The prophet forewarning the people of their future afflictions, 2. exhorteth them to repentance, and confession of their sinnes: 5. foreshewing that God wil geue much grace to the penitent. 10. Al which mysteries only the godlie wise shal vnderstand.
1Let Samaria perish, because she hath stirred up her God to bitterness: let them perish by the sword, let their little ones be dashed, and let the women with child be ripped up.Perisca Samaria, perchè ha esacerbato il suo Dio; periscano di spada coloro, e i loro bambini siano infranti, e sventrate le donne gravide.LET Samaria perish, because she hath stirred vp her God to bitternes: let them perish by the sword, let their litle ones be dashed, and let the wemen with child be cut in sunder.Pereat Samaria, quoniam ad amaritudinem concitavit Deum suum ! / in gladio pereant, / parvuli eorum elidantur, / et fœtæ ejus discindantur ! 2Return, O Israel, to the Lord thy God: for thou hast fallen down by thy iniquity.Convertiti, o Israele, al Signore Dio tuo; perocché per le tue scelleraggini ti sei precipitato.Conuert ô Israel to our Lord thy God: because thou art fallen in thine iniquitie.Convertere, Israël, ad Dominum Deum tuum, / quoniam corruisti in iniquitate tua. 3Take with you words, and return to the Lord, and say to him: Take away all iniquity, and receive the good: and we will render the calves of our lips.Prendete con voi parole, e volgete vi al Signore, e ditegli: Togli tutte le iniquità, accetta questo bene, e noi ti offeriremo le ostie delle nostre labbra.Take wordes with you, and conuert to our Lord, and say to him: Take away al iniquitie, and receiue good: and we wil render the calues of our lippes.Tollite vobiscum verba, / et convertimini ad Dominum; et dicite ei: / Omnem aufer iniquitatem, accipe bonum, / et reddemus vitulos labiorum nostrorum. 4Assyria shall not save us, we will not ride upon horses, neither will we say any more: The works of our hands are our gods: for thou wilt have mercy on the fatherless that is in thee.Non sarà nostro salvatore l'Assiro, non saliremo sopra i cavalli, non diremo mai più che nostri dii siano le opere di nostre mani, perchè tu avrai pietà del pupillo rimesso nelle tue mani.Assur shal not saue vs, we wil not mount vpon horse: neither wil we say any more: Our goddes the worke of our handes: because thou wilt haue mercie on that pupil, which is in thee.Assur non salvabit nos: / super equum non ascendemus, / nec dicemus ultra, Dii nostri opera manuum nostrarum: / quia ejus, qui in te est, misereberis pupilli. 5I will heal their breaches, I will love them freely: for my wrath is turned away from them.Io sanerò le loro piaghe, gli amerò gratuitamente, perchè si è placato con essi il mio sdegno.I wil heale their confractions, I wil loue them voluntarily: because my furie is auerted from them.Sanabo contritiones eorum; / diligam eos spontanee: / quia aversus est furor meus ab eis.
6I will be as the dew, Israel shall spring as the lily, and his root shall shoot forth as that of Libanus.Io sarò come rugiada per Israele, ed egli spunterà come giglio, e getterà sue radici come una pianta del Libano.I wil be as dew, Israel shal spring as the lillie, and his roote shal breake forth as that of Libanus.Ero quasi ros; / Israël germinabit sicut lilium, / et erumpet radix ejus ut Libani. 7His branches shall spread, and his glory shall be as the olive tree: and his smell as that of Libanus.Si diffonderanno i suoi rami; ei sarà bello come un ulivo, e odoroso come l'incenso.His boughes shal goe, and his glorie shal be as the oliuetree: and his smel as of Libanus.Ibunt rami ejus, / et erit quasi oliva gloria ejus, / et odor ejus ut Libani. 8They shall be converted that sit under his shadow: they shall live upon wheat, and they shall blossom as a vine: his memorial shall be as the wine of Libanus.Si convertiranno, e sederanno all'ombra di lui: viveranno di frumento; si propagheranno qual vite: il loro nome sarà come il vino nel Libano.They shal be conuerted that sitte vnder his shadow: they shal liue with wheate, and they shal spring as a vine: his memorial as the wine of Libanus.Convertentur sedentes in umbra ejus; / vivent tritico, et germinabunt quasi vinea; / memoriale ejus sicut vinum Libani. 9Ephraim shall say, What have I to do any more with idols? I will hear him, and I will make him flourish like a green fir tree: from me is thy fruit found.Ephraim (dirà): che ho io ornai da fare cogl'idoli? io l'esaudirò, io lo farò andare in alto come un verde abete: da me verranno i tuoi frutti.Ephraim what haue I to doe any more with idols? I wil heare, and I wil direct him as a verdant firretree: out of me thy fruit is found.Ephraim, quid mihi ultra idola ? / Ego exaudiam, et dirigam eum ego ut abietem virentem; / ex me fructus tuus inventus est. 10Who is wise, and he shall understand these things? prudent, and he shall know these things? for the ways of the Lord are right, and the just shall walk in them: but the transgressors shall fall in them.Chi è il saggio, che tali cose comprenda? chi ha intelletto per penetrarle? perocché le vie del Signore sono diritte, e i giusti le battono, ma i prevaricatori vi ricaderanno.Who is wise, and shal vnderstand these thinges? of vnderstanding, and shal know these thinges? because the wayes of our Lord be right, and the iust shal walke in them: but preuaricatours shal fal in them.Quis sapiens, et intelliget ista ? intelligens, et sciet hæc ? / quia rectæ viæ Domini, / et justi ambulabunt in eis; / prævaricatores vero corruent in eis.
14:1
St. Jerome
Perish, because she hath stirred up her God to bitterness. It is not a curse or imprecation, but a prophecy of what should come to pass (Challoner) to Israel, in Assyria. Many such expressions occur, Psalm 68:25., etc. (St. Jerome)
Worthington
Sometimes they are the effects of zeal, conformable to divine justice, Psalm 140:6. (Worthington)
Calmet
Hebrew, "Samaria has sinned, or shall perish." (Calmet)
Haydock
Bitterness. Septuagint, "she hath resisted her God." (Haydock)
14:3
Calmet
Words. In captivity, legal victims cannot be offered. (Calmet)
But a contrite heart is always acceptable, Psalm L.
Good. While engaged in sin, (Haydock) "we can offer thee nothing good."
St. Jerome
Calves: victims of praise. (St. Jerome)
Calmet
Hebrew parim. Septuagint omit m, (Haydock) and render fruit. They are followed by the Arabic and Syriac as well as by the apostle, Hebrews 13:15. (Calmet)
We will offer what victims we please. (Estius) (Psalms 69:23., and 65:13.)
14:4
Calmet
Gods. The Assyrians, instead of protecting, oppress us; while Egypt, famous for horses, sits unconcerned. (Calmet)
But the source of all our evils are the idols, which we will follow no more.
Haydock
In thee: adheres to the true faith in practice. (Haydock)
Calmet
Israel was like an orphan during the captivity, Lamentations 1:1. (Calmet)
14:5
Worthington
Breaches, when Israel shall be converted, as some were to Christ, and many will be at the end of the world. (Worthington)
Hebrew, "their return." Septuagint, "dwellings." They shall be purified.
Calmet
Freely. I have been forced to chastise, My heart dilates. (Calmet)
Haydock
Septuagint, "I will love them manifestly." Syriac, "accept their free offerings." (Haydock)
14:6
Dew. Israel has been like a plant dried up, Osee 13:15.
Libanus. The cedars were tall and bulky, being well rooted.
14:7
Glory. Septuagint, "he shall be as fruitful as the olive-tree."
Calmet
Libanus, or incense. (Calmet)
Haydock
The term has both meanings. (Haydock)
14:8
His. This may refer to the tree, or to God. The captives shall return, and be happy. But in a more sublime sense it refers to the nations which shall embrace the gospel.
Calmet
Libanus, or fragrant. Such wine was esteemed in which certain odoriferous herbs were infused, Canticle of Canticles 7:2. (Calmet)
Libanus was also famous for generous wines. (Siconita 11.)
14:9
Idols? or God will no more reproach them, as their conversion is sincere.
Calmet
Make. Hebrew, "be to him like," etc. (Calmet)
14:10
Theodoret
Wise. This denotes the obscurity of the prophecy. (Theodoret)
Worthington
No human wit can explain the prophets: yet the just shall understand as much as shall be necessary. (St. Jerome; St. Augustine, City of God 18:28.) (Worthington)
Calmet
Only few will make good use of these admonitions, and share in the promises. (Calmet)
14:1
Perish, because she hath stirred up her God to bitterness.... It is not a curse or imprecation, but a prophecy of what should come to pass.
14:10
THE PROPHECY OF JOEL
JOEL, whose name, according to ST. JEROME, signifies THE LORD GOD: or, as others say, THE COMING DOWN OF GOD: prophesied about the same time in the kingdom of Judea, as OSEE did in the kingdom of Israel. He foretells under figure the great evils that were coming upon the people for their sins: earnestly exhorts them to repentance: and comforts them with the promise of a TEACHER OF JUSTICE, viz., CHRIST JESUS OUR LORD, and of the coming down of his holy SPIRIT.
14:1
Such imprecations in holie scriptures are sometimes only predictions. as Psal. 68. v. 23. & so here is prophecied what shal happen to the Israelites in Assyria. S. Ierom. sometimes are the zelous desires of Sainctes conformable to Gods iustice. as Psal. 149. v. 6. 7. 8. 9.
14:2
Concordanza Ioel. 2. Zach. 1.
14:5
VVhen the Israelites shal conuert to God, as some did vvhen Christ came, and manie wil nere the end of the vvorld, then Christ wil heale thē.
14:10
No humane vvitte is able to vnderstand this (and other prophetes) yet the iust shal know so much as is necessarie. S. Ierom. in prooem. S. Aug. li. 18. c. 28. ciuit.
14:2
Tertulliano † 220 d.C. On Prayer 27
The more diligent in prayer are wont to subjoin in their prayers the “Hallelujah,” and such kind of psalms, in the closes of which the company respond. And, of course, every institution is excellent which, for the extolling and honouring of God, aims unitedly to bring Him enriched prayer as a choice victim.
Pseudo-Cyprian Exhortation to Repentance 1
Also in Hosea: “Be thou converted, O Israel, to the Lord thy God, because thou art weakened by thine iniquities. Take many with you, and be converted to the Lord your God; worship Him, and say, Thou art mighty to put away our sins; that ye may not receive iniquity, but that ye may receive good things.”
14:5
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 1.4
33. This is our Faith. Thus did God will that He should be known by all, thus believed the three children, and felt not the fire into the midst whereof they were cast, which destroyed and burnt up unbelievers, whilst it fell harmless as dew upon the faithful,
14:9
sant'Ippolito † 235 d.C. On Daniel 3
23. “Because Thou hast given me wisdom and might.” We ought therefore to mark the goodness of God, how He straightway reveals and shows (Himself) to the worthy, and to those that fear Him, fulfilling their prayers and supplications, as the prophet says: “Who is wise, and he shall understand these things? and prudent, and he shall know them?”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 3.45
… And one of the prophets—Hosea—says at the end of his prophecies: “Who is wise, and he will understand these things? or prudent, and he shall know them?”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 4.50
… But why establish at greater length what needs no demonstration? For to these things applies the saying: “Who is wise, and he shall understand these things? or who is prudent, and he shall know them?”
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 14
… And the firstborn were preserved by God from being touched by the destroyer, to show that we who were made alive in Christ no longer die in Adam. The sea and the cloud for the time being led on through amazement to faith, but for the time to come they typically prefigured the grace to be. “Who is wise and he shall understand these things?”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 3.13
… “I know, O Lord, that the way of man is not his: neither is it in a man to walk and to direct his steps.” And the Lord Himself says to Israel: “I will direct him like a green fir-tree: from Me is thy fruit found.”
14:10
san Melitone di Sardi † 180 d.C. Melito, the Philosopher 9
Again: The ways of the Lord —His precepts. In Hosea: “For the ways of the Lord are straight, and the just shall walk in them.”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 6.36
Akin to this sacrifice are the others of which the sacrifices of the law are symbols, and another kind of sacrifice also appears to me to be of the same nature; namely, the shedding of the blood of the noble martyrs, whom the disciple John saw, for this is not without significance, standing beside the heavenly altar. “Who is wise,
sant'Ambrogio † 397 d.C. Concerning Repentance 1.9
… it does not imply no one, but some special one is meant, after having said “Who shall ascend into the hill of the Lord?” the Psalmist adds: “He that hath clean hands and a pure heart, who hath not lift up his mind unto vanity.” And elsewhere it is said: “Who is wise and he shall understand these things?”
14:1
1. PEREAT SAMARIA. — To pereat potest proprie accipi ut optativum, quasi Propheta conformans se voluntati Dei vindicis, ex zelo justitiæ justeque vindictæ ad sarciendum Dei honorem a Samaria violatum, optet ut ipsa dispereat. Melius tamen accipias optativum pro futuro, scilicet pereat pro peribit, ut sit propheticum. Ita Hebræa et Septuaginta. Sic et alibi optationes extremorum malorum in viris sanctis, pro prophetiis et prædictionibus eorumdem accipiuntur, ut Psalm. LXVIII, 29: « Deleantur, » id est delebuntur, « de libro viventium, et cum justis non scribantur, » id est non scribentur. Sensus ergo est, q. d. Prima peccavit Samaria inducendo vitulos aureos, prima ergo et ultima puniatur: prima in suis contribulibus, quos videbit ab Assyriis jugulari et vastari; postrema in seipsa, cum ab iisdem ipsa ejusque populus jugulabitur et vastabitur, itaque disperibit. Pro pereat hebraice est תשאם tescam, quod et desolari sive perire, et peccare significat, quia sæpe peccatum est causa desolationis et perditionis. Unde Chaldæus vertit: Peccati rea est Samaria; Leo Hebræus et Pagninus, delinquet, vel peccabit, id est peccavit, Samaria. Utrumque sensum nexuit Symmachus dum vertit, pœnitebit, id est, pœnam peccati luet « Samaria, » ideoque proprie pœnitebit eam peccati, sed sero. QUONIAM AD AMARITUDINEM CONCITAVIT (Leo Hebræus, exacerbavit) DEUM SUUM. — Septuaginta: Quia restitit contra Deum. Mira ergo est peccati acerbitas, utpote quæ Deum benignissimum et dulcissimum amaricet et exacerbet. PARVULI EORUM ELIDANTUR, — id est elidentur, ut habent Hebræa, puta ad saxa et muros, itaque occidentur. ET FŒTÆ (id est, matres gravidæ et prægnantes: ita Hebræa, Septuaginta et Chaldæa) EJUS DISCINDANTUR, — id est, discindentur una cum fœtu quem utero gestant. Utrumque notat extremam iram, furorem et sævitiam barbaram hostium Assyriorum, ac consequenter gravissimum scelus Samariæ, quod hanc in se Dei iram concitavit. Quocirca Elisæus prædicens Hazaeli quod futurus esset rex Syriæ, quodque parvulos Israelis elide- ret, et prægnantes divideret, conturbatus est usque ad suffusionem vultus et flevit, IV Reg. cap. VIII, 11. Ita accidisse reipsa Samariæ certum est ex hoc oraculo, etiamsi in libris Regum id non narretur.
14:2
2. CONVERTERE, ISRAEL, AD DOMINUM. — Nota hic alternantes Dei et Prophetæ affectus. A minis enim subito transcunt ad blanditias, ut ostendant pietatem et clementiam Dei, quæ minatur non ut perdat, sed ut corrigat, salvet et ad se reducat Israelem. Moraliter, nota hic veram et plenam conversionem esse, qua mens a venere, vino aliisque cupediis, quas prius adamabat, aversa, tota convertitur ad Deum, illique tota copulatur et adhæret. Conversio, ait Albertus et ex eo Sanchez hic, est mutatio situs, ut quæ sinistra sunt, dextra fiant; et contra sinistra, quæ dextra fuerant; quæ anteriora, posteriora; quæ superiora, inferiora. Ad quem locum et gradum nisi pervenerit qui sibi in pœnitentiæ nomine gratulatur, sane ad Dominum usque non perveniet. Avarus dextras, anteriores et superiores habuit opes terrenas et caducas; sinistras, posteriores et inferiores habuit opes spirituales et cœlestes; necesse est ut harum situm et ordinem convertat, si Deo perplacere velit, ut scilicet ad dexteram, ante et superiori loco constituat opes cœlestes; ad sinistram vero, posterius et inferiori loco terrestres. Unde S. Gregorius, in lib. I Reg. cap. VII, lib. III: « Perfecte, inquit, convertitur, qui quod semel prave egerat, plangit; quod rursum plangat, ultra non repetit. » Et S. Augustinus, serm. 3 in Domin. I Quadrag., docet illum non esse conversum, qui priorum vulnerum cicatrices aperit et resauciat. Idem, lib. VIII De Gen. ad litter. cap. XII: « Tota, inquit, hominis actio bona est, converti ad eum a quo factus est, et ab eo justus, pius, sapiens beatusque semper fieri, non fieri et recedere, sicut a corporis medico sanari et abire. » Cum enim quis sanatus est, recedit a medico, et manet sanus: cum vero quis a peccato sanatur, et convertitur ad Deum, debet semper illi adhærere, ac dicere: « mihi autem ad- ritualia, quæ tuis amicis conferre soles, uti patribus nostris nobisque olim, dum te coleremus, ea contulisti. ET REDDEMUS VITULOS LABIORUM NOSTRORUM. — Hic explicat quod dixit: « Accipe bonum; » bonum enim hoc, aut boni hujus effectus et fructus sunt vituli, id est hostiæ, « labiorum, » puta Dei laudes et gratiarum actiones, quas pro venia bonisque a te acceptis, labiis nostris tibi offeremus loco vitulorum. Ita S. Hieronymus, Chaldæus, Vatablus, Arias et alii, vel, ut alii, reddemus tibi vitulos, quos tibi labiis nostris vovimus et oblaturos promisimus. Ridicule hæc accipiunt Judæi, q. d. Cum ob vastatum templum non possimus Deo offerre vitulos veros et reales, offerimus ei vitulos labiales, puta lectionem Levitici de sacrificiis in Synagogis, itaque satisfacimus Deo et legi, uti prædixit Osee. Septuaginta vertunt, fructus labiorum. Hebræum enim פרים, si punctes פָּרִים parim, significat vitulos; si פְּרִיִם periim, significat fructus. Huc allusit Apostolus, Hebr. cap. XIII, 15, cum ait: « Per ipsum ergo offeramus hostiam laudis semper Deo, id est fructus labiorum confitentium nomini ejus; » vox enim id est significat eum alio, scilicet huc, alludere. Præscribit hic Propheta Israeli, et cuivis pœnitenti formulam confessionis, pœnitentiæ et deprecationis, nimirum, ut dicant Deo, primo: « Omnem aufer iniquitatem; » secundo: « Accipe bonum; » tertio: « Reddemus vitulos labiorum nostrorum; » quarto, « Assur, » etc. Hac utamur in culpis et cladibus tum privatis, tum publicis. Unde S. Ambrosius, epist. 28 ad Theodosium, per vitulos labiorum accipit confessionem peccatorum: « Erant, inquit, tunc (tempore Davidis) sacrificia pro delictis; hæc nunc sunt sacrificia pœnitentiæ, » qua quasi cultro occidimus priores iniquitates et cupiditates, hominemque veterem cum dolore et pudore, ut novus homo incipiat vivere Deo, legi et virtuti. et custodiente Deo, dum obedienti subjectoque dominatur, etc.; eo autem absente, continuo tenebratur. » S. Bernardus, serm. 1 De S. Paulo, eum statuit exemplar perfectæ conversionis: « Hæc plane, fratres, inquit, perfectæ conversionis est forma. Paratum, inquit, cor meum Deus, paratum cor meum. Domine, quid me vis facere? O verbum breve, sed plenum, sed vivum, sed efficax, sed dignum omni acceptione! Quam pauci inveniuntur in hac perfectæ obedientiæ forma, qui suam ita abjecerint voluntatem, ut ne ipsum quidem cor proprium habeant, sed quid Dominus velit, omni hora requirant, dicentes sine intermissione: Domine, quid me vis facere? etc. Sic enim decet, sic omnino dignum est, non meam a te, sed a me tuam quæri et fieri voluntatem. » CORRUISTI IN INIQUITATE TUA, — q. d. Per, et propter iniquitatem tuam corruisti in tot ærumnas.
14:3
3. Tollite vobiscum verba (scilicet mollia et lacrymosa, æque ac pia et sancta, quasi dona et munera gratissima, quæ Dei irati et exacerbati cor mulceant, leniant et ad misericordiam inflectant, puta verba humilitatis, pœnitentiæ, confessionis, deprecationis et laudis Dei, nimirum) DICITE EI: OMNEM AUFER INIQUITATEM, — pœnitet nos peccasse, condona ergo, et condonando aufer, quæsumus, iniquitatem nostram. ACCIPE BONUM, — tam animum nostrum, quam verbum, q. d. Accipe cor nostrum contritum, accipe bonum pœnitentiæ et deprecationis nostræ. Secundo, « accipe bonum, » id est, effice ut malitia et iniquitate nostra sublata, per te bono gratiæ tuæ cum vita et salute donemur, ut sic deinceps bona nostra tum opera, tum sacrificia, nosque totos quasi tibi deditos, tuosque in gratiarum actionem accipias. Unde Chaldæus vertit: Accipe nos jam bonos, et tibi devotos, simul et bona operaque quæ tacite a te petimus, ut ea tibi reddamus, tuque ea a nobis in sacrificium vel oblationem eucharisticam accipias. « Accipe » ergo, id est « da bonum, » quod vicissim a nobis accipias. Est metalepsis: ad blandiendum enim artificiosi mendici dicunt: Accipe, non Da, q. d. Da non tam nobis, quam tibi; quia nos illud tibi reddemus, tuque illud rursum a nobis in oblationem et gratiarum actionem accipies. Simili schemate dicitur Psalm. LXVII, 19: « Ascendisti in altum, etc., accepisti dona in hominibus; accepisti, id est dedisti, mittens Spiritum Sanctum ejusque dona in Apostolos in Pentecoste, rursus ab eis illa accepturus per laudem et eucharistiam, uti explicat Apostolus, Ephes. cap. IV, 8. Vide ibi dicta. Est ergo antithesis, q. d. « Aufer iniquitatem: » et pro ea « accipe bonum, » id est confer gratiam, da justitiam. Rursum aufer iniquitates, pœnas et mala ob eam nobis inflicta, vel infligenda, et pro eis confer bonum, puta tuum favorem, beneficentiam, omniaque bona, tum corporalia, tum spi- QUIA EJUS, QUI IN TE EST, MISEREBERIS PUPILLI, — q. d. Misereberis, o Domine, Israelis, qui quasi sine patre et matre, ac ab omnibus derelictus, quasi pupillus « est in te, » id est tuus est, ac tuæ curæ relictus et creditus, ideoque in te uno omnes spes suas reponit: « Tibi enim derelictus est pauper, orphano tu eris adjutor. » Sic I Petri, cap. V, 2, dicitur: « Pascite qui in vobis est, » id est qui vobis creditus, et vestræ quasi pastorum curæ commissus est, « gregem Dei. » Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Cyrillus et alii. Secundo, pupillus « est in te, » o Domine, per memoriam, miserationem et curam; sicut enim objectum amatum est in amante per amorem; ita miser, v. g. pupillus, est in Deo miserante per misericordiam. Hebræa enim habent: Quia in te est miseratio pupilli; Septuaginta, in te misereberis pupilli, q. d. In te tuisque visceribus, o Domine, intimam et visceralem compassionem, miserationem et misericordiam habet pupillus; hoc enim significat ירחם יתום ierucham iatom. Hæc ergo est ingens consolatio pupillorum et miserorum, quod in Deo, Deique memoria, miseratione et providentia, quasi in Dei visceribus sint, in eaque securi vivant et habitent, juxta illud Psal. XC, 1: « Qui habitat in adjutorio Altissimi, in protectione Dei cœli commorabitur. » Hucusque formula precationis Israelis pœnitentis. Huic occurrit benignus Dominus ac respondet:
14:5
5. Sanabo contritiones eorum. — Hebraice משובתם mescubatam, id est aversionem eorum, puta apostasiam, qua a me ad idola desciverunt. « Sanabo, » inquam, cum pœnitebunt, dicentque: « Omnem aufer iniquitatem, » etc., uti præcessit: quod fiet umbratice et typice, cum e captivitate dimittentur per Cyrum, inquit Ruffinus; plane vero et plene fiet per Christum, q. d. Per Christum evangelizantem sanare incipiam, et sub finem mundi per eumdem judicantem et beantem perfecte sanabo contritiones, id est vulnera, Israelitarum, quæ ex contritione vel confractione fieri solent, vulnera, inquam, animæ, puta aversionem a Christo et Deo. Faciam enim ut videant suas ærumnas esse pœnas aversionis suæ a me, indeque pœnitentes convertantur ad me, Christumque meum salvatorem et Messiam suum agnoscant. Sequentia enim sublimiora sunt, quam ut Cyro conveniant. Ergo ad Christum transit hic de more Propheta, suaque oracula concludit læto de Christo ejusque redemptione nuntio. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Theodoretus, Haymo, Vatablus et alii passim. « Diligam eos spontanee, » puta sine eorum meritis, gratuite et ex mera benevolentia. Hebraice est נדבה nedaba, id est animo liberali, regio, magnifico. Unde Leo Hebræus vertit, liberalissime.
14:6
6. ERO QUASI ROS, ISRAEL, etc. — Syrus: Ero quasi ros Israeli, et germinabit quasi lilium; Arabicus uterque: Ero quasi ros Israeli, germinabit autem ut rosa, q. d. Sicut ros herbas leniter humectat et fecundat, ita ego lege, doctrina et gratia mea suaviter irrigans Israelem, eum virtutibus et bonis operibus fecundabo. Ita S. Hieronymus, Theodoretus et Vatablus. Hinc Ægyptii, ait Horus Apollo, lib. I, hierogl. 35, doctrinam indicantes, cœlum pingebant rorem fundens, innuentes quod sicut ros mollit herbas, non saxa, sic doctrina molliat et imbuat dociles, non stupidos, duros et indociles. Secundo, q. d. Sicut ros e cœlo in terram noctu occulte descendit, ita ego Christus qui sum Filius Dei, e cœlo in uterum Virginis Israeliticæ occulte descendam, ex eaque carnem assumam, ut Israelem salvem: perinde ac ros in vellus Gedeonis descendit, significans Gedeonem liberaturum Israelitas de oppressione Madianitarum, Judic. cap. VI, 37. Hoc est quod ait Isaias cap. XLV, 8: « Rorate, cœli, desuper, et nubes pluant justum; aperiatur terra, et germinet Salvatorem. » Ita Rupertus, Lyranus et veteres Rabbini apud Galatinum, lib. III, cap. XVII, et lib. IX, cap. XI. Cur Christus comparetur rori et irrorationi varias rationes et analogias assignavi, Isaiæ cap. XLV, 8. Tertio, aliqui per rorem accipiunt Eucharistiam, in quam Christus silenter et latenter instar roris illabitur, germinatque lilia virginitatis, de quibus mox; præsertim quia manna, quod fuit expressus typus Eucharistiæ, erat quasi ros concretus et conglaciatus. Imo Hebræi tradunt cum manna depluisse rorem, qui manna tegeret, sicut species panis in Eucharistia tegunt velantque corpus Christi, de quo plura dixi Exodi cap. XVI, 13 et sequent. Est ergo hic proportio analogica primi ad secundum, qualis est tertii ad quartum. Sicut enim se habet ros ad terram cui illabitur, eam fecundando; sic se habet divinitas, sive Verbum ad humanitatem tum Christi, cui per gratiam unionis hypostaticæ; tum nostram, cui per gratiam creatam et Eucharistiam illabitur, eam omnibus donis et bonis operibus fecundans. GERMINABIT (Leo Hebræus, florebit) SICUT LILIUM, — q. d. Israel, rore gratiæ meæ irroratus, crescet et florebit ut lilium: primo, amplitudine et propagine. Sicut enim lilium mirifice crescit seque propagat; ita Israel, id est populus fidelis, per Christum et Apostolos toto orbe propagatus est. Secundo, candore castitatis et puritatis vitæ. Tertio, odore et fragrantia bonæ famæ. Ita Cyrillus et Theophylactus: Lilium, inquit, odoris fragrantiam habet, magnitudinem non habet, q. d. Sic vir doctus et sanctus quo humilior est, eo majorem virtutis et sapientiæ exhalat fragrantiam. Quarto, admirabili splendore virtutum; nam, ut ait Theodoretus: « Admirationem concitat lilii splendor. » Et Theophylactus: « Cum, ait, Lilio enim nihil fecundius esse, ait Plinius, una radice quinquagenos sæpe emittente bulbos, Histor. natur. lib. XXI, cap. V. Qui et addit: Lilium rosæ nobilitate proximum est, nec ulli florum excelsitas major. veritas, miracula puritas cordis, sacramenta pietatis arcanum, passionem patiendi voluntas, mortem libertas non moriendi, resurrectionem fortitudo, ascensionem exhibitio promissionum. » in Ecclesia videris aliquem bene vivere, et luce virtutum coram hominibus splendere, illum vocato lilium. » Quinto, sicut lilium folia sursum erigit, etiam inter nimbos et grandines; ita Israel, id est sanctus, cor in cœlum ad Deum erectum habet tam in adversis, quam in prosperis. Ita Hebræi apud Galatinum, lib. III, cap. XVII. Israel ergo, id est fidelis et justus, similis est Christo, qui, ut ait S. Hieronymus Cant. cap. II, 1: « Ego flos campi, et lilium convallium; sicut lilium inter spinas, sic amica mea inter filias. » Sicut enim Christus in mundi hujus campo quasi lilium æstibus et imbribus laborum, persecutionum et dolorum, in medio spinarum, id est Judæorum, expositus fuit, inquit S. Ambrosius, lib. III De Instit. virg. cap. XII; ita et justus. Sexto, lilium symbolum est spei. Hinc in Romanorum Imperatorum nummis ab altera parte visitur Deus, dextera lilium protendens, cum hac inscriptione, spes publica, vel spes Augusta, vel spes P. R., teste Pierio hierogl. 35. Unde et Virgilius significans spem de Marcello conceptam, sic de eo canit VI Æneid.: Nec puer Iliaca quisquam de gente Latinos / In tantum spe tollet avos. Et mox: Tu Marcellus eris: manibus date lilia plenis. Sicut enim lilium convallium expositum est radiis solis corporei, ab iisque exspectat et haurit spiritum, vitam, decorem, et omne bonum; illi enim vegetatur et vivificatur; ita et vir bonus, præsertim si sit excellens, radiis divinæ providentiæ jugiter irradiatur, iisque alitur et augescit: ideo ab illis omne bonum sperat et postulat. Septimo, Gregorius Nyssenus, homil. 4 in Cant., et S. Ambrosius, lib. De Virgin.: « Lilium, inquiunt, inter spinas significat, castitatem et virtutem spiritualium nequitiarum sentibus obsideri; unde nemo fructum referat, nisi qui cautus incedat. » Idem Ambrosius, lib. III De Virgin., explicans illud: Lilium inter spinas: « Nonne, ait, inter asperitates laborum contritionesque animorum boni flos odoris assurgit? quia contrito corde Deus placatur. » Vide S. Bernardum, serm. 48 in Cant., ubi inter cætera ait: « O candens lilium, o tener et delicate flos! increduli et subversores sunt tecum; vide quomodo caute ambules. Plenus est mundus spinis, in terra sunt, in aere sunt, in carne tua sunt; versari in his, et minime lædi, divinæ potentiæ est, non virtutis tuæ. » Idem, serm. 70 in Cant.: « Quot, ait, virtutes, tot lilia. Hinc Christus se lilium appellavit, quod totus versetur in liliis; et omnia quæ ipsius sunt, lilia sunt; conceptio, ortus, conversatio, eloquia, miracula, sacramenta, passio, mors, resurrectio, ascensio; quid horum non candidum, et non suavissime redolens? Porro ortum candidavit incorrupta virginitas matris, conversationem innocentia vitæ, eloquia ET ERUMPET RADIX EJUS UT LIBANI, — id est faciet Israel et fidelis radices suas ita profundas, ut cedri aliæque arbores Libani, quæ cum sint excelsæ et vastæ, ac ventorum flatibus agitentur, profunde jaciunt radices, nimirum quantum in auras consurgunt vertice, tantum radicem in ima demergunt, ut nulla tempestate quatiantur, sed stabili mole diu consistant, ait S. Hieronymus, q. d. Pari modo Israel in Dei præsidio tutus firmusque per multa, imo omnia sæcula consistet, nec ullo hostium vel adversæ fortunæ vento loco suo demoveri poterit. Ita S. Hieronymus, Vatablus et Chaldæus, qui ita vertit: Habitabunt in robore terræ suæ, sicut arbor Libani quæ diffundit suam propaginem. Secundo, Libanus hebraice significat thus. Unde de thure sic explicat Cyrillus: « Erit Israel sic tutus et firmus, uti est thuris planta, quæ alte jacit radices; talis est mens credentium, qui non moventur ventorum impulsu. » Talis fuit, et est constantia martyrum. Tertio, Sanchez radicem metonymice sumit pro germine e radice pullulante, quomodo Christus vocatur « radix David, » id est germen e Davide quasi radice prognatum, Isaiæ cap. XI, et Apocal. cap. XXII. Germen enim proprie erumpere dicitur, non radix quæ sub terra se abscondit. Germen autem hoc Libano familiare esse cedrum, quæ est arbor procera et firma, ideoque immortalitatis et æternitatis symbolum. Unde Persius: « Et cedro digna locutus; » quin et Plinius, lib. XVI, cap. XL, cedrum et cupressum vocat « arbores æternis, » eo quod vetustatem et cariem non sentiant. Sensus ergo erit, q. d. Israel pene emortuus revirescet ut germen cedri, ut ejus adinslar in magnam celsitudinem et gloriam, eamque æternam excrescat. Verum primus sensus videtur genuinus: primo, quia Hebræa et Septuaginta habent, mittet, vel projiciet radices suas; mittere autem vel jacere radices, est profunde eas in terra quaquaversum spargere et firmare. Secundo, quia si radices proprie accipias, habebis hic causam propriam ejus quod sequitur: « Ibunt rami ejus; » ibunt, id est, spargent sese longe lateque. Nam quantum arbor deorsum in profundum et latum mittit radices, tantum sursum in altum et latum spargit ramos, juxta illud Virgilii IV Æneid., de quercu: Ipsa hæret scopulis, et quantum vertice ad auras / Æthereas, tantum radice ad tartara tendit. Tertio, quia ita seipsum in Comment. interpretatur S. Hieronymus; ipse enim est auctor versionis Vulgatæ. Unde huic sensui non obstat vox erumpet, quia radix non tantum in germina, sed et in fibras suas erumpere dicitur; cum enim ipsa quæ prius videbatur arida et emortua, vim vitalem et vegetantem in se latentem foras emittit, et in fibras, quibus se in terra spargat et figat, exerit, erumpere dicitur.
14:7
7. IBUNT (id est promovebunt se, crescent, diffundent se) RAMI EJUS. — Per ramos accipit sobolem et liberos, præsertim spirituales, q. d. Israel magnam habebit sobolem filiorum, puta fidelium, quos ad Deum convertet, æque ac virtutum et bonorum operum. Unde Chaldæus vertit: Israelitæ crescent filiis et filiabus. ET ERIT QUASI OLIVA GLORIA EJUS, — q. d. Erit Israel fecundus, speciosus et gloriosus instar olivæ frondibus, et fructibus undique circumdatæ et quasi coronatæ; hæc enim est gloria oleæ. Hoc est quod dicitur Psalm. CXXVII: « Filii tui sicut novellæ olivarum in circuitu mensæ tuæ. » Nota Ecclesiam et sanctum quemlibet vocari olivam, ob fecunditatem bonorum operum, ob præstantem charitatem, misericordiam, lenitatem et splendorem virtutum, horum enim symbolum est oleum. Sic de Elia et Henoch dicitur Apocal. cap. XI, 4: « Hi sunt duæ olivæ, et duo candelabra in conspectu Domini terræ stantes. » Et Jerem. cap. XI, 16, de Israele dicitur: « Olivam uberem, pulchram, fructiferam, speciosam vocavit Dominus nomen tuum. » Vide ibi dicta. Addit Martinus de Roa, lib. IV Singular. cap. VI, olivam pacis, deditionis et obedientiæ esse symbolum: ramos enim olivæ victoribus prætendunt dedititii, uti fecerunt Judæi Christo, dum in die palmarum quasi rex, victor et triumphator ingressus est Jerusalem; sicque explicat illud Psalm. CXXVII: « Filii tui sicut novellæ olivarum in circuitu mensæ tuæ, » q. d. Filii tui tibi se submittent, eruntque obedientes, atque inter se non rixabuntur; sed concordes erunt et pacifici quasi olivæ novellæ. Chaldæus vertit: Splendor eorum sicut splendor candelabri sanctitatis. Candelabrum enim templi habebat lucernas septem ardentes oleo olivarum. ET ODOR EJUS UT LIBANI. — Per Libanum, montem, vel etiam thus accipe: לבונה lebona enim hebraice vocatur thus; inde mons thure, cedro, pino, aliisque resinosis et odoriferis arboribus abundans, vocatus est Libanus. Hinc Chaldæus vertit: Odor eorum velut odor incensi aromatum. Et Cyrillus: « Odor, inquit, ejus ut thuris, odoris optimi est. Idcirco lex Mosis eum sacravit Deo. Odoratus itaque est fructus electorum et vocatorum. » Et Theophylactus: « Significatur, ait, eum qui seipsum offert Deo mente et spiritu orans, instar Libani fragrantiam suavis odoris habere. »
14:8
8. CONVERTENTUR SEDENTES IN UMBRA EJUS, — q. d. E captivitate revertentur Israelitæ, ut sedeant plane securi, stabiles et fortunati in umbra, id est tutela, Christi. Ita Chaldæus, S. Hieronymus, Rupertus, Lyranus, et alii passim. Pronomen enim « ejus, » respicit Christum; ipse enim est dux Israelis, id est populi fidelis: de Christo enim continuo agit hic Propheta a vers. 5 usque ad finem capitis. Aliter a Castro: « Ejus, » inquit, id est Israelis, q. d. Qui sedent in umbra Israel, id est qui se conjungunt Ecclesiæ et populo fideli, « convertentur » a vita carnali ad Christum, ejusque mores puros et sanctos induent. Aliter et Arias: « Ejus, » inquit, id est Libani, q. d. Fideles convertentur ut sedeant semper sub umbra Libani, ejusque suavissimo odore etiam recreentur. VIVENT TRITICO, — q. d. Israelitæ, id est fideles tempore Christi abundabunt annona spirituali, qua affluenter et deliciose pascant recreentque animas; annona, inquam, tum verbi Dei, ut ait Chaldæus, S. Hieronymus et Theodoretus; tum Eucharistiæ, ut ait Emmanuel. Hæc enim panem cœlestem, puta corpus Christi vivificum manducandum nobis exhibet sub specie panis triticei; et sanguinem ejusdem potandum præbet sub specie vini, de quo hic subditur: « Germinabunt quasi vinea, memoriale ejus sicut vinum Libani. » Hoc est « frumentum electorum, » de quo Zachar. cap. IX, 17, et panis vitæ, de quo Christus, Joan. VI, 50: « Hic est panis de cœlo descendens: ut si quis ex ipso manducet, non moriatur. » Et vers. 59: « Qui manducat hunc panem, vivet in æternum. » Ita Haymo, Albertus et Lyranus. Hinc et Septuaginta vertunt, bibent (vel, ut Romani codices Caraffæ legunt, vivent), et inebriabuntur (licet Complutensia legant στηριχθήσονται, id est firmabuntur, vel confortabuntur) tritico. Triticum enim bibitur in potu ex eo confecto, puta in cerevisia, qua Transalpini ut vino deliciantur et inebriantur. Triticum ergo eis est cibus et potus, æque ac Eucharistia fidelibus. Unde S. Hieronymus exponens Septuaginta: « Bibent et inebriabuntur tritico, » hoc est, ait, « rerum omnium abundantia. Quod autem ebrietas hic non eversionem mentis, sed copiam rerum omnium significet, versiculus ille declarat dicens: Visitasti terram, et inebriasti eam, Psalm. LXIV; et Joseph convivium, in quo inebriasse dicitur fratres suos, Gen. cap. XLIII: Et Dominus loquens ad Apostolos: Comedite, amici mei, et bibite, et inebriamini fratres, Cant. V. Sive quia Dominus noster ipse est frumentum, et vinea, quicumque crediderit in eo, inebriari dicitur. Denique sequitur: Et efflorebit quasi vinea, memoriale ejus sicut vinum Libani. » Eucharistiæ ergo effectus unus e multis est, ut ex ea fideles fiant spiritualiter ebrii, juxta illud Psalm. XXII: « Calix tuus inebrians quam præclarus est! » Et Psalm. XXXV: « Inebriabuntur ab ubertate domus tuæ; » ubi S. Augustinus: « Hoc calice, ait, inebriati erant martyres, quando ad passionem euntes, suos non agnoscebant. Quid tam ebrium, quam non agnoscere uxorem flentem, non filios, non parentes? Nolite mirari, ebrii erant. Ubi ebrii erant? Videte, acceperant calicem unde inebriarentur. » Idem in Psalm. CIV, ad vers. 15: Et vinum lætificet cor hominis: « Videbitur, inquit, ista ebrietas in operibus vestris, videbitur in sancto amore justitiæ, videbitur postremo in alienatione mentis vestræ, sed a terrenis in cœlum. » Quin et Rabbini ex hoc similibusque locis agnoscunt Messiam mutationem quamdam miram in frumento facturum, puta transsubstantiationem panis in corpus suum; hocque prædici Psalm. LXXII, 16: « Erit firmamentum in terra in summis montium, superextolletur super Libanum fructus ejus: firmamentum enim idem est quod panis cor hominis confirmans. Nam hebraice est פסת בר pissat bar, quod Burgensis vertit, placentula frumenti; R. Emmanuel, vola, id est manus plena frumenti: proprie pissat bar est particula, libum, vel pugillus frumenti. S. Hieronymus vertit: Erit memoriale triticum; Chaldæus: Erit substantificus panis; Jonathan clarius: Erit placenta tritici in vertice sacerdotum. Denique veteres Rabbini verba hæc Psaltis exponunt de sacrificio panis delicatissimo, tempore Messiæ offerendo et comedendo. Leo Hebræus hic pro vivent frumento, vertit, reviviscent ut frumenta; quod Vatablus exponit, q. d. Fideles Christi gratia fortissime ferent afflictiones et persecutiones, iisque quasi vivificabuntur, uti triticum fert frigora hiemis, ex iisque vegetius et copiosius resurgit. Tribulationes ergo non enecant, sed vivificant fideles, eosque in vita spirituali corroborant, ut magnum in ea faciant incrementum, æque ac fructum in proximis. Unde Arabicus Antiochenus vertit: Et vivent, et permanebunt sine peccato, et permanebit memoria ejus sicut vitis, et sicut ligna (arbores) Libani, quæ sunt Ephraim: quid illi est cum idolis? Et ego qui corroboro eum velut arbores platani uberis, quæ scilicet ramis et frondibus luxuriat. Et Arabicus Alexandrinus: Et vivent, et saturabuntur de tritico, et germinabit quasi vinea, et erit sicut incensum. Denique de hoc vino quod germinat virgines, æque ac de frumento juvenum, sive electorum, plura dicam Zachar. IX, 17. GERMINABUNT QUASI VINEA, — q. d. Fideles lætissime, uberrime, felicissime instar vineæ felicis et fertilis propagabunt se ad hanc, non upupæ, sed cycneam Dei vocem et promissionem. Nam upupa, ait Horus Apollo, lib. II, hierogl. 88, canens ante tempus vitium, magnam vini bonitatem et copiam prænuntiat. Unde Ægyptii, præsagium copiæ vini significantes, pingebant upupam. MEMORIALE EJUS (hebraice זכרו zichro, id est memoria ejus) SICUT VINUM LIBANI. — Ita Syrus, q. d. Memoria et commemoratio Israelis erit gratissima et suavissima, uti erat vinum crescens in Libano. Nam hoc præstantissimum fuisse, æque ac odoratissimum ex afflatu arborum odoratarum, quibus abundabat Libanus, docent geographi Terræ sanctæ. Audi Burchardum in Antilibano: « Antilibanus, ait, distat ab illa civitate (Sidone) per leucas sex et dimidiam, et ibi habetur vinum delicatissimum, de quo dicit Propheta (Osee hoc loco): Memoriale tuum ut vinum Libani. » Quocirca Arabicus Alexandrinus vertit: Et erit sicut incensum; vinum ergo Libani est vinum incensi, puta odoratum sicut thus vel incensum: Libanus enim hebraice significat thus, vel incensum. Unde R. David ex libro Asaph medici docet vinum Libani fuisse vinum cos, id est colore, odore, sapore, imo et vi medica excelluisse. Certe Byblus urbs est ad Libanum sita quæ nomen dedit Byblino vino, quod ab Hesiodo, Achæo, Theocrito et aliis celebratur. Denique Patres Societatis nostræ oriundi e Libano, puta Maronitæ, Romæ mihi asseverarunt vinum Libani etiamnum esse valde generosum et præstans, ideoque vim suam per multos annos conservare. Ad hæc, botros et uvas, e quibus exprimitur, esse ingentes, similes illis quas exploratores e Terra sancta in vecte extulerant, Num. XIII, 14. Idem suadet situs loci: Libanus enim est in regione calida, frugifera, montosa et vitifera. Bacchus enim amat colles calidos. Quocirca Theodoretus sic explicat: « Israelitæ similiter ut vinum odoratum in Libano cultum, virtutis fragrantiam possidebunt; atque illinc manantem bonam existimationem quasi fructum percipient. » Et S. Cyrillus: « Talis, inquit, est omnis Christi sermo et doctrina, » item vitæ ejus mysteria et sacramenta, præsertim Eucharistiæ, quæ sub specie panis et vini corpus et sanguinem Christi nobis exhibet. Hæc enim est memoria, et memoriale juge Christi, de quo Psaltes, Psalm. CX, 4: « Memoriam fecit mirabilium suorum, misericors et miserator Dominus: escam dedit timentibus se; » et Christus ipse: « Hoc facite in meam commemorationem, » Matth. XXVI, 26. « Quotiescumque enim manducabitis panem hunc, et calicem bibetis: mortem Domini annuntiabitis, » ait Paulus I Corinth. XI, 26. Sic de Josiæ piissimi regis fama dicitur, Eccli. XLIX, 1: « Memoria Josiæ in compositionem odoris facta opus pigmentarii. In omni ore quasi mel indulcabitur ejus memoria, et ut musica in convivio vini. » Aliter aliqui apud S. Hieronymum; nam per vinum Libani accipiunt vinum thure conditum. Verum hoc insuave est. Aliter et Chaldæus, S. Hieronymus et Haymo; nam per vinum Libani accipiunt vinum templi, quod sacrificiis adhibebatur ut libamen, diciturque Libani, quia ex uvis Libani confectum. Unde Chaldæus vertit: Erit memoriale bonitatis eorum fructificans et indeficiens, juxta ac memoria tubarum clangoris super vino veteri, quod libari solet in domo sanctuarii. Primus sensus uti simplex et planus, ita et germanus est; cui adde alium valde appositum, quem tradit Sanchez, nimirum vinum Libani vocari vinum aromatibus Libani conditum, ideoque odoratum. Libanus enim adeo odoratis guttis, her- bis et aromatibus abundat, ut pro ipsis odoribus usurpetur. Tale est vinum myrrhatum, foliatum, nardinum. Addit Sanchez, vinum condiri solitum non solum ad suavitatem gustus, et ad salubritatem corporis, sed etiam ad vim odoris et unguenti. Sic vinum in quo spica Cilissa, id est crocus, incoquitur, pro unguento pretioso spargebatur in theatris. Sic ait Martialis, in Amphith. epigr. III: Et Cilices nimbis hic maduere suis. Nimbi enim Cilicum sunt vina, quæ sibi odorem ex croci coctione traxerunt. Sensus ergo est, q. d. Israelis nuper apud omnes gentes exosi, jam ad Deum conversi tam grata erit memoria, ejusque nomen et commemoratio tantam audientibus suavitatem inhalabit, quantam inhalat vinum aromate Libani conditum, sive unguentum fragrantissimum.
14:9
9. EPHRAIM (supple, tot a Christo affectus beneficiis dicet, ut habent Hebræa et Chaldæus) QUID MIHI ULTRA IDOLA? — quid mihi cum idolis? abeant in malam crucem: mihi deinceps solus Deus pastor et director erit, Christus amor meus. Septuaginta vertunt: Ephraim, quid ultra et idolis? Huc allusit Apostolus II Corinth. VI, 15: « Quæ conventio Christi ad Belial? aut quæ pars fideli cum infideli? Qui autem consensus templo Dei cum idolis? vos enim estis templum Dei vivi. » Aliter S. Hieronymus et Albertus accipiunt hæc verba, scilicet, non ut Israelis, sed ut Dei, q. d. Quid mihi, o Ephraim, objectas idola? vides esse idola, id est res umbraticas et vanas; ea ergo desere, me unum sequere et cole. EGO EXAUDIAM ET DIRIGAM EUM (Ephraim, sive Israelem), EGO UT ABIETEM (Arabicus, ut platanum) VIRENTEM. — Abies enim semper viret, nec hieme folia amittit, ut docet Plinius lib. XVI, cap. XXI, q. d. Ut abies arbor enodis, procera, semper virens, recta, semper directe in altum ascendit; ita ego Israelem virtutibus semper virentem dirigam in cœlum ad me, et ad vitam beatam. Ita Rupertus. Abies, inquit Plinius lib. XVI, cap. X, « e cunctis amplissima est, et femina etiam prolixior (est enim abies mas et femina) materia mollior viliorque, arbore rotundior, folio pinnato densa, ut imbres non transmittat, atque hilarior in totum. » Talis est et Israel, id est fidelis, quem Deus facit virere semper, densari, et hilarescere gratia et virtutibus. Ita S. Hieronymus. Septuaginta pro abies vertunt, juniperus. Hebræum enim ברוש berosch, et abietem, et juniperum, et cupressum significat. Vertunt ergo: Ego sicut juniperus condensa vel cupressus. Juniperus enim, ait Cyrillus, adeo frondibus densatur, ut nec solis radios, nec imbres, quantumvis vehementes, transmittat: sic et Deus Christusque fidelibus suis in omni tentatione et tribulatione densam præstat umbram et protectionem: licet enim Virgilius juniperi umbram vocet gravem, nimirum dormienti sub ea; eadem tamen suavis est et tuta confugienti, ut imbrem vitet vel æstum, ait Delrio, adagio 965. Addit Theodoretus: « Juniperus, inquit, semper viridis existit, nec putrescit, et coma redimitur aculeata. His ostendit, quod omni studio te curabo, ab omnique pernicie tutum efficiam, et invadentem quasi quibusdam aculeis perterrefaciam. » Aculeos hosce, sive spinas aliter interpretatur Theophylactus; nimirum Deum esse spinam, quia suis fidelibus, qui secundum Deum capiunt vivere, imperat vitam asperam, quæ eos pungat et compungat ex consideratione judicii extremi. EX ME FRUCTUS TUUS INVENTUS EST, — q. d. Dixi quod faciam te pulchrum et virentem ut abietem, et ne putes te frondosum tantum fore, non fructiferum, uti est abies, addo me insuper fructus bonorum operum, gratiæ et gloriæ tibi daturum. Eris ergo abies frondibus, vitis et oliva fructibus. Ita Chaldæus, S. Hieronymus, Lyranus et alii. Moraliter, fidelis in verbis et præceptis sanctis sit abies, sed simul in operibus et fructibus sit oliva. Ita Jesus erat potens in opere et sermone. Cur? quia ejus verba et dicta erant facta: quod docebat verbo, monstrabat exemplo. Phocion, teste Plutarcho in ejus Vita, dicentes et docentes bona, sed non facientes, aiebat similes esse cupressis, quæ, cum sint sublimes et pulchræ, nullum tamen edunt fructum. Ita hic Osee ait eos similes esse abieti virenti.
14:10
10. QUIS SAPIENS, ET INTELLIGET ISTA? — scilicet oracula mea: illa enim profunda et remota sunt a sensu hominum carnalium et impiorum, solisque justis pervia. Ita S. Hieronymus et Rupertus. Aut potius « ista, » scilicet mysteria et promissa Christi, q. d. Quam pauci erunt Judæi qui hæc Christi, qui est via, veritas et vita, mysteria credant, sapiant, ament et faciant! QUIA RECTÆ (sunt) VIÆ DOMINI (rectaque ducunt in altum ad Deum rectissimum: unde a solis rectis cognosci terique possunt. Soli enim) JUSTI AMBULABUNT IN EIS (sed depressæ et curvæ in terras animæ, ac cœlestium inanes, quales sunt Judæo- Licet utraque explicatio magni nominis interpretes patronos habeat, præstare videtur, ut statuamus sermonem Dei ad Ephraimum continuari, quo eum obtestatur, quid ipse cum idolis commune habeat in beneficiis collatis et conferendis, qui omnia solus largiatur. Priori enim interpretationi obstat quod statim sequitur אני ani, ego, ad Deum referendum. rum, has sapere et ingredi nequeunt; quin vero impingent et) CORRUENT IN EIS, — præsertim cum detrudentur ruentque in gehennam, eo quod eas agnoscere noluerint, nec per eas ambularint. Secundo, ex Hebræo sic verti potest cum Leone Hebræo, Vatablo, Lyrano et Aria: « Si quis sapiens est, intelligat ista; si quis prudens, cognoscat ea, quod rectæ sint viæ Domini, et justi in cis ambulabunt, prævaricatores vero corruent in eis, » q. d. Qui sapiens est, intelligit et videt justa esse opera et judicia Domini, tam circa justos, quam injustos; dum illos dirigit, fovet et præmiat, hos negligit, rejicit et punit: justum enim est quidquid a Deo fit. Unde justi qui soli sapiunt, ambulant, id est observant vias Domini, laudantque Deum in omnibus operibus suis: peccatores vero insipientes eas negligunt, spernunt, vituperant, ideoque corruent in eis. Censet Aleazar ad hæc Osee verba alludere S. Joannem, Apocal. V, 2, ubi ait: « Et vidi angelum fortem prædicantem voce magna: Quis est dignus aperire librum, et solvere signacula ejus? » imo censet hunc angelum fortem esse ipsumet Osee, de qua re quid sentiendum sit dixi in Proœmio. Moraliter: Pauci sunt qui viam in cœlum, iterque ad beatitudinem cognoscant et capessant. Merito ingemuit Moses: « Gens absque consilio est, et sine prudentia. Utinam saperent, et intelligerent, ac novissima providerent! » Deuter. XXXII, 28. Et Christus: « Intrate per angustam portam, quia lata porta et spatiosa via est quæ ducit ad perditionem, et multi intrant per eam. Quam angusta porta, et arcta via est quæ ducit ad vitam, et pauci sunt qui inveniunt eam! » Matth. VII, 13. « Appende mille annos contra Æternitatem, imo millia millium; quid appendis cum infinito quantumcumque finitum? » ait S. Augustinus in Psalm. XXXVI. Porro sapientum, puta fidelium, qui Christum sequentur, felicitatem hic quatuordecim partim promissis, partim phrasibus et parabolis graphice depingit, omnibusque spectandam et amplectendam proponit Propheta. Nam primo, iis promittit, vers. 5: « Sanabo contritiones eorum; » secundo: « Diligam eos spontanee; » tertio: « Ero quasi ros; » quarto: « Israel germinabit sicut lilium; » quinto: « Erumpet radix ejus ut Libani; » sexto: « Ibunt rami ejus; » septimo: « Erit quasi oliva gloria ejus; » octavo: « Odor ejus (erit) ut Libani; » nono: « Convertentur sedentes in umbra ejus; » decimo: « Vivent tritico; » undecimo: « Germinabunt quasi vinea; » duodecimo: « Memoriale ejus sicut vinum Libani; » decimo tertio: « Ego exaudiam, et dirigam eum ego ut abietem virentem; » decimo quarto: « Ex me fructus tuus inventus est. » O stulti ergo filii Adæ, utquid diligitis vanitatem, et quæritis mendacium? utquid instar chamæleontis aere de aura inani vos pascitis? o stolidi, utquid caduca solidis, exilia immensis, terrena cœlestibus, humana divinis, momentanea æternis anteponitis? utquid creaturam Creatori, amasiam Christo, Mammonam Deo antefertis? utquid vilissima, brevissima et fœdissima voluptate sempiternos gehennæ ignes, dolores et angores emitis? Pœnitebit vos, et in æternum pœnitebit; sed sero, et frustra. Sapite dum licet, operamini dum lux est, capessite gratiam dum offertur, ne cum fatuis virginibus in morte eam cum lacrymis requiratis, nec inveniatis; ne cum iis nuptiis cœlestibus exclusi, audiatis a Christo: « Nescio vos. Suspicite in cœlum, » despicite in tartara, Deum vindicem cogitate. Vivite ÆTERNITATI. « Sequamur ergo, Domine Jesu, te, per te, ad te; quia tu es via, veritas et vita: via in exemplo, veritas in promisso, vita in præmio, » ait S. Bernardus serm. I De Ascensione. Joel, ait Epiphanius lib. De Vita et obitu Prophet., natus est in agro Bethor, de tribu Ruben; sic et Dorotheus in Vita Joelis, nisi quod agrum nuncupat Bethomeron in Ruben. R. Salomon putat Joelem fuisse filium Samuelis prophetæ, qui unxit Davidem in regem; eo quod ejus filius vocetur Joel a Josepho, lib. VI Antiq. III. Sed alius est iste Joel a nostro; noster enim eo longe posterior fuit tempore, ut mox patebit. Censent nonnulli Joelem æque ac Osee, prophetasse tam contra decem, quam contra duas tribus, puta tam contra Samariam, quam contra Judam. Ita S. Hieronymus ex sententia Hebræorum, epist. 103 ad Paulinum: « Joel, ait, filius Phatuel describit terram duodecim (licet Albertus legat duarum) tribuum eruca, brucho, locusta, rubigine vastante corruptam, et post eversionem prioris populi effusum iri Spiritum Sanctum super servos Dei et ancillas, id est super centum viginti credentium nomina, et effusum iri in cœnaculo Sion. » Ita et Theodoretus, Remigius, R. Salomon, Lyranus, Vatablus et alii recentiores Hebræi, qui putant Joelem vixisse, et prophetasse cum Eliseo sub Joram rege, ideoque cap. I, prophetare famem, quæ illo tempore tam Samariam quam Judam afflixit, ut patet IV Reg. VI, 25. Verum melius idem S. Hieronymus, Præfat. in Joelem, censet Joelem solis duabus tribubus, Judæ scilicet et Benjamin, prophetasse: « Quomodo, inquit, in Osee propheta sub nomine Ephraim ad decem tribus confertur vaticinium, quæ vel Samaria, vel Israel sæpe nominatur; sic in Joel omne quod dicitur, ad tribum Juda et ad Jerusalem pertinere credendum est, et nullam omnino Israelis, id est decem tribuum, in hoc fieri mentionem. » Ita et Epiphanius lib. De Vita Prophetarum, in Joele, Hugo, Albertus, Haymo, Ribera, Dionysius a Castro, Sanchez et alii; et patet ex verbis Joelis, cap. I, 13: « Plangite, sacerdotes, ululate, ministri altaris; » et cap. II, 15 et 17: « Canite tuba in Sion. Inter vestibulum et altare plorabunt sacerdotes, » etc. Altare enim erat in Jerusalem, non alibi. Porro Joel prophetavit eodem pene tempore quo Osee, sub Ozia, Joatham, Achaz et Ezechia regibus Juda, ait S. Hieronymus, Cyrillus, Theodoretus, Ruffinus, et S. Augustinus XVIII De Civit. cap. XXVII, licet Hebræi in Seder Olam, et ex iis R. David, Genebrardus in Chronol., Arias et a Castro hic putent eum prophetasse sub Manasse, ac consequenter post excidium Samariæ et decem tribuum: hoc enim contigit anno sexto Ezechiæ, qui fuit pater Manassis: idque verisimile fit ex eo, quod Joel solis duabus tribubus prophetet, non reliquis decem; eo quod illæ jam essent excisæ et abductæ. Rursum ex eo quod Scriptura dicat Deum misisse Prophetas, qui Judæ clades nomine Dei intentarent ob scelera Manassis, IV Reg. XXI, 10, et cap. XXIII, 26. Videtur ergo ex
(1) Nos vero, inquit Rosenmuller, nulli dubitamus, Joelem Hoseæ et Amoso fuisse æqualem, non sane regula illa moti, quam a Judæis acceptam tradit Hieronymus, in quibus Prophetarum scriptis, tempus non proferitur in titulo, sub illis eos regibus prophetasse, sub quibus et hi, qui ante eas habent titulos, prophetaverunt, in qua parum esse roboris, vel unius Jonæ exemplum demonstrat; sed rationibus convicti, quas pro illa sententia Campegius Vitringer produxit : « Nostra, inquit, sententia eadem est, quæ Abarbenelis, vixisse Joelem eodem tempore cum Amoso, et paulo ante eum hanc edidisse prophetiam. Argumenta nostra sunt, primo, quod inter hostes Judæorum Ægyptii et Idumei tantum occurrant (adde Philistinos et Phœnicios), cap. iii, 4, 19, Assyriorum vero aut Babyloniorum nulla fit mentio. Locus enim cap. ii, 20, æque ac superiora ad plagam locustarum pertinet. Secundo, quod eadem plane exprobret crimina Tyriis, Sidoniis et Idumæis (qui captivos ex Judæa omnis sexus et ætatis multos abduxerant, inclementer habuerant et vendiderant exteris, et agros illorum invaserant atque occupaverant), quæ Amosus; et simile iis denuntiet judicium, cap. iv, 2–7 (Vulg. iii), coll. Amos, i, 9–11. Tertio, quo tempore Joel concionatus est, sacra adhuc apud Judæos suo stabant ordine, cap. ii, 15, 16, 17. Quarto, lætiora etiam tempora in Judæa cum omnium rerum ubertate polliceretur, cap. ii, 18, 19. Quinto, quam Joel prædict Judæis instantem calamitatem famis et sterilitatis, Amos demonstrat Israëlitas modo pressisse et adhucdum premere, cap. iv, 6, 7. Sexto, Amos incipit suam prophetiam ea sententia, cap. i, 2, qua suam ferè claudit Joel, cap. iv, 16 : Jova e Sione rugiet, et quæ sequuntur. his fuisse Joel; ipse enim Judææ clades hasce comminatur, æque ac Jeremias cap. xv, 4, qui ob scelera Manassis eas irrogandas diserte asserit. Hæc sententia est valde probabilis; unde in editione Septuaginta Romana, Joel post Michæam ponitur. Hinc et diem excidii Hierosolymæ ita vive et horrifice depingit, ut quasi instantem et pene præsentem oculis eum cernere videatur. Ex dictis sequitur Joelem comminari captivitatem non Assyriacam, qua vastata est Samaria; sed Babylonica, qua vastata est Jerusalem et Judæa a Chaldæis. Argumentum ergo Joélis est, prædicere Dei vindictam et captivitatem Babylonica, indeque ejus antitypum judicium extremum, in quo reprobri gehennæ, probi cœlo adjudicabuntur. Primo ergo, cap. i, Judæis excidium per Chaldæos comminatur, utque hoc evadant, hortatur omnes ad lamenta et ad pœnitentiam. Secundo, cap. ii, pergìt atro citatem hujus diei et excidii describere, indeque excitat omnes ad luctum et publicas supplicationes. Deinde pœnitentibus reditum e captivitate et Babylone pollicetur. Adhæc promittit adventum Christi, qui Spiritum Sanctum in suos fideles effundet. Inde transit ad secundum Christi adventum, ejusque signa prævia enarrat. Tertio, cap. iii, docet Christum in valle Josaphat quasi judicem judicaturum omnes gentes, ac damnaturum impios ad gehennam; pios vero translaturum in cœlestem Jerusalem, cujus delicias, gloriam et felicitatem describit. Tropologicè Joel hebraice idem est quod volens, incipiens, vel Domini descensus; Phatuel vero pater ejus, hebraice idem est quod latitudo, aut ostium, aut suasio Dei, vel aperiens Deus; ut moraliter significetur quod, qui ostium, suasionem et scientiam habuerit Dei, recte incipit prophetare, ut cum Paulo possit dicere : « Os nostrum patet ad vos, o Corinthii, cor nostrum dilatatum est; » quia audiebat a Domino : « Dilata os tuum, et implebo illud. » Ipsa enim oris adaptatio non in hominis, sed in Dei potestate est, dicente eodem Paulo : « Ostium mihi apertum » est magnum et evidens, II Corinth. ii, 12. Ita S. Hieronymus, qui in cap. i Osee ait : Joel idem est quod Dominus Deus; ut Joel per crasin idem sit quod Jehova el, vel Ja el, quæ omnia sunt nomina Dei. Denique Joel relatus est inter Sanctos, ac Romano Martyrologio inscriptus legitur 13 julii (1). (1) Tribus capitibus prophetiæ Joëlis in Vulgata continentur; aliter dividuntur in textu hebræo, ubi quatuor reperientur capita, scilicet, tertium incipit vers. 28 cap. ii in Vulgata, et absolvitur vers. 32 ejusdem capitis. Quod retinendum pro locis et citationibus ab interpretibus qui textum hebræum sequuntur, extractis. Hujus libri divinitas nulli speciatim difficultati locum dedit, quod et ipse Carpzovius notans ait : Canonica libri auctoritas et fides adeo firmis nititur fundamentis, ut adversariorum, quem sciam, nemo sigillatim illam subruere fuerit ausus. Stylus hujus Prophetæ est poeticus, vehemens, elegans ac sublimis. Descriptiones locustarum, ingentis luctus, ætatis aureæ, vallis Josaphat, fontis e templo orituri, etc., sunt pulcherrimæ. Sublimis ingenii poeta, inquit Rosenmuller, cui præter Isaiam et Habacucum in omni vatum Hebræorum numero vix invenias parem. Mirum in modum Joëlis indolem poeticam extulere De Wette, Jahn, Eichornius et Lowthius De Poesi sacra Hebræor. prælect. xxi. Subjicimus nomina eorum, saltem præcipuorum qui Joëlis vaticinia seorsim scriptis illustrarunt, inter catholicos : Sebastianum Tuscanum, 1556; Gilbertum Genebrardum, 1563; Mathurinum Quadratum, 1576; Simonem Simonidem, 1593; Joannem Quinquarboreum, 1687: inter heterodoxos interpretes : Benjamimum Bonerum, 1597; Joannem Leusden, 1657; Cornelium Hasæum, 1697; Jo. Jac. Schurmannum, 1703; Samuelem Chandler, 1735; Christ. Frid. Bauer, 1741, 1742; Gottlob. Henric. Richter, 1747; Siegm. Jac. Baumgarten, 1756; Carol. Phil. Conz, 1783; Joann. Büttnerum, 1784; Carl. Wilh. Justi, 1792; A. Svanborg, 1806; Holzhausen, 1829; Credner, 1831. CÅPUT PRIMUM.
14:1
14, 14. « pereat Samaria, quoniam ad. amaritudinem concitavit Deum suum ; in gladio pereant ; parvuli eorum elidantur, et foetae eius discindantur » ; — ad rem notat Lap. : « «5. pereat potest proprie accipi ut optativum, quasi propheta conformans se voluntati Dei vindicis ex zelo iustitiae iustaeque vindictae ad sarciendum Dei honorem a Samaria violatum, optet, ut ipsa dispereat » ; sim. Ephr. ; cf. 9, 14. Is. 2, 9; « licet autem hoc sanctis vel virtute divina imperare, vel etiam optare, quo peccatores resipiscant, aut eorum suppliciis alii corrigantur, aut certe Dei iustitia et potentia demonstretur, ut optime docet S. Thomas 2, 2, qu. 93a. 6 ad 3, ubi breviter adnotat his modis intelligi in Scriptura. imprecationes » (Rib.). Bellum ferocissimum et summa crudelitatis ac sacvitiei genera describuntur, cum neque parvulis, neque mulieribus, immo ne infantibus quidem in utero parcatur ; ita ipsi quasi fontes vitae exstinguuntur cf. 13, 15; et similia revera quandoque ferociter esse patrata, iam Aib. Sanct. aliique ex 4 Reg. 8, 19; 15, 16. Amos 1, 13 probant. At spes est pro populo Dei, ut surgat a ruina. Unde
14:2
v. 2 « convertere, Israel, ad Dominum Deum tuum, quoniam corruisti in iniquitate tua » ; — nomine consalutatur honorifico quasi spei salutisque pignore. Bene Haimo : « corruisti per idololatriam, consurge per cultum et religionem Dei tui adimplendam ». Hebr. proprie revertere ; locutio hebr. deprompta est ex Deut. 4, 30; 30, 2; corruere cf. 4, 5; 5, 5; 14, 10; iniquitas 9 cf. 4, 85; 1, 15; 8, 135; 9, 1. 9; 12, 9; 13, 12. Uti iniquitas sola causa est ruinae, ita pietas sola spem et salutem conciliabit ; neque enim prophetae calamitates armis et furori hostium attribuunt, vorum ex una norma theocratica omnia dimetiuntur, quemadmodum Lev. 26. Deut. 28 regula traditur. Adhortationi generali addit modum, quo reverti debeant ad Dominum : docet scil. supplicationem humilem, qua a peccatis sanari exoptent ;
14:3
V. 9 « tollite vobiscum verba et convertimini ad Dominum et dicite ei : omnem aufer iniquitatem, accipe bonum, et reddemus vitulos labtorum nostrorum » ! — modum docet verae poenitentiae : tollite i. e. preces et delictorum confessionem ! exhibentes Dominum adeant (cf. Hier.) ; non opus esse, ut divitias, vasa pretiosa, sacrificia multa Deo offerant, verum id unum a Domino postulari, ut animis sinceris ad Dominum loquantur (cf. Cyr. Rup.): proinde quam facilis sit verus ad Dominum reditus, declarat. Unde explicat, quae verba afferentes apparere debeant coram Domino, qua animorum dispositione opus sit : desiderium scil. ut a peccatis sanentur ; « nihil languoris in nobis et ruinae pristinae derelinquas, ne rursum mali seminis pullulent rediviva plantaria, et accipe, inquit, bonum : nisi enim tuleris mala nostra, bonum quod tibi offeramus habere non possumus » (Hier.). Quale vero bonum ut Deus bene accipiat gratumque habeat efflagitent, declarant : et. reddemus ( hebr. reddamus cum exhortatione vitulos labiorum nostrorum i. e. laudes et gratiarum actiones; « sic enim carmina quoque sancta docuerunt, ut immolemus Deo sacrificium laudis, quia grata sit ei oblata ex puro corde laudatio super vitulum novellum, ungulas et cornua producentem » (Ps. Ruf. sim. Hier. Lap.); sacrificium enim Deo est spiritus contribulatus ; unde spirituales oblationes quae fiunt precibus ac supplicationibus, vituli labiorum dici possunt, quamquam iste loquendi modus alias non invenitur. Neque LXX neque Syrus eum exprimunt, sed pro Q3 textus mas. legentes «45 fructum labiorum efferunt ; quae lectio facilis est, apta, a S. Paulo (Hebr. 13, 15) adoptata. Cum textu mas. consentit Chald. : « sint verba labiorum nostrorum coram te accepta sicuti boves ad beneplacitum super altari ». — Certe quod in hebr. adest : reddamus iuvencos labia nostra vel solyamus (tamquam) iuvencos labia mostra, non una ex causa salis mirum videtur. Quare mQ'"5 alii explicant a verbo ias scindere Lev. 10, 6 ; 13, 45 — apertionem labiorum i. e. inconsideratam et eulpae obnoxiam locutionem se expiaturos esse illos profiteri (cf. Hitz. Fürst L.). At ea vox Q'15 non modo alibi non occurit, verum etiam haec notio non est ad rem apta, neque ullo pacto cernitur, quomodo « apertio vel scissio labiorum » sit veluti summa et ratio praecipua peccatorum Israel, quam se velle expiare spondeant. Unde hoc commento relicto commodissima videtur lectio LXX et Syri, quam etiam sequitur S. Paulus (Hebr. 13, 15). Mihi quidem ex paraphrasi chaldaica suspicio orta est, ne Iudaei consulto textum prophetae in praesentem formam una litera. addita mutaverint, ut habeant. oraculum divinum, quo defectum sacrificiorum verbis labiorum suppleri posse ac debere doceant. Id enim Iudaeos docuisse certum est (cf. Rib. Sanct.). — y Ni2 hoc loco non est : portare iniquitatem, vel eam expiare, poenam tolerando, verum, uti sensus requirit, auferre, ignoscere iniquitatem, neque haec notio adeo est aliena, uli Scholz censet. Nam N72 saepe significat auferre (cf. 1 Sim. 17, 34 ; 2 Sam. 14, 14. Gen. 40, 19. Eccl. 5, 1*4 etc. — lexica multa suppeditant exempla) et speciatim Gen. 50, 17 yv '3 — ignoscere delictum, illud remittere, condonare et Ex. 34, 7 Deus vocatur "y NU3 — auferens iniquitatem ; quae locutio aliter prorsus intelligi nequit. LXX non legerunt 55, verum ON ; vertunt enim xo; uà Ain à6tziav. Sed apud Theod. alia cer- nitur lectio: 8ü0vzeat xàcav àpxipeiv Xyxosiav et Theod. M. utramque simul exhibet. Syrus et Chald. quoque exprimunt dimittere iniquitatem ; hebr. 53 vero non legisse videntur, et revera 53 dubium movere potest. singulari sua collocatione ; Aq. tamen etiam illud expressit (cf. Middeldorpf, cod. syriaco-hexaplaris ad h. 1.) : xàcav &àvopíav &oats. — Hebr. 2330 np aliqui reddunt : sume bonitatem i. e. sis benignus ; alii cape bonum, ut scil. illud nobis des(Lap. Scholz ); alii versionem vulg. retinent et approbant (Keil, Schegg) idque iure ; habet enim npo sine ullo dubio etiam accipiendi notionem Alterum, quod in sincera ad Deum conversione praestandum est, in eo consistit ut abiecta omni humana confidentia in uno Deo qui pauperum et supplicum miseretur totam spem collocent. Hac enim spe neglecta et abiecta quam maxime a vera theocratiae indole recesserunt. Unde propheta illam mentis ad meliora innovationem clare describit
14:4
v. 4 « Assur non salvabit nos, super equum non ascendemus, nec dicemus ultra : dii nostri opera manuum mostrarum, quia eius qui in te est misereberis pupilli » ; — antea enim ad Assur et Aegyptum confugere soliti erant 9, 13; 711, 115; 8, 89; super equum . . cf. Is. 30, 16; potest esse allusio ad auxilium, quod ab Aegyptiis equitatu nobilibus exspectarunt (cf. Hier. Cyr. Alb. Sa), sed generatim edicitur, spem non esse reponendam in subsidiis humanis (cf. Sanct. Schegg, Scholz), uti Ps. 19, 8: « hi in curribus et hi in equis; nos autem in nomine Domini Dei nostri invocabimus » ; Ps. 32, 4*1. Prov. 21, 31 et supra 1, "1. Foedera cum exteris idololatriam inducebant, fovebant. Quare illis repudiatis etiam profitentur se iam non opera manuum suarum deos esse vocaturos, neque in idolis speraturos, verum se confidere aiunt in solo Deo : quia in te misericordiam inveniet pupillus (hebr.) ; nunc enim sciunt, Deum esse unicum salvatorem et utentes voce env tempus instaurationis tamquam tempus gratiae et miserationis designant cf. 1, 6; 2, 1. 23. « Ne dubites, Israel, inquit, te optata consecuturum, si te prius ad poenitentiam dederis ; qui enim in te est Deus misereri et miserari pupillos novit » (Cyr. sim. Schegg, Scholz) ; alii pupillum intelligunt populum Israel, qui a Deo, a patre relictus, a filii felici conditione in pupilli sortem delapsus sit ; idque bene; cf. Lam. 5, 3:« pupilli facti sumus absque patre » (cf. Hier. Alb. Rib. Sanct. Lap.). Textus latinus eiusdem est sensus ; ?n te est i. e. tuus est, tuae curae ac providentiae relictus et creditus, a te foedere tuo tibi ipsi consociatus tibique commissus. LXX 96 £v cot £ezott ópoavóv j. e. ut ait Theod. 6 &v cot cuvegéc qatvonevoc Koptos ; legerunt itaque formam verbi acüvam Qn; Syrus vertit sicut Hier. misereberis ' ; Chald. effert formam passivam *, sed refert ad tempus praeteritum : « eo quod coram te misericordia praestita sit patribus nostris, quando erant in Aegypto sicut pupilli ». Notatu dignum est, in hac instaurationis descriptione indolem adeo efferri spiritualem, veram animorum innovationem, quae in pietate, spe divina, in remissione peccatorum, in laude et gratiarum actione consistat. |
14:5
v. 5 « Sanabo contritiones eorum, diligam eos spontanee, quia aversus est furor meus ab eis » ; — in hebr. sanabo aversionem eorum, apostasiam ; cf. 7, 41. LXX *Xg xavouag a)vOv !, «habitacula eorum in quibus fuerant vulnerati, sive confracti » (Hier.). Sensus in hebr. est optimus : populus corruit, quia a Deo recessit ; quare instauratione fons et origo omnis mali sanari dicitur i. e. tolli ; sanatur autem aversio, si animi firma fide et pietate constanti imbuti Domino adhaerere edocentur; unde pro instauratione promittit gratiam internam, stabilem, potentem cf. 2, 19. Hanc autem promissionem confirmat et auget professione profusissimae suae in eos caritatis; spontanee, 1311 id quod motu et impulsu proprio ac liberali fit, ex intima animi propensione et indole sponte. et ubertim erumpit (cf. Num. 18, 3. Deut. 23, 24 etc.) ; LXX óyeXéyoc;, quod Theod. «v5iw; explicat et Cyr. àucXovougévog xai axgózzog et S. Hier. ? : « perspicue atque aperte vel absque ulla dubitatione, qui enim prius irascebar eis propter peccata quae fecerant, nunc miserebor propter clementiam meam » ; furor aversus est cf. Is. 19, 4 ; tempus instaurationis est tempus gratiae, clementiae, foedus amoris inviolabile, caritatis aeternae (cf. 9, 19). Exposuit propheta Dei benignitatem £n affectu; iam subdit eandem in effectu (Alb.) ; ea scil. enumerat, quae Dei amor operaturus sit ;
Supplicanti populo et pietatis vota reddenti Deus profusissima caritate et liberalitate occurrit; enarrat enim qualem instaurationem sit effecturus. Et primo quidem damna a peccatis et apostasia illata resarcit et conversos ad se tenero amore complectitur. Ita
14:6
v. 6 «ero quasi ros, Israel germinabit sicut lilium et erumpet radix eius ut Libani »; —in hebr. et apud LXX, Syrum et Chald. et ero quasi ros Israeli. Herba enim in agro sitiente marcescens rore reviviscit et revirescit (Sanct. Lap.), terrae viror ac fecunditas rore promovetur, quia germina latentia foventur, humectantur, fecundantur. Ros placide illabitur — ita Dei gratia (cf. Is. 26, 19 et quae ad eum locum adnotantur apud Hier. Cyr. Eusebium). Deus igitur gratiae suae rorem promittit, ipse cordibus illabitur, ipse ad vitam et vigorem animos intima sua communicatione et aspersione excitat et fecundat, ipse quasi vita est vitae nostrae; unde vitae fructus enasci oportet uberrimos. « Cum autem nos Dominus Suo rore resperserit et siccitatem pectoris nostri suis pluviis irrigarit, germinabimus, immo florebimus ut lilium, imitantes Dominum Salvatorem, qui dicit : ego flos campi et lilium convallium » (Hier.) ; germinabit sicut lilium i. e. celerrime, abundantissime et cum maxima venustate, suaveolentia, fragrantia, splendore novus Dei populus florebit coram Domino ; laudant enim lilium ab augmenti celeritate et propagatio- nis amplitudine, a florum excelsitate, a candore et fragrantia (cf. Cyr. Theod. Lap.) et simul a maiestate quadam et splendore, quo prae Salomonis gloria vestitum est (cf. Matth. 6, 28. Luc. 12, 27). Unde saepe ad amoenitatis et fecunditatis laudem lilia celebrantur cf. Is. 33, 1. Cant. 2, 1. 2. 16; 4, 55; 5, 135 6, 1. 2; "i, 2. Chald. « et splendebunt ». — Ad pulchritudinem illam et ubertatem accedit plantationis firmitas, soliditas inconcussa ; hebr. et agit (incutit) radices sicut Libanon. LXX xai (xxt 7X b/(ag a9:69 og Alfjavog 1. e. uti mons altus firmis radicibus terrae inhaeret immobilis, ita firmiter altis radicibus actis consistet florens populi conditio. In textu lat. explanando generatim supplent arbores, vel cedros : « cumque creverimus in Domino, mittemus radices nostras sicut arbores Libani, quae quantum in auras consurgunt vertice, tantum radicem in ima demergunt, ut nulla tempestate quatiantur, sed stabili mole consistant » (IRer.). Haec Dei plantatio pulcherrima et firma in se longe lateque diffundetur et omnia sua amoenitate et ubertate complebit v. "1 « ibunt rami eius et erit quasi oliva gloria eius et odor eius ut Libani ». — Nam instaurationi proprium est, ut arctis limitibus veteris theocratiae remotis ad Dei regnum omnes gentes convocentur et colligantur ; unde ?bunt i. e. longe lateque protendentur cf. Is. 16, 8; et cum Dei plantatio adeo spatiis proficit, etiam virtute, fecunditate, ubertate augescit : quasi oliva gloria eius ; oliva enim fructus fert gratissimos et ad varios usus pernecessarios ; est arbor in Palaestina una ex praeclarissimis, quibus terrae fertilitas ac divitiae quasi continentur; cf. Ier. 114, 16 : « olivam uberem, pulchram, fructiferam, speciosam vocabit Dominus nomen tuum »; gloria, ornatus, amoenitas plantationis erit sicut olivae i. oc. fructus afferet suavissimos. Atque ne quid desit, ex iis exhalabitur odor gratissimus ac fragrantia : et odor eius ut Libani, i. e. montis variis aromatibus et odoriferis arboribus consiti ; insuper etiam cedri gratum spirabant odorem secundum illud poetae: urit odoratam nocturna in lumina cedrum (Sanct.) ; cf. Cant. 4, 11 et Eccli. 39, 18 : « quasi Libanus odorem suavitatis habete ». Excellit igitur fragrantia virtutum, est bonus odor Christi, et odore suo ad Dei laudem et amorem virtutum provocat et animos omnium oblectatione delectat, sicut Isaac statim ut sensit vestimentorum Iacob fragrantiam, ei benedixit : « ecce odor filii mei, ut odor agri pleni » (Gen. 97, 27). Cum Libanus herbarum odoriferarum ferax fuerit, non opus est cum interpretibus graecis et Chald. comparationem speciatim in odore turis (1:25) reponere. — Plantatio Dei describitur ita, ut in se sit pulcherrima, firma, inconcussa, frugum feracissima et omnes in sui admirationem rapiat et undique odorem aromatum spiret ; praeclarum sane cernitur symbolum sponsae Christi, Ecclesiae, quae non habet rugam vel maculam, sed perpetua sanctitate Sponso servit et placet et continuo quoque novis propaginibus dilatatur. Iam a symbolo ad rem significatam deflectit propheta, vel potius exsequitur, quales in hac Dei plantatione victuri sint ;
14:8
v. 8 « convertentur sedentes in umbra eius, vivent tritico et germinabunt quasi vinea ; me- - moriale eius sicut vinum Libani » ; — i. e. qui in eius plantationis vel arboris (cf. v. 7) umbra sedent, eius protectione laetantur et frugibus vescuntur, ii animos habent ab errore veteri alienissimos, ii sunt ad Deum conversi, et a vetusta consuetudine penitus redierunt (cf. v. 4) ; bonis fruuntur ; fructus uberes et laetos afferunt, sicut vinea, divites igitur sunt bonis operibus, uti antea malis abundabant (cf. 4, 2), et nunc véra Domini vinea (Is. 5, 1 ; 2'1, 3) effecti sunt, quare nomen, memoria, gloria eorum est sicut vinum Libani, quod mixtum et. conditum thymiamate odorem habuit suavissimum (Hier.), « gloriae vestrae erit tanta fragrantia, quanta vini quod optimum in monte Libanon generatur » (Ps. Alii hebr. a/* adverbialiter reddunt: iterum vivent (cf. Keil, Schegg ) ; LXX vero habent &xtezp£doust xat xato0vzat, et Chald. : congregabuntur de medio captivitatis ; Syrus : acedificabuntur et sedebunt .. et haec. veterum acceptio est praeferenda (cf. Scholz). Hebr. | »m proprie est vivificare triticum, id quod explanant plantare triticum (cf. Keil), sed haec locutio est nimis singularis, neque ullum habet veterum versionum testimonium ; LXX (5covtat xat us0uc020ovtat (vo * ; Syrus vertit uti S. Hier., Chald. vocem omnino non exprimit, verum locum hunc interpretatur quasi ex Is. 26, 19 : « habitabunt in umbra Christi sui, vivent mortui et accrescet bonum in terra ». Vivere tritico dici potest ad bonorum copiam designandam cf. Ps. 71, 16. Zach. 9, 177 et supra 2, 22, sicuti frumenti copia pars est benedictionis patriarcharum Gen. 27, 28 ; 49, 20. Aliis praeplacet tacitam ibi agnoscere comparationem, uti adest in membro parallelo : vivent quasi triticum (neglecta punctatione mas.) ; at inaudita est talis comparatio neque quid sibi velit vivere tritici instar perspicitur. Unde textus mas. ad veterum versionum normam erit emendandus. Descripsit novi coetus sanctitatem et gloriam. Ex hac salute demum . propheta, qui vaticinia etiam longo post tempore opera implenda in popularium et aequalium utilitatem et adhortationem convertere solet, admonitionem colligit, ut Ephraim iam toto ex corde abiiciat idola, cum Deus talem ac tantam donare velit salutem. Hunc nexum bene perspexit Ps. Ruf. : « quae cum ita sint, linquit, ut dispositio nostra perdocuit, id est unam hanc esse viam salutis, quam cultus nostri numinis religioque patefecit, ponite profanitati saltem modum, et uni, qui verus est, Domino tota fide ac devotione cohaerescite » ; ita
14:9
v. 9 « Ephraim, quid mihi ultra idola ? ego exaudiam et dirigam eum ego ut abietem virentem ; ez me fructus tuus inventus est » ; — quasi admirabundus et stupefactus quaerit : quomodo potestis mihi abire ad idola et illa ultra colere auditis tot ac tantis promissis ? vel, ut latini interpretes frequenter supplent: quid mihi ultra idola opponitis, vel potius : quid sibi vult, ut ultra idola mihi colatis ? mihi ethicus est dativus et rem Deo esse cordi significat. Neque ab hoc sensu multum recedunt LXX «à "Escatu «t Ett. abc) xa eióoAot; (cf. Cyr.) ; Syrus vero et Chald. haec ab Ephraim dici volunt, ita ut Ephraim edoctus iam ex animo idolis renuntiet eaque abiiciat indignabundus, quasi praeoccupans conclusionem a propheta propositam. — Aliter Rup. nexum concipit : numquid spiritualem lsrael avertere poterunt simulacra vel figmenta mendacii, sicut carnalem averterunt vituli aurei ? quasi dicat, num idola impedire poterunt, ne salutis consilium exsequar et attingam ? Alio quoque modo Scholz coniungit : cultus idololatrici recordatio subito Domino obversatur et Ephraim tanto scelere onustum et Dei gratia indignum ostendit ; at Dominus sceleris memoriam se penitus depositurum spondet, ne in caritatis suae profusione quasi coerceatur ; unde : quid ultra mihi idola? i. e. abeat et pereat penitus scelerum memoria ! Attamen dubito, an haec Dei cum seipso disceptatio ex verbis adeo simplicibus colligi possit ; insuper mihi valde dubium est, an Deus in bonorum largitione unquam hacsitet vel quasi dubius haereat propter praeterita scelera eorum, quos denuo ad gratiae suae amplexum admisit ; id scio im poena infligenda Deum recordatione miserationis commoveri et quasi coerceri cf. Ier. 31, 20. Quare in priore explicatione sistendum esse censeo, quae ad prophetae munus facta ommino est et nata. Cur autem idolis nuntius sit remittendus, rationem affert ex Dei consilio salutari : ego exaudiam et respiciam eum, ego, sicuti cypressum virentem (hebr.) ; ipsa populi calamitas est postulatio quaedam Deo facta, ut generi electo decus restituat ac gratiam : unde ego, inquit, eraudiam et e miseria eripiam, ereptumque diligenter, omni cura respiciam et fovebo, ut sit quasi cypressus perpetuo virens, ne unquam a novo illo vigore excidat, sed « ut habeat viriditatem fidei et operationis » (/aimo) ; erat enim, ait Sanct. populus antea quasi lignum aridum, aut quales in hieme rigente atque aspera apparere solent plantae sic squalentes et horridae, ut nihil differre videantur a mortuis; at ubi spirante gratia mitior tempestas et quasi vernus tepor advenit, mutata est rerum species et pro hiemali siccitate successit viriditatis vernae suavis amoenitas '. Demum concludit, totum virorem, profectum, fructum in una Dei gratia residere : ex me fructus tuus inventus est (cf. v. 6. 71) ; i. e. exsistit ; nam sine me nihil potestis facere (Cyr. Rib). Vinea illa iam non est de vinea Sodomorum (Deut. 32, 32), verum vinea Domino afferens fructus suavissimos tamquam vinea electa (cf. Ier. 2, 24. Is. 27, 3). Proposuit propheta populo suo Dei consilium pro tempore calamitatis et instaurationis, viam ostendit, qua imminentia mala avertere possint, ea docuit, quibus mediis in miseriis se solentur, et praeprimis salutare Dei omnibus offerri praeclarissimum, omnes a Deo invitari, ut sincere ad ipsum redeant, multis significavit. Iam quis est successus adhortationis propheticae? Duae in eo cernuntur normae divinae : multi vocati, sed pauci electi et Dei iudicia iustificata sunt in semetipsis.. Cum dolore quodam propheta munere suo functus conqueritur, paucissimos esse ex Israel, qui prophetae verba perpendant
14:10
v. 10 « Quis sapiens et intelliget ista? intelligens et sciet haec? quia rectae sunt viae Domini et iusti ambulabunt in. eis, praevaricatores vero corruent in eis ». — Propheta enim qui peccata punit et veram morum emendationem postulat, non est ille, quem turbae sequuntur (cf. Mich. 2, 11); et pauci prudentia humana relicta et mundi sapientia spreta ad unam theocratiae normam omnia exigunt; hos demum paucos vere esse sapienies dicit. Et quid pauci solum rite percipiunt? quia rectae ... merito notat ad haec verba Theoph. : « paucis universa complectitur » ; summa enim in eis vaticiniorum continetur. Viae Domini eius sunt dispositiones, rationes, modi, quibus utitur ad consilia sua exsequenda ; illae viae sanctae sunt et ordinem divinae rectitudinis constituunt et in opus externum deducunt, unde ita sunt conformatae, ut iusti erigantur, salventur, peccatores vero pereant culparum suarum pondere. Has Domini vias promissionibus et minis propheta explicavit ( Sanct.) ; sunt hae ipsae annuntiationes illis in ruinam maiorem, si fuerint contumaces — quia qui scit Dei voluntatem et non fecerit, durius vapulabit — velin salutem, si obedierint..Dei normam in rerum Israelitarum administratione et in salutis praeparatione et largitione propheta exposuit ; iam cum emphasi interrogans quis sapiens ... et quater notionem sapientiae ac scientiae efferens, et rei gravitatem demonstrat et desiderium pandit, quo optat, ut ad eam animos advertant (cf. Sanct.). Ioel, cuius nomen magna probabilitate interpretantur : Iahve est Deus ! in Iuda vaticinatus est. Iudaeam enim et Ierusalem ca indicant (uti iam advertunt Rib. Sanct. Lap. Sa) quae de sacrificiis, de tuba in Sion, de coetu sacro in templo celebrando etc. profert (1, 9. 13; 9, 1. 13-18); eum sacerdotem fuisse aliqui ex repetita mentione sacrificiorum et caerimoniarum sacrarum probabile censent ; sed quam debili fundamento conlectura haec innitatur, liquido patet. Eum esse ortum ex tribu Ruben (S. Ephr.), ex vico Bethom (al. Theboran ; cf. Ps. Epiph. de vitis proph. c. 14; M. 43, 408) aliqui tradunt. Quo tempore vixerit, certo definiri nequit. At nihil obstare videtur, quominus ipsam eius libelli in serie prophetarum minorum collocationem ? testimonium traditionis antiquissimae et verae habeamus etiam de vitae eius tempore, ita saltem, ut eum ante exsilium vaticinatum esse certo asseramus ; ordine enim quodam temporis series prophetarum minorum collocata et ordinata esse videtur ; id quod ex iis prophetis colligi potest qui reges habent in titulo adscriptos. Immo cum Amos 1, 2 versum proferat ex abrupto, quem suo in contextu apud Ioel legimus ! ac deprehendimus 3, 16, saltem probabile est, Ioel prophetasse ante Amos. Maxima est sententiarum varietas de tempore quo Ioel munere prophetico functus sit, et ea quidem quae ab anno 883 a. Ch. usque ad tempora post Nehemiam extenditur. Multi enim eum habent prophetarum qui scripta reliquerint antiquissimum, aliqui vero omnium recentissimum. In tanta opinionum discordia rationibus quae vel pro antiquitate illa maiore vel pro tempore post exsilium afferuntur diligenter expensis dici potest, nihil adhuc allatum esse quo vetus illa traditio evertatur, de qua S. Hier., in quibus tempus non praefertur in titulo, sub illis eos regibus prophetasse, sub quibus et hi qui ante eos habent titulum prophetaverunt (cf. M. 28, 1016 ; 25, 950). | d) respublica supponitur adeo parva, ut tuba canente in Sion omnes audiant, omnes convocari ad coetum sacrum et ieiunium possint, ut una locustarum vastatione iam vinum et frumentum plane deficiat ; in ea vero republica seniores et sacerdotes primas gerunt partes ; atqui ea omnia revera non contigerunt nisi post exsilium (cf. p. 9. 29); b) supponitur stricta legis observatio et rituum sacrorum externorum magna religio atque reverentia ; idololatria plane abest a populo ; neque scelera populi reprehenduntur, neque ad Deum conversio vera et sincera, uti apud priscos prophetas, magno fervore postulatur ; talis vero rerum conditio cogitari nequit nisi post exsilium (cf. p. 7. 9) ; €) propheta ipse non internam animorum habitudinem, verum ritus externos, ordinem scil. et locum, quo stare debeant in templo, ieiunium, fletum et similia curat et commendat ; omnia « carnalia » sunt, arctis limitibus praeiudiciorum : iudaicorum circumscripta; solos ludaeos salvos fieri, gentes omnes perdi docetur : brevi mens cernitur expressa viri, qui ipse totus est immersus et constrictus « elementis mundi » ; sed talis animi indoles non incipit praevalere, nisi post exsilium ; aliud in prophetis priscis cernitur (cf. p. 12. 21) ; d) totum vaticinii argumentum ex aliis prophetis est concoctum (p. 17. 22. 93); arbores et urbes et domos et cubieulorum secreta penetrent ». Apud leremiam 9, 21 legimus: « ascendit mors per fenestras nostras » ; milites per fenestras intrare certe est insolitum ; sed ca locutio plana fit, si statuimus leremiam illum loelis locum respicere simulque advertimus apud lIoelem schemate locustarum hostem depingi. Si ergo dependentia est assumenda, locutio Ieremiae ex Ioele declaratur, minime vero vice versa. Aliud temporis posterioris indicium Scholz repetit ex dicendi genere : sermonem esse valde prosaicum, parallelismum vix adesse, ornatum oratorium desiderari, dicendi genus saepe esse quaesitum, aenigmaticum ; quae omnia sint totidem argumenta indubia temporis posterioris. Sed contra hanc argumentationem duo liceat advertere : a) mirum est alios interpretes omnes genus dicendi vatis nostri haud exiguis celebrare laudibus ; ex multis pauca accipe. De eo ita iudicat Lowth (de sacra poesi Hebr. prael. 21. ed. Ros. p. 245) : « loel ab Hoseae stilo multum discrepat ; sed aeque poeticus est quamquam in genere diverso dictionis et compositionis eharacter. Imprimis est elegans, clarus, fusus fluensque ; valde etiam sublimis, acer, fervidus ; ostendit capite primo et secundo, quid valet in descriptionibus poesis prophetica . . nec minus clara est rerum connexio, quam dictionis color ». Et Ros.:« est sublimis ingenii poeta, cui praeter lesaiam et Habacucum in omni vatum hebraicorum numero vix invcnias parem » ; similia legere est apud. Credner, Iahn, Ewald, Wünsche, Kaulen ; Zschokke in eo laudat tamquam antiqui temporis notas dictionis puritatem, stili nitiditatem et orationis poeticae vim, et Vigourour non dubitat asserere: « presque chaque verset de loel montre en lui un maitre dans l'art de la parole ; sa langue est aussi pure qu'énergique, aussi vive que claire ; nous pouvons bien l'appeler classique, et, en fait, il servit de modele aux prophétes qui le suivirent... Son style s'éleve, par la sublimité, au-dessus de cclui des autres prophétes, excepté ]saie et Habacuc. Il unit la force de Michée à la tendresse de lérémie et à la vivacité de couleurs de Nahum. Sa description de l'invasion des sauterelles est un admirable morceau littéraire » (Manuel bibl. II, 625). Et etiam Merz vati nostro dictionem concedit elerantem, fluentem, sublimem (1l. c. p. 78). Quae cum ita sint, iudicium illud adeo severum quod Schol: protulit, merito in dubium vocatur. Sed si etiam ei subscriberemus, nondum tempus post exsilium necessario esset assumendum. Xam b! non intelligitur, eur prophetae antiquiores quia sint antiquiores etiam stili elegantia et nitore debeant excellere, ita quidem ut si quis ab ceo nitore vel illa sublimitate recedat, jam exsistat temporis indicium posterioris. Neque enim antiquitas, ut puto, dictionis vim et maiestatem confert, sed is fructus est ingenii felicis. Et quam intirmum tale sit argumentum, facile perspicies, si Osee dictionem comparaveris cum dicendi genere [saiae; sub iisdem regibus uterque vaticinatus est; sed quanta stili differentia ! Osee haud. immerito dicitur concisus, commatieus, ita brevis, ut saepe sit obscurus stilus, impeditus et obvolutus ; in Isaia vero iure laudatur elegantia, maiestas, ubertas dicendi et copia, perspieuitas ae compositionis dulcedo (cf. Lowth l. c. p. 241. 211) Tertio in ipso vatis sermone Scholz posterioris temporis vestigia impressa À plaga locustarum, cuius effectus etiamtum ingravescentes sentiuntür, sacer vates incipit. Vivide horrorer illius et calamitatem describit, qua vincae et ficus perierint et ipsa iam desit sacrificiorum materia et omnes ordines lucu et moerore afficiantur. Verum ea castigatione omnes vult ad poenitentiam invitari; quia nisi poenitentiam ea punitione eruditi ecerint, iudicium Dei multo magis tremendum et horrendum ingrüet ; est enim plaga illa, quam iam experiuntur, initium quoddam et indicium gravissimi Dei in rebelles iudicii : quia prope est dies Domini el quasi vastitas a potente. veniet (1, 15). Quod Dei iudicium ut avertant vel effugiant, poenitentiam suadet eamque adhortationem longiore fuüleit descriptione, quibus et quam horrendis vindictae ministris Deus in contumaces sit usurus. Dein verae poenitentiae modum docet, spem excitat veniae ac misericordiae, quam ut revera consequantur, coetum sacrum indicit et preces supplicationesque ad Deum fundere iubet, Atque haec est prima libelli pars 1-2, 17, quae apte inter se cohaeret et claram sensuum seriem praebet, dummodo ad 1, 15 attendatur, scil. plagam praesentem esse maioris et gravioris iudicii quasi praeambulum, quod tamen facta poenitentia avertere possint. Uti ex 2, 18 patet, populus eam adhortationem secutus vera poenitentia et sincero ad Deum reditu ulteriores Dei plagas avertit. Deus enim misericordia motus et recordatus amoris sui et electionis populi factae verba consolatoria ad populum loquitur : promittit rerum abundantiam, periculi amotionem, salutarem iustitiae institutionem ; unde populus Deum laudibus prosequatur et etus potentiam expertus iam ab ulteriore opprobrio sit immunis. Insuper ea maioribus etiam donis excipientur:spiritus sui dona large effundet in omnes, et cum demum mundi machina in die iudicii ultimi erit concutienda, quicumque Dei nomen regnantis in Sion invocaverint, salvi evadent. Haec altera parte proponuntur (2, 18-32). Uti ipsa rerum serie cernitur, Ioel Dei normes generales amplissimis lineamentis adumbrat: Deus hereditatem. suam non abiicit, verum postquam eam castigavit, ipsos ultionis ministros destruet et. suos donis temporalibus et spiritualibus concessis ad maiora bona i. e. messianica praeparat. Haec bona spiritus Dei effusione larga constitui docet et demum periodum messianicam magno Dei iudicio esse eoncludendam ostendit una salutis tessera in Dei nomine invocato proposita. Normam salutis exhibuerat invocatione Dei regnantis in Sion. Iam in tertia parte ratio redditur, cur in Ierusalem salvatio sit futura. Deus enim hanc urbem regni sui sedem elegit, quare ultionem capiet de omnibus, qui ei iniuriam intulerint. Vindictam eam vicinis populis primum denuntiat, dein ex particulari illa punitione transit ad cladem universalem omnibus regni Dei oppugnatoribus inferendam. Sacro enim bello, cui Dei cultores omnes et ipsos angelos auxilium ferentes adesse docet, erit dimicandum, eo quidem eventu, ut demum rebelles omnes Deo iudici sistantur proterendi, dum Deus suis futurus sit spes ac fortitudo. Tali vero rerum omnium exitu proposito omnes iam nunc agnoscere debent : Dominum habitare in Sion, Sionem i. e. regnum a Deo fundatum sanctitate et protectione divina exornari, atque in eo solo benedictionem et salutem concedi (3, 4 - 21). Ita in tertia quoque parte sacer vates ex rebus particularibus, quas initio tangit, mox ad normas regni Dei generales ascendit sacramque militiam in eo regno esse elacriter obeundam docet, quam superno angelorum subsidio (ex textu hebr.) iuvari declarat ; eius militiae finem et exitum in saeculorum consummatione futurum proponit. Sed si talis est rerum omnium finis, una salutis norma, i. e. Dei nominis invocatio atque religio sancta erit usurpanda. Ex hac argumenti consideratione patet certam rerum seriem apud Ioelem deprehendi. Plaga locustarum regionem saepius iam esse percussam aperte docetur; coniungi cum hac vastatione qua fruges deletae sint etiam magnam ariditatem, qua futurae quoque messis spes seminibus granisque in humo emortuis funditus tollatur, ex 1, 17-20 pariter elucet. Duas plagas ita inter se coniungi, ut tempore veris et aestatis agmina grassentur locustarum, tempore autumni vero siccitate spes messis futurae tollatur, nihil habet quod in se sit improbabile. Propheta igitur calamitates quas experti sunt et quibus etiam tum affliguntur adhibet, ut ad poenitentiam eos excitet. Qua in explicatione sermo propheticus cp. 1 clarus est ac lucidus, cui tenebras offundis, si cum Merz et Scholz statim confugeris ad explicationem eschatologicam. Calamitates praesentes indicia esse et praesagia maioris iudicii pro impoenitentibus, ipsa verba 1, 13 edicunt ; quod si attenditur id ad quod verba prorsus cogunt : prope est dies et vastitas veniet, aptus habetur rerum progressus et quomodo descriptio cp. 2 sit explicanda via sternitur, et insuper adhortationi ratio adiungitur valentissima. In tali acceptione Ioel minime est accusandus cum Scholz, quod aenigmata proponat, quod nolit certum gigni sensum in legentium vel audientium animis. Dein reliqua quoque libelfi pars apte subsequitur : Deus populum resipiscentem gratia donat novisque beneficiis et demum bona largitur messianica. €. DE ARGUMENTO IOEL 19i Ex eo quod Ioel hostes populi externos non nominat, Merz et Scholz colligunt, tales omnino non adfuisse, atque inde, cum ante exsilium semper hostes imminerent, tempus fluere post exsilium volunt. Sed illatio haec pluribus peccat. Nam 3, 4-8. 19 hostes designantur Phoenices, Philisthiim, Edomitae i. e. iidem quos Amos quoque enumerat (1, 6-12), et arbitraria est explicatio a Schol; proposita hisce omnibus non intelligi nisi hostem rerni Dei ultimum et eos versus iam delineare ultimum iudicium. Neque facile ei concesseris, temporis posterioris notam cerni in co quod apud loel servi dicuntur vendi et in terras occidentales mitti, dum tempore Amos in plagas missi sint orientales (1, 9). An fortasse tempore Amos Phoenices solum orientem versus mercaturam exercebant ? Porro illatio illa etiam eo peccat, quod supponit in libello prophetico exprimi debere imaginem adaequatam temporis. Sed e sacris literis etiam discimus, prophetas a Deo quandoque excitatos et missos esse, ut in una aliqua calamitate populo opem et subsidium ferrent (cf. 2 Par. 20, 14 seq.). Potuit igitur fieri, ut Ioel solum spiritu Dei indueretur ad populi institutionem et adhortationem in illa calamitate faciendam ; unde sermo eius adaequatam conditionum temporum eius descriptionem minime postulasse censendus erit. Anc. — Describit sacer vates ingentem locustarum plagam nuper faciam, cuius effectus etiamtunc sentiuntur. Talem eam esse ait, ut ne senes quidem similem recordentur, ut digna sit, quae longa generationum serie hominum memoriae prodatur ; plaga enim ingens erat diuque protracta, qua vineae et ficus perierunt, fruges et fructus interierunt, ita ut ipsa sacrificiorum materia iam deesset, et agricolae summa penuria laborarent, et sacerdotes maximo luctu prosternerentur (1, 2-13). Hac vero plaga ad poenitentiam omnes provocari necesse est. Est enim initium et indicium gravissimi Dei in rebelles iudicii ; cuius terrorem ut incutiat, iterato depingit, quantum illud quasi iudicii praeludium iam intulerit hominibus, animalibus, agris horroris et calamitatis (1, 14-20). Quod Dei iudicium iamiam contumacibus imminens ut avertant, poenitentiam suadet eamque adhortationem descriptione horribilis Dei iudicii fulcit ; diem scil. ingruere miseriae summae, horroris infandi ; Deumque usurum ministris vindictae fortissimis, horridis, quos vincere vel effugere nemo possit, quos Dominus ipse quasi dux belli fortitudine et horrore induat (2, 1-11). Minis istis propositis ad poenitentiam sacer vates adhortatur, verae poenitentiae modum docet, spem excitat veniae ac misericordiae, quam ut consequantur, omnes ordines sacro coetu vult congregari et preces atque obsecrationes ad Dominum fundi, quarum exemplum proponit a sacerdotibus nomine omnium recitandum (2, 12-1'1). Libri inscriptione « Verbum Domini, quod. factum est ad Ioel, filium Phatuel », — propheta missionem a Deo acceptam manifestat, seque non sua auctoritate, sed Dei mandato loqui ostendit. Similiter v. g. in epistolis Apostoli hunc suum titulum iuris et auctoritatis praefigunt, ut non nomine suo se loqui sed Dei legatione fungi perhibeant (cf. Cyr.). Ut in plaga praesenti Dei manum vindicem agnoscere ne detractent, « arte rhetorica ex rerum magnitudine attentum auditorem facit : nulla haec, inquit, aetas meminit, quae dicturus sum, nec vestro nec patrum vestrorum atque maiorum facta sunt tempore » ( Hier.) ;
14:3
umano (forza delle armi, alleanze politiche) e negli « dei stranieri » (idoli; cf. Os. 14, 3 sg.; Ier. 3, 22 sg.); c) la conversione a Jahweh include l'avversione ad ogni male ad ogni azione contraria a Dio. Quest'aspetto negativo, implicitamente enunciato dai Profeti più antichi, …
14:4
… L'entrare nel gioco delle potenze politiche, fidando nelle proprie armi e nei regni più forti, significa non aver più fede nell'alleanza, nella fedeltà e onnipotenza di Dio; è avviarsi al sincretismo e all'idolatria (Os. 5, 13; 7, 11; 8, 9; 10, 4 sgg.; 12, 2; 14, 4).
14:6
Nella Bibbia si menziona spesso il L. come confine settentrionale della Palestina (cf. Deut. 11, 24; Ios. 1, 4) e come un monte altissimo (cf. Is. 10, 34; Ier. 22, 6.20; Os. 14, 6), sempre coperto di neve (Ier. 18, 14); ma anche più sovente si ricorda la sua vegetazione, di cui adesso restano solo tracce. …
14:8
… Gli Assiri continuarono la spoliazione, cosa che fecero anche gli Israeliti, come risulta dal noto racconto sulle costruzioni del re Salomone (cf. I Reg. 5, 6, 9, 11, 13, ecc.) ed a varie specie di conifere (Is. 60, 13), la Bibbia ricorda anche il vino del L. (cf. Os. 14, 8), mentre poeticamente si parla con ammirazione degli effluvi odorosi (cf. Cant. 4, 11, testo ebraico) di tanti alberi (Is. 35, 2).
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.