He comforteth them in their persecutions (being novv by Baptisme made the children of God) vvith the hope of their heauenly exh•ritance: 6 shevving hovv meritorious it is for them to be so constant in faith, 10 and confirming them therein vvith the authoritie of the Prophets and of the Holy Ghost 15 Exhorting them to liue also accordingly in al holines. 15 considering the holines of God the vprightnes of his iudgement, the price of their redemption by Christ, 22 and the vertue of the seede in them (which is grace regeneratiue in Baptisme) foretold by the Prophet also.
1Peter, an apostle of Jesus Christ, to the strangers dispersed through Pontus, Galatia, Cappadocia, Asia and Bithynia, elect,Pietro Apostolo di Gesù Cristo, agli abitanti in paese straniero, dispersi pel Ponto, pella Galazia, Cappadocia, Asia, e Bitinia, eletti,PETER an Apostle of IESVS Christ, to the electe strangers of the dispersion of Pontus, Galatia, Cappadocia, Asia, and Bithynia,Petrus Apostolus Jesu Christi, electis advenis dispersionis Ponti, Galatiæ, Cappadociæ, Asiæ, et Bithyniæ, 2According to the foreknowledge of God the Father, unto the sanctification of the Spirit, unto obedience and sprinkling of the blood of Jesus Christ. Grace unto you and peace be multiplied.Secondo la previsione di Dio Padre, alla santificazione dello Spirito, ad ubbidire a Gesù Cristo, e ad essere aspersi col sangue di lui: la grazia, e la pace a voi si moltiplichi.according to the prescience of God the Father, into sanctification of the Spirit, vnto the obedience and sprinkling of the bloud of IESVS Christ: Grace to you and peace be multiplied.secundum præscientiam Dei Patris, in sanctificationem Spiritus, in obedientiam, et aspersionem sanguinis Jesu Christi. Gratia vobis, et pax multiplicetur. 3Blessed be the God and Father of our Lord Jesus Christ, who according to his great mercy hath regenerated us unto a lively hope, by the resurrection of Jesus Christ from the dead:Benedetto Dio, Padre del Signor nostro Gesù Cristo, il quale per sua misericordia grande ci ha rigenerati ad una viva speranza, mediante il risuscitamento di Gesù Cristo da morte,Blessed be God and the father of our Lord IESVS Christ, vvho according to his great mercie hath regenerated vs vnto a liuely hope, by the resurrection of IESVS Christ from the dead,Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi, qui secundum misericordiam suam magnam regeneravit nos in spem vivam, per resurrectionem Jesu Christi ex mortuis, 4Unto an inheritance, incorruptible, and undefiled and that cannot fade, reserved in heaven for you,Ad una eredità incorruttibile, e incontaminata, e immarcescibile, riserbata ne' cieli per voi:vnto an inheritance incorruptible, and incontaminate, and that can not fade, conserued in the heauens in you,in hæreditatem incorruptibilem, et incontaminatam, et immarcescibilem, conservatam in cælis in vobis, 5Who, by the power of God, are kept by faith unto salvation, ready to be revealed in the last time.I quali per virtù di Dio siete custoditi dalla fede per la salute, la quale è preparata per essere manifestata nel tempo estremo.(vvho in the vertue of God are kept by faith vnto saluatiō) ready to be reuealed in the last time.qui in virtute Dei custodimini per fidem in salutem, paratam revelari in tempore novissimo.
6Wherein you shall greatly rejoice, if now you must be for a little time made sorrowful in divers temptations:Quando voi esulterete, se per un poco adesso vi conviene di essere afflitti con varie tentazioni:wherin you shal reioyce, a litle novv if you must be made heauy in diuerse tentations:In quo exsultabis, modicum nunc si oportet contristari in variis tentationibus: 7That the trial of your faith (much more precious than gold which is tried by the fire) may be found unto praise and glory and honour at the appearing of Jesus Christ.Affinchè l'assaggio della vostra fede molto più prezioso dell'oro (il quale col fuoco si assaggia) sia trovato lodevole, e glorioso, ed orrevole, nella manifestazione di Gesù Cristo:that the probation of your faith much more pretious then gold (vvhich is proued by the fire) may be found vnto praise and glorie and honour in the reuelatiō of IESVS Christ:ut probatio vestræ fidei multo pretiosior auro (quod per ignem probatur) inveniatur in laudem, et gloriam, et honorem in revelatione Jesu Christi: 8Whom having not seen, you love: in whom also now though you see him not, you believe and, believing, shall rejoice with joy unspeakable and glorified;Cui voi amate, senza averlo veduto: nel quale anche adesso credete, senza vederlo, e credendo esulterete per un inesplicabile gaudio beato:vvhom hauing not seen, you loue: in vvhom novv also not seing you beleeue: and beleeuing you reioyce vvith ioy vnspeakable and glorified,quem cum non videritis, diligitis: in quem nunc quoque non videntes creditis: credentes autem exsultabitis lætitia inenarrabili, et glorificata: 9Receiving the end of your faith, even the salvation of your souls.Riportando il fine della vostra fede, la salute dell'anime.receiuing the end of your faith, the saluation of your soules.reportantes finem fidei vestræ, salutem animarum. 10Of which salvation the prophets have inquired and diligently searched, who prophesied of the grace to come in you.Della qual salute furono investigatori, e scrutatori i profeti, i quali predisser la grazia, che doveva essere in voi:Of the vvhich saluation the Prophetes inquired & searched, vvhich prophecied of the grace to come in you,De qua salute exquisierunt, atque scrutati sunt prophetæ, qui de futura in vobis gratia prophetaverunt: 11Searching what or what manner of time the Spirit of Christ in them did signify, when it foretold those sufferings that are in Christ and the glories that should follow.Indagando questi il tempo, e la qualità del tempo significato da quello, che era in essi, Spirito di Cristo, predicente i patimenti di Cristo, e le glorie susseguenti:searching vnto vvhich or vvhat maner of time the Spirit of Christ in them did signifie: foretelling those passions that are in Christ and the glories folovving:scrutantes in quod vel quale tempus significaret in eis Spiritus Christi: prænuntians eas quæ in Christo sunt passiones, et posteriores glorias:
12To whom it was revealed that, not to themselves but to you, they ministered those things which are now declared to you by them that have preached the gospel to you: the Holy Ghost being sent down from heaven, on whom the angels desire to look.Ai quali fu rivelato, come eglino non per se, ma per voi erano ministri di quelle cose, le quali adesso sono state a voi annunziate da quegli, i quali hanno, a voi predicato il Vangelo, sendo stato mandato dal cielo lo Spirito santo, nelle quali cose bramano gli Angeli di penetrar collo sguardo.to vvhom it vvas reuealed, that not to thē selues, but to you they ministred those things vvhich novv are told you by them that haue euangelized to you, the holy Ghost being sent from heauen, on vvhom the Angels desire to looke.quibus revelatum est quia non sibimetipsis, vobis autem ministrabant ea quæ nunc nuntiata sunt vobis per eos qui evangelizaverunt vobis, Spiritu Sancto misso de cælo, in quem desiderant angeli prospicere. 13Wherefore, having the loins of your mind girt up, being sober, trust perfectly in the grace which is offered you in the revelation of Jesus Christ.Per la qual cosa cinti i lombi della vostra mente, sobrj sperate interamente in quella grazia, che a voi è offerta nella manifestazione di Gesù Cristo:For the vvhich cause hauing the loines of your minde girded, sober, trust perfectly in that grace vvhich is offered you, in the reuelation of IESVS Christ,Propter quod succincti lumbos mentis vestræ, sobrii, perfecte sperate in eam, quæ offertur vobis, gratiam, in revelationem Jesu Christi: 14As children of obedience, not fashioned according to the former desires of your ignorance,Come figliuoli di ubbidienza, non conformandovi alle precedenti cupidità quando eravate nell'ignoranza:as children of obedience, not configurated to the former desires of your ignorance:quasi filii obedientiæ, non configurati prioribus ignorantiæ vestræ desideriis: 15But according to him that hath called you, who is holy, be you also in all manner of conversation holy:Ma come quegli, che vi ha chiamati, è santo, voi pur siate santi in tutto il vostro operare:but according to him that hath called you, the Holy one, be you also in al conuersation holy:sed secundum eum qui vocavit vos, Sanctum: et ipsi in omni conversatione sancti sitis: 16Because it is written: You shall be holy, for I am holy.Dappoiché sta scritto: santi sarete voi, perché santo son io.because it is vvritten: You shal be holy, because I am holy.quoniam scriptum est: Sancti eritis, quoniam ego sanctus sum. 17And if you invoke as Father him who, without respect of persons, judgeth according to every one’s work: converse in fear during the time of your sojourning here.E se padre chiamate lui, il quale senza accettazione di persone giudica secondo le opere di ciascheduno, in timore vivete nel tempo del vostro pellegrinaggio.And if you inuocate the Father, him vvhich vvithout acception of persons iudgeth according to euery ones vvorke: in feare conuerse ye the time of your peregrination.Et si patrem invocatis eum, qui sine acceptione personarum judicat secundum uniuscujusque opus, in timore incolatus vestri tempore conversamini.
18Knowing that you were not redeemed with corruptible things, as gold or silver, from your vain conversation of the tradition of your fathers:Sapendo voi, come non a prezzo di cose corruttibili, di oro, o di argento siete stati riscattati dalla vana vostra maniera di vivere trasmessavi dai padri:Knovving that not vvith corruptible things, gold or siluer, you are redeemed from your vaine conuersation of your fathers tradition:Scientes quod non corruptibilibus, auro vel argento, redempti estis de vana vestra conversatione paternæ traditionis: 19But with the precious blood of Christ, as of a lamb unspotted and undefiled.Ma col sangue prezioso di Cristo come di agnello immacolato, e incontaminato:but vvith the pretious bloud as it vvere of an immaculate and vnspotted lambe, Christ,sed pretioso sanguine quasi agni immaculati Christi, et incontaminati: 20Foreknown indeed before the foundation of the world, but manifested in the last times for you:E preordinato prima della fondazione del mondo, manifestato poi negli ultimi tempi per voi,foreknovven in deede before the constitution of the vvorld, but manifested in the last times for you,præcogniti quidem ante mundi constitutionem, manifestati autem novissimis temporibus propter vos, 21Who through him are faithful in God who raised him up from the dead and hath given him glory, that your faith and hope might be in God.I quali per mezzo di lui credete in Dio, il quale lo risuscitò da morte, e glorificollo, affinchè voi in Dio credeste, e speraste:vvhich by him are faithful in God vvho raised him from the dead, and hath giuen him glorie, that your faith and hope might be in God.qui per ipsum fideles estis in Deo, qui suscitavit eum a mortuis, et dedit ei gloriam, ut fides vestra et spes esset in Deo: 22Purifying your souls in the obedience of charity, with a brotherly love, from a sincere heart love one another earnestly:Purificando voi le anime vostre con l'ubbidienza di amore, con la schietta dilezione de' fratelli, amatevi di cuore intensamente l'un l'altro:Making your soules chaste in obedience of charitie, in the sincere loue of the fraternitie from the hart loue ye one an other earnestly:animas vestras castificantes in obedientia caritatis, in fraternitatis amore, simplici ex corde invicem diligite attentius: 23Being born again, not of corruptible seed, but incorruptible, by the word of God who liveth and remaineth for ever.Rigenerati essendo non di seme corruttibile, ma incorruttibile per la parola di Dio vivo, e la quale è in eterno:borne againe not of corruptible seede, but incorruptible by the vvord of God vvho liueth and remaineth for euer.renati non ex semine corruptibili, sed incorruptibili per verbum Dei vivi, et permanentis in æternum:
24For all flesh is as grass and all the glory thereof as the flower of grass. The grass is withered and the flower thereof is fallen away.Conciossiachè tutta la carne è fieno: e tutta la gloria di lei come fiore di fieno: il fieno seccò, e ne cascò il fiore.For al flesh is as grasse: and al the glorie thereof as the floure of grasse. the grasse is vvithered, and the floure thereof is fallen avvay.quia omnis caro ut fœnum: et omnis gloria ejus tamquam flos fœni: exaruit fœnum, et flos ejus decidit. 25But the word of the Lord endureth for ever. And this is the word which by the gospel hath been preached unto you.Ma la parola del Signore dura in eterno: or questa è la parola, che è stata a voi annunziata.But the vvord of our Lord remaineth for euer, and this is the vvord that is euangelized among you.Verbum autem Domini manet in æternum: hoc est autem verbum, quod evangelizatum est in vos.
1:1
Witham
Peter, an apostle of Jesus Christ, to the strangers dispersed. Literally, of the dispersion; that is to the Jews or Gentiles now converted, who lived dispersed in those countries, chosen or elected[Ver. 1. Electis, eklektois. It is certain this word does not only signify those who are predestinated to eternal glory, but those who are chosen or called to believe; as John vi. Christ says, that he had elected or chosen his twelve apostles, and yet one of them (Judas) was a devil. The Jews were called the elect people of God, as now are all Christians; nor can we think that all to whom St. Peter wrote, were predestinated to glory. Ibid.[Ver. 1.] Advenis dispersionis; that is dispersis in Ponto, etc.] according to the foreknowledge and eternal decrees of God unto the sanctification of the spirit. (Witham)
Bible de Vence
Asia is taken for one of the four quarters of the globe, or for Asia Minor, or for that province of Asia Minor of which Ephesus is the capital. It is in this latter sense it appears here to be understood, since Pontus, Galatia, Cappadocia, and Bithynia are also contained in the provinces of Asia Minor. (Bible de Vence)
1:2
Witham
Unto the obedience and sprinkling of the blood of Jesus Christ; that is to be saved by the merits of his death and passion. (Witham)
All the three divine Persons conspire in the salvation of the elect. The Father as principle of their election, by his eternal prescience; the Son as victim for their sins, and the source of all merit; the Holy Ghost as the spirit of adoption and love, animating and sanctifying them, and leading them to glory.
1:4
Witham
Reserved in heaven for you. Literally, in you; that is, it is also in you by reason of that lively faith and hope, which is in you, of enjoying Christ. (Witham)
1:7
Witham
At the appearing of Jesus Christ. Literally, in the revelation; that is when he shall be revealed, manifested, and appear at the day of judgment. (Witham)
1:11
Witham
Searching into what time, or manner of time. The ancient prophets with longing and ardent desires, obtained to know of the Holy Ghost, the spirit of Christ, the time and the glory that followed those sufferings, by Christ's resurrection and ascension. All these were revealed to them, and they saw that they ministered things to you, not to themselves; that is, that these things they were ministers of, in prophesying about them, were not to happen in their time, but are not come to pass, as they have been preached to you. (Witham)
1:12
Witham
The Holy Ghost being sent down from heaven, on whom the Angels desire to look.[Ver. 12. In quem desiderant Angeli prospicere. The Greek manuscripts and copies at present have eis a, in quae, which is commonly expounded to agree with the mysteries revealed to the prophets, and which the Angels rejoiced and were delighted to see fulfilled by the coming of Christ. It seems as if the ancient interpreter had read eis o, agreeing with pneuma, spiritum; or perhaps eis on, to agree with theon, understood. These changes of a letter might easily happen. It appears that not only divers Latin interpreters, but also some of the Greek Fathers brought these words to shew the divinity of the Holy Ghost, as St. Athanasius, Epist. i. ad Serap. p. 653. Edit. Ben.] This place is differently expounded. Some refer these words, on whom the Angels desire to look, to Jesus Christ, who was named in the foregoing verse; some to the Holy Ghost, who, being one God with the Father and the Son, the Angels are happy in seeing and loving him. See Estius and the Greek text. (Witham)
1:13
Witham
The loins of your mind girded. It is a metaphor, to signify they must live in such a manner as to be always prepared for heaven, as persons used to gird their garments about them, when about to walk or run, or to undertake any labour. (Witham)
1:14
Witham
As children of obedience; that is as obedient children. (Witham)
1:18
Witham
From your vain conversation of the tradition of your fathers. St. Peter teacheth what St. Paul repeats in many places, that it was in vain for them to hope to be saved by the ceremonies and precepts of the former law, to which their forefathers had added many unnecessary and groundless traditions. They could only hope for salvation by believing in Christ, by the price of whose precious blood they were redeemed from their sins, as they had heard by the word of the gospel preached to them. His doctrine is the same with that of St. Paul, of St. James, of St. John, and of the other apostles, that to be saved it is not enough to have faith or hope in Christ, but it must be a faith joined and working by charity, obeying the law of Christ in the spirit of charity with a sincere and brotherly love of every one, without setting our hearts upon the vanities and corruptible things of this world, remembering that all flesh is as grass, or the flowers of the field, which wither and pass away in a very short time. Thus presently vanish all riches, honours, pleasures, and all the glory of this life, but the word of God and his promises will bring us to happiness which will last for ever. (Witham)
1:23
Bible de Vence
Thus this new birth, common to you all, should form between you an union much more stable and solid than that formed in you by the ties of blood. (Bible de Vence)
1:1
Liturgia The Epistle In Cathedra S. Petri. Roma. Ian. 10.
1:3
Concordanza 2 Cor. 1, 3. Eph. 1, 3.
Liturgia The Epistle for many martyrs.
1:13
Chastitie not onely of body but also of minde, is required. S. Bede vpon this place.
1:16
Concordanza Leu. 11, 19. 20, 7
1:17
Concordanza Deu. 10.
God vvil iudge men according to euery ones vvorkes, and not by faith onely.
Concordanza Ro. 2.
Concordanza Gal. 2.
1:18
Concordanza 1 Cor. 6, 20. 7, 23
He meaneth the errours of Gentility. or if he vvrite to the Iewes dispersed, he meaneth the yoke of the Law vvith the fond and heauy additiōs of their later Maisters, called Deuterôses The Heretikes, to make it sound to the simple against the traditions of the Churche, corrupt the text thus, Which you haue receiued by 〈◊〉 of 〈◊〉. fathers.
1:19
Concordanza Ro. 16, 25. Col. 1, 26. Tit. 1, 2.
1:23
Concordanza Esa. 40, 6.
1:1
Tertulliano † 220 d.C. An Answer to the Jews 13
… Me,” He says, “they have quite forsaken, the fount of water of life, and they have digged for themselves worn-out tanks, which will not be able to contain water.” Undoubtedly, by not receiving Christ, the “fount of water of life,” they have begun to have “worn-out tanks,” that is, synagogues for the use of the “dispersions of the Gentiles,”
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 3.1
2. Peter appears to have preached in Pontus, Galatia, Bithynia, Cappadocia, and Asia
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 3.4.2
2. And in how many provinces Peter preached Christ and taught the doctrine of the new covenant to those of the circumcision is clear from his own words in his epistle already mentioned as undisputed, in which he writes to the Hebrews of the dispersion in Pontus, Galatia, Cappadocia, Asia, and Bithynia.
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 4.3.11
11. The divine Peter in his Catholic Epistle says that Christ suffered in the flesh.
1:2
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 69.1
… The shepherd carries the whole sheep and not only this or that part of it: all the epistles of the apostle speak continually of the grace of Christ. And, lest a single announcement of this grace might seem a little thing, Peter says: “Grace unto you and peace be multiplied.”
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Letters 28
… Let him hear also the blessed Apostle Peter, proclaiming that the sanctification of the Spirit takes place through the sprinkling of Christ’s blood
1:3
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.39
… And as He who was Himself the first begotten from the dead has raised all that have died in Him: so He who was a virgin, consecrated the first-fruits of His virgins in His own virgin self. Let us also consider what Peter thinks of the calling of the Gentiles:
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Merits and Forgiveness of Sins, and on the Baptism of Infants 1.41
… be the God and Father of our Lord Jesus Christ, according to His abundant mercy, who hath regenerated us unto the hope of eternal life, by the resurrection of Jesus Christ, to an inheritance immortal, and undefiled, flourishing, reserved in heaven for you, who are kept by the power of God through faith unto salvation, ready to be revealed in the last time.”
1:5
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Merits and Forgiveness of Sins, and on the Baptism of Infants 1.55
In such circumstances, no man of those who have come to Christ by baptism has ever been regarded, according to sound faith and the true doctrine, as excepted from the grace of forgiveness of sins; nor has eternal life been ever thought possible to any man apart from His kingdom. For this [eternal life] is ready to be revealed at the last time,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 72.7
… But that which hath been said above, “shall judge;” and afterwards, “shall save;” is as it were a sort of exposition in what manner He shall judge. For to this end He shall judge, that He may save, that is, may sever from those that are to be destroyed and condemned, those to whom He giveth “salvation ready to be revealed at the” last time.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 145.17
… When? Hear the Apostle telling thee. “For we are saved in hope: but hope which is seen is not hope: but if what we see not we hope for, then do we with patience wait for it: “the salvation,” that is, which Peter calleth “ready to be revealed in the last time.”
1:7
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.17
… Perhaps indeed there are other reasons also for this, which only God, Who bound them together, and those who are instructed by God in such mysteries, can know, but as far as I, and men like myself can perceive, there are two: one, that it may inherit the glory above by means of a struggle and wrestling with things below, being tried as gold in the fire
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Merits and Forgiveness of Sins, and on the Baptism of Infants 1.41
… “May ye be found unto the praise and honour of Jesus Christ: of whom ye were ignorant; but in whom ye believe, though now ye see Him not; and in whom also ye shall rejoice, when ye shall see Him, with joy unspeakable and full of glory: receiving the end of your faith, even the salvation of your souls.”
1:8
san Policarpo di Smirne † 155 d.C. Epistle to the Philippians 1
… of your faith, spoken of in days long gone by, endureth even until now, and bringeth forth fruit to our Lord Jesus Christ, who for our sins suffered even unto death, [but] “whom God raised from the dead, having loosed the bands of the grave.” “In whom, though now ye see Him not, ye believe, and believing, rejoice with joy unspeakable and full of glory;”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.9.2
… as Esaias says: “And they shall say in that day, Behold our Lord God, in whom we have trusted, and we have rejoiced in our salvation;” and Peter says in his Epistle: “Whom, not seeing, ye love; in whom, though now ye see Him not, ye have believed, ye shall rejoice with joy unspeakable;”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 5.7
… “For now,” he says, “we know in part, and we prophesy in part, but then face to face.” And this it is which has been said also by Peter: “Whom having not seen, ye love; in whom now also, not seeing, ye believe; and believing, ye shall rejoice with joy unspeakable.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 86.1
… But if we hope for that we see not, then do we with patience wait for it.” To a similar purpose it is also said by his fellow-apostle Peter, “In whom, though now seeing Him not, ye believe; and in whom, when ye see Him, ye shall rejoice with a joy unspeakable and glorious: receiving the reward of faith, even the salvation of your souls.”
1:9
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 2.8.3
3. But perhaps this question is asked, If it be the understanding which prays and sings with the spirit, and if it be the same which receives both perfection and salvation, how is it that Peter says, “Receiving the end of your faith, even the salvation of your souls?”
1:10
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 38.27
27. “Depart not from me. Make haste to help me, Lord of my salvation” ( ver. 22 ). This is that very “salvation,” Brethren, concerning which, as the Apostle Peter saith, “Prophets have enquired diligently,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 143.1
… For He Himself foretold Himself in the Prophets: for He is the Word of God. Nor did they say ought of this kind, save when filled with the Word of God. They announced then Christ, being filled with Christ,
1:11
Tertulliano † 220 d.C. On Baptism 11
… Let none think it was with some other, because no other exists, except that of Christ subsequently; which at that time, of course, could not be given by His disciples, inasmuch as the glory of the Lord had not yet been fully attained,
sant'Efrem il Siro † 373 d.C. Ephraim Syrus: Nineteen Hymns on the Nativity of Christ in the Flesh 1
… He looked for the Son Who makes heirs of life that never ends! Grace itself in hidden mystery was beseeching on their behalf that their Lord might come in their age and fill up their shortcomings. For the Holy Spirit in them, in their stead, besought with meditation: He stirred them up, and in Him did they look on that Redeemer, after whom they longed.
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 26
… So Paul speaks in Christ, saying “In the sight of God we speak in Christ,” and Christ in Paul, as he himself says “Since ye seek a proof of Christ speaking in me.” So also in the Spirit he speaketh mysteries, and again the Spirit speaks in him.
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 17.4
… But if any man have not the Spirit of Christ, he is none of His . He is called also the Spirit of the Son of God, as it is said, And because ye are sons, God hath sent forth the Spirit of His Son . He is called also the Spirit of Christ, as it is written, Searching what or what manner of time the Spirit of Christ which was in them did signify
1:12
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 2.17.9
… Admirable sophists, and explorers of the sublimities of the unknown Father, and rehearsers of those super-celestial mysteries “which the angels desire to look into!”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.34.1
… For He has brought Himself, and has bestowed on men those good things which were announced beforehand, which things the angels desired to look into.
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 5.36.3
… subsequently bestowing in a paternal manner those things which neither the eye has seen, nor the ear has heard, nor has [thought concerning them] arisen within the heart of man, For there is the one Son, who accomplished His Father’s will; and one human race also in which the mysteries of God are wrought, “which the angels desire to look into;”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 10.13
… While we say this, we are not ignorant that the men who will be saved in Christ surpass some angels—namely, those who have not been entrusted with this office—but not all of them. For we read, “Which things angels desire to look into,”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Illud Omnia, &c. (On Luke x. 22.) 6
… But why do I say ‘what is on the earth?’ Let them tell us their own nature, if they can discover how to investigate their own nature? Rash they are indeed, and self-willed, not trembling to form opinions of things which angels desire to look into (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 7
… Did not Angels know it? No, nothing of it; for if Principalities knew it not, much less could Angels ever have known it. What then? Did not even Archangels know it? No, nor even they. But whence were they going to know it? Who was to reveal it? When we were taught it, then were they also by us.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 79.1
… and so either approving what he hath taught, or censuring what he hath not taught: especially because under the appearance of one praying, the Prophet is transforming into himself those who should be at the time when these things were to come to pass.
1:13
san Policarpo di Smirne † 155 d.C. Epistle to the Philippians 2
… “Judge not, that ye be not judged; forgive, and it shall be forgiven unto you; be merciful, that ye may obtain mercy; with what measure ye mete, it shall be measured to you again;” and once more, “Blessed are the poor, and those that are persecuted for righteousness’ sake, for theirs is the kingdom of God.”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 3
… Let us then, my beloved brethren, celebrate with thanksgiving the holy feast which now draws near to us, ‘girding up the loins of our minds
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.39
… revealed in the last time.” Where we read of an inheritance incorruptible, and undefiled, and that fadeth not away, prepared in heaven and reserved for the last time, and of the hope of eternal life when they will neither marry, nor be given in marriage, there, in other words, the privileges of virginity are described. For he shows as much in what follows:
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Concerning Man’s Perfection in Righteousness 20
… ‘Wherefore gird up the loins of your mind, be sober, and hope to the end, for the grace that is offered to you: . . . as obedient children, not fashioning yourselves according to the former lusts in your ignorance: but as He who hath called you is holy, so be ye holy in all manner of conversation; because it is written, Be ye holy; for I am holy.’
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 3
… When therefore we utter our exhortations in your ears, holy brethren, believe that he is speaking whose representative we are: because it is his warning that we give, nothing else but his teaching that we preach, beseeching you to “gird up the loins of your mind
1:15
Tertulliano † 220 d.C. On Monogamy 3
… Accordingly he says more manifestly: “And every (man) who hath this hope in Him maketh himself chaste, just as Himself withal is chaste.” For elsewhere, again, (we read): “Be ye holy, just as He withal was holy”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Selections from the Letters of St. Ambrose 63.24
… What wonder is it if the faithful possesses the world, who possesses the inheritance of Christ, which is of more value than the world? “Ye were redeemed with the Precious Blood,” was certainly said to all, not to the rich only. But if you will be rich, obey him who says: “Be ye holy in all your conversation.”
Pseudo-Clement The First Epistle of the Blessed Clement, the Disciple of Peter the Apostle 7
… She who is such does not withdraw from our Lord, but in spirit is ever with her Lord: as it is written, “Be ye holy, as I am holy, saith the Lord.”
1:17
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 7.14
… For it profiteth us nothing to have gained the title of Christians, unless the works also follow; lest to us also it be said, If ye were Abraham’s children, ye would do the works of Abraham . For if we call on Him as Father, who without respect of persons judgeth according to every man’s work, let us pass the time of our sojourning here in fear
sant'Ambrogio † 397 d.C. Selections from the Letters of St. Ambrose 63.24
… But if you will be rich, obey him who says: “Be ye holy in all your conversation.” He is speaking not to the rich only but to all; for He judges without respect of persons, as the Apostle His faithful witness says. And therefore says he: “Spend the time of your sojourning here,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 1.9
… But in order to intimate the Trinity, some things are separately affirmed, the Persons being also each severally named; and yet are not to be understood as though the other Persons were excluded, on account of the unity of the same Trinity and the One substance and Godhead of the Father and of the Son and of the Holy Spirit.
Anonymous A Treatise on Re-Baptism by an Anonymous Writer 13
13. For any one of us will hold it necessary, that whatever is the last thing to be found in a man in this respect, is that whereby he must be judged, all those things which he has previously done being wiped away and obliterated.
1:18
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 12.28
… therefore, could not give anything as an exchange for his own life, but God gave an exchange for the life of us all, “the precious blood of Christ Jesus,” according as “we were bought with a price,” “having been redeemed, not with corruptible things as silver or gold, but with precious blood, as of a lamb without blemish and without spot,” even of Christ.
sant'Ambrogio † 397 d.C. Selections from the Letters of St. Ambrose 63.24
86. Let no man suppose that because he is rich, more deference is to be paid him. In the Church he is rich who is rich in faith, for the faithful has a whole world of riches. What wonder is it if the faithful possesses the world, who possesses the inheritance of Christ, which is of more value than the world? “Ye were redeemed with the Precious Blood,”
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.39
… as children of obedience, not fashioning yourselves according to your former lusts in the time of your ignorance; but like as he which called you is holy, be ye yourselves also holy in all manner of living; because it is written, ye shall be holy; for I am holy.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 147.14
… all other men of every nation they used to call sinners. And in truth all nations were given up to sin, to idolatry, to the worship of stones and stocks: but did they continue so? Although the ravens themselves, our fathers, did not, yet we, “the young of the ravens,” do call upon God.
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Letters 28
… And let him not read cursorily the same Apostle’s words when he says, “Knowing that not with corruptible things, such as silver and gold, have ye been redeemed from your vain manner of life which is part of your fathers’ tradition, but with the precious blood of Jesus Christ as of a lamb without spot and blemish
1:19
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 16
… “And ye are not your own;” immediately opposing (thereto), “for bought ye are with a price”—the blood, to wit, of the Lord:
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 12.28
… A man, therefore, could not give anything as an exchange for his own life, but God gave an exchange for the life of us all, “the precious blood of Christ Jesus,”
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 29
… He is stoned, but is not taken. He prays, but He hears prayer. He weeps, but He causes tears to cease. He asks where Lazarus was laid, for He was Man; but He raises Lazarus, for He was God. He is sold, and very cheap, for it is only for thirty pieces of silver; but He redeems the world, and that at a great price, for the Price was His own blood.
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 3.5
… Again, the writer has explained in the sequel in what sense he says that Christ was made Wisdom for us: “But we preach the Wisdom of God in doctrine of mystery, which Wisdom is hidden, foreordained by God before the existence of the world
1:20
papa san Clemente I † 99 d.C. The Second Epistle of Clement 14
… For it was spiritual, as was also our Jesus, and was made manifest at the end of the days in order to save you.
Tertulliano † 220 d.C. On the Apparel of Women ii.9
… sufficiently have you cut down the fruits of your dowries, before (receiving) the knowledge of saving disciplines. We are they “upon whom the ends of the ages have met, having ended their course.” We have been predestined by God, before the world was, (to arise) in the extreme end of the times.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 13.15
… but that they who belong to the grace of Christ, foreknown, and predestinated, and elected before the foundation of the world
1:21
san Policarpo di Smirne † 155 d.C. Epistle to the Philippians 2
“Wherefore, girding up your loins,” “serve the Lord in fear” and truth, as those who have forsaken the vain, empty talk and error of the multitude, and “believed in Him who raised up our Lord Jesus Christ from the dead, and gave Him glory,”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 3.9
… In Isaiah, for example, you may read: “A Child is born unto us, and a Son is given unto us;” so here also [in the Proverbs] the prophet sets forth first the creation of the flesh, and joined thereto the declaration of the Godhead, that you might know that Christ is not two, but One, being both begotten of the Father before the worlds, and in the last times
1:22
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.39
… but like as he which called you is holy, be ye yourselves also holy in all manner of living; because it is written, ye shall be holy; for I am holy. For we were not redeemed with contemptible things, with silver or gold; but with the precious blood of a lamb without spot, Jesus Christ,
Sulpicio Severo † 420 d.C. The Doubtful Letters of Sulpitius Severus 2.11
… for it is unlawful even to desire that which it is unlawful to do. Wherefore also blessed Peter issues a precept to this effect: “purify your
1:23
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 4.11
… and thy decay shall flourish again, and all thy diseases be healed, and thy perishable parts shall be reformed and renovated, and drawn together to thee; nor shall they put thee down where themselves descend, but they shall abide with thee, and continue for ever before God, who abideth and continueth for ever.
1:24
sant'Ippolito † 235 d.C. The Refutation of All Heresies 6.5
… And as regards instruction for those who have been fashioned after the image (of him), that statement is enough which is made (in Scripture), that “all flesh is grass, and all the glory of flesh, as it were, a flower of grass. The grass withereth, and its flower falleth; but the word of the Lord abideth for ever.”
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. On Virginity 4
… that they, now born, now dying, rule that which remains continually. One who reflecting on this holds cheaply all that mankind prizes, whose only love is the divine life, because “all flesh is grass, and all the glory of man as the flower of grass
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 42
… viii. 28 ,) so this honor compared with that is shame and ridicule. Let us then not pursue it. If they who confer it are of less account than a shadow or a dream, the honor itself much more so. “The glory of man is as the flower of the grass” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 60.13
… Ah! hapless plight of mortal men and vanity of all life that is not lived in Christ! Why, O my words, do you shrink back? Why do you shift and turn? I fear to come to the end, as if I could put off his death or make his life longer. “All flesh is as grass and all the glory of man as the flower of grass.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Catechising of the Uninstructed 16
… So, too, with the honors of this world,—what are they but empty pride and vanity, and peril of ruin? For holy Scripture speaks in this wise: ‘All flesh is grass, and the glory of man is as the flower of grass. The grass withereth, the flower thereof falleth away; but the word of the Lord endureth for ever.’
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 32.13
… If any man defile the temple of God, him will God destroy.” “Let no man deceive himself.” But perhaps a man will say, “My soul is the temple of God, not my body,” and will add this testimony also, “All flesh is as grass, and all the glory of man as the flower of grass.”
1:25
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Synodal Letter to the Bishops of Africa. (Ad Afros Epistola Synodica.) 2
… And so far they have gained nothing by writing, erasing, and using force, not knowing that ‘every plant that the Heavenly Father hath not planted shall be plucked up .’ But the word of the Lord which came through the ecumenical Synod at Nicæa, abides for ever
1:1
1. Petrus Apostolus Jesu Christi. — Syrus, «Epistola Petri Apostoli Simonis Cephae,» quia scilicet Syrus vertit ex Graeco, in quo Cephas vocatur Petrus; unde Petri nomen ad Syros aliasque gentes et linguas transiit, quia usitatissimum erat in Ecclesiis Graecis et Latinis. Nota: Petrus primo vocatus est Simon Bar Jona, id est filius Jonae; pater enim Petri vocabatur Joannes, hebraice Joanan, et per crasin Jonan et Jona. Unde Christus ait ei Joann. xxi, 15: «Simon Joannis, diligis me plus his?» Deinde a Christo syriace vocatus est Kepha (hebraice Keph), id est, ut Graeci et Latini pronuntiant, Cephas, hoc est petra, vel Petrus: Petros enim idem est quod petra: nam si esset diversum et derivatum tantum a petra, Petreus dicendus erat, non Petrus, uti retractans advertit S. Augustinus, lib. Retract., xxix, et serm. 16 et 29 De Sanctis. Porro nomen Cephas, id est Petrus, Simoni indidit Christus, quia destinabat eum facere suum in Ecclesia Vicarium, ideoque ei suum nomen (Christus enim vocatur petra et lapis angularis Ecclesiae, juxta illud I Corinth. x, 4: «Petra autem erat Christus») indidit, et juxta nomen fidei animique sui firmitatem et constantiam communicavit. Unde ejus typus fuit Joseph, qui Genes. xlix, 24, vocatur pastor et lapis Israel, quia, ut explicat Eccli. xlix, 17, «princeps fuit fratrum, firmamentum gentis, rector fratrum, et stabilimentum populi.» Petrus ergo idem est quod petra et fundamentum Ecclesiae. «Petra enim dicitur,» inquit S. Augustinus, serm. De Cathedra Petri, et S. Ambrosius, serm. 47, «eo quod primus in nationibus fidei fundamenta posuerit, et tanquam saxum immobile totius operis Christiani compagem molemque contineat. Petra ergo pro devotione Petrus dicitur, et petra pro virtute Dominus nuncupatur. Recte consortium meretur nominis, qui consortium meretur et operis.» Sic et S. Hilarius, can. 16 in Matth.: «O, inquit, in nuncupatione novi nominis felix Ecclesiae fundamentum,» inquit, «dignaque aedificatione illius petra, quae inferni leges, et tartari portas, et omnia mortis claustra dissolveret.» Et S. Chrysostomus in Psalm. L: «Petrus, inquit, appellatus,» inquit, «qui saxea fide praeditus.» S. Leo, epist. 89, cap. 1: «Tu,» inquit, «es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, ut aeterni aedificatio templi, mirabili munere gratiae Dei, in Petri soliditate consisteret.» S. Gregorius, lib. VI Registri, epist. 37: «Quis nesciat, inquit,» inquit, «S. Ecclesiam in Apostolorum Principis soliditate firmatam? quia firmitatem mentis traxit in nomine, ut Petrus a petra vocaretur.» S. Germanus Constantinopol., in Theoria vet. Eccles.: «Vertex, inquit,» inquit, «ornatus et corona duodecim lapillorum Apostoli sunt: petra vero sanctissimus Apostolus, primus Hierarcharum Christi.» Idem docent Tertullianus, Origenes, S. Athanasius, S. Basilius, S. Epiphanius, S. Nazianzenus, S. Paulinus et alii, quos citat Bellarminus, lib. I De Roman. Pont., cap. x et xi. Hinc apte Syrum Kepha alludit et consentit cum Graeco kephalē, id est caput, quia Petrus est caput Ecclesiae. Sic Hebraeum Pascha consentit cum Graeco paschein, quia in Paschate passus est Christus. Et Hebraeum Jesus cum Graeco iasis, id est medela, sanitas: quia Jesus est medicus et sanator omnium infirmitatum. Unde Kepham kephalēn interpretantur S. Anacletus, epist. 3, et Optatus Milevitanus, lib. II Contra Parmen., etsi hoc ejus non sit genuinum etymon, ut patet. Forte Christus indens Simoni nomen Cephas respexit ad scopulosum collem praealtum vicinum Hierosolymae, ex quo tota urbs cerni poterat, qui vocabatur Kepha, et postea variata dialecto Kipho, de quo Josippus Gorionides, lib. II Belli Judaici, cap. xxv. Quod enim hic collis est Hierosolymae, hoc Petrus est Ecclesiae. Apostolus, — kat' exochēn, quia Apostolorum princeps; sed hoc ex modestia et humilitate subticet Petrus: unde Pontifex Romanus S. Petro succedens vocatur Apostolicus, ejusque cathedra sedes Apostolica. Porro Apostolus idem est quod legatus Christi. Audi Clementem, lib. II Recogn.: «Nos,» inquit, «Apostoli illius qui nos misit, verba exponere missi sumus: proprium vero aliquid dicere non habemus in mandatis, sed verborum illius, ut dixi, aperire veritatem.» Electis, — supple, scribit hanc epistolam, precaturque omne bonum dicens: «Gratia vobis et pax multiplicetur.» Electos accipe ad fidem et gratiam, non ad gloriam: non enim voluit S. Petrus dicere omnes fideles efficaciter electos esse ad gloriam; multo minus voluit eos omnes de hac sui electione certos et securos facere, cum multi defecerint non tantum a gratia, sed et a fide, factique sint haeretici asseclae Simonis Magi, Menandri, Cerinthi, etc. Id ita esse patet ex eo quod subdit S. Petrus: «In sanctificationem Spiritus,» q. d. Scribo electis non immediate ad gloriam, sed ad sanctitatem et gratiam; et II Thessalon. ii, 13: «Nos autem debemus gratias agere Deo semper pro vobis, fratres dilecti a Deo, quod elegerit vos Deus primitias in salutem, in sanctificatione Spiritus, et in fide veritatis.» Antistrophon S. Petro est illud Pauli, Ephes. i, 4: «Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem, ut essemus sancti et immaculati in conspectu ejus in charitate.» Magna est haec electio, quia ad magnum bonum, puta ad fidem et gratiam, quae est semen gloriae et felicitatis aeternae. Unde cap. ii, vers. 9: «Vos,» inquit, «genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis, ut virtutes annuntietis ejus, qui de tenebris vos vocavit in admirabile lumen suum,» etc. Advenis. — Primo, Lyranus: «advenis,» inquit, hoc est proselytis, qui scilicet ex gentilismo conversi erant ad judaismum, et inde ad Christianismum. Verum graece non est prosēlytois, sed parepidēmois. Secundo, Maldonatus, in cap. vii S. Joan., vers. 35, per «advenas» accipit Gentiles; hi enim quia toto orbe erant sparsi, vocabantur dispersio, et dispersi, juxta illud S. Joannis ibidem: «Numquid in dispersionem Gentium iturus est, et docturus Gentes?» cum Judaei in Judaea viverent collecti et uniti. Tertio, S. Hieronymus, lib. De Scriptor. Ecclesiast., in Petro; S. Athanasius in Synopsi; Didymus, Œcumenius, Catharinus, Cajetanus et alii hic per «advenas» accipiunt Judaeos ad Christum advenientes et conversos. Quarto et genuine, «advenae dispersionis Ponti, Galatiae,» etc., vocantur Judaei Christiani, qui tum alias, tum recenter ob persecutionem a nece Stephani a Judaeis excitatam, Actor. viii, 1, e Judaea dispersi fugerant in Pontum, Galatiam, etc., ibique proinde erant hospites et advenae, non incolae et inquilini, etsi ibi sedem et domum fixissent. Unde S. Jacobus iisdem scribens ait, cap. 1, vers. 1: «Duodecim tribubus quae sunt in dispersione, salutem.» Hi enim vocantur graece parepidēmois, id est incolae, qui advenae sunt, et domicilium habent in aliena terra: parepidēmeō enim idem est quod «peregre eo, advenio, hospes sum.» Mystice, tacite monet et innuit S. Petrus fideles in hoc mundo, ubivis gentium sint, aestimare debere se esse hospites et peregrinos, ut nulli loco vel rei cor affigant; sed quasi advenae pertranseant ad patriam caelestem, dicantque cum David: «Advena ego sum apud te et peregrinus, sicut omnes patres mei,» Psalm. xxxviii, 13; cogitentque illud Pauli: «Fratres, jam non estis hospites et advenae, sed estis cives Sanctorum et domestici Dei,» Ephes. ii, 19. Christiani ergo sunt cives caeli, hospites et advenae terrae. Vere S. Augustinus, Quaest. XCI in Levit.: «Omnis homo, inquit,» inquit, «advena est nascendo, quoniam compellitur migrare moriendo.» Vide eumdem serm. 32 De Verbis Domini. Ex dictis liquet hos advenas gente et genere fuisse Judaeos, fide et religione Christianos: e Judaea enim erant exules et profugi; sed sub his omnes fideles Ponti, etiam cives et inquilinos e gentilismo ad Christum conversos intelligit, tum quia primi qui Christi fidem in Pontum, etc., invexerunt, fuerunt advenae Judaei: hi enim Judaeos et Gentiles in Ponto degentes converterunt. Jure ergo advenarum, quasi parentum suorum in Christo, nomine censentur, praesertim quia S. Petro peculiaris cura Judaeorum incumbebat, sicut Paulo Gentium, Galat. ii, 7; tum quia pauci Ponti cives hoc tempore ad Christum conversi erant. Scripta enim est haec Epistola paulo post apertum per Cornelium fidei ostium Gentibus, anno Christi 43. Major ergo pars Christianorum in Ponto erat advenarum: quare omnes S. Petrus vocat advenas per synecdochen. Advenis dispersionis Ponti. — Hoc est, advenis Ponti ex dispersione: proscriptio enim peperit dispersionem, dispersio fecit exules et advenas Ponti; vel, q. d. Advenis dispersis per Pontum; saepe enim Hebraei abstracta usurpant pro concretis. Ponti. — «Pontus» regio est Asiae Minoris vicina Ponto Euxino: unde ab eo nomen accepit. Ponti rex fuit Mithridates. Ex Ponto oriundus fuit Marcion haeresiarcha; unde a Tertulliano, lib. I Contra eum, cap. 1, «vocatur mus Ponticus qui Evangelia corrosit.» Ponticus quoque fuit Aquila, priscus Scripturarum interpres. Ponitur Pontus hic primo loco. Unde Tertullianus, Cyprianus, Hieronymus, Cassiodorus citantes hanc Epistolam, vocant Epistolam ad Ponticos, sicut primam S. Joannis vocant Epistolam ad Parthos. Porro S. Leo, serm. 1 De S. Petro et Paulo, asserit S. Petrum Pontum, Galatiam, Cappadociam, Asiam, Bithyniam, legibus Evangelicae praedicationis implevisse. Praedicavit ergo in Ponto Petrus, Ponticosque ad fidem convertit. Ubi nota efficaciam Evangelii et praedicationis S. Petri, utpote qui homines feros et barbaros ad legem et sanctimoniam Christianam traduxerit. Quam enim Pontici fuerint barbari, docet Tertullianus, lib. I Contra Marcionem, cap. 1: «Pontus, inquit,» inquit, «qui Euxinus natura negatur, nomine alluditur. Caeterum hospitalem Pontum nec de situ aestimes: ita ab humanioribus fretis nostris, quasi quodam barbariae suae pudore secessit; gentes ferocissimae inhabitant, si tamen habitatur in plaustro. Sedes incerta, vita cruda, libido promiscua et plurimum nuda, etiam cum abscondunt, suspensis de jugo pharetris indicibus, ne temere quis intercedat: ita nec armis suis erubescunt. Parentum cadavera cum pecudibus caesa, convivio convorant. Qui non ita decesserint, ut escatiles fuerint, maledicta mors est. Nec feminae sexu mitigantur secundum pudorem, ubera excludunt, pensum securibus faciunt, malunt militare quam nubere. Duritia de caelo quoque: dies nunquam patens; sol nunquam liber; unus aer, nebula; totus annus, hibernum; omne quod flaverit, Aquilo est. Liquores ignibus redeunt, omnes glacie negantur, montes pruina exaggerantur. Omnia torpent, omnia rigent; nihil illic nisi feritas calet, illa scilicet quae fabulas scenis dedit, de sacrificiis Taurorum, et amoribus Colchorum, et crucibus Caucasorum. Sed nihil tam barbarum ac triste apud Pontum, quam quod illic Marcion natus est, Scytha tetrior, Hamaxobio instabilior, Massageta inhumanior, Amazonia audacior, nubilo obscurior, hieme frigidior, gelu fragilior, Istro fallacior, Caucaso abruptior.» Rursum in Ponto Pluto et Proserpina, inferorum dii, humanis hostiis placabantur: ibi quoque antrum erat extracti Cerberi, et Herculis descensus ad inferos, urbsque ipsa Cerberion vocabatur, ac regno Pontico sive Bosphorano inferni nomen inditum. Accolae vocabantur Tauri Cimmerii (unde «Cimmeriae tenebrae»), sive Cimbri, seu Cerberei, Heniochi, Colchi, Cappadoces, Paphlagones. Nonne infernus erat Cimmerii regio diis inferorum sacra, ubi striges ubi Acherontis palus, ubi Cerberus? Vide Suidam, Strabonem et alios Cosmographos.
1:2
2. Secundum praescientiam Dei Patris. — «Praescientia» significat providentiam et praedestinationem Dei, qua Ponticos elegit ad fidem et gratiam Christi et Christianismi, providendo eis praedicatores aliaque opportuna media, quibus praesciebat eos auscultaturos et obedituros, ac oblatam Christi fidem et gratiam libere amplexuros. Unde praescientia haec partim inchoata est et conditionata, partim perfecta et absoluta. Inchoata est, quatenus per eam praescit Deus quid quilibet homo hac vel illa conditione, v. g. vocatione et gratia, sit facturus et libere electurus. Perfecta est, quatenus posita per Dei praedestinationem et decretum conditione, puta tali vel tali vocatione, videt Deus absolute voluntatem hominis libere ei consentire, credere et obedire. Prior praescientia a Theologis vocatur «simplicis intelligentiae»; posterior, «visionis»: hinc et electorum electio juxta priorem est inchoata tantum et conditionata, juxta posteriorem vero perfecta est et absoluta. Prior significatur per «in sanctificationem» (in sanctificationem), uti legunt Latina; posterior per «in sanctificatione» (in sanctificatione), uti legunt Graeca, de quo mox. Porro maluit Petrus dicere «praescientiam,» quam praedestinationem, quia praescientia latius patet et plura innuit: nimirum primo, praedestinationem hanc fidelium ad fidem et gratiam factam esse sapientissime, utpote ab aeterna Dei omniscii praescientia et providentia. Secundo, eam esse arcanam et inscrutabilem, utpote factam arcano divinae mentis consilio et praescientia. Tertio, eam esse suavem aeque, ac efficacem et infallibilem. Suavem, quia liberum arbitrium non coegit, sed suaviter allexit ad fidem, providendo illa media quibus praesciebat et praevidebat liberum arbitrium libere consensurum, et usurum ad suam salutem; efficacem et infallibilem, quia providentia Dei cum omnia prospiciat et praevideat, quibus rationibus movenda sit voluntas hominis, dum eas illi suggerit, efficaciter et infallibiliter eam movet, flectitque ad libere consentiendum. Hoc est quod de aeterna Dei Sapientia ait Sapiens, cap. viii, vers. 1: «Attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter.» Quarto, eam praevenire nostra opera et merita, ac proinde esse liberalem et gratuitam, dignamque omni laude et gratiarum actione. Hoc enim significat «prae-» et «pro-» in «praescientia» et «providentia.» Quinto, hanc Dei in suos electos quasi filios providentiam esse paternam, summam et divinam: illam enim significat «Dei Patris.» Sexto, praescientiam hanc Dei non tantum esse speculativam, sed et practicam: includit enim Dei voluntatem, amorem et decretum dandi gratiam, qua ad fidem, justitiam et salutem perducamur. Porro S. Cyrillus, lib. De Recta fide ad Reginas, et Œcumenius hic, «praescientiam» referunt ad Petrum Petrique apostolatum, quasi ille ipse collatus sit per Dei praescientiam, id est providentiam; et proinde non dignitate, sed tempore duntaxat inferior sit Jeremiae, qui cap. 1, a Deo audivit: «Priusquam formarem te in utero, novi te.» Melius alii passim «praescientiam» referunt ad «electis,» q. d. Scribo electis, qui ad fidem a Deo electi et directi sunt per suavem ejus praescientiam et providentiam. Antistrophon Petri est illud Pauli: «Non repulit Deus plebem quam praescivit,» Rom. xi, 2. «Quos praescivit et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui,» Rom. viii, 29. «O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Quis enim cognovit sensum Domini? aut quis consiliarius ejus fuit?» Rom. xi, 34. Dei Patris. — «Pater» hic accipi potest tum notionaliter, ut significet primam personam S. Trinitatis, quae genuit Filium; tum essentialiter, ut significet Deum, qui tribus personis est communis. Hic enim est pater respectu hominum, angelorum et creaturarum omnium. In sanctificationem Spiritus. — Œcumenius haec refert ad «Apostolus.» Unde omnia haec sic contexit et explicat: «Petrus ex praecognitione Dei Patris missus Apostolus ad segregandos ipsi in Spiritu, et obedientes reddendos eos, qui aspersionem sanguinis Jesu expiatricem admiserunt, vobis electis peregrinis ex dispersione Ponti, Galatiae, Cappadociae, Asiae et Bithyniae, gratia et pax multiplicetur.» Alii melius referunt ad «electis,» q. d. Electi estis a Deo ad sanctificationem Spiritus, tum activam, ut scilicet Spiritus Sanctus vos per gratiam infusam sanctificet; tum consequenter passivam, ut scilicet anima et spiritus vester a Deo, misso in vos Spiritu Sancto, sanctificetur; «Spiritus» ergo significat primo, hanc sanctificationem esse proprium opus Spiritus Sancti, ita tamen ut reliquae duae personae S. Trinitatis non excludantur, sed potius in eo per divinam perichōrēsin, id est circumincessionem, ut ait Damascenus, includantur. Unde mysterium S. Trinitatis tresque ejus personas nominat hic S. Petrus: scilicet primam, dicens «Dei Patris»; secundam, dicens «Jesu Christi»; tertiam, dicens «Spiritus.» Rursum apposite Patri tribuit electionem, praescientiam et praedestinationem, Spiritui Sancto sanctificationem, Filio aspersionem sanguinis: eo enim nos redemit et abluit a peccatis nostris. Secundo, «Spiritus» significat hanc sanctificationem non esse carnis, uti erat illa legis veteris, sed spiritus. Tertio, in sanctificatione nobis infundi spiritum, puta habitum gratiae, charitatis caeterarumque virtutum, quibus imbuta mens nostra fiat spiritalis, imo spiritus; ut instar spirituum angelicorum, spirituali et angelica puritate et sanctitate placeat et serviat Deo. Porro hunc spiritum haurimus et participamus a Deo et Spiritu Sancto, per illumque ei similes efficimur, juxta illud: «Qui adhaeret Domino, unus spiritus est,» I Cor. cap. vi, vers. 17. Nota: Pro «in sanctificatione» graece est en hagiasmō, id est «in sanctificatione,» vel etiam «in sanctificationem»: saepe enim ἐν ponitur pro εἰς: utrumque verum, et huic loco congruum. Inchoate enim elegit nos Deus in sanctificationem, quando nos ab aeterno destinavit, et in tempore vocavit ad sanctitatem; perfecte vero elegit nos in sanctitate, quando jam libere credentes baptizatos et sanctificatos amat, et elegit ad suam gratiam, amicitiam, filiationem et haereditatem. Idem dicit Paulus, Ephes. cap. i, 4, et 1 Thessalon. v, 23: «Ipse autem Deus pacis sanctificet vos per omnia, ut integer spiritus vester, et anima, et corpus, sine querela in adventu Domini nostri Jesu Christi servetur.» Moraliter discant hic Christiani quanti facienda sit sanctitas, utpote ad quam ab aeterno a Deo electi sint, qui ad hoc misit Christum in mundum, ut scilicet «serviamus illi in sanctitate et justitia coram ipso omnibus diebus nostris,» ut canit Zacharias, Lucae i, 75. «Haec est enim voluntas Dei sanctificatio vestra,» ait Paulus, I Thessal. iv, 3. Christiani ergo sibi a Deo et Christo dici putent illud Dei per Mosen: «Eritis mihi sancti, quia sanctus sum ego Dominus, et separavi vos a caeteris populis, ut essetis mei,» Levit. xx, 26; et xxii, 32: «Ego Dominus qui sanctifico vos.» Orent ergo assidue cum Davide: «Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum rectum innova in visceribus meis. Ne projicias me a facie tua, et Spiritum sanctum tuum ne auferas a me. Redde mihi laetitiam salutaris tui, et Spiritu principali confirma me.» In obedientiam et aspersionem sanguinis Jesu Christi. — Praepositio «in» potest primo, significare causam meritoriam, ut sit idem, quod «per,» q. d. Electi sumus ad sanctitatem per obedientiam Christi usque ad mortem, et per sanguinem ejus in cruce effusum, quo in baptismo aspersi et lustrati sumus. Ita Lyranus et Cajetanus. Hebraeum enim ב, id est «in,» sumitur pro «per,» «propter,» «ex,» adeoque omne genus causae significat, ut ostendi Can. 25 in S. Paulum. Secundo, «in» significat causam finalem, q. d. Fideles electi sunt a Deo ad sanctitatem, hoc fructu et fine, ut ejus jussis obediant, et indies fructum majorem effusionis sanguinis Christi, puta perseverantiam et vitam aeternam, consequantur in caelo: hoc enim per aspersionem sanguinis Christi nobis reseratur, ut ait Paulus, Hebr. ix, 11. Per metonymiam ergo et metalepsim ponitur sanguis Christi pro reseratione caeli et caelesti gloria, sicut causa ponitur pro effectu, meritum pro mercede: ut S. Petrus tres effectus praedestinationis divinae assignet, scilicet electionem, obedientiam et vitam aeternam per merita sanguinis Christi, sicut S. Paulus eosdem assignat, dum eos nominat vocationem, justificationem et glorificationem, Rom. viii, 30. Tertio, «in» significare potest causam materialem, q. d. Electi sunt a Deo qui Christo obedientes se praestiterunt, et sanguinem Christi pro se effusum per fidem amplexi, eo se asperserunt et purificarunt. Ita S. Cyrillus, De Fide ad Reginas, et Œcumenius. Secundus sensus profundus est, sed obscurus et novus: nusquam enim ita accipitur aspersio sanguinis. Primus ergo planus est et usitatus; si quis tamen secundum cum multis sequi malit, dicat aspersionem sanguinis Christi metonymice poni pro fructu aspersionis sanguinis Christi, hoc sensu, q. d. Vocati estis ad sanctitatem, hoc fine ut Christo obediendo, ejusque sancta praecepta et monita sequendo, ejusque redemptionem, sanguinem et mortem indies commemorando, magis magisque ejus fructum percipiatis; ut scilicet indies in omni virtute et sanctitate crescatis et proficiatis, usque ad finem vitae, itaque caelestis gloriae thesauros consequamini. Nota: Sanguinem Christi hic fidelibus proponit S. Petrus, quasi balneum quoddam pretiosissimum ad sanctificationem, hoc est, ad sanandos omnes animi morbos, omnesque virtutes (quae non aliud sunt quam sanitates animae) conciliandas et augendas efficacissimum, quod proinde crebro omnique die et hora usurpare debeamus. Alludit ad aspersionem sanguinis victimarum veteris Testamenti, in qua omnis illius aevi purificatio et sanctimonia consistebat, uti ostendi Levit. i; maxime vero alludit ad aspersionem leprosi mundandi: hic enim die octavo aspergebatur sanguine victimae, eoque mundabatur ab immunditia legali, quae arcebat eum quasi irregularem a templo hominumque convictu, qua hucusque ob lepram retritus fuerat, Levit. xiv. Leprosus enim typice figurabat peccatorem, qui a lepra peccati mundatur per aspersionem, id est, applicationem sanguinis Christi, quae fit per baptismum aliaque Sacramenta, item per fidem, contritionem et bona opera. Hoc est quod praedixit Isaias, cap. lii, 15: «Iste asperget gentes multas,» q. d. Christus suo sanguine per aquam baptismi multos abluet a peccatis, justificabit et sanctificabit. Hoc est quod orat David Psalm. L: «Asperges me, Domine, hyssopo, et mundabor,» q. d. Sicut olim leprosus typice mundabatur per aspersionem hyssopi sanguine victimae tincti, ita aspersione sanguinis Christi, qui vere est hyssopus sanguineus Agni immaculati mundans peccata, elue et emunda meum reatum homicidii et adulterii. Ita S. Ambrosius, De Apolog. David, cap. xii. Sic Apostolus, Hebr. x, 22: «Aspersi,» ait, «corda a conscientia mala,» id est, in cordibus sanguine Christi per baptismum lustrati et purgati a peccatis. Unde explicans subdit: «Et abluti corpus aqua munda» baptismi. Aspersio ergo sanguinis idem est quod lustratio et purificatio a peccatis, quae fit per sanguinem Christi. Porro haec aspersio, id est, applicatio sanguinis Christi, adhibetur animae, primo, per baptismum aliaque Sacramenta, praesertim Eucharistiae: in ea enim realiter comedimus corpus et bibimus sanguinem Christi. Secundo, per fidem et orationem, obsecrando scilicet ut Deus per merita sanguinis Christi nobis peccata remittat, gratiam donet, virtutes largiatur et augeat. Sic Ecclesia omnes orationes et collectas concludere solet dicendo: «Per Dominum nostrum Jesum Christum,» etc. Tertio, per rememorationem et meditationem passionis Christi; hac enim gratos nos exhibemus Christo, ejusque pretiosam redemptionem celebramus, ac per eam beneficia speramus, poscimus et impetramus. Atque hac de causa Christus sacrificium Missae et Eucharistiae instituit, ut in eo jugiter tantam passionis ejus dignationem recoleremus, et cum omni gratiarum actione celebraremus, juxta illud: «Hoc facite in meam commemorationem.» Et: «Quotiescumque manducabitis panem hunc, et calicem bibetis, mortem Domini annuntiabitis, donec veniat,» I Cor. xi, 26. Quarto, uniendo operationes et passiones nostras actionibus et passionibus Christi: hoc enim Christo perhonorificum, Patri gratissimum, nobis utilissimum est. Hoc est quod ait Paulus Hebr. xii, 24: «Accessistis, etc., ad Testamenti novi mediatorem, et sanguinis aspersionem melius loquentem quam Abel,» quia sanguis Abel clamat vindictam, Christi misericordiam. Gratia vobis et pax multiplicetur. — Gratiam intellige tum increatam in Deo, tum creatam in nobis. Increata est, benevolentia, amor, favor, quo Deus suos prosequitur; creata, est gratia donaque quae Deus ex amore gratis in animam infundit. Gratiae effectus et comes est pax triplex, scilicet pax cum Deo, nobiscum et cum proximis. Itaque S. Petrus tam pacem quam gratiam in fidelibus augeri et perfici precatur, exemplo Christi, qui discipulos post resurrectionem salutans, ait: «Pax vobis,» praesertim quia ipse eam non tantum promisit, sed et dedit, dicens: «Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis,» Joan. cap. xx; unde S. Cyrillus, lib. XII in Joan., cap. liii et liv, et lib. X, cap. vii: Lex, ait, quaedam Ecclesiae tradita est: in sanctis enim congregationibus haec saepius ad invicem dicimus. Pacem enim et ad nos, et ad Deum habere, fons et origo omnium bonorum est. Quare Paulus quoque omne bonum fidelibus optans dicit: «Gratia vobis et pax.» Porro Cyrillus pacem, quam Christus optabat et relinquebat Apostolis, censet esse Spiritum Sanctum, quia scilicet ipse est pax causalis; causat enim pacem. Sic Christus dicitur esse pax nostra, Ephes. ii, 14, id est, pacificator noster, qui pacem inter nos et Deum conciliavit.
1:3
3. Benedictus Deus. — Orditur a benedictione, gratiarum actione et laude Dei, quia celebrat ingens beneficium redemptionis Christi, nostraeque per eum vocationis ad gratiam et gloriam aeternam. Idem facit Paulus, toto cap. 1 ad Ephesios, quo mire hoc Dei beneficium extollit, scrutatur et admiratur. Quin et Gentiles nonnulli suas epistolas et libros a Deo inchoant. Ita Aratus sua Phaenomena orditur: «A Jove principium,» etc., uti recensui Actor. xvii, 28. Porro haec Dei laus et benedictio est vox angelica, et inchoatio vitae beatae. Beati enim in caelis absorpti in mare divinitatis non nisi Deum laudant et glorificant, Apoc. iv, 8 et 10. Moraliter nota, corda et ora Sanctorum esse quasi altare thymiamatis, quod jugiter thymiama divinae laudis exhalat, et quasi apiarium, imo favos, qui perenniter doxologiae mella stillant, ut cum S. Job, tam in prosperis quam in adversis dicant: «Sit nomen Domini benedictum»; et cum Psalte Psalm. xxxiii: «Benedicam Dominum in omni tempore»; et cum tribus pueris in camino ignis: «Benedicite omnia opera Domini Domino, laudate et superexaltate eum in saecula,» Daniel. iii; et cum Zacharia: «Benedictus Dominus Deus Israel, quia visitavit et fecit redemptionem plebis suae,» Luc. cap. i; et cum B. Virgine: «Magnificat anima mea Dominum.» Ita Paulus omnes pene suas Epistolas orditur a gratiarum actione, vel benedictione Dei. Pater Domini nostri Jesu Christi, — tum quoad divinitatem, per generationem ei communicatam ab aeterno; tum potius quoad humanitatem, quam per operationem Spiritus Sancti in tempore ipsi efformavit in utero B. Virginis, qua ratione tota S. Trinitas dicitur Pater Christi et Christianorum: nomen enim Jesus est nomen humanitatis Christi, non divinitatis. Passim quippe Apostoli celebrant mysterium incarnationis Christi, tum quia novum, tum quia per illud peracta est redemptio nostra: quia non nisi per ejus fidem et merita justificamur et salvamur. Qui secundum misericordiam suam magnam. — Causam cur Deum benedicat, dat magnam ejus misericordiam nobis per Christum exhibitam. Alludit ad illud Psalm. L, 1: «Miserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam, et secundum multitudinem miserationum tuarum dele iniquitatem meam.» Et Psalm. cxliv, 9: «Miserationes ejus super omnia opera ejus.» Et Psalm. cvii, 5: «Magna est super caelos misericordia tua.» S. Petro succinit Paulus, II Cor. i, 3: «Benedictus Deus, etc., pater misericordiarum, et Deus totius consolationis.» Et Ephes. ii, 4: «Deus autem, qui dives est in misericordia, per nimiam suam charitatem qua dilexit nos.» Porro misericordia Dei magna, id est maxima et immensa est, primo, ex causa efficiente, quia promanat a Deo, ejusque amore in nos immenso: tanta ergo est, quanta est deitas, cum qua unum est idemque. Secundo, ex objecto, quia scilicet donavit nobis Filium suum unigenitum, ut in eo viscera sua in nos effudisse videatur, juxta illud Zachariae: «Per viscera misericordiae Dei nostri, in quibus nos visitavit Oriens ex alto,» Lucae 1. Magna ergo est, quia Deus immensus se exinanivit usque ad mortem, mortem autem crucis, ut hominis sibi inimicissimi misereretur, eumque ab aeterna miseria liberaret. Tertio, ex subjecto, quia nos homines, quasi vermes vilissimos plenos peccatis, omnique miseria ad se evocavit, et evexit ad suam gratiam et gloriam, juxta illud: Abyssus humanae miseriae abyssum divinae misericordiae invocat, Psalm. xli, 8. Quarto, ex copia donorum, quia innumera beneficia, gratias et dona nobis contulit, et conferre non cessat. Unde S. Augustinus, conc. 2 in Psalm. lviii: «Totum, ait, quidquid sum, Domine, de misericordia tua est: ut enim essem, quid feci? ut essem qui te invocarem, quid egi? Quia ergo nemo te in misericordia largior, a quo accepi ut essem, ab illo accepi ut bonus essem, Deus meus, misericordia mea.» Quinto, magna est loco et tempore, quia ad omnes homines omnium locorum, temporum et saeculorum se extendit, juxta illud Psalm. xxxii, 5: «Misericordia Domini plena est terra.» Rursum in Sanctis durat in aeternum. Sexto, ex fine, quia ducit nos ad magnum suum regnum, suaeque haereditatis et gloriae immensae nos participes facit et consortes, juxta illud Psaltis: «Clamavi ad te, Domine; dixi: Tu es spes mea, portio mea in terra viventium,» Psalm. cxli, 6. Magna ergo est, primo, quia a magno manat Deo; secundo, quia per magnum datur Christum; tertio, quia magnam levat miseriam; quarto, quia magna dat dona; quinto, quia magnas ambit gentes, loca et tempora; sexto, quia magno nos beat Caelo et Deo. Regeneravit nos in spem vivam. — Regeneratio est duplex: Prima est justificatio et sanctificatio, qua a morte peccati suscitamur et revocamur ad vitam gratiae perditam in lapsu Adami; haec dicitur regeneratio, id est, iterata et secunda generatio: quia prima generatio fuit in Adamo, qua Deus Adamum, et in eo posteros omnes creavit in gratia, per eamque filios suos effecit, ideoque in spiritu eos genuit. Secunda generatio, hoc est regeneratio, est qua lapsi et mortui per Christum revocamur ad primaevam vitam et gratiam quam habuimus in Adamo, ante lapsum. Regeneratio secunda est resurrectio: per illam enim a morte suscitamur, et in novam vitam quasi regeneramur, puta caelestem, beatam et aeternam; haec dicitur regeneratio respectu primae generationis, qua a parentibus nostris geniti sumus in vitam hanc naturalem et mortalem. Utroque modo hic accipi potest. Juxta primam enim sensus erit, q. d. Deus per Christum, Christique baptismum et gratiam nos regeneravit, id est justificavit, et ad vitam gratiae revocavit, «in spem vivam,» id est, hoc fine et fructu, ut scilicet per gratiam speremus consequi gloriam et vitam aeternam. Juxta secundam sensus erit, q. d. Christus nos suo sanguine aspergens, purificans, sanctificans et vivificans regeneravit, id est, resuscitavit nos ad gloriam et vitam beatam, «in,» id est, per spem vivam. «Spe enim salvi facti sumus»; haec enim spes ex parte Dei promittentis ita est viva, certa et efficax, ac si rem speratam, puta vitam beatam, nobis reipsa daret, et in manus consignaret. Quo sensu ait Paulus: «Habemus per fidem accessum in gratiam istam, in qua stamus et gloriamur in spe gloriae filiorum Dei,» Rom. cap. v, vers. 2; et: «Conresuscitavit et consedere fecit in caelestibus,» Ephes. ii, 6, q. d. Christus resurgendo et ascendendo in caelum nos secum evexit, sibique assidere fecit in caelo: adeo enim certi sumus, si Christo inhaereamus, nos illi assessuros in caelo, ac si jam ei assideremus: «quo enim praecessit gloria capitis, eo spes vocatur et corporis,» ait S. Leo. Unde S. Augustinus in Meditat. xv: «Haec tota, ait, mihi est spes, omnisque fiducia est in ipso Jesu Christo, qui uniuscujusque nostrum portio est, caro et sanguis. Ubi ergo portio mea regnat, ibi me regnare credo: ubi caro mea glorificatur, ibi me gloriosum esse recognosco: ubi sanguis meus dominatur, ibi me dominari sentio.» Tertio, sic exponi potest, ut spes viva vocetur, ipsa regeneratio, q. d. Regeneravit, id est rursum generavit et vivificavit nos, dando nobis non rem, puta gloriam, sed ejus spem vivam: haec enim spes viva est quasi anima et vita Christiani, qua vivit vigetque in laboribus et tribulationibus pro Christo, quia scilicet sperat ab eo vitam aeternam: illam enim vitam per spem praecipit, ut videatur jam illam possidere, illaque vivere, ac proinde per spem jam videtur regeneratus et resuscitatus. Inde enim spem vocat «vivam,» quia scilicet fideles remunerat et vivificat; de quo mox plura. Ubi adverte to «in» phrasi Hebraea significare augmentum spei vivae, q. d. Regenerat nos Deus, indiesque magis in Christianismo vividos et vegetos facit per spem, quam indies majorem magisque vivam in nobis suscitat, per nova auxilia et robora gratiae, per continuam opem, directionem et protectionem, per varias consolationes, quas in mediis tribulationibus et desolationibus majores et copiosiores quotidie nobis suggerit et aspirat. In spem vivam. — Dicitur spes viva, primo, quia sperat vitam aeternam. Unde S. Hieronymus, lib. I Contra Jovinianum, legit «in spem vitae.» Alii, apud S. Augustinum, lib. I De Peccat. merit., cap. xxvii, legunt «in spem vitae aeternae.» Metonymice ergo «spes viva» ponitur pro vita sperata, sive pro re viva obtinenda per spem. Significanter vero ait, «vivam,» ut indicet vitam praesentem esse mortalem et mortuam, magisque esse mortem quam vitam. Nam, ut ait S. Gregorius, homil. 37 in Evangel.: «Temporalis vita aeternae vitae comparata, mors est potius dicenda, quam vita. Ipse enim quotidianus defectus corruptionis quid est aliud, quam quaedam prolixitas mortis?» Secundo, quia spes haec non est fallax et dubia, qualis est mundanorum sperantium opes et honores, sed verax et certa, ut, nisi per nos steterit, certo gloriam speratam simus adepturi, ait Beda. Tertio, quia haec spes nunquam moritur, nec interit, sed semper vivit, donec ad rem speratam nos perducat. Quarto, spes dicitur «viva,» quia fidelium vitam sustentat, ut in mediis tribulationibus vivant laeti, in viva spe gloriae: spes ergo dat eis vitam et animos, facitque eos vivere et vigere in quibusvis adversitatibus. Unde Philo, lib. Quod deterius potiori insidiatur: «Quid enim,» ait, «homini magis potest esse proprium, quam spes et exspectatio possessionis bonorum accipiendorum a solo munificentissimo Deo? Quod genus hominum, si vera fateri volumus, proprie hominum est; tanquam hi qui non sperant in Deum, extra naturam rationalem censeantur.» Ita Paulus: «Quod autem nunc vivo in carne,» inquit, «in fide vivo Filii Dei, qui dilexit me, et tradidit semetipsum pro me,» Galat. ii, 20. Homo enim desperans languet instar mortui, sperans vero vivit et valet, juxta illud Tibulli, lib. II: Credula vitam Spes fovet, et melius cras fore semper ait. Spes alit agricolas, spes sulcis credit aratis Semina. Spes etiam valida solatur compede vinctum. Vide S. Bernardum, serm. 7 in Psalm. Qui habitat: «In spe, ait, vivimus, fratres, nec deficimus in tribulatione, quod in exspectatione simus ineffabilium gaudiorum. Neque enim vana nobis haec exspectatio, aut dubia spes videtur innixa aeternae promissionibus veritatis. Deinde etiam ex perceptione praesentium munerum, firma est exspectatio futurorum; et praesentis gratiae virtus nimis credibiliter attestatur felicitatem promissae gloriae sine dubio secuturam. Nempe Dominus virtutum ipse est Rex gloriae, gratiam et gloriam dabit Dominus. Viriliter ergo sustineat in hoc saeculo pietas colluctationem, et persecutionem quamlibet aequanimiter patiatur.» Quinto, spes dicitur «viva,» id est, vegeta et virens. Sicut enim Ezechiel, cap. xxxvii, 4, Judaeorum in Babylone desperationem de liberatione et reditu in Jerusalem repraesentat per ossa arida, ita eorumdem spem excitat et vivificat per visionem, qua vidit haec ossa reviviscere. Unde S. Gregorius, lib. XXXI Moral., cap. xxxiv vel xviii: «Arentia, ait, corda sunt hominum, quae in hujus saeculi spe peritura plantata, aeternitatis fiduciam non habent: virent autem, quae illi haereditati inhaerent. Quoniam tu, Domine, singulariter in spe constituisti me,» Psalm. iv, 10, et: «In te, Domine, speravi, non confundar in aeternum,» Psalm. xxx, 1. Sexto, sicut aquae stantes et stagnantes dicuntur mortuae, fontanae vero et fluentes dicuntur vivae, quia vita, id est, vitalis operatio, consistit in actione et motu: ita spes viva dicitur, quae hominem excitat ad vivas et heroicas actiones virtutum, quibus gloriam speratam adipiscatur. Hinc ait S. Paulus: «Sancti per fidem vicerunt regna, operati sunt justitiam, adepti sunt repromissiones, obturaverunt ora leonum, extinxerunt impetum ignis, effugerunt aciem gladii, convaluerunt de infirmitate, fortes facti sunt in bello, castra verterunt exterorum, acceperunt mulieres de resurrectione mortuos suos: alii autem distenti sunt non suscipientes redemptionem, ut meliorem invenirent resurrectionem, etc. Lapidati sunt, secti sunt, tentati sunt, in occisione gladii mortui sunt, circuierunt in melotis,» etc. Denique Clemens Alexandrinus, lib. I Paedagog. cap. vi, spem censet vocari «vivam,» eo quod spes fidei det vitam, ejusque quasi sit anima. «Ecclesia,» inquit, «constat corpore, scilicet fide, anima vero spe, uti Christus constat carne et sanguine. Revera enim sanguis fidei est spes, in qua continetur, sicut fides ab anima. Cum autem spes expiraverit, perinde ac si sanguis effluxerit, vitalis fidei facultas dissolvitur.» Hac spe viva excelluit S. Martinus, cum Juliano Apostatae metum exprobranti respondit: «Ego signo crucis, non clypeo protectus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus»; et cum a latronibus captus dixit se nihil prorsus timere: «Scio enim,» inquit, «Deum in majoribus periculis magis adesse suis in se confidentibus.» Et cum in morte diabolo dixit: «Quid hic astas, cruenta bestia? nihil in me funeste reperies»; et suis: «Sinite me caelum potius quam terram aspicere, ut suo jam itinere iturus ad Dominum spiritus dirigatur.» Plura recensui Jeremiae cap. i, 18, et xvii, 8. Per resurrectionem Jesu Christi ex mortuis. — Refer hoc primo ad «in spem vivam,» q. d. Spes nostra est viva, sive sperans vitam aeternam, quia in hanc praecessit Christus caput nostrum per resurrectionem, ut nos secum quasi membra in eamdem induceret. Spes enim viva dicit: Spero me resurrecturum, quia Christus redemptor meus resurrexit, non tantum pro se, sed et pro me, ut scilicet me a morte ad vitam et gloriam suscitaret. Secundo, refer ad «regeneravit,» q. d. Deus nos regeneravit, id est, suscitavit tam a peccato ad gratiam, quam a morte ad vitam aeternam per resurrectionem Christi: haec enim fuit causa non tantum exemplaris, sed et efficiens nostrae resurrectionis, idque primo, quia Christus sua passione et morte, cujus finis et terminus fuit resurrectio, meruit nobis utramque suscitationem. Secundo, quia Christus resurgens mortem plane devicit, eamque non tantum in se, sed et in nobis quasi ejus domitor et triumphator profligavit. Unde ait Paulus Roman. iv, 25: «Qui traditus est propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram.» Et cap. vi, vers. 4: «Ut quomodo Christus surrexit a mortuis per gloriam Patris, ita et nos in novitate vitae ambulemus: si enim complantati facti sumus similitudini mortis ejus, simul et resurrectionis erimus.» Tertio, quia Christus, qui resurrexit in die judicii, partim per se, partim per angelos, nos resuscitabit, juxta illud Philip. iii, 20: «Nostra autem conversatio in caelis est; unde etiam Salvatorem exspectamus Dominum nostrum Jesum Christum, qui reformabit corpus humilitatis nostrae configuratum corpori claritatis suae.» Praeclare S. Hieronymus ad Heliodorum, in Epitaphio Nepotiani: «Qui,» inquit, «per Osee quondam tibi rigidus minabatur: Ero mors tua, o mors, ero morsus tuus, inferne; illius morte, tu mortua es, illius morte, nos vivimus: devorasti, et devorata es; dumque assumpti corporis sollicitaris illecebra, et avidis faucibus praedam putas, interiora tua adunco dente confossa sunt. Gratias tibi, Christe Salvator, tua agimus creatura, quod tam potentem adversarium nostrum, dum occideris, occidisti.» Spes ergo nostra, aeque ac amor et jubilus cordis nostri, est Christus. Audi S. Bernardum, serm. 9 in Psalm. Qui habitat: «Quoniam tu es, Domine, spes mea. Quidquid igitur agendum sit, quidquid declinandum, quidquid tolerandum, quidquid optandum, tu es, Domine, spes mea. Haec una mihi omnium promissionum causa, haec tota ratio meae exspectationis. Praetendat alter meritum, sustinere se jactet pondus diei et aestus, jejunare bis in sabbato dicat, se non esse sicut caeteros hominum glorietur: mihi adhaerere Deo bonum, ponere in Domino spem meam. Sperent in aliis alii: forte hic in scientia litterarum, hic in astutia saeculi, ille in nobilitate, ille in dignitate, ille in alia qualibet vanitate confidat: propter te omnia detrimenta feci, et ut stercora arbitror, quoniam tu es, Domine, spes mea. Si mihi praemia promittuntur, per te obtinenda sperabo. Si insurgant adversum me proelia, si saeviat mundus, si fremat malignus, si ipsa caro adversus spiritum concupiscat, in te ego sperabo. Fratres, hoc sapere, ex fide vivere est; nec alius ex sententia dicere potest: Quoniam tu es, Domine, spes mea, etc. Utquid enim, si haec sapimus, ut quid cunctamur abjicere omnes spes miseras, vanas, inutiles, seductorias, et huic uni tam solidae, tam perfectae, tam beatae spei tota devotione animi, toto fervore spiritus inhaerere?» Ex mortuis. — Ex numero, statu et loco mortuorum, puta ex sepulcro et inferno.
1:4
4. In haereditatem. — Refer ad «regeneravit,» q. d. Regeneravit nos Deus in baptismo, suosque filios effecit, ut haereditatis suae faceret participes et haeredes. Ideo enim parentes generant filios, ut eos habeant haeredes. Posset quoque referri ad «spem vivam,» q. d. Regeneravit nos in spem vivam, quae sperando tendit in haereditatem, sive quae est spes haereditatis incorruptibilis. Hebraei enim saepe per ב bet, id est «in,» cum accusativo, significant regimen genitivi. Porro haereditas haec, quam Deus filiis suis dilectis et electis dabit, est regnum caelorum, ipseque Deus totus quantus quantus est. Beati enim videndo et contemplando Deum, eo fruuntur, gaudent et beantur in aeternum. Ita S. Augustinus, serm. 19 De Temp.: «Unam,» ait, «cum sanctis angelis civitatem habemus, a Domino possidebimur, haereditas ejus erimus, et ipse haereditas nostra erit; quoniam et modo dicimus: Dominus pars haereditatis meae. Et de nobis dictum est: Postula a me, et dabo tibi Gentes haereditatem tuam.» Incorruptibilem. — Natura et substantia. Opponit hoc epithetum haereditati, primo, Judaeorum, quorum haereditas in terra promissa lacte et melle manante, puta in Chanaan, fuit corruptibilis, quia caduca et modici temporis. Secundo, haereditati Chiliastarum, sive Millenariorum, qui dicebant Sanctos mille annos duntaxat regnaturos in hac vita, quorum auctor fuit Cerinthus, S. Petro coaevus et antagonista: de quo plura Apocal. cap. xx, vers. 4. Tertio, errori Origenis, qui ex Platone docebat, post annum magnum, puta post duodecim, vel, ut alii, 36 annorum millia, omnia revolvenda et reditura ad pristinum vel primaevum statum; ideoque Beatos in caelo ad praesentem vitam redituros. Ita Didymus. Quarto, haereditati terrenae, quam parentes filiis corruptibilibus corruptibilem relinquunt; Christiana enim haereditas est immortalis, incorruptibilis, aeterna, quae nec morte, nec senio, nec tempore ullo mutatur, aut corrumpitur; quia haec haereditas est caelum empyreum, quod est incorruptibile, imo est ipse Deus immortalis, ut paulo ante dixi. Animae enim immortali immortalis haereditas et felicitas uti debetur, ita et adaequatur. Vere S. Augustinus, in Ps. cxlix: «Deus,» ait, «erit haereditas nostra, quae nec minuitur copia possessorum, non fit angustior numerositate cohaeredum: sed tanta est multis quanta paucis; tanta singulis, quanta omnibus» — cum in creata haereditate longe aliud eveniat. Tunc pariter corpus hoc corruptibile induet incorruptionem, et mortale hoc immortalitatem, ut ait Apostolus, I Corinth. xv, 53. Et incontaminatam. — Opponit id errori Judaeorum, Chiliastarum, Mahometi et Saracenorum, quia paradisum exspectant, in quo omni voluptate carnis fruantur, omnique luxu et libidine se contaminent. Rursum errori Origenis, qui dicebat animas Beatorum post annum magnum e caelis et consortio angelorum redituras ad carnem hanc miseram et contaminatam. Contra hos ait Petrus caelestem haereditatem fore uti incorruptibilem, ita pariter puram semper et incontaminatam ab omni non solum culpa, sed et a qualibet sorde, vitio et naevo. Quocirca Apocal. xxi, 27, de ea dicitur: «Non intrabit in eam aliquod coinquinatum.» Et Psalm. xxiii, 3: «Quis ascendet in montem Domini, aut quis stabit in loco sancto ejus? Innocens manibus et mundo corde, qui non accepit in vano animam suam.» Pro «incontaminatam» graece est amianton, id est impollutam, defaecatam, incontaminatam, immaculatam, puram. Unde amiantus lapis vocatur, qui in Cypro nascitur, scissili alumini similis, quo utpote lento, telas conficiunt, quae in ignem conjectae accenduntur quidem, aguntque flammas, sed nulla amissa parte nitidiores evadunt, teste Dioscoride, lib. V, capite cxiii, et Plinio, lib. XXXVI, cap. xix, qui ait: «Amiantus alumini similis, nihil igni deperdit.» Unde idem, lib. XIX, cap. 1, eumdem «linum vivum» appellat, sed fallitur, dum censet vere esse linum, quod in India nascatur, cum sit lapis, vel alumen. Quare amiantus divinitatis, utpote purissimae, est imago et symbolum; qua de causa Brachmanes ex amianto vestes sibi conficiebant, ut divinitatis de se specimen ederent: ex eo quoque funebres regum vestes texebantur, ut illis tecti corporum in rogum injectorum cineres a cinere lignorum secerni possent, ait Mathiolus in Diosc. lib. I, cap. cxiii, et Plinius, lib. XIX, cap. 1. Nota secundo, «incontaminatam,» id est incontaminabilem, ut vertit Pagninus et Tigurina; hoc enim significat Graecum amianton, aeque ac amaranton significat «immarcescibilem,» potius quam «non marcescentem.» Haereditas enim caelestis non tantum actu est pura et incontaminata, sed et habitu ac potentia, quia contaminari nequit, nec ulla ullius rei labe infici potest. Sic Aggaei ii, dicitur: «Veniet desideratus,» id est desiderabilis, «cunctis gentibus.» Hebraei enim saepe participia passiva usurpant pro verbalibus in bilis, quibus carent, ut Sophon. ii, 1: «Gens non amabilis,» Hebr., «non amata.» II Reg. 1: «Saul et Jonathas amabiles,» Hebr. «amati.» Psal. cxxxvi: «Mirabilia opera tua,» Hebr. «mirata.» Idem imitantur Graeci et Latini, ut Gal. ii: «Quoniam reprehensibilis erat,» graece kategnōsmenos, id est «reprehensus erat.» Virg., VII Aeneid.: Dives inaccessos ubi Solis filia lucos «inaccessos,» id est «inaccessibiles.» Idem, lib. VIII: «Haeret inexpletum lacrymans,» id est «inexplebiliter.» Significat ergo «incontaminatam,» haereditatem caelestem fore plane puram: primo, ab omni peccato etiam levissimo, imo ab omni potestate peccandi; secundo, ab omni sorde sordisque periculo; tertio, ab omni carnali voluptate, imo ab omni concupiscentia, juxta illud Christi: «In resurrectione neque nubent, neque nubentur; sed erunt sicut angeli Dei,» Matth. xxii, 30. Fidelium enim haereditas et beatitudo in caelis erit spiritualis, angelica, divina: quam proinde S. Joannes, Apoc. xxi, 19, vidit per aurum, smaragdum, beryllum, jaspidem aliasque gemmas purissimas, aeque ac pretiosissimas repraesentari. Unde S. Augustinus in Medit. paradisum caelestem describens: «Solis gemmis, ait, haec structura nectitur; auro mundo tanquam vitro urbis via sternitur, abest limus, deest fimus, lues nulla cernitur.» Tropologice Beda: «Fideles,» ait, «ut assequantur haereditatem caelestem, in hac vita faciunt haereditatem Dei 'incorruptibilem,' ne ullo lethali crimine corrumpantur; 'incontaminatam,' ne mediocribus culpis inquinentur; 'immarcescibilem,' ne levissimis et quotidianis culpis marcescant; denique 'conservatam in caelis,' quia hac sanctitate praediti Beatorum coetui, citra ullam dubitationem, si perseveraverint usque in finem, aggregabuntur.» Hanc incontaminatam et immortalem haereditatem ambiebat S. Casimirus, Casimiri Poloniae regis filius, qui in morbum incidens, cum a medicis audiret se eo levari non posse nisi uxorem duceret, ac parentes ad id eum urgerent, respondit generose: «Nullam aliam novi vitam, nisi caelestem illam incontaminatam immortalitatem, ob quam eligo virgo mori,» instar armelini, qui luteo aggere circumdatus, eum transire et fugere non vult, ne luto se inquinet, sed sinit se a venatoribus capi, itaque tacite ait: «Malo mori quam foedari.» Virgo ergo, et virginitatis victima occubuit anno aetatis 24, Christi 1484, jure caelo, et caeliti Virginum Martyrumque mysticorum choro ascriptus. Immarcescibilem, — amaranton, id est, quae nequit marcescere. Unde S. Augustinus, lib. I De Peccat. merit., cap. xxvii, legit «florentem.» Est enim metaphora a floribus, foliis et fructibus, qui mox ut plantae effloruerunt et maturuerunt, illico marcescunt, flaccescunt, putrescunt. Unde iis adversus «amarantus» flos nomen habet ab immortalitate, quoniam non marcescit: de quo Plinius, lib. XXI, cap. viii: «Amaranto,» inquit, «non dubie vincimur. Est autem spica purpurea verius quam flos aliquis, et ipse sine odore: mirumque in eo gaudere decerpi, et laetius renasci. Provenit augusto mense, durat in autumnum. Alexandrino palma, qui decerptus asservatur. Mirumque postquam defecere cuncti flores, madefactus aqua reviviscit, et hibernas coronas facit.» Verum Clemens Alexandrinus, lib. II, cap. VIII, docet plenum amarantum in caelo duntaxat reperiri: «Pulchra,» inquit, «amaranti corona illi reposita est, qui recte se gesserit: hunc florem terra ferre non potest, caelum solummodo eum ferre potest.» Juxta quod sensus B. Petri erit, q.d. In caelo tandem amaranti coronam assequi licebit: nec enim tellus florem aliquem immarcescibilem parit. Sanctorum ergo haereditas et corona erit amarantina et immarcescibilis, quia non tantum quoad substantiam erit incorruptibilis, sed et quoad qualitatem, speciem et voluptatem, semper in eodem flore, vigore et decore permanebit. Secus est in marmoribus et gemmis, quae licet sint incorruptibiles, politae tamen tantum ad tempus vigent et splendent; nam cum tempore splendorem illum et speciem deperdunt, fuscantur et quasi senescunt. Ex adverso in caelis Sanctorum gloria et felicitas semper erit recens, semper florens, semper virens: unde post centum annorum millia tam suavis, tam jucunda erit, tamque mentem Beatorum delectabit, quam oblectabat primo die, quo illum perceperunt. Cujus rei causa est, quod haec gloria et delectatio quaquaversum sit constans, immutabilis, sui semper similis, immarcescibilis et infinita, quasi mare quoddam gaudiorum. Hoc est quod de ea canit S. Augustinus in Medit.: «Hiems horrens, aestas torrens illic nunquam saeviunt. Flos perpetuus rosarum ver agit perpetuum. Candent lilia, rubescit crocus, sudat balsamum; virent prata, vernant sata, rivi mellis influunt, pigmentorum spirat odor, liquor et aromatum, pendent poma floridorum non lapsura nemorum.» Secus est in gaudiis terrenis, quae omnia licet maxima videantur, longo tamen usu fastidiunt et nauseam pariunt, imo quo magis gustantur, eo minus sapiunt: in iis ergo sapere parit desipere, uti notat S. Gregorius, homil. 36 in Evangel. Hoc est quod ait Sapiens, Eccli. XXIV, 29: «Qui edunt me, adhuc esurient, et qui bibunt me, adhuc sitient.» Et S. Petrus, cap. I, 12: «In quem desiderant angeli prospicere.» Beati ergo visione Dei ita satiantur, ut tamen aeque semper ad eam anhelent, eumque jugiter intueri desiderent. In nullo ergo minuitur eorum felicitas, sive quoad rem possessam, sive quoad ejus speciem et pulchritudinem, sive quoad ejus sensum, gustum et voluptatem; tanto enim sui sensu, gustu et voluptate afficit Beatos post mille annos, atque affecit primo die. Immarcescibilis ergo est. Primo, quia aetate non senescit. Secundo, quia tempore non deflorescit. Tertio, quia specie non flaccescit. Quarto, quia sapore non marcescit. Quinto, quia maturitate non putrescit. Sexto, quia rugositate non decrescit. Septimo, quia aestimatione non vilescit. Ex adverso omnis hujus vitae voluptas, ait Seneca, lib. De Vita beata, VI, «tunc cum maxime delectat, extinguitur, nec multum loci habet: itaque cito implet, et taedio est, et post primum impetum marcet: nec id unquam certum est, cujus in motu natura est: ita non potest quidem ulla esse substantia, quod venit transitive, celerrime in ipso usu sui periturum: eo enim pervenit, ubi desinit; et dum incipit, spectat ad finem.» Conservatam in caelis in vobis, — eis hymas, id est, in vos, id est, vobis. Unde Syrus, quae parata est vobis. S. Hieronymus, lib. I Contra Jovinianum, «quae servatur in caelis in vobis, id est vobis.» Hinc Paulus ait eam «absconditam in Deo,» Coloss. cap. III, vers. 3. Hinc et Christus electis dicet in die judicii: «Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi,» Matth. cap. XXV, 34. Haec ergo haereditas nobis quasi filiis a Deo certo paratur et servatur, ut de ea dubitare non debeamus, si tamen ejus filiationem, gratiam et amicitiam constanter usque ad mortem retineamus; idque significari putat Glossa voce conservatam, quasi ea significetur cooperatio nostra, nostrique liberi arbitrii. Verum minus recte: nam graece est tetērēmenēn, id est servatam. Nota: Haereditatem caelestem explicat S. Petrus per quatuor praedicamenta, Substantiae, Qualitatis, Quando et Ubi, sive temporis et loci. Substantia enim ait eam esse incorruptibilem, qualitate incontaminatam, tempore immarcescibilem, situ et loco caelestem: in caelis enim eam nobis asservari. Porro inter haec quatuor est apta connexio et ordo; nam ex primo cetera ordine consequuntur. Quia enim haereditas est aphthartos, id est incorruptibilis, natura sua, hinc qualitate est amiantos, id est incontaminata: quae enim per essentiam sunt incorruptibilia, illa pariter sunt immixta, incomposita; ideoque pura, simplicia et incontaminata, ut Deus, caelum, angeli, anima rationalis; quae vero sunt corruptibilia, eadem pariter sunt mixta, composita, ideoque impura et contaminata, uti sunt omnia corpora ex elementis conflata. Rursum, quia haec haereditas est amiantos et incontaminata, idcirco est et amarantos et immarcescibilis: quae enim marcescunt, aliquid in se labis, faecis, sordis et impuritatis habent, quod dum sensim egerunt et quasi evomunt, marcoris est causa; quae vero plane sunt pura, haec nihil in se habent, quod marcorem egerere aut ebullire possit. Denique quia ipsa est amarantos et immarcescibilis, ideo et caelestis et expers terrae: terra enim et terrena, quia faeculenta, marcescunt; caelum vero, quia purum et nitidum, est immarcescibile, ac consequenter talia pariter sunt caelestia omnia. Merito ergo S. Augustinus, sermone 2 De omnibus Sanctis: «Tanta,» ait, «est pulchritudo justitiae, tanta jucunditas lucis aeternae, hoc est, incommutabilis veritatis atque sapientiae, ut, etiamsi non liceret in ea amplius manere quam unius diei mora, propter hoc solum innumerabiles anni hujus vitae pleni deliciis et circumfluentia temporalium bonorum, recte meritoque contemnerentur.» Vere enim dixit Psaltes: «Quoniam melior est dies una in atriis tuis super millia,» Psalm. LXXXIII, 11. At vero jam non uno die, sed millenis, imo infinitis, adeoque in aeternum, in ea manebimus ejusque deliciis perfruemur. Quam ergo illa ambienda, ceteraque omnia despicienda sunt! Quam ad illam anhelandum, dicendumque cum nostro S. Ignatio: «Quomodo sordet mihi terra, cum caelum aspicio!»
1:5
5. Qui in virtute Dei (graece dynamei, id est potentia, robore) custodimini per fidem in salutem. — Sensus est, q.d. Quibusnam Deus optim. max. haereditatem illam immarcescibilem conservat? Vobis, quos quasi filios, velut pater non tantum genuit, sed et robusta potentique manu contra omnes infidelium, daemonis, mundi et carnis insultus custodit, educat, ducitque per fidem ad salutem aeternam, quae est haereditas illa immarcescibilis. Unde pro custodimini graece est phrouroumenous, quae vox proprie ad castrenses excubias, et arcium urbiumque custodias pertinet: has enim suis praestat Deus, uti praestitit Ezechiae et Hierosolymae obsessae a Sennacherib, juxta promissum Isaiae, cap. XXXVIII, vers. 6: «De manu regis Assyriorum eruam te et civitatem istam, et protegam eam.» Et Zachariae, II, 5: «Ego ero ei,» ait Dominus, «murus ignis in circuitu, et in gloria ero in medio ejus.» Et Psalm. XXVI, 1: «Dominus illuminatio mea et salus mea, quem timebo? Dominus protector vitae meae, a quo trepidabo? Si consurgant adversum me castra, non timebit cor meum.» Et Psal. XXXIII: «Immittet angelus Domini in circuitu timentium eum, et eripiet eos.» Immittet, scilicet se et suum praesidium, suas acies et castra, suas angelorum sibi subditorum legiones, sua tela et fulmina. Unde Hebraice est חונה chone, id est castrametabitur; S. Hieronymus, circumdat; Chaldaeus, immoratur. Ubi recte notat S. Basilius angelum ob magnitudinem comparari integro exercitui, ob robur et fortitudinem muro, qui in circuitu nos tuetur et protegit. Talia fuere castra angelorum tutelarium Jacobi patriarchae, qui proinde locum ubi illa sibi apparuerunt, vocavit Mahanaim, id est gemina castra, Gen. XXXII, 2. Talis fuit «mons plenus equorum et curruum igneorum in circuitu Elisaei,» angelorum utique, ut Elisaeum contra Syrorum acies defenderent, IV Reg. VI, 17. Similes excubias et custodias Deus benignissimus ceteris suis fidelibus et sanctis exhibet, ut merito de iis cecinerit Psaltes: «Custodit Dominus omnia ossa eorum, unum ex his non conteretur,» Psalm. XXXIII, 21. Unde et easdem sibi precatur: «A resistentibus dexterae tuae,» ait, «custodi me ut pupillam oculi,» Psalm. XVI, 8. Custodit ergo suos Deus tum per se, tum per suos angelos. Unde discimus neminem sibi suaeque custodiae debere confidere, sed eam tribuere Deo. Ipse enim est custos Ecclesiae et gregis sui. «Nisi enim Dominus custodierit civitatem, frustra vigilat qui custodit eam,» Psalm. CXXVI, 1. Hoc est quod ait Dominus per Isaiam, XLIII, 2: «Si transieris per aquas, tecum ero, et flumina non operient te; cum ambulaveris in igne, non combureris, et flamma non ardebit in te.» Et Psalm. XC: «Scuto circumdabit te veritas ejus, non timebis a timore nocturno, a sagitta volante in die, a negotio perambulante in tenebris, ab incursu et daemonio meridiano.» Et mox: «Cum ipso sum in tribulatione, eripiam eum, et glorificabo eum.» Per fidem. — Fides ergo est fidelium custodia; fides, inquam, non nuda et mortua, sed viva et gratia ac charitate animata, uti dixi Jacobi II, 14. Unde S. Chrysostomus et Beda per fidem accipiunt Christianam religionem, Christique gratiam, quae nos justificat. Fides ergo et gratia est instrumentum, et quasi custodia militaris, qua Deus fideles custodit, tum ne in pristinum gentilismum et errores relabantur; tum ut tentationibus carnis et diaboli resistant; tum ut persecutiones pro Christo et veritate fortiter sustineant; tum ut Christiana et heroica fidei et virtutum opera edant, qualia recenset Paulus a priscis fidei heroibus patrata, Hebr. XI. Fides enim qua quis credit se, si Deo serviat, pro eoque laboret et patiatur, ab eo aeternis maximisque praemiis donandum, excitat fidelem ad omnia audendum et tolerandum. Fideles ergo per fidem resistunt diabolo, I Petri V, 9; ejusque ignea tela extinguunt scuto fidei, Ephes. cap. VI, vers. 16. Unde: «Haec est victoria quae vincit mundum, fides nostra,» ait S. Joannes, I epist. V, 4. Quo simul monet novellos fideles ut fidem gratiamque Christi nuper receptam, integram et illibatam constanter teneant, in eaque perseverent, si hos fidei fructus, si Dei opem et salutem, et caelestem haereditatem assequi cupiant. Ita Œcumenius; Christus enim fideles in fide sua constantes protegit e caelo, uti pro eisdem oravit vivens in terra: «Pater sancte, serva eos in nomine tuo, quos dedisti mihi ut sint unum sicut et nos.» Et mox: «Cum essem cum eis, ego servabam eos in nomine tuo: quos dedisti mihi, custodivi, et nemo ex eis periit, nisi filius perditionis,» Joan. XVII, 11. In salutem. — Salus est aeterna vita et gloria Beatorum; vox in significat finem, fructum et praemium fidei, quasi dicat: Fides tendit et ducit ad salutem, salusque est fidei terminus, fructus et praemium. Fides enim et gratia est salus inchoata, gloria vero est salus consummata. Paratam revelari (quae parata est ut reveletur: ita Pagninus) in tempore novissimo. — Salus haec animae cujusque fidelis plene expiatae statim a morte revelatur, secreto in judicio particulari; sed in tempore novissimo, puta in die judicii, publice coram toto mundo revelabitur, non solum in anima, sed et in corpore cujusque beati: tunc enim corpus cum anima resurget ad gloriam immortalem. Nimirum haec salus est haereditas incorruptibilis, incontaminata et immarcescibilis, ad quam Deus Sanctos ab aeterno destinavit et elegit, quamque eis paravit et conservat in caelis. Nota: Revelari significat salutem et gloriam caelestem nobis obscuram esse, et per fidem quasi per umbram et aenigma tantum a nobis conspici; in die vero judicii fore revelandam, cum fides vertetur in speciem, spes in rem, promissio in donationem, exspectatio in possessionem. Hoc est quod ait S. Joannes, epist. I, cap. III, vers. 2: «Nunc filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus: scimus quoniam cum apparuerit, similes ei erimus.» Et ex Isaia S. Paulus: «Oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus iis qui diligunt illum,» I Corinth. II, 9.
1:6
6. In quo exultabitis. — Pronomen quo nonnulli censent referre tempus novissimum, quod proxime praecessit, q.d. In tempore novissimo, puta in die judicii, exultabitis, dum videbitis vos pro modica tentatione, quam in hac vita sustinetis, beari et donari gloria aeterna. Unde Syrus vertit, «laetabimini in aeternum.» Melius alii in quo censent referre omnia praecedentia, q.d. «In quo,» id est, qua in re, si videlicet recogitetis, quod Deus vos regeneravit in spem vivam haereditatis aeternae, revelandae in tempore novissimo, utique exultabitis in hac regeneratione et spe viva haereditatis caelestis, etiam in mediis tentationibus; quia hae cum sint modicae et breves, haereditatem illam merentur, eoque recto tramite vos ducunt. Ita Œcumenius. Potest quoque futurum exultabitis more Hebraeo accipi pro imperativo exultate, aut pro indicativo exultare debetis, aut pro conjunctivo aequum est ut exultetis. Unde graece est agalliasthe, quod partim est indicativi modi, significans exultatis, ut vertit Pagninus et Tigurina; partim imperativi, significans exultate. Ita Christus «proposito sibi gaudio sustinuit crucem,» Hebr. XII, 2. Sic et S. Agatha et Martyres ibant ad ignes, equuleos et tormenta, quasi ad epulas, nuptias et triumphos. Christiani ergo est gaudere in omni tribulatione, tentatione et tristitia. Licet enim tribulatio affligat corpus, sensum et portionem inferiorem animae, in eaque causet dolorem et tristitiam, tamen eadem causat laetitiam, eamque ingentem in portione superiore animae, puta in ratione, mente et spiritu, dum cogitat tribulationem sibi parituram coronam aeternam. In spe ergo et merito hujus coronae gaudet, dum est in tribulatione et tristitia; atque haec spes tristitiam commutat in laetitiam, uti Christus in Cana commutavit aquam in vinum, adeo ut in ea prae gaudio exiliat et exultet, nolitque ea carere, imo durare et augeri eam optat. Graecum agalliasthai, id est exultare, dicitur quasi agan hallesthai, id est, valde saltare; sicut S. Joannes Baptista prae gaudio ob Christum incarnatum, exiliit in utero matris, Lucae I. Consonat S. Petro S. Paulus, dicens II Corinth. VII, 4: «Repletus sum consolatione, superabundo gaudio in omni tribulatione nostra.» Et S. Jacobus, cap. I, vers. 1: «Omne gaudium existimate, fratres mei, cum in varias tentationes incideritis»; ubi multas hujus gaudii causas recensui. Modicum nunc si oportet contristari. — Pagninus, nunc ad breve tempus afflicti, si opus sit, q.d. Exultabitis nunc modico tempore afflicti et contristati, si necesse sit, si videlicet afflictio et tristitia ingruat et irruat, uti in hac vita omnibus, praesertim fidelibus, saepe contingit. Vita enim nostra circumsessa est molestiis, persecutionibus et tentationibus, quae necessario pariunt tristitiam, ideoque in ea contristari est unum oportet, ut vulgo dicitur, quod evitari nequit; sed ferendum est, juxta illud: «Quidquid id est, superanda omnis fortuna ferendo est.» Alludit ad id quod Christus abiturus suos praemonuit, dicens: «Modicum, et non videbitis me, et iterum modicum, et videbitis me. Amen, amen dico vobis, quia plorabitis et flebitis vos, mundus autem gaudebit; vos vero contristabimini: sed tristitia vestra vertetur in gaudium,» Joan. XVI, 19. Omnes enim dolores et moerores, aeque ac gaudia hujus vitae, sunt modicum nunc, id est, exiguum quid, tum quantitate, tum duratione, instar puncti et momenti, juxta illud Pauli: «Id quod in praesenti momentaneum est et leve tribulationis nostrae, supra modum in sublimitate aeternum gloriae pondus operatur in nobis,» II Corinth. IV, 17. Nota primo: Singula verba habent emphasin, novamque rationem tolerantiae et exultationis suggerunt, q.d. Exultate in tentationibus. Primo, quia illae modicae sunt respectu immensae gloriae et coronae, quam eis in caelo adornat Christus, juxta illud Sapient. III, 5: «In paucis vexati, in multis bene disponentur.» Secundo, quia breves; durant enim unum nunc, id est momentum. Haec enim «vita est momentum unde pendet aeternitas.» Tertio, quia oportet et necesse est eas tolerari. Quis non subdat se necessitati? quis contra fatum pugnet? Quarto, addit si, dicens si oportet, q.d. Tribulationes non semper, nec omnibus, sed aliquando nunc his, nunc illis ingruunt: sponte ergo capessite vestram aleam, vestram vicem et sortem. Ita Œcumenius. Quinto, quia sunt tentationes, id est exercitationes et explorationes, quibus Deus exercet et explorat vestram patientiam et virtutem. Nota secundo, si quadrupliciter posse accipi. Primo, proprie, ut notet conditionem, q.d. Non dico absolute vos oportere contristari, sed conditionate, ut si oporteat vos contristari, idipsum patienter toleretis. Secundo, causaliter, ut idem sit quod quia, q.d. Quia oportet vos in vita hac tot aerumnis vallata saepe contristari, ideirco idipsum tolerate, et ex necessitate facite virtutem. Tertio, comitanter, ut sit idem quod cum, q.d. Non dico oportere vos semper contristari, sed si, id est, cum oportet, cum scilicet illa ingruit. Quarto, per concessionem pro esto, q.d. Exultabitis in spe gloriae, esto modicum nunc oporteat vos contristari. Moraliter modicum hoc passionum, cui debetur aeternum praemiorum, excitare nos debet ad praestandam in iis omnem animi alacritatem, fortitudinem et constantiam. Nam, ut ait S. Eucherius ad Valer.: «Nihil est magnum re, quod parvum tempore; nec longis dilatatur gaudiis, quidquid arcto fine concluditur.» S. Basilius, lib. De Leg. Gentil., laudat Biantem dicentem se studere virtuti, ut illam quasi viaticum senectutis possideret. «At tu,» inquit, «o Christiane, ad futuri saeculi, cujus non est finis, possessionem, compara viaticum, puta virtutes: illi enim comparata omnia tempora, nihil sunt.» S. Augustinus in Psal. XXXVI: «Pro aeterna,» ait, «requie aeternus labor subeundus erat. Aeternam felicitatem accepturus, aeternas passiones sustinere deberes: nam etsi mille annorum esset, appende mille annos contra aeternitatem, quid appendis cum infinito quantumcumque finitum? Decem millia annorum, decies centena millia, et millia millium, quae finem habent, cum aeternitate comparari non possunt. Paucorum dierum est tota vita hominis: etiamsi laeta duris non miscerentur, quae plura et longiora sunt certe, quam dura; et ideo breviora et pauciora sunt dura, ut durare possimus. Si ergo per totam vitam suam homo in laboribus et in aerumnis esset, in doloribus et in tormentis, in carcere et in plagis, in fame et siti, omnibus diebus, horis omnibus per totam vitam suam usque ad aetatem senectutis, pauci dies sunt tota vita hominis: quo labore transacto veniet regnum aeternum, veniet sine fine felicitas, veniet aequalitas angelorum, veniet hereditas Christi, veniet cohaeres Christus: pro quanto labore quantam mercedem accipimus?» Et S. Chrysostomus, hom. De Lazaro: «Si quis in centum annis vidisset per unam noctem suave somnium, multisque deliciis per somnium fruitus centum deinde annis cruciaretur, num is vellet unam noctem quam somniavit, centum annis aequiparare? Hoc de futura vita cogita. Nam quod est somnium unum ad centum annos, hoc est praesens vita ad futuram, imo multo minus: quod est exigua gutta ad pelagus immensum, hoc sunt mille anni ad futuram illam fruitionem; quantumque interest inter somnia et res veras, tantum interest inter hujus vitae statum et illius.» Ita brevitatis passionum et aeternitatis praemiorum cogitationem, quasi stimulum acrem ad profectum suis discipulis commendabat S. Antonius. Audi eum apud S. Athanasium: «Hoc sit primum cunctis in commune mandatum, nullum in arrepti propositi vigore lassescere, sed quasi incipientem augere semper debere quod coeperit, praesertim cum humanae vitae spatia aeternitati comparata brevissima sint.» Et mox: «Promissio vitae sempiternae vili pretio comparatur. Scriptum est enim: Dies vitae nostrae septuaginta anni: si autem in potentatibus, octoginta. Quando ergo octoginta aut centum annos laborantes in Dei opere vixerimus, non pari tempore regnaturi sumus in futuro, sed pro annis praedictis omnium nobis saeculorum regna tribuentur. Non terram hereditabimus, sed caelum; corpus quoque corruptum relinquentes, idipsum cum incorruptione recipiemus. Ergo, filioli, non vos aut taedium defatiget, aut vanae gloriae delectet ambitio.» Et rursum: «Cur ergo non facimus de necessitate virtutem? Cur non ad lucrandum regna caelestia ultro relinquimus, quod lucis istius fine perdendum est?» Contristari. — Gagneius et Hesselius censent legendum contristati: graece enim est lypēthentes, id est «afflicti, contristati»: sed eodem redit sensus, et clarius molliusque vertas, si cum Nostro sententiam sic evolvas et revolvas: «Si oportet contristari,» q.d. Non dico absolute, nec jubeo semper vos contristari, sed si oportet vos contristari, patienter fertote. Rursum, q.d. Exultabitis in spe gloriae, si oporteat vos modicum nunc contristari: quo insinuat non accersendam, nec quaerendam esse persecutionem et tribulationem, sed potius infirmis declinandam et fugiendam: si tamen ingruat, patienter et fortiter esse sustinendam. «Quid necesse est, ait Seneca, epist. 24, mala accersere, et satis cito patienda cum venerint, praesumere, ac praesens tempus futuri metu perdere? Est sine dubio stultum, quia quanquam futurus sis miser, esse jam miserum.» In variis tentationibus, — peirasmois, id est «in tentationibus et experimentis,» ut vertit Tigurina, q.d. Tribulationes variae, quibus quis nunc morbo, nunc paupertate, nunc calumnia, nunc persecutione, nunc cupiditate appetitur, eum iisque conflictatur, sunt tentationes et experimenta, quibus Deus explorat quanta in nobis sit virtus et constantia, eamque excitat, acuit, roborat et indurat: omnes ergo generose sustinere oportet. Sapiens, inquit Seneca, praebet se fato, sicut silex ferienti. «Duritia silicis, inquit ipse De Vita beata, XXVII, nulli magis quam ferientibus nota est. Praebeo me non aliter quam rupes aliqua in vadosa mari destituta, quam fluctus non desinunt, undecumque moti sunt, verberare, nec ideo aut loco eam movent, aut per tot aetates crebro incursu suo consumunt.»
1:7
7. Ut probatio vestrae fidei multo pretiosior auro. — Vox ut explicat oportet: dat enim causam cur oporteat nos affligi et contristari in variis tentationibus. Causa enim est ut fides et constantia nostra probetur, roboretur, celebretur et coronetur. Unde pro probatio graece est dokimion, id est exploramentum, experimentum, proba fidei, hoc est, fides probata et explorata: haec enim laudatur, non ipsa probatio fidei, quae fit a daemone et tyranno, ac multos saepe in lapsum et ruinam adigit. Rursum haec est pretiosior auro per ignem probato et a scoriis defaecato. Sicut enim aurum non tantum tactu Lydii lapidis, sed multo magis et certius probatur per ignem in fornace, ignis enim aurum purum separat a scoria: ita Christiani fides probatur igne tribulationis, qui fideles et constantes separat ab infidelibus et inconstantibus; rursum fideles a suis naevis et cupidinibus avellit, purosque Deo exhibet. Porro haec fides non est sola et nuda, ut patet, sed charitate formata et constantia armata: quia enim charitate solida Deum et Christum amat, hinc constanter ejus amore tentationem sustinet, alioqui enim illi succumberet. Haec autem charitas fidelis et constans longe est pretiosior auro; Graeca addunt apollymenou, id est pereunte et perdente; si enim aurum quod perit multosque perdit per ignem probatur, multo magis fides charitate formata, quae in omne aevum perennabit, ac fideles servabit et salvabit in aeternum, tribulatione probanda et exploranda est. Quod ergo ignis est auro, hoc tribulatio est justo: ignis aurum non perdit, sed servat, purumque et splendidum efficit; sic et tribulatio justum non perdit, sed roborat et illustrat. Audi Plinium auri dotes recensentem, lib. XXXIII, cap. III: «Nec pondere,» ait, «aut facilitate materiae praelatum est ceteris metallis, cum cedat per utrumque plumbo; sed quia rerum uni nihil igne deperit, tuto etiam in incendiis rogisque durante materia. Quinimo quo saepius arsit, proficit ad bonitatem. Aurique experimento ignis est, ut simili colore rubeat quo ignis. Atque ipsum obrysum vocant. Primum autem bonitatis argumentum est, quam difficillime accendi. Secundo: Mirum, ait, prunae violentissimae igni indomitum, palea citissime ardescere; atque ut purgetur, cum plumbo coqui. Tertio, altera causa pretii major, quod quam minimum usus deterit. Quarto, nec aliud laxius dilatatur, aut numerosius dividitur. Quinto, super cetera non rubigo ulla, non aerugo, non aliud ex ipso quod consumat bonitatem, minuatve pondus. Sexto, contra salis et aceti succos domitores rerum constantia. Septimo, super omnia netur ac texitur lanae modo, et sine lana.» Haec facile est applicare justo: nam primo, igne, id est tribulatione, nihil virtutis in eo deperit, sed potius accrescit. Secundo, mirum est quod justus igni tribulationis resistat, et palea humanae miseriae per commiserationem inardescat. Tertio, nihil virtutis ex eo conversatio cum saecularibus deterit, sed suam ipse vim et spiritum in eos affricando exerit. Quarto, dilatat sua charitatis viscera in omnes latissime et minutissime. Quinto, nulla ex eo prodit invidiae aut tristitiae aerugo, quae ejus bonitatem minuat. Sexto, constanter resistit sali et aceto, id est, irae et mordacitati. Septimo, flexilis est, sinitque se quibusvis rebus, licet vilibus et molestis inseri, ut aliis prosit eosque ornet. Ita S. Job, cap. XXIII, vers. 10: «Ipse scit viam meam, et probavit me quasi aurum quod per ignem transit.» Et David Rex: «Probasti nos, Deus, igne nos examinasti: sicut examinatur argentum, etc. Transivimus per ignem et aquam, et eduxisti nos in refrigerium,» Psalm. LXV, 10. Ita S. Laurentius assatus in craticula: «Probasti,» ait, «cor meum, et visitasti nocte: igne me examinasti, et non est inventa in me iniquitas,» puta infidelitas, quia in medio igne fideliter et constanter tibi adhaesi, Psalm. XVI, 3. Ita de Martyribus et patientibus dicitur, Sapient. III, 6: «Tanquam aurum in fornace probavit illos, et quasi holocausti hostiam accepit illos.» Et Eccli. XXVII, 6: «Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis.» Sic tres pueri Danielis socii probati sunt an essent fideles Deo suo, in igne fornacis Babylonicae, Daniel. III. Ita Machabaei ab Antiocho in sartagine frixi probarunt suam fidem Deo, II Machab. VII. Ita Sancti in fine mundi affligentur igne acerrimae persecutionis ab Antichristo, «ut conflentur, et eligantur, et dealbentur,» Daniel. XII, 36. Dura itaque est haec probatio, durum examen, durum tentamen, sed modicum et breve respectu aeternae coronae, quam eis in caelo adornat Deus. Ita S. Sebastianus, SS. Marcum et Marcellianum acriter tentatos et afflictos, ut a Christi fide deficerent, hac ratione animavit, et ad martyrium confirmavit: «Tormenta,» inquit, «vel levia sunt, vel gravia et acria. Si levia, tolerabilia sunt; si acria, non durant, sed patientem ad mortem adigunt, et per mortem ad immortalitatem transmittunt. Tolerate ergo tam acria quam levia, quia illa brevia, haec modica sunt; illa cito extinguent, haec brevi extinguentur.» Ut fias Laurentius, ignem subeas oportet; ut Vincentius, equuleum hilariter patiare necesse est; Jobum finxit omnigena calamitas, Tobiam formavit caecitas, Josephum calumnia, Davidem persecutio, Danielem leones, Machabaeos sartagines. Inveniatur in laudem et gloriam et honorem, in revelatione Jesu Christi. — «Inveniatur,» scilicet fuisse et cessisse vobis in laudem, etc., quia scilicet vestra fides tot tentationibus probata vos laudabiles et gloriosos effecit in caelo et terra. Spectarunt enim eam angeli, et laudarunt: viderunt et audierunt homines, eamque celebrarunt et admirati sunt. Secundo, «inveniatur,» id est sit, vel cedat, q.d. Ut fides vestra ita probata, sit vobis laudi, cedatque vobis in gloriam et honorem in die judicii, quando Christus judex eam toti mundo declarabit, laudabit et corona aeterna donabit. Inveniri enim saepe per metalepsin ponitur pro esse, quia quod est, inveniri potest; quod non est, inveniri nequit. Sic de angelis e caelo cum Lucifero ruentibus dicitur, Apoc. XII, 8: «Neque locus inventus est eorum amplius in caelo,» id est, nullus fuit eis amplius locus in caelo, sed in tartaro. Sic Eccli. XXXI, dicitur: «Beatus vir qui inventus est sine macula»; inventus est, id est, fuit immaculatus, ut talis inveniri posset. Unde explicans subdit: «Qui post aurum non abiit,» etc. Nota: Christus in die judicii laudabit fidem et virtutem justorum: quae sane laus erit maxima, tum quia fiet coram omnibus angelis et hominibus, qui unquam fuerunt, sunt, vel erunt; tum quia fiet a Christo, qui est aeterna veritas ac majestas: ipse enim est Rex regum et Dominus dominantium; tum quia haec laus durabit per omnem aeternitatem in praemio et laurea aeterna, quam pro meritis cuique dabit Christus. «Dicet ergo: Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi. Esurivi enim, et dedistis mihi manducare, etc. Euge, serve bone et fidelis, quia super pauca fuisti fidelis, super multa te constituam: intra in gaudium Domini tui,» Matth. XXV, 21. Veni, Petre, qui Romanam Ecclesiam tuo labore et sanguine fundasti: accipe coronam tui laboris et sudoris. Veni, Paule, qui omnes gentes docuisti: accipe coronam tui doctoratus et apostolatus. Veni, Stephane, qui lapides mei amore excepisti, et dulces aestimasti: accipe coronam martyrio tuo debitam. Veni, Francisce, qui summe te humiliasti: accipe summum gloriae thronum. Veni, Thecla, quae tot tantaque supplicia pro me tam generose sustinuisti. Veni, Agnes, quae pro castitate supra annos et vires decertasti. Veni, Caecilia; veni, Agatha; veni, Catharina, quae haec et illa sigillatim tam heroice egistis et tolerastis: accipite singulae lauream castitatis, lauream martyrii, quisque suam suoque agoni et victoriae adaequatam. Tunc itaque fiet illud Jerem. XXX, 19: «Egredietur de eis laus voxque ludentium; et multiplicabo eos, et non minuentur; et glorificabo eos, et non attenuabuntur.» Laudem enim Christi communi voce et acclamatione approbabunt et celebrabunt omnes angeli et Sancti. Et illud Isaiae LXI, 3: «Reddet eis coronam pro cinere, oleum gaudii pro luctu, pallium laudis pro spiritu moeroris: et vocabuntur in ea fortes justitiae, plantatio Domini ad glorificandum.» Id repraesentatum est per laudem Davidis, quia triginta viros sui exercitus fortissimos sibi selegit, laudavit et juxta se gloriose collocavit in domo fortium, II Reg. XXIII, 8. Similiter enim Christus suos fortes laudabit et glorificabit in caelo, quod est civitas fortium. Porro haec Christi laus non tantum pro meritis praemium cuique dabit, sed et honorem, juxta illud Joan. XII, 26: «Si quis mihi ministraverit, honorificabit eum Pater meus,» vocando eum suum fidelem servum, amicum, filium, haeredem, exaltando illum e terra in caelum, dando ei sedem honoratam et sublimem juxta se, secundum id quod promisit Apostolis et viris Apostolicis: «Amen dico vobis, quod vos qui secuti estis me, in regeneratione cum sederit Filius hominis in sede majestatis suae, sedebitis et vos super sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Israel,» Matth. XIX, 28. Rursum haec laus dabit gloriam non tantum beatificam, quae in visione Dei consistit, sed et eam quae in claritate nominis et famae sita est, facitque homines celebres et gloriosos, ut scilicet omnes angeli et homines gloriosa cujusque sancti facinora depraedicent et glorificent. «Gloria,» inquit Quintilianus, «est consentiens laus bonorum.» Et Cicero pro Marcel.: «Gloria,» ait, «est illustris ac pervagata multorum et magnorum vel in suos cives, vel in patriam, vel in omne genus hominum fama meritorum.» Quid majus, quid numerosius angelis et Beatis qui sanctos quoslibet, eorumque virtutes celebrabunt. Hic ergo discamus illud Statii, lib. I: «Tu sola animum mentemque peruris, Gloria.» Et illud Mutii Scaevolae manum urentis: «Tam vile est corpus gloriam spectantibus.» Rursum haec gloria non tantum verbalis erit, sed et realis; quia consistet et perdurabit in regno glorioso, quod eis dabit Christus, juxta illud Sapient. v, 16: «Accipient regnum decoris et diadema speciei de manu Domini.» Honorabit ergo et glorificabit electos Christus, cum eos creabit reges, donabitque regno caelesti et aeterno, juxta illud Apocal. v, 10: «Fecisti nos Deo nostro regnum et sacerdotes, et regnabimus super terram.» O quam gloriosum est regnum, in quo cum Christo regnant omnes Sancti hic afflicti et abjecti! amicti stolis albis sequuntur Agnum quocumque ierit. In revelatione Jesu Christi, — puta in die judicii: haec enim vocatur dies revelationis, tum quia in eo revelabitur Christus, qui jam nobis est absconditus et invisibilis; tum quia in eo revelabuntur cujusque opera et merita, quae hic absconduntur, imo saepe a malevolis per calumniam denigrantur, obscurantur et infamantur. Impii enim pios hic traducunt quasi hypocritas, quod pietatem simulent, ejusque inanem umbram et laudem hominum captent. Christus ergo justus judex eorum pietatem, virtutem, integritatem et sinceritatem revelabit, totique mundo patefaciet et celebrabit.
1:8
8. Quem cum non videritis diligitis. — Esto enim aliqui proficiscentes in Judaeam, poterant ibi Christum vidisse, multi tamen domi manentes eum non viderant: hi ergo credebant in Christum non visum, sed auditum, eumque summe diligebant. Haec scilicet est natura fidei et dilectionis eam consequentis. «Quid est enim fides, nisi credere quod non vides?» ait S. Augustinus, tract. 40 in Joann. «Fidei autem opus est dilectio,» ait idem in Psal. XXXI. Œcumenius censet haec referri ad excitandam fidelium spem et robur in adversis. «Si enim, ait, oculis carnis ipsum non intuiti, ex sola auditione amatis, considerate quantum amorem ubi eum videritis, prae vobis feretis, praesertim cum in gloria vobis revelabitur. Si enim passio ejus ita vos attraxit, quando vobis in splendore insuperabili apparebit, quem in modum animum vestrum affecturus est.» Unde S. Augustinus, lib. I De Pecc. merit., XXVII, sic legit: «Quem ignorabatis, in quem modo non videntes creditis, quem cum videritis exultabitis gaudio inenarrabili.» Porro mira fuit primorum fidelium erga Christum affectus et dilectio, ut pro eo gauderent non tantum bonis spoliari, probris affici, verberari, fustigari, sed et morte mulctari. Unde illud Ignatii, epist. ad Rom.: «Amor meus crucifixus est.» Et quis cogitans Jesum, id est, Deum pro se incarnatum, passum, crucifixum, non eum totis visceribus diligat? Quis non amet amorem? quis non diligat dilectionem? Jesus enim primo, qua Deus, est summa bonitas, summa sapientia, summa potentia, summa clementia, summa majestas; ergo summe diligibilis, juxta illud Matth. XXII: «Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et in tota anima tua, et in tota mente tua.» Secundo, qua homo plenus est gratia, veritate et virtute, adeoque in eo omnes thesauri sapientiae et gratiae sunt reconditi, atque ex eo quasi capite in nos velut membra derivantur. Ergo ipsum ut caput nostrum, omnisque boni fontem et parentem diligere debemus. Tertio, per humanitatem nostram a se assumptam, nos sibi et Deo arctissime copulavit, nosque sibi cognatos et fratres effecit: descendendo enim ad nostram naturam, eamdem ad Deitatis thronum ascendere fecit. Praeclare B. Petrus Chrysologus, serm. 150: «Christus,» ait, «venit suscipere infirmitates nostras, et suas nobis conferre virtutes; humana quaerere, praestare divina; accipere injurias, reddere dignitates; ferre taedia, referre sanitates: quia medicus qui non fert infirmitates, curare nescit; et qui non fuerit cum infirmo infirmatus, infirmo non potest conferre sanitatem.» Quis talem tantumque medicum infirmus non diligat? Quarto, summis beneficiis nos sibi devinxit, quando ut redemptor, salvator, doctor et legislator noster annuntiavit nobis voluntatem Dei Patris, ejus fidem edocuit, spem confirmavit, miraculis probavit, accendit charitatem sanctissimae vitae exemplis, mores formavit, sanguine suo peccata nostra eluit et expiavit, tormentis suis plurimis et acerbissimis pro nobis Patri satisfecit, propria morte mortem nostram superavit, resurrectione denique et ascensione sua in caelos aeternae vitae aditum nobis reseravit. Quinto, his adde particularia beneficia, gratias et dona, quae cuique fideli elargitus est et in dies singulis multa et magna elargitur. Quis haec mente revolvens, aestimans et ponderans amore Jesu non accendatur, liquefiat et diffluat? Ut cum sponsa dicat in Cant.: «Dilectus meus mihi et ego illi, qui pascitur inter lilia, donec aspiret dies et inclinentur umbrae. Fasciculus myrrhae dilectus meus mihi: inter ubera mea commorabitur; omnia poma, dilecte mi, nova et vetera servavi tibi. Fulcite me floribus, stipate me malis, quia amore langueo.» Quocirca Clemens Alexandrinus, lib. IV Strom., cap. VII, docet virum perfectum maximo repleri gaudio, cum pro Christo suo, quem non videt, multa patitur. In quem nunc quoque non videntes creditis: credentes autem exultabitis. — «Creditis» non est in Graeco, sed includitur in «credentes,» q. d. «Quem cum non videatis, creditis tamen.» Noster Turrianus, tract. II De Euchar., XVI et seq., atque ex eo Salmeron, haec ad litteram accipiunt de Eucharistia, q. d. In Eucharistia, quam post baptismum sumitis, non videtis Christum; creditis tamen eum realiter esse praesentem, ideoque eum manducantes exultatis laetitia inenarrabili, uti in sacra ejus communione exultavit S. Monica, dicens: «Cor meum et caro mea exultaverunt in Deum vivum,» ac S. Franciscus, S. Catharina Senensis aliique Sancti, juxta illud Psal. XXXIII, 9: «Gustate et videte, quoniam suavis est Dominus.» Unde et sequitur: «In quem desiderant angeli prospicere»; et: «Propter quod succincti lumbos mentis vestrae,» etc. Hisce enim verbis videtur alludere ad Agnum typicum, quem comedebant succincti ad iter in terram promissam, qui erat typus Eucharistiae, quae est cibus et viaticum proficiscentium in caelum. Eidem haec adaptat S. Thomas, opusc. LVIII De Sacram. Altar., cap. XV. Verum hic sensus potius accommodatitius est aut mysticus, quam litteralis. Loquitur enim Petrus absolute de fide in Christum, quem oculis non vidimus, sed fide credimus esse nostrum Redemptorem. Nam, ut ait S. Gregorius, homil. 26 in Evang.: «Fides non habet meritum, cui humana ratio praebet experimentum.» Exultabitis — non tantum in futura beata vita, sed etiam in praesenti, plena molestiis et tribulationibus. Unde Graeca habent agalliasthe, id est «exultatis,» juxta illud Pauli Petro concinentis: «Gaudete in Domino semper, iterum dico gaudete,» Philip. IV, 4. Vide dicta ibidem, et Jacobi cap. I, vers. 1. Porro perperam hinc infert Catharinus, Sanctos certos esse se esse in statu gratiae: exultatio enim Sanctorum in hac vita non est limpida, sed mixta cum timore et tremore, Psalm. cap. II, vers. 11. Laetitia inenarrabili, — tum ob spem futurae gloriae fidelibus a Christo promissae, quae est inenarrabilis, juxta illud Psalm. XXXV, 9: «Inebriabuntur ab ubertate domus tuae, et torrente voluptatis tuae potabis eos»; torrente, non vitro, non calice, non poculo; torrente, quo eos inebriabis, imo obrues et sepelies, quasi in oceano gaudiorum: talis enim est divinitas, cujus visione et fruitione beabimur. Ita S. Ephrem, lib. I De Resurrect. et Jud., cap. II: «Has, inquit, promissiones habentes ineffabiles, exultemus exultatione inenarrabili et gloriosa.» Tantum enim in caelis est Beatorum gaudium, ut de eo suis dicat Christus Matth. XXV, 23: «Intra in gaudium Domini tui,» q. d. Gaudium hoc tantum est, ut corde tuo capi nequeat, ac proinde non illud in te, sed tu in illud intraturus es, tum quia per fidem et gratiam possidemus Christum, cujus suavitas est inenarrabilis; tum quia Christus cordi suorum consolationes et gaudia ineffabilia, quasi praegustum quemdam caelestis beatitudinis suggerit et instillat, ut cum S. Xaverio dicant: «Satis est, Domine, satis est. Nec enim vasculi cordis mei angustia tanta capit gaudia.» Et cum Psalte: «Laetatus sum in his quae dicta sunt mihi, in domum Domini ibimus,» Psalm. CXXI, 1. Et cum S. Francisco: «Tanta est gloria quae me exspectat, quod omnis poena me delectat.» Rursum: «In sola cruce est perfecta laetitia.» Porro idem sui Ordinis fratribus dicebat: «Quod si Dei servus studeat laetitiam spiritalem interius exteriusque semper conservare, quae ex cordis munditia oritur, ac per devotionis exercitia fovetur, nihil ei daemones nocere poterunt, imo confusi dicent: Siquidem homo iste tam in adversis, quam prosperis laetitia vallatur, non inveniemus aditum ad ipsum. Tunc autem exultant daemones, quando laetitiam hanc spiritalem extinguere vel impedire possunt.» Rursum: «Beatus ille religiosus qui non haurit jucunditatem et laetitiam, nisi in sanctis eloquiis et operibus Domini; et per haec ipsa alios provocat ad amorem Dei cum gaudio et laetitia. Vae autem religioso, qui delectatur verbis inanibus et otiosis alios ad risum provocantibus.» Denique hoc est «manna absconditum, quod nemo scit nisi qui accipit. Non illud eruditio, sed unctio docet: nec scientia, sed conscientia comprehendit; sapientia est cujus pretium nescit homo: de occultis trahitur, nec in terra suaviter viventium invenitur ista suavitas. Nimirum suavitas Domini est,» ait S. Bernardus, De Convers. ad Cleric., cap. XXI. Glorificata, — id est gloriosa, tum ob rem, tum ob spem gloriae caelestis. Hinc dicitur «glorificata,» q. d. Laetitia haec vestra vestita et perfusa est gloria, quia ob gloriam caelestem, quam speratis, laetamini, adeoque haec laetitia est praegustus illius gloriae. Unde Cajetanus: «glorificata,» inquit, dicitur, tum ex parte materiae, quia est de glorificato Jesu, quem diligitis, et in quem creditis; tum ex parte formae, quia participatio quaedam est gloriosae laetitiae Beatorum. Aliter Hugo: «Glorificata,» inquit, id est, gloriosa reputata a Christo, aut ab eo nobis gloriose data. Et Thomas Anglicus: «Glorificata,» inquit, id est, a Deo laudata, q. d. Impii rident laetitiam fidelium ob spem futurae gloriae, at vero Deus in judicio eam laudabit et glorificabit.
1:9
9. Reportantes finem (puta mercedem) fidei vestrae, salutem animarum vestrarum. — «Reportantes,» tum in praesenti, tum potius in futuro, id est reportaturi, cum scilicet exultabitis in caelo, uti praecessit: in praesenti enim reportamus salutem animarum inchoatam per gratiam et justitiam; in futuro reportabimus salutem plenam, per felicitatem et gloriam, q. d. Ex fide qua creditis in Christum quem non videtis, eumque summe diligitis, partim consecuti estis, partim consequemini finem fidei, qui est salus animarum vestrarum: salutem enim inchoatam consecuti estis per gratiam, quae vos effecit filios et haeredes Dei, ideoque certam dat spem, imo jus ad beatitudinem regnumque caeleste, salutem vero consummatam per gloriam consequemini post mortem in caelis. State ergo in fide, pro eaque adversa quaelibet constanter tolerate, scientes quia fides et tolerantia vestra non erit inanis in Domino, sed ad finem optatissimum et beatissimum felicitatis aeternae vos perducet. Merito ergo S. Augustinus, lib. I Confess., cap. I: «Fecisti, inquit, nos Deus ad te, et inquietum est cor nostrum donec requiescat in te.» Et in Soliloq. cap. XII: «Omnis copia quae Deus meus non est, egestas est.» Nam, ut idem ait cap. XXX: «Nihil est quod animam impleat, nisi tu, Deus, ad cujus imaginem est creata.» Et lib. XIII Confess., cap. VIII: «Satis ostendis quam magnam creaturam rationabilem feceris, cui nullo modo sufficit ad beatam requiem quidquid te minus est, ac per hoc non ipsa sibi.»
1:10
10. De qua salute exquisierunt atque scrutati sunt. — Exezētēsan kai exēreunēsan, id est accurate, diligenter, sollicite, magna contentione et studio perquisiverunt et perscrutati sunt. Probat fidem et gratiam Christi et Christianismi non esse nuperum hominis inventum, sed priscum Dei decretum Prophetis omnibus revelatum, qui studiose illud indagarunt, serio praedixerunt et avidissime exspectarunt, ut Jacob, Genes. XLIX, 18: «Salutare tuum exspectabo, Domine»; et mox vocat eum «desiderium collium aeternorum.» Moses, Exod. IV, 13: «Obsecro, Domine, mitte quem missurus es.» Isaiae XLV, 8: «Rorate caeli desuper, et nubes pluant justum.» Habac. II, 4: «Super custodiam meam stabo, ut videam quid dicatur mihi.» Daniel, toto cap. IX, etc. Hinc Irenaeus, lib. IV, XIII; Eusebius, lib. I Histor., cap. IV, et fuse S. Augustinus, lib. XII, XIII et XIX Contra Faustum, cap. XIII, XVI et XVII, docent omnes Patriarchas, Prophetas, veteresque Sanctos ab Adamo usque ad Christum fuisse Christianos, non nomine, sed fide et professione, quia credebant in Christum venturum, uti nos credimus in praeteritum, scilicet natum jam et crucifixum, hacque fide justificati et salvati sunt, ideoque magna spe et amore ad eum anhelabant, juxta illud Christi: «Abraham pater vester exultavit ut videret diem meum: vidit et gavisus est,» Joan. cap. VIII, 56. Ubi recte notat S. Thomas, quo quisque Sanctorum, sive ante, sive post Christum, illi fuit vicinior et proximior, eo magis ab illo radiis fidei et gratiae fuisse collustratum: unde Apostoli et primi fideles a Christo primitias spiritus accepisse dicuntur, Roman. VIII, 23. Sic ante Christum B. Virgo, Joannes Baptista, Zacharias, Anna, Simeon, Joachim et Anna, parentes B. Virginis, etc., Christi fide, gratia et sanctitate ceteris remotioribus praecelluerunt: quo enim quis vicinior est soli et igni, eo magis eo illustratur et calefit. Loquor ordinarie et communiter. Nam aliquos, ut Abrahamum, Mosem, Davidem et Isaiam multis vicinioribus Christo ejus fide et spiritu magis afflatos fuisse ex Genesi, Psalmis et vaticiniis eorum liquet.
1:11
11. Scrutantes in quod vel quale tempus significaret (edēlou, id est declararet, demonstraret venturam istam gratiam Christi et Christianismi) in eis Spiritus Christi, — to en autois pneuma Christou, id est, Spiritus Christi qui erat in eis, tum inhaerendo per gratiam, tum inspirando per prophetiam. Nam «Spiritu Sancto inspirati locuti sunt sancti Dei homines,» ait S. Petrus, epist. II, cap. I, vers. 21. Ita Daniel, cap. IX, intellexit in medio 70 hebdomadae, id est, anno 487, occidendum esse Christum; Jacob, post ablatum sceptrum a Juda, Gen. XLIX, 10; Malachias, cap. III, vers. 1, mox post adventum et praedicationem S. Joannis Baptistae. Praenuntians eas quae in Christo sunt passiones. — Graece ta eis Christon pathēmata, id est in Christum, vel Christo obventuras et infligendas passiones et plagas. Unde quidam Latini codices legunt, quae in Christo futura erant. Pro «praenuntians» graece significantius est promartyromenon, id est praetestificans, sive testificans antequam eveniret, q. d. Deus Christo testes dedit Prophetas, et ne quis eos ab eo subornatos diceret, praemisit ante Christum, ut suis oraculis quasi testimoniis divinis Christo venturo viam sternerent, fidemque certam conciliarent. Et posteriores glorias. — «Posteriores,» id est quae post passionem secuturae erant quasi passionum merces et praemium, quales fuerunt resurrectio, ascensio in caelum, missio Spiritus Sancti, conversio Gentium: Christus enim «propter passionem mortis gloria et honore coronatus est,» Hebr. II, 9. Dicit hoc Petrus, ut scandalum crucis tollat: multi enim tunc ridebant, quin et nunc Pagani et Turcae rident Christianos, quod credant in Deum crucifixum. Hisce respondet Petrus dupliciter: Primo, passiones has crucis a Deo decretas in lytrum scelerum nostrorum, et ne cui scandalo essent, per Prophetas ab olim fuisse praenuntiatas. Secundo, has passiones Christi desiisse et compensatas fuisse ingenti et aeterna gloria, tum in caelis apud Deum et angelos, tum in terris apud omnes gentes, quae Christum crucifixum crediderunt, susceperunt et adorarunt. Hoc est quod ait Christus discipulis incredulis: «Nonne haec oportuit pati Christum, et ita intrare in gloriam suam?» Lucae cap. XXIV, vers. 26. Hoc est quod plena voce Paulus: «Judaei signa petunt, et Graeci sapientiam quaerunt: nos autem praedicamus Christum crucifixum, Judaeis quidem scandalum, Gentibus autem stultitiam, ipsis autem vocatis Judaeis atque Graecis Christum Dei virtutem et Dei sapientiam,» I Corinth. cap. I, vers. 23. Pulchre hanc Christi gloriam explicat S. Cyrillus, De Fide ad Reginas: «Humilitas,» ait, «passionis meritum est exaltationis.» Et S. Augustinus, tract. 104 in Joan.: «Humilitas claritatis est meritum, claritas humilitatis est praemium.» Christianus ergo cum Christo patiatur et humilietur, ut cum eodem glorificetur et exaltetur. «Si enim compatimur, et conglorificabimur,» Rom. cap. VIII, 17. Christus «favos post fella gustavit,» ait Tertullianus, lib. II De Corona milit., cap. XIV: sic et Christiani cogitent se post fella gustaturos mella; impii vero post guttam mellis, oceanum fellis in gehenna se potaturos.
1:12
12. Quibus revelatum est, quia non sibimetipsis, vobis autem ministrabant ea. — q. d. Prophetae non sibi prophetarunt, sed posteris: puta non Judaeis, sed Christianis; praedixerunt enim Christi adventum, vocationem, gratiam et salutem obventuram Christianis, non Judaeis. Unde Syrus vertit, «nostra nobis vaticinabantur,» hoc est quod ait Paulus: «Haec autem omnia in figura contingebant illis: scripta sunt autem ad correptionem nostram, in quos fines saeculorum devenerunt,» I Corinth. X, 11, q. d. Ergo par est, ut ea quasi ingentia Dei beneficia nobis ab olim collata, cum ingenti gratiarum actione et devotione complectamur, utque vos, o Judaei, credatis et obediatis Apostolis, sicut credidistis et obedivistis Prophetis: utrique enim idem eodem spiritu de Christo praedicant, et quod Apostoli annuntiarunt, Prophetae praenuntiarunt. Ita Œcumenius. Praevidit S. Petrus Marcionem haeresiarcham, qui doceret alium fuisse Deum auctorem veteris Testamenti, alium novi, eumque perstringit, q. d. ait Beda: «Idem spiritus Christi erat in Prophetis prius, qui postmodum in Apostolis; ideoque eamdem fidem utrique populis praedicaverunt, illi Christum adhuc venturum, isti jam venisse; ac per hoc unam Ecclesiam, cujus pars carnalem Domini adventum praecesserit, pars altera sit secuta.» Ministrabant ea. — Hesselius «ministrabant» neutraliter accipit, q. d. Vobis serviebant, vobis commodabant, vestrae utilitati ministrabant ea quae de Christo praedixere Prophetae. Verum melius alii active accipiunt, q. d. Prophetae subministrarunt vobis sua oracula. Unde ipsi tum Apostolorum, tum Christianorum fuere quasi ministri et diaconi: hoc enim significat Graecum diēkonoun; «ministrabant» ergo idem est quod «prophetabant»: prophetia enim sua ministrarunt nobis. Diaconi ergo Christi et Christianorum fuere Prophetae, Apostoli vero eorumdem sunt Evangelistae, quia eis evangelizarunt Evangelium, id est, laetissimum nuntium de Messiae adventu, redemptione et salute. Vide II Corinth. III, ubi Apostolus Mosen et Prophetas vocat ministros mortis et damnationis, quia promulgarunt legem veterem, quae praevaricatores Judaeos mortis reos efficiebat, et condemnabat; Apostolos vero vocat ministros vitae, gratiae et gloriae: hanc enim attulere per Christi Evangelium. Per eos qui evangelizaverunt, — puta Apostolos, quorum unus, imo princeps sum ego. Quare minus recte putant aliqui S. Petrum hic se excludere, nec evangelizasse Ponticis, Galatis, Cappadocibus, etc., cum potius modeste ceteris se jungat et includat. Spiritu Sancto misso de caelo. — Refer ad «evangelizaverunt,» q. d. Sicut Prophetae per spiritum Christi praedixerunt Christum venturum, ita Apostoli evangelizaverunt vobis eumdem jam praesentem, inspiratione Spiritus Sancti, quem receperunt in Pentecoste specie linguarum ignearum, ut ipse per eorum linguas ardentes sermones, quasi sagittas ignitas mitteret, quibus corda audientium Dei et Christi cognitione et amore accenderet. Ita Œcumenius. In quem desiderant angeli prospicere. — Pro «quem» graece est eis ha, id est «in quae,» scilicet mysteria Christi, praesertim salutis et gloriae beatificae desiderant angeli prospicere, ut scilicet ea videant perfecta et completa. Ita Syrus, Didymus, Œcumenius, Gagneius, Cajetanus, Catharinus, Vatablus hic et Irenaeus, lib. IV, cap. LXVII, et lib. II, cap. XXIX; S. Ephrem, tract. De Armat. spiritali, cap. I; Cyrillus, lib. De Incarn. Unigen., cap. XXVIII. Ubi adverte: Pronomen proprie refert Christi pathēmata, id est passiones, et posteriores glorias, quae proxime praecesserunt. Unde colligas, angelos mire delectari visione humanitatis Christi, ejusque plagarum et stigmatum sacrorum, ac gloria tum corporis, tum animi, qua longe angelos omnes transcendit. Unde Sophronius, Patriarcha Constant., orat. 1 De Natura Christi, per «in quae» accipit Christi nativitatem, Bethlehem et praesepe, in quae desiderant angeli prospicere. Unde et Christo nato «ex abundanti gaudio cecinerunt: 'Gloria in altissimis Deo,'» ait Œcumenius. Simili modo incredibiliter delectantur angeli aventque spectare martyrium, agones et fidelium passiones quaslibet, dum eas generose Christi amore sustinent eorumque coronam et gloriam, ut sedes ex quibus ruerunt daemones, inter angelos impleant. Unde Apostolus: «Spectaculum, ait, facti sumus mundo, et angelis, et hominibus,» I Corinth. IV, 9. Et S. Cyprianus, epist. ad Tibaritanos: «Praeliantes, ait, nos et fidei congressione pugnantes spectat Deus, spectant angeli, spectat et Christus. Quanta est gloriae dignitas, quanta felicitas praesente Deo congredi et Christo judice coronari!» Verum noster Interpres legit eis ho, scilicet pneuma, id est spiritum, qui proxime; vel eis hon, scilicet Christum, qui remotius praecessit. Primo ergo ad Spiritum Sanctum haec referunt S. Thomas; Isidorus; Petrus Damianus; quin et S. Basilius et Didymus, lib. De Spiritu Sancto, et Athanasius, Epiphanius et Cyrillus Alexandrinus. Secundo, ad Christum haec referunt Beda, Glossa, Auctor libri De Spiritu et Anima, apud S. Augustinum, tom. III, cap. LIX; S. Bernardus, serm. 1 et 4 De omnibus Sanctis, ubi Christum vocat angelorum delicias; Hugo, Thomas Anglicus, Titelmannus. Videtur enim S. Petrus alludere ad Cherubim Mosis, qui jugiter intuebantur propitiatorium, quod repraesentabat propitiatorem Christum, Exodi XXV, 20. Porro angelos mire desiderasse Christum natum, patientem et resurgentem videre, patet Isaiae LIII, Psalm. XXIII, et alibi. Christus enim, qua homo, est caput non tantum hominum, sed et angelorum, Coloss. I, 16. Unde nonnulli Theologi cum Clemente Alexandrino, lib. VII Strom., et Origene, hom. 1 et 2 in Levit., censent non tantum homines, sed et angelos suam gratiam et gloriam Christo Christique meritis acceptam ferre. Hinc S. Bernardus, serm. 22 in Cantic.: «Qui erexit, inquit, hominem lapsum, dedit angelo stanti ne caderet, sic illum de captivitate eruens, sicut hunc de captivitate defendens; et hac ratione fuit utrique redemptio, solvens illum, et servans istum.» Prior expositio de Spiritu Sancto videtur verisimilior, tum quia ille proxime praecessit, tum quia facilis fuit lapsus ex ho, scilicet pneuma, in ha, quomodo legunt Graeci et Graeca. Porro desiderant angeli prospicere, primo, in ipsum Spiritum Sanctum: eum enim videndo, vident pariter Patrem et Filium, omnium enim una est essentia, hacque visione beantur. Secundo, in opera et dona Spiritus Sancti, quibus fideles et Ecclesiam ornat; haec enim deferunt, procurant, promovent et dirigunt angeli, utpote administratorii Spiritus Sancti circa regimen Ecclesiae et salutem fidelium. Ita Cyrillus Alexandrinus, serm. «quod Verbum Dei factum sit homo»; S. Basilius et Didymus, lib. De Spiritu Sancto; S. Athanasius, epist. ad Serapionem; S. Ambrosius, lib. De Isaac, cap. V; S. Epiphanius, haeres. 74, et alii, qui ex hoc loco contra Macedonium probant divinitatem Spiritus Sancti. Hinc et beatitudinem angelorum, aeque ac hominum, consistere in visione Dei et Spiritus Sancti: haec enim omne eorum desiderium satiat et explet. Unde haereditatem incorruptibilem ad quam nos per Christum vocatos dixit S. Petrus, vers. 3, hic explicat, asseritque sitam esse in prospectione et visione Spiritus Sancti, id est Dei. Poterat dicere S. Petrus, Angeli desiderant prospicere in Deum, sed maluit dicere, in Spiritum Sanctum, eo quod paulo ante dixisset Spiritum Sanctum praenuntiasse per Prophetas, et annuntiasse per Apostolos Christi passiones et glorias; et quia totum hoc opus oeconomiae Christi, nostraeque redemptionis, vocationis, sanctificationis et salutis, quod hic celebrat Petrus, fuit opus summae gratiae et amoris divini, qui appropriatur Spiritui Sancto. Hoc est quod ait Paulus: «Manifeste magnum est pietatis sacramentum, quod manifestatum est in carne, justificatum est in spiritu, apparuit angelis, praedicatum est Gentibus, creditum est in mundo, assumptum est in gloria,» 1 Timoth. III, 16. Porro angeli in Spiritum Sanctum prospicere desiderant, id est desideranter et cupide prospiciunt, desiderando satiantur, et satiando desiderant. Audi S. Gregorium, XVIII Moral., cap. XXVIII: «Deum, ait, angeli vident, et videre desiderant, et sitiunt intueri, et intuentur. Ne autem sit in desiderio anxietas, desiderantes satiantur; et ne sit in satietate fastidium, satiati desiderant. Et desiderant sine labore, quia desiderium satietas comitatur; et satiantur sine fastidio, quia ipsa satietas ex desiderio semper accenditur.» Et Beda: «Contemplatio divinae praesentiae ita angelos beatificat, ut ejus semper visa gloria satientur, et semper ejus dulcedinem quasi novam insatiabiliter esuriant.» Id significat Graecum parakypsai, id est, inclinato pronoque capite, studiose et exacte prospicere et introspicere. Beati enim totos mentis oculos, totam aciem, totam mentem in Deo contemplando defigunt, adeoque quasi extra se exeunt, ut toti in Deum abeant et transeant. Mystice noster Turrianus, tract. 2 De Eucharistia, cap. XVI, XVII et XVIII, et ex eo Salmeron (imo ipsi censent hunc esse sensum litteralem): «in quem,» scilicet Christum in Eucharistia, inquiunt. In ea enim non videmus Christum, sed tamen realiter praesentem credimus, atque in eum ibidem desiderant angeli parakyptein, id est studiose, accurate, sollicite, fixis oculis introspicere, tum ut ipsum, tum ut modum essendi (qui est angelicus, ut totum Christi corpus sit in quolibet hostiae puncto totum et integrum), tum ut ejus dignationem et gratiam, quam astantibus et communicantibus copiose elargitur, introspiciant. Huc respexit S. Marcus in Liturgia, dicens: «Post consecrationem in animo beneficia confers, et eis qui in te fiduciam collocant illa tribuis, quae in se angeli prospicere desiderant.» Quocirca angelorum chori sacerdoti celebranti assistunt, ut tanta mysteria venerabundi aspiciant, honorent et venerentur. «Quis enim fidelium,» ait S. Gregorius, lib. IV Dialog., cap. LVIII, «habere dubium possit, in ipsa immolationis hora ad sacerdotis vocem caelos aperiri, in illo Jesu Christi mysterio angelorum choros adesse, summis ima sociari, terrena caelestibus jungi, unum quoque ex visibilibus atque invisibilibus fieri?» Et S. Ambrosius, in capite I Lucae: «Non dubites, ait, assistere angelum quando Christus assistit, quando Christus immolatur.» Quin et S. Jacobus in Liturgia: «Taceant, ait, mortales, et stent cum metu et tremore, nihil terrenum cogitantes. Rex enim regum, Christus Dominus Deus noster, exit ut mactetur, et detur in cibum fidelibus, eum vero chori angelorum antecedunt.» Quare exclamat S. Chrysostomus, hom. De Sacra et Divina mensa: «O miraculum, mensa tam magnifice instructa, in qua Agnus Dei pro te mactatur, ad quam assistunt Cherubini, descendunt Seraphini, qui senis praediti alis vultus demittunt, ubi omnes angeli cum sacerdote pro te legationem obeunt!»
1:13
13. Propter quod succincti lumbos. — Est hic altera capitis pars, ethica scilicet (prior enim fuit dogmatica), qua fidelium mores, ut Christo et Christiano sint digni, efformat. Vox «propter quod,» haec praecedentibus connectit et ex iis quasi principiis congruam conclusionem educit, q. d. Cum haereditas incorruptibilis, et caelestia bona a me et Apostolis praedicata, per Christum vobis, o Christiani, parata sint, eaque tanta sint, ut non tantum Prophetae, sed et angeli ea videre desiderent, quid restat, nisi ut, terrenis cogitationibus calcatis, quasi succincti lumbos mentis totis animi affectibus, quasi plenis passibus tendatis ad caelum? Sectentur avari quasi talpae opes terrenas, ambiant superbi quasi chamaeleontes auram honoris, gulosi quasi porci inhient escis: vos vero cives, imo reges caeli a Deo scripti et destinati, longe ardentiori studio quaerite, et accincti, id est expediti, contendite ad regnum aeternum, ut contemptis omnibus mundi illecebris, opibus, minis, odiis, persecutionibus, speretis et assequamini gratiam, id est, gloriam istam revelandam in die judicii. Nota primo: Lumbos succingimus ad quatuor usus: primo, ad iter; secundo, ad opus; tertio, ad bellum; quarto, ad ministerium. Unde S. Augustinus in Psalm. XCII: «Succingi, inquit, est iter aggressuri; cingi, operis quippiam facturi; accingi, praeliaturi; praecingi, ministraturi.» Christianis haec omnia competunt; nam primo, quasi peregrini iter faciunt in caelum; secundo, quasi operarii opus Dei peragunt; tertio, quasi milites Christi praeliantur cum mundo, carne et daemone; quarto, quasi famuli ministrant Christo: debent ergo esse succincti lumbos mentis, id est, debent esse mente et animo non impedito, sed prompto, libero et expedito ad quatuor jam exposita. Est primo, catachresis: lumborum enim succinctio facit hominem expeditum, ideoque eum significat. Secundo, est metaphora, eaque duplex, prior sumpta ex vestitu Judaeorum et veterum: hi enim praelongis vestibus et tunicis utebantur; unde opus, vel iter facturi eas succingebant. Hinc fidelibus in morte sibi occursuris, ait Christus Lucae XII: «Sint lumbi vestri praecincti.» «Qui enim discinctus est,» ait Haymo, «ipsis suis vestimentis impeditur, ne libere ambulet; qui vero praecinctus est, quaquaversus discurrere potest.» Posterior, quod lumbos menti tribuit, quo significat Christianos mentem, sublatis omnibus impedimentis, debere exhibere paratam, alacrem et acrem ad opus et iter hoc ingrediendum. Succingit ergo lumbos mentis, qui e mente errores, praesertim prava principia practica, ac noxias cogitationes et cupiditates pellit. Ita Œcumenius, Gagneius et Thomas Anglicus, qui pulchre ait hominem interiorem, id est animam, suo modo exteriori homini proportionari. Dicitur enim habere pedem, id est affectionem; oculum, id est rationem; manum, id est operationem; narem, id est discretionem; lumbos et renes, id est delectationes. S. Petrus ergo per lumbos mentis, mentis vires, facultates, affectiones, amores et cupiditates intelligit, easque cingi et restringi jubet, ne libere fluant, et propositum in caelum ad Deum cursum remorentur. Secundo, ut expediti Deo ad evangelizandum, multa cum eo patiendum, et quidlibet aliud vocanti respondere possint: «Paratum cor meum, Deus, paratum cor meum,» Psalm. LVI, vers. 8. Tertio, ut mens suis lumbis, id est, viribus et affectibus imperet, eosque ad libitum evagari non sinat, sed regat et dirigat tum ad suam salutem, tum ad Dei obsequium et gloriam. Mens enim sibi suisque affectibus imperans, est regina plene lateque dominans, magis quam Rex vel Imperator orbis, juxta illud Horatii: «Latius regnes avidum, domando spiritum, quam si Libyam remotis Gadibus jungas, et uterque Poenus serviat uni.» Nota secundo: Cingulum primo, symbolum et causa est fortitudinis et constantiae: quocirca Gentiles cingulum dicabant Marti. Et Cicero oratori hoc dat praeceptum: «Arctiori cingulo latera cingat, ut ea ad dicendum sint firmiora et fortiora.» Sic Proverb. XXXI, 17, de muliere forti dicitur: «Accinxit fortitudine lumbos suos, roboravit brachium suum.» Et Deus dicitur «accinctus potentia,» Psalm. LXIV, 7. Unde David ait: «Praecinxisti me virtute ad bellum,» Psalm. XVII, 13. Significat ergo Petrus Christianis non segniter agendum, sed eos debere intendere animum, ac fortiter et constanter incumbere Christo, Christianismo, ac saluti et gloriae aeternae, ad quam a Christo vocantur. Ita Œcumenius. Hinc apud Graecos euzōnos, id est «bene cinctus,» idem est, ac fortis et strenuus. Contra vero discinctus apud Latinos sonat dissolutum et imbellem: quia summo ducebatur probro, si militem ignavum juberet Imperator diem transigere discinctum, ait Suetonius in Augusto, cap. XXIV. Huc facit illud, III Reg. cap. XX, vers. 11: «Ne glorietur accinctus aeque ut discinctus,» id est pugnaturus, aeque ac jam a pugna quiescens, parta scilicet victoria. Secundo, cingulum symbolum est castitatis, tum quia ipsum restringit lumbos, ac consequenter libidinem, quae in lumbis habet originem; tum quia castitatem tueri est actus magnae fortitudinis. Hinc illud Christi: «Sint lumbi vestri praecincti,» multi exponunt sic, q. d. Mortificate luxuriam, studete castitati. Ita S. Augustinus, hom. 23 in Evang.; S. Basilius, in cap. XV Isaiae; S. Hieronymus, lib. I Contra Jovinianum, et alii. Sic et S. Petri verba hic exponunt nonnulli. Unde et sequitur: «Sobrii perfecte sperate,» sobrietas enim est comes, imo mater castitatis. Ita Beda: «Succingit, inquit, lumbos mentis, qui hanc ab impura cogitatione restringit. Et qui mente et corpore castus Domini adventum exspectat, merito quando revelatur, sperat.» Et S. Gregorius, XXXII Moral., cap. II: «Lumbos carnis, inquit, succingere, est luxuriam ab effectu refrenare; lumbos vero mentis succingere, est hanc etiam a cogitatione restringere.» Et Petrus Chrysologus: «Cincti, inquit, castitatis balteo, quod est insigne militiae Christianae, fluxae carnis detruncemus ignaviam, etc. Dominus lumbos nostros astringi jubet balteo castitatis, et totum carnis nostrae pendulum, fluidum, resolutum, constringi mandat continua zona virtutis, ut carne succincta ad Domini occursum liber, velox, expeditus nostrae mentis reddatur incessus.» Tertio, cingulum signum est animi honesti, modesti et compositi; qualis enim est homo exterior, puta vestis et vestitus, talis est et interior. Unde Sylla fuit notatus, quod male praecinctus incederet, quasi id signum esset animi incompositi et intemperantis. Talis ergo succingit lumbos mentis, quia omnibus mentis affectibus, amoribus et timoribus dominatur, ut eos stringere et laxare ad libitum possit, velut venator canem, auceps accipitrem. Sic et de Julio Caesare adhuc puero omen fuit, «Syllae optimates admonentis, ut male praecinctum puerum caverent. Eum enim optimatum partibus exitio futurum: nam Caesari multos Marios inesse,» ait Suetonius in Vita Julii Caesaris, cap. 1 et XLV. Quarto, cingulum signum est fidelitatis: conjuges enim cinguntur cingulo conjugali, ut moneantur mutuo servare fidem conjugalem. Quinto, continentiae et mortificationis appetituum erga res saeculares et fluxas. Ita S. Augustinus, serm. 39 De Verbis Domini, et S. Gregorius, XXXIV Moral., cap. XXXV. Lumbos et mamillas, inquit, succingit, «qui cunctos mutabilium cogitationum motus, per solius amoris vincula restringit,» ut dicat cum Psalte: «Quid enim mihi est in caelo, et a te quid volui super terram? Deus cordis mei, et pars mea Deus in aeternum,» Psalm. LXXII, 25. Quaeres, quo cingulo cingendi sunt lumbi mentis? Respondeo, veritate. Hoc enim veritatis cingulum assignat Paulus, Ephes. VI, 14. Vide ibi dicta: quibus adde expositionem S. Gregorii Nazianzeni, orat. 42: «Quaero, inquit, quid lumbis, cum veritate commune sit, et quae Pauli mens fuerit cum diceret: State igitur succincti lumbos vestros in veritate; num forte quod speculatio concupiscentiam coerceat, nec aliorsum ferri sinat? Nec enim fieri potest, ut qui cujuspiam rei amore flagrat, parem ad alias voluptates vim habeat»; hoc est, ut explicat Nicetas: «Christi contemplatio lumbum nostrum et concupiscentiam constringit, eamque totam ad rerum divinarum amorem transfusam et derivatam diffundi ac dispergi non sinit.» Christus enim est veritas, I Joan. cap. V, vers. 6. Oratio ergo et contemplatio Christi rerumque caelestium minuit et infringit concupiscentiam omnem quae in lumbis residet. Quocirca oratio est mater mortificationis, continentiae, castitatis. Et vicissim mortificatio orationem purificat et accendit. Idem Nazianzenus, orat. 40: «Quid lumbi, inquit, quid renes? sint lumbi vestri succincti, ac per continentiam restricti, sicut Israeli olim ex legis praescripto pascha comedenti: nemo enim pure ac perfecte ex Aegypto excedit, nec exterminationem fugit, nisi haec domuerit ac fraenaverit. Renes autem laudabilem immutationem sentiant, vim totam cupiditatis ad Deum transferentes, ut dicere queamus: Domine, ante te omne desiderium meum; et: Diem hominis non concupivi. Viros enim spiritualium desideriorum nos esse convenit. Nam ita demum draconem illum, cujus vires maximae in umbilico et lumbis sitae sunt, oppresserimus, extincta videlicet eversaque ea potentia, quam in his partibus obtinet.» Ratio est, quia anima in homine est una et eadem; quare cum illa sit limitatae virtutis, si ipsa vires suas totas exerat et expendat in speculatione et amore rerum caelestium; non habet ultra quidquam quod expendat in amore et speculatione rerum carnalium. Unde videmus homines meditationi et orationi addictos, vix sentire stimulos carnis. Ita noster B. Aloysius Gonzaga adeo orationi et meditationi perpetim erat intentus, ut nullam in ea mentis evagationem, vel distractionem sentiret, ac miraretur quod homo colloquens cum Deo in praesentia tantae majestatis distrahi, aliove mentem flectere posset; indeque eximium castitatis donum est assecutus, ut instar S. Thomae Aquinatis nullos impuros carnis animive motus sentiret, et ad eos videretur insensibilis, quasi angelus foret, non natura, sed virtute. Sobrii. — Primo, q. d. Non ebrii, nec indulgentes vino, gulae et ventri. Nam «vina parant animos veneri,» et vice versa, «sine Cerere et Baccho friget Venus.» Unde S. Hieronymus, epist. 83 ad Oceanum: «Vinolentia, ait, scurrarum est et comessatorum, venterque mero aestuans facile despumat in libidinem.» Vide dicta Ephes. V, 18, ad illud: «Nolite inebriari vino in quo est luxuria.» Sicut enim ebrietas, venterque satur et plenus ineptus est ad iter, ad opus, ad praelium, ad obsequium: ita ad haec omnia paratus est sobrius, paratque sobrietas. Vere Origenes, hom. 3 in Levit.: «Sobrietas, inquit, omnium virtutum mater est, sicut e contrario ebrietas omnium vitiorum.» Et mox: «In ebrietatis aegritudine corpus simul et anima corrumpitur, spiritus pariter cum carne vitiatur, omnia membra debilitat, pedem, manum, linguam resolvit, oculos tenebrat, mentem velat oblivio: ita ut hominem se esse nesciat, nec sentiat.» Et S. Basilius, hom. 14: «Ebriorum animae vino submersae sunt.» Et mox: «Mentis lumine per ebrietatem te privas, inter bestias ratione carentes annumerari potes.» Et S. Chrysostomus, hom. 58 in Matth.: «Diabolo, ait, nemo magis amicus est, quam qui deliciis et ebrietate maculatur,» etc. Secundo, Œcumenius et Syrus «sobrii» nectunt cum «perfecte»; quasi S. Petrus non semiplenam, qualis fuit Judaeorum, sed plenam et perfectam sobrietatem a Christianis requirat, quae mentem eorum faciat succinctam et paratam ad iter caeleste: plena autem sobrietas est abstinentia non tantum carnis, sed et mentis, puta continentia animique moderatio, qua cupiditatibus omnibus dominatur. De qua Seneca, epistola 39: «Magni animi, inquit, est magna contemnere, ac mediocria malle quam nimia: illa enim utilia vitaliaque sunt, at haec, eo quo superfluunt, nocent. Sic segetem nimia sternit ubertas, sic rami onere franguntur, sic ad maturitatem non pervenit nimia foecunditas. Idem animis quoque evenit, quos nimia felicitas rumpit.» Tertio, Graecum nēphontes verti potest «vigilantes,» uti vertit Vatablus et S. Hieronymus, lib. I Contra Jovinianum; unde et Syrus vertit, «excitamini perfecte.» Sobrietas enim est mater vigilantiae, aeque ac ebrietas somni et ignaviae. Quocirca S. Petrus haec duo quasi individuos comites jungit cap. V, vers. 8, dicens: «Sobrii estote et vigilate.» Vita enim fidelium est vigilia: excubare enim debent inter tot hostes, quibus undique cinguntur. Rursum Christi doctrina sublimis, aeque ac gratia et gloria, poscit mentem vigilantem, attentam, acrem, studiosam, operosam. Perfecte sperate in eam quae offertur vobis gratiam. — Requirit S. Petrus a fidelibus non qualem qualem, sed perfectam spem, eamque innuit parari sobrietate: abstinentia enim a voluptatibus carnalibus facit nos sperare caelestes, ad easque capiendas et praelibandas mentem habilem, acrem et alacrem facit. Pro «offertur» graece est pheromenē, quod S. Hieronymus et alii vertunt, «defertur»: quia scilicet Deus hanc gratiam non tantum promittit, sed et offert, defert, et quasi in manum sinumque dat; ita tamen ut non cogat, sed liberum relinquat voluntati eam acceptare, vel respuere, uti definit Concilium Tridentinum, sess. VI, cap. V. Pro «gratiam» graece charin, alii legunt charan, id est «gaudium.» Ita Syrus; gratia enim hic licet proprie accipi possit, q. d. Sperate in fidem et gratiam, quod illa vos perducet ad salutem; melius tamen «gratiam» accipias pro gloria, hanc enim fideles et justi sperant; et haec plenum affert gaudium, juxta illud Christi: «Intra in gaudium Domini tui,» Matth. XXV, 26. Haec etiam est gratia, quia licet ipsa sit merces bonorum operum, tamen haec ortum habent a gratia. Unde Rom. VI, 23, dicitur: «Gratia Dei vita aeterna.» Haec plena spes adegit et excitavit S. Petrum, S. Andream, Philippum et Simonem, ad exultanter conscendendum crucem, Jacobum et Paulum ad gladios et secures complectendum, S. Laurentium ad calcandam craticulam, Sebastianum ad sagittas, Stephanum ad lapides, Ignatium ad leonem, Clementem ad naufragium, Polycarpum ad ignem, Theclam ad serpentes, tauros, equuleos, omniaque genera tormentorum fortiter et alacriter superanda. Vere Tertullianus, lib. De Resurrect. carnis: «Fiducia Christianorum, inquit, resurrectio est mortuorum.» In revelationem Jesu Christi. — Ita Romana, q. d. Sperate hanc gratiam, id est gloriam, usque in diem revelationis Christi, donec scilicet veniat dies judicii: tunc enim a Christo judice illa, quasi merces laborum et patientiae vobis dabitur. Aut sperate in revelationem Jesu Christi, id est, in Jesum Christum, quod in revelatione suae gloriae et potestatis judiciariae, puta in die judicii, hanc gratiam, id est gloriam, vobis consignabit. Aut sperate in diem revelationis Christi, quia ille dies vobis hanc gratiam afferet. Graeca habent en apokalypsei, id est, «in revelatione,» q. d. Sperate in hanc gratiam nunc, quando ea per meam et Apostolorum praedicationem vobis revelatur. Aut potius, q. d. Sperate hanc gratiam vobis datam iri in revelatione Christi, puta in die judicii. «Revelationem» significat nos hanc vitam agere in fide, id est, in aenigmate et obscuritate, qua res a nobis creditae et speratae non apparent, non cernuntur, sed quasi arcanae et absconditae sunt apud Deum: nam hae omnes eorumque dignitas et majestas revelabitur in die judicii, ut tunc facie ad faciem eas contemplemur, iisque fruamur. Sic Paulus ait: «Mortui estis, et vita vestra est abscondita cum Christo in Deo. Cum Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum illo in gloria,» Coloss. III, 3.
1:14
14. Quasi filii obedientiae. — Haec pendent a praecedentibus, q. d. State succincti lumbos, id est expediti et constantes, ac sobrii sperate futuram gloriam, uti decet filios obedientiae, id est obedientes praeceptis Christi, meis et Apostolorum, quales vos estis. Decet enim filios obedire parentibus. S. Petrus ergo requirit a fidelibus obedientiam, non qualem qualem, sed filialem ex filiali amore et reverentia. Rursum «filii obedientiae» vocantur dediti et plane addicti obedientiae, ut ex ea quasi matre progeniti, planeque obedientiae indolem et naturam hausisse et imbibisse videantur. Insuper «filii obedientiae,» quasi devoti et consecrati obedientiae; quomodo Religiosi vocantur filii obedientiae, quia ei se devoverunt, ejusque votum Deo nuncuparunt. Et tales fuere primi Christiani, nimirum obedientissimi Christo et Apostolis, adeoque votum vel professionem obedientiae Apostolis ediderunt, uti ostendi Actor. V, 1. Sic vocantur filii perditionis, incredulitatis, diffidentiae, id est, plane perditi, increduli, diffidentes. Item filii irae, mortis, gehennae, id est, addicti vindictae, morti et gehennae. Moraliter significat S. Petrus Christianos debere esse obedientissimos quasi filios obedientiae, filios Christi et primorum Christianorum, qui fuerunt obedientissimi. Christus enim «factus est obediens usque ad mortem, mortem autem crucis,» Philipp. cap. II, 8. Item quasi fratres angelorum: angeli enim sunt «potentes virtute, facientes verbum illius ad audiendam vocem sermonum ejus,» Psal. CII, 20. Hinc alati pinguntur et ignei, quia celerrime et efficacissime Dei jussa exequuntur, juxta illud: «Qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos flammam ignis,» Psal. CIII, 4. Non configurati prioribus ignorantiae vestrae desideriis. — Ostendit qualem obedientiam a fidelibus quasi filiis requirat, scilicet non fidei tantum, ut credant in Christum, ut volunt haeretici; sed operum quoque, ut non sectentur pristina desideria et cupiditates, quae sectati sunt in gentilismo, sed studeant sanctitati, ut in omni conversatione sancti sint. Unde Syrus vertit, «non communicetis amplius concupiscentiis primis, quibus concupiscebatis sine scientia.» Nota «configurati,» id est conformati; qui enim sequitur cupiditates, iis se conformat et configurat, ut earum formam et figuram induere videatur. Vides ebrium? vides formam, mores et gestus ebrietatis. Vides gulosum? vides figuram, hiatum et voracitatem gulae et veneris. Vides ambitiosum? vides figuram, tumorem et gestus ambitionis. Ex adverso qui se configurant et conformant Christo ejusque virtutibus, ipsius formam, mores et actus induunt. Sicut enim charta praelo appressa, et configurata laminae in qua incisa et sculpta est effigies Christi, illi configuratur, ejusque imaginem induit, ut referat et exprimat Christi formam et habitum: ita prorsus qui Christo quasi normae, regulae et exemplari mentem et voluntatem plane applicat, ei se configurat, ejusque formam, mores et virtutes in se exprimit. Hoc est quod jubet Paulus, Ephes. IV, 22: «Deponere vos secundum pristinam conversationem veterem hominem, qui corrumpitur secundum desideria erroris.» Pro quo S. Petrus ait, «ignorantiae,» ut significet eos in gentilismo fuisse in profunda caligine et nocte infidelitatis, gulae, libidinis, superbiae, etc., quae honesta, recta et pulchra putabant Gentiles, adeoque iis gloriabantur: jam vero per Christianismum traductos esse ad claram diem et lucem fidei, cognitionis Dei, sobrietatis, castitatis, omnisque virtutis. Subdit S. Paulus: «Renovamini autem spiritu mentis vestrae; et induite novum hominem, qui secundum Deum creatus est in justitia et sanctitate veritatis.»
1:15
15. Sed secundum eum qui vocavit vos (ad fidem, gratiam et salutem) Sanctum (Deum et Christum, qui est «Sanctus sanctorum et justitia sempiterna,» Daniel. IX, 24), et ipsi in omni conversatione sancti sitis. — Vetus unius septem Sapientum dictum fuit: «Sequere Deum»; vetustius Dei per Mosem: «Sancti eritis, quia ego sanctus sum,» Levit. XI, 45. Recentius, sed plenius est Christi: «Estote ergo perfecti, sicut et Pater vester caelestis perfectus est,» Matth. V, 48; et Pauli, Ephes. V, 1: «Estote imitatores Dei, sicut filii charissimi.» Porro sanctitatem opponit desideriis, id est concupiscentiis; quo significat sanctitatem consistere in puritate, quae acquiritur fugiendo et mortificando carnales et terrenas cupiditates, ut sicut Deus sanctus, id est, segregatus est a terra terraeque faecibus, ita pariter sit et fidelis sanctus. Unde Origenes, hom. 11 in Levit.: «Sanctus, inquit, graece dicitur hagios, quod eum quasi extra terram esse significat; quicumque enim se consecraverit Deo, merito extra terram et extra mundum esse videbitur.» Clare vero S. Dionysius, cap. XII De Divin. Nomin.: «Sanctitas, ait, est ab omni scelere libera, perfectaque ac omni ex parte incontaminata puritas: quae ita in Deo eminet, ut merito Sanctus sanctorum nuncupetur, et celeberrimo illo hymno trisagio a beatis mentibus in caelo celebretur.» Et S. Basilius, De Spiritu Sancto, cap. IX: «Anima, inquit, purgata a probro quod eam per malitiam contaminarat, et ad nativam pulchritudinem reversa, ac veluti imagine regia veterem formam puritate reddens, hoc uno demum modo potest ad Paracletum appropinquare. Ille vero veluti sol purum nactus oculum, ostendet tibi in seipso imaginem illius, qui videri non potest.» Et mox: «Hic eis qui a tumultu cupiditatum purgati sunt illucescens, per communionem quam cum ipso habent, spiritales reddit. Et sicut corpora illustria perlucidaque, contacta radio solis, fiunt et ipsa supra modum splendida, et alium fulgorem ex sese profundunt: sic et animae spiritu afflatae, ac spiritu illustratae fiunt et ipsae spiritales, et in alios gratiam emittunt.» Porro S. Petrus plenam et universalem a fidelibus sanctitatem requirit; ait enim: «In omni conversatione sancti sitis.» Aliqui enim in templo videntur angeli, sed in domo sunt diaboli. Requirit ergo continuum exercitium non unius, sed omnium virtutum, utque earum habitus solidos et intensos sibi comparent. Habitus enim virtuti dat non solum facilitatem, sed et constantiam, ut ea praeditus contra quaslibet tentationes sibi similis, fortis firmusque consistat, ac virtutem in omni conversatione exerat, ex eaque omnia agenda agat. Sensus ergo est, q. d. Omnis conversatio vestra, o Christiani, in gentilismo fuit impura, maculata, et saepe bestialis. Multi enim vestrum in templo fuere superstitiosi, in curia contentiosi, in foro ambitiosi, in platea contumeliosi, in officina fraudulenti, in agro rapaces, in domo rixosi; multi in mensa fuere lupi, in cubiculo vulpes, in opere asini, domi pavones, foris accipitres, in lecto porci, in tribunali tigrides, in circulis canes, in plateis leones. At nunc in Christianismo oportet, ut omnis conversatio vestra in agendo, loquendo, ambulando, comedendo, studendo, disputando, dormiendo, operando, regendo, etc., sit pura, Christiana, sancta, angelica; ut in templo sitis ardentes in oratione ut Seraphini; in schola et cubiculo speculantes ut Cherubini; in judicio placidi et aequi ut Throni; in cupiditatibus fraenandis excelsi ut Dominationes; in regimine prudentes ut Principatus; in tentatione mundi calcanda generosi ut Potestates; in luctu cum daemone fortes ut Virtutes; in officio et opere publico fideles ut Archangeli; in mensa, platea, foro, lecto, etc., honesti, pudici, compositi, sancti ut Angeli. Vide S. Bernardum, tract. De modo bene vivendi, ad sororem, ubi ostendit qualis debeat ejus esse conversatio in templo, cubiculo, mensa, colloquio, lectione, somno, etc. Id praestiterunt primi Christiani, qui proinde proprio nomine vulgo vocabantur Sancti, uti passim eos vocat S. Paulus. Audi S. Justinum philosophum et martyrem, Christianorum sui aevi, id est, anno Christi 150, vitam et mores graphice depingentem, epist. ad Diognetum, I: «Patrias, inquit, habitant proprias, sed tanquam inquilini. Omnium participes sunt, ut cives; et omnia patiuntur, ut peregrini. Omnis peregrina regio patria eorum est, et omnis patria est peregrina. Uxores ducunt ut alii omnes; et liberos procreant, sed non abjiciunt foetus. Mensam communem apponunt, sed non impuris communem. In carne sunt; sed non secundum carnem vivunt. In terra vivunt; sed conversationem in caelis habent. Sanctis legibus obtemperant, et conversatione sua leges superant. Diligunt omnes, et omnibus odio sunt. Ignorantur, et condemnantur. Morti dantur, et vivificantur. Pauperes sunt, et multos ditant. Omnibus indigent, et omnibus abundant. Ignominia afficiuntur, et in ignominiis celebrantur. Blasphemantur, et justificantur. Maledicuntur, et benedicunt. Injuriis afficiuntur, et honorem deferunt. Bene faciunt, et tanquam mali computantur. Cum puniuntur, gaudent, quasi vivificati. A Judaeis impugnantur ut alienigenae, et ab incredulis persecutionem patiuntur: nec causam odii sui causari possunt qui eos oderunt.» Tales fuere Esseni, scilicet primi Christiani Alexandriae sub S. Marco. Quam enim sancti fuerint Esseni in omni conversatione, ab hoste et obtrectatore Christi et Christianorum Porphyrio jurato disce, mirare et imitare. Sic enim ipse eos depingit apud Eusebium, lib. IX Praepar. Evangel., cap. I: «Esseni Judaei sunt genere: amant se invicem plus quam alii homines; voluptatemque omnem aspernantur ut vitiosam, continentiam et integritatem animi, omni perturbatione liberam, primariam virtutem habentes. Uxores non ducunt; sed alienos pueros adhuc teneros, et omni instructioni aptos in liberorum loco adoptant, et tanquam suos educant, atque in suis moribus confirmant. Adeo divitias spernunt, ut quaedam apud illos sit communium rerum admirabilis communicatio. Nemo apud illos plus aliis possidet; omnia eis sunt communia. Nemo altero ditior aut pauperior est. Una est inter omnes societas, ut inter fratres. Albis semper vestibus vestiuntur; communibus suffragiis sibi creant procuratores et gubernatores, et indivisas inter omnes res habent. Unam civitatem non incolunt, sed facile ex una in aliam migrant, semperque ad eos qui ejusdem sectae sunt proficiscuntur; a quibus ita excipiuntur, quasi semper una vixissent: unde fit ut nullum proficiscentes secum sumptum efferant.» Tum orationes, opera, et convivia eorum sic describit: «Erga Deum maximam pietatem exercent. Nam antequam sol oriatur, nullum profanum apud illos verbum dicitur, sed avita oratione utuntur, qua orant ut sol oriatur; postea a praefectis singuli ad agros et ad opera mittuntur: et cum quinque horas laboraverint, denuo in unum locum colliguntur: et frigida aqua perfusi, in domum veniunt, in quam neminem intrare licet praeter ejusdem sectae. Sic in caenaculum, tanquam in templum, veniunt, ubi cum in magna tranquillitate sedeant, panis omnibus ordine apponitur, et singulis fercula. Sacerdotum omnium primus, oratione facta, primus comedere incipit; nec ante orationem aliquid gustare omnino fas esse putant. Et cum coenaverint, multo diligentius orant. Sic incipientes et finientes laudes Dei, diligenter eas canunt.» Et infra subdit: «Tenuitate et paucitate rerum utuntur, ut vix amplius quam semel in septem diebus alvi purgatione opus habeant. Ex qua continentia ad tantam patientiam et animi robur perveniunt, ut nec equuleo, nec igne, nec ullo alio tormentorum genere impelli possint, vel ut verbis legislatorem infament, vel ut illicitum aliquid edant, quemadmodum praesertim ostenderunt in bello, quod ab Romanis adversus eos gestum est: in suos enim tortores nulla adulatione utebantur, nec lacrymas effundebant qui tormentis afficiebantur; sed jucunde in poenis ridentes, eosque a quibus torquebantur deridentes, sic libentissime exspirabant, quasi in patriam suam redirent.» Hactenus Eusebius. In hoc speculo te et tuos mores aspice, o Christiane, et si te ab eis longe remotum invenias, eos sectari et assequi stude; ne tibi tuisque similibus illud Salviani, lib. IV De Providentia, conveniat: «Frustra, ait, nobis de Christianitatis praerogativa et nomine blandimur, qui ita agimus et vivimus, ut hoc ipsum, quod Christianus dicimur populus, exprobratio Christi videatur esse.» Et mox: «Ubi catholica lex, quam credunt? Ubi praecepta pietatis et castitatis, quae discunt? Evangelia legunt, et impudici sunt; Apostolos audiunt, et inebriantur; Christum sequuntur, et rapiunt; vitam improbam ducunt, et legem rectam se habere dicunt, etc. In nobis Christus contumeliam patitur, in nobis lex Christiana maledictum sustinet, dum dicitur: 'Ecce quales sunt qui colunt Christum': plane falsum est, quod dicunt, quod bona discunt. Nam si bona discerent, boni essent. Talis utique secta est, qualis et sectatores: sunt sine dubio quod docentur: sancta fierent a Christianis, si sancta docuisset Christus. Ille qui colitur, ergo de cultoribus suis aestimari potest.»
1:16
16. Quoniam scriptum est: Sancti eritis, quoniam ego sanctus sum. — Hoc scriptum est Levit. xx, 26. Sensus, ait Didymus, est, q. d. «Sicut ego sum fons sanctitatis, ut sanctus per substantiam meam exsistens, ita et vos quos diligo studete sanctitatem participare, ut sitis quales ego sum.» Quare Nazianzenus eximie, in Iambico 15: «Quid, inquit, est sanctitas? Deo assuescere.» Sic Noe et Henoch, cum Deo ambulantes, sancti facti sunt, Genes. v, 24, et vi, 9.
1:17
17. Et si Patrem invocatis eum qui sine acceptione personarum judicat secundum uniuscujusque opus, in timore incolatus vestri tempore conversamini. — Pergit S. Petrus urgere fideles ut in omni conversatione sancti sint, ac in sancto Dei timore jugiter ambulent, variis rationibus et stimulis. Primus est in hoc versu, nimirum quod ipse Sanctus qui eos vocavit, est eorum Deus, Pater et Judex quem adorant et invocant; q. d. Cole ergo eum ut Deum in sanctitate; obedi ei in sanctitate ut filii obedientes patri obediunt; time eum in sanctitate ut Judicem: judicat enim sine personarum acceptione, nec divitem prae paupere, herum prae servo, nobilem prae humili respicit, sed unumquemque secundum sua merita, secundum sua opera judicat. Quare dum hac in vita, hac carne, hacque terra advenae et peregrini commoramini, in sancto timore ambulate, et vel ut Patrem Deum filiali amore timete et reveremini, vel saltem ut Judicem servili timore, ut omnes ejus offensas et peccata fugiatis, omnia que eo placita sunt, et ab eo praecepta ejusque lege sancita faciatis, sicque Gehennam evadatis et ab eo haereditatem aeternam in caelis assequamini, ut servi timentes et obedientes filii. Hoc est quod Mal. cap. 1, vers. 6, ait: «Filius honorat patrem, et servus dominum suum. Si ergo Pater ego sum, ubi est honor meus? et si Dominus ego sum, ubi est timor meus? dicit Dominus exercituum.» Nota: Deum vocat «Patrem,» quod commune est tribus Personis, Patri, Filio, et Spiritui Sancto. Est enim Pater, id est, Creator, Conservator, Provisor, Gubernator angelorum, hominum et omnium creaturarum. Sic Christus in Oratione Dominica jussit nos orare et incipere: «Pater noster, qui es in caelis,» Matth. vi, 9. Ex quo loco perperam contendunt Calvinus et Calvinistae Deum invocandum esse a nobis solo Patris nomine, nec ullo modo S. Trinitatis, dicendo: «Sancta Trinitas, unus Deus, miserere nobis.» Unde ipsi nomen S. Trinitatis e suis kalendariis, orationibus, et litaniis expunxerunt. Perperam, inquam: nam Christus jussit nos baptizare invocando S. Trinitatem, dicendo: «Ego te baptizo in nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti.» Hinc S. Dionysius invocat S. Trinitatem, De Mystica Theologia, cap. 1; S. Augustinus, ultimo lib. De Trinitate, ultimo capite, et alii passim; quin et tota Ecclesia in Festo S. Trinitatis, et saepe alibi. Vide Feuardentium, dial. 1 Contra Calvinum. Non sine causa viri sapientes Calvinum Arianismi et Judaismi insimularunt, ita ut Hunnius librum hoc titulo scripserit: Calvinus Judaizans. Nam si non licet invocare Filium, Spiritum Sanctum, S. Trinitatem; ergo Filius non est Deus, nec Spiritus Sanctus, nec S. Trinitas. Quisquis enim est verus Deus, eum non solum possumus, sed et debemus adorare et invocare. Nota secundo: Solus Filius, qua homo, erit personalis judex omnes homines judicans; Pater tamen et Spiritus Sanctus etiam judices erunt, quia per Christum hominem judicabunt, sicut rex per suum praefectum judicat. Ita S. Augustinus, tract. 21 in Joan. Magnum ad sanctam conversationem stimulum est timor Dei, qui omnia videt, omnia judicat, et omnia vindicat. Unde Apostoli eum continenter inculcabant, et concionatores saepe inculcare debent. S. Clemens refert S. Petrum saepe dicere solitum: «Quis peccare potest, si semper sibi judicium Dei ob oculos ponat?» S. Paulus hoc ipsum vehementer timebat: «Ne forte, inquit, cum aliis praedicaverim, ipse reprobus efficiar,» I Cor. ix, 27; et: «Cum metu et tremore salutem vestram operamini,» Philipp. ii, 12; et: «Omnes nos manifestari oportet ante tribunal Christi, ut referat unusquisque propria corporis, prout gessit, sive bonum sive malum,» II Cor. v, 10, etc. «Serviamus placentes Deo cum metu et reverentia: etenim Deus noster ignis consumens est,» Hebr. xii, 28. Vide ibi dicta, et Joel iii, 2, et Apoc. vi, in fine, et cap. xxii, vers. 12, ubi Christus ait: «Ecce venio cito, et merces mea mecum est, reddere unicuique secundum opera sua.» Merito ergo Propheta regius: «Servite, ait, Domino in timore, et exultate ei cum tremore,» Psalm. ii, 11. Quis non tremat ante Deum, ante Judicem supremum, ante Vindicem rigidum, qui et animam et corpus potest perdere in Gehennam, in cujus manibus sunt sortes nostrae, vita et mors, caelum et infernus, aeterna nostra salus et damnatio? «Verebar omnia opera mea, sciens quod non parceres delinquenti,» ait S. Job cap. ix, 28. Hieronymus, epist. 3: «Ego, inquit, sordibus peccatorum coinquinatus, die noctuque cum timore operor reddere novissimum quadrantem, et quod mihi possit dici: 'Hieronyme, veni foras.'» Et ad Eustochium, lacrymas, jejunia, et poenitentias suas in eremo recensens: «Ego, inquit, ob metum Gehennae tali me carceri ipse damnaveram.» Idem Heliodorum ad suam eremum invitans, ait eum omnes moras superaturum, «si amor Dei et metus Gehennae mentem ejus occupet.» Nota tertio: Per «incolatum» intelligit peregrinationem hujus vitae. Unde Graece est paroikias chronon, id est, breve tempus quo in hac vita et terra advenae et peregrini iter facimus; q. d. In terra peregrini estis, et per eam quasi hospites transitis ad caelum; nolite ergo capi et inhaerere terrenis illecebris, sed eis contemptis, ad patriam pergite et transite. Hinc paroeci dicebantur incolae, paroecia incolarum vicinia, sive coetus fidelium, qui ad unum eumdemque templum pertinent; et Parochus dicebatur qui eis praeest, vel eis Sacramenta et Eucharistiae panem ministrat. Nam Parochus apud Romanos erat qui hospitibus panem et caetera ad victum necessaria suppeditabat, ut Cicero testatur, lib. III ad Atticum, epist. 2. Sic David sui incolatus semper meminit, dicens Psalm. cxix, 5: «Heu mihi, quia incolatus meus prolongatus est; habitavi cum habitantibus Cedar; multum incola fuit anima mea!» Sic Abraham, Isaac, Jacob, omnesque Patriarchae et Prophetae in terra promissionis quasi in aliena habitarunt, «confitentes quia peregrini et hospites sunt super terram,» Hebr. xi, 9 et 13. «Quotidie,» ait S. Hieronymus ad Heliodorum, «morimur, quotidie commutamur, et tamen aeternos nos esse credimus.» Seneca, lib. VI Quaest. natur., cap. xxxii: «Tempus, ait, transit, deseritque eos qui maxime concupiscunt; nec quod erit meum est, nec quod fuit; in puncto fugientis temporis pendeo, et magnum est paululum fuisse.»
1:18
18. Scientes quod non corruptibilibus redempti estis. — Hic alterum stimulum applicat Petrus fidelibus, ut in omni conversatione sancti sint, scilicet quod ipsi empti, redempti et traducti sint ad eam ab inani et impura conversatione in gentilismo pretio inaestimabili, scilicet sanguine et morte Christi, unigeniti Filii Dei. Videant ergo ne in ea maneant, ne, si ad pristina vitia redeant, sanguinem Christi conculcent, ejus iram et ultionem provocent, qui hunc sanguinis sui contemptum eique illatam injuriam acerrime puniet et ulciscetur. Ita Beda: «Quanto, inquit, majus est pretium quo redempti estis ab incentiva carnalis vitae corruptione, tanto magis vobis timendum est, ne redeundo ad vitiorum corruptionem Redemptoris vestri animum offendatis.» De vana vestra conversatione paternae traditionis. — Graece patroparadotou, id est, a patribus traditae, scilicet de conversatione sub lege Mosis, item in Gentilismo: loquitur enim eodem modo Judaeis et Gentilibus ad Christum conversis. Vana erat traditio et conversatio Judaismi, quia ponebat purificationem et sanctitatem in victimis et corporalibus lustrationibus; et quia excludebat fidem et gratiam Christi, qui sanctitatem in interiore virtute posuit; et quia, lege Christi jam promulgata, erat inutilis, imo mortifera. Ita Cajetanus et Gagnaeus. Vana erat traditio Gentilium, quia adorabant idola lignea et lapidea, atque ab eis salutem et omne bonum petebant et exspectabant, et quia inanes et impuras illecebras carnis et mundi sectabantur.
1:19
19. Sed pretioso sanguine Christi quasi Agni immaculati. — Sanguis Christi, utpote Dei, est infiniti pretii; redempti ergo sumus pretio infinito. «Empti estis pretio magno; glorificate et portate Deum in corpore vestro,» ait Paulus I Cor. cap. vi, 20. Hoc magnum pretium est «Christus ipse, totus nobis datus, totus in nostros usus expensus,» ait S. Bernardus, serm. 3 De Circumcisione. Porro Christum vocat «quasi agnum,» id est, agno similem in puritate, innocentia, castitate, mansuetudine, obedientia: quibus quasi agnus pro peccatis nostris est oblatus. Alludit ad agnum a Judaeis in Paschate offerri solitum, qui erat typus Christi pariter in Paschate offerendi. Hic enim debuit esse amōmos, id est irreprehensibilis et immaculatus, Exod. xii, 5. Hujus Agni Paschalis lana significat exemplum, lac doctrinam, caro Eucharistiam, sanguis redemptionem, ait Thomas Anglicus. S. Paulinus eximie, epist. ad Florentium: «Idem, ait, Agnus et Pastor in aeternum nos reget, qui ex lupis oves nos fecit, et nunc Pastor est ovium illarum custodiendarum, quibus fuit Agnus pro sacrificio.» Rursum alludit ad Isa. liii, 7: «Sicut ovis ad occisionem ducetur, et quasi agnus coram tondente se obmutescet, et non aperiet os suum.» Et Jer. xi, 19: «Et ego quasi agnus mansuetus, qui portatur ad victimam, et non cognovi.» Sed maxime alludit ad testimonium S. Joannis Baptistae de Christo: «Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi,» Joan. i, 29. Hoc nomine «Agni» gaudet alter S. Joannes Apostolus, eoque Christum passim vocat, Apoc. v et seq., quibus omnibus significat Christianos omnes a Christo Agno agnos esse debere, et agninos mores imitari, ut S. Agnes et re et nomine fecit: Agnes enim dicitur quasi ab agna, agnella, ait S. Augustinus, serm. 101 De diversis. Vere S. Ambrosius, lib. VII in Lucam, cap. xii: «Bene, ait, dicitur pretiosus sanguis Christi, quia immaculati est corporis sanguis, quia Filii Dei est sanguis, qui redemit nos non tantum a maledictione legis, sed et a perpetua mortis impietate.» Porro non solum nos redemit solvendo lytrum pro peccatis admissis, sed et a vitiis et statu vitae pravae, transferendo nos ad virtutes et statum vitae sanctae, mutando mentem nostram, eamque sua gratia, quae nos movet et impellit ad omne bonum, imbuendo. Hoc est quod ait Paulus, Galat. iii, 13: «Christus nos redemit de maledicto legis, factus pro nobis maledictum.» Et I Cor. i, 30: Christus «factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio.» Unde eleganter et pie S. Ambrosius, lib. III De Fide, cap. iii, ostendens quantum Christo debeant Christiani: «Sapientia, ait, mea crux Domini est; redemptio mea mors Domini: pretioso enim sanguine redempti sumus, sicut dixit Petrus Apostolus; suo sanguine Dominus redemit nos sicut homo, et sicut Deus dimisit peccata.» Eximie S. Leo, serm. 3 De Passione: «Inter omnia, ait, opera misericordiae Dei, nihil est mirabilius nihilque sublimius quam Christum pro mundo crucifixum.» Hinc theologi docent sanguinem Christi in passione effusum non fuisse separatum a divinitate, ut censebat Franciscus Mayronius; sed mansisse cum ea, aeque ac cum corpore, hypostatice conjunctum; sanguis enim Christi erat justum et sufficiens pretium pro peccatis nostris, ratione esse sanguis Personae divinae, scilicet Verbi, quae est infinitae dignitatis. Mansit ergo sanguis Verbi; mansit ergo Verbo hypostatice conjunctus. Nam si ab eo per effusionem separatus fuisset, desisset esse dignum pretium pro peccatis nostris: tunc enim fuisset sanguis purae creaturae, et sic limitatae et exiguae dignitatis, ac proinde insufficiens ad satisfaciendum pro peccatis, quae continent immensam offensam immensi Dei. Hic locum habet axioma theologorum ex Damasceno, lib. III, cap. xxvii: «Quod Deus assumpsit, nunquam deposuit.» Ergo semel assumpto sanguine, eum non deposuit. Moraliter, S. Ambrosius, lib. De Isaac, cap. iii, pulchre docet quantam servitutem Christo emptori et domino nostro debeamus: «Non scis, inquit, te a Christo redemptum esse, te emptum non auro, et non argento, sed pretioso sanguine agni. Ergo a Domino redemptus es; servus es creatus, servus es redemptus; et tanquam Domino servitutem debes, et tanquam Redemptori.» Non enim qualiscumque redemptio, sed copiosa redemptio Christi, Psalm. cxxix, 7. Unde Urbanus VI, in Extravag. Unigenitus, de pretio et thesauro sanguinis Christi, ex quo eruuntur Indulgentiae et Jubilaei, tractans, ita ait: «Pretioso sanguine agni immaculati nos redemit, qui in ara crucis innocens immolatus, non guttam sanguinis modicam, quae tamen propter unionem ad Verbum pro redemptione totius humani generis suffecisset, sed copiose veluti quemdam fluvium noscitur effudisse.» Sanguis enim Christi erat sanguis Personae divinae, scilicet Verbi, sustinentis hypostatice hanc carnem et sanguinem. Ergo toti Christi sumus et esse debemus, non tantum titulo creationis, sed multo magis redemptionis. Sic «non nostri sumus, sed Christi, qui emit nos et salvavit nos,» ait Cyrillus, lib. IV in cap. xlv Isaiae. Ipse enim «emit nos non aere, sed sanguine,» ait S. Ambrosius, lib. VII in cap. xii Lucae. Sicut ergo Lusitani emunt mancipia Aethiopum, et Itali Turcarum, et illa sunt tota domini, et quidquid faciunt et acquirunt, totum domino cedit: ita Christus emit nos non auro, sed proprio sanguine, ideoque sumus mancipia Christi, et quidquid habemus et possumus, totum ejus est et in ejus famulatum est expendendum. «Totum se Christus tibi dedit; totum te Christo dedito.» Christus expendit pro te omnes suas opes, vires, labores, spiritus; expendite tu eosdem tuos pro illo. «Felix qui omnibus fortunis suis Christum emit,» ait S. Nazianzenus in suo poemate. Sic S. Paulus passim se vocat servum Christi. Sic S. Maria Magdalena se totam devovit Christo. Sic S. Franciscus totus habitabat in Christo crucifixo, et Christus in eo. Sic S. Elzear uxori se per epistolam quaerenti rescripsit: «In latere Christi crucifixi, ait, habito; ibi me invenies; frustra me alibi quaesiveris.» Rursum hic disce quam pretiosa sit anima: ejus enim pretium est sanguis, anima et vita Christi Filii Dei; eo enim ut pretio eam emit: quanti ergo studere debemus piscationi et saluti animarum, quasi pretiosissimarum gemmarum, quas Christus tanti aestimavit? siquidem eae sunt pro quibus Christus descendit de caelo, laboravit, sudavit per 34 annos, mortuus est et crucifixus; pro quibus impendit corpus, animam, omnes labores suos, et seipsum totum. Vis videre quanti pretii animam tuam valeat, et cujusvis hominis, etiam mendici, Indi, Aethiopis? Valet Christum, valet Deum: vita enim Christi, ut pretium, in trutina divinae justitiae aestimata et appensa est. Non enim Angelus, nec Archangelus, nec Seraphim, nec Cherubim, nec ipsa B. Virgo huic debito animae tuae satisfacere potuit, sed solus Christus; solus enim sanguis Christi fuit sufficiens lytrum et dignum pretium ad solvendum debita et peccata nostra. Solidius et sapientius S. Chrysostomus, hom. 11 in II ad Corinth.: «Quoniam, inquit, per mortem Jesu Christi vivimus, certe debemus vivere illi pro quo vivimus.» Et S. Ambrosius, De Elia et Jejunio, cap. xx: «Dic, si forte videris diaboli adversus te tentationes pugnantes: 'Quid mihi tecum, Belial? Servus sum Christi, sanguine ejus redemptus, illi me totum mancipavi. Quid mihi tecum? Opera tua non novi: nihil tuum quaero, nihil tuum possideo, nihil tuum desidero.'» Et S. Bernardus, Tract. De Diligendo Deo: «Si, inquit, totum me debeo pro me facto, quid addam jam pro me refecto, et hoc modo refecto? Neque enim tam facile refectus, quam factus. Nam qui semel et solo dicto fecit me, in refaciendo certe et dixit multa, et fecit mira, et tulit dura, nec sola dura, sed et indigna. Quid retribuam Domino pro semetipso? Etiamsi millies rependere possim, quid ego sum ad Deum?» Agni immaculati. — Respicit ad agnum Paschalem, qui debebat esse sine macula, non coloris, sed vitii, scilicet integer et perfectus, non claudus, non caecus, non mancus, non mutilus, ut significaret Christum in omnibus integrum et perfectum esse in sapientia et virtute, sine ullo defectu erroris vel labe et macula peccati: hoc enim significat Hebraeum מום mum: unde Graecum amōmos, id est, immaculatus, innocens, inviolatus, inculpatus, irreprehensibilis, omni reprehensione major. Et incontaminati. — Nonnulli putant Christum vocari «immaculatum» quia fuit purus a macula originalis peccati; «incontaminatum» quia fuit purus ab omni macula peccati actualis. Sed haec duo videntur synonyma, quae S. Petrus per amplificationem accumulat, ut ostendat Christum plane et omnimodo immaculatum et purum fuisse. Si tamen quis ea distinguere velit, dicat Christum fuisse «immaculatum» in se et in suis interioribus actibus; «incontaminatum» in habitu, conversatione et exterioribus vestibus. Macula enim quam debebat carere agnus Paschalis, consistebat in interiori vitio corporis, ut jam dixi; aspilos vero, id est incontaminatus, proprie est macula coloris in veste ex vino vel pinguedine. Unde Marcellus, in Dioscoride, lib. I, cap. xxxix: «Spila, ait, sunt notae quae vestibus adhaerentes eas decolorant, quarum similitudine interdum in humana facie et reliquo corpore maculae oriuntur, nullo aut levi defectu solum cutis superficiem variantes»; quas Plinius furunculos vocare videtur. Quare Christus longe purior agno Paschali fuit: nam ille fuit amōmos, sed non aspilos; poterat enim habere maculas coloris albi, nigri vel rubri; sed Christus fuit aeque aspilos ac amōmos, id est, plane purus, omni macula carens et coloris et corporis; tum externa, tum interna; tum morum, tum mentis; tum actionum, tum cogitationum.
1:20
20. Praecogniti quidem ante mundi constitutionem. — «Praecogniti,» id est, praedestinati, ut Syrus et Tigurina vertunt. Nam Dei scientia hic, ut et in S. Paulo, saepe practica intelligitur, scilicet conjuncta cum voluntate, decreto et praedestinatione Dei. Hoc dicit Petrus, tum ut elidat superbiam Judaeorum qui, ut ait S. Cyrillus, lib. ii in Joan., cap. xxviii: «semper haerent legi Mosis, et virtutem mysterii nostri recenti consilio Patris excogitatam putant»; tum ut antiquitatem et magnitudinem amoris Dei erga homines declaret; q. d. Deus Pater non heri, non ab initio mundi, sed ante ejus creationem, ab omni aeternitate cogitavit de nobis, dilexit nos, voluit beare nos, et propterea praedestinavit incarnationem et mortem Christi, ut per eam nos sibi reconciliaret et salvaret. Nonnulli haec Petri verba extendunt ad illam Scoti et suorum sententiam, quae censet Christum incarnandum fuisse etiam si Adam non peccasset, scilicet ut Deus per Christum angelis et hominibus ostenderet divitias bonitatis, sapientiae et potentiae suae; sed Christum tunc fuisse impassibilem: nam crux et mors Christi a Deo post praevisum peccatum Adami decretae sunt, ut remedium ejus. Eorum ratio est, quia alioqui, inquiunt, si Christus propter nos praedestinatus et incarnatus est praecise, certe nobis ille gratias deberet agere, et nos essemus priores Christo coram Deo in ejus mente et praedestinatione, ac proinde Christus esset nostra gloria, sicut mulier est gloria viri, ut S. Cyrillus argumentatur, lib. III Thesauri, cap. ii. At haec hic videntur aliena. S. Petrus enim tantum ait Christum praedestinatum esse ante mundi constitutionem, non tamen ante praevisionem peccati Adami, neque ante praevisionem et praedestinationem fundationis sive creationis mundi, quia hoc falsum est. Deus enim praedestinavit Christum ad ornatum universi; ergo non praedestinavit Christum ante universum, sed post, vel potius cum eo cum quadam mutua interdependentia: Deus enim decrevit creare talem mundum, in quo, cum Adam lapsus esset, Christus nasceretur qui eum erigeret, et sic gloriam Dei per totum mundum celebraret; ita ut non voluerit creare mundum nisi cum Christo et propter Christum, et e converso non voluerit Christum incarnari nisi cum mundo et in mundo. Ubi enim Christus incarnatus esset, nisi in mundo? Ubi gloriam suam per Christum ostendisset, nisi in mundo, angelis et hominibus? S. Joannes S. Petrum sustinet, qui Apoc. xiii, 8, vocat Christum agnum «qui occisus est a constitutione mundi.» Et S. Paulus, qui vocat hoc mysterium Christi tacitum aeternis temporibus, et praedestinatum ante saecularia tempora, «quod nunc patefactum est per Scripturas Prophetarum, secundum praeceptum aeterni Dei, ad obedientiam fidei,» Rom. xvi, 26, et ad Titum i, 2. Manifestati autem, — per Christi incarnationem, crucifixionem, resurrectionem, ascensionem in caelum, missionem Spiritus Sancti, et Apostolorum praedicationem. Novissimis temporibus, — scilicet postquam circa quatuor millia annorum a mundi creatione elapsa essent. Causae hujus dilationis Christi variae fuerunt. Prima est dignitas et majestas Christi, quam Abraham, Moses, et omnes Patriarchae, Prophetae, et caeremoniae Legis debuerunt praecedere et praefigurare. Secunda, quo magis dilatus, eo avidius susciperetur. Tertia, ut per tot annorum millia morbus et corruptio humanae naturae omne peccatorum venenum evomeret, et sic patesceret quanta esset necessitas Christi, qui hoc omne malum curaret. Unde S. Paulus ait Christum venisse in plenitudine temporum, id est, cum tempora a Deo praeordinata ad ejus incarnationem evoluta et impleta essent, Galat. iv, 4. Propter vos, — pro omnibus Christus praedestinatus et natus est, sed primum, propter primitivos fideles: hi enim primi fuere participes fructus et gratiae Christi. S. Petrus pungit fideles sui aevi, ut ardenter redament Deum et Christum qui eos tantum amat eisque tantum est vicinus: ex tot enim aeculis, et ex centenis millibus illius saeculi, paucos Judaeos et Gentiles credentes elegit, in quos hoc novum et recens beneficium Christi Salvatoris, scilicet gratiam et salutem contulit. Unde Paulus, sui amoris erga Christum delicias exprimens, Galat. cap. ii, 20: «Vivo, ait, in fide Filii Dei, qui dilexit me, et tradidit semetipsum pro me.» Quasi pro solo Paulo traditus et crucifixus esset Christus. Mors enim Christi tantum profuit Paulo, quantum profuisset si pro eo solo Christus mortuus esset. Pie et vere S. Augustinus, lib. III Confess., cap. ii: «O tu bone, ait, Omnipotens, qui sic curas unumquemque nostrum, tanquam si solum cures, et sic omnes tanquam singulos.»
1:21
21. Qui per ipsum (immaculatum Agnum Christum, scilicet per passionem Christi, ejus merita, vocationem, praedicationem et gratiam) fideles estis in Deo. — Graece pisteuontas eis Theon, creditis in Deum (ita Syrus), scilicet in vivum et verum Deum, cum prius credidissetis in falsos deos Gentilium, scilicet in idola et daemones (unde S. Prosper, lib. I De Vocatione Gentium, cap. xxiii, legit: «Qui per ipsum fideles estis in Deo,» id est, fide creditis in Deum): declarat quod dixerat, «propter vos,» scilicet Christus manifestatus est, quia revera vos fideles et veri Dei cultores effecit. Hinc patet fidem non esse a nobis nec ex viribus nostri ingenii et naturae, sed esse opus et donum gratiae Christi: ut post Concilium Arausicanum et Milevitanum Concilium Tridentinum definit, sess. VI, can. 3. Christus enim est auctor et parens totius oeconomiae gratiae, quae fidem ut principium, spem, charitatem, aliasque virtutes, omniaque dona quibus ad salutem et aeternam gloriam perducimur, ut ad finem et terminum redemptionis Christi, complectitur. Qui suscitavit eum a mortuis. — q. d. Ne quis Christum respuat quasi suspensum, occisum et crucifixum pro peccatis nostris, ecce ipse mox a Deo suscitatus est ad gloriam, factusque dominus caeli et terrae, angelorum et hominum, imo per eum Deus omnes ejus fideles ad eamdem gloriam suscitabit. Hoc est quod ait Paulus: «Propter quod (quia humiliavit se usque ad mortem crucis) et Deus exaltavit illum, et donavit illi nomen quod est super omne nomen, ut in nomine Jesu omne genu flectatur, caelestium, terrestrium et infernorum,» Philip. II, 9. Hoc est quod iturus ad passionem Christus oravit Patrem, et impetravit: «Clarifica me tu, Pater, apud temetipsum claritate, quam habui, priusquam mundus esset, apud te,» Joan. XVII, 5. Ut fides vestra et spes esset in Deo. — q. d. Deus hoc fructu et fine suscitavit Christum ad gloriam, ut vos videntes et audientes eum quasi caput vestrum resurrexisse, mortem superasse suisque iter a morte ad vitam praeivisse, fide firma crederetis, et certa spe speraretis vos quoque quasi membra Christi, per ipsum eamdem gloriam adepturos, et ad eam resurrecturos, ideoque per eamdem gratiam, dona, omniaque media ad gloriam necessaria vel opportuna consecuturos. Vere S. Leo, serm. 8 De Passione: «Crux tua, ait, omnium fons est benedictionum, omnium est causa gratiarum, per quam credentibus datur virtus de infirmitate, gloria de opprobrio, vita de morte.» Et nonnullis interjectis: «Cum ergo Dominus lignum portaret crucis, quod in sceptrum sibi converteret potestatis, erat quidem hoc apud impiorum oculos grande ludibrium, sed manifestabatur fidelibus grande mysterium: quia gloriosissimus diaboli victor, et inimicarum virtutum potentissimus debellator, pulchra specie triumphi sui portabat trophaeum, et invictae patientiae humeris signum salutis adorandum regnis omnibus inferebat.» Et serm. 1 De Resurrect.: «Ex hoc initium nobis factum est resurrectionis in Christo, ex quo in eo qui pro omnibus mortuus est, totius spei nostrae forma praecessit,» praesertim quia Christus vi divinitatis suae seipsum suscitavit: «Quoniam deitas, ait idem ibidem, quae ab utraque suscepti hominis substantia non recessit, quod potestate divisit, potestate conjunxit.» Et S. Athanasius, De Incarn. Verbi: «Revixit, ait, per suam quae in ipso erat vitam.»
1:22
22. Animas vestras castificantes in obedientia charitatis, in fraternitatis amore simplici ex corde invicem diligite attentius. — Omnibus hisce verbis non aliud dicit, quam casto, id est puro, amore fraterno invicem impense diligite, servite et obedite: sed hujus dilectionis puritatem multis verbis exaggerat et repraesentat. Suppono omnia haec pendere ab illo «propter quod,» vers. 13: ibi enim incipit altera capitis pars, scilicet ethica, quae hucusque, imo ad finem capitis protenditur, qua S. Petrus de more varia dat virtutum praecepta, vel monita, q. d. «Propter quod,» vel itaque, ut haereditatem incorruptibilem, de qua disserui, assequamini, succingite lumbos mentis, et animas vestras castificantes invicem diligite, etc. Primo, «castificantes,» graece hēgnikotes, quod alludit ad vocem agni, q. d. A Christo agno immaculato progeniti, estote agni immaculati, et agnizate, id est, castificate et purificate animas vestras. Hinc Christus ait S. Petro: «Pasce agnos meos,» Joan. XXI, 15. Porro castitas haec a multis proprie capitur pro virtute castitatis, quae comprimit luxuriam. Hinc sanctimoniales ob professionem castitatis vocantur «Castimoniales» a S. Augustino in Psalm. LXXIII. Secundo et genuine, castificatio haec est purificatio affectionum animae, praesertim amoris, quae fit per charitatem, sive amorem divinum. Castitas ergo hic vocatur puritas affectionis, intentionis et amoris, ut patet ex sequentibus, q. d. Castificate, id est, castigate et purificate vestrum amorem et affectum ab omni impuritate, facite ut amor vester purus sit et sincerus, non quaerens sua, sed Dei et proximi commoda. Hoc est quod ait Joannes, epistola I, cap. III, vers. 3: «Omnis qui habet hanc spem in eo, sanctificat se sicut et ille sanctus est»; ubi graece idem est verbum quod hic, scilicet hagnizei. Unde S. Augustinus, tract. 5 in epist. S. Joannis, vertit, «castificat semetipsum, sicut et ipse castus est.» Secundo, «obedientia charitatis,» graece alētheias, id est veritatis, primo, accipi potest fides et obedientia qua credimus et obedimus Evangelio quasi legi veritatis et charitatis. Unde Vatablus vertit, «qui animas vestras purificastis obediendo veritati»; et Syrus, «cum sanctificaveritis animas vestras per obedientiam veritatis, et fueritis pleni charitate.» Sic Paulus ait, Galat. III, 1: «O insensati Galatae, quis vos fascinavit non obedire veritati?» Secundo, «obedientia charitatis» est obedientia filialis ex amore, non servilis ex timore: «Haec enim est necessitatis, illa charitatis, ait S. Bernardus, tract. De Praecepto et dispens., cap. IX, quae non certis astricta limitibus voti et professionis, fertur largiori voluntate in latitudinem charitatis, et ad omne quod injungitur spontaneo vigore liberalis alacrisque animi, modum non considerans, in infinitam libertatem extenditur.» Idem, serm. De S. Andrea: «Sola est charitas, inquit, quae obedientiam gratam facit, et acceptabilem Deo commendat.» Porro haec obedientia castificat animam, quia dum anima per humilem obedientiam subdit se Deo et legi, meretur ut ei vicissim subdatur corpus. Ita S. Augustinus in Psalm. CXLIII: «Tu Deo, inquit, tibi caro. Quid justius? quid pulchrius? Tu majori, minor tibi: servi tu ei qui fecit te, ut tibi serviat quod factum est propter te: si autem contemnis tu Deum, numquid subjicietur tibi caro? Qui non obtemperas Domino, torqueris a servo.» Tertio, «obedientia charitatis» magis proprie et pertinenter ad propositum S. Petri, est obedientia et subjectio qua fidelis in omnibus subdit se legi, dictamini et impulsui charitatis, ut quidquid facit, faciat ex dicto et ductu charitatis, ac praesertim qua quis per fraternam charitatem fratri se subjicit, ei se accommodat, ei consulere satagit, ejus nutus sequitur, ejus commoda captat, ut idem sit, obedire charitati, quod «per charitatem spiritus servire invicem,» Galat. V, 13, et: «Subjecti invicem in timore Christi,» Ephes. V, 21. Ita se explicat S. Petrus, cap. II, vers. 13, dicens: «Subjecti igitur estote omni humanae creaturae propter Deum.» Huic enim legi charitatis, utpote legi Christi, subdidit se quivis christianus in baptismo, dum amplexus est christianismum: hic enim est lex et professio charitatis. Quare si quis roget: Quid est religio Christiana? recte respondebis: Est religio et obedientia charitatis, in qua omnes profitentur se studere et obedire charitati. Huc ergo spectat tota sententia S. Petri, nimirum ut inculcet fidelibus charitatem fraternam, qua alter alteri serviat, se subjiciat et obediat, ut ejus commodis et saluti consulat. Hinc patet quod charitas sit castratio, puta castificatio omnium amorum et appetituum, veraque et plena castitas animae: charitas enim castrat et resecat amorem proprium, et amorem carnis et mundi, puta amorem proprii honoris, lucri, voluptatis, quae est animae impuritas, quia eam multis vitiis maculat et conspurcat. Rursum charitas omnia metitur amore Dei, omnia ordinat et operatur ex amore Dei: quare omnis ejus actio pura est, sancta, spiritalis et deiformis, utpote manans ex amore Dei, eoque directa et regulata. Quocirca Graeca addunt dia Pneumatos, id est, per Spiritum, quia charitas diffusa in cordibus nostris per Spiritum Sanctum facit hominem spiritualem et purum, omniaque ejus opera spiritualia et pura. Aliqui «spiritum» jungentes «fraternitati,» quae sequitur, vertunt «per spiritum fraternitatis»: quia spiritus amoris fraterni castificat et purificat omnia nostra opera circa proximum, omniumque cum eo conversationem. Merito ergo S. Leo, serm. 8 De Quadrag.: «Charitas, inquit, robur est fidei, fides fortitudo est charitatis»; fides enim roborat charitatem, et charitas fidem. Tertio, «in fraternitatis amore,» graece en philadelphia, id est, in charitate fraterna, quia Christiani sese invicem quasi filios Christi et fratres inter sese fraterno amore diligere debent: hanc philadelphian suis reliquit Christus, Joan. cap. XIII, vers. 34. Graece est eis philadelphian anhypokriton, id est, in amorem fraternum non hypocriticum, non fictum et simulatum, sed a simulatione alienum, simplicem, verum et sincerum. Sensus est, q. d. Cum castificaveritis, id est purificaveritis animas vestras, obediendo charitati per sincerum amorem fraternum. Hic enim sincerus amor defricabit ab anima omnem hypocrisim, omnem simulationem, omnem avaritiam, omnem amorem proprium, omnem cupiditatem, omnem ambitionem, ac pure quaeret id quod placitum est Deo, et proximo utile ac salutare. Vere Isidorus: «Qui a fraterna, inquit, dilectione secernitur, a divina participatione privatur.» Et S. Ambrosius (vel potius S. Maximus), serm. 9: «Major, ait, est fraternitas Christi, quam sanguinis: sanguinis enim fraternitas similitudinem tantummodo corporis refert, Christi autem fraternitas unanimitatem cordis animaeque demonstrat, sicut scriptum est: Erat credentium cor unum et anima una. Vere ergo frater ille est, qui tam corpore, quam unanimitate germanus est. Verus, inquam, frater est, cujus idem spiritus et voluntas in fratre est. Melior est igitur fraternitate sanguinis fraternitas Christi: quoniam interdum illa sibi inimica est, Christi autem fraternitas sine intermissione pacifica est.» Hic ergo fraternitatis amor est centrum, basis, columen Ecclesiae, et quasi anima christianismi; ejus vero odium et invidia, est utriusque clades et ruina. Quarto, «simplici»: multi «simplici» referunt ad corde, ut respondeat Graeco katharas, id est puro; unde sic vertunt, «ex corde invicem diligite.» Simplici ergo amore diligit, primo, is qui diligit sine hypocrisi, non ficte, sed vere et ex corde. Simplex enim dicitur quod caret compositione, partitione et mixtione. Simplex ergo cor est, quod amorem quem lingua praefert, corde gerit et refert; qui enim verbis amorem ostentat, corde odium fovet, complicatum et quasi duplex habet cor, unum in ore, alterum et contrarium in pectore. Secundo, qui non accipit personas; qui scilicet non praefert divitem pauperi, familiarem extraneo, nobilem ignobili, sed aequaliter diligit omnes, juxta legem tamen et ordinem charitatis. Tertio, qui non suum, sed fratris commodum quaerit: simplex enim amor recta tendit in amatum, nec reflectitur aut retorquetur in seipsum. Id enim facere «negotiatio est, non amicitia,» ait Seneca, epist. 9. Quarto, qui candidus est et apertus, non fucatus, ut si quid in fratre displiceat aperte dicat, et candide eum moneat. Quinto, qui fratrem diligit ad bonum, et in bono, non in malo, qui scilicet non favet, nec fovet illius vitia, sed virtutes; qui non adulatur ejus cupidinibus, sed eas redarguit, eisque resistit, ac strenue proximi salutem et perfectionem in omnibus procurat. Sexto, qui quod verbis dicit, rebus exhibet, juxta illud S. Joannis I, cap. III, vers. 18: «Filioli, non diligamus verbo, neque lingua, sed opere et veritate.» Veritas enim simplex est, mendacium duplex. Septimo, qui non tantum caret invidia, sed omnia sua liberaliter communicat, juxta illud Pauli: «Qui tribuit in simplicitate,» Rom. XII, 8; et: «Ut in omnibus locupletati abundetis in omnem simplicitatem,» II Corinth. IX, 11. Nam, ut ait S. Leo, serm. 10 De Quadrag.: «Incremento ditescunt proprio, qui profectu laetantur alieno.» Audi S. Bernardum simplicitatem varie definientem, tract. De Vita solitaria: «Animalitas ad Deum conversa, inquit, fit sancta simplicitas, hoc est eadem semper circa idem voluntas, sicut fuit in Job, qui dictus est simplex et rectus, ac timens Deum. Proprie enim simplicitas est perfecte ad Deum conversa voluntas, unam petens a Domino, hanc requirens, non ambiens multiplicari in saeculo. Vel est simplicitas in conversatione, vera humilitas, scilicet virtutis magis conscientiam amplectens, quam famam, cum non refugit vir simplex videri stultus in saeculo, ut sit sapiens in Deo.» Quinto, «diligite attentius»; graece ektenōs; Vatablus, «impense»; Clarius, «intense»; alii, «continenter»; alii cum Syro, «vehementer.» Turrianus, lib. IV De Dogmat. Charact.: «extense,» inquit, scilicet ut dilectio nostra se extendat ad aliud saeculum, puta ad animas in Purgatorio, ut eas suffragiis juvemus. Rursum, ut extendat se ad quamvis hominum conditionem et sortem, utque tam diligat proximum in rebus adversis, quam prosperis; imo magis ei tunc opituletur, cum magis ope indiget. Talem ergo charitatem erga fratres poscit S. Petrus. Vere S. Leo, serm. 1 De Jejunio X mensis: «Dedit, ait, nobis majores diligendi proximum causas Christianae gratiae latitudo, quae se per omnes partes totius orbis extendens neminem despectat, dum docet neminem negligendum, etc., sive illi hostes sint, sive socii, sive liberi, sive servi. Unus enim nos conditor finxit, unus nos creator animavit, eodem cuncti caelo et aere, iisdem utimur diebus et noctibus.» Ratio est, quia cor simplex et purum Christiana charitate dotatum, in proximo unum Deum Deique imaginem spectat, eumque diligit quasi aliquid Dei, quasi Dei opus et peculium, quasi Dei filium et haeredem ad cernendam caelestem ejus haereditatem secum ab aeterno praedestinatum, et in tempore vocatum, electum et adoptatum. Sensus ergo totius hujus versus est, q. d. «Castificantes,» id est, partim castificastis, hoc est purificastis, animas vestras in baptismo, partim in dies eas magis castificare debetis obediendo charitati, ejusque legi, dictamini et impulsui per amorem fraternum, eumque simplicem, id est, purum et sincerum, non simulatum et fictum, atque ita ex vero imoque corde invicem diligite impense, intense et extense.
1:23
23. Renati non ex semine corruptibili. — Dat causam cur Christiani debeant fraterno amore invicem diligere, uti dixi versu praecedenti, quia scilicet omnes fratres sunt, renati ex eodem semine verbi Dei et Evangelii Christi, ac consequenter quasi filii Christi omnes haereditatem ejus incorruptibilem, de qua dixit initio capitis, sperant, ad eamque aspirant; ac reipsa assequentur, si filiationem hanc et amorem fraternitatis conservent, q. d. Mementote, o Christiani, vos in baptismo Christi regeneratos, ac per novam mysticam et spiritualem nativitatem renatos esse factosque filios Dei: ergo vivite digne tanta nativitate et filiatione divina, ac impense invicem velut fratres in Christo, fide, Ecclesia, gratia et gloria diligite. Renati itaque estis non ex semine humano et corruptibili, «sed» divino et «incorruptibili,» puta «per verbum Dei vivi.» Semen ergo hoc incorruptibile est verbum Dei, puta Evangelium ejusque praedicatio; aut magis praecise, semen hoc est inspiratio divina, sive gratia praeveniens, qua Deus mentem, dum per aurem verbum Dei audit, excitat ad fidem, poenitentiam et novam vitam: hisce enim actibus quasi dispositionibus in anima positis illico Deus infundit gratiam sanctificantem, qua regeneramur, fimusque filii Dei, sicut positis in embryone dispositionibus requisitis, illico Deus infundit animam rationalem, qua generatur et nascitur homo. Sic Matth. cap. XIII, Christus multis parabolis docet verbum Dei esse semen. Porro verbum Dei est incorruptibile, tum respectu causae efficientis, puta loquentis, quia Deus et Christus qui illud proloquitur, est incorruptibilis; tum ratione subjecti, quia scilicet hominem quem regenerat facit incorruptibilem, ut scilicet quasi filius Dei adeat haereditatem ejus incorruptibilem, juxta illud Christi, Joan. cap. III, vers. 5: «Quod natum est ex carne, caro est: quod natum est ex spiritu, spiritus est.» Secundo, nonnulli per «verbum Dei vivi» accipiunt verbum sive formam sacramenti Baptismi: «Ego te baptizo in nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti,» et aliorum Sacramentorum. In baptismo enim aqua est materia quasi mater, verbum est forma quasi pater, quae regenerant baptizatum in Filium Dei. Unde baptismus vocatur «lavacrum regenerationis et renovationis Spiritus Sancti,» ad Titum III, 5; et Ephes. V, 26: «Lavacrum aquae in verbo vitae,» id est per verbum, puta formam baptismi vivificantem, vitamque gratiae baptizato aspirantem. Hoc est quod ait Christus, Joan. III, 5: «Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu Sancto, non potest introire in regnum Dei.» Unde S. Chrysostomus, hom. 25 in Joan.: «Quod matrix, ait, est embryoni, hoc fideli est aqua, siquidem in aqua fingitur et formatur.» Et hom. 6 ad Coloss.: «In baptismo, ait, homo a Spiritu Sancto fingitur et componitur, sicut Christus in utero Virginis.» Praeclare vero S. Leo, serm. 5 De Nativit.: «Factus est homo, inquit, nostri generis, ut nos divinae naturae possemus esse consortes. Originem quam sumpsit in utero Virginis, posuit in fonte baptismatis. Dedit aquae quod dedit matri: virtus enim Altissimi et obumbratio Spiritus Sancti quae fecit ut Maria pareret Salvatorem, eadem facit ut regeneret unda credentem.» Verum prior sensus germanior est. Nam verbum Dei absolute positum significat Evangelium; verbum vero lavacri vel baptismi, significat formam baptismi, juxta illud S. Augustini, tract. 80 in Joannem: «Accedit verbum ad elementum, et fit sacramentum; non quia dicitur, sed quia creditur.» Tertio, nonnulli per «verbum Dei» accipiunt Christum, qui est Verbum Patris permanens aeternum; per Christum enim Christique gratiam baptismum regeneramur in filios Dei: sed haec regeneratio fit mediante praedicatione et fide. Quare hic sensus in primo includitur, estque genuinus et sublimis, praesertim quia in regeneratione et adoptione hac caelesti non tantum datur nobis gratia Christi, sed et personaliter ipse Christus, aeque ac Pater et Spiritus Sanctus, ut vere simus «divinae consortes naturae» per ipsam deitatem, quae nobis communicatur, et in anima nostra quasi in templo inhabitat, de quo plura II Petri I, 4. Moraliter nota quanta sit dignitas hujus regenerationis qua renascimur filii Dei. Audi Christum, Joan. cap. I, vers. 12: «Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine ejus, qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt.» Audi S. Chrysostomum in cap. VI ad Galatas: «Natura nostra quae senio peccati inveteraverat, repente baptismi lavacro renovata est, non aliter quam si denuo esset condita.» Audi S. Cyrillum Alexandrinum, lib. II in Joan., cap. XLIII: «Natum ex Spiritu spiritum hominis dicimus, non quia ex eo secundum naturam est, sed quia per ipsum ad Deum reformati ac proprio ejus charactere insigniti, ad suam, ut sic dixerim, qualitatem animo transformamur.» Audi S. Basilium, hom. De Baptismo: «Sicut quod secundum carnem natum est ex aliquo, tale est quale id ex quo natum est: ita et nos ex Spiritu nati spiritus fimus.» Quocirca Christiani jam baptismo renati et filii Dei effecti, cogitent se mortuos peccatis, vivere debere Deo secundum spiritum instar angelorum. «Per baptismi operationem, ait S. Ambrosius in cap. XXIII Numer., moriuntur homines culpae veteri et iniquorum operibus, ut in novitatem vitae in consortio justorum transfigurati, in eorum mores resurgant.» Et Optatus Milevitanus, lib. V Contra Parmenium: «Est, ait, baptismus virtutum vita, criminum mors, nativitas immortalis, caelestis regni comparatio, innocentiae portus, peccatorum naufragium.» S. Cyprianus, lib. II, epist. ad Donat.: «Postquam, ait, undae genitalis auxilio superioris aevi labe detersa, in expiatum pectus ac purum desuper se lumen infudit, postquam caelitus spiritu hausto in novum me hominem nativitas secunda reparavit, mirum in modum protinus confirmare se dubia, patere clausa, lucere tenebrosa; facultatem dare, quod prius difficile videbatur; geri posse, quod impossibile putabatur ut esset.» Et permanentis in aeternum. — q. d. Sicut Deus est aeternus, et permanet in aeternum, ita et verbum Dei, ex eoque nostra regeneratio, adoptio et filiatio est aeterna, permanetque in aeternum. Unde S. Paulinus, Natali 2 S. Felicis, Christum alloquens ait: «In te compositae mihi fixa sit anchora vitae.» Et Nazianzenus in Distichis: «Ut statua in medio tibi pectore corporis expers sit Deus, huic templum construe mente tua.»
1:24
24. Quia omnis caro ut foenum, etc., verbum autem Domini manet in aeternum. — Probat id quod dixit, scilicet verbum Dei esse incorruptibile et permanere cum Deo et in Deo in aeternum, ex Isaia, qui cap. XL, vers. 6, ait, omnem carnem omnemque hominem instar foeni exarescere et mori, verbum autem Domini manere in aeternum. Dicit hoc Petrus, ut fideles avocet ab amore carnis et mundi, omniumque rerum terrenarum, itaque traducat ad simplicem amorem Dei et proximi. Stimulus ejus est, quod res terrenae perpetuo fluant, illicoque transeant, juxta illud Psal. CI, vers. 12: «Dies mei sicut umbra declinaverunt, et ego sicut foenum arui; tu autem, Domine, in aeternum permanes.» Vere S. Augustinus, tract. 7 in Joan., ait: «Laetitia saeculi vanitas est; cum magna exspectatione speratur ut veniat, et non potest teneri cum venerit. Iste dies qui laetus est, cras utique non erit. Transeunt omnia, evolant omnia, et sicut fumus evanescunt. Vae qui amant talia! Omnis quippe caro foenum, et omnis gloria ejus ut flos foeni. Filii ergo hominum, ut quid diligitis vanitatem, et quaeritis mendacium?» Vidit hoc per umbram, sed tenuem et obscuram, Plinius secundus, qui lib. II, epistola 1, deflens mortem Virginii Rufi consulis: «Si tamen, ait, fas est aut flere, aut mortem vocare, qua tanti viri mortalitas magis finitur, quam vita est. Vivit enim, vivetque semper in memoria hominum»: utinam Dei, si salutis sit capax!
1:25
25. Hoc est verbum quod evangelizatum est in vos, id est, vobis. Ita Syrus, q. d. Hoc Isaiae verbum est verbum Evangelii de Christo, ejusque redemptione, vocatione, fide, gratia, salute et gloria quam vobis attulit. Vere de hujus verbi fide crediti efficacia S. Leo, serm. 2 De Ascens.: «Hanc fidem, ait, Domini ascensione auctam, et Spiritus Sancti munere roboratam, non vincula, non carceres, non exilia, non fames, non ignis, non laniatus ferarum, non exquisita persequentium crudelitatibus supplicia terruerunt. Pro hac fide per universum mundum non solum viri, sed etiam feminae; nec tantum impuberes pueri, sed etiam tenerae virgines, usque ad effusionem sui sanguinis decertarunt. Haec fides daemonia ejecit, aegritudines depulit, mortuos suscitavit.»
1:1
1. Petrus, Apostolus Jesu Christi. Petrus, Syriace; Cephas, id est, petra seu rupes. Quod nomen ei, cum antea Slmou vocaretur, primo quidem promit?- 8um fuit a Domino, dicente Joan. 1.: Tu vocaberis Cephas; deinde et ab eodem datum atque impositum, vel tunc, quando duodecim sibi Apostolos selegit, Marc. 3.; sic enim ibi dicitur: Et imposuit Simoni nomen Petrus; vel potius, quando ei dixit Matthaei 16.: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam etc. Nam verba Marci per anticipationem dicta commode possunt accipi. Quamquam et prius nomen illi mansit deinceps, ut proinde binomius fuerit, quemadmodum constat, cum ex Evangeliis et Actis Apostolorum, tum ex epigrapba posterioris Epistolae. Apostolum, id est legatum, Jeiu Christi se scribit. ut id, quod facit, ex officio se facere significet. Erat enim muneris Apostolici, non solum verbo, verum etiam, ubi videretur opportunum, scripto per Epistolas Evangelii negotium agere et promovere. Illud modestiae est, quod simpliciter Apostolum se vocat, non autem, quod jure poterat, Apostolorum principem. Quo titulo, etiam sectariis fatentibus, veteres Ecclesiae Patres eum honorarunt; non, ut illi volunt, hac ratione, quod caeteris ardentior primas fore in agendo dicendoque apud Dominum in ordine Apoatolorum teneret; sed quia totum ovile Christi (in quo utique erant et Apostoli) uni Petro commissum fuit, iis verbis Joan. 21.: Pasce oves meas.
Electis advenis dispersionis. Subaudi: scribit hanc Epistolam. Electos vocat eos, ad quos scribit, quemadmodum honorabili ac beato titulo, qui tamen non in omnes eos et singulos competat, sed in Ecclesias eorum, quae electae dicuntur, quod electis constent tamquam membris praecipuis. Dicuntur autem electi, quos, aliis derelictis ac reprobatis, elegit Deus ab aeterno ad haereditatem regni coelestis. Estque hoc nomen etiam bonis angelis commune, ut 1 Tira. 5, 21. Advenas quidam interpretati sunt Judaeorum proselytos. Nam Trpoci^XuTOC adventitium significat, quod et interpres noster alias advenam transtulit, ut Act. 6.: Et Nicolaum advenam Antiochenum. Sed nos jam ante eorum improbavimus sententiam, qui ad proselytos scriptam volunt hanc Epistolam. Nec vero Graece est hoc loco: Tzpocr^XuzoiQ, quo nomine in Scripturis significari solent gentiles ad Judaicam religionem traducti; sed KOLp- BTzidriiioiQ, id est advenis, sive incolis. Nam et Act. 2., ubi numerantur variarum gentium ac generum homines, qui Jerosolymis habitabant, diversi ponuntur advenae et proselyti. Porro quibusdam placet, advenas intelligi metaphorice eos, qui, tamquam peregrini in hoc mundo versantes, ad coelestem patriam tendunt: quomodo sancti patriarchae confitebantur, se peregrinos et hospites esse super terram, ut dicitur Hebr. 11. Quod et David de se fatetur Psalm. 38. Sed hic intellectus refellitur ex nomine dispersionis, quod proxime sequitur. Nam advenae dispersionis Hebraeo more dicuntur advenae dispersi, id est, sparsim per diversas provincias habitantes, scilicet in iis locis, quae continuo post exprimuntur. Erant autem ii Judaei, qui quondam, per captivitates et bella patriis sedibus ejecti aut sponte profugi, varias toto orbe regiones incolebant, uti declaratum est ad illud Jac. 1.: Duodecim tribubus, quae sunt in dispersione. Etenim de dispersione eodem sensu loquuntur Jacobus etPetrus.
Ponti, Galatiae, Cappcdociae, Asiae et Bithyniae. Oecumenius conjuncte legit et exponit: Ponti Galatiae, id est ejus regionis, quae vocatur Galatia Ponti, quod sit et alia juxta Celtas Galatia, quae est Gallia Celtica. Hinc Oecumenii interpres ad mentem auctoris vertit: incolentibus Ponti Galatiam. Verum nusquam alibi legitur Galatia Ponti. Neque enim Galatia, quae alio nomine Gallograecia dicta, Ponti regio est, sed a Septentrione Pontum habet adjacentem. Igitur Pontus hic nominatur, sicut et Act. 2., inter eas regiones, quas incolebant Judaei. Ac hujusmodi quinque numerat B. Petrus hoe loco, ex quibus Lucas Act. 2. tres nominat, Cappadociam, Pontum et Asiam. Quum autem constet, Pontum, Galatiam, Cappadociam et Bithyniam fuisse regiones Asiae minoris (nam major Asia intelligi hic non potest): quaeritur, quomodo Petrus, imo et Lucas, Asiam illis annumeret tamquam distinctam. Respondeo, specialem adhuc Asiam fuisse appellatam eam regionem, quae circa Ephesum est; qua, praeter alias, comprehendebantur septem illae civitates, ad quarum Ecclesias scribere jubetur Joannes Apoc. 1. Atque hanc strictiorem significationem Asiae facile est colligere ex reliqua historia Act., praesertim cap. 16., ubi Phrygiam, Galatiam, Mysiam et Bithyniam, quae omnes sunt Asiae minoris regiones, invenies ab Asia distingui, hac utique specialiore. Quo pertinere etiam arbitror illud cap. 19. de Paulo Ephesi per biennium docente: Ita ut omnes, qui habitabant in Asia, audirent verbum Domini, Judaei atgue gentiles. Jam quae causa fuerit Beato Petro proprie ad harum provinciarum fideles scribendi, non liquet. Hieronymus lib. 1. contra Jovin. causam indicat, quod eas provincias Petrus ipse peragrasset, et sua praedicatione Ecclesiae Christi conjunxisset. Epiphanius quoque in haeresi Carpocratitarura: Petrus, inquit, saepe Pontum et Bithyniam visitavit. Et Leo Papa sermone primo, quem habuit in natali Apostolorum Petri et Pauli, Petrum alloquens: Jam, inquit, Pontum, Galatiam, Cappadociam, Asiam atque Bi^ thyniam legibus evangelicae praedica^ tionis impleveras. Sed cum, Asiae et Galatiae populos Pauli praedicatione converyos ad Christum fuisse, sacra Scriptura testetur, eam potiorem causam existimo, quod ob graves persecutiones adversus fideles, maxime Judaeos, in illis partibus excitatas, Petro, velut Apostolo circumcisionis omniumtjue fidelium pastori, visum fuerit, eos necessario per Epistolam exliortandos ad patientiam et in fide confirmandos. Obiter nota, genitivos: Ponti, Galatiae etc, non regi a genitivo dispersionis, sed a dativo advenis. Significat enim fuisse advenas illorum locorum, advenas, inquam, dispersos.
1:2
2. Secundum praesciefttiam Dei Patris. Partem hanc Oecumenius, et ante eum Cyrillus in libro de recta fide, connectunt cum illa: Apostolus Jesu Christi; ut Apostolum Christi se dicat Petrus ex Dei Patris praescientia ct voluntate constitutum; quomodo Paulus in multis Epistolis se vocat Apostolum Jesu Christi per voluntatem Dei. Verum quae hic continuo sequuntur, omnino cogunt, ut referatur ad vocabulum: electis. Quod et Beda facit, et Liranus ac caeteri probant. Sed et Syrus paraphrastes verbum electis hic repetit, dicens: Qui electi fuerunt in praescientia etc.
Praescientiam, sive praecognitionem, Graece: 7:pdyvojotv _, vocat praedilectionem, vel, quod eodem recidit, providentiam sen benignam ordinationem. Erasmus vertit: praefinitionem; Liranus praedestinationem exponit, Augustinum secutus, qui libro de dono persev. cap. 18. docet, praescientiam Dei, quum in bonis ponitur, eandem esse cum praedestinatione. Nihil enim boni praevidet Deus, quod ipse non sit facturus. Ita Petnis infra Christum agnum immaculatum dicit praecognitum, id est, praeordinatum ante mundi constitutionem. Nec secus utitur hac voce Paulus Rom. 8.: Quos praescivit et praedestinavit etc, et cap. 11.: Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit. Idque convenienter verbo simplici scire seu cognoscere, quod usitatissime in Scripturis accipitur pro diligere, approbare, tamquam suum agnoscere. Electos ergo dicit secundum praescientiam Dei, id est, electos aeterna Dei praeordinatione et praedilectione; ut omnis cogitatio meritorum qualiumcumque hanc electionem praevenientium, quae ex parte nostra fingi possent, excludatur; utque cum gratiarum actione fideles intelligant, se sola Dei gratia ad salutem esse praedestinatos. Quod idem pluribus docet Paulus Rom. 9. et Eph. 1.
In sanctificationem spiritus. Graece: In sanctificatione spiritus. Et ita vertisse interpretem, verisimile est, quandoquidem et Beda sic legit, et in nonnullis adhuc codicibus Latinis ea Icctio reperitur. Et alibi interpres sic vertit, ut 2 Thess. 2., ubi similiter est Graece: iv aYiaCjUco Tivsu/iaTOC. Potest autem exponi vel de spiritu humano, vel de Spiritu sancto. Priori modo sensus est: Electis, ut spiritus vester sanctificetur. Nam etsi corpus etiam sanctum esse debeat, ejus tamen sanctitas a spiritu tamquam principaliore dependet. Altero modo: Electis per Spiritum sanctum, ut ille vos sanctificet. Ac si dixisset: In spiritu sanctificationis, id est, in spiritu sanctificante. Videtur enim esse hypallage. Nam et alibi legimus spiritum sanctificationis, ut Rom. 1. Et hic sensus melius explicat usum Graecae praepositionis sv, quem ex idiomate Hebraeo passim habet in sacris literis. Unde Erasmus vertit: per sanctificationem spiritus. Attamen conferendus est hic locus cum illo Pauli jam allegato 2 Thess. 2., qui sic habet: Elegit vos Deus primitias in salutem, in sanctificatione spiritus et fide veritatis. Est enim sententia similis. Caeterum utroque sensu declaratur effectus electionis; nam, ut ait Paulus Eph. 1., elegit nos Deus, ut essemus sancti. Posterior sensus, quem fere ' omnes traduci, etiam hac ratione' praeferendus est, quod compleat in B. Petri verbis rajsterium Trinitatis. Nam Deum Patrem in parte praecedenti nominavit, in sequenti Filium. Et quidem accommodatissime Patri nostram electionem ac dilectionem tribuit, Spiritui sancto sanctificationem, Filio redemptionem. Sequitur enim:
In obedientiam, et aspersionem sanguinis Jesu Christi. Haec quoque pars dependet a verbo electis, potestque duobas modis construi: In obedientiam sanguinis Jesu Christi, et aspersionem ejusdem sanguinis; et: In obedientiam Jesu Christi, et aspersionem sanguinis ejusdem Jesu. Quae posterior constructio magis placet. Nam obedientiam sanguinis nusquam legimus. Quaeritur autem, quam vocet obedientiam Ohristi 5 num eam, qua Christus obedivit Patri usque ad mortem crucis: an eam, qua nos Christo obedimus. De priore quidam intelligunt. Sed iis obstat, quod non recte dicimur electi in vel ad obedientiam, qua Christus obedivit Patri; sed potius per eam. At vero recte convenienterque dicimur electi ad obedientiam Christo praestandam. Hujus autem obedientiae meminit Scriptura, quoties commendat obedientiam Evangelii et fidei; interdum et Christi, passivam videlicet, ut grammatice loquamur, Act. 6., Rom. 1, 10. et 16.; item 2 Thess. 1. et Heb. 5. Haec obedientia est, credere et opera fidei consentanea exercere. Ad haec igitur a Deo electos Petrus dicit, quemadmodum etPaulus Eph. 2.: Creati, inquit, in Christo Jesu in operibus honts, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus. Addit sanctus Petrus aspersionem sanguinis Jesu Christi, id est, expiationem peccatorum sanguine ejus factam, quae est altera pars nostrae justificationis; ut innuat, totam nostram justitiam, quae partim in fide et operatione virtutum, partim in remissione peccatorum consislit, esse divinae electionis effectum. Vocatur autem remissio peccatovum aspersio sanguinis Christi, quia per Christi sanguinem nemo mundatur a peccatis, nisi fuerit eo aspersus, id est, nisi applicatum ei fuerit Christi patientis meritum. Quae quidem aspersio sive applicatio fit per obedientiam fidei, juxta illud Rom. 3.: Quem proposuit Deus propitiationem per fidem in sanguine ipsius. Caeterum manifesta hic est allusio ad aspersiones sanguinis brutorum animtilium, quae factae leguntur in veteri testamento, ut quaofigurae f uerint istius aspersionis, de qua loquitur. Erant autem aspersiones variae, de quibus vide Joannem Hesselium in commentario; sed respicit potissimum B. Petrus ad eam aspersionem, quae describitur Exod. 24. De qua et Paulus agit Heb. 9., referens, Mosen sanguine vitulorum et hircorum, quo dedicabatur vetus testamentum, aspersisse librum legis et populum, et tabernaculum et omnia vasa ejus, ac dixisse: Hic san~ guis testamenti, quod mandavit ad vos Deus. Haec enim typice significabant, novum testamentum dedicandum esse in sanguino Christi, nec eo mundari posse quidquam, cui non fuerit aspersus.
Gratia vobis et pax multiplicetur. Salutatio est, qua fidelibus, gratia Dei jam praeventis, augmentum ac multiplicationem ejusdem gratiae, simul et pacis, imprecatur. Gratiae nomen complectitur omne Dei beneficium, quo provehimur ad salutem; quod totum gratia vocatur, quia gratis datur. Pacem multi interpretantur reconciliationem et amicitiam cum Deo. Alii quietam et securam bonorum in Deo possessionem. Rursus alii salutem in genere. Sunt enim Hebraicae^ salutandi formulae: Pax tibi; Pax vobis. Vide, quae a nobis annotata sunt ad similem ealutationem Epistolae Pauli ad Homanos.
1:3
3. Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi. Exordium Epistolae sumit a laude Dei et gratiarum actione iisdem verbis, quibus et Paulus exorsus est Epistolam ad Corinthios secundam et Epistolam ad Ephesios. Nam benedictio laudis intelligitur. Unde Erasmas vertit hoc loco: Laudandus est Deus. Sensus est: Deus, idemque Domini nostri Jesu Christi Pater, sit benedictus, id est, laudetur a nobis, propter beneficia in no8 collata; nominatim propter illud, quod sequitur:
Qui secundum misericordiam suam magnam regeneravit nos in spem vi~ vam. Haec quamvis etiam de Deo Filio vera sint, constat tamen ad Deum Patrem referenda esse, de quo dixerat: Benedictus Deus etc. Qal, inquit, cum sit ab aeterno Pater Domini nostri Jesu Christi per naturam, nos in tempore filios habere voluit per adoptionem. Cum enim essemus in peccatis geniti, et per hoc natura filii irae ac mortis aeternae: novam ac secundam nobis in baptismo (quod est lavacrum renovationis ac regenerationis, Tit. 3.) contulit nativitatem, qua nos cibi ipsi genuit filios, utpote per justitiam sibi similes; idque in spem vivam, sive, ut legit Augustinus lib. 1. de peccat. mer. cap. 27., in spem vitae aeternae; qur.si dicat: Facta nobis certissima spe consequendae vitae aeternae, tamquam haereditatis filiis promissae, atque ex promissione debitae. Quod totum immensae est misericordiae. Non hic a negotio salutis simpliciter excluduntur merita, quod vult Calvinus; sed ipsa etiam merita gratiae et misericordiae eligentis Dei accepta feruntur. Non enim electio est ex meritis, sed merita ox electione.
Per resurrectionem Jesu Christi ex mortuis. Potest haec pars referri vel ad verbum: rege^ieravit, vel ad: spem vi~ vam. Si ad prius referas, significabitur, resurrectionem Christi a morte causam esse nostrae regenerationis, qua a morte peccati resurgimus ad vitam justitiae: Resurrexit enim propter justificationem nostram, Rom. 4. Cujus autem generis causa sit, ad eum locum PauU plenius explicatum reperies. Sin autem referas ad spem vivam, tale erit, quod dicit: Spem nobis fecit vitae aeternae et immortalis per resurrectionem Filii sui, quem a morte resuscitavit ad vitam aeternam et immortalem. Quoniam eoim Christus resurrexit, et nos resurgemus, ut, quo caput praecessit, membra sequantur. Hoc enim argumento Paulus quoque resarrectionem mortuorum astruit 1 Cor. 15. et 1 Thess. 4. Itaque sensus iste probabilis est; tametsi prior, qui partem banc refert ad verbum regeneravit, germanior videtur. Sic enim et infra loquitur Beatus Petrus cap. 3., dicens, baptisma nos salvos facere per resurrectionem Jesu Christi. Atque hic sensus etiam apud interpretes magis receptus est.
1:4
4. In haereditatem incorruptibilem, et incontaminatam et immarcef>cibilem. Explicatio est illius partis: regeneravit nos in spem vivam, eidemque cohaeret. Nam sicut generatio, ita et regeneratio filiorum est; filii autem haeredes. Docet ergo, ad quam haereditatem regenerati simus; et sensus est: Regeneravit nos in spem vitae, quae vita est haereditas ad nos ut filios perveutura; haereditas, inquam, incorruptibilis, quia corrumpi, perire, et semel habita auferri non potest; et incoiitaminoAa sive incontaminabilis, quia nullas sordes aut maculas admittit: Non enim intrabit in eam aliquid coinquinatum, Apoc. 21. Vel potius idoo incontaminata, quod ipsa in se sit omni ex parte purissima, nihil habens, quod offendat. Immarcescibilis denique est, quia vigorem suum ac gratiam, instar amaranti floris, semper retinet, ut nullo umquam tempore possessori fastidium taediumve subrepat. His epithetis haereditas illa coelestis discernitur ab haereditatibus terrenis, ad quas suos filios generant patres carnales. Harum enim nullaest, quae nonperire et auferri, nulla, quae non sordescere et contaminari, nulla, quae non tandem vilescere possit et displicere.
Conservatam in coelis in vobis. Addit: conservatam in coelis, ut hujus haereditatis excellentiam simul et certitudinem declaret: excellentiam, quia coelestis est; certitudinem, quia in coelo conservatur, non in terra. Tamquam si dicat: Haereditas vestra in tuto est; nam apud Deum custoditur, e cujus manu nemo potest eripere. Quod et Dominus in Evangelio significavitj ita praecipiens Matth. 6.: Thesaurizate vobis thesauros in coelo, ubi neque aerugo, neque tinea demolitur, et ubi fures non effodiunty nec furantur. Usus est autem Apostolus participio praeteriti temporis: T£Tyjp'/]|x£vYjV, id est conservatam, asservatam, non autem praesentis temporis: TTjpou- /Jilv/jv^ quae conservaturj ut innuat, non novam esse hanc Dei curam pro suis electis; sed eum jam olim ab origine mundi, ex quo coelos fecit, hanc futuris suis filiis haereditatem in coelis repositam conservasse. Qaa in re significatio est singularis providentiae divinae circa suos electos. Particula sequens: in vobis, pro qua Erasmus: erga vos, Henteniiis: ad vos (nam Graece est sig u^ac), ita videtur accipienda, ac si dixisset: in vos, quomodo legit Hieronymus lib. 1. contra Jovinian. cap. 24.; aut si dixisset tertio casu absque praepositione (quomodo citat Augustinus): servatam vobis in coelis. Ab hoc loco B. Petrus personam mutat, primam in secundam. Dixerat enim: regeneravit nos; nunc autem dicit: in vos. Quam personam deinceps longe continuat, eo quod serviat cxhortationi. Quamquam nonnulli Graeci codices etiam hic legunt: £iC yw^oiz, in nos. Sed illi ipsi quoque statim vers. 6. secundam habent personam.
1:5
5. Qui in virtute Dei custodimini per fidem. Commendatio est gratiae Dei, qui, quos regeneravit, eosdem custodit; idque potenti virtute gratiae suae, qua facit eos perseverare. Nam donum perseverantiae significatur. Rursum, sicut regeneravit per fidem, teste Jacobo capite primo: Voluntarie genuit nos verbo veritatis: ita et per fidem custodit, quia justus, quamdiu vivit in hoc saeculo, semper ex fide vivit. Utitur Apostolus peculiari verbo: (ppoupou|x£vouc, id e.9t, qui custodiminiy non quomodocumque, sed vigilantissima cura; qualis est militum, qui in excubiis collocantur ea parte, qua rcetuitur hostilis irruptio. Nam cppoupoc militare praesidium significat. Hanc Dei pro nobis vigilantiam et curam ostendit illud Psalm. 1 20.: Ecce non dormitabit, neque dormiet, qui custodit Israel. Observanda quoque relatio hujus partis ad praecedentem. Nam ne dicant: Quid juvat, haereditatem nostram conservari in coelo, si nos quotidie periclitamur in terra? docet, utrumque Deo esse curae, adeoque alterum ex altero impleri. Per hoc enim haereditas in coelo nobis conservatur, quod in terra Dei virtute custodimur. Haec porro ad electos portinent, non ad unumquemque fidelium. Singulis enim dicitur: Tu fide stas; noli altum sapere, sed time, Rom. 11. Quare locus hic et similes alii nihil faciunt pro fide speciali, id est, perniciosa securitate salutis, quam sectarii passim inculcant.
In salutem paratam revelari in tempore novissimo. Hanc partem alii alio referunt. Quidam ad verbum regeneravity ut per appositionem jungatur cum eo, quod dixit: in haereditatem etc, videlicet hoc sensu: Regeneravit nos ad haereditatem incorruptibilem, hoc est, ad salutem in ultimo tempore revelandam. Alii construunt cum verbo custodimini. Custodit enim nos Deus per fidem ad salutem aeternam. Sunt autem, qui referant ad fidem, ut sensus sit: Per fidem, qua creditis salutem seu vitam aeternam venturam, Deus vos custodit. Sicut dicitur Actorum 14.: Videns, quia haberet fidem, ut salvus fieret. Omnes hae expositiones probabiles sunt; sed secunda prae caeteris obvia et expedita. Quod ait: paratam revelari in tempore novissimo, significat, hanc salutem et haereditatem ita nobis esse repositam in ccelo, ut jam parata sit, exhibenda tamen suo tempore, videlicet in tempore novissimo, id est in fine saeculi. Loquitur enim de haereditate coelesti, tamquam de thesauro reposito, qui non adhuc comparandus sit, sed jamdudum partus et paratus, ut tempore constituto tradatur ei, cui servabatur. Dicit autem revelari, quia nunc latet illa salus, quae in fine saeculi patefiet. Novissimum tempus alibi vocatur ultima mundi aetas, quae protenditur ab adventu Christi usque ad diem judicii, ut 1 Joan. 2.: JPilioli, novissima hora est. Hic vero significat illius aetatis extremum, id est, ipsum judicii diem. Tunc enim demum salus illa revelabitur, omnibusque palam innotescet; non ipsis solum electis, sed toti mundo. Nunc quidem interim animae justorum regnant cum Christo; sed regnum hoc non est universale, nec hominum, sed (ut dixi) animarum; nec adhuc manifestum, imo a multis non creditum.
1:6
6. In quo exsultabitis. Graece: ayaX- Xiao^E, exsuUatis; atque ita legisse Oecumenium, constat. Sic et multi Latini codices manuscripti; ut vix dubium sit, quin Latinus interpres ita scripserit. Sed futurum tempus loco praeseatis irrepsit, quod sensus ita postulare videretur. Unde et Oecumenius praesens pro futuro dicit accipi. Quod et alii quidam sequuntur. Idque non male, si istud: in quo j referret, tempus novissimum, ut illi volunt. Nam in tempore novissimo non exsultamus, sed exsultabimus. Movebat etiam antilogiae species in verbis Apostoli alioqui futura. Sequitur enim: Nunc contristati. Quomodo ergo eis diceret, verbo praesentis temporis: Exsultatis; ac non potius in futuro: Exsultabitis? Quomodo Salvator ait: Beati, qui nunc fietis, quia ridebitis, Luc. 6. Atqui dicendum est, particulam: in quOf non referre tempus novissimumf sed totum complexum, quod praecessit de spe nostra conservata in coelis deque salute parata revelari in novissimo tempore. Haec enim sunt, quae maximam nobis, etiam in hoc praesenti tempore, exsultandi materiam praebent. Ita, ut dixi, illud: in quo, expcnunt Beda et alii. Nec ulla repugnantia est, eos, qui tristes sunt, exsultare; dum attenduntur rationes diversae. Tristantur enim propter afflictiones praesentes; exsultant autem in spe retributionis futurae, secundum illud Pauli Rom. 12.: Spe gaudentes. Ut etiam hic locum habeat, quod idem Apostolus scribit in persona ministorum Evangelii 2 Cor. 6.: Quasi tristes, semper autem gaudentes. Ita Dominus Matth. 5., cum dixisset: Beati, qui lugent, iisdem postea dicit: Gaudete et exsultate, quoniam merces vestra copiosa est in coelis. Igitur B. Petrus haec scribit fidelibus electis, congratulans eorum felicitati; tamquam diceret: Eorum, quae dixi, consideratione merito gaudetis et exsultatis. Sunt enim maxima bona, quorum certa spes ingens gaudium excitat in animis credentium, etiam inter medias afflictiones. Confirmatur hic commentarius ex eo, quod paulo post sequitur eodem sensu: Credentes autem exsultatis laetitia inenarrabili etc. Non ignoro, posse etiam verti modo praeceptivo: In quo exsultate. Quae versio quibusdam placet; nobis non item. Nondum enim venit ad praecepta; sed adhuc in exordio versatur, quo benevolentiam excitat. Modicum nutic, si oportet, contristati in variis tentationibus. Legendum arbitror: contristati, non contristari; tametsi etiam Bedam hoc pacto legisse, commentarius ejus arguit. At Graece est: XuTiTj^evTSc:^ non Xu7:oDo-&at. Ubi nec tanta est similitudo vocum, quanta in Latino, ut alteram pro altera quis facile scribat aut legat. Sed et sensus commodior est, modo memineris eam partem'. si oportet, commate, seu mavis clausula parenthetica separandam a sequenti dictione: contristati. Missale Romanum in quibusdam impressionibus, etiam Antverpiensibus, habuit contristati; velut anni 1577. Interpretes alii, quo sermo dilucidior sit, fere eam partem: si oportet, rejiciunt in finem, hocmodo: Modicum nunc contristati in variis tentationibus, si opus sit. Adverbium modicum, Graece oXiyov, secundum quosdam magnitudinem diminuit: secundum alios durationem. Quod est probabilius. Sentit enim Apostolus, tentationes, id est afflictiones hujus temporis, etsi multas et alias aliis graviores, non diu duraturas, sed brevi finiendas. Sic infra cap. 5.: Modicum passos ipse perficiet. Hinc alii, vitantes ambiguitatem, verterunt: paulisper, parumper, ad breve tempus. Tentationwn nomine significantur afflictiones, quod per eas Deus tentare seu probare soleat homines, ut plenius expositura est ad illud Jacobi 1.: Omne gaudium existimate, cum in tentationes varias incideritis. Igitur contristati in variis tentationibus idem est, quod dolore seu moerore afiPecti ob varias et multiplices afflictiones. Addit autem: si oportet, quia, quamvis pie viventibus tribulationes numquam desint, imo per multas tribulationes oporteat nos intrare in regnum Dei, Act. 14., non tamen semper, nec omnibus aeque graves incumbunt. Tamen quoties eae occurrunt, aequo animo ferendus est dolor. Hoc est, quod ait: Si oportet, si opus sit, si ita res ferat. Pro quo dicit infra cap. 3.: Si voluntas Dei velit.
1:7
7. Ut probatio vestrae fidei multo pretiosior auro, quod per ignem probatur. Tentatis et contristatis ponit ob oculos fructum tentationum. Greeca plus aliquid habent: multo pretiosior auro, quod perit, per ignem autem probatur. Id est quod, etsi pereat neu corruptibile sit, tamen tanti fit ab hominibus, ut velint igne probari, quo suum apud ipsos pretium obtineat. Similiter infra corruptibilia vocat aurum et argentum. Probatio fidei locutione transitiva dicitur pro fides probata, explorata, nempe variis tentationibus, Eam auro per ignem probato dicit esse muJto pretiosiorem, non quod comparabile sit aurum cum fide; sed ad declarandum hoc schemate comparationis excclleQtiam fidei; quomodo David, judicia Domini praedicans, ea dicit esse desiderabilia super aurum et lapidem pretiosum multum, et dulciora super mel et favum, Psalm. 18. Subest igitur in his verbis argumentum a minore: Si auram, quod corruptibile est elementum, probatione per ignem redditur hominibus pretiosum et carum: cur non Deus fidei probationem exigat per afflictiones, ut ea coram ipso resplendeat, gratiorque fiat?
Inveniatur in laudem et gloriam, et honorem. Id est inveniatur digna laude, gloria et honore, scilicet in judicio Dei. Laude quidem, quia tunc laus erit urUcuique a Deo, 1 Cor. 4.; tunc enim audient, qui bona egerunt, has voces judicis: Euge, serve bone et fidelis etc. Venite, benedicti Patris mei etc, Matth. 25. Gloria et honore, quia, quicumque honorificaverit me, glorificabo eum, ait Dominus 1 Reg. 2. Et quia gloria et honor omni operanti bonum, Rom. 2. Est autem ad aurum, de quo locutus est, allusio. Nam ut auro non ante suus habetur honos, quam purgatum et probatumfuerit, ita significat, fidem, posteaquam rite fuerit examinata et probata, gloria et honore coronandam a Deo, id est ipsum hominem merito fidei coronandum; sicut dicit B. Jacobus cap. 1.: Beatus vir, qui suffert tentationem, quoniam, cum probatus fuerit, accipiet coronam vitae.
In revelatione Jesu Christi. Id est in die judicii, quum apparuerit, qui nunc latet, Jesus Christus veniens in gloria. Potest tota oratio construi et breviter explicari ad hunc modum: Ut fides vestra tentationibus probata reperiatur in adventu Christi judicis longe pretiosior auro per ignem probato, proindeque laudem et gloriam et honorem apud eum consecutura. Saggerit hunc ordinem Cajetanus. Dicitur autem fides inveniri in die judicii secundum eftectum laudis et gloriae, ut jam declaratum est.
1:8
8. Quem cum non videritis, diligitis. Videritis, vertendum esset: noveritis; est enim in Graeco participium siSoxsc; sed notitiam hic accipiunt interpretes, quae per sensum fit principalem, id est visum, quod verisimile sit, Petrum respicere ad dictura Salvatoris: Beati, qui non viderunt et crediderunt, Joan. 20. Sed cum vox illa Graeca cuntrahi non soleat a(J sensum videndi, sed magis ad mentem referatur; neque apud Joannem in sententia citata legatur: siSoxec, sed: tSovTsg, quod ad visum proprie pertiaet: poterit pars ista sic exponi: Quem, cum ante nequidem cognoveritis, annuntiatum tamen diligitis. Porro si omnino non, cognoverant, sequitur, ut nec viderint. Nam qui videt, aliquo modo cognoscit. Itaque complectitur hic intellectus priorem. Sane vetus quaedam translatio, juxta quam citat hunc locum Augustinus lib. 1. de pecc. mer. cap. 27. pro: non videritis, habet: ignoratis, id est non cognoscebatis. Igitur Petrus hac parte fideles electos coUaudat, quod Christum antea nec visum, nec cognitum, ita fide receperint, ut etiam dilexerint, utique ea dilectione, quam fides exigit, quaque convenit eum diligi, qui Deus et homo est, idemque hominum Salvator. Ex hoc loco nonnulli conjecturam sumunt, hanc Epistolam scriptam esse ad gentiles. Quorum fides in hoc specialiter commendatur, quod in eum crediderunt, qjiem non viderunt. Nam Judaei Christum habuerunt praesentem. Sed parum firma est conjectura. Scribit enim Petrus ad Judaeob non in Judaea commorantes, ubi Dominus in carne fuit conversatus; sed ad eos, qui erant in dispersione, quorum plurimi Judaeam non viderant. Unde ad illos etiam merito pertinet laus illa: Quem cum non videritis, diligitis.
In quem nunc quoque non videntes creditis. Creditis, non est in Graeco, nec in Syriaco. Tantum enim legitur: In quem nunc non videntes. Graece est: opoivTSc:, diversum vocabulum a superiore. Pendet autem adhuc sententia.
Credentes autem exsultabitis laetitia inenarrabili et glorificata. Legendum: exsultatis, ut supra, quemadmodum habent Graeca et Syra, consentientibus exemplaribus Latinis paene omnibus, quae apud nos sunt, tam scriptis, quam impressis. Repetit enim Apostolus et declarat fructum fidei superius indicatum ubi dixit: In quo exsultatis, ostendens, quanta sit ea exsultatio, praesertim in cordibus eorum, qui fidem suam frequenti meditatione exercent. Est igitur sensus: At cum ne nunc quidem eum videatis, credentes tamen in eum, exsultatis ob spem promissae felicitatis gaudio inefiabili et glorificato. If^/sffabili quidem, quia de bonis est ineffabilibus, et quae superant omnem sensum. Glorificato autem, id est glorioso (nam Hebraismus est, participium pro nomine), magnifico, stabili item ac solido. Est enim hoc gaudium de gloria coelesti et aeterna ab eo promissa, quae fallere non potest. Porro sciendum, hic quoque verti posse: exsultate, pro: exsultatis, scilicet modo praeceptivo, quomodo citat Augustinus lib. 2. de symb. ad Catech. cap. 7.: Gaudete inenarrabili gaudio. Sed melius vertitur enuntiative. Cujus ratio superius reddita est. Causam tanti gaudii deinceps exponit.
1:9
9. Reportantes finem fidei vestrae, salutem animarum. Plerique de salute futura interpretantur, quia post mortem corporum salutem exspectamus animarum, ac novissime totius hominis. Verum quia non dicit: reportaturi, sed reportantes, Graece xojitCo^svot: potius accipiendum videtur de salute in genere, cujus initium in hac vita; quomodo Paulus loquitur ad Eph. 2.: Gratia estis salvati per fidem, et ad Tit. 3.: Secundum suam misericordiam salvos nos fecit, et Jacobus in fine suae Epistolae: Salvabit animam ejus a morte. Salvamur enim, dum justificamur: sed ea salus primum imper fecta, deinde paulatim augetur, ut in futuro saeculo perficiatur. Dicit autem: animarum, quia sahis haec in praesenti vita ad solas animas pertinet, non ad corpora. Nam hac vita durante, is, qui foris est, noster homo corrumpitur; sed is, qui intus est, renovatur de die in diem y 2 Cor. 4. Item nominans salutem animarum, Judaeos, ad quos scribit, revocat a sensu carnali; ne salutem per Christum promissam imaginentur talem, qualis erat felicitas in veteri testamento per Mosen promissa. Porro finem vocat fructum, qui idem causae finalis habet rationem, etsi non ultimae. Fructus enim et finis fidei nostrae est animarum nostrarum salus, quae hic inchoatur et in futuro perficitur; tametsi Paulus de fructu et fine distincte loquitur, Rom. 6.: Servij inquit, facti Deo, habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam. Nam finem ibi intelligit ultimum, post quem nihil aliud exspectetur.
1:10
10. De qua salute exquisierunt atque scrutati sunt prophetae. Salutis, de qua loquitur, magnitudinem amplificat a studio veterum prophetarum, qui, divino spiritu moti, de ea diligenter inquisierunt. Horum autem meminit, quemadmodum et in 2. Epist. cap. 1., quodad Judaeos scriberet, quorum fides ex prophetis erat confirmanda. Studium hoc ac desiderium prophetarum significavit Christus Dominus Matth. 13., cumait: Multi prophetae et justi cupierunt videre, quae videtis, et audire, quae auditis. Tale fuit desiderium Jesaiae clamantis: Rorate coeli desuper y et nubes pluant justum ^ aperiatur terra et germinet Salvatorem. Utinam dirumperes coelos, et descenderes, Jes. 45. et 64. Intelligit autem B. Pfctrus, prophetas ea, de quibus scrutati sunt, scripto consignasse, ut Judaeis in manibus essent. Nam ad scripturas prophetieas respicit, sicut et in secunda Epistola. Idque satis declarant ea quae hic seqauntnr:
Qui de futura in vobis gratia prophetaverunt. Graece: zlq, u^lac^ in vos. Nec additur: futura-, sed sapplementum est interpretis. Erasmus et Hentenius ita reddideiunt: Qui de ventura in vos gratia vaticinati sunt. Alius ita supplet: Qui de effusa in vos gratia etc. Potest etiam nude sic verti: Qui de graiia, quae erga vos est, prophetaverunt, id est de gratia, quae nunc vobis impensa atque exhibita est, et mundo palam manifestata. Est autem expositio salutis, quam dixerat. Eam quippe gratiam vocat, ut intelligant, esse beneficium plane gratuitum.
1:11
11. Scrutantes, in quod vel quale tempus significaret in eis Spiritus Christi. In eis, Graece: t6 Iv auTolg, qui in eis, subaudi: erat ut recte ab aliis versum. Tempus, Graece: xaipov, quo proprie significatur tempus aptum rei gerendae vel exsequendae. Supplendum autem: salutem (sive gratiam) venturam. Et sensus est, prophetas attentos et auscultantes ad revelationem Spiritus sancti, quo praediti erant, pio studio inquisivisse, quo tempore, post quot annos, quo mundi aut rerum Judicarum statu venturam salutem, gratiam, regnum Christi, Spiritus ejus significaret. Videtur potissimum respicere Petrus ad locum Dan. 9., ubi legimus, Danielem cupidum cognoscendi temporis, quo veniret salus (qui propter hoc vir desideriorum ab angelo appellatus est) oratione, jejunio, sacco et cinere se praeparasse ad visionem, qua ei revelatum fuit, post quot annorum hebdomadas venturus et passurus esset Christus, Sanctus sanctorum, per quem deleto peccato adducenda esset justitia sempiterna. Revelatum, inquam, verbis adeo claris et perspicuis, ut inter vulgares etiam Judaeos, sub illud tempus, quo Christus venit, celeber fuerit sermo deMessia, velut exorto, aut jamjam adfuturo. Quare et a multis creditum fuit, Joannem Baptistam, in quo magna vitae eanctitas relucebat, esse Messiam. Unde nec leguntur Judaei Jesum propterea repulisse, quod Messiae tempus a prophetis praedictum nondum venisset (erat enim etiam vulgo persuasum, tempus illud jam impletum esse), sed quia hicem veritatis ab eo praedicatae ferre non poterant, Joan. 3. Porro alii prophetae alia attulere signa temporis adventus Christi, ut Jes. cap. 2. pacem generalem, Jacob Gen. 49. septrum a Juda ablatum. Dicit autem: Spiritus Christi, ut Christi Domini innuat divinitatem, qui ipse jam olim suo Spiritu prophetas afflaverit et impleverit ad ea praenuntianda, quae ad ipsum pertinerent. Ex quo etiam contra Graecos ostenditur, Spiritum sanctum a Filio procedere. Nec illud improbabile, quod apud quendam legi, Petrum hic alludere ad apparitiones angelicas, tempore veteris testamenti in persona Christi fiictas. De quibus egimus ad illud 1 Cor. 10.: Neque tentemus Christum, sicut quidam eorum tentaverunt:
Praenuntians eas, quae in Christo sunt, passiones et posteriores glorias. Graece ad verbum: Praetestificans eas, quae in Christum passiones, et quae post eas (scilicet passiones) glorias. Sen- 8U8 autem planus est, Spiritum Christi per prophetas testatum fuisse, priusquam acciderent, id est praedixisse, venturas in Christum passiones eive afflictiones; nec non gloriam passionibus successuram. Dicit autem glorias plurali numero, quia gloria Christi, passionem et crucem cousccuta, multiplex est; ut gloria resurrectionis, ascensionis, sessionis ad dexteram Patris, gloria nominis exaltati, potestatis judiciariae. Has autem Christi passiones et subsequentes glorias a prophetis fuisse praedictas, ipse Christus testatur semel et iterum, Luc. ult. Ubi notandus ordo a Deo constitutus, ut passiones praecedant, gloria sequatur. Nonne haeCj inquit, oportuit pati Christum, et ita intrare in gloriam suam? Haec vero ccmraemorat beatus Petrus, ut fideles sciant exemplo Christi capitis 8ui, se ad gloriam non perventuros, nisi per afflictiones et cruces. Continet igitur haec pars tacitam consolationem fidelium, qui propter Christum varie affligebantur. Porro quod apud Didymum lib. 2. de Spirita sancto, citantem hunc Apostoli locum, ex versione S. Hieronymi legitur: decreta, pro: glorias (sic enim habet: Et ea, quae post erant secutura decreenim do^a Graecis etiam decretum interdum significet, huic tamen loco ea significatio non quadrat.
1:12
12. Quibus [revelatum est, quia non sibimet ipsis, vobis autem ministrabant ea, quae nunc nuntiata sunt vobis. Vobis autem, Latinius: sed vobis; tametsi quidam Graeci codices priori loco non G^Tv, sed "^fxTv legunt, id est nobis. Et ita apud Didymum Latinum legitur. Sed textui magis convenit aliorum codicum lectio, quae etiam Oecumenii esse videtur, estque omnium Latinorum, ut persona non mutetur. Erasmus in annot. particulam: quibus, exponi posse docet C[uadrifariam. Yerum nobis unus sensus, nnfl. Esfli Comm. Tom. III. apud eum ordine tertius, quem et ipse sequitur in sua versione et paraphrasi, retinendus est, utpote clarus et per se obvius, et a Syro paraphraste expressus; ut ad prophetas ea particula referatur hoc modo: Quibus quidem prophetis revelationes de his, quae dixi, factae sunt, non tam ipsorum causa, quam vestri, qui eratis eorum libros lecturi. Non enim sibimet ipsis, sed vobis ministraverunt, annuntiantes ea futura, quae nunc vobis annuntiata sunt esse completa; scilicet ut ex comparatione et consensu eorum, quae praedicta sunt a prophetis, cum istis, quae nos vobis annuntiavimus, fides vestra confirmetur. Nonmilli istam particulam: Ea, quae nunc nuntiata sunt vobis, faciunt suppositum verbi: ministrabant; sed sensu minus commodo. Nec eam constructionem admittit pronomen reciprocum lauxoTc, sibi ipsis, quod non de aliis, quam de prophetis accipi potest. Sub quibus tamen ct caeteri ejusdem temporis homines intelliguntur. Porro non sentit Apostolus Petrus, ea, quae praedicta sunt a prophetis, nihil ad ipsos pertinuisse; cum idem ipse dicat universe de patribus Act. 15.: Per gratiam Domini nostri Jesu Christi crtdimus salvari, quemadmodum et illi; sed usum significat revelationum propheticarum. Non enim prophetis factae sunt propter ipsos, quibus utique sua fides, aut obscura, aut aperta, sicut aliis justis illorum temporum sufficere poterat; sed propter eos, quorum tempore implenda erant, quae illi praedixerant; ut videntes, ea, quae fiebant et facta nuntiabantur, olim a prophetis fuisse praedicta, crederent in eum, de quo praedicta erant; aut si jam credidissent, amplius in ea fide roborarentur. Ita Christus suos discipulos ex prophetis ad fidem instruxit Lucae ultimo, et illi caeteros, ut in Actis frequenter.
Per eos, qui evangelizaverunt vobis, Id est per nos Apostolos, aliosve Evangelii ministros. Non enim (ut quidam suspicantur) indicat, se non fuisse eorum, ad quos scribit, Evangelistam; sed non fuisse Bolum. Alioqui nec, quod sequilur, ad Petrum pertineret.
SpirUu sancto misso de coelo. Graece: In Spiritu sancto, id est per Spiritum sanctum e coelo missum. Refertur autem ad verbum evangelizandi. Nam postquam Apostoli per Spiritum sanctum, quem acceperunt in die Pentecostes, ut scribitur Act 2., plenissime fuerunt edocti de his, quae alios docere debebant, mox ejusdem Spiritus virtute primum ipse Petrus, deinde et caeteri coeperunt evangelizare Christum, et redemptionis ejus mysteria. Hoc autem dicit, ut ostendat, eodem Spiritu nuntiari Evangerium per Apostolos, quo fuerat praenuntiatum per prophetas, ideoque jSde dignissimum esse.
In quem desiderant angeli prospicere. Ita fere Latini codices. Et quidem Beda illud: In quem, dupliciter exponit: vel ut ad Christum referatur (quamquam hoc longius praecessit), in quem, etiam ut hominem, praesertim nunc glorificatum, angeli prospicere gaudent, quia per Chrietum instaurantur omnia, quae in coelis et quae in terra sunt, Eph. 1.; vel ut ad Spiritum. sanclum, quem cum Patre ct Filio unum Deum angeli summa cum voluptate intuentur, desiderio videndi numquam cessaturo. Gregorius hom. 8. super Ezech. absolute de Deo interpretatur. At vero Graeca constanter habent: £ic ^, in quae. Quod et in Latinis nonnullis legitur. Annuit et Syra versio. Sic et Ambrosius legisse videtur lib. 4. de Sacram. cap. 2., licet pro Petro nominet Paulum memoriae lapsu. Verba sunt: Audi ergo Apostolum Paulum dicentem, ea nobis esse collata, quae concupiscunt et angeli videre. Et de Christi Sacramentis accipit hunc locum etiam Beatus Isidorus Pelusiota lib. 1. Epist. 119. Sensus hujus lectionis, quam veram arbitror, iste est: In quae, quae nunc nuntiata sunt vobis, hoc est, in mysteria saluti«? ac redemptionis humanae a prophetis praedicta et ab Apostolis annuntiata, etiam angeli penitius introspicere desiderant. Quamvis enim ea non ignorent, ut quorum ministerio ipsis etiam prophetis revelata fuerint: tamen cognitis adeo delectantur, ut plenius etiam atque perfectius ea nosse vehementer cupiant. Quod mystice significabant duo Cherubim expassis alis operientes propitiatorium, et in illud, versis ad se mutuo vultibus, respicientes, Exod. 25. Nam in propitiatorio typus erat nostrae per Christum redemptionis. Porro voluptatis hujus ac desiderii sanctorum angelorum causa est, tum quod illic agnoscant admirabilem Dei sapientiam, in ordine ac modo redemptionis nostrae declaiatam; tum quia de electione et salute hominum, quos ex cpritate diligunt, ineffabiliter gaudent. Unde et in principio redemptionis ipsi primi de ea laudem Domino cecinerunt, dicentes: Gloria in excehis Deo, Luc. 2. Convenit hic sensus cum iis, quae a Paulo dicuntur Eph. 3.: Ul innotescat principatibus et pofestatibus in coelestibus per Ecclesiam multiformis sapientia Dei; et 1 Tim. 3.: Manifeste magnum est pietatis Sacramentum, quod apparuit Angelis, praedicatum est gentibus etc. Atque in hunc sensum reducitur etiam prior expositio Venerabilis Bedae, illa videlicet de Christo homine. Est autem haec magna Evangelii dignitas, quod ejus sacramenta cognita etiam angelos laetificant, et ad amplius cognoscendum excitant. Sicut ergo prius a prophetarum studio, ita nunc ab angelorum coguosceadi desiderio Evangelium commendat. De Graeca voce TcapaxuTiTetv, pro qua noster hic dat verbum prospi" cere, quam vlm habeat, vide commentarium nostrum ad illud Jac. 1.: Qui autem perspexerit in legem perfectam libertatis etc. Bactenus exordium Epistolae; idque sane tanto Apostolo dignum, utpote grave et illustre, constans rerum amplitudine cum majestate verborum; ut non immerito scripserit quidam, exordium hoc facile certare posse cum quovis Epistolarum Pauli exordio. Sequitur nunc propositio principalis, velut summam in se continens totius exhortationis, quam instituit facere hac Epistola.
1:13
13. Propter quod succincti lumbos mentis vestrae, sobrii perfecte sperate in eam, quae offertur vobis, gratiam. Perfecte, Graece: TsXstcoQ, pro quo vitiose legitur in quibusdam Latinis: per" fecti. Offertur, melius ex Graeco: fertur^ adfertur. Est enim participium simplex: 9£po|i£vr]V. Erasmus vertit: In eam, quae ad vos defertur, gratiam. Hieronymus lib. 1. contra Jovin. cap. 24. ita legit: in eam, quae deferenda est vobis, gratiam. Utitur autem Apostolus statim initio metaphora valde ad rem apposita, qua et Christus usus est, cum ait Luc. 12.: Sint lumbi vestri praecincti ', desumpta nimirum ab iis, qui vel iter facturi, vel operis aliquid agressuri, quo ad illud expeditiores sint, lumbos succingunt. Declarat vero metaphoram, quum addit: mentis. Itaque lumbos mentis succingere est mentem refrenare ac restringere ab omni cupiditate, qua impeditur atque implicata tenetur, ne expedite et libere Deo serviat. Non enim hic (ut quidam putant) gbla castitas praecipitur, sed omnium carnalium cupiditatum repressio. Quemadmodum et sequenti dictione: sobrii, non sola prohibetur intemperantia cibi et potus, sed omnis immoderatus rerum delectabilium usus. Nam Graece est participium: VT^cpovTSC, id est vigilantes, ut legit Hifcronymus contra Jovin. Quod Syrus vertit: excitamini. Passim vero usurpatur de iis, qui casti et sobrii sunt. Itaque vidatur e^rjyTjTixuic: additum ad explicandam metaphoram. Notandum quoque, Oecumenium et Syrum interpretem conjungere haec duo: sobrii perfecte, vel excitamini perfecte, quae alii omnes distinguunt, ut adverbium perfecte ad verbum sperate pertineat, quod est probabilius; ut haec sit adhortatio: Quum igitur vocati sitis ad tantam gratiam, ne sitis desides, sed mentem ac sensus vestros ab omni noxia cupiditate continentes, sobrii etcasti, spe perfecta et perseverante apprehendite, amplectimini ac retinete eam gratiam, quae per Evangelii praedicationem hoc tempore ad vos defertur*, imo jam delata est. Gratiam vocat gratuitum illud beneficium salutis, de quo superius locutus est, et cujus semper aliquid etiam in hac vita restat sperandum. Interpres Syrus in Graeco pro X^P^^ ^^git y^cnp^v, id est gaudium. Sic enim vertit: Sperate in gaudium, quod obventurum est vobis etc. Verum nec Oecumenius hujua lectionis meminit, nec in ullo Graeco codice reperitur. Repugnat etiam participium cpspopievTrjv, praesens tempus indicans, non futurum, iu quod Syrus illud convertit, propter hoc, quod sequitur:
In revelationem Jesu Christi. Phires ac meliores codices legunt: In revela' tione. Et ita citat Hieronymus lib. 1. contra Jovinianum. Nam et Graece est: Iv aTTOxaXuiJ^si, nec aliter in Syriaco legitur; tametsi non novum est Apostolis, praepositionem iv pro stg accipere, ut verti possit: m revelationem. Etenim duobus modis exponi potest haec pars juxta diversam syntaxim. Nam si referas ad verbum offertur, vel affertur, sensus erit, gratiam ad illos, quibus scribit, deferri in revelatione Christi, id est, dum Christus eis per Evangelium reveJatur ac manifestatur. Quod vult Erasmi et Hententii translatio: Dum vobis patefit (seu manifestatur) Jesus Christus. Verum alii referunt ad verbum sperate, ut sit sensus: In hanc gratiam nunc vobis oblatam perfecte, constanter et perseveranter sperate usque in revelationem Christi, id est usque in diem, quo Christus revelabitur, ac palam omnibus apparebit veniens ad judicium. Hujus enim revelationis Christi jam supra meminit, ac rursum infra cap. 4. Nec aliam Paulus intellexit Christi revelaticnem, 1 Cor. 1. et 3. et 2 Thess. 1. Itaque sensus hic probdbilior est. Excitat enim Apostolus fideles ad perseverantiam spei, proposita gloria, cujus cum Christo participes sint futuri. Sic et Paulus ad Colossenses 3.: Cum Christus apparuerit, vita vestra, tunc et vos cum ipso apparebitis in gloria. Et Joannes primae Epistolae 3.: Scimus, quoniam, cum apparuerit, similes ei erimus.
1:14
14. Quasi filii obedientiae. Hebraismu8, id est filii obedientes, ut alii vertunt. Et hoc reterendum ad verbum sperate. Nam spes haereditatis paternae competit filiis; filios autem ostendit obedientia, qua et haereditatem promerentur. Igitur obedientiam intelligit Deo, ut Patri, debitam in omnibus, quae praecipit.
Non configurati prioribus ignorantiae vestrae desideriis. Configurati participium est praesentis temporis, in Graeco: ouox7]jiaTiCo|Ji£VOt. Necest: ignorantiae vestrae j sed: iv ttq ayvoia u/idiv^ in ignorantia vestra. Quare sententia reddi potest hoc pacto: Non conformantes vos, id est non accommodantes vos, non obsequentes, pristinis cupiditatibus, quibus eratis subjecti, dum adhuc versaremini in tenebris infidelitatis et ignorantiae vestrae; priusquam vobis affulsisset lux Evangelii. Nam infidelitas et ignorantia fons est omnium peccatorum. Admonet igitur eos, ne repetant vitia vitae prioris, neque conformentur veteri horoini, quem semel exuerunt. Dicit autem: vestrae, quia ignorantia proprie nostra est, et in ea omnes nati sumus.
1:15
15. Sed secundum eum, qui vocavit vos 3 Sanctum, et ipsi in omni conversatione sancti sitis. Clarius ex Graeco: Sed quemadmodum ille, qui vos vocavit, sanctus est, ita et ipsi sancti in omni conversatione efficiamini. Graece: YSVigOrjTS, Erasmus: reddamini. Hortatur ad imitationem ejus, a quo vocati erant. Quomodo Deus, inquit, qui vos vocavit et adduxit ad gratiam euam (efficax enim vocatio intelligitur) totus sanctus est, et ab omni coinquinatione purus: sic et vos in omni vestra conversatione sanctitatem, id est munditiam, sectamini, et operam date, ut semper in ea proficiatis. Hinc apparet, Apostolum fuisse locutum de cupiditatibus peccatorum carnalium; his enim proprie sanctitas opponitur. Unde et Paulus 1 Thess. 4.: Non vocavit nos Deus in immunditiam, sed in sanctificationem. Quamquam et alia cujuscumque generis peccata suo modo coinquinant hominem et immundum reddunt, ut diserte testatur Dominus Matth. 15. Nam uti res unaquaeque sordida fit et impura naturaliter ex admixtione rei deterioris, velut argentum, si ei stannum aut plumbum admisceatur: ita moraliter anima sordescit et immunda redditur, quoties peccati commixtionem per consensum admittit.
1:16
16. Quoniam scriptum est. Graece: ^tOTi, propterea quod scriptum est:
Sancti eritis, quoniam ego sanctus sum. Eritis praeceptive accipiendum. Nam Graece est ytvco^s, estote, vel efficimini, sicut in parte praecedenti. Scriptum est hoc Levit. 11., ct repetitur cap. 19. 20. et 21. Quibus quidem locis partim sermo est de sanctitate, id est munditia legali, in cibis, ut cap. 11. et 20., partim de munditia caeremoniali, quae in sacerdote requiritur, ut cap. 21., partim vero de munditia apeccatis, ut cap. 19. et iterum 20. Quae postrema sanctitas hujus est loci, et per sanctitatem legalem ac caeremonialem fuitadumbrata. Ratio, quam adjicit: quoniam ego sanctus sum, ita est explicanda: Quoniam et popuhis Deo, quem colit, et sacerdotes Deo, cui ministrant, et filii patri, a quo creati sunt, et per quem r3generati, vitae conversatione debent assimilari. Qua ratione et Christus praecipit Matth. 5.: Estote perfecti, sicut et Pater vester coeJestis perfectus est. Non autem aequalitas praecipitur (est enim Deus per essentiam sanctus), sed similitudo et participatio sanctitatis, quanta per imitationem haberi potest. Hinc vero colligo, sanctitatem nostram atque justitiam non in sola consistere peccatorum remissione, quod volunt sectarii; sed etiam, ac praecipue in omatu et operatione virtutum. Id enim est, quod praecessit: In omni conversatione sancti sitis.
1:17
17. Et si patrem invocatis Eum, qui sine acceptione personarum judicat secundum uniuscujusque opus. Hortatus est ad innocentiam et sanctitatem vitae; nunc modum sanctae conversationis adjungit, utscilicot in timore conversentur, mamque salutem operentur j ne vana securitate se ipsos fallant. Particula si non dubitantis est, sed supponentis rem notam. Est enim omnium renatorum communis oratio: Pater noster, qui es in coelis. Dicitur Deus judicare sine personarum acceptione, tum hoc loco, tum alibi, ut Deuter. 10., Rom. 2., Gal. 2., quia in exercendo judicio solum respicit ad merita causao, non ad personae qualitates a causa alienas. Atque hoc est, quod exponondo addit: secundum uniuscujusque opus, id est pro cujusque merito. Ut etiam hinc merifa bonorum operum, quemadmodum maloium, recte statuantur. Illud totum: sine acceptione personarum, Graece eleganter exprimitur uno adverbio tricomposito: aTcpo^tonoXriTZToyQ. Interim vide, quae de hac phrasi: accipere personas, cujus ab Hebraeis origo est, annotavimus Rom. 2. Porro sensus hujus loci est: Si tamquam filii in oratione quotidiana Patrem invocatis, et invocando nominatis (Graece eTitxaXsloOe) Eum, qui citra personarum respectum judicat unumquemque secundum opera, id est qui non tantum Pater, sed etiam judex est, idemque justissimus: igitur cum timore ei servire debetis. Hoc est, quod sequitur:
In timore incolatus vestri tempore conversamini. Incolatus, Graece Tiapotxiaq. Est autem Tiapotxia vicinia multorum inquilinorum. Proprie vero significat commemorationem advenarum, eorum scilicet, qui alibi nati sunt. Unde, qui pro incolatu vertunt: commorationem, vim Graecae vocis, adeoque mentem Apostoli non satis explicant. Significat enim Apostolus, nos tamquam peregrinos versari in mundo, ut qui non simus de hoc mundo, Joan. 15. et 17., proindeque ab iis, quae mundi sunt, amorem et appetitum avertere debere, totos in patriam coelestem intentos. Unde et sequenti capite: tamquam advenas et peregrinos obsecrat abftinere a carnolibus desideriis. Summa admonitionis est, ut per oiiiue tempus sui incolatus, quod longum esse non potest, conversentur cum timore Dei, velut judicis, quem noverint ubique praesentem, et omnia, quae agunt, intuentem; necnon redditurum cuique, quod meretur, sine uUo personae cujusquam respectu.
1:18
18. Scientes, quod non corruptibilibus auro vel argento redempti eUis. Graece et Syriace: argento vel auro. Nam conveniebat, in exaggeratione pretii prius nominari, quod minus est, deinde, quod majus. Exhortationem superiorem nova ratione confirmat, desumpta a magnitudine pretii, quo redempti sumus; ac si dicat, exponente Venerabili Beda: Quanto majus est pretium, quo redempti estis a corruptione vitae carnalis, tanto ampHus timere debetis, ne forte ad corruptelam vitiorum revertendo animum vestri redemptoris offendatis. Haec ille. Neque enim ultionem Dei effugiet, qui sanguinem testamenti pollutum duxerit, in quo sanctificatus est, Hebr. 10. Porro verba Apostoli sic explaua: Praesertim quum sciatis, vos non rebus corruptibilibus aut caducis, tametsi judicio mortalium valde pretiosis, ut argento vel auro, fuisse redemptos.
De vana vestra conversatione paternae traditionis. Graece: TiaTpOTcapaSo- TOU. Quasi dicat: conversatione a patri" bus tradita. Sic enim legunt Hieronymus in comm. Jesaiae, et Augustinus in exposit. Psalm. 146. Erasmus ita vertit: Quam ex patrum acceperatis traditione. Significat Apostolus, vanam conversationem paternae traditionis fuiese servitutem quandam, a qua fuerint redempti. Sed quam vocet conversationem paternae traditionis, haud liq net. Qui hanc Epistolam scriptam volunt ad gentiles, significari putant vitam carnalem, ut audivimus verbis Bedae, id est positam in operibus carnis, de quibus Gal. 5. Et hanc dici paternae troditionis, quod a majoribus longa serie fuisset observata, filiisque tamquam bona et honesta per manus tradita. Nihil enim gentilitas in actionibus suis, nisi carnem sapiebat. Est hic sensus etiam apud Augustinum loco jam citato. Qui vero censent, ad Judaeos scriptam Epistolam, non uno modo hanc partem exponunt. Cajetanus quidem interpretatur de conversatione legali, id est, observatione legis Mosaicae. Quam conversationem vanam esse docet ad finem vitae aeternae. Siquidem opera legalia, tam moralia, quam judicialia et caeremonialia, secundum se non justificabant animas. Alii conversationem intelligunt, qua studiose retinebant et observabant traditiones a suis majoribus institutas, easque partim vanas, partim noxias; de quibus Judaeos reprehendit Dominus Matth. 15. et Marc. 7., ubi et traditiones seniorum vocantur. Sub quibus comprehendi potest, quidquid errorum et superstitionum sensim ac longi temporis ductu in illum populum irrepserat. Primus sensus, qui de gentilibus, non admodum congruit. Nam vita carnalis gentilium non solet significari nomine paternae traditioniSy sed potius vocabulis ignorantiae, caecitatis, infidelitatis. Nec tam sequebantur gentiles in vita sua carnali instituta majorum, quam inclinationem naturae corruptae, ad quam non opus erat paterna traditione. Cajetani quoque ezpositio non multum habet probabilitatis. Non enim Petrus, ad Judaeos, quamvis fideles, scribens, observationem legis Mosaicae vocaret vanam conversationem; maxime quando adhuc erant eorum plurimi zelatores legis, nec eam prohibebantur observare. Quippe necdum tempus maturuerat, quo lex cessare deberet; quemadmodumsatis patet ex Actis Apostolorum. Tantum docendi interim erant, ne spem salutis in lege ponerent. Restat igitur tertius sensus, caeteris probabilior. Nam traditiones illas Judaicas, quas vocabant traditiones seniorum, passim insectatur et damnat Scriptura. Recteque.Petrus harum observationem appellat vanam, conversationem, quia non solum ad justitiam nihil proderat (ut et lex Mosi sine Christo, quae tamen erat paedagogus ad Christum, Gal. 3.), verum simpliciter inutilis erat, et in multis noxia, legique divinae contraria. Quod ex Evangelio clarum est. Recte etiam redemptos dicit ab hac conversatione, tamquam videlicet a servitute quadam. Nam si lex Mosaica jugum erat importabile, eodem Petro teste Act. 15., quanto magis illa sarcina paternarum innumerabilium atque inutilium traditionum, velut jugum quoddam importabile, Judaeorum cervices premebat?
1:19
19. Sed pretioso sanguine, quasi agni immaculati Christi et incontaminati. Ordo commodior in Graeco: Velut agni immaculati et incontaminati, ChristL Constructio tamen est: pretioso sanguine Christi j velut agni immaculati et incontaminati. Manifesta allusio est ad typum veteris testamenti, eumque diversum ab eo, ad quem supra respexit, nO' minans aspersionem sanguinis Jesu Christi. Nam illic respicitur ad sanguinem vitulorum et hircorum, quo populus aspergebatur; hic ad sanguinem agni paschalis, quo non aspergebantur homines, sed postes ostiorum liniebantur. Historia est Exod. 12. Docet ergo Petrus, eos, ad quos scribit, ita redemptos esse Christi sanguine a servitute vanae suae conversationis, quomodo quondam patres eorum a servitute Aegyptia liberati fuerant et redempti illius agni sanguine, quo Christus praefigurabatur. Hujus sanguinem pretiosum vocat, quia sanguis est Filii Dei, cui nullum aliud pretium comparari potest. Porro Christus agno comparatur, propter innocentiam simul et patientiam; illam exhibitam in vita, istam in morte. Est enim agnus animal innocentissimum, idemque tantae mansuetudinis, ut etiam, dum mactationi admovetur, taceat. Addit autem: immaculati et incontaminati, ad significandam summam puritatem hujus agni, qui est Christus. Nam et agnum illum legalem absqueraacula esseoportebat. Dicitur autem Christus immaculatu^ et incontaminatus, quia deSpiritusancto conceptus, et ex virgine natus, nec maculam contraxitoriginalispeccati,necullopeccato actuali fuitattaminatus \ denique ita purus, ut peccatam in illam personam nullum omnino cadere posset. Nec vero, nisi purus ab omni labe peccati, placabilis hostia pro peccatis nostris esse potuisset. Talis enim decebat, ut nobis esset pontifex, idemque hostia, sanctus, innocens, impollutus, segregatus a peccatoribus. Quamvis autem et alias saepe per agnum Christus in lege fuorit adumbratus, ut per eum, qui offerebatur in purificatione puerperae, Lev. 12., et qui in mundaticne leprosi, Lev. 14., et qui mane et vespere quotidie, singuli; plures autem in festis solennioribus, Num. 28.: proprie tamen ad agnum paschalem respicit B. Petrus, iu quo admodum aperte praefigurata fuit Christi passio, ejusque e£fectus, ac praecipuum Sacramentum. Nec dubium, quin eodem praecipue respexerint etiam alii, tam Prophetae, quam Apostoli, quoties de Christo Salvatore ac redemptore sub nomine agni loquuntur, ut Jesaias cap. 53. (quem locum etiam Philippus de Christo exponit, Act. 8., Jeremias cap. 11., Joannes Baptista Joan. 1., Paulus 1 Cor. 5. et Joannes Apostolus ia Apocalypsi frequentissime.
1:20
20. Praecogniti quidem ante mundi constitutionem. Praecogniti, id est, praeordinati, quemadmodum alii recte vertunt. Significatur enim praescientia Dei practica, qua nimirum ita quippiam praecognoscit, ut id ipsum suo tempore velit exsequi. Nec de quavis praeordinatione dicitur, sed de benigna ac salutari; quemadmodum supra: secundum praescientiam Dei Patris. Unde Ambrosius lib. 1. de fide, cap. 7., praedestinatum legit. Ante mundi constitutionem, id est, antequam mundus esset conditus, ante jacta mundi fundamenta. Hoc enim significat vox Graeca xoLza^oXy], de qua vide commentarium Eph. 1. Hac autem phrasi notari solet aeternitas. Nam creationem nihil praecedit, nisi quod aeternum est. Significat ergo, Christum aeterno Dei consilio praeordinatum ad tantum nostrum bonum, scilicet, ut effuso sanguine suo nos redimeret. Neque enim ulla temporaria sunt in Deo consilia; sed quidquid faciendum statuit, ab aeterno statuit. Hoc autem quorsum dicat, ex eo, quod sequitur, intelligemus.
Manifestati autem novissimis tem' porihus. Quamvis, inquit, Christus ante mundum conditum et ab aeterno fuerit ad opus redemptionis a Deo praeordinatus, non tamen ab initio mundi missus est ad hoc opus; sed demum his ultimis temporibus exhibitus est, et redemptionis opere peracto, per Evangelii praedicationem mundo manifestatus. Non defuit quidem uUi temporum aetati salus, quae per Christum redemptorem est (extenditur enim ejus redemptio ad omnia saecula); sed postquam ipse venit et opus redemptionis exsecutus est, moxquepraedicantibus Apostolis mundo declaratus, multo copiosior redemptionis ejus fructus ad homines pervenit. Novissima tempora vocat totum hoc tempus, quod ab adventu Domini tendit usque ad finem saeculi. Quod ideo novissimum tempus, et a Joanne 1 Epist. 2. novissima hora vocatur, quia, quantumcunque longum sit, tale est, ut post illud usque ad mundi finem non restet aliud tempus, cui priora Prophetarum tempora subserviant. Est enim universum hoc tempus gratiae manifestatae. Theologi postremam mundi aetatem appellant, sumpta metaphora ab aetatibus humanae vitae, quarum ultima est senectus, sola morte finienda, etiamsi in annos quamplurimos producatur. Vide, quae de hac phrasi annotavimus ad illud Heb. 9.: Nunc autem semel in consummatione saeculorum etc.
1:21
21. Propfer vos, qui per ipsum fidelis estis in Deo. Graece: qui per ipsum creditis in Deum; tametsi in nonnullis exemplaribus legiturpraeteritum: niOTeuoavTcg_, qui credidistis. Dicit: propter vos, iii quibusdam videtur, quia quisque fidelis sic debet affectus esse erga beneficium redemptionis, ut, quamvis illud, aut omnibus, aut multis sit commune, sibi tamen proprie praestitum agnoscat, et pro eo, tamquam sibi soli impensum esset, Deo gratias agat. Quo affectu dictum est a Paulo Gal. 2.: Qui dilexit me, et tradidit semet ipsum pro me. Nam et revera sic curat unamc[nem<][ue nostrum Deus, tamquam solum curet, et sic omnes, tamquam singulos; ut scribit Augustinus lib. 3. confess. cap. 2. Alii, propter vos, inquiunt, id est propter electos, penes quos, ut ait Prosper ad primam respondens objectionem Vincent., redemptionis est proprietas. Verum nec hi, nec illi docent, cur diclum sit: manifestati propter vos; id enim erat explicandum; sed ita commentantur, ac si dixisset Petrus: traditi in mortem propter vos. Igitur meminisse rursus oportet, haec ad Judaeos scribi, quibus factae fuerant promissiones de Christo; quemadmodum docet Paulus Rom. 15. Unde et ipse Christus profitetur, dicens: I^^on sum missus, nisi ad oves, quae perierunt domus Israel. Et Paulus ad Judaeos, Act. 13.: Vobis opor^ tebat primum loqui verbum Dei. Venit ergo principaliter ad Judaeos Christus, et propter eos in dispersione positos mundo fuit manifestatus; scilicet ut credentes in eum salvi fierent. Hoc igitur eet, quod ait: propter vos. Nam quod addidit: novissimis temporibus, signifi cat, eis phis praestitum, quam patribus eorum, quibus Christi redemptoris mysterium adhuc obscurum erat, imo plerisque incognitum. Porro quod dicit: Qui per ipsum fide' les estis, indicat manifestationem Christi non omnibus eis prodesse, sed solum credentibus in Deum, auctorem tanti beneficii. Addit autem: per ipsum, id est Christum, ut sciamus, et ipsam fidem, qua in Deum credimus ut auctorem salutis nostrae, quae in Christo est, non nisi per Christi merita haberi posse. Quod notandum ccntra quosdam imperitos catholicos, id revocantes in dubium; quos bene refellit in hujus loci commentario Joannes Hesselius.
Qui suscitavit eum a mortuis, et de~ dit ei gloriam. Initium glorificationis Christi fuit in ejus resurrectione; progressuB et augmentum in adsccnsione ejus in coelum et missione Spiritus sancti; deinde in Evangelii per orbem praedicatione. Per haec enim mundo manifestatum est, Christum esse Dei Filium ac verum Deum, ipsumque, ut hurainera, exaltatum esse super oranera creaturam usque ad dexteram Dei. De hac sua gloria sic ait, Joan. 5.: Ut omnes honorificent Filiujn, sicut honorificant Patrem, et cap. 12.: Venit hora, ut clarificetur Fi' hus hominis. Pro qua rursus orat Patrem, cap. 17.: Clarifica me clarifate, quam habui, priusquam mundus esset.
Vt fides vestra et spes esset in Deo. Graece et Sjriace: in Deum. Quem ca- 6um nonnulla etiam exhibent LatinaMSS. Erasmus ita vertit: Ut vos fidem ac spem haberetis erga Deum. Ratio est ejus, quod proxime praecedit. Quae quidem exponi potest duobus modis. Unus sen- 6US est: Deus Pater gloriam divinitatis dedit Christo, id est, mundo declaravit, Christum esse Filium suum, verumque Deum; ut, dum creditis et speratis in Christum, non sit ea fides et spes vestra in puro homine, sed in Deo. Nam nisi Christus esset vere Deus, maledicti essent, juxta prophetam Jeremiam, cap. 17., quotquot in eo confidunt et sperant. Alter sensus: Deus idcirco Christum a morte suscitavit et ad gloriam provexit, ut vos, in ipsum velut exemplar resurrectionis ac gloriae aspicientes, crederetis Dei promissis, atque ab eo speraretis, vos etiam, ut illius capitis membra, beatae resurrectionis et gloriae participationem adepturos. Hic sensus, meo judicio, potior est. Nam ex resurrectione et gloria Christi potissimum Apostoli suam de Christo Salvdtore praedicationem confirmabant. Unde ait B. Petrus in prima sua concione Act. 2.: Hunc Jesum resuscitavit Deus, cujus omnes nos testes sumus, ad hoc scilicet, ut in eum credatis. Et idem Apostolus cap. 5.: Hunc principem et Salvatorem Deus exaltavit dextera sua, ad dandam poenitentiam Israeli, et remissionem peccatorum. Propter hoc ergo virtute magna reddebant Apostoli testi" monium resurrectionis Jesu Christi, Act. 4. Quo pertinet et illud Joan. 7.: Nondum erat Spiritus datus, quia Je~ sus nondum erat glorificatus. Deinde consonat hic sensus cum eo, quod superius dixit: Deum regenerasse 7ios in spem vivam per resurrectionem Jesu Christi ex mortuis.
1:22
22. Animas vestras castificantes in obedientia caritatis. Graece et Syriace: in obedientia veritatis, quemadmodum et Hieronymus legit lib. 1. contra Jovin. Addunt Graeci: dioi Tivsu^aTog, per spiritum. Quod nec Syri codices habent, nec Latini, nec additur ab Hieronymo. Notandum etiam, pro castificantes in Graeco esse participium praeteriti temporis i^yvtxoTSQ, id est qui purificastis, vel cum purificaveritis. Unde vertit quidam: Animabus vestris purificatis. Itidem ex Syro vertit Latinus interpres: Quum sanctificaveritis animas vestras. Jam ut textus fiat clarior, observandum est, B. Petrum hic redire ad exhortationem nuper inchoatam, ut ab eo loco: Bcientes, quod non corruptibilibus, usque ad hanc partem sit parenthesis quaedam verborum, quibus ad explicandum et commendandum redemptionis nostrae beneficium paululum digressus est. Itaque potest haec pars attexi illis verbis superioribus: In timore incolatus vestri tempore conversamini, purificatis animis etc. Potest etiam initium esse novae pericopes, cujus verbum sit: diligitef quod statim sequitur. Sensus est: Quum per fidem, qua obeditis et acquiescitis veritati, purificaveritis animas vestras, utique secundum hoc, quod idem Apostolus dicit Act. 15.: Fide purificans corda eorum; nisi quod hic activam illam purificationem attribuit hominibus, illic Deo. Qua in re nulla est repugnantia; sed cooperatio significatur humanae voluntatis cura Deo ct sub Deo. Non enim credere quisquam posset, aut aniraara suam credendo purificare, nisi Deo ad haec agenda efficaciter eum movente, quod vult additio Graecorum codicum: per Spiritum, videlicet sanctum, qui Deus est Porro dicitur quis animam suam castificare seu purificare per fidem, dum credens in Ohristum, et secundum ejus legem vivere paratus, impetrat a Deo peccatorum suorum purgationem, veramque justitiam, vel ejus augmentum. Nam et justificati quotidiana adhuc indigent per fidem purificatione. Quis enim est in hac vita sic mundus, ut non sit magis magisque mundandus? ait Augustinus tract. 80. iu Joan. Eandem hanc fidem statim post commendat sub nomine Verbi Dei. Sunt autem Scripturae similes: Jam vos mundi estis propter sermonem, quem locutus sum vobis, Joan. 15. Mundans eam lavacro aquae in verbo, Eph. 5.
In fraternitatis amore simpUci, ex corde invicem diligite attentius. Graeca sic habent: In fratrum amorem non simulatum, ex puro corde alius alium diligite impense sive continue, non interrupte. Quod Graece est: sxTSvdic;. His respondet Syriaca paraphrasis. Noster in terpres pro: non simulato, vertit: simplici. Nam Graece est dvu7:6xpiTOV, quod alias aliter reddit, ut Rom. 12.: dilectio sine simulatione, 1 Tim. 1.: ex fide non ficta. Liquet igitur, epithetum simplici cum amore jungendum esse, non cum corde, cujus adjectivum est puro, quod interpres omisit, forte ratus, id satis intelligi in dictione simplici. Nam quae simplicia, pura sunt. Pro fraternitatis amore, Graece est (ptXaSsX^ia, qua voce, ex amore et fratre composita, significare solent Apostoli mutuum Christianorum inter ipsos amorem. Nam legitur etiam Rom. 12., 1 Thess. 4. et Heb. 13. Petrus autem in utraque Epistola identidem inculcat. Addit autem: simplici, non simulato, ut significet eam dilectionem, de qua Joannes 1 Epist. 3.: Non diligamus verbo, neque lingua, sed cpere et veritate. Rursus cum dicit: ex puro corde, excludit amorem impurum et carnalem, ac simul omnem eura, quo proximus noster non propter Deum diligitur. Caeterum quia Graece non est: ev cpt- AaSsXcpta, in amore fraterno, sed etc: cptXaSsXcptav, in vel ad amorem frater^ numy videtur hic sensus esse: Diligite vos invicem ex puro corde in fraternam societatem, ac si diceret: In unum corpus (aut collegium) fraternae caritatis. Id enim intelligi potest nomine ^iXaSscptac. Et haec interpretatio parum differt ab Oecumenii commentario, qui praepositionem etc pro dia positam putat, quasi dixisset: propter caritatem fraternam. Porro summa totius exhortationis est: Sicut purificati estis fide, sic etiam puram deinceps exhibete caritatem in vestra conversatione, ut actione respondeant generationi, tamquam vita secunda vitae primae, de qua sequitur:
1:23
23. Renati non ex semine corruptibili, sed incorruptibili. Quoniam fraternitatis meminerat, ostendit, ex qua nativitate nos fratres dixerit, scilicet ex secunda, non autem ex prima. Nam prima quidem nostra nativitas est ex semine corruptibili, cui etiam foeditas et immundities attribuitur, ut Num. 15. et Job 14. Secunda nativitas, quam Paulus ad Tit. 3. TtaXiyysvEaiav, id est regenerationem vocat, ex semine est incorruptibili. Hoc autem semen ipse Petrus interpretatur, e^Tjyr^Tixoig ita subjungens:
Per verbum Dei vivi et permanentis in aeternum. Graece: per verbum vi' ventis Dei et manentis in aeternum, Quod etiam sic verti posset: Per verbum vivens Dei et manens in aeternum. Nam manere in aeternum post paululum ipsi verbo tribuitur. Sed tamen haec Graecae orationis structura coactior est. Docet Apostolus, semen incorruptibiley ex quo renati s^umus, esse verbum Dei. Quid autem per Dei verbum Petrus intelligat, ipse rursum paulo post exponet; hic vero congrua, pro loci circumstantia, Deo epitheta adscribit: viventis et manentis in aeternum. Nam de verbo Dei agit, in aeternum mansuro, ut mox dicetur. Similis huic locus est Joan. 1.: Qui non ex sanguinibuSf neque ex voluntate carnis y neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt.
1:24
24. Quia omnis caro ut foenum, et Qmnis gloria ejus tamquam flos foeni; exaruit foenumj et flos ejus decidit. Verba sumpta sunt ex Jes. 40. juxta versionem LXX. Quae quidem ab Hebraeo non distant, nisi quod pro: flore foeni seu graminiSy Graece: '/oozoij, in Hebraeo est: flos agri. Quod in sensu nihil mutat. Adducitur autem Prophelae locus ad declarationem utriusque seminis, corruptibilis et incorruptibilis. Nam verba jam recitata docent, hominem carnaliter natum (qui proinde carnis nomine significatur), quamvis ad tempus floreat, caducum et mortalem esse, instar herbae crescentis in agro, quae pulchritudinem suam cito amittit. Quod si homo corruptibilis est et mortalis, igitur et semen ejus corruptibile est, et consequenter id, quod ex eo nas^itur, esse corruptibile et mortale, nobis intelligendum reliquit Apostolus.
1:25
25. Verbum autem Domini manet in aeternum. Probat ejusdem Prophetae verbis alterum membrum; nempe semen, ex quo renati sumus, esse incorruptibile. Nam semen illud est verbum Dei, quod Jesaias testatur in aeternum manere. Et sane, si Deus vivit et manet in aeternum, ut jam dixit, consequens est, ut et verbum ejus semper maneat. Notandum, esse quidem in Graeco diversa vocabula, Xoyov xal p^.ua^ quorum illud superius, istud hoc loco positum est; et quosdam interpretes, ut ea distinguant, illic sermonem interpreUri, hic verbumj sed hoc non esse necessarium. Constat enim, B. Petrum haec duo pro eodem usurpare. Sed quaeres: Quod est hoc verbum? Sequitur:
Hoc est autem verbum, quod evangelizatum est in vos. Male quidam codices: in vobis. Nam Graece est: £ic u/jtaCj id est in voSj vel ad vos. Et sensus est, quem expressit Erasmiana versio: Hoc autem est verbum, quod per Evangelium delatum est ad vos. Cajetanus et alii nonnulli verbum hoc evangelizatum interpretantur ipsum Jesum Christum, Deum et hominem, qui est Verbum Dei Patris, manens cum eo in aeternum; quem etiam esse dicunt semen incorruptibile, ex quo renati sumus. At rectius alii verbum intelligunt Evrangelicae praedicationis, de quo et Paulus ad Rom. 10.: Hoc est verbum fidei, quod praedicamus. Nam et Christus, quando dixit: Semen est verbum Dei, non se ipsum dicere voluit, sed verbum Evangelii. Quod vocatur verbum Dei, quia Deus illud nobis loquitur per suos Apostolos, tamquam praecones. Docet igitur Petrus, hominem renasci, velut ex semine, verbo praedicationis Evangelicae, quod idem est verbum fidei, quatenus fide suscipitur. Quare nun aliud hujusmodi sententiis significatur, quam renasci, mundari, justificari, salvari hominem per fidem, qua credit Evangelio sibi annuntiato. Sic Paulus Ephes. 5. de Ecclesia: Mundans eam lavacro aquae in verbo. Et Jacobus cap. 1.: Voluntarie genuit nos verbo veritatis. Explicat hunc sensum Paulus ad Romanos dicto cap. 10. Ubi cum dixisset: Hoc est verbum fidei, quod praedicamus, subjecit: Quia, si confitearis in ore tuo Dominum Jesum, et in corde tuo credideris, quod Deus illum suscitavit a mortuis, salvus eris. Eundem sensum declarat Augustinus tract. 80. in Joan. Manet autem hoc verbum in aeternum, quia Evangelium, id est, praedicatio Christi pro nostra salute crucifixi, et a morte resuscitati, fide percepta, ex certa, firma et immutabili Dei promissione efficax est, ut credentibus tribuat aeternitatem, id est vitam aeternam. Hoc igitur est, quod ex dictis colligendum B. Petrus relinquit, eos, qui renati sunt ex semine incorruptibili, id est ex verbo Dei, incorruptibiles et immortales futuros. Ita Joannes 1 Epist. 2.: Qui facit voluntatem Dei, manet in aeternum.
1:1
Nel Nuovo Testamento A. (Act. 2, 9; 4, 9; 16, 6; 19, 10, 22, 26; 20, 4, 16, 18; 21, 27; 24, 19; 27, 2; Rom. 16, 5; I Cor. 16, 9; II Cor. 1, 8 II Tim. 1, 15; IPt. 1, 1; Apoc. 1-3) indica la provincia romana di A. (costituita nel 129 a. C.), la quale occupò parte dell'A. …
… La B. è una delle regioni dell'Asia Minore in cui il cristianesimo fece più rapidi progressi. È menzionata in I Pt. 1, 1, tra i destinatari dell'epistola: ciò che fa supporre che sia stata evangelizzata dallo stesso apostolo Pietro. …
… B]; Ps. 146, 2; Iud. 5, 19 [Volg. 23]; II Mach. 1, 27; Io. 7, 35; Iac. 1, 1; I Pt. 1, 1) e eccetto l'ultimo testo citato, che sembra alludere all'insieme dei cristiani («nuovo Israele») dispersi tra le nazioni pagane, indica, come nell'uso del giudaismo ellenistico, l'insieme …
… Ché da lui e per lui e a lui ogni cosa, a lui gloria nei secoli, così sia » (Rom. 11, 33, cf. I Thess. 5-9; II Thess. 2, 13; I Pt. 1, 1-2).
Sull'esempio di Abramo (Gen. 21, 23; 23, 4), di Mosè (Ex. 2, 22; Act. 7, 29), d'Israele sottratto da Dio al mondo pagano (Sup. 18, 3; Hab. 3, 16: παρενία è sinonimo di x.), ogni cristiano è e deve sentirsi «straniero» (ξένος) e «forestiero» (παρενός): 1 Pt. 1, 1; 2, 11; Hebr. 11, 13; 13, 14); la sua patria è la città di Dio e dei santi (Eph. 2, 19; Phil. 3, 20). Molti asceti dell'antichità praticarono la x. volontaria, peregrinando sempre. …
1:3
… s. Paolo (I Cor. 1, 9; Phil. 3, 10); col significato di comunione, partecipazione divina, che si ricollega all'idea di filiazione adottiva (v. ADIZIONS SOPRANNATURALE) in forza di una rigenerazione dell'uomo rinato da Dio; idea non ignota a s. Pietro (I Pt. 1, 3 e 23), frequente negli altri due Apostoli (Io. 1, 12-13; I Io. 3, 1; Rom. 8, 14-15; Gal. 4, 4 sg.; Eph. 1, 5 sg.). …
… 24, 42-51; 25, 13; Mc. 13, 33; Lc. 12, 35-40), poiché dopo la « notte » nessuno può più lavorare (cf. Io. 9,4). Lo stesso pensiero e le stesse esortazioni si trovano negli Apostoli (cf. Gal. 6, 9-10; I Cor. 9, 24 sgg.; II Cor. 5, 1-10; I Thess. 5, 2-3; I Pt. 1, 3-8; II Pt. 3,10; Iac. 4, 13-15; Apoc. 11, 10-11; 16, 15). Specialmente s. Paolo insegna chiaramente (I Cor. 15, 24-28) che con il giudizio si chiude per tutti l'economia della salvezza, …
1:4
… Questa vita di Grazia è una partecipazione della natura divina: «Siamo fatti partecipi della natura divina» (I Pt. 1, 4); «Ci ha dato il potere di diventar figli di Dio» (Io. 1, 12). Figliolanza divina, consorzio della divina natura, son doni che superano ogni concetto o desiderio umano ed ogni capacità …
1:5
Lc. 1, 32 sg.). È la concezione di tutto il Nuovo Testamento: il tempo messianico è detto: καιρός ἕπανος (I Pt. 1, 5, 20; Ind. 18; I Tim. 4, 1; I Io. 2, 18); πληρωμᾶ τοῦ χρόνου (Gal. 4, 4); τῶν καιρῶν (Eph. 1, 10); τὰ τέλη τῶν αἰώνων (I Cor. 10, 11); συντέλεια τῶν αἰώνων (Hebr. 9, 26; cf. F. Spadafora, …
1:7
… Paolo. 3 volte in I Pt.; ἀποκάλυψις: 26 volte nel Nuovo Testamento) significa «rivoluzione» d'una realtà occulta (mistero) ed ha spesso senso escatologico; qui vale: «manifestazione di Gesù Cristo come sovrano e giudice» (cf. I Cor. 1, 7; II Thess. 1, 7; I Pt. 1, 7-13; ugual senso del verbo: Lc. 17, 30).
… equivalgono i termini: « giorno [del Signore o Cristo] » (17 volte in s. Paolo: Act. 2, 20; I Pt. 3, 10, 12; Apoc. 16, 14), « manifestazione » (ἐπιφάνεια: 5 volte nelle epistole pastorali), « rivelazione » (ἐποκάλυψις: I Cor. 1, 7; II Thess. 1, 7; I Pt. 1, 7, 13; 4, 13). È detta anche « visita » (ἐπακοπή: Lc. 19, 44; cf. 1, 68, 78; 7, 16; I Pt. 2, 12 [c. 5, 6]) secondo l'espressione profetica (pēquddāh: Is. 10, 3; Os. 9, 7; Num. …
… Dei, I, 8). S. Francesco di Sales affermò che « Nostro Signore ci fa spesso un bene maggiore per mezzo dei travagli e delle afflizioni che per mezzo della felicità e delle consolazioni » (Lettera 814). Infatti attraverso alla prova della s. si afferma e si affina la virtù (I Pt. 1, 7), che acquista consistenza come il vaso di creta al fuoco (s. Agostino, in Ps., 75, v. 16). Perciò già s. Paolo si congratulava con i Filippesi, che Iddio avesse fatto loro la grazia …
1:10
Entrambe danno il numero dei salvati con Noè (I Pt. 3, 20; II Pt. 2, 5), parlano del diluvio come tipo (I Pt. 3, 20; II Pt. 2, 5), avvicinano i profeti agli annunziatori del Vangelo (I Pt. 1, 12; II Pt. 1, 16, 21; 3, 2), considerano il cristianesimo come realizzazione di antiche profezie (I Pt. 1, 10-12; II Pt. 1, 19-21). Molte concordanze verbali tra le due epistole sono indicate dallo stesso anglicano J. B. Mayor (v. bibl.), p. LIX. Su questo argomento si veda pure U. Holzmeister, …
1:12
Entrambe danno il numero dei salvati con Noè (I Pt. 3, 20; II Pt. 2, 5), parlano del diluvio come tipo (I Pt. 3, 20; II Pt. 2, 5), avvicinano i profeti agli annunziatori del Vangelo (I Pt. 1, 12; II Pt. 1, 16, 21; 3, 2), considerano il cristianesimo come realizzazione di antiche profezie (I Pt. 1, 10-12; II Pt. 1, 19-21). Molte concordanze verbali tra le due epistole sono …
1:15
… Tale verità consta dalla S. Scrittura (Mt. 5, 48; Lc. 14, 25; Phil. 4, 8; I Cor. 7, 29-31; Eph. 1, 4; II Tim. 3, 10; I Pt. 1, 15; I Io. 2, 15; Apoc. 22, 11), dai ss. Padri (s. Agostino, Sermo 96, 7; PL. 38, 588; s. Basilio, Sermo de renunciatione saeculi; PG 31, 628), dalla costante tradizione (cf. Pio XI: AAS, …
1:18
Anche s. Pietro raccoglie la dottrina soteriologica in queste incisive espressioni (I Pt. 1, 18): « Sapendo che non con l'oro o con l'argento corruttibile siete stati redenti... ma con il sangue prezioso di Cristo agnello immacolato e incontaminato ».
1:19
… L'a. doveva essere inoltre, per l'olocausto, tāmīm « perfetto » o senza difetto (Settanta ἀμωμος, Volg. immaculatus): Lev. 1, 3; 3, 6; Num. 28-29: 15 volte; cf. Lev. 4, 3-32; 5, 15. 18). Questo appellativo tāmīm (« immacolato »: cf. I Pt. 1, 19) si trova anche a Ugarit (mtum tm; Syria 10 [1929], tav. 61, n. 1).
… espressioni, anche separatamente prese (per la traditio corporis cf. Is. 53, 12; Mt. 20, 28; Rom. 8, 32; Gal. 1, 4; 2, 20; Eph. 5, 25; I Tim. 2, 6; Tit. 2, 14; Hebr. 10, 10; per l'effusio sanguinis cf. Rom. 3, 25; 5, 9; Eph. 1, 7; I Cor. 14, 20; Hebr. 9, 7; I Pt. 1, 19; I Io. 1, 7) indicano sempre un'immolazione sacrificale. …
1:23
Altri elementi ricorrono nella I Pt. 1, 23: « Foste rigenerati, non da un seme corruttibile, ma incorruttibile, mediante la parola di Dio viva e permanente ». La parola (L.) di Dio che rigenera, di cui parla s. Pietro, riguarda …
1:24
… L'aridità, paragonata all'assenza di pioggia, è dunque un fenomeno superficiale nella vita spirituale: essa impressiona soprattutto i principianti, ancora «carnali», ossia suscettibili di essere commossi dalle impressioni sensibili, e che la Scrittura paragona all'erba (I Pt. 1, 24). Le anime progredite, «spirituali», radicate in profondità, non dipendono più dal sensibile e si abbeverano di una devozione che proviene dall'interno, per infusione segreta, permanente, …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.