The Sinagogue shal be diuorced for her iniquities. 4. Christ wil omite no ordinarie meanes, but for her sake wil indure ignominious afflictions. 10. Al which she contemning shal perish.
1Thus saith the Lord: What is this bill of the divorce of your mother, with which I have put her away? or who is my creditor, to whom I sold you: behold you are sold for your iniquities, and for your wicked deeds have I put your mother away.Queste cose dice il Signore: Che libello di ripudio è quello, con cui ho ripudiato la vostra madre? o chi è quel mio creditore, a cui io vi ho venduti? ecco, che voi per le vostre scelleraggini siete stati venduti, e per le vostre scelleraggini ho io ripudiata la madre vostra.THVS sayth our Lord: What is this bill of the diuorce of our mother, wherwith I haue dismissed her? or who is my creditour, to whom I sold you? Loe you are solde for your wicked deedes, I haue dismist your mother.Hæc dicit Dominus: / Quis est hic liber repudii matris vestræ, / quo dimisi eam ? / aut quis est creditor meus, / cui vendidi vos ? / Ecce in iniquitatibus vestris venditi estis, / et in sceleribus vestris dimisi matrem vestram. 2Because I came, and there was not a man: I called, and there was none that would hear. Is my hand shortened and become little, that I cannot redeem? or is there no strength in me to deliver? Behold at my rebuke I will make the sea a desert, I will turn the rivers into dry land: the fishes shall rot for want of water, and shall die for thirst.Perocché io venni, e anima non vi era: chiamai, e non fu chi mi ascoltasse. E ella forse accorciata, ed è divenuta piccola la mano mia, talmente che io non possa redimere? o non è in me possanza per liberare? Ecco, che alla mia minaccia renderò deserto il mare, asciugherò i fiumi: marciranno senz'acqua i pesci, e periranno di sete.Because I came, and there was not a man: I called, and there was none that would heare. Why, is myne hand abridged and made a litle one, that I can not redeme? or is there no strength in me to deliuer? Behold, in my rebuke I wil make the sea desert, I wil turne the floodes into drie land: the fishes shal rot without water, and shal dye for thirst.Quia veni, et non erat vir; / vocavi, et non erat qui audiret. / Numquid abbreviata et parvula facta est manus mea, / ut non possim redimere ? / aut non est in me virtus ad liberandum ? / Ecce in increpatione mea desertum faciam mare, / ponam flumina in siccum; / computrescent pisces sine aqua, / et morientur in siti. 3I will clothe the heavens with darkness, and will make sackcloth their covering.Vestirò a nero i cieli, e li cuoprirò di cilicio.I wil clothe the heauens with darknes, and wil make sackcloth their couering.Induam cælos tenebris, / et saccum ponam operimentum eorum. 4The Lord hath given me a learned tongue, that I should know how to uphold by word him that is weary: he wakeneth in the morning, in the morning he wakeneth my ear, that I may hear him as a master.Il Signore mi ha dato una lingua erudita, affinchè io sappia sostenere colla parola i caduti: egli al mattino mi tocca, tocca a me al mattino le orecchie, affinchè io l'ascolti come maestro.The Lord hath geuen me a learned tongue, that I may know to stay him vp that is wearie, with a word: he stirreth vp in the morning, in the morning he stirreth vp mine eare, that I may heare him as a master.Dominus dedit mihi / linguam eruditam, / ut sciam sustentare eum qui lassus est verbo. / Erigit mane, / mane erigit mihi aurem, / ut audiam quasi magistrum.
5The Lord God hath opened my ear, and I do not resist: I have not gone back.Il Signore Dio mi ha aperta l'orecchia, ed io non contraddico: non mi tiro indietro.The Lord God hath opened mine eare, and I doe not gaynsay? I am not gone backward.Dominus Deus aperuit mihi aurem, / ego autem non contradico: / retrorsum non abii. 6I have given my body to the strikers, and my cheeks to them that plucked them: I have not turned away my face from them that rebuked me, and spit upon me.Ho dato il corpo mio a que', che mi percuotevano, e le mie guancie a que', che mi strappavan la barba: non ho ascoso il mio volto a quegli, che mi schernivano, e mi sputacchiavano.I haue geuen my bodie to the strikers, & my cheekes to the pluckers: I haue not turned away my face from the rebukers & spitters.Corpus meum dedi percutientibus, / et genas meas vellentibus; / faciem meam non averti ab increpantibus / et conspuentibus in me. 7The Lord God is my helper, therefore am I not confounded: therefore have I set my face as a most hard rock, and I know that I shall not be confounded.Il Signore Dio è mio aiuto, per questo io non son restato confuso: per questo ho renduta la mia faccia come selce durissima, e so, che io non rimarrò confuso.The Lord God is mine helper, therfore am I not confounded: therfore haue I set my face, as a most hard rocke, and I know that I shal not be confounded.Dominus Deus auxiliator meus, / ideo non sum confusus; / ideo posui faciem meam ut petram durissimam, / et scio quoniam non confundar. 8He is near that justifieth me, who will contend with me? let us stand together, who is my adversary? let him come near to me.Mi sta dappresso colui, che mi giustifica, chi sarà mio contraddittore? Stiamo insieme in giudizio, chi è il mio avversario? si accosti a me.He is neere that iustifieth me, who shal gaynesay me? let vs stand together who is myne aduersarie? let him come to me.Juxta est qui justificat me; quis contradicet mihi ? / Stemus simul; / quis est adversarius meus ? accedat ad me. 9Behold the Lord God is my helper: who is he that shall condemn me? Lo, they shall all be destroyed as a garment, the moth shall eat them up.Ecco, che il Signore Dio è mio aiuto, chi è, che mi condanni? Ecco, che tutti (questi) saran consunti come un vestimento, il verme li mangerà.Behold the Lord God, my helper: who is he that shal condemne me? Loe they shal al be destroyed as a garment, the mothe shal eate them.Ecce Dominus Deus auxiliator meus; / quis est qui condemnet me ? / Ecce omnes quasi vestimentum conterentur; / tinea comedet eos. 10Who is there among you that feareth the Lord, that heareth the voice of his servant, that hath walked in darkness, and hath no light? let him hope in the name of the Lord, and lean upon his God.Chi è tra voi, che tema il signore, e ascolti la voce del suo servo? Chi cammina nelle tenebre, ed è senza luce, speri nel nome del Signore, e si appoggi al suo Dio.Which of you feareth our Lord, heareth the voice of his seruant, who hath walked in darkenes, and hath no light? let him hope in the name of our Lord, and leane vpon his God.Quis ex vobis timens Dominum, / audiens vocem servi sui ? / Qui ambulavit in tenebris, / et non est lumen ei, / speret in nomine Domini, / et innitatur super Deum suum.
11Behold all you that kindle a fire, encompassed with flames, walk in the light of your fire, and in the flames which you have kindled: this is done to you by my hand, you shall sleep in sorrows.Voi tutti però, ecco, che accendete fuoco, siete in mezzo alle fiamme, camminate al lume del vostro fuoco, e delle fiamme accese da voi: dalla mano mia è stato a voi fatto questo; voi dormirete in mezzo ai dolori.Loe al you doe kindle a fyre, are compassed with flames, walke in the light of your fyre, and in the flames which you haue kindled: of my hand is this done to you, you shal sleepe in sorrowes.Ecce vos omnes accendentes ignem, / accincti flammis: / ambulate in lumine ignis vestri, / et in flammis quas succendistis; / de manu mea factum est hoc vobis: / in doloribus dormietis.
50:1
Away. Such a one could not be received again, if she had taken another husband, Deuteronomy 24:3. Some explain this of the captives. But God restored them to favour. It seems rather to relate to the reprobation (Calmet) of the synagogue, which will never again become the true Church, (Haydock) though many of Israel will be converted, Romans 11:25.
Calmet
Sold you, as a father might do, Exodus 21:1., and Matthew 18:15. St. Ambrose (Tob.[Tobias?] viii.) inveighs against such cruel parents, as the Christian religion had not then entirely repressed this inhumanity. (Calmet)
Worthington
God rejected the synagogue, not out of hard-heartedness or want, but because of her sins. (Worthington)
50:2
Calmet
Hear. My spouse had gone after other lovers. The people refused to hear the prophets; and the priests were become as corrupt as the rest, when the city was taken by the Chaldeans and by the Romans. (Calmet)
Haydock
Sea. Babylon, Isaias 21. (Haydock)
I could work the same miracles, as I did when Israel came out of Egypt.
50:4
Calmet
Weary. Isaias speaks in the name of Christ, whose words carried conviction and comfort along with them, John 6:69., and 7:46. (Calmet)
Ec. vi
Wakeneth. Literally, "lifteth up." Cynthius aurem---Vellit. (Ec. vi.)
Haydock
Hear, or obey. (Haydock)
Worthington
Christ preached more powerfully than Isaias, and continues to do so by his pastors. (St. Jerome) (Worthington)
50:6
Calmet
Spit. The greatest indignity, Job 30:10., and Deuteronomy 25:9. Yet this was the treatment of our Saviour, Luke 18:31., and Matthew 26:67. (Calmet)
50:7
Rock. Christ heard the accusations of his enemies unmoved, as he had not been afraid to blame the conduct of the Pharisees.
50:10
Menochius
Light. The faithful are exhorted to take courage, while the Romans will destroy the rebellious Jews, (ver. 11.; Calmet) and the wicked shall dwell in hell fire. (Menochius)
50:1
God diuorced not the Synagogue from him of hardnes of hart.
Neither deliuered her for payment, as though he were in debt to anie creditor.
But her owne reuolt, and iniquities separated her from Christ.
50:2
50:4
Skill of tongue how to speake, & discretion when & where, was geuen to Isaias, ch. 6. v. 6. Much more (saith S. Ierom) to Christe who spake in his life, was silent in his passion, and now speaketh by his Apostles, and other pastores.
50:6
Concordanza Mat. 26.
50:8
Concordanza Rom. 8.
50:1
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 14.17
… wherefore, reproaching her for falling away from him, it says in Isaiah, “Of what kind is the bill of your mother’s divorcement, with which I sent her away?”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 12
… Do you note the wisdom of Paul, how he points out that the Law itself designs that we should be divorced from it, and married to another? For there is nothing, he means, against your living with another husband, now the former is dead; for how should there be, since when the husband was alive it allowed this to her who had a writing of divorcement?
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 23.12
… Hear what He added to the former passage, and how He charges the same servants of sin with the reason for their voluntary sale. “Is My hand shortened and become little that I cannot redeem, or is there no strength in Me to deliver?”
50:2
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 68
… lxxiii. 27 , LXX.) And Hosea saith, “Thou hast forgotten the law of thy God, and I will also forget thee” ( Hos. iv. 6 , LXX.); and He saith Himself also in the Gospels, “How often would I have gathered your children—and ye would not.” ( Luke xiii. 34 .) Esaias also again, “I came, and there was no man; I called, and there was none to hearken.” (
50:3
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.42
… These proofs would still have been suitable for me, even if they had not been the subject of prophecy. Isaiah says: “I will clothe the heavens with blackness.”
50:4
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 102
… as has been declared in the memoirs of His apostles, in order that what is recorded by Isaiah might have efficacious fruit, where it is written, ‘The Lord gives me a tongue, that I may know when I ought to speak.’
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.39
… Now, one cannot wonder that He forbade “premeditation,” who actually Himself received from the Father the ability of uttering words in season: “The Lord hath given to me the tongue of the learned, that I should know how to speak a word in season (to him that is weary);”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.42
… “And they shall carry Him bound as a present to the king.” Herod was “exceeding glad” when he saw Jesus, but he heard not a word from Him. For, “as a lamb before the shearer is dumb, so He opened not His mouth,” because “the Lord had given to Him a disciplined tongue, that he might know how and when it behoved Him to speak”
Tertulliano † 220 d.C. Against Praxeas 22
… spake to them concerning the Father,” although they ought certainly to have known that the Father’s words were uttered in the Son, because they read in Jeremiah, “And the Lord said to me, Behold, I have put my words in thy mouth;” and again in Isaiah, “The Lord hath given to me the tongue of learning that I should understand when to speak a word in season.”
Tertulliano † 220 d.C. Against Praxeas 23
… “And he that seeth me, seeth Him that sent me.” How so? Even because, (as He afterwards declares,) “I have not spoken from myself, but the Father which sent me: He hath given me a commandment what I should say, and what I should speak.” For “the Lord God hath given me the tongue of the learned, that I should know when I ought to speak”
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 21.4
… and that with unveiled face ye might reflect as a mirror the glory of the Lord . Then on your ears; that ye might receive the ears which are quick to hear the Divine Mysteries, of which Esaias said, The Lord gave me also an ear to hear
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.95
… before my eyes had been accustomed to gaze safely upon created things, with wonder only for the Creator, and without injury to the creature; before my ear had been sufficiently opened to the instruction of the Lord, and He had opened mine ear to hear
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 1.2
… I know that most persons speak because they do not know how to keep silent. It is seldom that any one is silent even when speaking profits him nothing. He is wise, then, who knows how to keep silent. Lastly, the Wisdom of God said: “The Lord hath given to me the tongue of learning, that I should know when it is good to speak.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 7
… for not of himself alone is he speaking, but of the whole human race. What then? The Prophets, did not they hear? Yes, they heard; but the prophetic ear was not the ear “of man:” for not as men heard they, but as Prophets. Wherefore he said, (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 69
Surely these things were said for their sakes, that they might have no pretense of excuse. Since if this were not the case, what shall He have more than Isaiah? for he too saith the very same thing, “The Lord God giveth me the tongue of the learned, that I should know when I ought to speak a word.” (
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 2.13
… “the Lord hath given me a learned tongue that I should know how to uphold by word him that is weary:”
50:5
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 6.4
… and as a lamb before her shearers is dumb, so He opened not His mouth.” “I am not rebellious,” says He, “neither do I gainsay. I gave my back to the smiters, and my cheeks to the palms of their hands. I hid not my face from the filthiness of spitting.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 2.14
… man has gone out of his way. And God has delivered Him for our sins; and He, because He was afflicted, opened not His mouth.” Also in the same: “I am not rebellious, nor do I contradict. I gave my back to the stripes, and my cheeks to the palms of the hands. Moreover, I did not turn away my face from the foulness of spitting, and God was my helper.”
50:6
san Barnaba † 61 d.C. The Epistle of Barnabas 5
… For says he who prophesies regarding Him, “Spare my soul from the sword, fasten my flesh with nails; for the assemblies of the wicked have risen up against me.” And again he says, “Behold, I have given my back to scourges, and my cheeks to strokes, and I have set my countenance as a firm rock.”
san Giustino † 165 d.C. The First Apology 38
… “I gave My back to the scourges, and My cheeks to the buffetings; I turned not away My face from the shame of spittings; and the Lord was My helper: therefore was I not confounded: but I set My face as a firm rock; and I knew that I should not be ashamed, for He is near that justifieth Me.”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.33.12
12. Some of them, moreover—[when they predicted that] as a weak and inglorious man, and as one who knew what it was to bear infirmity, and sitting upon the foal of an ass, He should come to Jerusalem; and that He should give His back to stripes,
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 3.5
… It is indeed more natural to the prophetic divination to represent as seen and already brought to pass, even while forseeing it, that which it foresees; in other words, that which is by all means future. As for instance, in Isaiah: “I gave my back to the smiters, and my cheeks (I exposed) to their hands. I hid not my face from shame and spitting.”
Tertulliano † 220 d.C. On the Resurrection of the Flesh 20
… and the rulers in Annas and Caiaphas, were gathered together “against the Lord, and against His anointed.” He, again, was “led as a sheep to the slaughter, and as a sheep before the shearer,” that is, Herod, “is dumb, so He opened not His mouth.” “He gave His back to scourges, and His cheeks to blows, not turning His face even from the shame of spitting.”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Persecution and Lapse of Liberius 1
… The Deacon, while he was being scourged, praised the Lord, remembering His words, ‘I gave My back to the smiters
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 10
… Thus even our Lord and Saviour Jesus Christ comes before us, when He would shew men how to suffer, Who when He was smitten bore it patiently, being reviled He reviled not again, when He suffered He threatened not, but He gave His back to the smiters, and His cheeks to buffetings, and turned not His face from spitting
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 59
… On the contrary, the incorporeal Word made His own the properties of the Body, as being His own Body. Why, when the Body was struck by the attendant, as suffering Himself He asked, ‘Why smitest thou Me ?’ And being by nature intangible, the Word yet said, ‘I gave My back to the stripes, and My cheeks to blows, and hid not My face from shame and spitting
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 13.13
… But that they who are being saved may not disbelieve, the Holy Ghost writes before, in the person of Christ, who says, (for He who then spake these things, was afterward Himself an actor in them,) I gave My back to the scourges ; (for Pilate, when he had scourged Him, delivered Him to be crucified
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.115
115. By these arguments I charmed myself, and by degrees my soul relaxed and became ductile, like iron, and time came to the aid of my arguments, and the testimonies of God, to which I had entrusted my whole life, were my counsellors. Therefore I was not rebellious, neither turned away back,
Tirannio Rufino † 411 d.C. A Commentary on the Apostles' Creed 21
… For this reason they are foretold by the Prophets, lest any doubt should spring up in those who are about to believe. Christ the Lord Himself therefore in His own person, says, “I gave My back to the scourges, and My cheeks to the palms, I turned not away My face from shame and spitting.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 50.5
… I too have had a liberal education. As Juvenal says, “I also have often withdrawn my hand from the ferule.” Of me, too, it may be said in the words of Horace, “Flee from him; he has hay on his horn.” But I prefer to be a disciple of Him who says, “I gave my back to the smiters…I hid not my face from shame and spitting.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 69.9
… One hour’s debauch makes Noah uncover his nakedness which through sixty years of sobriety he had kept covered. Lot in a fit of intoxication unwittingly adds incest to incontinence, and wine overcomes the man whom Sodom failed to conquer. A bishop that is a striker is condemned by Him who gave His back to the smiters,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 92.8
… thou shalt not sink: hold thyself fast to Christ. What do I mean by this, hold fast to Christ? It was for this reason that He chose to suffer on earth Himself. Ye have heard, while the prophet was being read, how He “did not turn away His back from the smiters, and His face from the spittings of men,” how “He turned not His cheek from their hands;”
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 55
… whereas you did find truly and oft-times written that which applies to your abominable wicked-doing and to the Lord’s voluntary suffering. For He Himself says by Isaiah, “I gave My back to the scourges, My cheeks to the palms of the hand, I turned not My face from the shame of spitting
50:7
san Barnaba † 61 d.C. The Epistle of Barnabas 6
… “And he who shall trust in it shall live for ever.” Is our hope, then, upon a stone? Far from it. But [the language is used] inasmuch as He laid his flesh [as a foundation] with power; for He says, “And He placed me as a firm rock.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. To My Lady 2
… For the railings, and insults, and reproaches, and gibes inflicted by enemies, and their plots are compared to a worn-out garment, and moth-eaten wool when God says “Fear ye not the reproach of men, neither be ye afraid of their revilings, for they shall wax old as doth a garment, and like moth-eaten wool so shall they be consumed.”
50:8
san Barnaba † 61 d.C. The Epistle of Barnabas 6
When, therefore, He has fulfilled the commandment, what saith He? “Who is he that will contend with Me? let him oppose Me: or who is he that will enter into judgment with Me? let him draw near to the servant of the Lord.”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.33.13
… and partly the fact that, when He comes from heaven with His mighty angels, the whole earth shall be shaken, as He Himself declares, “There shall be a great earthquake, such as has not been from the beginning.” And again, when one says, “Whosoever is judged, let him stand opposite; and whosoever is justified, let him draw near to the servant of God;”
50:9
san Barnaba † 61 d.C. The Epistle of Barnabas 6
When, therefore, He has fulfilled the commandment, what saith He? “Who is he that will contend with Me? let him oppose Me: or who is he that will enter into judgment with Me? let him draw near to the servant of the Lord.” “Woe unto you, for ye shall all wax old, like a garment, and the moth shall eat you up.”
50:10
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 3.17
… Let us here, then, in general terms complete the subject which we had entered upon, by indicating, as we pass on, how Christ was fore-announced by Isaiah as a preacher: “For who is there among you,” says he, “that feareth the Lord, that obeyeth the voice of His Son?”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.22
… but there was the accustomed voice from heaven, and the Father’s testimony to the Son; precisely as in the first Psalm He had said, “Thou art my Son, today have I begotten thee.” By the mouth of Isaiah also He had asked concerning Him, “Who is there among you that feareth God? Let him hear the voice of His Son.”
50:11
Tertulliano † 220 d.C. An Answer to the Jews 13
… who, again, in the Psalm, demands of the Father their dispersion, saying, “Disperse them in Thy power;” who, withal, again through Isaiah prays for their utter burning . “On My account,” He says, “have these things happened to you; in anxiety shall ye sleep.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 3.23
… In the fifty-eighth Psalm He demands of the Father their dispersion: “Scatter them in Thy power.” By Isaiah He also says, as He finishes a prophecy of their consumption by fire: “Because of me has this happened to you; ye shall lie down in sorrow.”
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 2.10.4
4. We find in the prophet Isaiah, that the fire with which each one is punished is described as his own; for he says, “Walk in the light of your own fire, and in the flame which ye have kindled.”
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 40
… that is, that the signs of the illumination given are impressed upon him and recognized. One light alone let us shun—that which is the offspring of the baleful fire; let us not walk in the light of our fire,
sant'Ambrogio † 397 d.C. Concerning Repentance 1.14
… Let us then diligently take heed lest while we are fleeing from it we carry it with ourselves. For we wish for the most part to flee, but if we do not wholly cast it out of our mind, we rather take it up than forsake it. Let us then spring over it, lest it be said to us: “Walk ye in the flame of your fire, which ye have kindled for yourselves.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 23.9
… “Behold,” He says, “all you that kindle a fire, encompassed with flames, walk ye in the light of your fire and in the flames which you have kindled;” and again: “He that kindleth iniquity, shall perish by it.”
50:1
AUT QUIS EST CREDITOR MEUS, CUI VENDIDI VOS? — Ambrosius, lib. De Tobia, cap. VIII, legit, cui vendidi vos fæneratori? Idem dicit alia metaphora filiorum venditorum in servos. Nota: Apud Judæos licebat patri in necessitate constituto, ut se aleret, vendere filios in servos, ita tamen ut non Gentili, sed Hebræo aut proselyto ad tempus tantum eos venderet: in jubilæo enim, imo in anno septimo libertatis, exibant liberi, ut patet Exod. XXI, 1 et 7; Levit. XXV, ubi, vers. 39 et 47, permittitur ut in necessitate quis etiam seipsum vendat, non tantum Judæo, sed etiam alienigenæ inter Judæos commoranti; sed tantum usque ad jubilæum. Idem, imo amplius, fecere Gentiles. Romulus enim legem sanxit, qua parenti dedit jus libere vendendi filios. Eadem lex fuit apud Athenienses, quam Solon sustulit, teste Plutarcho in Solone. Viguit hæc lex, et hic mos etiam tempore Christianorum. Unde S. Ambrosius, lib. De Tobia, cap. VIII, graviter de eo queritur. Quocirca Constantinus, leg. 2 De Patrib. qui filios distraxerunt, lib. IV, tit. XLIII, hanc legem restrixit, sanxitque ut filius non in perpetuum venderetur, sed ita ut dato pretio redimi posset. Huc ergo alludit Deus, dicitque: «Quis est creditor meus? q. d. Ego non habeo creditores, quorum nummis egeam, ut propterea oporteat me vos iis in servos vendere. Vos ergo, o Judæi! peccato et diabolo in servos venditi et emancipati estis, non tam a me, quam a vobis ipsis. Sponte enim peccando, sponte hoc jugum subiistis. Nam, ut dicitur Joan. cap. VIII, 34: «Qui facit peccatum, servus est peccati.» Porro vos vendidi significat non simplex peccatum, sed peccati consuetudinem, cui homines carnales (v. g. Judæi, Judaismo; ambitiosi, suæ ambitioni; voluptuarii, suis cupediis; concubinarii, suis concubinis) ita se addixerunt et affixerunt, ut non possint ab ea avelli. Sic Achab dicitur «venundatus ut faceret malum,» III Reg. XXI, 25. O duram servitutem! o miseram necessitatem! Qui enim seipsos tradunt peccato, hos et Deus alienat a se, venditque, id est tradit et mancipat, diabolo, esto nullum ab eo pretium recipiat. Nam, ut dicitur Psalm. XLIII, 43: «Vendidisti populum tuum sine pretio.» 2. QUIA CUM VENI (in orbem, docens et prædicans), NON ERAT VIR — qui me exciperet, qui mihi auscultaret. Vide hic quam periculosum et perniciosum sit Deum vocantem spernere, ejusque vocationem cassam et irritam facere. Hac enim de causa Deus repudiavit et reprobavit Judæos.
50:2
meus, ideo non sum confusus: ideo posui faciem meam ut petram durissimam, et scio quoniam non confundar. 8. Juxta est qui justificat me, quis contradicet mihi? stemus simul, quis est adversarius meus? accedat ad me. 9. Ecce Dominus Deus auxiliator meus: quis est qui condemnet me? Ecce omnes quasi vestimentum conterentur, tinea comedet eos. 10. Quis ex vobis timens Dominum, audiens vocem servi sui? qui ambulavit in tenebris, et non est lumen ei, speret in nomine Domini, et innitatur super Deum suum. 11. Ecce vos omnes accendentes ignem, accincti flammis, ambulate in lumine ignis vestri, et in flammis quas succendistis: de manu mea factum est hoc vobis, in doloribus dormietis. 1. Quis est hic liber repudii? — Hebraice est: Ubi est liber repudii? q. d. Proferatur (servabatur enim tum a repudiata, tum a publico scriba), et examinetur et videatur; an ego prior a vobis, an vos a me repudium feceritis. Ita Forerius et Vatablus. Jam S. Thomas, Hugo et Sanchez hæc usque ad vers. 4, ad litteram intelligunt de Judæis in Babylone captivis, quasi ipsi querantur se dimissos et abjectos a Deo. Quibus Deus respondet, non se ipsos dimisisse, sed ipsos prius se deseruisse, et ad idola vitiaque defluxisse; sibi tamen esse manum et potentiam, qua possit eos redimere et liberare. Verum S. Cyrillus, Procopius, Eusebius, lib. II Demonstr. cap. XXXIV, Ambrosius, lib. VIII in Luc. cap. 1 (ubi ait inter alia: «Audisti repudium, crede conjugium»), Adamus, Forerius, et passim alii (adeo ut Origenes in XXV Matth., ad illa verba: «Prophetiza nobis, Christe,» asserat hunc esse consensum totius Ecclesiæ), hæc accipiunt de Judæis, qui post Christum fuerunt, illique credere noluerunt. Hæc ergo spectant ad querelam Sionis, sive Judæorum, cap. præced. vers. 14, dicentium: «Dereliquit me Dominus;» sed hoc discrimine, quod ibi sit vox Judæorum Christo credentium, conquerentium de sua paucitate; hic vero potius sit vox Judæorum incredulorum, et persistentium in Judaismo, q. d. O Judæi increduli! querimini vos tempore Christi a Deo derelictos, repudiatos, excisos et dispersos, carere templo, sacrificiis et publico Dei cultu, datosque prædæ Romanis aliisque Gentibus. Dicitis: Synagoga nostra fuit sponsa, quam Deus sibi in Sina per Mosen despondit, Exod. XIX, 6; cur ergo eam jam prorsus abjecit? cur dedit ei libellum repudii? Respondet Deus: Ego Synagogam matrem vestram, cui dotales tabulas legis quasi maritus dederam, ait S. Augustinus, repuli et repudiavi, quia ipsa prius divortium fecit a me. Repudiavi enim eam, non ex odio aut fastidio meo, ut aliam mihi copularem, sed ob scelera ejus, præsertim, quia Christum meum repulit et occidit; neque tam ego, quam ipsa semet diabolo, quasi creditori, vendidit et tradidit, quia Aut quis est creditor meus, cui vendidi vos? — Ambrosius, lib. De Tobia, cap. VIII, legit, cui vendidi vos fæneratori? Idem dicit alia metaphora filiorum venditorum in servos. Nota: Apud Judæos licebat patri in necessitate constituto, ut se aleret, vendere filios in servos, ita tamen ut non Gentili, sed Hebræo aut proselyto ad tempus tantum eos venderet: in jubilæo enim, imo in anno septimo libertatis, exibant liberi, ut patet Exod. XXI, 1 et 7; Levit. XXV, ubi, vers. 39 et 47, permittitur ut in necessitate quis etiam seipsum vendat, non tantum Judæo, sed etiam alienigenæ inter Judæos commoranti; sed tantum usque ad jubilæum. Idem, imo amplius, fecere Gentiles. Romulus enim legem sanxit, qua parenti dedit jus libere vendendi filios. Eadem lex fuit apud Athenienses, quam Solon sustulit, teste Plutarcho in Solone. Viguit hæc lex, et hic mos etiam tempore Christianorum. Unde S. Ambrosius, lib. De Tobia, cap. VIII, graviter de eo queritur. Quocirca Constantinus, leg. 2 De Patrib. qui filios distraxerunt, lib. IV, tit. XLIII, hanc legem restrixit, sanxitque ut filius non in perpetuum venderetur, sed ita ut dato pretio redimi posset. 2. Quia cum veni (in orbem, docens et prædicans), non erat vir — qui me exciperet, qui mihi auscultaret. Vide hic quam periculosum et perniciosum sit Deum vocantem spernere, ejusque vocationem cassam et irritam facere. Hac enim de causa Deus repudiavit et reprobavit Judæos. cum «veni» in mundum, «non erat vir,» id est quisquam, q. d. Vix ullus Judæorum erat, qui me vellet audire. Ita Patres citati. De libello repudii dixi in Deuter. cap. XXIV, vers. 1. Moraliter adverte, to vir. Nam, ut notat S. Chrysostomus, hom. 23 in cap. III Genes. tom. I, sacra Scriptura illos, qui Dei imaginem puram retinent, ut virtute et religione præfulgeant, homines vocat; reliquos quasi indignos hominis vocabulo, belluas vocat et serpentes. Numquid abbreviata et parvula facta est manus mea, ut non possim redimere? — q. d. Repudii, sive incredulitatis et reprobationis Judæorum, æque ac miseræ conditionis et servitutis, ac denique excidii per Titum causa, non est Dei aut Christi infirmitas et impotentia, uti vos Judæi æstimatis, ideoque Christum quasi humilem, pauperem et abjectum contemnitis. Posset enim, si vellet, totum mare, omniaque flumina desiccare et vertere in aridum desertum; ut pisces omnes suo elemento destituti putrescant, corrumpantur, et spiritum vitalem exhalent, uti fecit Pharaoni in Ægypto sub Mose, Exod. VII, 21. Potest et cœlos astraque immutare et obscurare, uti fecit in Passione Christi, et faciet in fine mundi, Matth. XXIV, 29. Manus enim et potentia ejus non est accisa, confracta aut imminuta, sed eadem semper fortis, vegeta et omnipotens, perdurat. Ita S. Hieronymus. Rursum causa derelictionis et desolationis Judæorum non est Christi insipientia, vel imprudentia, quia «Dominus dedit illi linguam eruditam.» Tertio, etiam causa non est Christi mollities, quasi subterfugerit labores et dolores, pro illis subeundos. Nam ipse dedit «corpus suum percutientibus, et genas vellentibus,» etc. Causa vera ergo est durities et obstinata malitia Judæorum. Ita S. Hieronymus, Cyrillus et Origenes in Matth. cap. XXVI. Ecce, in increpatione mea desertum faciam mare. — Increpationem vocat, jussum Dei minacem atque terribilem. Videbatur enim Deus quasi iratus mari Rubro, cum illud præter naturam divisit, alveumque ejus siccavit, ac jussit ut cederet daretque locum transcunti populo suo. Sic ait Psaltes, Psalm. CV, 9: «Increpuit mare Rubrum, et exsiccatum est.»
50:3
Faciam. — Id est facere possum quoties et quando lubet, uti feci in mari Rubro. Hæc enim futura sunt modi potentialis, quo gaudent Hebræi, ac δυνητικῶς accipienda sunt, ut significent non tam actum, quam potentiam et facultatem ad actum. Ponam flumina in siccum. — «Ponam,» id est ponere possum, quoties voluero, uti posui Jordanem, cum eum divisi et siccavi, ut transirent Hebræi duce Josue.
50:4
Computrescent pisces sine aqua, — si videlicet mare aut flumina desiccem, uti putruerunt, et præ siti mortui sunt in mari Rubro et Jordane, cum ea siccavi: aut potius uti putruerunt in Nilo, cum ejus aquas verti in sanguinem, Exodi VII, 18. Tunc enim, ut ibidem dicitur, pisces et putruerunt, et mortui sunt siti, æque ac homines. Hæc enim sedatur et exstinguitur haustu aquæ, non sanguinis. Hoc est quod ait Psaltes, Psalm. CIV, vers. 29: «Convertit aquas eorum in sanguinem, et occidit pisces eorum.» Ita S. Hieronymus, S. Thomas et Hugo. 3. Induam cœlos tenebris, et saccum (quasi saccum) ponam operimentum eorum, — q. d. Operiam et obvelabo cœlos, ut non appareant, ac si sacco essent obvoluti, uti feci in Ægypto, cum ei per Mosen induxi tenebras palpabiles, Exodi X, 22. Id fecit Deus in Passione Christi. Ita Tertullianus, lib. IV Contra Marcion. XLII. Symbolice, significat Christi Evangelium et crucem obscurasse omnem gloriam Judaismi, æque ac Gentilismi, cujus typus et quasi matrix fuit Ægyptus, uti per sanguineum et putentem Nilum significat omnes mundi delicias, opes et pompas, per Christi doctrinam instar sordium eviluisse, ut fideles cum Paulo ea arbitrentur ut stercora. 4. Dominus dedit mihi linguam eruditam. — Hebræi hæc referunt ad Isaiam, qui cap. VI, a pollutis labiis purgatus per Seraphim, eloquens evasit et audax ad prædicandum. Verum hoc merito refellit S. Hieronymus. Communis enim sententia Patrum est, hic esse sermonem de Christo, idque convincunt sequentia. Pro eruditam hebraice est למודים limmudim, id est eruditorum, qualem habent eruditi, qui multa viderunt, audierunt, legerunt, studuerunt et meditati sunt, multos etiam erudierunt. Alludit ad Mosen, eique se præfert. Nam Moses se excusans ne a Deo mitteretur ad Pharaonem, eo quod esset impeditæ linguæ, ab eo audivit: «Quis fecit os hominis? Nonne ego?» et Aaron «erit os tuum,» Exodi IV, 10, 11 et 16. Christus enim non eguit interprete ut Moses, quia habuit linguam eruditam, nec se excusavit a legatione ad homines, ut fecit Moses. Rectori enim et doctori populi necessaria est lingua erudita, potens et efficax ad persuadendum. Hanc habuit Christus, adeo ut ipsi Judæi de ea dicerent: «Nunquam sic locutus est homo.» Et Apostoli: «Domine, quo ibimus? verba vitæ æternæ habes.» Rursum erat docens non ut Scribæ et Pharisæi, sed «quasi potestatem habens,» Marc. I, 22. Hinc Plato asserit animam pasci verbo Dei, et scientiam Dei esse verum alimentum animorum. Nimirum: «Non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo, quod procedit de ore Dei.» Ingens Dei donum est lingua sapiens et erudita, pro quo quotidie orandum est cum Psalte, Psalm. L: «Domine, labia mea aperies, et os meum annuntiabit laudem tuam.» Quod explicans ibidem S. Gregorius: «Illius, ait, labia Deus aperit, qui non solum quid loquitur, sed etiam quando, et ubi, et cui loquatur, attendit. Sapientia namque Dei dicit: Dominus dedit mihi linguam eruditam.» Unde subdit: «Proferamus ergo sermones examinatos libra justitiæ, ut sit gravitas in sensu, modus in verbis, pondus in sermone. Nec prius loquendo os aperiamus, quam expediat; sed examinemus verba nostra, si tacendum hoc, si dicendum adversus hunc, si tempus sit sermonis hujus, postremo si a virtute modestiæ non dissentiat. Nihil indecens, nihil inhonestum, nihil invidum sonus erumpat.» Verum dixit Diogenes apud Laertium, lib. VI, afflictis et desperatis quærendum esse, non βρόχον, sed λόγον, non laqueum, sed rationem et orationem consolatoriam sapientis: hic enim animo ægrotanti, medicus est; illa, medicina. Unde Demetrius Phalereus cum apud Thebanos exsul, inglorius et abjectus viveret, et intellexisset Cratetem Philosophum sui visendi gratia adventasse, eum ad se vocavit; quem ut de fortiter et moderate ferendo exsilio disputantem audivit: Male sit, inquit, omnibus negotiis et occupationibus, per quas hactenus talem virum non licuit cognoscere, significans multum ægritudinis ex Philosophi disputatione sibi exemptum esse. Ita Laertius, lib. V, cap. V.
50:5
Ut sciam sustentare eum, qui lassus est verbo, — ut peccatores miseros et languidos, sub peccati et dæmonis jugo fessos, anhelantes et gementes, in spem erigam, consoler, sustentem, ut recreem et sanem omnes oppressos a diabolo. Erigit mane, mane erigit mihi aurem. — Docet hic unde habeat linguam eruditam, scilicet ex eo quod Deus erexerit, id est excitaverit, ejus aurem, eamque aperuerit ad audiendum Dei doctrinam et jussa, idque «mane,» id est cito et tempestive, puta a primo conceptionis instanti, ut patet Hebr. X, 5. Alludit ad ludi magistros, qui summo mane scholas aperiunt, et discipulos docent. Geminat autem «mane, mane,» q. d. Singulis diebus, sive quotidie summo mane. Hæc enim geminatio tum continuationem, tum festinationem et diligentiam significat vigilantissimi magistri. Simile est Ezech. XLVI, 14 et 15, in Hebræo. Matutina enim doctrina et studium, est optimum. Nam «aurora Musis amica:» tum enim ex somno et refectione nocturna cerebrum sensusque vigent.
50:6
Porro, erigere aurem, symbolum est magistri: hic enim indicto silentio et attentione discipulis, subinde etiam vellicando aures excitat eos, ut auscultent et excipiant sua dogmata; hoc est quod ait Poeta: «Cum velleret aurem Cynthius.» Erigere ergo aurem, est excitare auditorem ad audiendum, ut ille aures suas arrigat, et excipiat vocem magistri. 5. Dominus Deus aperuit mihi aurem, ego autem non contradico; retrorsum non abii. — Alludit ad Mosen, qui Deo vocanti contradixit, cum tertio et quarto conatus fuit excutere onus liberationis populi ex Ægypto, timens Pharaonem, populi duritiem, et difficultates rei perficiendæ, Exodi IV. Verum Christus missus a Patre ad redemptionem hominum, statim acquievit, et obtulit se, etiam ad mortem crucis, q. d. Cum Deus initio conceptionis meæ, mihi homini, imo infanti, aures infantiles aperuit, hoc est mihi revelavit, et in aures mentis meæ immisit suam voluntatem et jussionem de œconomia incarnationis meæ, mihique ostenderet omnia et singula dura et difficilia, quæ tota vita volebat me agere et pati, usque ad mortem crucis; ego non contradixi, sed alacer omnia acceptavi, dixique: «Ego venio: In capite libri scriptum est de me, ut faciam, Deus, voluntatem tuam, Deus meus, volui, et legem tuam in medio cordis mei,» Hebr. X, 7, et Psalm. XXXIX, 9. Neque tantum dixi, sed reipsa præstiti: nam nulli difficultati cessi, nunquam retrorsum abii, sed constans in hoc opere perrexi ad ultimum usque spiritum, quo omnibus perfectis, dixi: «Consummatum est.» Significat hic Christus mandatum sibi a Patre impositum patiendi et moriendi, itaque redimendi homines. Hoc enim Patrem imposuisse Christo, patet Joan. X, 18, et cap. XII, 49, et cap. XIV, 31, et ex loco jam citato, Hebr. X. Pulchre S. Bernardus, serm. 28 in Cant.: «Quam beatus, inquit, qui ait: Dominus Deus aperuit mihi aurem, et ego non contradico, retrorsum non abii! Ubi et voluntariæ habes obedientiæ formam, et longanimitatis exemplum. Qui enim non contradicit, spontaneus est: et qui retro non abit, perseverat. Utrumque necessarium: quoniam hilarem datorem diligit Deus, et qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. Utinam et mihi aperiat aurem Dominus, intret ad cor meum sermo veritatis!» etc. 6. Corpus meum. — Forerius vertit: Dorsum meum. Unde Septuaginta, et ex iis S. Cyprianus et Ambrosius, lib. De Incarnat. Domin. sacram. cap. V, vertunt: Dorsum meum dedi in flagella, et maxillas meas in palmas, vel alapas. Hebræum enim גו gev et dorsum et corpus significat. Judæi hæc accipiunt de Isaia, quasi hæc passus sit ipse a populo et principibus, quorum vitia carpebat. Ita et S. Thomas. Sed ex hoc et similibus liquet hos Commentarios non esse ipsius, falsoque S. Thomæ inscribi. Omnes enim Patres quos citat Leo Castrius, ad litteram hæc accipiunt de Christo: de quo hæc verba ita clara sunt, ut explicatione non egeant, sed meditatione. Nota to dedi, q. d. Mihi invito et coacto per vim plagas non intulerunt Judæi, sed ego corpus meum sponte iis percutiendum objeci, obtuli, imo dedi. Exstat hic Romæ, in templo S. Praxedis, columna, ad quam alligatus fuit Christus, dum flagellaretur. Vidi ego eam sæpius, et nunquam sine ingenti animi sensu. Est ea brevis et humilis: quocirca nonnullis videtur Christus incurvus ad eam ejusque annulum alligatus fuisse; ita ut repandum dorsum, quasi incudem, objiceret feriendum quaquaversum sævientibus tortoribus, eorumque flagellis. Aut potius, manibus a tergo revinctis, ita annulo columnæ Christus erectus fuit alligatus, ut tortores tam pectus, quam dorsum libere ferire possent. Integram enim eam esse, non partem columnæ (uti aliqui putarunt) docet vetus inscriptio et titulus illi sursum affixus, idque probat fusius Jacobus Bosius, lib. I De Triumphanti cruce, cap. XIII. Hæc fuit patientia, hæc fortitudo, hic amor amoris nostri: nimirum, fortis est ut mors dilectio, dura sicut infernus æmulatio. Intuere, o Christiane! flagella Christi, et tua qualiacumque censebis esse mollia, imo nulla. «Perpende, ait S. Augustinus, serm. 114 De Tempore, qui talem pro nobis dedit pecuniam (scilicet sanguinem suum, et vitam, imo totum Deum), qualem a nobis sit exacturus usuram. Corpus meum, ait, dedi percutientibus, etc. Agnosce, homo, quantum valeas, et quantum debeas, et dum tantam redemptionis tuæ perspicis dignitatem, ipse tibi indicito peccandi pudorem. Ecce pro impio pietas flagellatur, pro stulto sapientia illuditur, pro mendace veritas necatur, damnatur justitia pro iniquo, misericordia affligitur pro crudeli, pro misero repletur sinceritas aceto, inebriatur felle dulcedo, addicitur innocentia pro reo, moritur vita pro mortuo.» Et genas meas vellentibus, — volentibus vellere pilos genarum et barbæ, inquit Vatablus. De hac Christi vellicatione et depilatione nil habent Evangelistæ: sed hinc id eum passum esse constat. Est enim Isaias quoque Evangelista. Omni enim genere pænarum et contumeliarum afflictus fuit Christus. Habet enim vulsio barbæ insignem dolorem, seque ac contumeliam; sicut et conspuatio faciei. Barba enim decor est viri, et insigne virilitatis. Hinc, cum Ammonitæ legatis David dimidiam barbam rasissent, David hoc ut summam contumeliam accepit, eisque bellum indixit, II Reg. cap. X. Quocirca Alexander Magnus curabat suos milites radere barbam, ne, si ab hoste caperentur, hanc vellicationis vel detonsionis barbæ ignominiam subirent, uti narrat Plutarchus in Theseo. Septuaginta vertunt: Dedi maxillas meas ad alapas. Faciem meam non averti ab increpantibus, — a conviciantibus, irridentibus, subsannantibus: «Ave, rex Judæorum; salva temetipsum. Si Filius Dei es, descende de cruce. Vah qui destruis templum Dei. Alios salvos fecit: seipsum non potest salvum facere,» etc. Et conspuentibus in me. — Septuaginta, et ex iis S. Ambrosius et alii legunt: «Vultum meum non averti a confusione sputorum.» Hoc est quod ait Jeremias, Thren. III, 30: «Saturabitur opprobriis.» Hæc cogita, hæc rumina, Christiane, cum irrisiones, opprobria, calumnias pateris: «perfer et obdura,» nondum Christi sannas et opprobria tulisti; verba tantum, et non verbera, excepisti, necdum dedisti corpus tuum percutientibus, et genas tuas vellentibus, uti pro te dedit tuus Christus. Christus se totum pro te prædæ dedit Deo Patri, imo tortoribus et hostibus; ut tu vicissim te prædæ des Deo, totum te illi offeras, totum te in ejus manus resignes, ut ille de te tuisque omnibus statuat et faciat quod libet: des illi corpus prædæ, morbis, doloribus, tormentis: animum prædæ obedientiæ, amoribus, jubilis et laudibus divinis. Ita S. Laurentius, Vincentius aliique Martyres, totos sese prædæ dederunt Deo, et propter Deum carnificibus, ad ignes, equuleos, furcas et bestias. Ita S. Eusebius Vercellensis Episcopus et Martyr, anno Domini 371, incarceratus, et multa acerba passus ab Arianis, scribens ad suam Ecclesiam Vercellensem, inter alia, quibus eam animat ad constantiam in fide: «Multa, ait, mihi dicebant hæretici, jactantes suas vires et potentiam. Sed ego ostendi eis illam esse nullam, et quod nihil poterant contra me, qui sponte corpus meum dabam illis in prædam, tanquam carnificibus: atque aliquot diebus, quibus me excruciarunt, ostendi quali quantoque animo reciperem eorum injurias, cum profundo et continuo silentio, cum ipsi crudeliores essent Paganis et Gentilibus, qui persecuti sunt Christianos.»
50:7
Ita S. Agatha ad tyrannum: «Si lubet, ait, in me stringere ferrum, en collum meum: si flagella, ecce dorsum: si ignem, en tibi totum corpus: ure, seca, stringe, liga, distende, lacera, conscinde, excrucia, macta: quanto in me crudelius sævies, tanto majus mihi beneficium conferes, tanto majorem mihi sponsus meus Christus coronam adornabit.» Hæc eadem de Christo clare et diserte prædixit Sibylla, ad fidem et amorem et confusionem, et ad Gentium instructionem, ut crederent in Christum passum et crucifixum. Ejus carmina citat S. Augustinus, orat. Contra Judæos, Paganos et Arianos, cap. XVI et XVII, tom. VI. Suntque hæc: In manus iniquas, et infidelium postea veniet. Dabunt Deo alapas manibus incestis, Et oribus immundis exspuent salivas venenosas. Dabit autem in verbera omnino innocens dorsum, Et colaphos accipiens tacebit, ne quis agnoscat, Et coronam portabit spineam. In cibum autem fel, et ad sitim acetum dederunt: Inhospitalitatis hanc monstrabunt mensam. Ipsa enim stulta Deum tuum non cognovisti Ludentem mortalibus mentibus; sed et spinis Coronasti corona, horridumque fel miscuisti. Templi vero velum scindetur, et die Media nox tenebrosa nimis tribus horis. Et mortis factum finiet trium dierum somno suscepto, Et nunc a mortuis regressus in lucem venit. Primus resurrectionis initium revocatus ostendit. 7. Dominus Deus auxiliator meus, — q. d. In hisce summis opprobriis et plagis, Deus fuit mihi a dextris, me animavit et roboravit, tantamque dedit patientiam et constantiam, ut omnia pro nihilo duxerim, tantoque animo pertulerim, ut starem immobilis, ac si saxum percuterent, quin imo certarem cum ipsorum sævitia et furore, eumque longe vincerem et superarem: cum enim ipsi Judæi, meique carnifices furibundi, plaustra pœnarum et conviciorum in me evomerent; ego omnia ita excepi quasi non dolores, sed gaudia; non convicia, sed laudes essent, uti revera erant. Deus enim omnia hæc in meam laudem et gloriam convertit. Ideo non sum confusus, — non sum pudefactus, sciens ex Dei voluntate, honore et amore, me hæc pati. Verti potest cum Forerio: Ideo non sum ignominia affectus, id est non putavi me ignominia affectum, sed proposito gaudio lætus omnia sustinui. Hinc vides, si Deus auxilietur et corroboret, contumeliam non esse contumeliam, dolorem non afferre dolorem: sed athletam Christi invicto animo omnia perferre, in iisque cum Paulo gaudere et gloriari. Ideo posui faciem meam ut petram durissimam. — Forerius vertit, ut chalybem: hebraice enim est חלמיש challamish. Unde, ait, Latinum chalybs deductum est, non autem a populis, qui Chalybes dicuntur, habitantque prope fluvium Thermodontem, qui ferri et chalybis (chalybs enim est medulla, sive nucleus ferri, uti docet Plinius, sive ferrum durissimum, uti vocat Aristoteles) usum invenisse perhibentur. Verum Septuaginta, Noster, Vatablus, Pagninus et alii, challamish hic et alibi vertunt petram, saxum, silicem. Quocirca Vatablus vertit, idcirco faciem meam instar silicis obduro. Christus ergo in passione stetit immotus, invictus et inconcussus, quasi chalybs, quasi silex, quasi rupes, ad quam allisi fluctus dissiliunt et in spumam abeunt; quasi adamas, qui ferro et malleis non frangitur, sed ipsosmet se tundentes diffringit. Hinc facie interrita, et quasi adamantina, respondit Judæis, Pilato, Annæ et Caiphæ. Tales decet nos esse pro Christo et fide: adeoque in omnibus calumniis, doloribus, angustiis, persecutionibus et adversis, nihil melius quam obfirmare faciem ut petram, eaque omnia Dei ope, spe et amore fortiter excipere. Sic enim minus ea sentiemus; imo illa quasi repercussa, a nostra virtute et constantia, resilient. Ita Christo duce Martyres in tormentis stabant quasi adamantes: non enim consternabantur, sed erigebantur, magisque spiritu quam carne viventes, firmitate animi corporis infirmitatem superabant. Nam, ut ait Cyprianus, lib. IV, epistola 5 De S. Celerino Martyre: «Posito in vinculis corpore, solutus ac liber spiritus mansit. Jacuit inter pœnas, pœnis suis fortior, inclusus includentibus major, jacens stantibus celsior, vincientibus firmior vinctus, sublimior judicantibus judicatus. Et quamvis ligati nervo pedes essent, calcatus serpens, et obtritus, et victus est.» Ita S. Romanus Martyr graviter tortus, cum tortores plagas inflictas, ferro per eosdem in carne sulcos ducto, renovarent, ipse eos quasi ignavos irrisit. Sic enim ait apud Prudentium, hymno 10: O non virile robur, o molles manus! Unam labantis dissipare tamdiu Vos non potuisse fabricam corpusculi! Vix jam cohæret, nec tamen penitus cadit; Vincens lacertos dexterarum inertium. Citius cadaver dentibus carpunt canes: Languetis imbelli fame, ac fatiscitis. Gula est ferina, sed socors edacitas. Ita S. Ignatius: «Utinam, ait, fruar bestiis, quæ mihi sunt præparatæ! Ignis, crux, bestiæ, confractio ossium, membrorum divisio, et totius corporis contritio, et tota tormenta diaboli in me veniant, tantum ut Christo fruar.» Cumque jam damnatus esset ad bestias, ardore patiendi, ut rugientes audivit leones: «Frumentum, ait, Christi sum, dentibus bestiarum molar, ut panis mundus inveniar.» Ita S. Laurentius in craticula coctus, judicem compellans apud Prudentium, hymno 2, ait: Coctum est, devora, Et experimentum cape, Si crudum, an assum suavius. Ita invictus Vincentius, hymno 5, judicem in tormentis compellat: Extorque, si potes, fidem. Tormenta, carcer, ungulæ, Stridensque flammis lamina, Atque ipsa pœnarum ultima, Mors, Christianis ludus est. Nec vero dixit fortius, quam reipsa præstitit. Cum enim equulei extensione corporis compago membratim solveretur: Ridebat hæc miles Dei, Manus cruentas increpans, Quod fixa non profundius Intraret artus ungula. Et rursum: Est alter homo intrinsecus Violare quem nullus potest, Liber, quietus, integer, Exsors dolorum tristium. Hoc quod laboras perdere Tantis furoris viribus, Vas est solutum ac fictile Quocumque frangendum modo. Tales in aciem Imperator cœlestis milites producebat, columnis fortiores, qui lassescentes tortores urgebant, eo quod moram hanc sibi esse ad Christum festinantibus crederent. Talis fuit et nuper Noster Ogilbæus Martyr in Scotia, meus olim Lovanii catechumenus, qui, ut patet ex ejus martyrio, ad stuporem Calvinistarum, in tormentis invictus, in responsionibus acer, omnibus eum lacessentibus os obturavit. Quid nos ad hæc? heroes laudamus, imitari gestimus; sed usque ad aras, usque ad verba et verbera exclusive! Quam bene dixit Joannes a Kempis, frater nostri Thomæ Theodidacti, ut habet ejus Vita: «Volumus esse humiles sine despectione, patientes sine tribulatione, obedientes sine coarctatione, pauperes sine defectu, virtuosi sine labore, pœnitentes sine dolore, laudari sine virtute, amari sine bonitate, honorari sine sanctitate: sed Christus Deus ita non fecit et docuit, qui regnum cœlorum vim sibi facientibus repromisit, et injuriam patientibus gloriam et honorem retribuet, nullumque malum relinquet inultum.» 8. Juxta est qui justificat me. — Est occupatio: occurrit enim Christus tacitæ objectioni. Diceret enim quis: Tu quidem apud Deum laudem et præmium habes tuæ patientiæ et constantiæ; sed tamen apud homines laboras infamia, quod nimirum publico Pilati et Judæorum judicio damnatus sis ad crucem, quasi seditiosus. Hæc infamia Gentes multas a te tuaque fide avertet. Jactabunt enim Judæi: Vidimus eum damnatum, inter latrones cruci appensum, ac secundum legem maledictum. Deus non eripuit eum ab hoc judicio et morte tam infami, quomodo ergo ille poterit esse noster mundique redemptor? Hisce respondet Christus: Quid mihi objicitis injustum judicium hominum impiorum et hostium meorum? Huic enim ego oppono justissimum Dei judicium. En Deus meam causam justificat, me justum et innocentem toti mundo ostendit. Nam tertio die me a morte suscitat, mox gloriose in cœlum subvehit, Apostolos toto orbe mittit, qui per miracula, donaque gratiarum et virtutum omnium, nomen meum ubique celebrent, illudque cunctis Gentibus amabile et admirabile reddant. Nihil ergo infamiæ, nulla labes ex cruce et morte, nomini meo adhæsit; imo hæc omnia Deus mihi in gloriam et venerationem convertit. Hoc est quod Christus dixit, Joan. XVI, 10, de Spiritu Sancto venturo, quod argueret «mundum de justitia,» id est convinceret falsam esse mundi justitiam; Judæorum quidem, quia eam quærebant in cæremoniis legis; Gentium, quia eam ponebant in operibus naturaliter et moraliter bonis: Christum vero ideo ab eis injustum habitum, convinceret esse justum, justitiæque omnis fontem et parentem, uti explicat S. Cyrillus. Christi enim justitia vel ex eo solo toti mundo fuit conspicua, quod mox a morte ad Patrem iverit, et in cœlum conscenderit, jam non videndus in terris. Quem enim Deus et cœlum cum tanta gloria et applausu suscepit, quis injustum et impium audeat appellare? Hoc est, quod causam dans ibidem subdit Christus: «Quia ad Patrem vado.» Huc allusit S. Paulus, Roman. VIII, 33: «Quis accusabit adversus electos Dei? Deus qui justificat. Quis est qui condemnet?» Sicut enim Deus Christum, ita et Christianos a Christo electos justificat et absolvit. Vide ibi dicta. Quis est adversarius meus? — Hebraice, quis est dominus litis meæ? id est quis est actor qui mihi litem intentet, qui me accuset, litigando oppugnet, criminis alicujus reum peragere contendat? Accedat et videat quam insaniat. 9. Ecce omnes quasi vestimentum conterentur, tinea comedet eos. — Pro tinea Symmachus vertit, rubiginem; Aquila, vermem, q. d. Quid miseri homunciones, mox morituri, et a vermibus comedendi, audent de Christo Domini ferre sententiam, aut cum eo, quasi impio et reo judicio contendere, quem Deus vivificavit, exaltavit, et redemptorem universorum constituit? Omnes enim mox consumentur; imo sibi ipsis per sua scelera atque per hoc maxime, quod Christum Domini lacessant, vel condemnent, sui exitii et supplicii a Deo inferendi erunt causa, eruntque sicut vestimentum, quod ex se parit tineam, a qua correditur et consumitur. Ita enim et Judæi, Christi cæde, accersiverunt sibi flagellum et excidium Titi. De iis enim explicat hæc S. Hieronymus, Cyrillus et alii. Huc pertinet quod subdit Propheta, cap. LI, vers. 7: «Nolite timere opprobrium hominum, et blasphemias eorum ne metuatis. Sicut enim vestimentum, sic comedet eos vermis: et sicut lanam, sic devorabit eos tinea.» Ex corpore enim hominis tam misero, et quatuor elementis, qualitatibus et humoribus inter se assidue pugnantibus composito, prodeunt multæ putredines putidique humores, quasi tineæ, quæ ipsummet corrodunt et interimunt. Mortem ergo gerimus in visceribus nostris, eamque nobis ipsi creamus et parimus, quia eam nobiscum ubique circumferimus. Homini ergo recte tribuas illud ænigma Plauti de turdo: «Ipsa sibi avis mortem creat.» Ex ejus enim stercore viscus nascitur, cui sese implicans capitur. Vide hic quis sit fructus peccati, quod tanquam tinea, imo vipera parentem, puta peccantem, arrodit et necat. Rursum in tinea, quæ sensim et occulte proserpit, et vestem erodit, significatur scelera Judæorum lente et occulte eos ad exitium egisse. Nam, ut ait S. Gregorius, XI Moral. XXV: «Tinea damnum facit, et sonitum non facit: ita iniquorum mentes, quia damna sua considerare negligunt, integritatem quasi nescientes perdunt.»
50:8
Notent hoc Religiosi, qui parva peccata venialia negligunt, abeuntque in eorum consuetudinem, eaque quasi in naturam vertunt. Hæc enim quasi tinea consumet spiritum, et robur virtutis eorum. 10. Quis ex vobis timens Dominum? — Primo, aliqui hæc de peccatore pænitente accipiunt, quasi dicas: Quisquis hactenus in tenebris erroris, infidelitatis et peccati ambulavit, jamque timens Dei iram, audit vocem servi sui, id est Isaiæ, ait S. Thomas, vel potius Christi, ut alii explicant; hic speret in Domino, ille illuminabit et a peccatis expiabit eum. Ita Haymo, Lyranus, Procopius et S. Hieronymus, qui putat hæc esse verba Christi ad suos crucifixores, quasi eos excitet ad pænitentiam et spem veniæ.
50:9
Secundo, aptius Cyrillus, Forerius, Hugo, Sanchez et alii accipiunt hæc de justo; hic enim est «timens Dominum,» et «audiens vocem servi sui,» id est ejus, puta Christi, q. d. Quisquis est Christianus fidelis et justus, qui cum Christo ambulavit in tenebris carceris, dolorum, ignominiarum et afflictionum, hic speret in Domino. Si enim hoc fecerit Deus, qui Christum in plagis, sputis et opprobriis confortavit, eripuit et glorificavit, eum pariter confundi et pudefieri non sinet; sed corroborabit, liberabit, et gloriosum efficiet. Est conclusio totius orationis Christi, qua adhortatur Judæos, et quosvis fideles, ut in mediis malis et tempestatibus, non in hominibus, sed in Deo confidant, ab eoque certam opem exspectent. 10. Qui ambulavit in tenebris, — q. d. ait Forerius: Etiamsi in medio umbræ mortis ambuletis, etiamsi universa tenebris misceri videatis, etiamsi nullam lucem affulgere conspiciatis, sed omnia obscura, ob temporum et hominum malitiam, uti fiet, quando habito illo servo Dei (Christo) pro seductore et comprehenso tanquam latrone, et in crucem acto quasi perduelle, ad mentium tenebras denotandas, sol in medio die obscurabitur: ne tamen fidem et spem deseratis, sed cum Abrahamo patre vestro, contra spem in spem credite, Deoque innitimini, scientes quod ipse possit tam Christum quam Isaacum, tamque Christianos quam Christum, a morte suscitare. Sciebat enim Propheta multos in Passione Christi passuros scandalum, fidemque in Christum et spem in Deum abjecturos: quare ad eos jam conversus, non sine irrisione, ait:
50:10
11. Ecce vos omnes (plerique et pene omnes vos, o Judæi! qui Christum vel sprevistis, illusistis et occidistis, vel visa ejus cruce et morte, fidem et spem ejus abjecistis) accendentes ignem. — Quod prius, vers. 9, dixit: «Tinea comedet eos,» hic alia efficaciore metaphora dicit, vocans eos accensores ignis, focarios, furnarios (qui furnos et fornaces succendunt) et carbonarios. Hi enim sunt impiorum tituli. Ipsi enim sibi ignem æternum, ejusque fomenta parant, jam hic semiadusti, tetri et horridi, velut carbonarii, inquit Forerius, q. d. Vos, o Judæi! vestro igne cupiditatis et scelerum quibus affixi, noluistis Christum iis repugnantem agnoscere, accenditis ignem iræ Dei, et accersitis vobis ignem corporalem, quem Titus accendet, totamque Jerusalem comburet; atque æternum, quem manus mea vobis inferet. Ideoque in doloribus æternis, et æterna mei oblivione, dormietis. Ita S. Hieronymus et Cyrillus. Accincti flammis. — Hebraice, זיקות meatsere zicoth, quod primo Vatablus vertit, cincti, vel circumdati scintillis, q. d. Ubique spargitis scintillas ignis concupiscentiæ et scelerum, quæ quasi in paleam incidentes, ingens vobis æternumque incendium creabunt. Scintilla ergo gehennæ est libido, ira, ambitio, etc. Audi S. Hieronymum: «O ignis infernalis luxuria, cujus materia gula, cujus flamma superbia, cujus scintillæ prava colloquia, cujus fumus infamia, cujus cinis immunditia.» Rursum in fine hujus capitis: «Hoc capitulo, ait, discimus pro qualitate peccati, ignem sibi unumquemque succendere. Et quomodo in eodem manentes loco, et si dici potest lectulo, alii sani sunt, alii febrium succenduntur ardoribus, ex diversitate humorum atque pituitæ supplicia diversa sentientes; sic et ignis qui a peccatoribus succenditur, materiam in peccatis habet et iniquitate, de qua scriptum est: Ardebit sicut ignis iniquitas, et sicut gramen siccum vorabitur incendio.»
50:11
Ita Venerabilis Beda, lib. III Hist. cap. XIX, refert S. Furseum in spiritu raptum, vidisse in aere quatuor ignes, qui totum mundum succendebant; cumque rogaret Angelum ductorem suum quinam illi essent? ab eo audivit: «Unus est mendacii, cum hoc quod in baptismo abrenuntiare Satanæ, et omnibus operibus ejus promiserunt, minime implent. Alter cupiditatis, cum mundi divitias amori cœlestium præponunt. Tertius dissensionis, cum animos proximorum etiam in supervacuis rebus offendere non formidant. Quartus impietatis, cum infirmiores spoliare, et eis fraudem facere pro nihilo ducunt. Ignis vero crescens in majus effectus est unus, et illi (Furseo) appropinquabat, timensque ignem minacem, sancto Angelo ait: Ignis mihi appropinquat. Cui respondit Angelus: Quod non accendisti, non ardebit in te. Licet enim terribilis et grandis sit ignis iste, tamen secundum merita operum singulos examinat, quia uniuscujusque cupiditas in isto igne ardebit. Sicut enim corpus ardet per illicitam voluptatem, ita et anima ardebit per debitam pœnam.» Secundo, Forerius vertit, constricti et colligati laqueis, scilicet flammarum, sive vinculis igneis. Quid enim aliud facit homo dum peccat, quam ut ignem æternum in seipso accendat, ac se laqueis igneis constringat, illis scilicet, quibus dæmones et damnati in inferno colligati detinentur, constringuntur et comburuntur? uti docet S. Judas in epist. sua, vers. 6: «Angelos, ait, qui non servaverunt suum principatum, etc., vinculis æternis sub caligine reservavit.» Addit Forerius: «Aut certe laqueos vocat, fasciculos laqueatos.» Sic enim fasces et strues lignorum laqueo sive vinculo constringuntur, q. d. Vos, o Judæi impii! vestris sceleribus, non facitis aliud, quam parare et colligare vobis fasces sive strues lignorum, quibus ipsimet in gehenna comburamini: «Peccata enim sunt folles et fomenta gehennæ.» Sic Apostolus ait peccata levia esse ligna, fænum, stipulas ignis purgatorii, I Cor. III, 12. Unde per sarcasmum subdit: Ergo ambulate in lumine ignis vestri, et in flammis quas succendistis,» q. d. Volutamini in incendio ignis inexstinguibilis, quod vobis creastis et adornastis. Clarius ex Hebræo verti potest: Ite in focum ignis vestri, et fasciculorum quos succendistis! Huc alludet Christus dicturus reprobis: «Ite, maledicti, in ignem æternum, qui paratus est diabolo,» etc. De manu mea (q. d. Ego Christus justus judex et vindex, quem vos indigne tractastis, vos ad hunc ignem damno, manu mea invicta et æterna, quæ proinde ignem hunc vobis in æternum alet et fovebit. Illic) in doloribus dormietis. — Hebraice, תשכבון tishkebun, id est cubabitis, q. d. Cubatum ibitis ad ignes, ad dolores et cruciatus, hi erunt lecti vestri, hæc strata, hæc cervicalia. Sicut de strato Baltasaris occisi dixit, cap. XIV, 11: «Subter te sternetur tinea, et operimentum tuum erunt vermes.» Hoc enim corporis, illa animæ sunt cervicalia. Hæc sors impiorum, qui linguam Christi eruditam audire, illique auscultare, noluerunt: «Pluet enim super peccatores laqueos; ignis, et sulphur, et spiritus procellarum, pars calicis eorum.» Aliter Sanchez legit per interrogationem: «De manu mea factum est hoc vobis?» q. d. Minime. Nam, uti ostendi, vos ipsi ignem hunc vobis succendistis, non ego. Verum Biblia omnia Græca, Latina et Hebræa, hæc legunt assertive sine interrogatione; ergo prior explicatio amplectenda est.
50:4
Hic incipit removere impedimenta liberationis: et primo removet impedimenta; secundo apponit re- media, cap. 53: Quis credidit auditui nostro? Circa primum removet tria impedimenta. Primo divinorum beneficiorum; secundo abjectionem personarum, cap. 51: Audite me qui sequimini quod justum est; tertio copiam rerum, cap. 52: Consurge, consurge, indu- re fortitudine tua Sion. Circa primum tria. Pri- mo excludit impedimentum; secundo ponit seipsum in exemplum: Dominus dedit mihi linguam erudi- tam; tertio concludit salubre consilium, ibi, Quis «x vobis timens Dominum? Circa primum duo. Pri- mo excludit defectum divinorum beneficiorum ex parte divinae voluntatis, secundo ex parte divinae potestatis: Numquid abbreviata et parvula facta est manus mea? Circa primum tria. Primo excludit di- vinae voluntatis defectum, quasi non vellet ex sei- pso Deus benefacere: excludens duplicem modum alienationis: scilicet modum alienandi uxorem, qui erat per libellum repudii, sicut dicitur Deut. 24:
« terebam molas iniqui. » Secundo liberationis mo- dum, ponens hostium destructionem. Vos, scilicet Chaldaeos, judicaverunt, injuste. Soph. 5: « Ego « interficiam omnes qui afflixerunt te. » Et ponit poenae determinationem, Et cibabo: vel propter dissensionem, sicut supra 9: « Unusquisque carnem « brachii sui vobabit: vel propter mortuorum mul- titudinem, quia unus cadebat super sanguinem al- terius, ac si vellet bibere: vel propter famem. Ter- tio ponit liberationis fructum: Et sciet omnis caro. Supra 40 (aliis verbis): « Videbit omnis caro sa- « lutare Dei nostri. »
quod quidem eis permissum est ad duritiam cordis ipsorum, Matth. 19: ibi, Quis est hic liber repudii matris vestrae quo dimisi eam? Sed contra. Jer. 5: « Pro eo quod moechata es- « set Israel, dimisissem eam. » Et dicendum, quod Dominus, quantum est in se non repudiavit cos; sed ipsi per peccata sua Deum dimiserunt. Excludit etiam modum alienandi possessionem: Aut quis est creditor meus, cui vendidi vos? quasi dicat: Vos qui estis mea hereditas. Supra 19: « He- « reditas mea Israel. » Vendidi, quoniam potius salvavi. Unde patet ex quo non alienavi vos a do- minio meo, quod paratus sum benefacere quantum ex me est. Secundo ostendit humanae voluntatis peccatum. Psalm. 50: « Ecce enim in iniquitatibus « conceptus sum, et in peccatis concipit me mater « mea. » Rom. 7: « Ego enim homo carnalis sum, « venundatus sub peccato. » Tertio ponit argu- mentum: Quia veni, per inspirationem; vocavi, per prophetas. Prov. 1: « Vocavi, et renuistis accipere « disciplinam. » Numquid abbreviata? Hic excludit defectum ex parte divinae potestatis, excludens pri- mo potestatis defectum, Abbreviata, ut etiam lon- ginquo non subjecere mihi possum: parvula, contra potestates. Infra 59: « Ecce non est abbreviata ma- « nus Domini. » Secundo ponit divinae potentiae signum, Ecce. Primo in aquis: Increpatione, idest jussione, faciam, si voluero, sicut feci in exitu Israel de Aegypto: Exod. 14, de mari rubro. Psalm. 103: « Increpuit mare rubrum, et exsecutum est. » Ponam flumina, sicut Arnon, Numer. 21, et Jorda- nem, Josue 4: Computrescent pisces, sicut Exod. 7, quando aquae versae sunt in sanguinem. Psalm. 104: « Convertit aquas eorum in sanguinem, et oc- « cidit pisces eorum. » Secundo ostendit signa suae potentiae in caelis: Induam caelos, aëreos, tenebris; sicut in Aegypto factum est, ut habetur Exod. 10. Psal. 146: « Qui operit caelum nubibus. » Dominus dedit mihi. Hic ponit seipsum in exem- plum: et primo quantum ad beneficii percepti gra- tiam; tum quantum ad eloquentiam: Linguam eru- ditam, ut sciam sustentare, confortationibus: Job 4: « Vacillantes confirmaverunt manus tuae, et ge• nua debilia roborasti: • tum etiam quantum ad sapientiam, Eritit, ad attendendum, mane, a principio praedicationis meae, vel a principio aetatis. Vel quia tunc solitus erat orare. Psal. 62: • In • matutinis meditabor in te. • Aperuit, ad intelligentium.
50:5
Psal. 84: • Audiam quid loquatur in • me Dominus Deus. • Matth. 25: • Magister ve- • ster unus est, Christus. • Secundo ponit seipsum in exemplum quantum ad obedientiam: Ego autem non contradico, sed recipio, et accepto ipsius inspirationem, retrorsum non abii, a bono proposito.
50:6
Supra 45: • Vae qui contradicit factori suo. • Ponit etiam obediedi constantiam, quia obedientiam pro nullo periculo dimisit: Corpus meum dedi; idest, exposui me ut talia paterer. Vel forte ad litteram haec passus est. Sed in Christo plene impletum est: Matth. 26 et 27.
50:7
Jer. 12: • Dedi dilectam • animam meam in manus inimicorum. • Tertio ponit seipsum in exemplum quantum ad fiduciam quam in Deo habebat, primo ponens paratum defensionem: Dominus Deus auxiliator meus. Jer. 20: • Dominus mecum est tamquam bellator fortis. • Secundo fiduciae securitatem: Et posui faciem meam ut p-tram durissimam, ut timore vel ru-bore non moverer. Ezech. 5: • Ut adamantem • et silicem dedi te. • Tertio assignat securitatis rationem ex potestate adjuvantis: Juxta est qui justificat me, scilicet Deus.
50:8
Quis contradicet? verbis. Stems simul. Job 17: • Pone me, Domine, juxta • te, et cujusvis manus pugnet contra me. • Adversarius, factis. Condemnet, falsis judiciis. Rom. 8: • Deus qui justificat, quis est qui condemnet? • Iterum ex infinitate impugnantis: Ecce omnes quasi vestimentum conterentur, vetustate, in quo naturalis defectus; tinea, in quo violentus. Job 15: • Qui quasi putredo consumendus sum, et quasi • vestimentum quod comeditur a tinea. • Ac si diceret: Ex omnibus his sicut ego post accepta beneficia Deo obedio, et in ipso confido, ita et vos.
50:10
Quis ex vobis timens Dominum? Hie concludit ex exemplo suo salubre consilium: et primo ponit consilium; secundo ponit consilii contemptum, ibi, Ecce omnes vos accendentes ignem, accincti flammis. Consilium autem dat ut in Deo confident: unde tria facit. Primo requirit confidentium idonei-
tatem, quae est ex timore et obedientia, Servi, Isaiae, vel cujuscumque alterius. Psalm. 25: • Quis • est homo qui timet Dominum? • Secundo ostendit confidentiae necessitatem: Qui ambulavit in tenebris, erroris, vel adversitatis. Joan. 11: • Qui • ambulat in nocte, offendit. • Tertio ponit ipsum consilium: Speret in nomine Domini.
50:11
Ecce omnes vos accendentes ignem, accincti flammis. Hic ponit consilii contemptum, ponens tria. Primo culpam: Accendentes, peccatis vestris, ignem, vobis merentes, accincti, quasi ligati in peccatis vestris: vel expediti ad peccatum. Supra 1: • Erit fortitudo • vestra ut favilla stupae. • Secundo ponit poenam, Ambulate, quasi dicat, recipite poenam. Ps. 9: • In laboribus manuum suarum comprehensus • est peccator. • Tertio ponit punientis potentiam, De manu, scilicet potentiae Dei. Dormietis, somno mortis.
Nota super illo verbo, In iniquitatibus venditi estis, quia homo pro peccato vendit multa. Primo animi virtute. Thren. 1: • Dederunt pretiosa • quaeque pro vili. • Secundo caelestem hereditatem. 5 Reg. 21: • Propitius sit mihi Dominus, ne • vendam hereditatem patrum meorum. • Tertio animae libertatem. Eccl. 10: • Nihil est iniquius • quam amare pecuniam. • Quarto divini amoris honorem. Oseae 5: • Diligit Dominus filios Israel, • et ipsi respectant ad deos alienos, et diligunt • vinacia uvarum. •
Item super illo verbo, Ego autem non contradico, nota quod Deo contradicent primo infideles divinae veritati. Eccl. 4: • Ne contradicas verbo • veritatis. • Secundo impatientes divinae correctioni. Job 9: • Quis contradixit ei, et pacem habuit? • Tertio imponentes divinae bonitati. Oseae 11: • Populus meus pendebit ad reditum • meum. •
Nota super illo verbo, In doloribus dormietis, quia peccatores dolent in morte primo propter corporalium amissionem. Job 27: • Dives cum dor-mierit, nihil secum affere. • Secundo propter conscientiae contradictionem. Sap. 5: • Poenitentiam • agentes, et prae angustia spiritus gementes. • Tertio propter futurae gloriae desperationem. Thren. ult.: • Cecidit corona capitis nostri. Vae nobis, • quia peccavimus. • Quarto propter poenae timorem. Psal. 47: • Ibi dolores ut parturientis: in • spiritu vehementi conteres naves Tharsis. •
50:1
Anc. — Populus in miseram servitutem est venditus, non Domini .vel iniustitia vel impotentia, sed sua ipsius iniquitate, neque enim Domino obedivit, cui soli praesto est omnis potestas salvandi (50, 1-3). Contra hanc populi pervicaciam et inobedientiam servus Domini suam profitetur obedientiam, submissionem, patientiam in summis contumeliis ferendis, in quibus certus de divino auxilio animo perstat fortissimo (50, 4-71). Securus de victoria et auxilio divino adversarios ad cer- -tamen provocat; bene cum iis agetur, qui eius monitis obtemperant ; contumaces autem et refractarios Deus interitui et, flammarum incendiis - implicabit (50, 8-11). In hac oratione praeprimis clare inter se opponuntur inobedientia populi et prompta obedientia servi Domini v. 2. 4 seq. Haec autem obedientia ita describitur, ut in eius exercitio servus Domini plagis et contumeliis sit expositus, quas animo subit invicto. In iis perferendis ei adest auxiliator Deus ; unde praeclaram de adversariis reportabit victoriam. Demum omnes admonentur, ut audiant vocem servi Domini, si velint esse beati ; contumaces manet interitus. Describitur itaque populus inobediens, servus Domini obediens et patiens. Hac inter se oppositione via sternitur ad satisfactionem vicariam declarandam, quam demum 53, 4 seq. explicite docet vates. Magna illa humiliatio et afflictio servi Domini 49, 4. '1 hic in v. 6 etiam accuratius describitur, neque minus, quo animo illam subeat v. 1 seq. (cf. 49, 4). Denique servum Domini obedientibus sibi salutem alferre, renitentibus vero ruinae fore indicatur duobus ultimis versibus, quibus ea quae 49, 9 et 26 dicta sunt illustrantur. Proinde in hac oratione haec duo continentur : inobedientia populi calamitas est allata, obedientia servi Domini salus communicatur. Quare perspicuum est hoc caput omnino inter se cohaerere, Perperam Ges. Kn. orationem hanc dissecant et v. 1-3 ad orationem antecedentem adnectunt; sed postquam instauratio est descripta, haec pars de populi culpa et castigatione non potest sequi. Verum eum propheta ad conditionem illam afflictam redeat (de qua 49, 14), potius novae orationis indicium habetur. Dein quae sequuntur de obedientia servi Domini aperte respiciunt inobedientiam populi, alterius scil. servi Domini (cf. 42, 19). Haec duo non possunt inter se separari, nisi ab iis qui omnem viam qua ad Messiam satisfacientem oratio perducat omni modo occlusam et obseptam esse desiderant.
50:2
V. 2 « quia veni et non erat vir ; vocavi et non erat qui audiret »! — venit Deus ad populum suum per legislationem, per prophetas, perpetuos legis interpretes et custodes ; vocavit, docuit, admonuit, castigavit; sed populus non praesto erat, non occurrit Domino venienti, non se stitit ei, non obedivit vocanti. En eius inobedientia! Et tamen tota foederis cum Deo initi ratio et conditio continebatur in sponsione obedientiae. Nam ut foedus concluderetur, hanc Deus iis proposuit conditionem : « si audieritis vocem meam et custodieritis pactum meum, eritis mihi in peculium de cunctis populis », quibus auditis « respondit omnis populus simul : cuncta quae locutus est Dominus, faciemus » (Ex. 19, 5. 8); atque ad lianc foederis initi rationem primariam ac principalem refertur quod Deus dicit per Ieremiam : «.hoc verbum praecepi eis (in die qua eduxi eos de terra Aegypti) dicens : audite vocem .meam et ero vobis Deus et vos eritis mihi populus, et ambulate in omni via, quam mandavi vobis, ut bene sit vobis » (ler. 7, 23). Eadem exsilii causa apud leremiam frequenter indicatur : « et misi ad vos omnes servos meos prophetas per diem consurgens d'luculo et mittens et non audierunt » (ler. 7, 95; cf. 95, 4; 96, 5; 99, 19; 35, 15; 44, 4). Etiam efficacius in hebr. interrogatio ponitur : cur veni a vos el nemo aderat, (cur) vocavi et nemo respondit? i. e. cur nemo praesto erat, cum venirem? cum vocarem, cur nemo respondit? Hoc interrogationis modo simul declaratur indignatio interrogantis. Non sine singulari significatione dici videtur veni ; venit enim Deus revera in servo Domini et per servum neque tum eum receperunt; quare plerique verba haec vel unice vel etiam ad Messiam referunt, qui venit ad populum suum et non est receptus, quare demum populus in exsilium romanum a Deo separatus est eiectus (cf. S. IHlier. Cyr. Pint. Sasb. Sanct. Lap. Men. Naeg.). Atque revera venire de Deo ita dici absolute, inusitatum fere est; dicitur quidem Deus in somno venire (Gen. 20, 8), in nube vel in caligine nubis (Ex. 19, 9; 90, 90); dicitur venire et benedicere quando sacrificium offertur (Ex. 20, 94), vel venire ad Balaam eique imperare (Num. 22, 8) vel venire ad Samuel eumque vocare (1 Reg. 3, 10), vel venire de Sinai (Deut. 33, 2) ; saepius venire ad iudicium (Ps. 49, 3; 95, 13. 1 Par. 16, 32) vel Hab. 3, 3 venire ab austro, vel Zach. 14, 5 venire cum sanctis et sim. et apud ipsum Isaiam 3, 14 venire ad iudicium, 35, 4: ipse veniet et salvabit nos, 40, 10 : in fortitudine veniet ; sed vix adeo absolute : veni et nemo aderat ; quare illa explicatio sua probabilitate non caret, praeserlim cum statim in v. 4 servus Domini loquatur, per quem vere Deus venit ad populum. Illa ergo pristina inobedientia, qua Dominum per prophetas venientem et loquentem repudiarant praeludium erat et triste praesagium contumaciae qua Dominum ipsum venientem erant aspernaturi. Et tamen quot et quantis rationibus tenebantur Domino aurem praebere docilem? quali enim et quanta virtute est praeditus? « numquid abbreviata et parvula facta est manus mea, ut non possim redimere? aut non est in me virtus ad. liberandum? ecce in increpatione mea desertum faciam mare, ponam flumina in siccum ; computrescent pisces sine aqua et morientur in sili ;
50:3
v. 3 induam coelos tenebris el saccum ponam operimentum eorum » ; — hebr. cum emphasi : num brevior facta, est manus mea quam ut redimat? et potentiae suae documenta ex rebus olim gestis ita effert, ut ostendat se eadem etiamnum posse patrare et velle si opus fuerit : in increpatione mea siccum reddo mare, flumina. converto in campum ; cf. Ps. 105, 9 : increpuit mare rubrum et exsiccatum est ; Ex. 7, 48 : pisces quoque qui sunt in fluvio morieniur et computrescent aquae, vel Ps. 113, 5 : quid est tibi mare quod fugisti et tu Iordanis quia conversus es retrorsum? cf. Ps, 16, 47. In Aegypto quoque tenebris coelum induit ; nam Ex, 10, 91 : tenebrae tam densae sint, ut palpari queant; cf. Ps. 104, 98. Sap. 17, 2 seq. Cum haec fierent in Aegypto populus voci Dei obsecutus cum amore vocanlem secutus est in desertum (ler. 2, 4 seq.) ; postea autem inobedientes effecti sunt, neque nune cum similia miracula et beneficia iis promiserit (cf. 41, 148; 42, 15; 48, 21), immo maiora (43, 48), omnes dicto audientes erunt. — Proxime ista assertio divinae potentiae refertur ad inobedientiam eorum exagitandam (Sasb. Malv.); sed cum adeo di. stincte potentia Dei efferatur ad redimendum et liberandum, hisce interrogationibus simul magis explicatur quod in v. 1 dictum est, eos traditos esse non propter Domini impotentiam, non infirmitatem Domini in culpa esse cur sint in miseria constituti ; ità nexum concipiunt plerique (cf. S. Hier. Cyr. Osor. Mald. Men. Lap. Tir. Gord. Calm.) vel, ut Sanct. vult, ex parte Dei nihii obstare ad eorum liberationem, nisi adessent eorum scelera. Peccatis suis Dei potentiam quasi impotem reddunt. Ad liberationem concedendam verba refert S. Ephr. : « forte Babylonem per mare figurat et per flumina exercitus eius ; deiectum Babylonis regnum exprimit per coelos atros », sim. Barh.
50:4
Uti iam monet S. Hier., sermo redit ad conditionem illam, de qua Sion conquerebatur 49, 14 : dereliquit me Dominus ; cui querelae iam aliud subiungitur responsum v. 4 « Haec dicit Dominus : quis est hic liber repudii matris vestrae, quo dimisi eum ? aut quis est. creditor meus, cui vendidi vos? ecce in iniquitatibus vestris venditi estis et in sceleribus vestris dimisi matrem vestram » ! — hebr. ubinam est libellus repudii matris vestrae... aut quis e creditoribus meis... propter scelera vestra dimissa est mater vestra. Interrogatione posita vult ut praevaricatores redeant ad cor et considerent causam malorum. Quare Deus iis in memoriam revocat non a se foedus illud ae vinculum quo populum sibi elegerit in peculium de cunctis gentibus et in sponsam fuisse solutum. In quam rem duo illa commemorantur quibus vir mulierem et filias e domo eiicere poterat; vel enim dedit ei libellum repudii (Deut. 24, 1) vel filios filiasque vendidit ad solvenda debita (Ex. 91, 1. 4 Reg. 4, 1. Neh. 5, 5. Matth. 18, 25). Utrumque affertur quia Sion tamquam mater et uxor, singuli autem tamquam eius matris filii considerantur. Dominus autem Sionem non repudiavit; nam ubi est libellus repudii ? non potest Sion eum exhibere. Neque Dominus eos vendidit; nam quis est creditor ille, cui Dominus solvendo impar eos vendidisset? Foedus theocraticum tamquam sacrum cum Deo connubium consideratur (cf. 4, 91. Os. 2, 5. 9. Ier. 2, 1. Ez. 16, 8 etc.), cui omnino consentaneum est, quod alias ipse Messias tamquam sponsus appellatur (Ps. 44. Ioan. 3, 29), Ecclesia autem vel theocratia nova tamquam eius sponsa (2 Cor. 11, 2. Eph. 5, 25. Apoc. 21, 2). Non Deus iniustitia vel tyrannide eos abiecit vel propter fastidium et inconstant'am foedus solvit, neque impotentia eius factum est, uv adversarii ei suum eriperent et abducerent populum, sed ipsi sua sponte et invito Deo foedus violarunt, recesserunt, et propter suas iniquitates hostium potestati traditi sunt ; cf. 49, 19 seq. Ipsa ergo synagoga se ultro coniecit in conditionein mulieris dimissae recedens a Domino ; nam, ut S. /JHier. ait, « non potius quod verum est intelligitis, illam suo a me vitio recessisse? adulteram matrem ultra tenere non potui, sed volentem abire permisi » ; ita ipse S. Hier. explicat illud quod vertit d«misi, id quod melius in hebr. apud Syrum et Chald. voce passiva exprimitur dimissa est vel eiecta est. Iam quaenam sint illae iniquitates et scelera, summatim declaratur v. 4 « Dominus dedit mihi linguam eruditam, ut sciam sustentare eum qui lassus est verbo ; erigit mane, mane erigit mihi aurem, ut audiam quasi magistrum » ; — hebr. dedit mihi linguam discipulorum... ut audiam discipulorum instar ; servus Domini se discipulum Dei profitetur qui a Domino edoctus sit, et qua talis verbo suo et doctrina erigit, confortat, consolatur lassum, qui prae fatigatione et debilitate iam non ambulare valet in viis Domini vel qui desperatione et miseria prostratus iacet. Ad hoc se a Domino edoctum et institutum dicit; similiter uti supra descriptus est : requiescet super eum spiritus Domini, spiritus sapientiae et scientiae etc. (11, 2) et 49, 2 : posuit os meum quasi gladium acutum ; iam ergo clarius describitur qualis hostis sit gladio oris perimendus : lassus est sustentandus verbo; ergo debilitas, infirmitas, impotentia, qua nihil fit in re divina, in opere Dei, haec sunt gladio perimenda. Quid est hoc aliud nisi : venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis et ego reficiam vos ? Ad hoc ipse edocetur a Domino. Id cum gaudio quodam et verborum abundantia dicit : quovis mane excitat ei aurem ad audiendum discipulorum instar i. e. continuo divinam revelationem et manifestationem accipit, continuo a Deo magistro edocetur mentique eius divina illustratio continuo illabitur quam aure excitata i. e. attente, maximo studio et perspicientia suscipit. Quovis mane, ita continuo se Dei alloquium percipere, nemo prophetarum asserere potuit ; ad hos enim Deus minime singulis diebus loquebatur; neque propheta dicere potuit quovis mane ; nam : si quis fuerit inter vos propheta Domini, in visione apparebo ei, vel per somnum loquar ad illum (Num. 12, 6); hie ergo is loquitur qui supra omnes prophetas divinam accipit communicationem et qui hac quoque in re, sicut Moyses inter prophetas, unus eminet et ipsius etiam Moysis familiare cum Deo commercium superat. Ita is solum loqui potest, qui 11, 2 descriptus est tamquam plenitudinem spiritus Domini in se continuo habens, super quem dedit Dominus spiritum suum (42, 2), ut scil. continuo in eo maneat et agat, qui est a Deo assumptus et instructus, uti 49, 2 proponitur. Haec autem praeclare in Christo esse impleta liquet. Nam ipsi illius hostes fateri cogebantur neminem unquam suavi adeo dicendi vi valuisse (loan. 7. 46) ; nemo unquam maiore sapientia, vi, suavitate aut efficacia disseruit (Calm.), ergo linguam habuit divinitus edoctam. Ipse quoque se a Patre accipere cuncta constanter professus est : sicut dixit mihi Pater, sic loquor ; sermonem quem audistis non est meus, sed eius qui misit me Patris; mea doctrina non est mea etc, (cf. Ioan. 8, 26. 40; 12, 50 ; 14, 24 ; 45, 15 ; "1, 16 etc.). Divinae illi querelae v. 2 ulterius respondet suam ostendens animi ad ohediendum promptitudinem
Cum igitur, uti ex interrogationibus v. 2 propositis colligitur, inobe-, dientia populi ipsam Dei potentiam quam maxime impediat quominus redimat et salvet, quis iam hoc expiabit et tollet. impedimentum ? Proponitur a vate servus Domini maximam exhibens obedientiam. Redemptio ex Aegypto facta est potentia Dei ; ut vero redemptio ex captivitate iniquitatum fieri possit, opus est servo Domini mediatore et expiatore, qui sua obedientia et patientia viam quasi paret divinae potentiae ad redemptionem et salutem donandam. Neque enim significatione carere. potest, quod postquam dictum est eos peccatis suis esse venditos, immo eorum obduratione Dei potentiam quasi ligari, iam servus Domini lo-: quens inducitur, qui suam obedientiam et verbis et rebus maximam sollemni modo coram Domino profitetur et doctrina et exemplo suo alios docet, quibus si vocem eius audierint salus promittitur. Ergo obedientia servi Domini fit, ut inobedientia vincatur et obstaculum salutis removeatur. Illi enim Dei expostulationi et querelae : veni, vocavi et nemo audivit, suam opponit et offert obedientiam promptissimam, qua simul alios.se reddere ad obsequendum expeditos profitetur; iam quid hoc aliud est, nisi Deo irato expiationem et satisfactionem offerre, ut pro scelere illo iam servi promptum animum benigne suscipiat? Ait enim
50:5
v. 8 « Dominus Deus aperuit mihi aurem, ego autem non contradico, retrorsum non abii » ; — i. e. uti Deus me semper edocuit et suam voluntatem manifestavit, ita ego semper obedio, nunquam ne minimum quidem renuo vel haesito; ergo munus a Deo iniunctum summa semper alacritate et studio exsequitur : quae placita sunt ei, facio semper ; sicut. mandatum dedit mihi Pater, sic facio (Ioan. 8, 21; 14, 31) ; sic Messias saepius se non suam facere profitetur voluntatem sed eius qui se miserit Patris (cf. Ioan. 4, 34; 5, 30 ; 6, 38). Verbis ipsis et ista affirmatione obedientiae iam exprimitur gravia ac molesta ab eo esse postulata et obedientiae exercitium labore multo constitisse. Bene notat S. Cyr. Christum suam obedientiam Iudaeorum contumaciae opponere; « ego enim vocavi, inquit, nec erat audiens; desides facti sunt, ad obediendum tardi, renuerunt; ego autem non renui nec contradico ». Atque quantopere ex iis quae passus est didicerit obedientiam et quantam in obedientia praestanda exhibuerit patientiam, fortitudinem, constantiam, sequentibus declaratur
50:6
v. 6 « corpus meum dedi percutientibus et genas meas vellentibus; faciem meam non averti ab. increpantibus et conspuentibus in me » ; — en, quomodo retrorsum non abierit ! hebr. dorsum meum dedi percutientibus... faciem meam non abscondi a. contumeliis et sputo (cf. For. Mald. Mar. Malv.); proprie genas meas (praebui) depilantibus i. e. avellentibus barbam indignissime ; habet autem vellicatio barbae et dolorem et insignem contumeliam ( For. Sanct.). Et verbum ded? abunde indicat quam non gravate ista pertulerit, cum obvium se dederit percuüentibus neque genas vellentium inclementiae subduxerit (Sanct. Lap.). Contumeliam sputorum tamquam omnium maximam extremo loco posuit Iob : « abominantur me et longe fugiunt a me et faciem meam conspuere non verentur » (lob 30, 410), solent enim ad sputa et putria oris eiectamenta despicatissimum eligere locum (Sanct.). LXX vertunt : dedi tergum meum ad verbera (uászwyac) et genas meas ad alapas (£axísyaza), faciem autem meam non averti ab ignominia sputorum. Cur autem servus Domini tam duram debuerit subire obedientiam, explicabitur accuratius 53, 4 et seq. et iam hic poterit aliqua ratione coniici, si consideraveris eius obedientiam opponi inobedientiae populi; debuit ergo huius inobedientie poenas in se suscipere et pro ea expiare ; populus qui etiam servus Domini vocatur sceleribus suis in conditionem abiectam et servilem est redactus; ut eam solvat alter servus Domini innocens sponte miseriam subit: ego autem sum vermis et non homo, opprobrium hominum et abiectio plebis (Ps. 91, 7), sustinui opprobrium, operuit confusio faciem meam (Ps. 68, 8). Impletionem vide Matth. 26, 27; 27, 30. Marc. 14, 65. Luc. 48, 32; 992, 64. Ioan. 18, 22. In hisce autem contumeliis scit sibi Dominum adesse opitulatorem, quare invicto animo eas subit certus illas demum in ornamenta gloriae fore
50:7
v. 1 « Dominus Deus auzxiliator meus, ideo mon sum confusus ; ideo posui faciem meam ut petram durissimam et scio quoniam non confundar » ; — quo igitur animo, qua mente et fiducia ea opprobria enim de servo Domini dictum est : sustentavi eum, apprehendi manum eius, servavi te (42, 4. 6), in umbra manus suae protexit me (49, 2) et iterum : in die salutis auxiliatus sum tui et servavi te (49, 8). Quare illa ad hune qui nunc loquitur referri manifestum est. Ope divina fretus aggressoribus in isto conflictu convieiorum et vexationum constantiam opponit invictam, animum excelsum, qui in ipsa facie intrepida cernitur; ideo posui faciem meam ut silicem (hebr.); scil. induruit ad convicia et plagas tolerandas neque iis cedit; sed est « sicut saxum quod in medio mari verberant fluctus, non tamen labefactant aut commovent » (Sancl.). Animum similiter intrepidum atque constantem adfore Ieremiae et Ezechieli Deus promiserat (Ier. 1, 18. Ez. 3, 8). Contumeliis porro non succumbit, verum illis excelsior est quia mediis in ignominiis scit se confusione minime obrutum iri, verum se ex illis ad suam et operis sui gloriam evectum iri. Illud enim non confundar iam adest in promissis illis et opere ei assignato, adest in ipso nomine servi Domini, adest in sollemni Dei assertione : in te me gloriosum exhibebo; quare iam antea dixit postquam Deo suam causam commendavit : glorificatus sum in oculis Domini (49, 5; cf. 42, 1. 3. 6; 49, 2- 10). Verba sunt scil. eius, qui dixit : Pater, clarifica filium tuum, ut filius tuus clarificet te (Ioan. 11, 1), confidite, ego vici mundum (loan. 16, 33). Quemadmodum igitur per totam Isaiae prophetiam a capite primo et deinceps norma illa continuo etfertur per castigationem, humiliationem, deiectionem pompae etc. esse demum perveniendum ad beatam prosperitatem et felicitatem, ita eandem viain nobis in servo Domini delineat, quam quidem iam 11, 4 indicat, cum dicat surculum ex radice Iesse vel ex trunco lesse exoriturum et demum fore in signum populorum. Unde quoque magis magisque innuitur servum Domini in se suscipere personam populi, in eandem intrare humilem conditionem 'et eius in se suscipere perpessiones, ut populum simul secum ad gloriam et beatitatem evehat.
50:8
v. 8 « Juxta est qui iustificat me, quis contradicet mihi ? stemus simul, quis est adversarius meus ? accedat ad me » | — causam enim suam Domino commisit qui eam se tuiturum esse et praeclaro successu donaturum promisit, uti 49, 4. 6 est expositum. Quare hoc loco servus Domini illum sibi adstare asserit, qui se declaraturus sit iustum sua sententia iudiciali coram omnibus proferenda; est igitur ?ustificare h. 1. causam defensionis suscipere, ab adversariis vindicare, illum ad ius suum perducere, illum demonstrare victorem in conflictu hostili. Cum igitur talem Deum sibi adstare sciat opitulatorem et iuris vindicem, audacter adversarios ad certamen provocat : quis mecum disceptabit (hebr.)? consistamus simul i. e. in ius simul eamus! quis poterit me arguere vel accusare? age prodeat in medium! Similem Christi vocem audimus apud Ioan. : quis ex vobis arguet me de peccato (8, 46)? Provisum itaque dicit servus Domini a Deo auxiliatore, ne propter contumelias sibi illatas apud homines nomen suum infamia laboret, immo decretum ut omnibus gloriosum futurum: sit et venerabile (Sanct.). Quare certam fore victoriam declarat
In hac abiectione et vilipensione (v. 6) servus Domini scit instare sibi gloriam et insignem victoriam ; unde
50:9
v. 9 « ecce Dominus Deus auxiliator meus, quis est qui condemnet me? ecce omnes quasi vestimentum conterentur, tinea com»det eos » ! — fore impugnatores servi Domini innuit qui eius famae insidientur vel eum apud alios tamquam hominem scelestum traducere studeant. At conatus adversariorum fore vanos et árritos ; hostes robore ac virtute destitui, impotes in se ipsis concidere, suis sceleribus corrodi et tabescere. Comparationes si cum aliis de Cyro (42, 2; 45, 4 seq.) componantur, non eam dicunt victoriam quae tumultu et strepitu bellico acquiratur, verum potius talem quae sensim, tacite habeatur; nam quod advenit vestimento aut ligno vitium a tinea, sensim inolescit tacitoque morsu quod prius solidum videbatur et integrum exeditur et putrescit, unde malum quod sensim et tacite serpit et conficit occulto damno, tineae nomine designatur (Sanct.). Certa quidem est victoria, at poterit diutius differri, poterit apud adversarios per aliquod tempus fallax quaedam felicitatis species cerni, uti tinea in occulto diu latens non statim destruit neque externam speciem aufert. Apta est sane comparatio, si qualiter Messias de suis adversariis soleat triumphos agere attente consideraveris. Etiam de iis valet quod de ipso annuntiatum est 42, 2. 3. Quid magis exiguum quam tinea? At quam magna Deus efficere solet re minima! Etiam hic valet: infirma Deus elegit, ut confundat fortia et ignobilia et contemptibilia et ea quae non sunt elegit, ut ea quae sunt destrueret (1 Cor. 1, 27. 28). Talis ergo servus Dei in obedientia et patientia exhibetur talisque et populo contumaci opponitur et demum ad victoriam praeclaram a Deo perducetur; quare in eo demum spes salutis pro afflictis constituitur; unde eo exemplo proposito et tali doctrina in medium prolata ipse Deus qui sermonem exorsus est (v. 1) conclusionem et applicationem colligit, bene agi cum iis qui servum Domini audierint, pessime cum iis qui spreverint. Haec est enim victoria servi Domini, ut obsequentibus afferat salutem, contumacibus sit ruinae. Qui afflicti sunt, spem concipiant ex servo Domini afflicto prius et postmodum exaltato; v. 10 « quis ez vobis timens Dominum, audiens vocem servi sui? qui ambulavit in tenebris el. non est lumen ei, speret in nomine Domini et innitatur super Deum suum » | — paucos fore ipsa interrogationis forma indicari videtur, constans quippe est norma reliquias Israel salvas fore. Dein attendatur nexus inter timorem i. e. cultum et religionem Dei et obedientiam servo Domini praestiandam; qui Deum colit, audiet et intelliget vocem servi eius; nam « qui non honorificat Filium, non honorificat Patrem qui misit illum » (Ioan. 5, 23). Iam vero si servum Domini audierint suam enarrantem obedientiam, patientiam, fiduciam, victoriam, facile quoque ipsi quid in angustiis et miseriis sibi sit praestandum intelligent. In afflictione ergo reipublicae et piorum quae sine ulla spe ingruere et omnem melioris conditionis exspectationem penitus auferre videtur (si res humanitus spectatur), spem suam et firmam fiduciam collocent in Domino, in nomine /ahve, qui est foederis Deus immutabilis et constans ; videant ergo et intelligant exemplum servi Domini et eosdem animi sensus induant, quibus ipse opprobriis atque infestationibus obrutus invicta spe Domino inhaesit : Dominus auxiliator meus, ideo non sum confusus v. 1. 8. Docet ergo propheta pro tempore calamitatis h.l. idem quod iam inculcavit 8, 47 seq. 26, 8. 9. Unde cernis quantopere in oraculis quoque de tempore futuro sui temporis necessitatibus consulat. Quo alacrius vocem servi Domini audiant, sortem eorum adumbrat qui adversarii servi Domini esse malunt
50:11
v. 11 « ecce vos omnes accendentes ignem, accincti flammis, ambulate in lumine ignis vestri et in flammis quas succendistis ; de manu mea faclum est hoc vobis, in dolovibus dormietis »! — adversarii servi Domini ignem accendunt, sese malleolis vel sagittis ardentibus cingunt (hebr.) i. e. magna persecutionum incendia contra eum suscitant, calumniis et sermonibus mendacibus, tamquam sagittis, eum confodere et interimere student; cf. 9, 18: succensa est quasi ignis impietas; Ps. 56, 5 : lingua eorum gladius acutus. Sed suis se machinationibus perdent; quare iubentur a Domino ire in lumen ignis sui, sese proripere et iniicere in suas sagittas ardentes; ergo incendia quae suscitarunt contra servum Domini in perniciem succendentium vertentur. Ita igitur Deus incendia in ipsos vertet et. in flammis suis sepulti cubabunt in doloribus (hebr.). Nonne haec ad literam iam impleta sunt in inimicis servi Domini, in Iudaeis contumacibus? qualia incendia in Messiam et discipulos eius suscitarunt, donec ipsi illis incendiis in expugnatione urbis et templi interierint (cf. S. Hier. Cyr. Theod.)? Norma utique statuitur generalis; verum, ut S. Hier. dicit, pro qualitate peccati ignem unusquisque sibi succendet, sua iniquitate se perdet poena congrua; unde applicatio et impletio multiplex per saeculorum cursum habetur pro varietate impugnationum. Neque enim est in alio aliquo salus ; « quoniam lucem meam non suscepistis, hostium ignem suscipite, cui vos ipsi alimentum suppeditastis » (Theod.). Illud eubabitis in doloribus (hebr.) supplicia dicit contemptoribus Messiae parata; cf. 66, 24; et de tali incendio a scelestis excitato iam monuit vates 1, 31. « Non est pax impiis ». Habes h. l. inter v. 10 et 11 eandem oppositionem, quam in parte priore saepius deprehendimus; cf. 8, 21 et 9, 1; 26, 9 et 10; 30, 23 et 21; cap. 34 et 35. iisdem verbis afferuntur, iam eadem esse negare cogeris; alias etiam 42, 1 seq. et 49, 1-9 debebis de Isaia explicare. Sed haec de Isaia nullo pacto posse intelligi, ex ipsis verhis iam demonstratum est, neque rationalistae in iis capp. Isaiam agnoscunt. Ergo planearbitrarium est et contra regulas sanae interpretationis peccatur, si quis ea quae illis capp. innituntur et ex iis enascuntur tamen de Isaia accipi voluerit, i. e. si90, 4 seq. de alio aliquo interpretetur, quam 42,1 et 49, 1-9 interpretatus est. Dein id quoque adde, nihil prorsus notum esse Isaiae unquam eiusmodi contumelias, verbera, sputa esseillata; ad quam rem expende, quam accurate Ieremias de infestationibus sibi factis referat. Sed quid haec pars ex vita Isaiae hoc loco inserta et iis verbis relata, sibi velit, quando, qua occasione acciderit, nemo explicare potest. Num [saias singulis diebus (v. 4) accepit revelationes ? num Isaias verberibus pereussus adhue quaerit: quis sit adversarius? num insidiatores suos ad novum provocabit certamen ? num [saias tam audacter asserere potest se a nullo posse condemnari ? et tamen postmodum ab inimicis est interfectus! Quomodo ergo oraculum illud impletum est : omnes inimicos eius contritum iri et a tinea consumptum (v. 9)? quomodo in Isaia promissio illa v. 11 impleta est, eius adversarios suis se interempturos esse machinationibus? En, si haec [saias de se dixit, potius falsus demonstratur propheta. Locos ss. Patrum qui hoc caput de Christo exponunt recensitos invenies apud Reinke l. c. p. 157 etc. et apud Kilber, Analys. bibl. ed. Tailhan I p. 381.
50:4
… Nei Sinottici è costante questo concetto di s., cui corrisponde nel IV Vangelo quello di «vita» e di «vita eterna». È un concetto che si intreccia con quello di Redenzione (v.) che, già latente nei poemi del Servo di Jahweh (Is. 42, 1 sgg.; 49, 1-6; 50, 4-9; 52, 1-3; 53, 12), ma sconosciuto ai Giudei nel suo senso pieno, affiora chiaramente dal Vangelo, sia nelle affermazioni di Cristo che dicesi venuto per i peccatori (cf. Mt. 9, 13; …
50:5
SERVO DI JAHWEH (EBR. 'ÉBHEDH JAHWEH)
tazione (cf. Is. 50, 5-6; 52, 14; 53, 1-22). Il pro-
50:6
Si verificarono allora le parole di Ps. 2, 1-2 della congiura dei principi e re contro il C., come si ricordarono i primi cristiani (Act. 4, 25-28). G. vi patì pure le sofferenze già predette da Is. 50, 6; 52, 13-53, 12. G. è il « servo di Jahweh » che non allontana la sua faccia dalle ignominie e dagli sputi, ha presentato il suo dorso a quelli che lo battevano e le guance a quelli …
SERVO DI JAHWEH (EBR. 'ÉBHEDH JAHWEH)
… 1; Mt. 8, 17 con Is. 53, 4; Act. 8, 32-35 con Is. 53, 7-8; Lc. 22, 37 con Is. 53, 12. Nei quali si rileva adempito in Cristo quanto è detto del S. di J. (cf. anche Lc. 2, 32 - Is. 42, 6; Mt. 11, 5 - Is. 42, 7; Apoc. 19, 13-15 - Is. 49, 2; Mt. 26, 67 - Is. 50, 6). Gesù applica a sé Is. 53, 12 (Mc. 15, 28; Lc. 22, 37). Nessuno può dubitare che la figura e la missione del S. di J. convengano in pieno solo a Cristo, anzi che gli convengano così …
50:7
G. mostra in tutta la Passione la protezione speciale che Dio gli concede (Is. 50, 7); si rivela nelle sue risposte come re di un regno spirituale; ribadisce la sua missione e la sua origine sovraumana (Io. 18, 36-37); afferma che è nelle mani di Pilato per volontà …
50:11
… Si accenna anche al fuoco che divora (Deut. 32, 22; Is. 50, 11; Eccl. 51, 4); per gli empi « il verme non morrà e il fuoco non si estinguerà » (Is. 66, 24; Eccl. 7, 17; Iud. 16, 21; Mc. 9, 23), allusione alla corruzione cadaverica e …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.