The Prophet geueth thankes to God for his meruelous workes, 7. and great benefites, in lightning manie with faith, washing away sinnes, and geuing grace, and eternal glorie.
1O Lord, thou art my God, I will exalt thee, and give glory to thy name: for thou hast done wonderful things, thy designs of old faithful, amen.Signore, tu se il mio Dio; te io esalterò, benedirò il nome tuo, perchè hai eseguite cose ammirande, consigli antichi fedeli: così è.OLORD thou art my God, I wil exalt thee, and confesse to thy name: because thou hast done meruelous thinges, the old cogitations faithful, Amen.Domine, Deus meus es tu; / exaltabo te, et confitebor nomini tuo: / quoniam fecisti mirabilia, / cogitationes antiquas fideles. Amen. 2For thou hast reduced the city to a heap, the strong city to ruin, the house of strangers, to be no city, and to be no more built up for ever.Perchè in un sepolcro hai ridotta la città, la città potente, la casa d'uomini stranieri in una massa di rottami, onde non sia più città, e non sia rifabbricata in sempiterno.Because thou hast brought the citie into a heape, the strong citie into ruine, the house of strangers: that it be no citie, & that it be not built for euer.Quia posuisti civitatem in tumulum, / urbem fortem in ruinam, domum alienorum: / ut non sit civitas, / et in sempiternum non ædificetur. 3Therefore shall a strong people praise thee, the city of mighty nations shall fear thee.Per questo darà lode a te il popol forte, la città di genti robuste ti temerà.For this shal strong people prayse thee, the citie of strong nations shal feare thee.Super hoc laudabit te populus fortis; / civitas gentium robustarum timebit te: 4Because thou hast been a strength to the poor, a strength to the needy in his distress: a refuge from the whirlwind, a shadow from the heat. For the blast of the mighty is like a whirlwind beating against a wall.Perchè tu sei stato fortezza al povero, fortezza al mendico nella sua tribolazione: speranza nella procella, suo riparo dall'ardore del giorno; perocché l'impeto dei potenti è qual turbine, che fa traballare una muraglia.Because thou art become a strength to the poore, a strength to the needie in his tribulation: an hope against the whirlwinde, a shadow against the heate. For the spirit of the strong is as a whirlwinde beating against a wal.quia factus es fortitudo pauperi, / fortitudo egeno in tribulatione sua, / spes a turbine, / umbraculum ab æstu; / spiritus enim robustorum / quasi turbo impellens parietem. 5Thou shalt bring down the tumult of strangers, as heat in thirst: and as with heat under a burning cloud, thou shalt make the branch of the mighty to wither away.Abbatterai tu l'arroganza degli stranieri, come il violento ardore (abbatte) nella sete; e quasi con vampa di nube ardente farai seccare la propagine di questi potenti.As heate in thirst, shalt thou humble the tumult of strangers: and as with heate vnder a burning cloude thou shalt make the branch of the strong to wither.Sicut æstus in siti, / tumultum alienorum humiliabis; / et quasi calore sub nube torrente, / propaginem fortium marcescere facies.
6And the Lord of hosts shall make unto all people in this mountain, a feast of fat things, a feast of wine, of fat things full of marrow, of wine purified from the lees.E il Signore degli eserciti farà a tutti i popoli in questo monte un convito di grasse carni, un convito di vendemmia, di carni grasse midollose, di vino senza feccia.And the Lord of hostes shal make to al peoples in this mount, a feast of fat thinges, a feast of vintage, of fat thinges ful of marrow, of vintage purified from the dregges.Et faciet Dominus exercituum / omnibus populis in monte hoc / convivium pinguium, / convivium vindemiæ, / pinguium medullatorum, / vindemiæ defæcatæ. 7And he shall destroy in this mountain the face of the bond with which all people were tied, and the web that he began over all nations.Ed ei troncherà le funi, che stringevano tutti quanti i popoli, e la tela ordita contro tutte le nazioni.And he shal in this mount throw downe headlong the face of the bond, tied together vpon al peoples, and the webbe that he hath begune vpon al nations.Et præcipitabit in monte isto / faciem vinculi colligati super omnes populos, / et telam quam orditus est super omnes nationes. 8He shall cast death down headlong for ever: and the Lord God shall wipe away tears from every face, and the reproach of his people he shall take away from off the whole earth: for the Lord hath spoken it.Ei precipiterà la morte per sempre, e il Signore Dio asciugherà da tutti gli occhi le lagrime, e l'obbrobrio del popol suo torrà da tutta quanta la terra: perocché il Signore ha parlato.He shal cast death downe headlong for euer: and our Lord God shal take away teare from al face, and the reproch of his people he shal take away out of the whole earth: because our Lord hath spoken it.Præcipitabit mortem in sempiternum; / et auferet Dominus Deus / lacrimam ab omni facie, / et opprobrium populi sui auferet / de universa terra: / quia Dominus locutus est. 9And they shall say in that day: Lo, this is our God, we have waited for him, and he will save us: this is the Lord, we have patiently waited for him, we shall rejoice and be joyful in his salvation.Ed egli dirà in quel giorno: Ecco, questi è il nostro Dio; lo abbiamo aspettato, ed ei ci salverà: abbiam pazientato, ed esulteremo, e goderemo della salute, che vien da lui.And he shal say in that day: Loe this is our God, we haue expected him, and he wil saue vs: this is our Lord, we haue patiently wayted for him, we shal reioyce and be ioyful in his saluation.Et dicet in die illa: / Ecce Deus noster iste; / exspectavimus eum, et salvabit nos; / iste Dominus, sustinuimus eum: / exsultabimus, et lætabimur in salutari ejus.
10For the hand of the Lord shall rest in this mountain: and Moab shall be trodden down under him, as straw is broken in pieces with the wain.Imperocché la mano del Signore poserà sopra di questo monte: e sotto di lui sarà stritolato Moab, come è tritata la paglia sotto d'un carro.Because the hand of our Lord shal rest in this mount: and Moab shal be treshed vnder him, as straw is broken with the wayne.Quia requiescet manus Domini / in monte isto; / et triturabitur Moab sub eo, / sicuti teruntur paleæ in plaustro. 11And he shall stretch forth his hands under him, as he that swimmeth stretcheth forth his hands to swim: and he shall bring down his glory with the dashing of his hands.E stenderà le sue braccia sotto di lui, come uno le stende per nuotare. Ma il Signore umilierà il fasto di lui coll'infrangere le sue braccia.And he shal stretch forth his handes vnder him, as he that swimmeth stretcheth forth to swimme: and he shal humble his glorie with dashing of his handes.Et extendet manus suas sub eo / sicut extendit natans ad natandum; / et humiliabit gloriam ejus / cum allisione manuum ejus. 12And the bulwarks of thy high walls shall fall, and be brought low, and shall be pulled down to the ground, even to the dust.E le difese delle tue alte mura caderanno, e saranno abbattute, e gettate a terra, e ridotte in polvere.And the munitions of thy high walles shal fal, and be humbled, & shal be plucked downe to the grownd euen to the dust.Et munimenta sublimium murorum tuorum / concident, et humiliabuntur, / et detrahentur in terram usque ad pulverem.
25:1
25:2
Menochius
City; Jerusalem, or rather Babylon, (chap. 21.) (Calmet) or every city (Haydock) in the world. (Menochius)
Strangers: the temples of idols.
25:3
People; the Chaldeans, or their conquerors.
25:4
Poor; Juda, whom Nabuchodonosor's fury could not exterminate.
25:5
Haydock
Away. Cyrus (Calmet) shall reduce Babylon the great. (Haydock)
25:6
Calmet
Mountain of Sion, a figure of the Church, and of heaven. The Jews shall feast: yea, some of all nations shall partake of the blessed Eucharist, and obtain heaven. The expressions are too grand for a corruptible feast. (Calmet)
Hesiod
Wine. Literally, "of vintage," (Haydock) on which occasion great rejoicings were made. (Hesiod, Hercul. 297.)
Haydock
Protestants, "of wines on the lees." (Haydock)
Calmet
In the East, the wines were very thick, Psalm 75:9. (Calmet)
Worthington
On the rejection of the Jews, the Gentiles were converted. (Worthington)
25:7
Tied. He will open their eyes to the truth of the gospel. They shall be no longer as criminals, expecting death, or mourning.
25:8
Ever. Hebrew, "he shall swallow up death in victory," 1 Corinthians 15:54. Christ, by dying, conquered death, and rescued us from its power, if we do not voluntarily subject ourselves to it again. This was faintly represented by the liberation of the captives.
25:10
Calmet
Mountain: the Church. (Calmet)
Challoner
Moab. That is, the reprobate, whose eternal punishment, from which they can no way escape, is described under these figures. (Challoner)
The Machabees probably executed this vengeance on Moab, 1 Machabees 5:6.
25:11
Haydock
Hands. All his exertions and fury will prove useless. (Haydock)
Moab shall lie prostrate.
25:10
Moab.... That is, the reprobate, whose eternal punishment, from which they can no way escape, is described under these figures.
25:1
The prophet and faithful people confessing Gods benefites, and perfect performance of whatsoeuer he promiseth, or determineth, conforming their desires to his pleasure, say: Amen: as wel in prosperitie, when he deliuereth, and blesseth them, as in aduersitie, when he punisheth: by the destruction of Ierusalem. which is here prophecied, and the like.
25:6
After the reiection of the Iewes al Gentiles shal be conuerted to Christ.
25:8
Concordanza Apoc. 7. & •1.
25:3
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 3.20.3
… be ye encouraged, ye feeble-minded; be comforted, fear not: behold, our God has given judgment with retribution, and shall recompense: He will come Himself, and will save us.”
25:4
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 3.5
… Moses, for example, saith: “Thou art made my Helper and Protector, to save me;” and David: “Be unto me for a God of salvation, and an house of refuge, that Thou mayest save me;” and Isaiah: “He is become an Helper for every city that is lowly.”
25:6
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 21.7
… they shall drink wine, they shall drink gladness, they shall anoint themselves with ointment
Tirannio Rufino † 411 d.C. A Commentary on the Apostles' Creed 19
… His words are: “And the Lord of Hosts shall make a feast on this mountain unto all nations: they shall drink joy, they shall drink wine, they shall be anointed with ointment on this mountain. Deliver all these things to the nations.”
25:7
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 21.7
… they shall drink wine, they shall drink gladness, they shall anoint themselves with ointment . And that he may make thee sure, hear what he says of this ointment as being mystical; Deliver all these things to the nations, for the counsel of the Lord is unto all nations
25:8
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 5.12.1
… For if death brings mortality, why should not life, when it comes, vivify man? Just as Esaias the prophet says, “Death devoured when it had prevailed.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.10
… Rightly then does the apostle declare, “Flesh and blood cannot inherit the kingdom of God;” for this (honour) does he ascribe to the changed condition which ensues on the resurrection. Since, therefore, shall then be accomplished the word which was written by the Creator, “O death, where is thy victory”—or thy struggle?
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 12.35
… death, it may not be out of place to bring forward and examine these passages along with the “taste.” In the Psalms, then, it is said, “What man is he that shall live and not see death?” And again, in another place, “Let death come upon them and let them go down into Hades alive;” but in one of the prophets, “Death becoming mighty has swallowed them up;”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 2.15
… is denoted by ‘Ye shall see your Life hanging,’ and the wound in the side by the spear answers to ‘He was led as a sheep to the slaughter ,’ and the resurrection, nay more, the rising of the ancient dead from out their sepulchres (for these most of you have seen), this is, ‘Thou shalt not leave My soul in hades,’ and ‘He swallowed up death in strength
san Basilio † 379 d.C. The Letters 46.6
… “O come, let us worship and fall down; let us weep before Him.” The Word Who invited us to repentance calls aloud, “Come unto me all ye that labour and are heavy laden, and I will give you rest.” There is, then, a way of salvation, if we will. “Death in his might has swallowed up, but again the Lord hath wiped away tears from off all faces”
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 12.15
… For had they known it, they would not have crucified the Lord of Glory . His body therefore was made a bait to death that the dragon , hoping to devour it, might disgorge those also who had been already devoured . For Death prevailed and devoured ; and again, God wiped away every tear from off every face
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 19.10
10. Guarded therefore by these discourses, be sober . For our adversary the devil , as was just now read, as a roaring lion, walketh about, seeking whom he may devour . But though in former times death was mighty and devoured, at the holy Laver of regeneration God has wiped away every tear from off all faces
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. On Virginity 13
… Can we expect it otherwise? When the verdict that was pronounced on the delinquents in the beginning is annulled, then too the mothers’ “sorrows ” are no longer “multiplied,” nor does “sorrow” herald the births of men; then all calamity has been removed from life and “tears wiped from off all faces
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Decease of His Brother Satyrus 2.67
… “Thou shalt raise up this body of mine which has suffered many evils.” Isaiah also, proclaiming the resurrection to the people, says that he is the announcer of the Lord’s message, for we read thus: “For the mouth of the Lord hath spoken, and they shall say in that day.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Counter-statements of Theodoret 1
… Who is it that lived with godly fear and offered supplication with strong crying and tears, not able to save Himself but appealing to Him that is able to save Him and asking for release from death? Not God the Word, the impassible, the immortal, the incorporeal, whose memory is joy and release from tears, “For he has wiped away tears from off all faces,”
Ecumenical Councils The Epistle of Cyril to Nestorius with the XII. Anathematisms 1
… And this: “In sorrow thou shalt bring forth children,” being removed through him, he showed the truth of that spoken by the prophet, “Strong death swallowed them up, and again God hath wiped away every tear from off all faces.”
25:9
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.9.2
… for they shall see God” ); neither shall we look for another Christ and Son of God, but Him who [was born] of the Virgin Mary, who also suffered, in whom too we trust, and whom we love; as Esaias says: “And they shall say in that day, Behold our Lord God, in whom we have trusted, and we have rejoiced in our salvation;”
25:11
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 2.21
In Isaiah: “I have spread out my hands all day to a people disobedient and contradicting me, who walk in ways that are not good, but after their own sins.”
25:1
1. Fecisti (id est certo facies, ac in tua præscientia et decreto jam fecisti) cogitationes antiquas fideles (q. d. Quæ ab æterno cogitasti et decrevisti, quæque per sanctos Patriarchas et Prophetas olim minatus es, et promisisti de orbis et impiorum excidio, deque piorum gloria, illa fideliter adimplesti, id est adimplebis. Unde optans id fieri subdit), amen, — id est fiat, uti vertunt Septuaginta. Secundo, Vatablus et Sanchez hebræum אמונה אמן emuna amen, vertunt, fecisti cogitationes antiquas, quæ sunt fidelitas fidelitas, id est fidelissimæ et firmissimæ. Mirum est quod S. Thomas hic in fine capitis exponat amen, quasi sit vox Græca conflata ex α privativo, et μήν, id est luna, q. d. Sine luna, hoc est sine defectu, puta solidum et stabile. Constat enim amen Hebræum esse, et Hebræum, non Græcum habere etymon.
25:2
2. Quia posuisti civitatem in tumulum. — Civitatem vocat orbem terrarum, qui majori sui parte est civitas impiorum; hinc gratias agit Deo de illa excisa, et "in tumulum," id est in acervum lapidum, redacta. Eamdem vocat domum (hebraice ארמון armon, id est palatium, notat superbas domos potentum et divitum in orbe) "alienorum," id est impiorum, ut vertunt Septuaginta; impii enim, cum naturaliter per regenerationem in baptismo, aut per Sacramentum pœnitentiæ facti fuerint filii Dei, ipsi tamen sua prava voluntate ad idola aut vitia, quasi ad deos suos degenerarunt et alienaverunt se.
25:3
3. Super hoc laudabit te populus fortis, — sanctorum scilicet et electorum, qui fortiter se suasque cupiditates, mundi illecebras et dæmonis tentationes superarunt. Ita Lyranus. Unde Septuaginta pro populus fortis, vertunt mendicos et iniquitatem sustinentes: hi enim fortes mendicitate, injurias et calumnias generose tolerant. Vertunt ergo ipsi, propter hoc benedicet tibi populus mendicus, et civitas hominum iniquitatem sustinentium benedicet tibi; quia, ut sequitur, factus es fortitudo pauperum, q. d. Pauperes hi hanc suam fortitudinem non sibi, sed tuis, tuæque gratiæ viribus acceptam ferent: agnoscent enim naturæ suæ infirmitatem, seque ex se esse imbecilles, sed fortes ex Deo. Hæc ergo est fortitudo Christiana, quæ adversis non succumbit, sed instar palmæ magis se erigit. Sicut calx aqua, ignis flabello, ferrum cote magis acuitur et accenditur: ita fortitudo et patientia Sanctorum afflictionibus et persecutionibus increscit, magisque inflammatur, nimirum "virescit vulnere virtus," et, ut dicebat Cato: Serpens, sitis, ardor, arenæ Dulcia virtuti: gaudet patientia duris. Civitas gentium robustarum (hoc est Ecclesia ex validis gentibus congregata) timebit te, — reverebitur te, uti filii observant et reverentur parentes. Ita Septuaginta. Cœlum ergo et cœlestis Jerusalem est civitas fortium, quorum typus fuerunt fortes athletæ Davidis, II Reg. XXIII, 8. Audi hac de re illustrem visionem quam narrat Joannes Moschus in Prato spirituali, cap. X: "Narravit nobis Abbas Athanasius de se: Venit, inquiens, mihi aliquando cogitatio dicens: Quid putas erit certantibus, et non certantibus? Et cum factus essem in exstasi, venit ad me quidam dicens mihi: Sequere me. Adduxit me in quemdam locum plenum luminis et gloriæ, statuitque me juxta unam januam, cujus species enarrari non potest. Audiebamus autem interius quasi multitudinem innumerabilem laudantium Deum. Cumque pulsaremus, audivit quispiam intus, et dixit: Quid vultis? Ait ductor meus: Ingredi volumus. Respondit ille: Non huc ingredietur quispiam in negligentia degens. Sed si intrare vultis, abite, certate, nihil æstimantes vanitates sæculi." Secundo, Vatablus vertit, civitas gentium violentarum et tyrannicarum (hæ enim hebraice vocantur עריצים aritsim, vers. 4 et 5, ubi pariter Noster robustos vel fortes vertit, ut ibi patebit) timebit te, q. d. Civitas impiorum qui pios oppresserunt, de qua jam dixi, videns tantam sui cladem, serviliter timebit carnificem: hic sensus magis congruit Hebræo aritsim.
25:4
4. Spes a turbine, umbraculum ab æstu, — q. d. Deus Sanctis in omni turbine, id est persecutione et æstu, id est tentatione, fuit protector instar umbraculi, in quo sperarunt, et ad quod confugerunt. Spiritus enim robustorum (hebraice aritsim, id est violentorum tyrannorum) quasi turbo. — Est hic triplex sensus: primus, ut explicet hic Propheta quantus fuerit impiorum turbo et æstus in pios, q. d. Vis et furor, quem violenti homines et dæmones fragilibus fidelibus et sanctis intulerunt, et tempore Antichristi (de eo enim agit) inferent, fuit eritque validus et impetuosus quasi turbo, qui etiam parietem impellit et dejicit, q. d. Ergo merito dixi, quod tu solus fueris eis fortitudo, quia inter medios hostium assultus, quasi inter turbines et fluctus steterunt immobiles quasi rupes et saxa. Idem eorum furor fuit sicut "æstus in siti," id est sicut æstus qui mire affligit sitibundos. Quare tu, o Domine! merito "tumultum" horum "alienorum humiliabis." Ita hæc connectunt et dispungunt Lyranus, Vatablus et Forerius. Secundus sensus est, ut hæc non ad impios, sed ad Christum pertineant, quasi explicet Propheta quantus sit futurus turbo et æstus, id est furor, Christi in impios: repetendum enim est per zeugma verbum humiliabis, quod sequitur, q. d. Tu, Domine, altos et superbos spiritus arrogantium et tyrannorum humiliabis, sicut turbo vehemens qui parietem impellit et dejicit; et rursum "tumultum," id est vim et potentiam, eorum humiliabis, sicut æstus nimius conficere solet homines in arena ardente et sitiente. Tertio, aptissime versio nostra juxta editionem Romanam, et Chaldæus hæc ita dispungunt, ut prior pars pertineat ad impios, juxta sensum primo loco datum; posterior vero pars pertineat ad Christum eorum judicem et vindicem, scilicet quæ ait: "Sicut æstus in siti tumultum alienorum humiliabis." Ibi enim est dispunctio, ibique incipit vers. 5, q. d. Quia spiritus robustorum, id est violentorum et impiorum, quasi turbo grassati sunt in pios, hinc tu, o Christe judex! sicut æstus in siti, id est sicut æstus maximus, qualis est in loco arido et siticuloso (ubi nulla est umbra quæ æstum temperet, aut aqua quæ æstuantem refrigeret), mire viatores sudantes et sitibundos affligit: ita et tu in die judicii valde affliges alienos, id est impios, qui se a te alienarunt, ob eorum tumultus quibus fideles tuos vexarunt, eosque calore et igne æterno exures, ibique ariditate et siti intolerabili conficies, ut cum divite Epulone petant aquam qua linguam refrigerent, et ne vel guttam impetrabunt.
25:5
5. Et quasi calore sub nube torrente propaginem fortium (hebraice aritsim, id est violentorum, ut supra) marcescere facies. — Pagninus vertit, sicut æstus sub umbra nubis propago fortium humiliabitur, q. d. Sicut frangitur æstus superveniente nube: ita propago impiorum frangetur et debilitabitur a Deo vindice. Verum melius vertit Noster. Pro cujus expositione, nota æstum qui ex densis nubibus provenit esse vehementissimum: solares enim radii angustiis nubium constricti et condensati validius agunt, feriuntque homines, agros et vineas. Symbolice, hic æstus nubis notat sententiam Christi judicis in nube residentis, qua impios cruciabit uretque dicens: Ite, maledicti, in ignem æternum. Rursum pro propaginem hebraice est זמיר zamir, id est putatio, proventus vitium, puta uvæ quæ putantur, et vina quæ ex uvis putatis proveniunt, per quæ synecdochice omnes impiorum deliciæ et voluptates significantur: voluptuarii enim maxime gaudent vino et symposiis. Sensus ergo est, q. d. Sicut nubes æstuans torret terram et vineas, ita Christus in die judicii perdet et exuret omnes impiorum delicias, quibus se oblectabant. Quocirca apte et pie notat Sanchez illustre discrimen æstus, id est tribulationis, justorum et injustorum. Æstuant, inquit, justi urgentibus et urentibus impiis: sed æstus ille brevis est, et temperatus a Deo, qui eis est umbraculum ab æstu, id est nubes opposita a tyrannorum ardore. Æstuant impii, sed æstu ad dolorem atque ardorem gravi, et ad durationem æterno: imminet eis Deus quasi nubes ardens et torrens, quæ eos æternis flammis cruciet; et marcescere faciat propaginem, id est, omnes superioris vitæ voluptates.
25:6
6. Et faciet Dominus, etc., in monte hoc convivium pinguium, convivium vindemiæ. — Opponit convivium hoc vindemiæ sanctorum, propagini, id est vino et deliciis, impiorum marcescentibus et exurendis, de quo vers. præced. Nota, quod ait, "in monte hoc," erat tum Hierosolymis Isaias, et digito demonstrabat montem Sion, aut ei vicinum montem Olivarum. Nam juxta hunc montem Christus sedens in aere quasi super Sion, et super vallem ipsam Josaphat, ac super montem Olivarum, peraget judicium, ibique suos electos glorificare, et æternis deliciis pascere incipiet, idque acere perget in Sion cœlesti per omnem æternitatem. Jam primo, Eusebius, lib. I De Demonstr. cap. ult., Cyrillus, Procopius, Cyprianus, vel potius Rufinus in Expositione Symboli, et ex iis Leo Castrius, hæc accipiunt de convivio Eucharistico corporis et sanguinis Christi, quæ summæ Sanctorum sunt deliciæ: quare per convivium hoc medullatorum et vindemiæ sanctorum non intelliguntur carnales, sed spirituales et summæ deliciæ, per catachresin: deliciæ, inquam, Sanctorum in cœlo, quas hic prælibamus in Eucharistia. Unde ad Eucharistiam hic alludit, præsertim quia caro Christi in Eucharistia propter unionem hypostaticam cum Verbo, habet vim, vel physicam, ut aliqui Doctores volunt, vel potius moralem vivificandi; ita ut ejus virtute ad gloriam et immortalitatem, atque ad delicias cœlestes resurrectura sint corpora Sanctorum, ut patet Joan. VI, 50 et 57, uti explicant S. Cyrillus et Leontius. Verum dico ad litteram hic agi de deliciis Beatorum: utriusque enim speciei meminit, scilicet panis et carnis, cum vocat convivium medullatorum; et vini ac sanguinis Christi, cum vocat convivium vindemiæ, id est vini ex vindemia expressi. Eucharistia enim præ omnibus epulis mentem saginat, impinguat et inebriat; adeo ut sancta quædam virgo solita sit dicere: "Mihi certum est vel unicam Eucharistiæ sumptionem, si fiat cum vero spiritu et sensu devotionis, aptam natamque esse efficere, ut anima perveniat ad magnam vitæ virtutisque perfectionem." Unde et S. Monica, sumpta Eucharistia, quasi mente ebria exclamabat: "Cor meum et caro mea exsultaverunt in Deum vivum." Unde Septuaginta hic vertunt, bibent in lætitia, bibent vinum, ungentur unguento. Unctionem hanc ad sacramentum Confirmationis, in quo chrismate ungimur exterius, et interius robore Spiritus Sancti, ut quasi athletæ Christi, ejus fidem profiteamur et propugnemus usque ad mortem et martyrium, referunt S. Cyrillus Hierosolymitanus et Alexandrinus, et post eos Theophanes Episcopus Nicænus, in Concordia novi et veteris Testamenti. Nota: Convivii hujus cœlestis deliciæ denotantur per duo: primo, per pinguia (id est bene saginata) medullata; medulla enim ossium est delicatissima, et arguit carnes esse delicatissimas. Secundo, per vindemiam, id est, vinum defæcatum, hoc est purissimum, limpidissimum et suavissimum. Pro vindemia hebraice est שמרים scemarim, id est, fæces quæ sunt in fundo vasis, quæque vina ipsa conservant, a radice שמר schamar, id est, servavit, conservavit: optimum enim vinum est, quod in suis fæcibus quasi residet, ibique nativum saporem et vigorem retinet et conservat. Rursum in dolio vinum optimum, id est quod non longe a fæcibus distat. Aiunt enim physici et inter eos nostri Conimbricenses, tractat. in Meteor., cap. IX, in dolio mellis optimum esse, quod est in imo sive fundo: in dolio olei optimum oleum esse, quod est in summo: in dolio vini optimum esse vinum, quod est in medio; horumque hanc dant causam: quia optimum id mel habetur, quod minus fluit, et quasi saccharum concrescit: tale vero suo pondere ad ima labitur. At oleum id excellit, quod nitidius est et defæcatius, magisque aereum: hoc autem quia levius, innatat. Denique, vis vini in calore consistit, qui ut noxam fugiat, maxime colligitur circa medium: summa enim pars ab aere proximo læditur, et vappescit. Sensus ergo est, q. d. In cœlis erunt deliciæ suavissimæ et plenissimæ, quales in hac vita æstimantur esse in convivio, ubi non nisi altilia medullata, et vinum scemarim, hoc est optimum et delicatissimum, gustanda proponuntur. Innuit Propheta vinum, id est consolationem, etiam spiritualem, a Deo immissam in hac vita non esse omnino defæcatam, sed semper cum aliqua fæce et acore crucis et tribulationis permixtam esse: consolatio enim liquida et limpida cœlo reservatur. Pari modo in hac vita Sancti acti in Domino comedunt quasi carnem et ossa, sed in cœlo comedent medullam. Refert Xenophon Cyrum hoc stratagemate suos Persas ad bellum, ejusque labores incitasse: jussit eos in sylvam ire, ibique toto die ingenti labore ligna cædere; postero die omnes opiparo et splendido convivio excepit. Deinde quæsivit ex eis, uter dies eis videretur melior, pridianus an hodiernus, utrum mallent? Responderunt omnes extemplo, hodiernum, utpote gaudii et deliciarum, cum pridianus fuisset laboris et afflictionis. Tum Cyrus: Si talem diem perennem habere vultis, modico tempore vobis laborandum est, ac certandum cum hostibus; ita enim eos vincetis, eorumque opibus ac deliciis immensis jugiter fruemini. Idem dicit Christus athletis suis: Vos estis, inquit, qui permansistis mecum in tentationibus meis; et ego dispono vobis sicut disposuit mihi Pater meus regnum, ut edatis et bibatis super mensam meam in regno meo: et sedeatis super thronos judicantes duodecim tribus Israel, Luc. XXII, 30. Et alibi dicitur, quod faciet illos discumbere in regno Patris, et transiens ministrabit illis. Age ergo, o miles Christiane! certa viriliter, vince teipsum, et omnia vicisti; sustine parumper, alge, abstine, humiliare, ægrota, suda, fer verba dura et verbera; brevi coronaberis, brevi epulaberis in mensa Christi, omnibusque bonis afflues: Momentaneum enim et leve tribulationis nostræ æternum gloriæ pondus operatur in nobis.
25:7
7. Et præcipitabit in monte isto faciem vinculi colligati, — id est, oppressionem diaboli, vincula errorum, morborum, persecutionum, miseriarum, tribulationum et mortis, quæ mox ut Adam peccavit, omnibus hominibus cœpit infligere, quibusque homines astricti et colligati tenebantur. Et telam quam orditus est super omnes nationes. — Quod prius vocavit vinculum, hic alia metaphora vocat telam: ex tela enim fiunt involucra, funes et vincula. Sic Poetæ fatum, sive decretum Dei de quolibet homine explicant per telam et stamina Parcarum, quæ cuique nent, id est dispensant, bonam vel malam sortem pro meritis, et pro voluntate Dei; de iis enim dicitur: Clotho rotat fusum, Lachesis net, et Atropos occat. Secundo, Haymo vertit, præcipitabit faciem Dominatoris. Secundo, S. Hieronymus: Absorberi, inquit, faciet faciem mortis, et vincula quibus universi populi ligabantur; de quo dicitur Ecclesiast. XL, 1: "Jugum grave super filios Adam, a die exitus de ventre matris eorum, usque in diem sepulturæ, in matrem omnium." Tertio et plenius, præcipitabit faciem vinculi, id est ipsum vinculum, hoc est peccatum originale, ejusque effectus et vincula: unde hebraice est חלוט hallot, hallot, id est vinculum, vinculum, id est plurima omniaque vincula. Noster vertit colligatum, id est replicatum et involutum, ut multis spiris quasi vinculis hominem constringat, et arctius vinciat: omnia enim hæc mala et vincula dependent, et quasi colligata sunt tum inter se, tum cum primo Adæ peccato. Vincula ergo hæc sunt ærumnæ hujus vitæ, et mortalitatis post lapsum Adæ, q. d. Deus dirumpet omnia hæc vincula.
25:8
8. Præcipitabit mortem in sempiternum. — Ecce hic præcipuam vinculi et telæ partem nominat et explicat, scilicet mortem: hunc locum citat S. Paulus, I Corinth. XV: Absorpta est, inquit, mors in victoria: pro בלע billa enim in piel, id est præcipitabit, absorbebit, legit בלע bulla in pual, id est præcipitata, absorpta est: deinde hebræum לנצח lanetsach, tam verti potest in victoria, quam in sempiternum. Et auferet Dominus Deus lacrymam. — Ecce alia pars vinculi, scilicet ploratus, gemitus et lacrymæ in tot ærumnis et afflictionibus hujus vitæ. Huc allusit S. Joannes, Apocal. XXI, 4: "Absterget Deus omnem lacrymam ab oculis eorum: et mors ultra non erit, neque luctus, neque clamor, neque dolor erit ultra." Ecce vincula quæ Deus a Beatis auferet.
25:9
9. Et dicet in illa die: Ecce Deus noster iste (scilicet Christus Jesus, id est Salvator noster, quo alludit hebræum יושיענו ioscienu, id est salvabit nos salute æterna, q. d. Semper durabit ista Christi salvatio: ita S. Hieronymus), et lætabimur (בישועתו biscuato, id est) in salutari ejus, — ut vertit Noster, id est in salute ejus, ut vertunt Septuaginta.
25:10
10. Requiescet manus Domini in monte isto. — "Manus," id est potentia Dei, q. d. Deus suas opes, suas delicias, suam magnificentiam exeret, et potenter ac liberaliter effundet Beatis in Sion, id est in cœlo. Ita Adamus. Hic sensus est genuinus. Secundo, Sanchez, "manus," scilicet ultrix Dei, requiescet, id est cessabit in cœlo, q. d. Deus amplius suos Sanctos non castigabit ut purget et expiet, uti fecit in hoc mundo. Tertio, alii, q. d. Deus sua manu, id est potentia, immenso gaudio replebit Sanctos, dando eis æternam quietem. Et triturabitur Moab sub eo. — S. Thomas per Moab proprie accipit Moabitas, quasi hic Isaias de iis prædicat, quod subigendi sint a Machabæis. Verum non de Machabæis, sed de Beatis hic agitur, eorumque hostibus, scilicet dæmonibus et damnatis, quos synecdochice vocat Moab: quia Moabitæ fuerunt perpetui hostes populi Dei, sive Judæorum, eosque ad libidinem et cultum sui idoli Beelphegor, id est Priapi, illexerunt, Numer. XXV, q. d. "Moab," id est populus impiorum, ideoque damnatorum, "sub eo," scilicet Christo judice, ejusque populo sancto et beato, "triturabitur," id est calcabitur et affligetur. Sicuti teruntur paleæ in plaustro. — Alludit primo ad Orientales, qui ob fœni penuriam paleas dant jumentis: Habent autem carpenta serrata, rotis per medium in serrarum modum se volventibus, quæ stipulam conterunt et comminuunt in paleas, inquit S. Hieronymus. Secundo, alludit ad Davidem, patrem et typum Christi, qui Moabitas concidit et conculcavit, II Regum, cap. VIII, 2. Pro plaustro hebraice est מדמנה madmena, quod a radice דמה dama, id est, succidere, descendit, significatque plaustrum serratum et scindens, uti vertit Noster et Septuaginta. Verum Chaldæus, Symmachus, Vatablus et passim recentiores Hebræi madmena vertunt, sterquilinium, a radice דמן domen, id est stercus, q. d. Deus calcabit Moab, id est impios, sicuti calcantur paleæ in sterquilinio, ut fiant stercus.
25:11
11. Et extendet manus suas sub eo, sicut extendit natans ad natandum. — Pro sub eo hebraice est in medio ejus. Unde Vatablus hoc de Christo exponit, q. d. Sicut peritus natandi solet porrigere et extendere utramque manum secundum aquam: ita porrecta utraque manu hostes suos, scilicet impios, cædet Christus, idque virtute et merito crucis, in qua brachia in crucem expandens, salvavit graces, ubi manus suas inter impios extendit, quasi natans in aqua doloris, æque ac amoris. Crux ergo fuit plaustrum, quo Christus serravit et comminuit impios: unde pro allisione manuum, quæ sequitur, aliqui vertunt, in perforationibus manuum. Verum Noster, Septuaginta et alii hæc referunt ad Moab, q. d. Dæmones, et omnes impii ita a Christo judice calcabuntur, ut dent speciem hominis plane victi, qualis est species natantis, qui explicans et rejectans brachia, gestum præfert hominis omnino desperati et victi. Ita S. Hieronymus, Adamus et alii. Comparat ergo eos naufrago natanti in mari; quia, sicut talis in abysso maris volvitur, ita impii, facto salutis naufragio, volvuntur in abysso gehennæ ignis et tormentorum. Secundo, sicut in vasto mari natans manus quaquaversum extendit, ut arborem, vel rupem in quam evadat, comprehendat, sed frustra; nihil enim invenit quod capiat, quo effugiat: ita damnati frustra captant pœnarum effugia aut levamina; quocumque enim se jactent, flammis cinguntur et obruuntur. Tertio, sicut natans in mari desperat de vita, ita et improbi desperant de salute. Et humiliabit (Christus) gloriam ejus, — scilicet "Moab," id est reproborum. Hebræi enim sæpe silenter commutant personas, uti hic a Moab ad Christum transitur, vide Can. XIV et XVI. Sanchez tamen pergit hæc accipere de Moab, q. d. Moab "humiliabit," id est deprimet, fastum et "gloriam," id est gloriationem, ejus, id est suam: hebræum enim vau affixi tam suam quam ejus significat.
25:12
12. Et munimenta, — q. d. O Moab! o reprobi! Christus in die judicii omnia in quibus nunc confiditis evertet. Est enallage personæ: transit enim a tertia ad secundam. Moraliter, S. Augustinus vel quisquis est auctor lib. De Anima et spiritu, tom. III operum S. Augustini, certe non est indoctus, multaque habet digna lectu. Trithemius putat esse Hugonis Victorini: nam non esse Augustini patet cap. XXXVII, ubi citat Boetium, qui Augustino fuit posterior; hic, inquam, auctor graphice gloriam et gaudia Beatorum in cœlis, quæ hic perstringit Isaias, depingit, ordineque ita recenset. Primo, mutuam omnium charitatem, et exinde mutuum gaudium: "Contemplemur, inquit cap. XXXVII, quæ sit ipsa societas beatorum spirituum, quæ majestas visionis Dei, et quomodo Deus æternæ visionis suæ dulcedine Sanctos suos reficiat: nemo enim in hac vita digne pensare potest, quanta sit illa felicitas, Deum facie ad faciem videre; quanta suavitas, melos illud angelicum audire; quanta jucunditas, omnium Sanctorum societatem habere: tantum enim unusquisque gaudebit de beatitudine alterius, quantum de suo gaudio ineffabili: et quot socios habebit, tot gaudia habebit. In illa gloria nihil delectabilius ad contemplandum invenio, quam intimi amoris affectum, quo unusquisque tantum amabit alterum, quantum seipsum, et Deum plusquam se, et Deus plus illos quam illi semetipsos; et hoc perpetuo gaudio. Secundo, omnium bonorum copiam et affluentiam: Quidquid, inquit, expedit, et quidquid delectat, ibi est, omnes videlicet divitiæ, et deliciæ, omnis requies, et omne solatium: quid enim ibi deesse potest, ubi Deus est, cui nihil deest? Quotquot ibi sunt, Dii sunt: omnes cognoscunt Deum sine errore, vident sine fine, laudant sine fatigatione, amant sine fastidio. Tertio, delectationem, quam Beati percipiunt ex visione Dei: "Semper vident, inquit, et semper videre desiderant; tam desiderabilis est ad videndum: semper amant, et semper amare desiderant; tam dulcis est ad amandum. In hac delectatione requiescunt pleni Dei; adhærentes semper beatitudini, beati sunt; contemplantes semper æternitatem, æterni sunt; juncti vero lumini, lux facti sunt. O beata visio! videre Regem Angelorum in decore suo, videre Sanctum sanctorum, per quem omnes facti sunt. Sancte, et exsultate, justi, quia videtis quem amastis; habetis quem desiderastis diu; tenetis quem amittere nunquam timetis: ipse est salus, vita, pax et omnia bona." Quarto, plenissimam pacem et suavitatem: "Quanta pax ibi est, ubi nulli vestrum quidquam repugnat, vel ab alio, vel a seipso: sed ipse Dominus regit vos, et nihil vobis deerit: gustate ergo et videte quoniam suavis est Dominus, suavis est ad gustandum. Tantæ suavitatis magnitudinem vos qui experti estis, nobis qui nunquam tale quid gustavimus intimare non potestis: tanquam si quis mellis dulcedinem ei, qui nunquam dulce gustavit, verbis indicare velit." Quinto, possessionem boni immensi, quod est ipse Deus: "Excita nunc, inquit cap. LXIV, anima mea, et erige totum intellectum, et cogita quantum potes, quale et quantum sit hoc bonum; si enim singula bona delectabilia sunt, cogita attente quam delectabile sit illud bonum, quod continet jucunditatem omnium bonorum, et non qualem in rebus creatis sumus experti; sed tanto differentem, quanto differt Creator a creatura: si enim bona est vita creata, quam bona est vita creatrix! si ita jucunda est salus facta, quam jucunda est salus quæ facit omnem salutem! si amabilis est sapientia in cogitatione rerum creatarum, quam amabilis est sapientia quæ omnia creavit ex nihilo! Denique si multæ et magnæ delectationes sunt in rebus delectabilibus, qualis et quanta est delectatio in illo qui fecit ipsa delectabilia!" O qui hoc bono fruetur, quid erit, et quid illi non erit! certe quidquid volet erit, et quidquid nolet non erit. Sexto, possessionem pulchritudinis, sanitatis, sapientiæ, melodiæ, honoris, divitiarum, et omnium bonorum, quæ hic vel gustare, vel concipere possumus: In cœlo, inquit, est quidquid amatis, quidquid desideratis: si delectat pulchritudo, fulgebunt justi sicut sol; si velocitas, aut fortitudo, aut libertas corporis, cui nihil obsistere possit, erunt similes Angelis Dei: quia seminatur corpus animale, et surget corpus spirituale, potestate utique, non natura; si delectat longa et salubris vita, ibi est sana æternitas, et æterna sanitas, quia in perpetuum vivent, et salus justorum a Domino; si satietas, satiabuntur, cum apparuerit gloria Domini: si ebrietas, inebriabuntur ab ubertate domus Dei; si melodia, ibi Angeli sine fine concinent Deo; si quælibet munda voluptas, torrente voluptatis delectatis suæ potabit eos Dominus; si sapientia, omnes erunt docibiles Dei; si concordia, cibus erit illis una voluntas Dei; si potestas, introibunt in potentias Domini, et omnipotentes erunt suæ voluntatis, ut Deus suæ. Nam sicut poterit Deus quod volet per seipsum, ita poterunt illi quod volent per illum; si honor et divitiæ, Deus servos suos bonos et fideles super multa constituet, hæredes quidem Dei, cohæredes autem Christi; si vera securitas, certe ita erunt certi nunquam illud bonum sibi defuturum, sicut certi erunt nec se sua sponte illud amissuros, nec dilectorem Deum a dilectoribus suis invitis ablaturum." Septimo, quod non sua solius, sed et singulorum aliorum beatitudine gaudebit quisque, eritque beatus non semel, sed centies millies: "Præterea in illa perfecta charitate innumerabilium beatorum angelorum, et hominum, ubi nullus minus diligit alium quam seipsum, erit gaudium innumerabile: si ergo cor hominis de tanto suo bono vix capiet gaudium suum, quomodo capax erit tot et tantorum gaudiorum in perfecta illa felicitate? Certe, cum unusquisque plus amabit sine comparatione Deum quam seipsum, et omnes alios secum, ita magis gaudebit absque æstimatione de Dei felicitate, quam de sua et omnium aliorum securitate." Octavo, fruitionem Dei, indeque gaudium tantum... ut cor humanum naturaliter illud capere non possit, sed hoc gaudio rumperetur, et finderetur, nisi Deus illud supra naturam in tanto gaudio roboraret et conservaret: sic Deum diligent toto corde, tota mente, tota anima, ut totum cor non sufficiat dilectioni; et sic gaudebunt toto corde, ut totum cor non sufficiat plenitudini gaudii: tantum est gaudium. In illa æterna beatitudine et perfecta Dei fruitione fruemur, videntes eum in omnibus creaturis, et eum in nobis ipsis, et, quod his omnibus ineffabiliter jucundius erit atque beatius, ipsam quoque cognoscentes in semetipsa Trinitatem, et contemplantes. In hoc enim est vita æterna et perfecta, ut videamus Deum sicuti est in seipso. Pax Dei est in illa beatitudine, quæ exsuperat omnem sensum et intellectum, et multo magis omnem sermonem nostrum: quod ergo nulli donatum est experiri, nullus conetur effari. Mensuram, ait Dominus, bonam dabit in sinus vestros, confertam in interiore homine, coagitatam in exteriore, supereffluentem in Deo ipso: ibi cumulus felicitatis est, ibi supereminens gloria, ibi supereffluens beatitudo." Nono, dotes corporis gloriosi: loquens de dotibus hisce ait: Habebit terra nostra immortalitatem, ne timeat denuo se in pulverem redigendam: resurgens enim corpus nostrum jam non moritur: habebit etiam impassibilitatem, ne miseriis subdatur: tanta enim in eo erit agilitas, ut possint Beati, si velint, absque ulla mora et difficultate ipsam quoque cogitationum nostrarum sequi ad omnia velocitatem. Deest adhuc pulchritudo: hanc pulcherrimam habituri sumus. Salvatorem enim exspectamus, qui reformabit corpus humilitatis nostræ configuratum corpori claritatis suæ, exhibens quod promisit: Quoniam fulgebunt justi sicut sol in regno Patris eorum; et sic replebitur majestate Domini omnis terra. Deus erit finis desideriorum nostrorum, quem sine fine videbimus, sine fastidio amabimus, sine fatigatione laudabimus. Idem anterius, cap. XXXVI: "Amor, inquit, sensus est: nam sicut exterior homo circa ista temporalia quinquepartito sensu afficitur, id est visu, auditu, gustu et ceteris: sic interior homo in beata vita circa quinque ineffabilia Dei, ineffabili amore afficietur. Cum enim Deum suum amabit, quamdam lucem, quamdam vocem, quemdam odorem, quemdam cibum, et quemdam amplexum interiorem amabit: ibi enim fulget, quod non capit locus; ibi sonat, quod non rapit tempus; ibi olet, quod non spargit ventus; ibi sapit, quod non minuit edacitas; ibi hæret, quod non divellit satietas: ibi siquidem videtur Deus sine intermissione, cognoscitur sine errore, amatur sine offensione, laudatur sine fatigatione. Ex quibus omnibus recte infert S. Gregorius, hom. 37 in Evangelio: Ad magna præmia perveniri non potest, nisi per magnos labores: unde et Paulus egregius prædicator dicebat: Non coronabitur, nisi qui legitime certaverit. Delectet igitur mentem magnitudo præmiorum, sed non deterreat certamen laborum.
25:2
Hic ponitur gratiarum actio: et primo de populi exaltatione; secundo de ipsius justificatione: cap. 26: In die illa etc.; tertio de paterna corruptione: cap. 27: In die illa. Prima in duas. In prima ponitur gratiarum actio: Exaltabo te, idest in aliis alte te praedicabo. confitebor, in me ipso gratias agendo. Psalm. 9: « Confitebor tibi. Domine mine, in toto corde meo. » Secundo ponitur natura gratiarum actionis, Quoniam fecisti. Et primo in generali quantum ad magnitudinem factorum. Mirabilia. Job 5: « Qui facit magna et inscrutabilia. » Quantum ad impletionem promissionum, Fideles. Eccl. 56: « Da mercedem, Domine, timen-tibus te, ut prophetae tui fideles inveniantur. » Amen, id est vere. Secundo in speciali, ibi, Quia posuisti civitatem in tumultum. Et primo opera quae pertinent ad depressionem malorum; secundo quae pertinent ad exaltationem bonorum, ibi, Et faciet Dominus exercitum omnibus populis in monte hoc convivium pinguium. Circa primum tria. Primo comminator poenae flagellum; secundo poenae fructum ibi, Super hoc laudabit te populus fortis; tertio punitionis modum, ibi, Sicut aestus in siti. Dicit ergo primo, Civitas/em. Jerusalem; alienorum, a Deo. scilicet Judaeorum; in sempiternum non aedificetur: quia nec in eodem postea loco constructa est. Supra 17: « Ecce Damascus desinat civitas esse. » Mich. 5: « Sion quasi ager arabitur. et Jerusalem quasi acervus lapidum « erit. » Vel de Babylone, sive de qualibet alia civitate gentilium eis adversantium.
25:3
Super hoc laudabit te populus fortis. Hie ponit fructum in subjectione hominum ad Deum. Et primo ponit duo signa subjectionis. Primo laudem, Laudabit fortis, quantumeque tibi subjectis; vel populus gentilis fortis in passionibus. Secundo timorem. Timebit te, quaecunque civitas.
25:4
Infra 60: « Fortitudo gentium venerit tibi. » Secundo assignat rationem, quam primo ponit: Quia factus es fortitudo pauperi, qui parum habet, etsi sufficiens sibi, cgeno, qui eget. Psalm. 93: « Factus est mihi Dominus minus in refugium, et Deus meus in adjutorium « spei meae. » Secundo ponit similitudinem, Spes, defensionis, a turbine, propter violentiam perquentis, umbraculum, consolationis, ab aescu, propter afflictionem persecutionis. Infra 52: « Erit vir « sicut qui absconditur a vento et celat se a tempestate. » Tertio ponit expositionem. Spiritus, idest indignatio et superbia. Supra 21: « Sicut « turbinis ab africo veniunt, de deserto venit, « de terra horribili. » Sicut aestus in siti. Hic ponit punitionis modum quantum ad afflictionem, Sicut aestus in siti, affligit. Tumultum, superbam clamorem, quantum ad sterilitatem.
25:5
Et quasi calore sub nube, adunata ex vento australi, qua etiam quandoque propter nimium calorem, fructus vitis destruuntur. Jac. 1: « Exortus est sol cum « ardore, et arefecit fenum, et flos ejus decidit.
25:6
Et faciet Dominus exercitum omnibus populis in monte hoc convivium pinguium. Hic ponit ea quae pertinent ad exaltationem bonorum: et hoc tripliciter. Primo quantum ad abundantiam honoris, quam describit sub metaphora. Convivium, quod paratur de animalibus pinguibbus, et vino depurato, in monte hoc, quia ibi Christus passus est, unde nobis omnia bona provenierunt; vel quia ibi judicabit, ut dicitur Matth. 22: « Ecce prandium meum paravi, tauri mei et altilia sunt occisa. » Secundo quantum ad subtractionem malorum, Et praecipitabit, quantum ad mortis poenam, quam non inat vinculum, inquantum justa Dei sententia ordinata est. 1 Corinth. 15: « Absorpta est mors in victoria. » Oseac 13: « Ero mors tua, o mors; morsus tuus ero, inferne. » Doloris tristitiam, Et auferet. Apocal. 21: « Absterget Deus omnem lacrymam ab oculis sanctorum. » Confusionis ignominiam: Et opprobrium. Supra 3: Auferam sepem ejus, et erit in direptionem. » Quidam referunt hoc ad judicium praestitum in morte Holofernis, qui contra omnes gentes veniebat; et similiter de con-ivio. Et ponit gratiarum actionem. Et aicent, Sustiniumus, patienter expectando. Eccl. 2: « Mementes Don:inum sustinete misericordiam ejus. » Et ponit rationem, Quia requiescet, cum quo nihil malum potest esse. Psal. 151: « Haec requires mea « in saeculum saeculi. » Tertio quantum ad hostium oppressionem, scilicet Moabitaram, qui propter somnum maxime eis infest erant. Et primo ponit eorum afflictionem, Triturabitur. Amos 1: « Trituraverunt in plaustris ferreis Galaad. » Secundo plenariam subjectionem.
25:11
Extendet manus, quasi prostratus, et petens misericordiam vel auxilium. Infra 49: « Vultu in terra demissio adorabunt te. » Et munitionum destructionem, Et munimenta, de quibus habetur supra.
Nota super illo verbo, Confitebor nomini, quia est multiplex confessio. Prima humilitatis. Jac. ult.: « Confitemini alterutrum peccata vestra. » Secunda veritatis. Rom. 10: « Corde creditur ad justitiam: ore autem confessio fit ad salutem. » Tertia laudis. Psalm. 52: « Confitemini Domino in « cithara. » Quarta gratiarum actionis. Supra 12: « Confitebor tibi. Domine, quoniam iratus es mihi: « conversus est furor tuus, et consolatus es me. »
Item nota super illo, Amen, quia Amen est Hebraeorum: et quandoque est verbum, idest fiat. Deut. 27: « Et dicet omnis populus, Amen. » Quandoque adverbium, idest vere. Joan. 6: « Amen « amen dico vobis. » Quandoque nomen, idest veritas. Apoc. 3: « Haec dicit Amen. » Quandoque est graecum, idest sine defectu, ab a, quod est sine, et men, quod est defectus. Rom. 9: « Qui est Deus « benedictus in saecula, amen. »
Nota super illo verbo. Convivium pinguium, quia est triplex convivium. Primum familiare militantis Ecclesiae: in quo proponit tria. Primo amaritudinem passionis. Exod. 12: « Comedetis illed « eum lactucis agrestibus. » 1 Cor. 11: « Quotiescumque manducabitis panem hunc, et calicem « bibetis, mortem Domini annuntiabitis donec veniat. » Secundo dulcedinem dilectionis. Sap. 16: « Panem de caelo praestitisti eis sine labore, omne « delectamentum in se habentem, et omnis saporis « suavitatem. » Tertio pinguedinem, quantum ad effectum. Psalm. 22: « Impinguasti in oleo caput « meum. » Secundum est convivium privatum animae: in quo proponit tria. Primo vinum amoris. Can. 1: « Meliora sunt ubera tua vino. » Secundo
25:1
v. 1 « Domine Deus meus es tu, exaltabo te et confitebor nomini tuo, quoniam fecisti mirabilia, cogitationes antiquas, fideles, amen » ! — id statim efferunt, quod vates iam 2, 41. 177 tamquam effectum iudiciis progignendum declaraverat: exaltabitur autem Dominus solus in die illa; haec exaltatio autem convenientissime tum fit, quando homo nomen Dei i. e. id qu0d Deus de se manifestat Deumque ipsum laudibus et encomiis celebrat et Dei magnalia admirabundus agnoscit. Iudicia Dei et totum ordinem operum Dei et. administrationis rerum praedicant et extollunt tamquam miraculum N5D (cf. 9, 4), rem stupendam, vires hominum longe excedentem, sola potentia divina effectam. Ita iure deiectio dicitur regnorum et prostratio hostium theocraiiae, quae quandoque veris effecta est miraculis ; potiore iure id dicitur de fundatione regni messianici eiusque victoriis et de ultima rerum consummatione et instauratione coelesti. Haec opera Dei, quae brevi conspectu in cap. 24 oculis prophetae obversabantur, laudantur tamquam consilia Dei a longinquo (hebr.), quae Deus ab aeterno mente concepit et iam diu antequam ea opere compleret, cum suis prophetis communicavit; et quia suos ab aeterno dilexit et ab aeterno gloriam adeo eximiam praeparavit, affectus amoris eiusque teneritudo in talem Deum apud sanctos augeatur oportet. Porro laudantur tamquam fides, veritas (hebr.); in iis Deus fidem suam, fidelitatem, veracitatem et veritatem "praeclare manifestavit; fide summa stetit promissis; quamvis iniuriis peccatorum lacessitus, tamen inconcussa fidelitate et veritate cuncta praestitit e& maxima constantia perfecit (cf. Osor. Sanct.). Dei consiliis in universum delineatis, uti in se sunt atque in Deo ab aeterno exsistunt, ad eorum in opus deductionem et completionem transeunt laudantes ac primo quidem prostrationem hostium proferunt (v. 2), dein bona salvatis collata laudibus extollunt (v. 4; sim. Malv.);
25:2
v. 9 « quia posuisti civitatem in tunulum, urbem fortem in ruinam, domum alienorum ut non sit civitas etl in sempilernum non aedificelur » ; — i. e. ea quibus inimici confidebant et superbiebant: urbes, urbes munitas, palatia (hebr. Deus convertit in acervum lapidum (hebr.), in rudera et ruinam, neque unquam iam instaurabuntur ; unde sensus facilis et obvius est non unam aliquam civitatem (v. g. Babylonem, ita Ges. Kn. Calm. Troch., lerusalem S. lHier.), sed quod ipsa iam enumeratione suadetur, omnem urbem inimicam, omnem arcem munitam hostium, omne palatium inimicorum a Deo esse destructum. Unde LXX bene sensum exprimunt vertenies m£Aete, zÍíAewg Oyopáz, item Chald. et Mald. : intelligit omnes nobiles civitates quarum excidium ante narravit, vel potius cum Sanct. : « gratiarum materiam indicat, quod potentes et ad quidlibet audendum prolectos abiecerit eorumque monumenta magno studio atque impensis excitata disturbarit » ; alii urbem dici volunt fere eodem sensu quo 94, 10 in eaque designari orbem terrarum vel generatim urbem illam mundi Deo inimici quae sit symbolum totius potestatis Deo adversariae eteius quasi centrum (cf. Sasb. Lap. Men. Tir. Gord. : illa sane est quam Augustinus toties in libris de duabus civitatibus opponit civitati Dei, civitas impiorum — sim. Drechsl. Del.) ; id quod non re et sensu, sed solum modo explicationis grammaticalis a priore acceptione quam praeferendam duco recedit. Talibus autem victoriis gloria Dei innotescit et cum cognitio Dei sit salus et vita, iudicia illa non solum ad poenam infligendam diriguntur, vate explicite moneatur, iam saepius notatum est (cf. 14, 1; 16, 5; 11, 1; 48, 1; 19, 18; 93, 1). Quare in hac Dei laude id quoque speciatim effertur, quo salutaris iudiciorum effectus designatur et Deus triumphator praedicatur talis qui devictis salutem praestat
25:3
v. 3 « super hoc laudabit te populus fortis, civitas gentium robustarwm timebit te » ; — gentes antea truces, viribus ac potentia elatae gloriam Dei iudicis edoctae adorant ; civitas, quae modo v. 2 in acervum lapidum convertenda dicebatur, Deum timebit; unde manifesto apparet vatem loqui de tali destructione qua non ipsum hostium urbiumque excidium, sed solum et per se animi hostilis interitus atque abolitio pugnae adversus Deum intelligitur. Aliis verbis : ad regnum Dei fundandum non opus est, ut gentium regna destruantur qua regna; id unum requiritur, ut Deo esse inimica desinant. Deum (mere generatim est Deum cum omni reverentia et observantia colere, proin eius observare mandata etc. unde timor Dei omnem gignit ac dicit virtutem. Hic vero a timore initium capitur, quia in iudicio quam maxime manifestatur Deus timendus ac terribilis, timor autem Dei initium est sapientiae. Atque electi et salvati id inter maxima Dei magnalia recensent quod afflictos et persecutione hostili oppressos erexerit, consolatus sit, quod regnum suum a parvis initiis et ex infestatione potentium ad tantum splendorem evexerit
25:4
v. 4 « quia factus es fortitudo pauperi, fortitudo egeno in tribulatione sua, spes a turbine, wmbraculum ab aestu; spiritus enim robustorum quasi turbo impellens parietem » ; — potentes enim deiicit de sede et erigit humiles; cf. 14, 32; indoles est regni messianicl, ut pauperes evangelizentur, ut beati praedicentur mites, pauperes, lugentes, ii qui persecutionem sustinent; quare consonum quoque est, ut in hoc encomio peculiari ratione id Deo laudi vertatur. Praeterea prorsus est ad rem, ut electi qui revera veniunt ex magnis tribulationibus hane Dei opem benigne praestitam carmine et recordalione grata celebrent. In exaltatione enim debilium praeclare cernitur divinae potentiae sublimitas et lex quaedam generalis gubernationis divinae. Et quam potenter Deus oppressis opem tulerit, ultimo membro declaratur : impetus ferocium sicut imber parietis (hebr.) i. e. conatus ferocium tam parum valuerunt sicut imber parieti illisus parietem valet evertere;« quomodo enim si ventus impingatur parieti atque pertranseat, sic turbo blasphemantium illi nocere non potuit » (S. Hier. sim. RoAl.). Ita impotentiam hostium furentium describentes Dei maiestatem laudant et animorum laetitiam de parta salute produnt. Alii comparationem eo sensu accipiunt, ut solum impetus ac furor hostium et periculum gravissimum adumbretur : impetum hostium esse ut tempestatem Is. 25, 4-5 461 n parietem invectam eumque labefactantem et diruentem ; ita Osor. Malv. For. Lap. Calm. Troch. Ges. Ros. Kn.; sed turbo vel imber parietis solum est imber qui in parietem decidit, non autem qui evertit parietem ; dein parietem imbre (Q5) dirui certe non satis est probabile; paulatim utique imbre quoque appulso paries capere potest detrimentum ; at comparatione h. l. certe non dicitur impetum hostium lente ac sensim sine sensu damnum inferre; quare impotentiam hostium potius delineari censeo. Atque id quidem etiam magis consonum videtur ad ipsum carmen, quo auxilium Dei efficax adeo laudibus ornatur. Alio comparationem inflectit Sanct. : « quia spiritus superborum et potentium humiliabis, sicut turbo vehemens qui impellit prosternitque parietem » ; id quod a verbis longius abest. Aliis imber parietis tam singularis et a sensu alienus visus est, ut relicto pariete vocem retulerint ad ^p frigidus vel ^p frigus et imbrem vel turbinem brumalem vel autummnalem explicaverint (cf. Lowth, Bauer, Bred.) ; verum parietem iam tuentur Syrus et Chald. cum S. Hier. Sed negari nequit imbrem parietis satis singulariter dici et rationem comparationis non esse valde obviam ; comparant quidem similem ut aiunt locutionem 9, 3 virgam humeri ; at virgam impingi humeris servi eo loco satis clarum est, sed cur imber parieti allidatur, non ita in aperto est positum. — Multum atextu hebr. recedunt h. 1l. LXX '. Opem divinam ulterius praedicant
25:5
v. 8 « sicut aestus in siti tumultum alienorum hwmiliabis et quasi calore sub nube torrente propaginem fortium marcescere facies.» ; — victoriam Dei et prostrationem hostium celebrant; sicut nimio aestu homines conficiuntur et omnia exuruntur, ita Deus tumultum et impetum hostium reddit inefficacem, flaccum, impotentem eumque enecat; « sicut propago gravissimo torretur aestu atque flaccescit, ita tumultum et clamorem alienorum marcescere facies et perire » (S. Hier. sim. Malv. Mar. Lap. Men. Schegg). Alerum membrum verte ex hebr. (sicul) aestus per umbram nubis (ita) cantus triumphalis ferocium deprimitur (cf. Vat. apud Malv. Rohl. Net. Troch.); unde aliqui in priore quoque membro explicant : sicut. Deus aestum in loco arido minuere vel reprimere potest, ita quoque impetum hostilem (cf. Mald. Kn. Drechsl. Del. Naeg.); at non opus est utroque membro comparationem ad unam notionem redigere; qui hymnum concinunt, laetitia exsultant; unde potius varietas quaedam compara-. tionum exspectanda est et velox transitus, uti in versione S. Hier. bene exprimitur.
25:6
6 « Et faciet Dominus exercituum. omnibus populis in monte hoc convivium pinguium,conviviumvindemiae, pinguium medullatorum, vindemiae defaecatae » ; — cur mons Sion commemoretur, vide ad 94, 93 et 2, 2. Ibi bonorum divinorum participes redduntur populi omnes. Exhibetur ista participatio per convivium ad quod Deus amicos suos et familiares adhibet et quo lautissima quaeque apponuntur : convivium pinguium, convivium vini meri, pinguium medullatorum, vini percolati (hebr.) i. e. cibus potusque quam maxime exquisitus et abundans; « inter pinguia maxime laudantur medullata et inter vina purum ac defaecatum praestantissimum est » (Est. sim. ex hebr. Vat. Mald. Malv. Mar. Sanct); vinum in hebr. intelligitur quod diu faecibus incubuit et proin vetustissimum est ac nobilissimum. Idem convivii symbolum habes Prov. 9, 2. Ps. 21, 2'1. 30; 22, 5. Is. 55, 1; 65, 13 et praesertim Matth. 29, 4. Luc. 14, 16. Cum Deus ad mensam suam invitet, maximum edit amicitiae ac familiaritatis documentum. Id iam aliqua parte exprimitur in epulis sacrificalibus quae celebrabantur ad bonorum divinorum communicationem repraesentandam et familiare illud commercium adumbrandum quo Deus culpa dimissa iam cum suis utebatur. Sed notatu dignum est, hoc loco epulas exhiberi multo insigniores ; nam eae partes amicis Dei proponuntur accumbentibus quae in sacrificiis soli Deo reservandae, consecrandae, offerendae erant (cf. Num. 6, 11; 15, 5 etc.); unde Deus quam maxime perhibetur ex suis bonis amicos suos alere summoque honore convivas suos exornare. Aptam ct amplissimam huius symboli significationem ipsa docemur impletione. Nam utut verum est bona adumbrari messianica eaque uberrima et abundantissima (cf. Mald. Sa, Mar. Osor. Pint.), ita tamen in peculiari hac ratione quod partes in sacrificio oblatae in cibum proponuntur aliquid mysterii latere nemo facile negaverit, praecipue cum attenderit in novo foedere ipsam sacratissimam Victimam in epulis sacrificalibus comedendam tradi fidelibus. Unde S. Cyr. explicat : « per vinum mysticam eulogiam et incruenti sacrificii modum significat, quod in saeris ecclesiis consuevimus adimplere », sim. Euseb. ad h. l. et etiam clarius in demonstratione evang. 1, 10 (M. 92, 92)! ; sim. S. Thom. Malv. For. Salmeron (opp. t. 9 tract. 9) Net. — Quod alii 1. Complures aliorum locos recenset Tailhan in Analysi bibl. Kitber I p. 366. de coelesti convivio et aeterna. beatitate explicant (Sanct. Sasb. Est. Lap. Men. Tir.), primo aspectu magis consentaneum et contextui aptum videri potest, cum propheta a 94, 19 seq. de ultimo iudicio egerit. At utut hoc verum est, tamen non est oblivioni dandum, vatem non ita ultimum iudicium ob oculos habere, ut ad id unum omnia redigi possint, verum potius iudicium Dei depingere in universum, uti supra iam ad cap. 24 monui. Idque etiam hoc loco considerari oportere satis elucet ex v. 3, in quo talis iudicii fructus et effectus describitur, qui proxime et per se ultimo iudicio non conveniat. Idem advertere debebis etiam pro subsequentibus. Quae cum ita sint, ex contextu non prohibemur assumere describi convivium quod in regno messianico populis paratur iudiciis illis in gentes devolutis quibus regnum messianicum ex visione prophetica est praeparandum et introducendum (cf. 10, 34; 14,1; 11,1; 18, 1; 66, 15. Age. 2, 1. Dan. 2, 44). Sed cum propheta id potissimum agat, ut iudicium Dei in se ab omni tempore absolutum delineet, prout mente et cogitatione notio iudicii ex singulis colligi potest universalis quaedam et omnia complectens, fortasse ii rem bene declarant, qui convivium hoc eodem sensu generali accipiunt quo communicatio bonorum divinorum in se intelligitur expressa, prout et hisce in terris et demum in coelesti patria futura sit (cf. S. Hier. Gord. Pint. Calm.). Notio et symbolum convivii ad utrumque modum perfecte adaptatur et pro diversitate conditionis utraque communicatio apte ad tale symbolum revocatur, uti etiam in s. literis novi foederis fieri manifestum est. Ad tale autem convivium, ad bonorum divinorum communicationem efficaciter vocat nationes Deus, suis nimirum iudiciis auferens stuporem animorum et ignorantiam rerum divinarum
Carmine laudis persoluto sacer vates distinctius prosequitur quod 24, 93 de regno Dei in Sion et Ierusalem indicaverat; ostendit namque quomodo Deus suis regnum beatitatis praeparaverit eosque suis bonis ditet; unde sicut carmen ad 24, 14. 415, ita haec pars arcte ad 24, 93 adnectitur :
25:7
v. 1 « e£. praecipitabit in monte isto faciem vinculi colligati super omnes populos et telam quam. orditus est super omnes nationes » ; — hebr. in ultimo membro ef velamen quod velatum est (impositum) super omnes gentes ; vinculum illud vel ex hebr. iegumentum et velamen animorum est obcaecatio; haec tollitur in monte, qui est theocratiae sedes ac centrum i. e. Deus. dum regnum suum stabilit, cognitionem sui et desiderium rerum divinarum populis tribuit ; cf. 11, 9; antea permisit gentes ingredi vias suas, nunc vero tempora huius ignorantiae despiciens (Act. 11, 30) lucem cognitionis suae discussis tenebris omnibus affundit. Cognitio Dei et universalis et maior ratione constanti attribuitur tempori messianico. Velamine illo ablato (cf. 2 Cor. 3, 16) participes erunt divini convivii, quo vita sempiterna, beatitas summa et summus honor convivis praestatur
25:8
v. 8 « praecipitabit mortem in sempiternum et auferet Dominus Deus lacrimam ab omni facie et opprobrium populi sui auferet de universa terra, quia Dominus locutus est » ; — in convivio illo adest. pignus et alimentum vitae aeternae, nutrimentum vitae spiritualis et. gratiae, quae demum vita etiam corporis suscitati gloriosi absolvenda est; in eo Deus tribuit veram animorum consolationem, alacritatem, laetitiam suisque millies ac millies quae in servitio divino sustinuerint incommoda recompensat mira suavitate ; opprobriwm populi Dei est subiectio, qua propter peccata gentibus conculcandus tradebatur, et sunt variae punitiones propter infidelitatem inflictae; cum novus populus sanctus sit futurus, etiam vero honore fulgebit et honor permagnus iam in eo cernitur quod sint convivae Dei quibus lautissima quaeque a Deo apponuntur. Quantopere tria haec praesto sint et communicentur in s. eucharistia non tam expositione quam pila indiget meditatione. Adest valentissimum adversus op»robrium remedium, quia eo pane sanctitas alitur, confortatur et stabilis reddita miro modo augetur, sanctitas autem gloriae est radix et mensura. Atque quibus animorum sensibus convivae Dei bonis illis fruuntur ? Gratis animis salutem divinam et gaudia praedicant
25:9
v. 9 « et dices in die illa :ecce Deus nosler iste, exspectavimus eum et salvabit nos; iste Dominus, sustinuimus eum, exsultabimus et. laetabimur in salutari eius » ; — sustinere ilem est ac fiduciam ponere, cum spe et fiducia Dei opem ardenter desiderare et exspectare ; hebr. verte confidimus in ewn ut nos servaret... exsultemus et laetemur de salute eius! Quam bonus ac suavissit Dominus experiuntur ; quare laetabundi repetito exclamant et inter se ad laetitiam adhortantur. Hoc gaudium in salute a Domino praestita et in aeternum praestanda innititur, qua contra omnes inimicorum conatus et insidias in tuto collocantur
25:10
v. 10 « quia requiescet manus Domini in monte isto et triturabitur Moab sub eo, sicut teruntur paleae in plaustro » ; — hebr. sicut stramen trituratur in sterquilinium (cf. For. Mald. Mar. Malv. et recentiores); sub eo i. e. conculcabuntur adversarii in loco suo, ubicumque fuerint (Malv.). Manus Domini designat auxilium, operationem, gubernationem divinam, totum ordinem providentiae simul cum Dei ope semper parata ; requiescere significat illam Dei potentissimi administrationem adfore non ad breve tempus, verum continuo, ita ut potentia et auxilium Dei nullo modo separari . possit a theocratia (cf. Mald.); est praeformatio illius verbi Domini : portae inferi non praevalebunt adversus eam. Comparatione plena destructio et impotentia hostium declaratur. Ipsam comparationem ex usu Palaestinensium ita explicat S. Hier. : « hoc iuxta ritum loquitur Palaestinae et multarum orientis provinciarum quae ob pratorum et feni penuriam paleas praeparant esui animantium. Sunt autem carpenta ferrata, rotis per medium in serrarum modum se volventibus, quae stipulam conterunt et comminuunt in paleas. Quomodo igitur plaustris ferratis paleae conteruntur, sic conteretur Moab, ut nihil in eo integri remaneat ». Textu hebr. etiam magis exprimitur quanta cum ignominia penitus potentia hostilis destruatur. S. Hier. in sua versione magis secutus esse videtur LXX v &áyá£a«;. Cum convivium in monte Sion omnibus populis praeparetur, cum Moab iam 16, 5 ad salutem in Sion quaerendam remiserit vates (insuper cf. 2, 2 etc.), elucet non omnem gentem moabiticam ut Deo perpetuo inimicam et proinde conterendam exhiberi, verum eos solum qui indolem moabiticam in se exprimant expressamque pertinaciter retineant. Quae autem sit indoles moabitica, ex iis quae cap. 18 et 16 reprehunduntur et ex inimicitiis continuis et pessimis insidiis quas Moabitae Israelitis struxerunt (cf. Num. 95, 2 seq. Ios. 24,9. 9 . Reg. 8, 2. 4 Reg. 1, 1. 2 Par. 20 etc.), facile colligitur. Unde hoc loco Moab non ponitur ut natio quaedam singularis, sed ut eo nomine ii designentur qui inimici theocratiae a Deo sint reprimendi (cf. cap. 34 et 63 Edom); sumitur ergo, ut S. Cyr. dicit ex una regione exemplum, quo quales hostes Dei sint discamus, vel ut S. Hier : « nominatur Moab qui fuit inimicus Israelin tantum ut faceret eos fornicari cum Madianitis et consecrari idolo Beelphegor.... atque ex uno idolo et daemone qui huic idolo praesidebat omnes indicat contrarias fortitudines humiliandas et deducendas in tartarum et instar pulveris conterendas ». Atque quantumcumque inimici se manui ultrici ac. victrici Dei subducere conabuntur, nihil proficient
25:11
v. 14 « et. extendet manus suas. sub eo sicut extendit natans ad natandum, et humiliabit gloriam eius cum allisione manuum eius » ; — hebr. extendit manus suas in medio eius vel in eo scil. in sterquilinio, in fimeto, in aquis illis sordidis in quibus Moab trituratur; conatur ergo enatare, sese oppressioni et. demersioni eripere, at frustra ; Deus fastum Moab supprimet, manus eius allidet et conteret et ita natatori illi evadendi viam occludet. Comparatione igitur conamina indicantur et varia artificia quibus inimici theocratiae eam oppugnabunt et Dei voluntati obsistent — at irrito conatu; ipsis conaminibus maiora damna et maius opprobrium sibi infligent. Unde docemur fore ut theocratia non careat oppugnationibus, sed simul illas minime praevalituras adversus eam ; de utraque re vide Is. 49, 24; 51, 93; 60, 12. Ier. 30, 16. Ioel 2, 30; 3, 4. Mich. 4, 13; 5, 5. Soph. 3, 19. Zach. 9, 13-11; 12, 3 seq. — Indolem inimicorum depingi etiam ex altero membro constat, in quo fastus superbiaque commemoratur et conamina vel artificia manuum (cf. hebr.). Hebr. *"! T2?N; vox nzN explicanda erit ex 2*N nectere, insidias struere ; vocem quoque explicant vel de conaminibus Km. vel de artificis ac dolis plures apud Malv. Net. Rohl. Troch. Hits. Drechsl. Del. Naeg.; ali vertunt cum. cubitis; ita Vat. Mald. Mar. sim. Ewald, Eichhorn (qui etiam non fastum, sed tergum humiliari vult) ; varia vide apud Malv. Ros. Ges. Alia imagine prostrationem inimicorum vates delineat
25:12
v. 12 « et munimenta sublimium murorum tuorum concident et. humiliabuntur et detrahentur in terram usque ad pulverem » ; — in allocutione quae subito fit triumphus ac iubilatio de victoria depingitur ; in hebr. uti v. 10. 41 Deus ut victor ac triumphator describitur deiicit, prosternit, deturbat in. terram usque ad pulverem i. e. ut munitio sublimitatis murorum (hebr.) redigatur in pulverem, penitus destruatur. Ergo quanto altius ac superbius se erexerint contra Deum, eo profundiore ruina concident. Victoria igitur Dei delineatur norma generali eiusque triumphus, qui revera adest post, unumquodque iudicium et modo perfectissimo post ultimum conspicietur. Eo autem quod salvati magnalia Dei canticis celebrant, etiam indicatur semper eos adfore qui in rerum cursu consilia divina comprehendant et administrationem Dei debitis laudibus prosequantur. Deiectionem hosjium S. Cyr. h. l. de cessatione idololatriae explicat : « ceciderunt fana et omnia quae in templis erant sublata e medio, nec sunt arae amplius, non sacrificia, non incantamenta, non hi qui erroris ludibria exercebant ; omnia vero per Christum cessarunt exortaque est hominibus terram incolentibus lux veritatis, invaluitque sol iustitiae corda credentium in ipsum collustrans ».
25:8
… La tristezza tra le risa dei gaudenti del mondo, fuggita e odiata da ebrei e da pagani, sarà trasformata in gaudio (Io. 16, 20-22; II Cor. 7, 10; I Pt. 2, 19; Apoc. 7, 17; 21, 4). Il Messia viene a consolare gli affliti (Is. 61, 2 «ἀνάω», Settanta τοὺς πενθοῦντας; cf. Is. 25, 8). Condizione della felicità eterna, la croce di Cristo reca sin d'ora «pace e gaudio» (cf. Mt. 10, 38; 16, 24; Lc. 9, 23; 14, 27; I Cor. 1, 17 sg.; Gal. 6, 14).
… cui parla s. Paolo in I Cor. 15, 42-44; a) l'impassibilità o incorruttibilità (ἀφταρεία) derivato dalla perfetta sottomissione del corpo all'anima (cf. s. Tommaso, Sum. Theol., suppl., q. 82, a. 1) per cui saranno preservati da qualunque dolore (cf. Is. 25, 8; 49, 10; Apoc. 7, 16-17; 21, 4); b) la chiarezza (δῶς), che rifletterà sui corpi dei Santi lo splendore interiore dell'anima (Sum. …
… In Is. 26, 19 è la più antica attestazione esplicita della risurrezione (= « salire » dalla f.: Iob. 7, 9). Le promesse divine di redenzione e di restaurazione spirituale si presentano come liberazione dalla f. (Os. 13, 14 = I Cor. 15, 55; Is. 25, 8; 26, 19, ecc.; Ez. 37, 1 sgg.; Iob. 19, 15 sgg.; Dan. 12, 2) come « risurrezione dai morti » (Rom. 11, 15); il risorgere dall'abisso-necropoli (« dai morti ») è la suprema …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.