. Et Strymoni fluvio magos offerre solere equos albos testatur Herodotus, lib. VII. Denique Phryges sacrificare Meandro, Massagetas Tanai asserit Maximus, serm. 18. Ita Sanchez. Est ergo hoc versu catachresis, significans eversionem regni Satanæ, impietatis et peccati, puta delubrorum, lucorum, idolorum, etc. Rursum significat evertenda etiam esse ipsa regna idololatrarum, et Judæorum Christi hostium, inquiunt S. Hieronymus et Procopius, sic ut nullus Evangelio et regno Christi sit obex; sed cæcæ Gentes avide illud audiant et excipiant, ad illudque certatim se aggregent, et ab eo cœlesti luce illuminentur. Hoc est enim quod ait:
42:16
16. Et ducam cæcos in viam, — q. d. Gentibus quæ concupiscentiis suis addictæ, nec lumen fidei, nec rationis, nec legis sequebantur, triplex hoc lumen impertiar per Christum, qui est mundi lux, via, veritas et vita, ut deinceps non per pravas passionum et vitiorum, sed per rectas virtutum semitas, quæ in cœlum ducunt, incedant. Hæc verba feci (id est faciam) eis; — est enim prophetia, ut patet ex præcedenti.
42:17
17. Conversi sunt retrorsum, — id est convertentur retrorsum, hoc est frustrabuntur sua spe et voto. Est antithesis, q. d. Meos cultores servabo, idololatras pudefaciam per splendorem Evangelii toto orbe coruscantem. Ita Vatablus. Hunc sensum exigit id quod sequitur: «Confundantur confusione qui confidunt in sculptili.» Secundo, Forerius, q. d. Idololatræ convicti argumentis Dei relicta sua causa cesserunt, et terga vertentes abierunt. Tertio, Procopius et Sanchez hæc accipiunt de Gentibus ad Christum conversis, sed rursum ab eo apostatantibus, et ad pristina sua idola ac vitia redeuntibus.
42:18
18. Surdi, audite; et cæci, intuemini ad videndum. — Hæc Judæis dicuntur, q. d. Cum splendente Evangelio Gentes antea cæcas et surdas in rebus salutis illuminabo, tunc vos, o Judæi! antea videntes et eloquentes, fietis cæci, quia lucem a Prophetis et Christo oblatam cernere; et surdi, quia ejus vocem audire noletis: uti nunc mea et aliorum Prophetarum oracula audire non vultis, sed ea irridetis et exsibilatis. Patet ex sequenti; subdit enim:
42:19
19. Quis cæcus, nisi servus meus? — scilicet populus Judaicus, qui Prophetas et Christum noluit recipere. Ita S. Hieronymus, Procopius, Theodoretus, Justinus, Chrysostomus et alii passim scribentes contra Judæos. Contrarie hæc exponunt Judæi, et Vatablus; quasi ipse Isaias et Christus hic a Judæis vocetur cæcus et surdus: nam pro מלאכי malachai, id est nuntios meos, uti legit Noster, ipsi aliis punctis legentes מלאכי malachi, id est nuntius meus, sic vertunt: Quis cæcus nisi servus meus; et surdus æque ac nuntius meus, quem missurus sum? itaque exponunt, q. d. O infideles Judæi! vestra opinione servus meus Isaias est cæcus et ignarus divinarum rerum: at vos potius cæci estis qui non putatis eum videre, qui maxime videt, unde et Videns dicitur. Et quis est surdus opinione vestra sicut est legatus meus Christus? q. d. Idem dicetis de Christo, quem sum missurus, quod de Isaia. Septuaginta pro malachai per aleph, id est nuntios meos, legentes sine aleph מלכי melachai, vertunt κυριεύοντες αὐτῶν, id est dominantes eorum. Quis cæcus, nisi qui venundatus est? — Pro venundatus hebraice est משלם mescullam: quod primo Vatablus vertit, perfectus, q. d. Israel deberet perfecte videre, et cognoscere, et colere Deum; at jam est cæcus. Secundo, Forerius vertit, persolutus, q. d. Israeli persolutum est a Deo omne quod ei promisit; cur ergo a Deo suo resilit? Tertio, aliis punctis legendo משלם meschalem, significat retributorem, q. d. Israel, qui deberet Deo pro tot beneficiis esse gratus et retributor, jam est ingratissimus. Quarto, Noster vertit, «venundatus,» quod aliqui sic explicant, q. d. Qui totum se tradidit et vendidit diabolo et peccato. Verum melius ex Hebræo mescullan «venundatum» accipiemus cum Forerio et Sanchez pro persoluto, repenso, retributo. Est epitheton servi, qui tot dona accepit a Domino, ut iis solvendis non sit par, nisi seipsum ei rependat, et in servum addicat, et quasi venundet. Sic enim Israel tot beneficiis a Deo affectus et obrutus fuit, ut ei animam debeat, imo etsi millies se ei in servum venderet, tamen necdum iis ex æquo satisfaceret. Multo magis omnis Christianus est mesculam, id est servus Christi emptitius, quem Arabes mamluchum vocant; unde Mamluchorum origo et imperium apud Ægyptios, uti dixi ad illud I Cor. VI, 20: «Empti estis pretio magno.» Hic sensus est illustris, pungitque peccatores acri stimulo.
42:20
20. Qui vides multa, — q. d. O serve! o popule mi! multa vidisti, multas visiones, revelationes et prophetias, multa portenta et miracula a Deo tuo per Prophetas accepisti, et apertis auribus accepisti, et plura a Christo et Apostolis audies, per quos Dei voluntatem et mandata cognovisti et cognosces; at non curas, non custodis, non exsequeris ea quæ per ipsos tibi facienda esse intelligis: quare merito te in media solis luce cæcum, et inter tot Dei voces surdum appellavi et appello. Ita S. Hieronymus et Theodoretus. Hoc est quod dixit cap. VI, 9: «Audite audientes, et nolite intelligere: et videte visionem, et nolite cognoscere.» Concionatores hæc eadem intentent Christianis qui ad verba et minas, æque ac ad Dei beneficia sunt cæci ac surdi. Ubi nota surditatem et cæcitatem esse duplicem: unam inchoatam, qualis est surdastrorum et cœcutientium; aliam perfectam, qualis est eorum qui nati sunt surdi et cæci, aut a multis annis tales fuerant. Prior curabilis est naturaliter, posterior incurabilis. Rursum, causa surditatis et cæcitatis est triplex: prima ab extrinseco, cum scilicet exterius carnositas, organo auditus, puta tympano; et pellicula oculo, puta tunicæ corneæ, annascitur et superinducitur. Secunda, quia organum ipsum, in quo residet sensatio, puta auditus et visus, corruptum aut vitiatum et distemperatum est. Tertia, cum humor abundans in cerebro, puta bilis aut pituita, ad organum auditus (excitans ibidem sonum et tinnitum, qui alterius soni perceptionem impedit) aut visus defluit, illudque obstruit et opplet. Modus curandi singulas est tollendo causam, et applicando contraria. Prima ergo curatur, si carnositas aut pellicula acri et mordaci quapiam re exedatur, aut acu aliove instrumento educatur aut resecetur. Secunda, si organum emendetur et corroboretur. Tertia, si bilis et pituita tollantur per purgationes, per abstinentiam, per missionem sanguinis e naribus, etc. Ita docent Galenus, Paulus Ægineta, et passim alii medici. Hæc omnia tropologice facile est accommodare surditati et cæcitati spirituali; sunt enim aliqui non plene cæci et surdi, sed cæcutientes et surdastri, qui superiorum monita et Dei inspirationes audiunt, sed tarde et ægre. Unde clamore pœnitentiarum, objurgationum et tribulationum excitandi sunt ut audiant, sicut equi cervicosi qui freno non reguntur, calcaribus adigendi sunt. Et hæc est utilitas, eaque ingens tribulationis, quod surdos faciat audire ea quæ necessaria sunt ad salutem. Triplex causa surditatis et cæcitatis spiritualis similis est corporali. Extrinseca (quæ primæ est assignata) est avaritia, quæ rebus externis, earumque desiderio et cura ita aures, oculos et mentem opplet, ut alia audire vel videre nequeat. Hæc curanda est, resecando funditus ex animo concupiscentiam opum et commodorum hujus vitæ. Secunda vitiati organi est, cum quis laborat phantasmatibus et falsis principiis mundanis, Dei legi et vocationi suæ contrariis. Hæc curanda est, eradicando ex mente hæc phantasmata et principia. Tertia bilis et pituitæ, est superbia et gula luxuriaque. Hæc per abstinentiam, orationes, pœnitentias, confessiones et missionem sanguinis, id est demissionem animi, perque frequentes humiliationes curanda est: quo facto, incipiet audire et videre ea quæ sunt salutis.
42:21
21. Et Dominus voluit ut sanctificaret eum. — q. d. Quod Israel sit surdus et cæcus, non est culpa Dei, sed ipsiusmet, qui oculos et aures obturando, surdum et cæcum se fecit. Nam Deus voluit eum sanctificare, ideoque dedit ei sanctos Doctores, Prophetas, sacram Scripturam, sacrificia et sanctam legem, quam magnificavit, extulit et declaravit tot pulchris ceremoniis, tanta Levitarum et sacerdotum ac pontificum majestate, tot tantisque miraculis et victoriis. Verum Israel hisce omnibus non sanctior, sed nequior, surdior et cæcior effectus, sibi ipsi constituit justam Dei punitionem, scilicet hostes, qui eum diriperent et vastarent, ut sequitur. Ita Procopius, Adamus et alii, favetque Chaldæus. Secundo, Forerius sic explicat: «Dominus voluit,» id est consensit in hanc Judæorum excæcationem, imo quasi lætatus est quod Israel sic proderet sui cordis pervicaciam: «ut sanctificaret eum,» hebraice, propter justitiam suam, vel ut justificaret se, ut scilicet notam faceret justitiam suam, dum populo suo non parcit ob scelera ejus, et ab eo aufert regnum Dei, illudque dat genti facienti fructus ejus. Duo enim habet justitia, seu sanctitas Dei, scilicet, punire impios, et benefacere piis et justis. Utrumque nos jubet considerare Paulus, scilicet severitatem Dei in eos qui ceciderunt, nempe Judæos; bonitatem vero in eos qui inserti sunt trunco, scilicet Gentiles Christo credentes. Hucusque Forerius. Porro hoc faciendo Deus magnificavit legem, quia implevit, eisque inflixit comminationes, quas per Mosen in lege Judæis intentavit. Ita Vatablus, qui pro voluit vertit, egregiam voluntatem erga vos habuit, scilicet εὐδοκίαν, id est gratuitam in indignos benevolentiam et beneficentiam.
42:22
22. Ipse autem populus direptus, et vastatus, — q. d. Ipse Israel a Deo ita dilectus, quæsitus et exaltatus, quem Deus tot modis voluit sanctificare et beare, propter sua peccata, suamque in Deum obstinationem, fecit se rapinam tum dæmoni, tum Tito et Romanis, inquiunt S. Hieronymus et Leo Castrius (licet aliqui veterum hæc ad excidium Judæorum per Chaldæos referant); unde in laqueum juvenum fortissimorum incidet et detinebitur in carcere, ut sequitur. Laqueus juvenum omnes. — Τὸ laqueus active accipiunt S. Hieronymus et S. Thomas, q. d. Scribæ et Pharisæi suis pravis traditionibus et dogmatibus, quasi laqueis illaqueaverunt juvenes, id est juniores et rudiores in plebe. Sic ait Osee, cap. V, 1: «Laqueus facti estis speculationi, et rete expansum super Thabor;» et cap. IX, 8: «Propheta laqueus ruinæ factus est super omnes vias ejus.» Secundo et magis genuine, ex hebraismo passive capias «laqueus,» id est illaqueatus. Unde ex Hebræo sic ad verbum vertit Angelus Caninius, ejusque discipulus Forerius: Laqueus juvenes universitas ipsorum, vel omnes ipsi, q. d. Omnes juvenes validi et fortes in bellis erunt laqueus, id est illaqueati, et Romanorum armis et stratagematibus quasi laqueis capti. Noster vertit, «laqueus juvenum,» q. d. Israelitæ fuerunt laqueus juvenum suorum, quia propter peccata eorum filii et juvenes ipsorum in bello a Romanis capti sunt et illaqueati. Ita Cyrillus, Adamus, Vatablus et alii. Ponitur ergo abstractum pro concreto, laqueus pro illaqueatus. Vide Canon. XXXVIII. Paulo aliter Sanchez: Vocatur, ait, «laqueus» vel catena juvenum, id est valida et fortissima, quæ non senibus et debilibus, sed juvenibus et robustis, qui fortia etiam vincula et funes dirumpere possunt, injicitur, seu qua juvenes validi vinciuntur et catenantur. Nec est qui dicat: Redde, — q. d. Nemo est qui de Judæis captivitate liberandis cogitet, nemo qui eos curet, oblivioni traditi sunt et ab hominibus, et a Deo, in perpetuo degent exsilio et captivitate.
42:23
23. Quis est in vobis? — Est vox Prophetæ conquerentis, quod Judæi hisce suis oraculis non credant, imo ea despiciant, q. d. Utinam inter vos vel pauci aliqui sint, qui hæc secum ponderent uti par est! non enim agitur de re parva, sed æterna vestra libertate et salute.
42:24
24. Quis dedit in direptionem Jacob? — «Jacob» et «Israel» generatim accipit pro quibusvis Jacobi posteris, tam duarum quam decem tribuum, ut patebit cap. sequent. vers. 1, et cap. XLIV, vers. 1. Ita Adamus, q. d. Nonne videtis, o Judæi! patres vestros sæpius a Philistinis, Moabitis, Idumæis, Assyriis vastatos fuisse: atque jam recenter anno sexto Ezechiæ decem tribus plane excisas et abductas esse in Assyriam? Et quare? Nonne quia in Deum peccaverunt, illius monita et prophetias spreverunt, uti et vos peccatis et spernitis? Videte ergo ne idem Dei judicium et vindictam subeatis. Hæc enim certo vobis imminere prædico, nisi Dei oracula, ac præsertim Christum Dominum, ejusque Evangelium recipiatis. Dicatur hoc etiamnum fidelibus, uti Belgis, bello diutino afflictis: «Quis dedit in direptionem, in cædem, in ignem Belgium?» etc. Et noluerunt. — Est enallage personæ, q. n. Et noluimus. Ita Forerius. Secundo, simplicius Sanchez refert ad decem tribus, q. d. Deus, in quem peccavimus, dedit in direptionem Israel. «Et,» id est quia, noluerunt in viis mandatorum ejus ambulare.
42:25
25. Et combussit eum in circuitu, et non cognovit. — Loquitur de Israel, quasi de republica nunc in singulari, nunc quasi de populo et multitudine in plurali. Sensus est, q. d. Deus per Assyrios omnes decem tribus, totamque Samariam circumquaque vastavit et combussit, «et,» id est quia, «non cognovit,» id est non credidit Prophetis, hæc ei ex Deo minitantibus. Vel simplicius, q. d. Israel tam fuit obstinatus, tam stupidus, ut etiam cum vastaretur non intelligeret hæc sibi a Deo, ob peccata sua, infligi. Idem hodie Christianis usu venit. Aliter Forerius, qui hæc omnia a vers. 24 intelligit de excidio non decem, sed duarum tribuum per Romanos, q. d. Quis, quæso, dilectum Dei populum dedit in captivitatem, non septuaginta, ut olim, sed mille jam et sexcentorum annorum? Certe Jehova, quia ejus Messiam contempsit: quocirca forte et durum bellum, ac obsidionem Romanorum ei immisit, quæ eum in hanc vastitatem continuam deduxit. «Et non cognovit,» q. d. Etiam post tam diram cladem non intellexit, quod ob infidelitatem in Christum Domini puniretur: imo neque, postquam totus conflagravit, non recogitat, non redit ad cor, ut Christi a se occisi causa, hæc se pati videat; sed obstinatus in Judaismo, Christique odio persistit. Verum prior sensus congruentior est. Stimulat enim Judæos exemplo et clade recenti fratrum suorum, puta decem tribuum sive Samaritarum.
42:5
Hic ostendit divinam dilectionem ex filio quem promisit. Joan. 5: « Sic Deus dilexit mundum ut « Filium suum unigenitum daret. » Et primo ex tanto beneficio ostendit Dei dilectionem; secundo Judaeorum perversitatem, ibi, Haec verba feci eis. Circa primum tria facit. Primo praedicit filii Dei adventum; secundo n aliorum casum, ibi, Dominus sicut fortis, et egredietur; tertio resurrectionem bonorum, ibi, Et ducam caecos in viam. Luc. 2: « Ecce hic positus est in ruinam et in resurrectionem multorum in Israel. » Circa primum tria. Primo describit mittendi conditionem; secundo praedicit missionem, ibi, Haec dicit Dominus Deus creans caelos et extendens cos; tertio invitat ad gratiarum actiones, ibi, Cantate Domino canticum novum. Circa primum tria. Primo ostendit gratiae plenitudinem quantam ad gratiam unionis, ibi, Suscipiam eum. Servus, secundum humanam naturam. Luc. 1: « Suscipe Israel puerum suum, » recordatus misericordiae suae. » Quantum ad gratiam capitis, Electus, ut sit caput Ecclesiae. « Dilectus meus candidus et rubicundus, electus « ex millibus: » Cant. 5. Ps. 64: « Beatus quem « elegisti et assumpsisti. » Complacuit. Matth. 17: « Hic est filius meus dilectus, in quo mihi comp « placui. » Quantum ad gratiam habitualem, quae fuit in ipso singularis, Dedi spiritum meum. Supra 11: « Requiescet super eum spiritus Domini. » Secundo ostendit judicis aequitatem, quantum ad tria: scilicet judicandi auctoritatem, Judicium gen tibus. Ps. 71: « Deus, judicium tuum regi da. » Joan. 5: « Pater omne judicium dedit Filio. » Cui adjungit mansuetudinem, Non clamabit. Secundo ostendit judicis aequitatem: Neque accipiet personam. Act. 10: « Non est personarum acceptio apud « Deum. » Cui adjungit pietatem in subveniendo: Nec audietur foris, Judacam, verbum, praedicationis ejus, ut prius subveniret illis ad quos missus erat. Matth. 15: « Non sum missus nisi ad oves quae « perierunt domus Israel. » Ps. 94: « Hodie si « vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda ve « stra. » Et in dissimulando, Calamum, scilicet regnum Judaecorum, linum, sacerdotium. Ezech. 54: « Quod confractum fuerat non alligastis. » Tertio ostendit judicii veritatem, In veritate. Ps. 95: « Ju « dicabit orbem terrae in aequitate, et populos in « veritate sua. » Cui adjungit jucunditatem: Non erit tristis, in corde; turbulentus, in facie: semper enim hilaris jucundusque fuit, aequalitatem mentis servans, etsi quantum ad partem sensibilem fuerit propassio tristitiae, non quidem necessitatis, sed voluntatis. Unde Matth. 26: « Tristis est anima mea « usque ad mortem. » Eccl 50: « Jucunditas cor « dis sobriam facit animam. » Quarto ostendit dominii potestatem: Donec ponat judicium, ultimum, vel praeceptum suum, praedicantibus Apostolis; legem, Evangelium. Genes. 49: « Ipse erit expectatio « gentium. » Infra 60: « Me enim insulae expex « tabunt. » Alii exponunt haec de Dario rege Persarum, qui mansuetus, justus et quietus fuit, quem Dominus elegit ad liberandum Judaeos.
Nota super illo verbo, Non clamabit, quia est clamor primus devotae orationis. Heb. 5: « Cum « clamore valido et lacrymis exauditus est pro sua « reverentia. » Secundus attentae praedicationis. Joan. 7: « Ultimo festivitatis die clamabat. » Tertius innixae intentionis. Supra 5: « Expectavi « ut faceret uvas, et fecit labruscas. »
Haec dicit Dominus Deus creans caelos et extendens eos. Hic praedicit missionem: et primo ponit mittentis potestatem quantum ad creationem caelestium, Creans caelum; quantum ad dispositionem terrestrium, Firmans terram; quantum ad animationem viventium, Dans flatum, naturalis vitae, spiritum, gratuita.
42:6
Zach. 12: « Dominus extendens « caelum, et fundans terram, et creans spiritum « hominis qui est in ipso. » Secundo praedicit missionem, ponens missi exultationem: Ego Dominus vocavi te, filium meum ab aeterno, praedestinando te ad unitatem divinae personae, in justitia, idest ut justus sim, implens promissa. Rom. 4: « Qui praedestinatus est filius Dei. » Apprehendi manum, quantum ad operationem: Joan. 14: « Pater in me manens ipse facit opera: » et servavi, ne morte detinereris. Ps. 15: « Non dabis « sanctum tuum videre corruptionem. » Dedi te, quasi mediátorem. Gen. 9: « Arcum meum ponam « in nubibus, et recordabor foederis mei, quod « pepigi tecum. » In lucem, quasi illuminatorem. Supra 9: « Habitantibus in regione umbrae mortis « lux orta est eis. » Joan. 1: « Erat lux vera, quae « illuminat omnem hominem venientem in hunc « mundum. » Ostendit etiam officii utilitatem contra infidelitatem, Ut aperires. Joan. 9: « Ego in « judicium in hunc mundum veni, ut qui non « vident videant, et qui vident caeci fiant. » Contra peccati servitutem. Ut educeres. Zach. 9: « Tu au » tem in sanguine tuo eduixisti vinctos de lacu. » Tertio ex missione contra divinae majestatis singularitatem, quantum ad potentiam, Ego Dominus. Ps. 67: « Dominus nomen est illi. » Exod. 6: « Nomen meum Adonai. » Gloriam, qua Dominus dicitur. Luc. 2: « Gloria in excelsis Deo. » Et quantum ad scientiam, Quae prima fuerunt. Infra 45: « Et tunc praedixi illud. » Haec etiam referunt ad Darium.
42:10
Cantate Domino canticum novum. Hic invitat ad gratiarum actiones: et primo indicit laudem. Supra 24: « Audivimus gloriam justi. » Vel propter inclusionem maris, Qui descendunt; scilicet nautae, plenitudo ejus, scilicet maris, idest omne illud quod impletur laudet Deum. Ps. 106: « Qui « descendunt mare in navibus, facientes operationes « nem in aquis multis, ipsi viderunt opera Domini, « et mirabilia ejus in profundo. » Vel propter conversationem: in desertis. Levit., vocem suam in laudem Dei, desertum, idest habitatores ejus, maxime quantum ad Israelitas, in domibus, more aliarum nationum, qui primo erant vagi per desertum. Cedar, filius Ismaelis.
42:11
Supra 55: « Lactabitur « deserta et invia, et exulabit solitudo. » Vel propter habitationem in montanis: Laudate habitatores petrae, illius civitatis in Palaestina, quae in petris posita est. Vel cujuslibet montis. Infra 55: « Montes et omnes colles cantabunt Domino. » Invitat hos de quibus minus videtur quod ad laudandum Deum convertantur.
42:12
Secundo praedicti divinae laudis divulgationem: Ponent Domino gloriam, in aliis, non solum in seipsis. Infra ult.: « Mittam « ex eis qui salvati fuerint ad gentes, et ad Africam et ad gentes quae nos noverunt me. Mystice totum hoc de conversione gentium ad fidem.
42:13
Dominus sicut fortis egredietur. Hic praedicit per Christi adventum futurum casum: et circa hoc quatuor ponit. Primo potentiam: Dominus vi ut fortis, ad impugnandum Judaeos per Romanos. Exod. 15: « Dominus « quasi vir pugnator, omnipotens non en ejus. » Ze-lum, ultionis. Prover. 6: « Zelus et furor viri non par- « cet in die vindictae. » Secundo ponit iram, Voci ferabitur, per tribulationes quas eis immittet; contra id quod supra (ibidem) dictum est. « Non cla- « mabit, » primo cum mansuetudine veniens. Et contemptoribus indignationem ostendit. Job 37: « To- « nabit voce magnitudinis suae, et non investiga- « bitur cum auditu fuerit vox ejus. » Tertio ponit justitiam: quia justum est ut cum diu expectaverit imponentes, omnes simul absorbeant: Tacui, sem-per silui. Job 5: « Nonne dissimulavi, nonne silui, « nonne quievi? » Patiens fui. Infra 50: « Pro- « pterea exspectat vos Deus, ut misereatur vestri. » Sicut parturiens, proferam dissimulatum dolorem, sicut mulier conceptum infantem. Vel sicut parturiens dolebo de tam gravi poena.
42:15
Quarto ponit poenam quantum ad homines: Desertos faciam montes, majores; colles, mediocres; germen, populares. Ezech. 5: « Montem Seir desertum et desolatum « dabo, et auferam de eo euntem et redeuntem. » Et quantum ad subtractionem omnis doctrinae vel consolationis, Ponam flumina. Psalm. 106: « Po- « suit flumina in desertum, exitus aquarum in « sitim. » Potest etiam hoc referri ad destructionem hostium Judaeorum per Darium et Cyrum.
42:16
Et eduram caecos in viam quam nesciunt. Hic ponit reparationem bonorum quantum ad tria.
Primo quantum ad reparationem visus: Educam caecos, scilicet gentiles, in viam, Christum, vel legis praeceptum: vel etiam Judaeos, secundum aliam expositionem. Prov. 4: « Ducam te per semitam « aequitatis. » Secundo quantum ad illuminationem intellectus: Ponam tenebras coram eis in lucem. Luc. 4: « Illuminare his qui in tenebris et in umbra mortis sedent. » Tertio quantum ad directionem affectus. Prava Supra 40: « E- « runt prava in directa, et aspera in vias planas. » Nota super illo verbo, Ponam flumina, quia est multiplex aqua. Prima effusae lacrymae. Jerem. 9: « Quis dabit capiti meo aquam, et oculis meis « fontem lacrymarum? » Secunda baptismalis munditiae. Joan. 5: « Nisi quis renatus fuerit ex aqua « et Spiritu sancto, non potes: videre regnum « Dei. » Tertio spiritualis gratiae. Joan. 7: « Qui « in me credit, flumina de ventre ejus fluent a- « quae vivae. » Quarta divinae sapientiae. Eccli. 24: « Ego sapientia effudi flumina. » Quino internae laetitiae. Prov. 5: « Bibe aquam de cisterna tua, et fluenta putei tui. »
Nota super illo verbo, Dedi te in foedus, quia Christus dicitur datus in foedus primo conservandae salutis. Gen. 9: « Arcum meum ponam in nubibus, et erit signum foederis mei. » Secundo explendae promissionis. 2 Corinth. 1: « Quotquot promissiones Dei sunt, omnes in illo sunt. » Tertio divinae dilectionis. Joan. 5: « Sic Deus dilexit « mundum ut Filium suum unigenitum daret. » Quarto cessaturae legis. Ps. 59: « Holocausta et « pro peccato noluisti. »
Venundatus, in servum peccati pro dilectione temporalis boni. 5 Reg. 21: « Venundatus es ut faceres malum contra Deum. » Haec verba feci eis. Hic ostendit Judaeorum perversitatem: et primo ponit eos ingratos ad beneficia; secundo duros ad praecepta, ibi, Surdi audite, et caeci intuemini ad videndum; tertio obstinatos inter flagella, ibi, Quis est in vobis qui audiat hoc? Circa primum duo. Primo ostendit magnitudinem, Haec verba, scilicet praedicta beneficia.
42:17
Conversi sunt retrorsum, a me, Jer. 5: « Tu dereliquisti me, dicit Dominus; nus, retrorsum abiisti. » Secundo imprecatur ei confusionem, Confundantur. Psal. 118: « Confundantur omnes iniqua agentes. » Surdi audite, et caeci intuemini ad videndum. Hic ostendit eos duros ad obedientiam ad praecepta. Et primo ostendit eorum duritiam, vocans eos surdos, et caecos in mente. (« Exacceavit eos malitia eorum: » Sap. 2), quamvis habeant oculos, et aures corporis apertas, Qui apertas. Jerem. 5: « Audi « popule stulte, qui non habes cor, qui habentes « oculos non videtis, et aures et non auditis. » Supra 6: « Exacceat cor eorum ne intelligant, et « aures eorum aggrava, et oculos ejus claude, ne « forte videat oculis, et auribus suis audiat, « et corde suo intellegat, et convertatur, et sanem eum. » Secundo ostendit induratorum stultitiam, propter hoc quod in praeceptis, eorum utilitatem Dominus intendebat.
42:21
Unde ponit intentionem Domini: Et Dominus voluit ut sanctificaret eum, populum; et ipse populus magnificaret legem Dei, in corde suo custodiendo ipsam; et ut Dominus extolleret populum. 1 Thess. 4: « Haec est, « voluntas Dei sanctificatio vestra. » Secundo ostendit eorum animi conditionem, quia in seipsis peccabant: Ipse autem direptus, a daemonibus per diversa peccata, et ideo vastatus, ab hostibus aliis qui occasionem peccandi praestabant, laquens, idest occasio ad peccandum, juvenum, insipientium. Oseae 5: «Laqueus facti estis speculatione ni, et sicut rete expansum super Thabor.» Et quia peccata occultabant, In domibus carcerum, idest in secreto cordis. «In corde et corde locuti sunt:» Ps. 11.
42:22
Tertio ponit poenam: Facti sunt in rapinam, nec est qui eruat, bellorum opera, nec est qui dicat, orationis instantia. Eccli. ult. «Circumdederunt me undique, et non erat qui adjuvaret.» Vel incipit ibi poenam, In domibus carceris, ut exponatur ad litteram.
42:23
Qui est in vobis qui audiat hoc? Hic ostendit eos incorrigibiles per flagella, quia etiam causam flagellorum non recognoscent: et circa hoc tria facit. Primo inquit rit recte sentientem, inuenuis paucitatem. Futura,
42:1
v. 4 « Ecce servus meus, suscipiam eum ; electus meus complacuit sibi in illo anima mea; dedi spiritum meum super eum; iudicium gentibus proferet » ! — ecce rem introducit magni momenti, omni consideratione dignam ; talis est qui hic inducitur servus Dei, quem Deus dicit a se sustineri (hebr.), quem elegit, in quo Deus intime sibi complacet, quem maximo amore prosequitur, in quem spiritus divini plenitudinem effudit et qui ita a Deo praeventus et instructus iudicium. e. ius divinum et normam divinam, ergo id quod Deus voluit ac constituit tamquam regulam vitae ac morum gentibus afferet. Ad hanc notionem iudicii plerique interpretes accedunt, explicantes vel verum iustumque Dei cultum, iustas leges, veram iustitiam et sanctitatem (Osor. Sanct. Lap. Men. Tir.), vel evangelium (Pint.) vel £avoxovsta» (S. Cur.), vel ius illud quod lege divina determinatum est, legem Dei, veram religionem et doctrinam quae sit regula vitae (ita recentiores) ; neque multum ab ea acceptione abludunt, si alii magis efferunt iudicialem potestatem : ius gentibus dicet, est periphrasis regiae et imperatoriae maiestatis, per evangelium autem iudicium Christus in omnes gentes exercuit (Malv. For.) vel gentes moderabitur, absoluta in illas auctoritate gaudebit (Calm.) ; haec enim dominandi potestas eo demum continetur at impietate et iniquitate deiecta vera virtus, pietas, religio ubique regnet. Unde talis exhibetur servus Dei, qui id in opus deducet quod 2, 3. 4 de novissimis diebus praedicitur. Primo igitur nobis describitur tamquam electus a Deo Deoque acceptissimus et cui Deus suum indiderit spiritum, quem potentia sua sustentat, cuius ergo opus effectu nequit carere; dein assignatur munus iudicium proferet gentibus, missus est ergo, ut gentes doceat; tertio depingitur, qua ratione munus sit obiturus. Heros alter bellico incedit strepitu ; prorsus aliter hic servus Dei
Anc. — Describitur servus Dei, a Deo electus et dilectus, spiritu Dei repletus, qui maxima benignitate et suavitate et misericordia praeditus legem Dei omnibus proferet (42, 1-4). Eum Dominus omnipotens et auctor vitae omnium vocavit, ut caecis lumen, captivis afferret libertatem; hac quoque liberatione gloria Dei et eius praescientia omnibus nota fiet (42, 5-9). Quare laudes Dei celebrabuntur undique in orbe terrarum (42, 10-19). — Heroiigitur in oratione antecedenti descripto iam alter opponitur qui aliam prorsus indolem prae se fert. Ille proponitur ut victor regum ac gentium, qui gladio et arcu, bcllico. strepitu reges deiiciet, eos persequetur, satrapes quasi lutum conculeat — hic autem ut mitis plane aec suavis, qui ab omni oppressione alienus debiles et morti et interitui iam proximos sublevabit et consolabitur. Illum videntes insulae timuerunt, hunc insulae exspectant. Uterque tamen est a Deo vocatus et electus, uterque gloriam Dei manifestabit, uterque liberationem populo Dei afferet, uterque oraculo divino est praenuntiatus. Quare iam evidenter, quemadmodum duo designantur liberatores, ita duae quoque liberationes populo Dei praedieuntur quae tamen, sicut liberatores indole sua et descriptione inter se multum differunt, ita etiam alia atque alia ratione erünt in opus deducendae. lla:
Attentione animorum excitata magnis encomiis introducitur servus Dei ut Deo maxime acceptus, Deo plenus, qui omnes gentes ad veritatis cognitionem adducet
b) Dominus superbiam Tyri deiecit 23, 8-14.
42:2
v. 2 « non clamabit, neque accipiet personam, nec audietur voz eius foris » ; — hebr. etiam in membro medio : non levabit, i. e. subauditur, ut S. Hier. advertit, in altum vocen suam. Humilis ergo et tranquillus, mitis et mansuetus incedet. Deus enim est Deus pacis et qui Dei spiritu reguntur, non contentiose, non perturbate, non modo praecipiti et tamultuoso agunt, verum pacate, quiete, modeste ; cuius reisymbolum ostensum est Eliae : non in commotione Dominus.. non in igne Dominus (3 Reg. 19, 41. 12). « Est autem magna quaedam epitasis in eadem sententia tertio geminata, qua maiorem in modum commendatur Christi mansuetudo, silentium, modestia » (Sanct.), neque enim « veniet cum magno strepitu, ut alii reges venire solent, sed humilis, placidus, mansuetus » (Mald.). In vulg. praeterea aequitas iudicii exprimitur ac iustita ; cf. 44, 3. Ceterum verba citata apud Matth. 12, 19 cum hebr. concordant. Huic indoli placidae, quam ipse vocis habitus prodet, omnino consentaneum est, ut maxima cum mansuetudine ad sanandos. debiles, ad erigendos infirmos, ad remedium aegrotis afferendum incumbat
42:3
v. 3 « calamwun quassatum non. conteret. et linum fumigans non. exstinguet ; in veritate educet iudicium » ; — qui sunt. oppressi, quassati, afflicti, quorum vita quasi iam est exstincta, eos peculiari cura fovet et amplectitur. Quam maxime ergo distinguitur a sapientibus et potentibus, qui infirma et debilia vel fastidiose spernunt et aversantur vel superbe destruunt et plane abiiciunt. Est loquendi « proverbialis species quae mirum in modum explicat alicuius lenitatem et mansuetudinem » (Sanct.) et. qua indoles illa describitur, qua. servus Dei omnes ad se allicit qui onerati sint et molestiis affecti vel pondere peccatorum pressi vel diffidentia et timoribus obnubilati; ubi deprehenderit infirmos in fide, hos ad fidei robur erudire studebit, ut ita minimam illam virtutis bonique lucem quae adfuerit ad magnum promoveat lumen et ad insignem splendorem. Hac mansuetudine et promptitudine medendi infirmis iam nobis propositus est Dominus pastor bonus ac misericors 40, 411 et. proponetur 61, 1 et seq. ; iam talis exhibitus est 11, 4; 14, 32; 25, 4; 26, 6; pauperes enim et egenos et. afflictos et. oppressos iuvare, fovere, consolari, erigere dicitur, sim. uti Ps. 44, 5; "14, 4. Quam egregie haec species ac forma Messiae in evangeliis sit depicta et ad vivum expressa, non opus est hic exsequi ; sufficit mentionem sermonis montani iniicere, in quo beati praedicantur pauperes, mites, qui persecutionem patiuntur, et pauperes evangelizari signum proponi epochae messianicae et Messiam maxima commiseratione et caritate suscipere peccatores, dum pharisaei superbe eos fastidiunt, immo id a propheta Dei longe abesse debere insipienter iudicant. Unde bene S. Hier. : « cunctis placabilis erit et veniam dabit peccatoribus ;... qui vicini erant exstinctioni, Domini clementia servabantur ». Et quía ita mitis e&t et mansuetus, ideo ad veritatem perducet iudicium (hebr.) i. e. normam illam iuris ac veri divini (cf. v.1) vere in hominum mores et vitam inducet, vere illam ita ubique valere et omnibus conditionibus dominari faciet, ut veritas' ubique elucescat et vincat. Via igitur qua vera lex ac solida stabilienda erit in terris, assignatur mansuetudo, clementia, miseratio. Hisce enim miseriae hominum ac debilitati, qua laboramus omnes, optime consulitur ; hisce infinita Dei in homines misericordia praeclarissime exprimitur, unde elucet quantopere clementia illa Salvatoris et benignitati divinae et indigentiae hominum respondeat. gentium qui exstincto legisnaturalis ardore fumi amarissimi oculos laedentis involvebatur erroribus; hunc Christus non solum non exstinxit et in cinerem redegit, sed potius insufllavit et de parva scintilla magnum caritatis incendium erexit (cf. Pint. Sanct.); vol qui peccatori non porrigit manum nec portat onus fratrum, iste calamum confringit quassatum, et qui modicam scintillam fidei contemnit in parvulis, hie linum exstinguit fumigans (S. Hier. Comment. in Matth. 12; M. 26, 79); « qui hodie non dat operam ut errantem quantum potest corrigat, ille calamum confringit quassatum » (Sasb.). Vel : quae interitui iam proxima et inutilia sunt, homines plene abiicereetdelere solent; ellychnium fumigaus, quod insuper molestiam creat fumo et putore, omnes exstinguunt : uude Christi commendatur mansuetudo (ef. Sanct. Gord. Lap. Men. Tir.), « nee enim is erit ullo modo qui boni alicuius reliquias malis oppressas extinetas 'esse velit, sed potius mala omnia detergendo perficiet, ut quidquid inerat boni excitetur, quod fractum consolidetur, quod propemodum exstinctum lumen recipiat » (Osor.). S. Ephr. calamum intelligit de populo iudaico, cuius rempublicam Christus non everterit; lucernam autem caligantem (ita in versione syr.) legem, quae cum sol iustitiae exortus sit, in plena meridiei luce caligaverit. S. Thom. calamum exponit de regno iudaico, linum de sacerdotio, quae expositio petita est, ut videtur, a S. Gregorio Magno (cf. Troch.). Cum hac autem mansuetudine coniunget animum invictum et fortem, ita ut in munere suo nunquam langueat vel difficultatibus frangatur, verum placide quidem at fortiter et constanter ad propositum adnitatur; ita v. 4 ex hebr. non languescet nec confringetur, donec ponat in terra iudicium i. e. donec normam veri et iusti divinam in terra stabili ratione collocaverit et fundaverit vel donec in terris rempublicam coelesti iustitia fundatam constituerit (Osor.); simili modo explica vulg.
42:4
v. 4 « non erit tristis neque turbulentus, donec ponat in lerra iudicium; et legem. eius insulae exspectabunt »; — « vultus placidus nec rerum diversitate contractus ae turbidus satis indicat tranquillum animi statum et raram in eadem lenitate et modestia constantiam » (Sanct.); rerum ergo difficultate vel obstaculis obiectis minime animo cadet neque perturbabitur, sed placide et constanter propositum sibi opus prosequetur. Hic iam semina quaedam sparguntur quae cap. 49. 53 magis explicabuntur; innuit enim propheta opus fore molestiis, laboribus, ut vera religio in terra collocetur, adfore pro servo Dei obstacula et difficultates, quibus ne retardetur frangaturve opus erit animo forti, constanti, invicto. Atque statim fortitudinis huius et constantis studii adiungitur praemium et terminus felicissimus : /nsulae i. e. regiones longinquae, ultra maria sitae legem eius, doctrinam eius fidei morumque avide appetent, desiderabunt !, suscipient. Proinde regnum fundatum iri indicatur veritatis, 1. Sedebant enim, ut S. Eohr. ad 51, 3 notat, diu in sp? salutis eius. doctrinae, religionis cultusque Dei universale, qo remotissimae quoque regiones comprehendentur, et tale regnum, ad quod gentes magno quodam studio se adiungere gestient. Etiam. haec postea vates magis magisque explicabit. — En quam diverso modo servus hic exhibetur et opus eius; heroem illum cap. 41 descriptum insulae timent, expavescunt quasi horrentes (41, 3); huius vero legem avide et cupide expetunt (cf. 49, 6; 51, 5). « Advertit S. Hier. : « splendebit et non conteretur, donee ponat.. (ex LXX versione) pro quo nos interpretati sumus : non erit tristis neque turbulentus, sed aequalitatem vultus omni tempore conservabit ». LXX igitur illud non exstinguetur nia2* N5 reddiderunt asserlüve veipyst. In hebr. eadem verba leguntur quae in v. 3; unde etiam v*? eodem modo erit explicandum ; ef. Eecl. 12, 6. Alii haud reete exponunt T currere i. e. non erit praeceps, non feretur impetu sed summa cüm prudentia et consideratione res causamque iudicabit (For.).
42:5
v. 5 « Haec dicit Dominus Deus, creans coelos et extendens eos, firmans terram et quae germinant ex ea, dans flatum populo qui est super eam et spiritum calcantibus eam,
Iam magis explicatur, quali ratione Dominus hunc servum sustineat (v. 1) et ad quid eum elegerit. Opus fore insigne ac magnificum, iam ex prooemio colligitur quo Dei potentia egregie describitur :
42:6
v. 6 ego Dominus vocavi te in iustitia et apprehendi manum tuam et servavi te »! — sicuti supra 41, 4 heroe illo descripto Dei potestas effertur qua documenta illa edi posse probatur, ita hoc loco; et ut 40, 8. 12 seq. potentia Dei magnifice exhibetur tamquam pignus promissionum, ita hoc loco omnipotentis creatoris rerum omnium et conservatoris virtus in medium profertur, ut omne dubium quomodo eximia illa sint exsequenda funditus tollatur. Nam qui coelum creavit creatumque continuo conservat, qui expandit, fundat (hebr.) terram et. genimina eius et omnibus viventibus halitum et vitam subministrat, etiam id quod constituit facere poterit efficere. Ordinem rerum creatarum eum sequitur vates quem in Genesi legimus. Et quia Deus iustitiam, rectum ordinem rerum, et sanctitatem in terris constituere vult, vocavit eum, similiter ut alter heros ad Dei opus est vocatus (41, 2); et quem vocavit, etiam efficaciter tuetur in suscepto labore, ei assistit, eum ab omni periculo et infestatione servat, sicuti alteri quoque erat promissum 41, 3; 45, 2. Ad quid vero praeprimis sit vocatus et a Deo missus, sequentibus proponitur : « e£ dedi te in foedus populi, in lucem gentium, v. "1 ut aperires oculos caecorum et educeres de conclusione vinctum, de domo carceris sedentes in tenebris »; — ergo iüstitiam illam divinam et pro populo Israel et pro gentibus afferet ; quare dicitur dari in foedus populi, i. e. ut sit mediator foederis pro populo, ut foedus illud cum populo quod propter populi peccata erat violatam denuo restituat novumque condat; esse igitur debebit angelus testamenti, uti Mal. 3, 1 eum vocat (Malv. sim. Mald. Sanct. Mar. Osor. Lap. Men. Tir. Schegg, RoM. Troch.); et praeterea gentibus clarissimum afferre debet lumen doctrinae et lumen gratiae, ut sedentes in tenebris luce divina collustrentur (cf. 9, 2); idem ergo munus ei assignatur quod 49, 6 : servus ad suscitandas iribus Iacob et faeces Israel convertendas, et ut sit salus Dei usque ad extremum terrae. Uti ergo per eum lux esta(ferenda gentibus, ita foedus populo, foedus scil. novum et sublime (cf. Ier. 31, 31), de quo iam Osee: et percutiam cum eis foedus (2, 18 seq.), quod foedus iustitia, iudicio, misericordia, fide constituetur. Unde quemadmodum gentes non sunt illa lux, ita etiam populus non ipse est foederis huius mediator, verum alius servus a populo distinctus, qui populum cum Deo reconciliat et tamquam alter Moyses foedus a Deo ad populum perfert et populum cum Deo coniungit. Foedus prius violatum est per peccata ; ergo cum servus foedus debeat restituere, eo ipso debebit peccata abolere, remedia contra illa praebere et sanctitatem promovere. Haec bona utpote populo in patriarchis promissa, foederis nomine apte designantur, dum pro gentibus lucis appellationem sortiuntur, qua bonorum illorum indoles, natura, finis et participatio quaedam lucis increatae, ipsius divinitatis, apte declaratur. Foedus autem et lux in v. 7 accuratius definiuntur : oculi caecorum sunt aperiendi, e carcere et tenebris sunt educendi. Qualis intelligatur caecitas et qualis carcer, iam colligi potest et debet ex servi huius natura et institutione(v. 1) et ex eo quod iudicium proferet gentibus, in veritate educet iudicium, quod insu[ae legem eius exspectant et quod vocattis sit in iustitia (v. 3. 4. 6). Tenebrae igitur ignorantiae rerum divinarum et carcer peccati et iniquitatis intelliguntur et ab hisce liberabit servus Domini. Unde tamquam /iberator ac redemptor spiritualis describitur et novum indicatur foedus et tempus messianicum, quoablato errore et peccato destructo Dei cognitio et sanctitas ubique dominatur, uti Isaias iam saepius docuit; cf. 2, 9; 4, 4-6: 9, 1; 41, 4 seq. Z5, 85: 26, 3: 29. 98.: 32, 1; 95, S. De hoc foedere vide plura 54, 10; 35, 3; 59, 91; 61, 8. Neque quod ipse dicitur dari in foedus populi, locutio est audacior; nam Ios. 3, 14 (hebr.) ipsa arca, foederis sanctuarium et symbolum divini commercii et. bonorum Dei, dicitur foedus; ergo etiam ille qui foederis est effector et bonorum illorum largitor et vinculum quam maxime sublime quo genus humanum Deo coniungitur, apte foedus appellatur, uti alias quoque se lucem, resurrectionem, viam, veritatem, vitam etc. nominat, quia ea in se habet abundantissime et cum aliis communicat. Est igitur . lumen ad revelationem gentium et gloria plebis Israel, cum gloria Israel in foedere illo reposita sit; per eum ergo urim et tummim, lux et probitas, doctrina et veritas, generi humano affertur et ad talem effectum Deus omnipotentiam suam in coelis et in terra et in omnibus viventibus conspicuam oppignerat (v. 5) et nomen suum /aAve et gloriam suam incommunicabilem in medium affert. Tamquam sigillum et confirmationem Deus nomen suum apponit essentiale et gloriam maiestatis incommunicabilem
42:8
v. 8 «ego Dominus, hoc est nomen mewn; gloriam meam alteri non dabo et laudem meam sculptilibus » ! — ego Iahve, qui ut est in se actus purissimus, ita ver- .bum suum complet, qui hoc nomen ut foederis initi signum et pignus assumpsit (cf. quae notavi ad Os. 2, 20; 12, 5. Ioel. 2, 32). Haud incongrue monet Sanct.: « illud ego Dominus nota est et quasi familiaris subscriptio, qua Deus decreta sua atque mandata consignare et divi-. na auctoritate confirmare et commendare solet, ut habes in Levit. cap. 18 et 19 centies ». Uti in rebus gestis herois illius gloria Dei et laus elucet (cf. 41, 4. 93), ita in huius servi opere gloriam Dei collocari asseritur. Per hunc enim cognitio Dei et ius divinum per orbem universum debet propagari (v. 1. 3. 4. 6. 1) et quia Deus id vult, propterea eum vocat, eligit, sustentat ; per eum ergo canticum illud « plena est omnis terra gloria eius » (6, 3) complebitur; in hac vero gloria Dei ultimus ac supremus finis operum Dei continetur ; quare in ea ratio habetur valentissima et pignus certissimum impletionis. Cum enim gloriam suam alteri non deti. e. necessario gloriae suae .aemulator sit, etiam id a quo gloria eius quam maxime dependet peragere et efficere debebit, id est promissa et vaticinia implere (cf. 48, 11). Unde bene advertit Mald. verba haec modum exhibere confirmandi ac pene iurandi (sim. Malv. Sancl.). Atque talia Deus annuntiat antequam fiant ; quemadmodum cap. 41 summopere effertur ea fuisse praedicta antequam orirentur, ita hoc quoque loco in tali vaticinio insignem Dei cerni scientiam et potentiam declaratur
42:9
v. 9 « quae prima fuerunt, ecce venerunt ; nova quoque ego annuntio ; antequam oriantur, audita vobis faciam » ; — hehr. magis nervose et ad rem antequam germinent, i. e. antequam germen aliquod adsit eventus futuri, ex quo coniectura fieri possit ; nihil ergo adest in rebus humanis, nihil in rerum natura, ex quo dignosci vel coniici posset. quid futurum esset et tamen Deus certo praedicit. Proinde vaticinium describit propheta quod editur diu antequam res exsistat, quod editur eo tempore, quo res praedicta ne in prima sua inchoatione quidem neque in parvis initiis oriri inceperit. Prima quae praedixit, in universum accipienda sunt (cum S. Hier. aliisque) de oraculis olim per Moysen et prophetas datis ; ita enim priora nixUx^n constanter in hac parte adhibentur ; cf. 41, 22; 43, 9. 48; 46, 9 et praeprimis 48, 3 quo in loco argumentum hoc ex vaticiniis olim datis et eventu completis uberius ab ipso propheta proponitur ; praeterea vide usum vocis 59, 4; 61, 4; 65, 16. 1'l1 et in parte priore 1, 26. Nova sunt quae nunc annuntiantur. Illa priora evenerunt, ut totus populus testis est ad quod testimonium 48, 3. 6 diserte provocatur ; eadem ergo pignori sunt et documento fore, ut nova quoque quae nunc annuntiantur eventu compleantur. Ceterum vide 43, 19, 44, 26 ; A8, 6.
42:10
v. 10 « Cantate Domino canticum novum, laus eius ab extremis terrae ; qui . descenditis in mare et plenitudo eius, insulae et habitatores earum » | — salutem esse universalem v. 1. 4. 6 dictum est; unde quam maxime conveniens, ut praeconia quoque sint universalia, sicut Dei quoque potentia in salute efficienda ex universa rerum coelestium et terrestrium creatura v. 5 probata est. Et si nova annuntiantar, dignum est ut canticum novum sit (For.) i.e. carmen eousque inauditum, quod in veterum rerum foederisque ordine non exprimi neque plane compleri poterit ; atque revera canticum novum illi quoque psalmi vocantur quandoque, in quibus iam omnes gentes ut Dei laudum praecones gloriam Dei celebrantes inducuntur (cf. Ps. 32. 93. 97. Vaeg.). Optat vates, ut canticum hoc resonet ab extremis terris, ut laeto sonitu pervadat omnes terras; ut qui descendunt in mare i. e. nautaeet plenitudo eiusi.e. quidquid mari continetur et demum regiones omnes longinquae earumque incolae ad hanc laudationem magna inter se aemulatione conspirent. Cernuntur enim res creatae tamquam sociae et participes et poenarum hominum et eorum quoque felicitatis , (cf. 11, 6. Am. 9, 13. Os. 2, 21. Ioel 3, 18 etc.); unde facile fluit, ut ad consortium: quoque laudum divinarum invitentur (cf. Dan. 3, 63. Ps. 95, 11; 97, 7. 148 etc.). Est enim vehementer laetantium, ut omnia etiam inanimata ad gaudii et. exsultationis significationem maximam quasi linguis donent, ut multiplicibus encomiis beneficii accepti magnitudinem extollant. Ab admonitione orbis universi sacer vates ad regiones se convertit patriae vicinas ; nam eas quae Palaestinae adiacent terrae Domini speciatim decet Dominum laudibus honorare
Cum ergo Deus tam praeclara annuntiaverit et effecturus sit et gloriam suam per orbem terrarum notam facturus sit, aequum est, ut laudes eius ab omnibus celebrentur. Hae laudes hoc loco eo aptius inseruntur, quia hisce quam pulcherrime describitur quantam felicitatem servus Domini opere suo perfecto hominibus attulerit. Quemadmodum igitur supra 41, 5 seq. refertur quid heros ille bellicis suis expeditionibus effecerit et qualem terrorem gentibus incusserit, eodem modo nunc quid servus Domini effecerit, quid opus eius valeat in homines, a propheta subiicitur, subiicitur autem carminis forma, quo orbis universus ad laudes Deo concinendas admonetur. Idque quam maxime apte. Nam postquam Deus v. 8 gloriam suam oppigneravit, iure tamquam pulcherrimus operis servi Domini effectus exhibetur orbis terrarum hane gloriam Deo rependens. Atque revera orat Messias : Pater clarificavi nomen tuum (Ioan. 17, 4); unde opus eius hac Dei glorificatione praeclare exhibetur et simul ostenditur per eum demum id compleri quod 6, 3 tamquam omnium Dei operum finem et terminum assignari ab angelis audivimus. Et quia nove v. 9 annuntiata sunt, fit admonitio
42:11
v. 11 « sublevetur desertum et civitates eius, in domibus habitabit Cedar ; laudate habitatores Petrae, de vertice montium clamabunt » ; — hebr. tollant desertum et urbes eius vocem, pagi (quos) inhabitat Cedar ; exsultent habitatores Petrae, de vertice montium iubilent. Legit S. Hier. in comment. levet desertum vocem suam ; sublevetur. in vulg. explica cum Mald. aliisque : laetitia exsultet vel excitent se et erigant ad Deum laudandum (For.). Desertum intellige arabicum ; regiones gregibus nutriendis aptae iam vocari solebant desertum ; quare in tali deserto adesse arces, castella, habitabant quod inter Arabiam petraeam et Babyloniam interiacet; « Cedar quondam inhabitabilis fuit regio trans Arabiam Saracenorum » (S. Hier.) ; cf. ad 21, 6. Petra vel Sela, urbs Edomitarum; cf. 16, 1. Has regiones urbesque poetica figura admoneri, ut iubilent, verbis ipsis clare edicitur et comparatione factà cum nsulis maris vehementer svadetur, uti iam advertit Sanct. : « hoc loco in Cedar, deserto, Petra de provinciis Palaestinae proximis videtur agi, sicut prius in ?nsulis maris et extremis terris de illis quae longe sunt ». Quare explicatio, desertum intelligi de paganorum moribus et ingenio, Sela vel Petram de cordium duritie et sterilitate gentium, Cedar de nigredine morum tenebrisque ignorantiae gentium et hisce omnibus instituta gentium describi et loca; quae ad Christi evangelium postea vocabuntur (cf. Hahn), a simplici sensu longius abesse videtur et solum ex consequenti erui posse eo fere modó, quo antea deserta loca conseri, arida fontibus scatere, horrida et inculta amoenitate donari dicebantur (cf Osor. Sanct. Tir.). Demum canticum concluditur, dum eius argumentum denuo proponitur et in universum orbem spargi iubetur
42:12
v. 19 « ponent Domino gloriam et laudem eius in insulis nuntiabunt » ! — Deo attribui gloriam et laudem eius per terras omnes praedicari hic demum est términus ad quem cuncta Dei opera et imprimis opus tendit messianicum. Hac repetitione comparata cum v. 10 initio cantici declarari dixeris laudes Dei continuo esse canendas, ita ut ab earum sono terra sileat nunquam. Igitur carmen id exprimit fieri, quod v. 8 Deus postulaverat et quod seraphim cantantes annuntiaverant (cf. 6, 3) et quod vates 12, 1 seq. 95, 1 seq. 26, 1 seq. 35, 1 indicaverat. — Alii etiam v. 13 adiungunt. (cf. RoAl. Del. Naeg.) ; sed perperam. Nam eo versu, ad initium liberationiset operis illius, cuius effectus praeclarissimi hoc celebrantur carmine, fit reditus, dum dicitur Deum causam sui populi magno studio suscipere tuendam, et praeterea eo versu argumentum continetur et proponitur, cui subsequentia v. 14 seq. superstruuntur ; ergo carmen v. 12 absolvitur id quod eo etiam indicatur, quia ad id redit a quo initium captum est ita, ut in suos quasi sinus et circulos revertens in se ipso concludatur, quemadmodum in lyricis non raro fieri perspicitur. Ad hanc partem absolvendam restat, ut quis sit servus Domini paucis discutiatur. Si verba ipsa munusque assignatum spectaveris, aliqua cum heroe in cap. 41 similia, multa vero deprehendi dissimilia fateberis. Uterque suscitatur et vocatur a Domino, uterque magna Dei potentia fuleitur et in opere suo protegitur ; per utrumque gloria Dei innotescit. spectabilem accedere ad cap. 41 in explicatione iam ostensum est. Hisce vero opponuntur satis multa quae dissimilia sunt : servus hic spiritu. Dei plenus est, Deoque summopere placet ; summa in eo cernitur mansuetudo, suavitas, clementia ; ab omni strepitu longissime abest — ille vero cap. 41 gentes regesque conculcat, bellico terrore omnia replet ; huius legem insulae desiderant, illum horrent ; hic Dei normam et religionem in terris constituet, foedus innovabit, gentes illustrabit e tenebris et carcere eductas, ille solum regna destruet gentium, sed lerusalem bonum afferet nuntium. Unde luce clarius est hunc servum - alium esse ab heroe illo, non esse Cyrum. Quare in tanta utriusque descriptionis diversitate, immo oppositione (cf. 41, 9. 3. 5. 95 et 49, 2. 3. 4. 6. ')) sane mirum est, voluisse aliquos (Koppe, Hensler, Doederlein, Bauer) Cyrum nihilominus describi ; quae expositio refutatione iam non iadigebit. Alii ipsum populum Israel designari contendunt vel si non integrum populum, saltem partem meliorem seu theocraticam et piam, vel peculiari ratione prophetam ipsum et generatim prophetas aut sacerdotes et prophetas. Ad talem explicandi rationem potissimum accedunt rationalistae, quos sat multos enumeratos habes apud Ges. Kn. et quorum agmini hoc loco etiam Ha/m sese adiungit exponens de populo Israel. Verum hae interpretationes omnes neque verbis concordant neque iis quae apud ipsum prophetam vel antecedunt vel sequuntur neque eventu commendantur. Atque primo quidem cum 41, 2 seq. de heroe, de Cyro, sermonem fieri isti omnes concedant et res ipsa loquatur, sane iam quasi a priore potius exspectamus cap. 42, 1 seq. cum simili forma sermo texatur, de uno aliquo fieri mentionem, uni Cyro unum aliquem adiungi, opponi, quia in utroque loco eodem plane modo semper de uno verba funduntur. Ergo nisi clarissima indicia adsint, nomen aliquod multitudinem complectens subintelligendum esse, nemo sibi iure persuadebit uni Cyro eodem dicendi genere opponi quandam multitudinem, vel personae uni opponi moralem personam e pluribus collectam. Atqui talia indicia ut adsint tantum abest, ut excludantur et exsulent omnino. Cum enim v. 3 . adeo laudetur mansuetudo et benignitas, aperte supponitur ut laus consistere possit, eundem habere ius et potestatem utendi severitate et vindicta et ulciscendi in peccatores; talia autem nec populo nec pro- . phetis vel sacerdotibus attribui possunt. Neque ullo pacto intelligitur, quomodo populus vel prophetae sint novi foederis mediatores, ita ut de iis valere possit : dedi te in foedus populi ; Hitz. removet difficultatem vertens : faciam te in populum foederis ; sed negligit insigniter grammaticam et logicam, cum foedus populi invertat ut populum foederis extundat. Neque populus neque prophetae gentibus legem et lucem attulerunt, neque vinctos in libertatem vindicarunt. Haec omnia autem is praestitit praeclaro modo quem et iudaica traditio et conspirans interpretum christianorum expositio hoc'loco agnoscit et quem ipse Isaias clare designat, Messias scil. Ut ab ipso propheta ordiamur, is hoc loco describitur, qui iam 11, 9 spiritu Dei plenus exhibetur et cuius opera fit, ut terra scientia Dei repleatur 41, 9, qui iam 9, 2 ut lux gentium proponitur et ut liberator 9, 4 et ut talis qui in iudicio et iustitia res omnes regni theocratici administrabit. Ergo idem qui cap. 9 et 11 describitur, etiam hoc loco exhibetur. Ita quidem ex antecedentibus. In subsequentibus vero cap. 49 ea quae hoc loco dicta sunt, iterum a propheta fere totidem verbis de uno aliquo asseruntur, quem Messiam intelligi, etiam clarius eo loco patebit. Messiam hoc loco designari, antiqua Iudaeorum traditione confirmatur; ita eius testimonium iam exstat apud Chald. qui scribit ad 49, 1 : ecce servus meus Messias (NT'V'2) eamque sententiam etiam Galatino (de arcanis veritatis cath. lib. 10 cap. 41) et praecipue a fHeinke (Messianische Weissag. II p. 8) qui v. g. affert rabbi Abarbanel dixisse omnes qui non de Messia explicent hunc locum esse caecitate perculsos. Iam si ad testimonia convertimur domestica, primum locum merito sibi vindicat quod habet S. Matth. 12, 16 seq. : «et praecepit iis ne manifestum eum facerent, ut adimpleretur quod dictum est per Isaiam prophetam dicentem : ecce puer meus quem elegi » etc. ; ubi evangelista Christi indolem mitem et suavem ex consulto depingere vult, quo malitia pharisaeorum magis eluceat, qui consilium faciebant adversus eum, quomodo perderent eum (v. 14) ; quae Simeon senex de Messia praedicat: lumen ad revelationem gentium (Luc. 2, 32) proxime ad nostrum locum vel (quod idem est) ad 49, 6 accedunt; item quae Paulus arguit Act. 13, 46. 41. Dein apud SS. Patresinnumera fere exstant testimonia quibus constat eos verba ea ad unum retulisse Messiam ; affert Reinke l|. c. ampla et clarissima ex Iustino, lrenaeo, Tertulliano, Cypriano, Chrysostomo, Eusebio, Theodoreto, Ephraem, Hieronymo; etiam plura ex Origine, Novatiano, Lactantio, Hilario pictaviensi, Phoebadio, Basilio, Gregorio nazianzeno, Theodoreto heracleote, Gregorio nysseno, Ambrosio, Epiphanio, Augustino, Cyrillo alexandrino, Theodoreto, Leone Magno, Prospero aquitano etc., affert Tailhan S. I. in editione altera Analysis biblicae olim a Kilber adornatae (Parisiis 1856 I p. 318). Eadem est sententia interpretum catholicorum, quam etiam inter protestantes tuentur multi, quos recenset Reinke l. c. p. 13 et e recentissimis Del. Vaeg. aliique, quos An. Diestel enumerat (p. 498). Is. 42, 4-4 115 iidem alia metaphora dicuntur in domo carceris sedentes in tenebris; uti ergo luz intelligitur, eodem modo a contrario intellige caecos et qui iis adiunguntur vinctos; ita habes unam et concinnam explicationem, quam misere discerpis, si cum adversariis lucem et caecos metaphorice, vinctos proprie acceperis. Dein obiicit Ges. non intelligi Messiam quia de servo Domini ut iam praesenti sermo fiat. Sed si revera iam praesens adest, quando vel Isaiae tempore vel tempore exsilii soluti gentibus lex Domini est allata, quando et ubi eo tempore in veritate eductum est iudicium? Si iam praesens est, quomodo v. 9 dici potest : antequam germinent nova illa, audita vobis faciam? Sed notum est prophetas res futuras ita describere, ut iis in visione obversantur. Ceterum rem indicari futuram, clarissime habes in v. 9 expressum. Alii opponunt, Messiam solum ut iudicem gentium exhiberi (14, 10), servum autem Domini ut doctorem ; ergo alium esse servum a Messia. Praeclara obiectio! Sollemne est apud prophetas scientiam Dei tempore messianico diffundi per orbem (cf. 2, 3. 11, 9); si autem hoc, quare Messias non doetor gentium nominari posset? Praeterea Messias 9, 7. regnum dicitur confirmare et corroborare in iudicio et iustitia; sed quomodo hoc fieri potest, nisi ipse doceat iudicium et iustitiam? super eum requiescit spiritus sapientiae, intellectus, consilii, scientiae, pietatis (11, 2), quid plus requiritur, ut sit doctor gentium ; vel an Messias haec omuia in se ita concludere 'censendus erit secundum adversarios, ut nihil cum aliis communicet? — Alia quae obiiciuntur, melius cap. 49. 53 erunt discutienda. Anc. — Exsurgit Deus tamquam bellator fortis ad populi sui causam vindicandam , diu se continuit et populum hostibus vexandum permisit ; verum iam deiectis obstaculis populum suum salute donabit, idololatrae vero confundentur (42, 13-17). Simul cum iis confundentur ii ex Israel qui vocem Domini neglexerint et propterea miseriis traditi sunt, in quibus constituti tamen Deum agnoscere eique obedire noluerunt (42, 18-23). Sed pro piis magnifica repetuntur promissa ; eos proteget eosque colliget ex dispersione de omnibus terrae plagis ; quae vaticinia publice edita ante eventum numen divinum clare ostendunt (43, 1-13). Haec vaticinia quaenam sint denuo exponuntur : uti olim populum ex Aegypto mirabiliter eduxit, ita e Babylonia deiectis hostibus liberabit gloriose et hoc beneficium gratuito praestabit iis qui tale minime meriti sunt, sed quos propter peccata debuit hostibus opprimendos tradere (43, 14-28). Sed populum quem ab initio sibi formavit larga beneficiorum effusione ditabit, ita ut alienigenae quoque certatim se huic populo atque huic Deo addicere studeant. Haec Deus annuntiat antequam fiunt, uti testes sunt omnes, ita probans numen divinum sibi soli competere (44, 1-8). Cultores autem idolorum omni confusione digni sunt; ipse enim modus vocationis suae ac digniiatis suae memor sit Deoque redemptori benevolentissimo laudum praeconia concinat (44, 9-23). Postquam vates liberationem generali quadam ratione annuntiavit et delineavit Deoque potentiam minime deesse demonstravit (cap. 40), iam cap. 41 et 49, 1-12 duos nobis ostendit viros a Deo vocatos qui consilia Dei de populo suo exsecutioni mandabunt ; alter est bellicosus et invictus triumphator qui conculcatis hostibus Sioni et lerusalem faustum afferet nuntium ; alter mansuetus ac benignus qui populi sui novi foederis mediator lucem cognitionis divinae gentibus afferet et ita tenebras illas dispellet carceresque effringet quibus humanum genus misere tenebatur. Et haec quidem hactenus. Iam in sequenti oratione vates de duplice hac liberatione ita disserit, ut illam tamquam unum Dei beneficium maxime insigne considerans Deum eius effectorem exhibeat, qui opus illud praedixit declarans suam divinitatem oraculo edito et praestabit gratuito ex mera gratia, ut gloria sua innotescat omnibus. In hac oratione potissimum adverti oportet quod apud prophetas saepe cernitur, varia Dei beneficia quae ad unum quoddam opus Dei grande pertineant et ad illud tamquam per gradus quosdam populum adducant, a prophetis considerari quasi unum quoddam simul exsistens, ita ut inchoationem praeparationemque et ultimam summamque perfectionem non distinguant, sed una et quasi continua delineatione exhibeant. Unde fit, ut in rebus particularibus modo id efferatur quod ad inchoationem spectat, modo subito transitus fiat ad ultimum rei fastigium, modo ex rei initiis et ulüimo exitu unum quoddam descriptione prophetica confletur, qua in re norma divina singulis epochis substans in se consideratur absoluta et quasi separata a particulari forma et eventu singulari, sed induta ratione generali singulos eventus in se complectente. Is prophetandi .. modus describitur, cum v. g. Sasb. dicat : « utramque captivitatem et liberationem e captivitate ita miscent prophetae, ut saepe nescias, quo respiciant » ; de qua re vide quae ad cap. 40 notata sunt et quae aliis locis adverti (ad Os. 11, 11. Soph. 3, 20. Zach. 2, 4-5; 10, 10-12 etc.). Est igitur haec oratio quasi quaedam consideratio ac meditatio de liberatione in antecedentibus duplici modo proposita quae nune ut unum Dei opus describitur. Et ut talis apte subsequitur partem antecedentem et hoc loco inseritur commode ; nam in subsequentibus a 44, 94 et deinceps prior liberatio accuratius in se delineatur, dum a cap. 49 et in seq. secundus liberator eiusque liberatio speciali modo depingitur. lta tota haec prophetiae pars pulcherrima consistit unitate et concinnitate. Depingitur Deus potentissimus populi sui oppressi causam suscipiens et ad praeclaram victoriam perducens. Cum prior ille heros (41, 9) tamquam bellator descriptus sit, Deus auctor primarius in narratione hac prosopopoeica operum Dei (Malv.) apte schemate simili proponitur
42:13
v. 13 « Dominus sicut fortis egredietur, sicut. vir proeliator suscitabit zelum ; vociferabitur et clamabit, super inimicos suos confortabitur »;— vel inimicis suis se heroem praestabit, contra eos fortissimum se exhibebit (hebr.). Quando magnum aliquod opus peragendum est, Deus dicitur egredi (cf. Mich. 4, 3. Is. 26, 21); rem fore insignem, eo declaratur quia Deus zelum suum suscitabit (cf. 9, 7. Zach. 1, 14); « excitabit sese ad iram, ut viri bellicosi facere solent, cum proelium committunt » (Mald.), fervorem, aestum, aemulationem exseret; bellico clamore animum prodet invictum et pugnandi et vincendi cupidissimum. Insigni igitur forma Deum proponit qui omnino opprobrium populi tollere et ad conditionem florentem eum perducere vult. Atque iste animus et zelus eo augetur, quia diu iam populum misere iacere permisit, quasi eius cura non tangeretur vel virtute careret ad. opem ferendam
42:14
v. 14 « tacui semper, silui, patiens fui ; sicut parturiens loquar, dissipabo et absorbebo simul » ! -— tribus membris se populi opprobrium diu permisisse profitetur, totidem se dedecus illud removere spondet. Hebr. silui a saeculo, quasi a tempore longissimo, cum illa scil. exaggeratione qua animus amore ardens omnem moram impatienter ferens eam censet longissimam ; siluit Deus scil. dum hostes in eum et populum oppressum convicia iactarent ; est enim ex gentium acceptione vilis conditio populi deo tutelari dedecori et ignominiae eiusque impotentiae documentum ; tacuit, dum eius populus afflictus iaceret et fidelissimus quisque Dei cultor ingemisceret et lugeret et theocratiae conditionem abiectam deploraret (cf. Ez. 9, 4); sese continuit (hebr.) quo est amore ac clementia, iam diu urgebatur ad opem ferendam, sed iustitia sua misericordiam cohibuit et affectum amoris quasi compressit, ut debitae antea peccatis poenae luerentur. Sed quae diu sinu. cohibuit, nunc impetu magno demum erumpunt ; hune impetum, hunc ardorem et zelum tria alia membra depingunt. Deus consilium misericordiae et gratiae diu conceptum et sinu gestatum iam edere vult et in opus deducere; unde imagine parturientis proponitur : ut parturiens vociferabor, suspiria ducam, anhelabo (hebr.) ; « elegans similitudo a feminis parturientibus quae pro dolore quo halitum diuüius continent eo maiore impetu refundunt ac frequentius halitum emittunt ac resorbent, spirant, ac respirant » (Malv. ; sim. Sanct. For. Osor.); solent enim homines, ut notat Mald., qui diu iram compresserunt silentiumque tenuerunt, in magnum tandem clamorem erumpere, sicut et mulier pariens, quae se aliquantisper continens fortius postea vociferabitur. Exhibetur ergo Deus uti Ps. 77, 65, qui iram diu ceompressam in hostes effundit et tempore vindictae halitu suo quasi vento urente hostes interimit. Deiectio hostium symbolice exprimitur in vastatione et desolatione regionis
42:15
v. 15 « desertos faciam monles et colles etomne gramen eorum exsiccabo, et ponam flumina in insulas et stagna arefaciam »; — in regione plane vastata et deserta hostium vires plane fractas et exhaustas esse declaratur ; furore Domini colles et valles, campi et rivi percutiuntur; rerum mutationem eo symbolo indicat vates, gentes scil. iri spoliatum potentia sua ; si enim regio quaedam privatur aqua, si colles montesque deserti redduntur et omni viriditate spoliantur, extrema ei imminet pernicies vita omni exstincta. Unde gentium potentiam esse in nihilum reducendam designatur. Hac generali notione id quoque includitur, quod multi interpretes in collibus ac montibus speciatim expressum cernunt, fore ut idolorum cultus iis in locis multum exercitus deleatur (cf. Sanct. Lap. Men. Tir. Naeg.). « Quidquid igitur in hostium fortunis amplum et excelsum, quidquid amoenum et floridum, quidquid denique affluentium bonorum copia cumulatum esse videbatur, deprimam et exscindam et facibus coniectis exuram » (Osor.). Habes igitur idem quod 2, 11 ete. declaratum est : pompa humana deiecta gloriam Dei unice iri exaltatum. Dum Deus ita in hostes vindictam exercet, id fit in salutem ac liberationem suorum; iam quidnam partus quasi doloribus (v. 14) efficiendum sit docetur
42:16
v. 16 « et ducam caecos in viam quam nesciunt el in semitis quas ignoraverunt ambulare eos faciam, ponam tenebras coram eis in lucem et prava in recta; haec verba feci eis et non dereliqui eos » ; — salus quam Dominus largietur describitur ut via caecis antea ignota; qua metaphora indoles supernaturalis salutis ad quam homo suis viribus nequaquam pertingere valet optime exprimitur; ipse Deus tenebras debet sua luce et revelatione dispellere et illustrare i. e. ea removere quae in hominis intellectu veritati obsistunt et dein obliqua, distorta vel anfractuosa commutare in recta i. e. quae in hominis voluntate et ratione vitae opponuntur obstacula veritati, removere, ita ut integrum hominem in omnibus suis facultatibus viribusque sanet sanatumque ad salutem adducat. Haec Deus emphatice vindicat sibi tamquam propria quae peragere nunquam desistet : haec scil. quae dico, quae polliceor, feci ea et non reliqui ea (hebr. cf. For.)i. e. ne latum unguem quidem ab eis recessi neque recedam. Quibus rebus in salute hominibus danda opus sit, hisce optimo compendio docetur : tenebras mentis et intellectus removere oportet luce divina qua nova plane et incognita aperitur semita, novaet antea inaccessa acquiritur rerum divinarum cognitio ; dein quae vitae cursum impediant vel intercipiant et voluntatem implicent ac retardent, erunt amovenda gratia Dei, qua anfractus viae et tramites obliqui ad rectae planaeque rationem vitae revocentur (cf. Osor.). Ita demum homo et lumine divino collustratus et virtute divina adiutus semitas Dei sequi poterit. Caecos h. 1. intellige eosdem, de quibus v. 7. ; Haec ergo Deus suis providit : luce eos donat, in suis semitis salutis ac beatitatis collocat ; verum miseria tabescent idololatrae :
42:17
v. 41 « conversi sunt retrorsum; confundantur confusione qui confidunt in sculptili, qui dicunt conflatili : vos dii nostri » ! — dum illi in viis Dei progrediuntur obviam saluti, luci, beatitudini, hi qui idolis adhaerent: cadent retrorsum, magis magisque a luce alienati tenebris et abysso involventur et ignominia et opprobriis obruti, i. e. ab omnibus eiecti et despecti misere interibunt. In hebr. pudefient ; in vulg. ipse vates sacra quadam indignatione eis interitum adprecari exhibetur, ut quam bene meriti sint, exprimatur. Id quod vates tamquam epiphonema singulis huius partis sectionibus subdit : non est pax impiis, iam hoc loco praeoccupat ; mentione enim facta sortis idololatrarum v. 1'1 eorum quoque meminit in Israel qui mente et indole ad eos proxime accedunt et proinde se ipsos salutis oblatae reddunt incapaces. Hos iam adoritur, hos cohortationibus et minis a sua perversitate retrahere et ad Dei consilia amplectenda adducere conatur. Haec autem agens propheta etsi de futuro tempore oracula fundat, suis prospicit aequalibus et a Dei normis aeternis utilia colligit documenta sui temporis necessitatibus accommodata. Quare
42:18
v. 48 « Surdi audite et caeci intuemini ad videndum »! — opportuna admonitio post tot magnalia Dei proposita, quibus si non ad Dei cultum et amorem provocantur, vere surdi et caeci appellandi sunt. Contineri reprehensionem et verbis ipsis talique allocutione satis exprimitur, et subsequentibus valide confirmatar. Itaque id contigisse in populo asseritur, quod in visione inaugurali fore audierat vates; cf. 6, 10 ; facti sunt surdi et caeci! sed quemadmodum ibi 6, 11 terminus perniciei est praefixus, ita ut quam plurimos ab ea pernicie removeat prophetae est adniti. tes, ut simul reprehensionem v. 18 prolatam satis superque probet
42:19
v. 19 quis caecus nisi servus meus? el surdus nisi ad quem nuntios meos misi? quis caecus nisi qui venumdatus est? et quis caecus nisi servus Domini »? — Israel electione Dei et sua ipsius optione est servus Domini, peculium Dei quod sibi elegit ex gentibus, ille qui sollemniter Deo spopondit obedientiam : « cuncta quae locutus est Dominus faciemus » (Ex. 19, 8). Underes est quam maxime indigna, talem populum iam oculos avertisse a viis Domini, iam eius voci aures occlusisse, quamquam Deus continuo per prophetas suos hortator exstitit et in missione prophetarum insigne edidit fidelitatis suae ac benevolentiae documentum (cf. Am. 9, 11. Ier. i, 13. 25; 11, 1; 23, 4; 26, 5; 29, 19 ; 35, 14; 44, 4). Quare statim eius contumaciae poena indicatur ; venumdatus i. e. hostibus traditus et ab iis oppressus est populus et ipsa hac misera conditione suam ostendit rebellionem in Deum secundum legis veteris normam, qua optima quaeque promittuntur legem Dei observantibus, verum cuncta mala et dura servitus et subiectio iis intentantur qui a viis Domini recesserint (cf. Lev. 26. Deut. 98 etc.). Populum hoc loco dici servum Domini in aperto est positum ; id enim iam inducitur v. 18, in quo ii in populo compellantur, qui sint refractarii. Atque ad hos sermo continuatur; hos intelligi elucet quoque ex v. 20 et quam clarissime ex
42:20
v. 20 « qui vides multa, nonne custodies ? qui apertas habes aures, nonne audies » ? — hebr. multa. vidisti et non custodis; aperiendo aures et non audit; subito sermo ad tertiam transfertur personam, id quod ad indignationem declarandam inservit qua populum infidelem iam non alloqui vult. Populus quippe tot Dei magnalia viderat in commodum populi et in punitionem peccatorum patrata; at minime ea observavit, in animo reposuit, verum oblivioni dedit talem Deum relinquens ; toties audivit voces prophetarum per quos Deus loquitur ; at non audit i. e. non dicto audiens erat, non obediebat (cf. Sanct. For,. Lap.). Inter quae Dei beneficia lex a Deo populo data et tota illa institutio primarium locum occupat, qua Israel est electus et edoctus; unde apostatae redduntur inexcusabiles ;
42:21
v. 21 « et Dominus voluit. wt sanctificarel eum et magnificaret legem el extolleret » ; — i. e. et tamen haec erat. benignissima Dei voluntas et gratia populo praestita, ut eum populum sanctificaret i. e. a reliquis secerneret et eum ad. peculiarem suum cultum ac familiaritatem assumeret; populo autem ita in Dei peculium consecrato legem dedit et instituta praeclara, quibus insigni modo de viis Domini erudiretur et in republica theocratica optime constitueretur ; vide v. g. laudes quae legi tribuuntur in Ps. 18. 118 etc. Hebr. e£ Domino. complacuit propter. iustitiam suam ;. reddidit legem magnam et gloriosam (cf. Vat. Mald. For.) scil. ut Deus notam faceret iustitiam suam, qua populi sanctitatem vult et rectum rerum ordinem et qua promissa sua servat et secundum quam consilia salutis exsequi statuit, propterea ei placuit magnam illam ac sublimem legis institutionem et eruditionem populo dare. Ergo effertur, quanta cura Deus populum erudiendum et educandum curaverit per legem | mosaicam quae praeprimis n'*n dicitur doctrina, eruditio, institutio, quam eruditionem ibi coeptam per prophetas singulis generationibus applicare non destitit. Sed quamvis Deus institutione adeo sublimi populi curam gessisset maximam, tamen populus, quia caecum et surdum se praebuit, in miseriis iacet prostratus
42:22
v. 99 ipse autem. populus etc. Populum vero et ipsos etiam Israelitas rebelles iure optimo dici posse servum Domini, quia non solum communi illa omnium creaturarum lege servitio Dei adstricti ei subiiciuntur, verum speciali sponsione ei sint obstricti, pariter manifestum est. Unde populum vocari servum Domini non est cur quisquam miretur. Verum id potius admiratione dignum videtur, quomodo ex hoc loco et hoc usu vocis conficere velint servum Domini, de quo 42, 14 seq. esse eundem qui hie reprehenditur, esse populum. Utique nomen est idem, vox est eadem. Sed num hoc unum sufficit ut idem in utroque loco designari dicatur? Minime gentium. Nam quanta sit inter utrumque locum diversitas, neminem fugere potest : ille in Dei deliciis reponitur, spiritu Dei imbutus est, normam Dei et legem omnes docet, caecos ad lumen educit; hic autem plane in contrariis versatur : est surdus ad Dei vocem, est caecus ipse et magna reprehensione dignus et propterea v. 22 a Deo punitus et hostibus traditus. Quale ergo inter utrumque discrimen! Atque talibus unum eundemque describi iure miraberis esse qui serio affirment (cf. Ros. Kn. Naeg.). Hoc loco servum accipi collective, ut loquuntur, facile fluit ex v. 48 surdi audite et v. 22 comprobaiur; sed 42, 4 seq. nihil tale adest, immo, ut monui, ipsa ad Cyrum oppositione «num intelligi vehementer suadetur. Frustra igitur ex hoc loco et appellatione hac 42, 19 impugnatur expositio 49, 1 de Messia facta, a qua impugnatione unum illud iam omnes debuit deterrere, caecum illuminandum esse ab eo qui ipse sit caecus (v. 7. 19). Textus mas. a plerisque vertitur : ef surdus sicut nuntius meus quem mittam (mitto) ; cf. Mar. Malv. Sanct. et recentiores. Itaque populus ipse dicitur nuntius quem Dominus mittit; potest declarari eo modo quo apud Michaeam (5; 8) dicitur : et erunt reliquiae Iacob in medio populorum multorum quasi ros a Domino et quasi stillae super herbam, eo scil. sensu ut declaretur populum debere reliquis gentibus veram Dei cognitionem afferre (cf. Is. 2, 2). Quamvis hac ratione vituperium augeatur in populum, quia is qui nuntius Dei esse debet seipsum surdum praebet nec Deum vult audire, tamen singulare estet mirum. populum diei nuntium quem Deus mittat, nisi explicaveris, uti Procop. textum eundem apud Sym. exponit, talis scil. populus esse volebat ; ergo ut talem nuntium se populus iactabat, sicuti dicitur Rom. 2, 19. 20 : confidis teipsum esse ducem caecorum, lumen eorum qui in tenebris sunt, eruditorem insipientium etc.; at talis ironia hoc loco non placet neque ullo modo innuitur, Eandem versionem quam praebet vulg. etiam habet Chald. (ad quos misi prophetas meos) eaque optime sensui et contextui accommodatur. Unde erit retinenda. Potest eadem cum For. et Schegg etiam ex textu mas. derivari, si scil.' nux '»Nop tamquam una quasi nolio accipitur et ib suppletur : quis surdus sicul eui mitto nuntium. Verum cum id vel subtilius vel coactum esse videatur, satius erit aliquam textus corruptionem staluere, cui versio vulg. et paraphrasis Chald. Vesüimonium dare videntur, immo LXX quoque, in quorum versione zvpieóovze; numerus pluralis am255n (masa ?) latet et qui ita indirecte versionem vulg. et Chald. confirmant. Lectioni mas. suffragium ferunt Syrus plane, Sym. eo saltem modo, ut habeat 20; (s 6 Kyys2ós pov; omiltit autem quem mitto, saltem prout eius verba Procop. refert. - Varie explicant vocem o»wno ; versio S. Hier. venumdatus derivanda erit a notione reddere, rependere ; ergo is cui repensum est, quae notio ex v. 22 explicata est ; vel ut For. exponit : qui ipse fuit redditus, seu traditus, ut fit in venditione. Alii explicant : pacatus i. e. qui pacem et amicitiam habet cum Deo vel qui in fidem ac tutelam Dei receptus est (Malv. Rohl. Troch. amicus Dei — Ges. Kn. Sein. Del. Or.) vel Dco subditus (Ewald, Hits.) vel perfectus (Mald. Mar. Stier) vel salute praeditus aut beneficio affectas (For. Hahn, Naeg.). Cum in hac reprehensione populus dieatur servus Domini quia ad peculiarem cum Deo habitudinem est assumptus et lalis esse debuit, optime ei nolioni respondet : in Dei familiaritatem receptus, ut vocatio populi divinitus faeta designetur et illa efferatur indignitas amicum qui esse debuit Dei luce Dei repulsa caecutire. Quam merito fiat reprehensio, demonstraturex iis quae apud populum evenerunt ; v. 99 « ipse autem populus direptus et vastalus ; laqueus iuvenum omnes et in domibus carcerum absconditi sunt ; facti sunt in rapinam nec est qui eruit, in. direptionem, nec est qui. dicat : redde » ! — laqueus iuvenum.. explica ex membro parallelo et. ex hebr. : omnes iuvenes illaqueati, laqueis capti sünt (cf. Sanct. Sasb. Malv. For. Mald. Lap.) hebr. illaqueati in. foraminibus omnes ; in tam miseram conditionem devenerunt, quia uti v. 20 indicatur voci Domini non obedierunt ; ipsa calamitate probatum est populum diu et graviter deliquisse; quare cur caecus et surdus dicatur, iam abunde constat. In exsilio degunt bonis suis spoliati, captivitate retenti et in terra alienigenarum quasi carcere quodam inclusi ; a patria avulsis habitatio inter inimicos in regione aliena insolentiae victorum traditis quasi carcer durissimus apparet. Ibi neminem habent qui adiuvet; neminem qui bona erepta, thesauros templi efficaciter ab hostibus repetat ; nemo qui ipsos e potestate inimicorum eruat. Plane inopes sunt. In miserias se proiicere poterant peccatis Deum offendendo, sese liberare non possunt ; Dominus solus et populum liberavit et thesauros templi restituendos curavit (cf. Esdr. 1, 3. 4. 6. 71 seq.). Hebr. n55 nm'wna n5n i.e. illaqueare in foraminibus omnes eos (Malv. Vat.), adhibetur infin. absol. ad descriptionem vividam ; hoe sensu verbum est denominativum a n5 laqueus ; alii derivant verbum à r5 ut sit sensus : gemere, suspiria trahere (cf. Rohl. Naeg. Hahn ; yn cf. 11, 8 foramen ; et esse vertendum in foraminibus suadetur membro parallelo : in domibus carcerum. Versio vulg. facile explicatur, cum m5 sit laqueus et mna iuvenes ; laqueum euam exprimunt LXX et Syrus ; iuvenes praebent Syrus et Chald. quoque cum S. Ilier. Recentiores tamen communiter vertunt ut supra (cf, Kn. Del. Net. Troch.). Utinam saltem in extrema hac miseria constituti recogitarent, a quo et cur ita affligerentur et utinam resipiscerent ! At pauci sunt qui ad meliorem frugem revocantur;
42:23
v. 23 « quis est in vobis qui audiat hoc, attendat. et auscultet futura » ? — hebr. auscultet in. posterumi. e. qui malis eruditus saltem in posterum sibi caveat (cf. Osor.). Haec quae propheta dicit iam aequales suos tangunt. Nam regno israelitico destructo magna pars populi abducta est in Assyriam ; unde quae in v. 22 proponuntur, iam tempore Isaiae vera erant neque tunc aderat qui Israelitas reduceret vel Assyrios cogeret, ut eos dimitterent. Hac autem regni vicini calamitate Iudaei non sunt ad meliorem frugem reducti. Sed id obtinuit, quod postea Ezechiel amare lamentatur (23, 11 seq.), regnum iudaieum poena illa Samariae inflicta non esse emendatum, e contra plus insaniisse libidine. Quare propheta iure merito conqueritur exemplo. vindictae divinae fere neminem erudiri, vere surdos et caecos esse eos ipsos quos prae omnibus servos Domini esse decebat. Iam quid serio sit recogitandum, ne idem ipsis accidat, vel ut a miseriis demum | salvi et incolumes evadant, propheta clare et distincte proponit
42:24
v. 24 « quis dedit in direptionem Iacob et. Israel. vastantibus ? nonne Dominus ipse, cui peccavimus? et noluerunt in viis eius ambulare et non audierunt legem eius,
42:25
v. 93 et effudit super eum indignationem | furoris. sui et forte bellum et combussit eum in circuitu et non cognovit, et succendit eum et non intellexit » ; — in eventibus illis bellicis, in expugnatione Samariae, in cladibus populo Dei illatis ut Domini vindicis manum ágnoscant, monet; mentes eorum revocat a consideratione mere humana, Assyriis longe potentioribus regnum parvum non potuisse resistere ; ad sublimiorem contemplationem causae altioris et administrationis divinae animos evehere studet ; praeit in culpae confessione ; se ipsum peccatoribus accenset, quo facilius reliqui idem cum propheta fateantur et cum ipso dicant : peccavimus ; culpam omnium esse declarat, quo libentius singuli se peccasse non diffiteantur. Cur Israel hostibus traditus sit, fere eodem modo describit, quo sacer auctor causas ruinae recenset 4 Reg. 17, 14. 19. Quia igitur legerà Dei abiecerunt et in viis quas Dominus suis mandatis demonstravit ingredi noluerunt, effudit super eum aestum, iram suam vel aestu iram suam (Malv.) quae ira in bellico furore cernebatur ; hoc aestu divino undique succensi sunt, undique combusti ; at frustra : haec vexatio iis non. dabat intellectum ; nulla castigatione emendati sunt, quare nihil restabat nisi excidium regni. En quam caecus et surdus erat servus qui esse debebat et amicus Dei! In hae descriptione propheta sortem regni israelitici ob oculos habere videtur et ea sorte suos aequales admonere, ne in iisdem incedentes viis demum ad eundem exitum perveniant. Ruinam si non avertere saltem minus reddere calamitosam propheta studet ; quare vult, ut exemplo Israelitarum eruditi non in eadem cum ipsis caecitate et. surditate perseverent. Etiam in regnum iudaicum iam saepius Deus effuderat iram suam et bellica calamitate recalcitrantes castigaverat; proh dolor, deiis quoque maximam partem propheta gemens dicere debet: mon cognovit, Domini manum percutientem agnoscere nolebant, non posuit super cor (hebr.), monita illa divina sine ulla consideratione et attentione dimiserunt, abiecerunt. Id ergo demum fiet quod postmodum Ieremias ingeminavit: desolatione desolata est omnis terra, quia nullus est qui recogitet corde (Ier. 12, 11). Id praevidet Isaias quia inveterata quadam consuetudine ludaei quoque vestigiis Samaritanorum insistunt idololatriae dediti et exterorum regum opem flagitantes ; id fore, uti
42:1
… Quella discesa, infatti, dello Spirito Santo inverava due testi, considerati messianici, della S. Scrittura (Ps. 2, 7; Is. 61; cf. anche Is. 42, 1); e il Precursore stesso aveva dichiarato: «Dopo di me, viene uno che è maggiore di me... e appunto sono venuto a battezzare nell'acqua, affinché egli fosse manifestato in Israele» …
… Il parallelismo tra lo «spirito di Jahweh» e la redenzione degli oppressi può fondarsi, meglio, su Is. 42, 1 (48, 6); 61, 1; Ex. 37, 14.
… temuti saran devastati»; i vv. 21 sg. annunziamo la prosperità l'abbondanza [anche nei testi di Rās Samrah: cf. R. Dussaud, Les déconverters de R. S..., Parigi 1937, p. 79 sg.] dei tempi messianici; d) sarà ripieno dello spirito di Jahweh: Is. 11, 1-5; 42, 1 (cf. 61, 1 sg. = Lc. 4, 18 sg.; forza divina accordata temporaneamente, che nel M. è dono permanente per l'alta sua missione: cf. P. van Imschoor, in Ephem. theol. …
… Nei Sinottici è costante questo concetto di s., cui corrisponde nel IV Vangelo quello di «vita» e di «vita eterna». È un concetto che si intreccia con quello di Redenzione (v.) che, già latente nei poemi del Servo di Jahweh (Is. 42, 1 sgg.; 49, 1-6; 50, 4-9; 52, 1-3; 53, 12), ma sconosciuto ai Giudei nel suo senso pieno, affiora chiaramente dal Vangelo, sia nelle affermazioni di Cristo che dicesi venuto per i peccatori …
… Egli è il Cristo, cioè l'Unto, il consacrato (Dan. 9, 25-26; Ps. 2, 2), il giusto (Is. 53, 11), ripieno di Spirito Santo (Is. 11, 2; 42, 1; 61, 1-2). Il Nuovo Testamento consacra in maniera esplicita questi dati essenziali (Mt. 1, 20; Lc. 1, 35: concezione di Cristo. …
SERVO DI JAHWEH (EBR. 'ÉBHEDH JAHWEH)
… Per gli scrittori del Nuovo Testamento basta confrontare Mt. 12, 18-21 con Is. 42, 1-4; Rom. 15, 21 con Is. 52, 15; Io. 12, 38 con Is. 52, 1; Mt. 8, 17 con Is. 53, 4; Act. 8, 32-35 con Is. 53, 7-8; Lc. 22, 37 con Is. 53, 12. Nei quali si rileva adempito in Cristo quanto …
I. LA RIVELAZIONE. - Nel Vecchio Testamento si trovano numerosi testi che sembrano riferirsi allo S. S. (Spirito di Jahweh, Spirito di Dio): p. es., in Gen. 1, 2; 41, 38; Ex. 31, 3; Num. 27, 18, e più spesso nei libri profetici, Isaia annunzia l'effusione dello Spirito sul Messia (Is. 41, 1; 42, 1 sgg.; principalmente 11, 1-2, testo divenuto classico per l'enumerazione dei doni dello S. S.) e su tutto il suo popolo (Is. 32, 15; 44 sgg.), come si espressero in seguito Ez. 37, 12 e …
42:4
… al suo fedele (Job 22, 22; Ps. 78, 1 ebr.), dai sapienti (Prov. 3, 1; 4, 2; 6, 23; 7, 2; 13, 14), dalla madre (ibid. 1, 8; 6, 20; 31, 26); Jahweh (o il suo rappresentante) la darà nel regno messianico (Is. 2, 3 = Mich. 4, 2; Ier. 31, 33; Is. 42, 4; 51, 4). In questo secondo stadio semantico, la t. (« istruzione », « ammaestramento ») ha per scopo ed effetto la dâ'ath « conoscenza ». La t. dispensata dal sacerdote ha
42:6
… (Ex. 22, 21; 23, 9; Lev. 19, 33 sg.; Deut. 10, 18 sg., ecc.; cf. H. Lesêtre, Etranger, in DB, II, col. 204); essi potevano abbracciare la religione giudaica (v. proselutti); ed i profeti annunziano la loro aggregazione al regno messianico: Is. 2, 2; 42, 6; 49, 6; 60, 3; Zach. 2, 15; 8, 23; Mal. 1, 11, ecc. Nelle persecuzioni subite al ritorno dall'esilio (Neh. 5, 8; 9, 2; 13, 1-3) a particolarmente dai Seleucidi (I-II Maccabee) si sviluppò …
… il suo cultore per eccellenza: Is. 42, 1; 49, 3-5; 52, 13; cui darà piena gloria (ibid. 49, 3), compiendo fedelmente la missione spirituale (ibid. 42, 1, 6 sgg.; 59, 3, 6; 50, 4; 53, 11) affidatagli, cioè: stabilire l'alleanza definitiva con Israele (ibid. 42, 6 sg.; 49, 5, 8; 53, 8), estesa a tutte le genti (ibid. 42, 1, 3; 49, 6 sg.; «È poco che tu mi sia servo per restaurare le tribù di Giacobbe e per ricondurre i preservati d'Israele; io voglio …
… la tua salvezza (o: il tuo Salvatore), che hai stabilito a beneficio di tutti i popoli ». L'universalità della salvezza messianica era già stata predetta da Isaia (Is. 2, 1 sg.), da attuarsi specialmente per l'opera illuminatrice del servo di Jahweh (ibid. 42, 6; 49, 6). Simeone, riprendendo questa immagine, loda Dio che ci donò il Salvatore come « luce per illuminare le genti », alle quali farà conoscere la vera dottrina religiosa e morale, …
SERVO DI JAHWEH (EBR. 'ÉBHEDH JAHWEH)
… 18-21 con Is. 42, 1-4; Rom. 15, 21 con Is. 52, 15; Io. 12, 38 con Is. 52, 1; Mt. 8, 17 con Is. 53, 4; Act. 8, 32-35 con Is. 53, 7-8; Lc. 22, 37 con Is. 53, 12. Nei quali si rileva adempito in Cristo quanto è detto del S. di J. (cf. anche Lc. 2, 32 - Is. 42, 6; Mt. 11, 5 - Is. 42, 7; Apoc. 19, 13-15 - Is. 49, 2; Mt. 26, 67 - Is. 50, 6). Gesù applica a sé Is. 53, 12 (Mc. 15, 28; Lc. 22, 37). Nessuno può dubitare che la figura e la missione …
42:7
SERVO DI JAHWEH (EBR. 'ÉBHEDH JAHWEH)
… Rom. 15, 21 con Is. 52, 15; Io. 12, 38 con Is. 52, 1; Mt. 8, 17 con Is. 53, 4; Act. 8, 32-35 con Is. 53, 7-8; Lc. 22, 37 con Is. 53, 12. Nei quali si rileva adempito in Cristo quanto è detto del S. di J. (cf. anche Lc. 2, 32 - Is. 42, 6; Mt. 11, 5 - Is. 42, 7; Apoc. 19, 13-15 - Is. 49, 2; Mt. 26, 67 - Is. 50, 6). Gesù applica a sé Is. 53, 12 (Mc. 15, 28; Lc. 22, 37). Nessuno può dubitare che la figura e la missione del S. di J. convengano …
42:11
CEDAR (EBR. QÉDHĀR = «ABBRONZATO» DAL SOLE)
… Erano un popolo di pastori con le tende nere, simili a quelle degli attuali beduini, fabbricate con i peli delle capre o dei cammelli (Cant. 1, 4 [ebr. 5]). Avevano anche dei villaggi (Is. 42, 11). Le greggi erano la loro ricchezza (Is. 60, 7; Ier. 49, 28; Ez. 27, 21). Celebri arcieri (Is. 21, 16 sg.) e razzatori crudeli (Ps. 119 [120], 5), sono ricordati insieme con i Nabatei …
… P. è ricordata da Is. 42, 11; Ier. 49, 16 e da Abd. 3, che menziona le alte abitazioni come nidi di aquile.
42:19
SERVO DI JAHWEH (EBR. 'ÉBHEDH JAHWEH)
Melullam (Is. 42, 19), Neemia, Elezzaro, un ignoto dot-
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.