Marco
Evangelium secundum MarcumIntroduzioni
Enciclopedia Cattolica
I 16 capp. del secondo Vangelo si possono distinguere in tre grandi parti riguardanti: il ministero di Gesù in Galilea e nei dintorni (capp. 1-9), in Giudea (10-13), la Passione e il trionfo (14-16); tali parti sono precedute da un'introduzione e concluse da un'appendice.
M. omette i fatti della vita nascosta di Gesù raccontati da Matteo e Luca, si limita a riferire la preparazione alla vita pubblica, citando la testimonianza del Battista, ed accennando al Battesimo di Gesù ed alle sue tentazioni.
M. sceglie episodi dal ministero di Gesù in Galilea e nei dintorni. Gi'inizi si svolgono a Cafarnao e nelle vicinanze (1, 14-3, 6); il ministero continua presso il lago di Genesareth (3, 7-7, 23); poi nelle regioni di Tiro e Sidone, a Bethsaida. Numerosi i miracoli narrati, specialmente liberazioni degli indemoniati.
Haydock
St. Mark, who wrote this Gospel, is called by St. Augustine, the abridger of St. Matthew; by St. Irenaeus, the disciple and interpreter of St. Peter; and according to Origen and St. Jerome, he is the same Mark whom St. Peter calls his son. Stilting, the Bollandist, (in the life of St. John Mark, T. VII. Sep. 27, p. 387, who was son of the sister of St. Barnabas) endeavours to prove that this was the same person as our evangelist; and this is the sentiment of St. Jerome, and some others: but the general opinion is that John, surnamed Mark, mentioned in Acts xii. was a different person. He was the disciple of St. Paul, and companion of St. Barnabas, and was with St. Paul at Antioch, when our evangelist was with St. Peter at Rome, or at Alexandria, as Eusebius, St. Jerome, Baronius, and others observe. Tirinus is of opinion that the evangelist was not one of the seventy-two disciples, because as St. Peter calls him his son, he was converted by St. Peter after the death of Christ. St. Epiphanius, however, assures us he was one of the seventy-two, and forsook Christ after hearing his discourse on the Eucharist, (John vi.) but was converted by St. Peter after Christ's resurrection, haer. 51, ch. V. p. 528. --- The learned are generally of opinion, that the original was written in Greek, and not in Latin; for, though it was written at the request of the Romans, the Greek language was commonly understood amongst them; and the style itself sufficiently shews this to have been the case:
Omnia Graecè; Cum sit turpe magis nostris nescire Latinè. ---Juvenal, Satyr vi.
The old manuscript in Latin, kept at Venice, and supposed by some to be the original, is shewn by Montfaucon and other antiquaries, to have been written in the sixth century, and contains the oldest copy extant of St. Jerome's version. --- St. Peter revised the work of St. Mark, approved of it, and authorized it to be read in the religious assemblies of the faithful; hence some, as we learn from Tertullian, attributed this gospel to St. Peter himself. St. Mark relates the same facts as St. Matthew, and often in the same words: but he adds several particular circumstances, and changes the order of the narration, in which he agrees with St. Luke and St. John. He narrates two histories not mentioned by St. Matthew; the widow's two mites, and Christ's appearing to the two disciples on the road to Emmaus; also some miraculous cures; (Mark 1:40; 7:32; 8:22, 26) and omits many things noticed by St. Matthew ... But nothing proves clearly, as Dom. Ceillier and others suppose, that he made use of St. Matthew's gospel. In his narrative he is concise, and he writes with a most pleasing simplicity and elegance.
It is certain that St. Mark was sent by St. Peter into Egypt, and was by him appointed bishop of Alexandria, (which, after Rome, was accounted the second city of the world) as Eusebius, St. Epiphanius, St. Jerome, and others assure us. He remained here, governing that flourishing church with great prudence, zeal, and sanctity. He suffered martyrdom in the 14th year of the reign of Nero, in the year of Christ 68, and three years after the death of Sts. Peter and Paul, at Alexandria, on the 25th of April; having been seized the previous day, which was Sunday, at the altar, as he was offering to God the prayer of the oblation, or the mass.
Douay 1582/1609
THE ARGVMENT OF S. MARKES GOSPEL. 8 paragrafi
S. Markes Gospel may be vvel diuided into foure partes.
The first part, of the preparation that was made to the manifestation of Christ: chap. 1. in the beginning.
The Second, of his manifesting himselfe by Preaching and Miracles, and that in Galilee: the residue of the 1. chap. vnto the 10. chap.
The third, of his comming into Iurie, tovvards his Passion: chap. 10.
The fourth, of the Holy weeke of his Passion in Hierusalem: chap. 11. to the end of the booke.
Of S. Marke and his conuersation with the tvvo Apostles S. Paul and S. Barnabee, vve haue at large Act. 12 and 15. somevvhat also Col. 4. and 2. Tim. 4. and to Philémon. Moreouer of his familiaritie vvith the Prince of the Apostles S. Peter, vve haue 1 Pet. 5. For so it pleased our Lord, that onely tvvo of the Euangelistes should be of his tvvelue Apostles, to vvit, S. Matthew and S. Iohn. The other tvvo, S. Marke and S. Luke, he gaue vnto vs of the Disciples of his two most principal and most glorious Apostles S. Peter and S. Paul. Whose Gospels therefore were of Antiquitie counted as the Gospels of S. Peter and S. Paul them selues. In Catal. Script. Ecclesiast. Marke the disciple and interpreter of Peter (saith S. Hierom) according to that which he heard of Peters mouth, wrote at Rome a briefe Gospel at the request of the Brethren (about 10 or 12 yeres after our Lordes Ascension.) Which when Peter had heard, he approued it, and with his authoritie did publish it to the Church to be read, as Clemens Alexandrinus writeth li. 6. hypotypos.
In the same place S. Hierom addeth, hovv he vvent into Aegypt to preach, and vvas the first Bishop of the cheefe Citie there, named Alexandria: and hovv Philo Iudaeus at the same time seeing and admiring the life and conuersation of the Christians there vnder S. Marke, Philo de Supplicibus. vvho vvere Monkes, vvrote a booke thereof, vvhich is extant to this day. In Catalogo. And not onely S. Hierom (in Marco, & in Philone) but also Eusebius Hist. li. 2. ca. 15. 16. 17. Epiphanius Secta 29 Nazaraeorum, li. 1. to. 2. Cassianus de Instit. Caenobiorum li. 2. c. 5. Sozomenus li. 1. c. 12. Nicephorus li. 2 c. 15. and diuerse others, do make mention of the said Monkes out of the same Author. Finally, He died (saith S. Hierom) the 8 yere of Nero, and was buried at Alexandria, Anianus succeding in his place. But from Alexandria he vvas Naucler. generat. 28. translated to Venice, Anno Dom. 830.
It is also to be noted, that in respect of S. Peter, vvho sent S. Marke his scholer to Alexandria, and made him the first Bishop there, this See vvas esteemed next in dignitie to the See of Rome, and the Bishop thereof vvas accounted the cheefe Metropolitane or Patriarch of the East, and that by the first Councel of Nice. Whereof see S. Leo ep. 53. S. Gregorie li. 5. ep. 60. & li. 6. ep. 37.
Cornelio a Lapide
MARCUS, inquit S. Hieronymus in Catal. Scrip. Eccl., «discipulus et interpres S. Petri, juxta quod Petrum referentem audierat, rogatus Romae a fratribus, breve scripsit Evangelium. Quod cum Petrus audisset, probavit, et Ecclesiae legendum sua auctoritate dedit.» Et mox: «Assumpto itaque Evangelio quod ipse confecerat, perrexit in Aegyptum, et primus Alexandriae Christum annuntians, constituit Ecclesiam tanta doctrina et vitae continentia, ut omnes sectatores Christi ad exemplum sui cogeret. Denique Philo, disertissimus Judaeorum, videns Alexandriae primam Ecclesiam adhuc judaizantem, quasi in laudem gentis suae librum super eorum conversatione scripsit. Et quo modo Lucas narrat Hierosolymae credentes omnia habuisse communia; sic et ille quod Alexandriae sub Marco fieri doctore cernebat, memoriae tradidit. Mortuus est autem octavo Neronis anno, et sepultus Alexandriae, succedente sibi Aniano.»
Idem testantur Clemens Alexandrinus, lib. VI Stromat., et Papias, episcopus Hierapoleos, et ex iis Eusebius, lib. II Histor., cap. XV, qui et addit «S. Petrum Evangelium Marci confirmasse, et in perpetuum Ecclesiis legendum tradidisse.» Idem docent S. Athanasius in Synopsi, sub finem; S. Epiphanius, haeresi 51, et Euthymius hic. Quocirca Tertullianus, lib. IV Contra Marcion., Evangelium S. Marci S. Petro attribuit, quia, ut ait S. Hieronymus, epist. 150 ad Hedibiam, Quaest. XI: «Petro narrante et Marco scribente compositum est.» Idem S. Hieronymus, vel quisquis est auctor, praefat. Comment. in S. Marc.: «Marcus, ait, seminat post Matthaeum, qui fremit ut leo, qui volat ut aquila, qui discit ut homo, qui immolat ut sacerdos, qui irrigat ut flumen, qui florescit ut ager, qui fervet ut vinum. Christus etenim, de quo loquitur, homo nascendo, vitulus moriendo, leo surgendo, aquila est ascendendo.»
Continua a leggere 32 paragrafi
Hac de causa, Ezech. 1 et Apoc., Cherubini quatuor faciebus instructi significant quatuor Evangelistas, ita scilicet ut facies hominis significet Matthaeum, qui humanitatis Christi opera describit; facies aquilae Joannem, qui canit divinitatem Christi, dicens: «In principio erat Verbum,» etc.; facies bovis notet Lucam, qui incipit a sacerdotio et victimis Zachariae; facies vero leonis designet Marcum, quia ipse a terribili et forti rugitu Joannis Baptistae, quasi leonis, inchoat suum Evangelium, ut in cap. 1 Ezech. docet S. Hieronymus, S. Gregorius et alii passim. Hi enim quatuor currum gloriae Dei, puta quadrigam Evangelii per totum orbem circumegerunt, omnesque gentes illi quasi triumphanti subegerunt.
Huic symbolo apposite congruit nomen Marci juxta etymon tam Hebraeum quam Latinum. Marcus enim Hebr., inquit Pagninus in Interpret. nom. Hebr., idem est quod limatus, fricatus, expolitus, id est a rubigine abstersus, a radice מרק marac, id est tergere, fricare, polire. Unde Jeremias, cap. XLVI, 4: «State, ait, in galeis, polite lanceas, induite vos loricis,» ut vos, o Aegyptii, praeparetis ad instans praelium contra Nabuchodonosor; ubi pro «polite» Hebr. est מרקו mircu. Sic S. Marcus polivit lanceam sui Evangelii et praedicationis, ut ea instar leonis Aegyptios aliasque gentes Christo subigeret. S. Isidorus vero, lib. VII; Origenes, cap. IX: «Marcus, ait, idem est quod excelsus mandato (nescio a qua radice), utique propter Evangelium Altissimi quod praedicavit.» Rursum Marcus Hebr. dicitur quasi מר כוס mar cos, id est Dominus calicis, puta passionis et martyrii; ipse enim dira passus, nobili martyrio triumphavit de morte, aeque ac de infidelitate.
Latine vero Carolus Sigonius, De Nomin. Roman., ex Valerio: «Marcus, inquit, dictus, qui mense martio natus est.» Isidorus autem, lib. XIV; Origenes, cap. VII: «Marcus, ait, vocatur mallens, et Latine dictus marcus, quod major sit ad tundendum et fortior; marcellus, mediocris; marculus, malleus pusillus.» Sic S. Marcus malleus fuit magnus et fortis conterens petras, id est saxea Gentilium corda compungens et ad paenitentiam vitamque Christianam commovens. Marcus ergo et Marcellus idem est quod martellus, id est malleus. Unde Carolus, avus Caroli Magni, ob fortitudinem bellicam qua quasi malleus trecenta millia Saracenorum contudit, cognominatus est Martellus. Aut Marcus quasi Martius, et Mars quidam coelestis. Unde Marcia familia Romana prisca patricia, dicta est ab Anco Marcio, quarto Romanorum rege fortissimo. «Ab Anco Marcio sunt Martii Reges,» ait Caesar, Orat. in funere Juliae amitae, apud Suetonium. Et Ovid., lib. VI Fastor.:
Marcia sacrifico deductum nomen ab Anco.
Ancus rex vocatur sacrificus, quia, ut ait Livius, lib. I, religiones neglectas aut prave cultas restituit. Religio enim est parens fortitudinis. Hinc Marciae gentis stemma erat Victoria columnae imposita. Ita Antonius, Augustinus in Familiis Romanis. Porro, Marcii dicti sunt a Marco, vel Mamerco, ait Plutarchus in Numa. Osci enim Martem appellabant Mamercum, ait Festus. Primus autem Pythagoras filium suum vocavit Mamercum, quem secutus Numa, secundus rex Romanorum, filium suum nominavit Mamercum, teste Plutarcho, et ex eo Sigonius. Marcus ergo per crasin idem est quod Mamercus sive Mamers, id est Mars, ait Sigonius: «Quid enim fortius, ait Scholiastes Marci apud S. Hieronymum, quam animas salvare, quae errorum vitiis poterant interire,» juxta illud, Psal. LXVII, 12: «Dominus dabit verbum evangelizantibus virtute multa.»
Quam religiosus fortisque fuerit S. Marcus, liquet ex institutione Essaeorum, qui primi fuere religiosi et religiosorum omnium prototypi, de quorum mira sanctitate paulo post plura. Joannes Major et nonnulli alii censent Marcum hunc esse mancum illum, qui ex religiosa humilitate pollicem sibi amputavit, ne fieret sacerdos. Sed hic fuit Marcus Eremita, non Marcus Evangelista, ut patet ex Vitis Patrum.
Denique Romani praenomen Marcus dabant iis qui erant primogeniti. Unde Marcus Tullius Cicero vocatur, quia ipse erat primogenitus, ut notat Aldus Manutius initio Commentariorum in lib. Cicer. ad Herennium. Sic S. Marcus fuit primogenitus uniceque dilectus a S. Petro; unde ipse de eo solo dixit: «Salutat vos Ecclesia, etc., et Marcus filius meus,» epist. I, cap. V, in fine. Quare ipse ut filius a S. Petro hausit tantum spiritum, ardorem et zelum, ac expressa sapientiae et sanctitatis S. Petri fuit imago; hanc enim ei S. Petrus ceu pater impressit.
Quaeres primo, cujas, quis et qualis fuerit S. Marcus? Respondeo primo, eum natione fuisse Hebraeum ex tribu Levi. Addit Beda et auctor Comment. in Marcum apud S. Hieronymum eum fuisse sacerdotem Aaronicum.
Secundo, Theophylactus, Victor Antiochensis et Euthymius hic, atque ex eis Sixtus Senensis, in Biblioth. Sacra in Marco, putant Marcum hunc eumdem esse cum Joanne Marco, qui fuit consobrinus Barnabae, cum eoque et Paulo profectus est ad praedicandum Gentibus, Actor. XII et XIII; quem proinde Marcum intelligit Paulus, epist. ad Philem., et Coloss. IV, et II Timoth. IV; verum dico Marcum hunc alium esse a Joanne Marco: nam eodem tempore quo Joannes Marcus adhaesit Paulo et Barnabae in Graecia, noster hic Marcus adhaesit S. Petro Romae, et ab eo missus est praedicatum, primo Aquileiam, deinde Alexandriam, uti recte ex Eusebio et aliis ostendit Baronius.
Tertio, Origenes, lib. De Recta in Deum fide; S. Epiphanius, haeresi 51, et Dorotheus, in Synopsi, censent Marcum fuisse unum ex 72 Christi discipulis. Sed verius est contrarium, scilicet eum post mortem Christi a S. Petro conversum et baptizatum esse; nam ipse eum vocat filium suum (spiritualem), epist. I, cap. V, 13, dicens: «Salutat vos Ecclesia quae est in Babylone (Romae) coelecta, et Marcus, filius meus.» Ita S. Hieronymus, Eusebius, lib. VII Hist., cap. XIV; S. Epiphanius, haeresi 51; Theodoretus, Praef. in Hist. S. Patrum; Irenaeus, lib. III, cap. 1; Baronius et alii passim, qui tradunt S. Marcum discipulum et comitem fuisse S. Petri.
Quarto, S. Augustinus, lib. I De Consensu Evang., cap. II, Marcum vocat breviatorem Matthaei, non quod eum in compendium redegerit, ut volunt nonnulli, sed quod brevius, secundum quae acceperat a S. Petro, narret ea quae Matthaeus saepius fusius prosequitur. Dixi: saepius; nam subinde Marcus uberius quam Matthaeus historiam rei a Christo gestae enarrat, uti liquet in narratione negationis qua Petrus ter Christum negavit; quaedam etiam clarius quam Matthaeus explicat. Quare in historiis Christi enarrandis Marcus fusior est quam Matthaeus, sed in doctrinis parcior. Fuit ergo Marcus verus Evangelista, aeque ac Patriarcha et Apostolus. Unde Arabicus Evangelio Marci hunc titulum praefigit: «In nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti, Dei unius, Evangelium Patris, Patriarchae, Apostoli S. Mar (id est Domini) Marci Evangelistae.»
Quinto, Marcus Romae rogatus a Christianis conversis a S. Petro, ut summam eorum conscriberet quae a Petro praedicante audierant, scripsit hoc Evangelium anno Christi 45, Claudii Imperatoris tertio, ait Eusebius in Chron., paulo antequam pergeret Alexandriam, ubi Ecclesiam Christianam fundavit et sanctissime per novemdecim annos gubernavit, ac in ea discipulos adeo eximios habuit, ut Essaei, id est sancti et pii, cognominati sint. Hi enim quasi primi religiosi in tanta puritate, pietate et sanctitate vixerunt, ut toti orbi essent admirationi caeterisque Ecclesiis essent perfectionis exemplar et speculum, adeo ut eos mirifice laudet Josephus et Philo, lib. De Therapeutis. Unde S. Hieronymus et Cassianus Marcum vocant principem et institutorem Coenobitarum. Vide quae de Essaeis dixi, Act. V, 2. Atque hac de causa Essaei se ex Alexandria per totam Aegyptum et Thebaidem propagarunt. Unde factum ut ibi essent plurima Monachorum et Anachoretarum examina, qui angelicam in terris vitam agebant, idque duravit per plura saecula, ut patet ex S. Hieronymo, Vitis Patrum, Evagrio, Palladio, Cassiano et aliis.
Porro, S. Marcus Alexandriae primam Christianorum scholam erexit, ex qua tot sancti doctores, episcopi et martyres prodiere. Nam schola Alexandrina mire floruit sub Commodo imperatore, anno Domini 180, cum ei praesedit Pantaenus, cui successit Clemens Alexandrinus, Clementi Origenes, cujus discipuli fuere S. Gregorius Thaumaturgus, Athenagoras, et postea S. Athanasius, S. Basilius, Nazianzenus, etc. Hi omnes ergo S. Marci fuere sequaces et discipuli.
Denique S. Marcus apostolatus, doctoratus et Evangelistae lauream martyrii corona decoravit. Unde de eo, in Martyrologio Romano, die 25 aprilis, sic legimus: «Alexandriae natalis B. Marci Evangelistae, etc., qui pro fide Christi tentus et funibus vinctus, et per saxa raptatus graviter afflictus est. Deinde reclusus in carcere primo angelica visione confortatus, et demum ipsa Domino sibi apparente, ad coelestia regna vocatus est octavo Neronis anno.» Et Gelasius Pontifex, in Concilio Romano De lib. authent. et apocr.: «Marcus Evang., inquit, a B. Petro in Aegyptum directus, fidem veritatis praedicavit, et gloriose consummavit martyrium.» Sic et Nicephorus, Metaphrastes, Procopius et alii. Corpus S. Marci Alexandria a mercatoribus translatum est Venetias anno Domini 827, ubi summa religione colitur, adeoque senatus insignia S. Marci, puta leonem, pro stemmate usurpat, atque cum quippiam imperat vel mandat, asserit S. Marcum id mandare.
Quaeres secundo, qua lingua Evangelium conscripsit Marcus, Latina an Graeca? Multi censent eum Latina scripsisse. Et ratio videtur clara; Marcus enim scripsit Romae Romanis, ex S. Petri ibidem praedicantis ore; ergo pariter scripsit lingua Romana, puta Latina. Graecam enim Romani non intellexissent, uti multis probat Baronius anno Christi 45. Licet enim S. Chrysostomus, in Marcum, asserat Marcum Evangelistam scripsisse in Aegypto, tamen Romae eum scripsisse asserunt S. Hieronymus, Eusebius, Clemens, S. Epiphanius et alii passim; atque Evangelium hoc scripsit Romanis, non plebeiis, sed patriciis et nobilibus, uti erant S. Clemens, S. Pudens, S. Torpes. Audi Clementem Alexandrinum apud Eusebium, lib. II, cap. XV. Chrysostomus autem Comment. in Marcum non fuit S. Chrysostomus, ut inferius ostendam. Ita Syrus, qui in fine Evangelii S. Marci haec diserte addit: «Finit Evangelium sanctum, Evangelium Marci, quod locutus est et evangelizavit Romae romane.» Idem docet S. Damasus Pontifex (vel quisquis est auctor) initio lib. De Romanis Pontif., in Vita S. Petri, quae ponitur ad initium tomi primi Conciliorum. Idem satis insinuat S. Gregorius Nazianzenus in Carmine quo recenset catalogum S. Scripturae, dum Evangelistas per linguas et nationes ita partitur:
Matthaeus Christi Hebraeis miracula scripsit, Ausonibus Marcus, Lucas at doctus Achivis, Cunctis Joannes, penetrans coelestia mente.
Ex adverso, Marcum graece scripsisse diserte asserit S. Hieronymus, Praefat. in Evangel.: «De novo, ait, loquor Testamento, quod Graecum esse non dubium est, excepto Apostolo Matthaeo, qui primus in Judaea Evangelium Christi Hebraicis litteris edidit.» Additque se hac de causa jussu Damasi veterem Vulgatam versionem Latinam novi Testamenti, ac consequenter et Evangelii S. Marci, correxisse secundum Graecum autographum. Idem expresse docet S. Augustinus, lib. I De Consensu Evangelist., cap. II: «Matthaeus, ait, Hebraeo scripsisse perhibetur eloquio, caeteri Graeco.» Idem fuit communis veterum et recentiorum sensus, ut christiani Druthmari, qui floruit anno Christi 800; Jacobi Chrysopolitani, Maldonati, Praefat. in Matthaeum; Francisci Lucae hic; Genebrardi, in Chronolog. ad annum Christi 44, quem audi: «Marcus Evangelista Aquileiae (quae secunda Roma quondam dicebatur) rogantibus Romanis suum Evangelium conscripsit graece, sive etiam latine, ut volunt Rodulphus et Armacanus.»
Idem suadet ratio: nam S. Marcus scripsit Evangelium iturus Alexandriam, ut illud ibi praedicaret; Alexandrini autem tunc loquebantur graece. Alexandria enim condita et dicta est ab Alexandro Magno, qui fuit Macedo et Graecus. Quocirca S. Athanasius, S. Cyrillus, Theophilus, Clemens Alexandrinus caeterique Alexandrini sua graece scripserunt: ergo Marcus Graeca lingua scripsit. Rursum, Marcus peritior erat linguae Graecae quam Latinae. Unde et Graecus textus in ejus Evangelio politior et elegantior est quam Latinus: nam Judaei, vicini Graeciae ac subjecti Alexandro Magno et Graecis, Graecam linguam perdiscebant, non ita Latinam, utpote a Roma et Latinis semoti. Adde: Graeca lingua tunc latissime patebat, ut ait Cicero; adeo ut Romani, praesertim patricii et honestiores, Graecam callerent, imo filios suos Athenas mitterent, ut Graecam sapientiam et eloquentiam perdiscerent. Marcus autem Alexandrinum in epist. I S. Petri (extat tom. VI Biblioth. S. Patrum, in edit. Parisiensi): «Marcus, inquit, Petri sectator, praedicante Petro Evangelium palam Romae, coram quibusdam Caesarianis equitibus, et multa Christi testimonia proferente, petitus ab eis, ut possent quae dicebantur memoriae commendare, scripsit, ex iis quae a Petro dicta sunt, Evangelium quod secundum Marcum vocatur,» etc. Simili modo S. Paulus epistolam ad Romanos scripsit graece, uti ostendi proemio in illam epistolam.
Denique S. Marcus cum S. Petro versatus fuit Antiochiae, ubi primum discipuli Christi dicti sunt Christiani; Antiochiae autem loquebantur graece. Unde S. Chrysostomus, qui fuit Antiochenus, praedicavit et scripsit graece. Quare Graeca lingua S. Marco usitatior fuit quam Latina, ac forte Graeca ei fuit vernacula. Licet enim Apostoli et primi fideles acceperint donum linguarum infusum a Spiritu Sancto, tamen illud acceperunt ad sufficientiam, non ad elegantiam; quare lingua sibi propria vel vernacula melius et elegantius loquebantur, v. g. Hebraica vel Graeca, quam extera, vel aliena, v. g. Latina, Illyrica, Germanica.
Utramque sententiam conciliabis, si dicas S. Marcum utraque lingua, scilicet Graeca et Latina, scripsisse Evangelium, uti censet Genebrardus anno Domini 44, et noster Barradius, tom. I, lib. I, cap. XIX, ac Possevinus in Biblioth. in Marco. Audi Petrum de Natalibus, Aquilinum episcopum, in Catalogo Sanctorum, lib. IV, cap. LXXXVI: «Petrus, ait, Marcum Aquileiam protoepiscopum destinavit; ibi Evangelium suum quod alias Romae Latinis litteris conscripserat, iterum Graeco eloquio exaravit, quod usque hodie in Aquileiensi ecclesia, cum sede eburnea in qua sedens illud scripserat, demonstratur.» Idem censet Hadrianus Finus, lib. VI Flagelli Jud., cap. LXXX; et Bellarminus, lib. De Verb. Dei, cap. VII.
Porro, censent nonnulli autographum Marci Latinum, injuria temporum periisse, sicut periit Evangelium Hebraeum S. Matthaei. Verum hoc difficile est creditu. Quomodo enim Ecclesia Romana, tam fida fidei et sacrorum codicum custos, ac primis illis Marci temporibus usque ad Constantinum, zelo religionis ardentissima et constantissima, permisisset tantum thesaurum sibi dicatum intercidere? Utique quae aliena tam accurate servavit, sua non perdidit, nec prodidit. Itane tot codices Evangelii S. Marci, quos nobiles Romani caeterique Itali a Petro et Paulo ad Christum conversi certatim sibi describi curabant, ad unum omnes interiere, ut ne unus quidem supersit? Quare verisimilius dicemus Marcum primitus graece scripsisse, ob causas jam dictas, sed illico vel per se, vel per aliquem suum interpretem, Graecum in Latinum convertisse, et utrumque Romanis tradidisse, uti S. Paulus scripsit epistolam ad Romanos graece, et eamdem a tertio scriba et interprete suo conversam in Latinum, misit ad Romanos, uti dixi proemio in illam epistolam. Ratio est: Prima, quia S. Hieronymus et S. Augustinus affirmant Marcum graece scripsisse, non latine. Unde Latinam versionem juxta Graecum, jussu Damasi, correxit S. Hieronymus. Secunda, quia, ut recte advertit Bellarminus, lib. De Script. Eccles., in Marco, ex collatione textus Graeci et Latini constat Latinam veterem et Vulgatam editionem tam Matthaei quam Marci ex Graeca editione translatam. Idem pluribus exemplis probat Franciscus Lucas hic; quibus adde Latinum Marci interpretem graecizare, ut cum cap. II, 2, ait: «Et convenerunt multi, ita ut non caperet neque ad januam;» quod obscure Latine ex Graeco translatum est, qui clare et ornate sic habet: ὥστε μηκέτι χωρεῖν μηδὲ τὰ πρὸς τὴν θύραν, id est, ut non caperent (turbam affluentem) neque illa quae ad januam erant loca. Et cap. IV, 10: «Et cum esset singularis,» Graece καταμόνας, id est solus. Et cap. VII, 17, 18, 20: «Quae de homine exeunt, illa communicant hominem,» graece clare κοινοῖ, id est communem faciunt, hoc est immundum reddunt hominem; Hebraei enim immunda vocant communia, quibus scilicet communiter et promiscue omnes etiam immundi utuntur. Sic cap. I, 45, διαφημίζειν ad verbum vertit, diffamare, pro divulgare. Sic cap. XV, 42, προσάββατον ad verbum vertit, ante sabbatum, id est profestum sabbati vel vigilia, puta Parasceve, aut pridie sabbati.
Venetiis religiose servatur Evangelii S. Marci autographum, sed ob vetustatem in eo litterae ita corrosae et exesae sunt, ut legi nequeant. Et mihi Romae inquirenti, Venetiis perscripserunt nonnulli viri graves, qui idipsum studiose investigarunt, hancque apud Venetos esse traditionem asseruerunt. Ferunt Evangelium hoc Aquileiae S. Marco conscriptum et relictum, indeque Venetias translatum; cum enim Attila, rex Hunnorum, Aquileiam per triennium obsessam cepit vastavitque, tunc multi Aquileienses Attilam fugientes concesserunt ad vicinas Adriatici maris paludes, ibique Venetias admirabili opere condiderunt, sub annum Domini 452, ait Baronius. Porro vir gravis, canonicus S. Marci Venetiis, qui ejus reliquias in manu habet, ideoque oculatus testis, meo rogatu, hac de re studiose inquirens, hisce diebus rescripsit, autographum hoc S. Marci Graeca lingua esse conscriptum, ac Aquileia Venetias delatum fuisse anno Christi 1472. Quare graece videtur primitus a S. Marco editum.
Scripsit hac de re dissertationem ad Magnum Hetruriae Ducem Paganinus Gaudentius, professor Pisanus, in quo contendit S. Marcum primitus latine Evangelium scripsisse Romae, deinde graece Aquileiae, sed Latinum evanuisse: quod enim modo extat Latinum S. Marci Evangelium, ex Graeco esse translatum. Addit Romae olim magnum fuisse usum linguae Graecae, tum quod multi senatores aliique eam discerent, tum quod multi Graeci Romam confluerent. Id liquet ex gravissima querela Satyrae III Juvenalis, qui propterea ait se odisse Romam, quod Graeca esset urbs:
Non possum, inquit, ferre, Quirites, Graecam urbem, quamvis quota portio faecis Achaeae? Jam pridem Syrus in Tiberim confluxit Orontes.
q. d. Multi Syri confluebant Romam. Citat Damasum, lib. De Vitis Pontificum, in Vita S. Petri; ubi Evangelistas ait scripsisse latine (notans Marcum), graece et hebraice. Verum notum est hunc librum non esse Damasi, sed Anastasii bibliothecarii, ait Bellarminus, lib. De Script. Eccles., in Damaso. Quod vero addit Paganinus, S. Petrum Romanis praedicasse graece, S. Marcum vero, ejus interpretem, ea vertisse latine, paradoxum videtur ac fidem excedere, uti annotavit Baronius. Porro, alia erant interpretis officia, uti dixi I Corinth. XII, 10.
Porro Syri, ut testatur Guido Fabricius in praefatione novi Testamenti Syriaci, asserunt Marcum scripsisse latine, Latinumque Evangelium Venetiis asservari aiunt; praeterea eumdem ipsum Marcum lingua patria, id est Galilaea, sive Syra, transtulisse, non modo Evangelium suum, sed etiam caeteros omnes novi Testamenti libros. Verum hoc difficile est creditu; nam hujus editionis nulla extat mentio apud Clementem Alexandrinum, Origenem, Eusebium, Athanasium, Epiphanium, Cyrillum, Theodoretum, S. Hieronymum aliosque Patres, qui vel Syri fuerunt, vel in Syria et Aegypto vixerunt, ac de variis S. Scripturae editionibus exacte disseruerunt, aut eas accurate pertractarunt. Quae editio Syriaca novi Testamenti S. Marco videtur posterior. Ita Bellarminus, lib. II De Verbo Dei, cap. IV.
Denique S. Marci Evangelium semper habitum fuit Canonica Scriptura, excepto ultimo capite, de quo nonnulli olim dubitarunt, teste S. Hieronymo, epist. 150 ad Hedibiam, Quaest. III, eo quod in eo inserta forent quaedam manichaeismum redolentia, quae recitat S. Hieronymus, lib. II Contra Pelag., ante medium. Erantque haec: «Et illi satisfaciebant dicentes: Saeculum istud iniquitatis et incredulitatis substantia est, quae non sinit per immundos spiritus veram Dei apprehendi virtutem; idcirco jam nunc revoca justitiam tuam.» Verum haec jam sublata sunt. Unde de ejus fide, ex Conc. Trident. sess. 4, dubitare non licet. Vide Bellarminum, lib. I De Verbo Dei, cap. XVI.
Nota: Marcus totus rei narrandae intendit; unde non curat rei gestae ordinem, sed prius facta rei gestae posterius enarrat, et vice versa. Audi S. Hieronymum, Praefat. in Matth.: «Secundus, ait, Marcus, interpres Apostoli Petri et Alexandrinae Ecclesiae primus episcopus, qui Dominum quidem Salvatorem ipse non vidit, sed quae magistrum audierat praedicantem, juxta fidem magis gestorum narravit quam ordinem.»
Extat tom. II S. Chrysostomi, Commentarius in S. Marcum, qui, licet ingenio, eruditione ac pietate non careat, genio tamen, stylo, subtilitate et judicio S. Chrysostomi carere videtur. Unde Bellarminus, De Script. Eccles., in Chrysost.: Commentaria, ait, in Marcum sine dubio Chrysostomi non sunt, sed alicujus simplicis monachi, qui fratribus suis Evangelium explicabat, ut constat ex hom. 34, 89 et aliis.
Scripsit peculiariter in S. Marcum ex veterum Commentariis Victor Antiochenus, priscus auctor, quem ex Graeco in Latinum convertit noster Theodorus Peltanus.
Auctor Comment., sive Scholiastes in S. Marcum, apud S. Hieronymum, multa eleganter et pie concinnat, sed non est S. Hieronymus; nec enim ejus stylum, doctrinam, gravitatem assequitur et adaequat; ostendit enim se neque Graecae linguae, neque Hebraicae fuisse peritum, et in explicatione cap. XIV et XV, multa scribit inepta et falsa, uti observavit Bellarminus.
Pauca hic notanda occurrunt, quia pleraque jam dicta sunt in Matthaeo; ibi inveniet ea lector locis ubique ad marginem annotatis. Hic ergo brevis ero.
Catena Aurea
Jerome: (Comm. in Esa.) In which words, it is shewn that Christ is called a servant, because He is formed from the womb. For, before these words it is said: Thus saith the Lord, that formed me from the womb to be his servant. It had indeed been the will of the Father, that the wicked tillers of the vineyard should receive the Son whom He had sent; wherefore Christ says of them to His disciples, Go not into the way of the Gentiles, but go rather to the lost sheep of the house of Israel. (Mat. 10:5, 6) Because then Israel was not brought back to God, for that reason the Son of God speaks to the unbelieving Jews, saying, My God shall be my strength, who also has consoled me on the casting away of my people. And he hath said to me, It is a small thing that thou shouldest be my servant to raise up the tribes of Jacob, which have fallen by their own wickedness, and to restore the preserved, or remnant of Israel. For instead of them, I have given thee for a light to all the Gentiles, that thou shouldest illuminate the whole world, and shouldest cause my salvation, by which men are saved, to reach to the ends of the world.
Gloss: (non occ.) From the words then, which have been quoted, we can infer two things; first, the divine virtue which was in Christ, by which He was able to lighten the Gentiles; for it is said, My God shall be my strength. (2 Cor. 5:19) God therefore was in Christ, reconciling the world to himself, as the Apostle says to the Corinthians; whence also the Gospel, by which believers are saved, is the power of God unto salvation, to every one who believeth, (Rom. 1:16) as the same Apostle says to the Romans. The second thing is, the enlightening of the Gentiles, and the salvation of the world, fulfilled by Christ, according to the will of the Father; for it is said, I will also give thee for a light to the Gentiles. Wherefore the Lord after His resurrection, that He might fulfil the will of the Father, sent His disciples to preach, saying, Go ye, and teach all nations; some He sent to the Jews, some received the ministry of preaching to the Gentiles. But because it was right that the Gospel should not only be preached for those who then lived, but also be written for those who were to come, the same distinction is observed in the writers of the Gospel. For Matthew wrote the Gospel to the Jews in Hebrew, and Mark was the first to write a Gospel amongst the Gentiles.
Continua a leggere 9 paragrafi
Eusebius: (Hist. Eccles. 2.15) For when the glorious light of the word of God had arisen over the city of Rome, the doctrine of truth and of light, which Peter was then preaching to them, so shone upon the minds of all, by their patience in listening, that they heard him daily without ever being weary. Whence also they were not content with hearing only, but they earnestly beg of Mark his disciple, to commit to writing those things which he preached by word of mouth, that they might have a perpetual memorial of them, and might continue both at home and abroad in meditations of this sort upon the word. And they did not leave off their importunities, till they obtained what they had requested. This then was the cause of the writing of the Gospel of Mark. But Peter, when by the Holy Ghost he discovered the pious theft which had been put upon him, was filled with joy, for he saw by this, their faith and devotion; and he gave his sanction to what was done, and handed down the writing to the Churches, to be read for ever.
Pseudo-Jerome: (sup. Marc. in Præfat.) He begins at once with the announcement of the more perfect age of Christ, nor does he spend his labour on the birth of Christ as a little child, for he speaks of his perfection as the Son of God.
Chrysostom: (Hom. iv. in Matt) But he makes a compendious and brief beginning, in which he has imitated his master Peter, who was a lover of brevity.
Augustine: (de Cons. Evan. i. 3) Matthew, who had undertaken to relate what concerned the kingly person of Christ, had Mark assigned to him for a companion and an abbreviator, who was to attend upon his steps. For it belongs to kings not to be without a train of attendants. Since again the priest used to enter alone into the Holy of Holies, Luke, whose design had regard to the priesthood of Christ, had no companion to follow his steps, and in a manner to abbreviate his narration.
Bede: (in Marc. i. 1) It is also to be observed, that the holy Evangelists have each fixed upon a different commencement for their narration, and each a different ending. For Matthew, setting out from the beginning of the preaching of the Gospel, has carried on the thread of his narrative up to the time of our Lord’s resurrection. Mark, beginning with the first preaching of the Gospel, goes on to the ascension of the Lord, and the preaching of His disciples to all nations throughout the world. But Luke, commencing with the birth of the Forerunner, has ended with our Lord’s ascension. John, taking his beginning from the eternity of the Word of God, reaches in his Gospel up to the time of the Lord’s resurrection.
Ambrose: (in Luc. in Præfat. v. vol. i. p. viii.) Because then Mark began with expressing the divine power, he is rightly represented under the figure of a lion.
Remigius: Mark is signified by the lion; for as a lion sends forth his dreadful voice in the wilderness, so Mark begins with the voice in the wilderness, saying, The voice of one crying in the wilderness.
Augustine: (de Cons. Evan. i. 6) Although the figure might also be otherwise interpreted. For Mark did not wish to relate either his kingly race, as Matthew did, who for this is figured by a lion, or his priestly kindred, or consecration, as Luke, figured by a calf; yet he is shewn to have had for his subject the things which the man Christ did, and therefore appears to be signified by the figure of a man, in the four animals.
Theophylact: (in Marc. in Præfat.) Or, the eagle points out the Gospel according to Mark, for it begins with the prophecy of John; for prophecy views with acuteness things which are afar, as an eagle.
Cursus Scripturae Sacrae
Cum Petrus per angelum.e carcere esset liberatus, venit ad domum Mariae matris Ioannis qui cognominatus est Marcus, ubi erant multi congregali et orantes (Act. 12,12). Inde docemur domum matris Marci fuisse sat amplam , in quam quasi in ecclesiam Christifideles convenire solebant, et proinde Marci familiam in urbe Ierusalem satis fuisse opulentam et nobilem et ab initio rei christianae fidelem. Petrum autem illam familiam ad fidem Christi adduxisse vel saltem Marcum veritate fidei imbuisse merito ex eo concluditur quod Marcum vocat filium suum (1 Petr. 5,13); talem enim loquendi usum tempore illo saepe deprehendimus (1 Cor. &,14. 15. 17. 2 Cor. 6,13. Gal. 4,19. 1 Tim. 1,9. 18. Tit. 1,4. Philem. 10. 1 Ioan. 2,1 etc.). Erat Marcus consobrinus (ἀνεψιός) Barnabae (Col. 4,10) levitae (Act. 4,36); quare eum quoque ex levitico genere fuisse concludunt; immo Ps. Hieronymus (in Marc. praef. M. 30,589) eum vocat Petri discipulum et sacerdotem et Beda scribit : tradunt hunc ortum sacerdotali prosapia (in Marc. expos. epist. ad Accam ; M. 92,133). Cum Barnabas et Saulus traditis eleemosynis in itinere apostolico; « habebant autem et Ioannem in ministerio » (Act. 13,5), dum scil. proficiscerentur Seleuciam, Cyprum, Pergen sus est Ierosolymam (Act. 13,13). Quare discesserit alii coniectant eum laborum et molestiarum minus fuisse patientem, alii ei displicuisse liberiorem agendi modum Pauli quo ab observatione legalium recederet. Paulum in illo discessu quidquam inconstantiae deprehendisse neque eum approbasse consequitur ex eo quia postmodum cum ad secundum iter apostolicum se accingeret noluit acquiescere Barnabae cupienti secum assumere etiam loannem Marcum ; Paulus autem censebat eum (ut qui discessisset ab eis de Pamphilia et non isset cum eis in opus) non debere recipi ; facta est autem dissensio ita ut discederent ab invicem (Paulus et Barnabas) et Barnabas quidem assumpto Marco navigaret Cyprum ab Antiochia (Act. 15,36-39). Postea vero Paulus, cum esset Romae in priore captivitate, Marcum consobrinum Barnabae laudat inter eos, qui « soli sunt adiutores mei in regno Dei qui mihi fuerunt solatio » (Col. 4,10. 11) eumque iterum in epistola ad Philemonem suum appellat adiutorem. Et quia et Colossensibus et Philemoni scribit salutationes ἃ Marco, Marcum iis in regionibus operi evangelico institisse concludendum erit , et Paulus Roma eum iterum misit in easdem regiones; scribit enim Colossensibus : si venerit ad vos excipite illum. In altera quoque captivitate romana Paulus desiderat Marcum apud se habere; scribit enim ad Timotheum : Marcum assume et adduc tecum; est enim mihi utilis in ministerium (9 Tim. &,11).
Marcum etiam multum cum Petro versatum esse, innuitur in epistola Petri (1 Petr. 5,13) et certo affirmatur traditione ecclesiastica. Cum enim Petrus electis advenis dispersionis Ponti, Galatiae, Cappadociae, Asiae et Bithyniae scribat : salutat vos Marcus filius meus, haud immerito assumitur Marcum in iis quoque regionibus ad evangelium propagandum laborasse. Eum autem Petri socium quoque fuisse traditione ecclesiastica affirmatur. llla enim appellatur ἑρμηνευτὴς Πέτρου, interpres Petri; ità eum vocant Papias (apud Euseb. ἢ. e. 3,39; M. 20,300), Irenaeus (adv. haer. 3,1), Tertullianus (c. Marc. 4,5), Hieronymus aliique. Quo autem sensu nominetur interpres, declarat Hieronymus scribens Marcum fuisse beati Petriinterpretem, quia eius evangelium Petro narrante et illo scribente compositum est; « denique et duae epistolae quae feruntur Petri, stilo inter se et caractere discrepant structuraque verborum ; ex quo intelligimus pro necessitate rerum diversis eum usum esse interpretibus » (ep. ad Hedib. 120,11; M. 22,1002). Atque ipsum evangelium Marci, uti omnes fatentur, luculentum reddit testimonium Marcum diutius cum Petro esse commoratum atque plurima ex Petri narrationibus in suum librum transtulisse. De qua re postea erit agendum. Papias, vel potius presbyter ille loannes, dicit Marcum non audivisse Dominum neque eum esse secutum (l. c.), i. e. Marcus non fuit inter discipulos et comites Iesu assiduos; nimium inde concludere videtur Hieronymus : Dominum Salvatorem ipse non vidit (1n Matth. prolog. M. 26,18), sed certe falsum est quod Epiphanius asserit eum fuisse inter septuaginta duos discipulos Iesu (haer. 51,6; M. 41,900). Recentiores quidam putabant adolescentem illum (νεανίσκον) de quo Marc. 15,51 fuisse ipsum Marcum ; de qua opinione vide infra ad 15,51. Referunt Eusebius, Hieronymus aliique Marcum in Aegyptum quoque profectum et evangelium quod conscripserat ibidem praedicasse et in urbe Alexandria ecclesias constituisse (Euseb. ἢ. e. 9,16; Hier. de vir.
Continua a leggere 32 paragrafi
ill. 8). Ceterum vide Acta Sanct. bolland. Sept. VII p. 357; Cornely, Introd. III p. 80-85.
Marcum scripsisse evangelium constat testimoniis quae ad ipsa tempora apostolica ascendunt adeoque certissima sunt. lam Papias nobis refert quae presbyter foannes (probabilissime ipse loannes apostolus) de evangelio Marci dixerit : « Marcus interpres Petri, quorumcumque meminit!, accurate perscripsit, non tamen ordine, Christi dicta et facta; neque enim ipse Dominum audiverat neque secutus fuerat, sed postea , ut dixi, Petrum , qui pro necessitate doctrinam tradidit , minime vero, ut sermonum Domini seriem completam contexeret. Quare nullo modo peccavit Marcus qui nonnulla (ἔνια) ita scripsit prout (Petrus) narraverat; ad id unum enim attente invigilavit ne quid eorum quae audierat praetermitteret neve in iis falleret » (Euseb. h. e. 3,39). Erat autem Papias, ut Irenaeus dicit, loannis auditor et sodalis (ἑταῖρος) Polycarpi, quod Irenaei testimonium eo gravius est, quia ipse ex Asia oriundus a Polycarpo in re christiana erat institutus (cf. Euseb. h. e. 5,90). Quare verba Papiae omni consideratione digna sunt. Illa autem de nostro quod nos habemus evangelio Marci dici pariter certum est ex Eusebii testimonio qui Papiae libros novit et qui praeterea inter alia testatur : « in ipso huius operis exordio polliciti sumus veterum nos Ecclesiae presbyterorum et scriptorum verba suo loco adducturos quibus ea quae a maioribus sibi tradita accepissent de sacris testamenti libris exposuerunt » (5,8). Undeapertum est illa Papiae verba ab Eusebio recitari, ut constet quid de evangelio Marci quod tempore Eusebii habebatur sentiendum sit. [dem elucet ex ipsis verbis quibus 3,39 Eusebius Papiae testimonium inducit se scil. referre velle traditionem (πα- ρζδοσιν) ἢ περὶ Moo τοῦ τὸ εὐχγγέλιον γεγραφότος ἐχτέθειται. Iam tempore Eusebii idem illud evangelium exstitisse quod nos habemus nemo negat; idcirco pariter certum est, uti Eusebius testimonium Papiae de nostro evangelio intellexit, ita etiam de eodem evangelio dici. Quare nullo modo audiendi sunt recentiores quidam (Schleiermacher, Credner, Schwegler, Baur, Strauss, Davidson, Renan, Reuss) qui quamvis libros Papiae nunquam viderint tamen contendunt verba Papiae non valere de nostro evangelio, sed de alio quodam prisco opere quod nostri evangelii forsitan fuerit fundamentum. Quod quam temere et quam gratuito asseratur aliis quoque testimoniis facile ostenditur.
Exstat scil. ettam Clementis alexandrini testimonium, qui affirmat se accepisse rem ἃ vetustioribus presbyteris traditam παράδοσιν τῶν ἀνέκαθεν πρεσζυτέρων : cum Petrus in urbe Roma verbum Dei publice praedicasset, multi qui aderant Marcum cohortati sunt, utpote qui Petrum iamdudum sectatus fuisset et dicta eius memoria teneret, ut quaeab apostolo praedicata erant conscriberet ; Marcus igitur evangelium composuit. Marci itaque evangelium ex tali occasione ortum est (Euseb. h. e. 6,15; cf. 2,15). Quod Clementis testimonium ut rite aestimetur, iterum considerandum est eum id referre de evangelio Marci quod ipse habuit ac novit. Iam pariter extra controversiam est Clementem non alio usum esse evangelio quam eo quod nos vocamus evangelium Marci. Dein attendere oportet eum referre non suam sententiam , sed παράδοσιν traditionem acceptam τῶν ἀνέκαθεν πρεσδυτέρων. Qui sunt οἱ ἀν. πρ.} Clemens erat discipulus Pantaeni ; Pantaenus proin ipsi erat et habebatur πρεσδύτερος; sed ut attingantur οἱ ἄν. mp., etiam per unam generationem erit ascendendum; Pantaenus autem ab apostolorum discipulo de re christiana erat edoctus; proinde quod .Clemens refert est illud quod discipuli apostolorum tradiderunt et docuerunt de evangelio Marci et eo quidem evangelio quod, ut Eusebius dicit, φέρεται i. e. in usu est (2,15).
Neque minus ponderis habet testimonium Irenaei qui discipulus erat Polycarpi auditoris loannis apostoli : Marcus, discipulus et interpres Petri, quaea Petro praedicata fuerant perscripta nobis tradidit (ἐγγράφως ἡμῖν παραδέδωκεν). Irenaeum autem eodem evangelio usum esse quo nos utimur a nullo negatur. Iam ut eius testimonium quid valeat et valere omnino debeat bene percipiatur, oportet nofare, quantopere Irenaeus pro re quavis quae ad doctrinam spectet sollicitussit eam comprobare et definire ex apostolorum traditione. Varios ex eius scriptis locos adduxi in Comment. Matth. I p. 5. 6 et ibidem ita conclusi quod eodem modo dici debet de evangelio Marci : qui vero ita sentit neque ullam doctrinam amplectitur nisi eam ab apostolis traditam cognoverit, certe is non integrum librum tamquam a Petri discipulo conscriptum et Petri praedicationem referentem adeoque maximae auctoritatis documentum suscepisset , nisi certissime scivisset librum esse revera eius cui inscribitur, et qui pro reliquis doctrinis traditionem postulat apostolicam , quomodo censeri posset librum sine tali traditione omnino certa et indubitata agnovisse?
Ad Petri praedicationem evangelium Marci pariter refertur ab Origene qui eodem modo ad antiquam traditionem provocat (iv παραδόσει flv) evangelium composuisse Marcum, prout Petrus ipsi exposuerat (ὡς Πέτρος ὑφηγήσατο αὐτῷ, Euseb. h. e. 6,25); neque aliter Tertullianus : evangelium quod Marcus edidit Petri affirmatur cuius interpres Marcus (c. Marc. &,5). Quia itaque Marci evangelium ad Petrum tamquam auctorem primarium referebatur, etiam intelligitur cur Iustinus qui evangelia appellat ἀπομνημονεύματα commentaria apostolorum dicat in commentariis Petri scriptum esse filios Zebedaei cognomen habuisse Boanerges. — Adde evangelium hoc ex temporeantiquissimo titulo esse inscriptum χατὰ Mápxov , κατὰ autem more hellenistico semper de auctore et scriptore esse intellectum (cf. Cornely, Introd. ΠῚ p. 13). Quare testimoniis historicis quae plerumque ipsi traditioni apostolicae innituntur constat librum hunc evangelii ad Marcum scriptorem et Petrum rerum testem et narratorem esse referendum. Totius antiquitatis sententiam merito ita complectitur Hieronymus : Marcus discipulus et interpres Petri iuxta quod Petrum referentem audierat rogatus Romae & fratribus breve scripsit evangelium. Quod cum Petrus audisset probavit et Ecclesiae legendum sua auctoritate dedit , sicut scribit Clemens in sexto ὑποτυπώσεων libro et Papias, hieropolitanus episcopus (de vir. illust. 8; cf. Prolog. in Matth., epist. ad Hedib. 120,11).
Duo itaque traditione antiquissima asseruntur, Marcum scripsisse secundum ea quae Petrüm referentem audierat, eumque Romae Romanis evangelium edidisse. Iam haec duo iis congruunt iisque confirmantur quae ratione et indole evangelii accuratius considerata deprehenduntur.
Et primo quidem hoc evangelium merito dictum est petrinum. Nam, ut a generali quadam ratione et descriptione incipiamus, Petrus suae praedicationis formam breviter designat Act. 1,92 et 10,37 seq., qua scil. initium capiatur a baptismate [oannis, dein Iesus exhibeatur in Galilaea, unctus Spiritu sancto et virtute, pertransiens benefaciendo, sanans omnes oppressos ἃ diabolo, quem occiderint suspendentes in ligno, quem Deus suscitaverit tertia die dederitque manifestum fieri testibus praeordinatis, qui suos iusserit praedicare, qui tandem assumptus sit (Act. 1,92) et sedeat a dextris Dei (1 Petr. 3,22). Atque evangelium has veluti lineas et hanc quasi adumbrationem accurate sequitur. Incipit a baptismate quod praedicavit loannes, Iesum ostendit peragrantem Galilaeam et plurimis sanationibus manifestantem virtutem divinam, neque aliud est evangelium, in quo tot referantur eiectiones daemonum. In ultima parte evangelii narratur mandatum Christi praedicandi, eius in coelos assumptio et sessio a dextris Dei; quae cum adeo accurate respondeant formae a Petro designatae, simul extremam evangelii partem 16,9-20 à multorum oppugnatione egregie vindicant (de qua re vide plura in comment. post 16,20).
Uti in generali hac forma exprimitur praedicatio Petri, ita in plurimis Petrus singulari quodam modo locum obtinet praecipuum. Vocatio Petri primo narratur 1,16; e synagoga Iesus venit in domum Simonis 1,99; sanatio socrus Simonis accuratius narratur et diligentius, ita ut qui ipse vidit et interfuit referri solet : statim dicunt ei de ea (cum Iesus intraret), Iesus accedens elevavit eam apprehensa manu eius; vespere (fama de sanatione sparsa) omnis civitas erat congregata ad ianuam; 1,36 Simon et qui cum illo erant; 3,16 etimposuit Simoni nomen Petrus ; 5,37-43 narrantur varia de suscitatione filiae Iairi quae solum ab eo qui interfuit sciri poterant, Petrusautem cum Ioanne et lacobo admissus erat; 9,6 Petri verba quae in monte transfigurationis dixit eo modo perstringuntur quo ab ipso solo esse perstricta patet : non enim sciebat quid diceret; 11,21 et recordatus Petrus dixit : rabbi ecce ficus etc., dum apud Matthaeum id generatim de discipulis referatur; item 13,3 interrogabant eum separatim Petrus et lacobus et loannes et Andreas; Matth. 24,1 et Luc. 21,5 solum de discipulis quibusdam sermo est; dein negatio Petri 18,66-72 accurata conditionum loci , hominum, verborum descriptione refertur ; 16,6 ite, dicite discipulis eius et Petro.
Porro in hocevangelio minutae quaedam loci , temporis, personarum earumque modi agendi conditiones accurate designari solent atque ita ad vivum exprimi et describi, ut solum ab eo fieri consuevit qui ipse rebus narratis interfuit et qui vidit quae narrat. Hac igitur indole narrationum valide comprobatur quod e traditione hausimus Marcum ea scripsisse quae Petrum audierat narrantem.
Haec exempla quae Marco propria sunt si quem non pigeat lustrare, narrare, ut vivus quidam deprehendatur modus describendi minutas conditiones quales ille afferre solet qui rebus gesüs interfuit; quem narrandi modum merito ad Petrum referentem spectare fere omnes affirmant. Atque quis non videat hac narrationum conformatione egregie confirmari, uti dictum est, quod veteres Marci evangelium esse Petri dixerunt? |
Alterum traditione affirmari antiquitus audivimus, Romae evangelium esse conscriptum. Atque hoc quoque libro accuratius inspecto confirmatur duplici modo, quibusdam locutionibus et tota ratione proponendi et explicandi evangelium. Et linguam quidem colore quodam latino esse tinctam concedunt! omnes. Exempla sunt χρζύδατος 9,5. 9. 11. 12; 6,55; ἐσχάτως ἔχει, esse in extremo 5,93; σπεχουλτωο 6,91; ξέστης sextarius 7,&; τὸ ἱχανὼν ποιῆσαι 15,15; χεντυρίων centurio 15,39. &&. δ. Propter Rom. 16,13 non est improbabile nomina filiorum Simonis cyrenaei, Alexandri et Rufi, 15,91 efferri ratione habita Romanorum ; officium et munus Pilati 15,1 seq. notum esse supponitur. Legem romanam respicere videtur evangelista 10,12 : et si uxor dimiserit virum suum et alii nupserit moechatur. Librum iis destinari qui linguam ususque ludaeorum non cognoscant patet eo quod verba aramaica diligenter explicentur 3,17. 22; 5,51; 7,11. 3*; 15,36; 15,92. 34. 42 et consuetudines Iudaeorum describantur 7,3. ^; 15,19. Idem elucet ex eo quod quae apud Matthaeum speciali modo de Iudaeis dicuntur, apud Marcum non reperiuntur; ita non leguntur particulares reprehensiones eorum in concionibus Ioannis baptistae, in sermone Iesu ad apostolos, neque illae parabolae quae praesertim Iudaeos tangunt (v. g. de filio inobediente, de nuptiis) vel quae ex usu iudaico enatae sunt v. g. de decem virginibus. Ad idem spectat usus sat rarus vaticiniorum veteris testamenti. Pariter concludi potest iis esse librum destinatum quibus regiones palaestinenses haud notae erant; 1,5 Iordani additur designa- ' tio fluminis, 1,9 Nazareth Galilaeae, 11,1 Bethania ad montem olivarum.
Uti colligitur ex Act. 28,92 et pariter ex epistola ad Romanos, longe maior pars Christifidelium Romae ex proselytis et ethnicis erat constituta (cf. Cornely , Introd. III p. 459). Atque Marcum eos ob oculos habere qui non ex circumcisione venerint ad fidem Christi, maxime apparet , si eius evangelium cum libro Matthaei comparatur. Neque enim. apud Marcum illud cernitur studium praecipua quaeque comprobandi vaticiniis adductis , explicandi rationem quae inter legem mosaicam et evangelium intercedat , revocandi plebem ab auctoritate pharisaeorum, exponendi plurimis scelera principum Iudaeorum, quae adeo apud Matthaeum prominent. Marcus autem totus in eo est, ut sicut Petrus centurioni Cornelio Caesareae [esum annuntiavit Dominum omnium Act. 10,36-42, ita ipse quoque Iesum ostenderet Filium Dei et Dominum. Brevi compendio ex illa Petri concione discimus quomodo Petrus proselyto Cornelio (erat enim εὐσεδὴς «ai φοδούμενος τὸν Θεόν, 10,2) viam aperuerit ad fidem Christi ; quid probabilius erit quam Petrum idem fecisse Romae et eadem ratione narratis Iesu miraculis eum demonstrasse Filium Dei et eius doctrinam commendasse et singula accurate explicasse quae summatim in concione ad Cornelium habita perstringuntur? lam vero supra iam monui evangelium Marci eadem adumbratione et forma constitui et esse quasi explicationem et declarationem eorum quae ibi Petrus delineavit. Hisce itaque simul continetur quale in. scribendo consilium Marcus secutus sit. Hoc innuisse sufficiat, cum eadem de re pluribus egerit Cornely , Introd. III p. 103 seq. recensitis quoque aliorum sententiis.
Ex eo quod Marcus praedicationem Petri litteris consignaverit etiam explicatur, cur in eius libro ea de Petro desiderentur quae ei maximopere laudi et commendationi vertuntur. lta quae Matth. 16,17-19 referuntur de laude a Iesu ei tributa et de primatu et potestate clavium, apud Marcum desiderantur; pariter Matth. 17,93-26 de statere in ore piscis invento, de ambulatione super aquas. lam veteres notarunt talia apud Marcum deesse causamque assignarunt quod Petrus iis de rebus modeste tacuerit (Eusebius, dem. ev. 3,5) vel etiam prohibuerit ne Marcus ea scriberet (S. Chrys. hom. in Matth. 58,2) vel Marcum ea DE EVANGELIO SECUNDUM MARCUM. 44 facuisse ne videretur velle adulari Petrum magistrum suum (Victor antioch. in catena quam edidit Cramer; vide infra ad 8,29), et postea quoque apud plerosque idem explicatur ratione modestiae et humilitatis Petri. Immo Schegg aliique pauci contendunt Marcum ea ne scivisse quidem , quin et ignarum fuisse primatus Petro collati. Id vero merito negant Schanz (Commentar zu Marc. p. 20. 22), Cornely (l. c. p. 93). Cur autem primatus mentionem Marcus non fecerit, Schanz exinde explicat quod propter suspicionem magistratus romani consultum fuerit silentio premere coetum Christifidelium regi auctoritate quadam suprema ab alienigena. Dubito tamen num hac ratione res satis explicetur. Nam eo timore Marcus non potuit prohiberi ne alia referret quae ad Petri laudem cederent. Insuper Paulus in suis epistolis nullo modo veretur palam profiteri se auctoritate pollere in fideles, se ab iis exigere obedientiam, a se puniri contumaces, et si scribit ecclesiis, non videtur timere, ne coetus illi tamquam collegia illicita a magistratu romano poenis subiiciantur. Neque Marcus veritus est scribere Iesum salutari tamquam talem qui regnum David restituat : benedictum quod venit regnum patris nostri David (11,10) ; porro si regnum Dei appropinquasse annuntiatur et saepe sermo fit in evangelio de regno Dei (1,15. 15; &,11. 26. 30; 9,56; 10,15. 15. 23-95; 19,35; 15,53), dubito num qui talia scribit sollicitus sit ne excitet suspicionem magistratus romani ideoque omiserit illud : beatus es, super te aedificabo Ecclesiam meam etc. Cur igitur omisit! responderi haud inepte potest alia interrogatione : cur Marcus qui toties populum nobis describit admiratione captum de Iesu doctrina, de hac ipsa doctrina fere nihil refert? cf. 1,22; 2,13; 4,1; 6,9. 35; 10,1.
De tempore quando Marcus evangelium scripserit sat magna est interpretum dissensio. Sunt qui id iam anno &2 scriptum esse velint (Patrizi, Schegg, Aberle, Hundhausen, Riess, apud Schanz p. ^8), dum alii usque ad tempora Domitiani (81-96; Hilgenfeld) et ad persecutionem Traiani (115-190; Keim) descendunt. Anni qui interiacent alii ab aliis assignantur; ita intra an. 49-&& Kaulen, intra an. 42-49 Reithmayer et Gilly; intra 55-57 Hitzig, ante an. 60 Schenkel; non ante an. 52 neque post an. 62 Cornely; an. 67-68 Bisping; ante an. 70 Schanz, Fillion, Keil, Weiss; post destructionem Ierusalem de Wette, Bleek, Weisse; an. 73 Volkmar evangelium esse fidelibus traditum arbitrantur.
Qui evangelium post mortem Petri editum esse affirmant, duobus potissimum argumentis nituntur quae ex verbis Papiae et ex lrenaeo colliguntur. Dici enim in illis Marcum scripsisse Christi dicta et facta quorumcumque meminit, eum nullatenus peccasse qui nonnulla ita scripserit prout eorum recordatus est; unde innui videri Marcum scripsisse eo tempore quo soli suae recordationi et memoriae potuerit fidere et iam non Petrum consulere. lam supra monui vocem ἐμνημύνευσεν utraque notione posse adhiberi : meminit, memoravit; vox altera ἀπεμνημόνευσεν utique ex usu potius vertenda esse videtur, ut Kaulen vult : memoravit, enarravit, ut sensus sit : Marcus nonnulla scripsit non temporis ordine, sed ita ut Petrus ea proponere solebat (id quod v. g. explica de variis Christi effatis rebusque gestis quae non ordine temporis, sed alia ratione propter materiae cognationem inter se coniuncta sint). Quae vocum explicatio si assumitur, verbis Papiae iam non innuitur Marcum post Petri mortem scripsisse. Alterum argumentum ex lrenaeo petitum gravius esse videtur. Dicit enim : μετὰ τὴν τούτων ἔξοδον Μάρχος... τὰ ὑπὸ Πέτρου κηρυσσόμενα ἐγγράφως ἡμῖν παραδέδωχεν, id quod communiter ita explicant : post horum (scil. Petri et Pauli) mortem Marcus ea quae a Petro annuntiata erantscripto nobis tradidit. Unde evangelium Marci post mortem duorum illorum apostolorum videtur esse scriptum vel saltem fidelibus traditum. Quae acceptio confirmari videtur eo quod Clemens alexandrinus dicit se accepisse a vetustioribuspresbyteris priusscripta esseillaevangelia quae genealogias continent (Euseb. h. e. 6,14). Evangelium autem Lucae manifesto scriptum est ante Actus apostolorum (Act.1,1), qui profecto, uti patet 28,30, anno 63 vel 6& conscripti sunt. Porro narrat Clemens, dum Petrus Romae praedicaret fideles petiisse a Marco, ut conscriberet ea quae ille dixerat et cum hoc fecisset ut traderet evangelium iis qui illo indigerent (ποιήσαντα δὲ τὸ εὐχγγέλιον μεταδοῦναι τοῖς δεομένοις αὐτοῦ) ; quod cum Petrus cognovisset neque impedivisse neque approbasse explicite (προτρεπτικῶς). Proinde non dicit Clemens evangelium iam conscriptum ἃ Petro esse cognitum , sed solum eum novisse quid fideles postularent ἃ Marco eumque neque. impedivisse quominus Marcus eorum desiderio satisfaceret neque eum impulisse ut satisfaceret. Quare res ita concipi potest ut Marcus dum Petrus viveret inceperit librum componere, verum illum non absolverit neque fidelibus tradiderit nisi illo vita defuncto. Cui acceptioni etiam facile reliqua aecedunt quae referuntur; ita si Tertullianus dicit de evangelio Marci : Petri affirmatur, id omnino verum est quia continet id quod Petrus praedicavit. Neque aliud affirmat S. Hieronymus; quamvis enim in epistola ad Hedibiam dicat Petro narrante et Marco scribente evangelium esse ortum, id omnino explicari potest et debet secundum ea quae alibi de eadem re tradit, Marcum scil. scripsisse « iuxta quod Petrum referentem audierat » (de vir. ill.) et « ea quae magistrum audierat praedicantem iuxta fidem magis gestorum narravit quam ordinem » (Prolog. in Matth.).
Verum nihilominus fatendum est ne ex Irenaei quidem loco certo effici Marci evangelium esse scriptum post mortem apostolorum. Nam, ut ostendit Corne/y, Introd. ΠῚ p. 76 seq., locus Irenaei si accurate in suo consideratur contextu , satis probabiliter ita est explicandus, ut Irenaeus dicat post apostolorum ex Palaestina profectionem Marcum Scripsisse τὰ χηρυσσόμενα; nam praecedente phrasi latina apud Irenaeum dictum est apostolos « in fines terrae eziisse »; unde qualis ἔξοδος intelligi vel possit vel debeat indicari videtur. Insuper cum scribat τὰ ὑπὸ Πέτρου κηρυσσόμενα, utens participio temporis praesentis, non Petrum vita functum, sed tum praedicantem cum scriberet Marcus designare videtur.
Si de ordine quaeritur qui in evangelio deprehendi potest, uti iam supra dictum est, Marcus eum sequitur quem Act. 10,37 Petrus delineavit. Quare libri divisio inde quoque commode peti poterit. Habetur itaque introductionis loco baptismus quem praedicavit loannes cui intime iungitur ipse Christi baptismus eiusque in desertum secessus 1,1- 13. Post baptismum quem praedicavit loannes incipit Iesu ministerium in Galilaea Act. 10,37. 38 et Marc. 1,1& postquam traditus est loannes venit Iesus in Galilaeam praedicans evangelium regni Dei et usque ad 9,416 Marcus refert quae Iesus ea in regione egerit et docuerit. Dein a cap. 10 enarrat quae in regione ludaeorum et lerusalem acta sint, uti Act. 10,39 indicatur; demum breviter quoque ea adumbrantur quae Act. 10,50. 41 proponuntur. Et sicut Petrus distincte effert : nos testes sumus omnium (cf. Act. 1,21), ita in evangelio Marci peculiari quoque studio exhibetur institutio discipulorum. Post introductionem igitur tres partes distingui possunt : ea quae gesta sunt in Galilaea, quae acta sunt in [udaea, Iesu resurrectio et ascensio in coelum.
Prima pars ceteris longe amplior est. Orditur Iesus a vocatione aliquorum discipulorum, qui sint comites eius et testes actionum; doctrina sua et expulsione daemonis, sanatione socrus Petri multorumque aliorum populi admirationem excitat; a Capharnaum transit benefaciendo et sanando oppressos a diabolo (1,15-55). Sicut turbae cum admiratione eum sequuntur, ita duces populi et primores, scribae et pharisaei, eum odio et inimicitiis persequi incipiunt. lam a capite 2 evangelista varia narrat quibus eorum in Iesum discipulosque simultas et invidia ostenditur; eum vocant blasphemum quia peccata remittit; murmurant quod cum peccatoribus conversatur neque suos ad ieiunandum adigit neque reprehendit vellentes spicas et quod sabbato sanat (2,1-3,6). Dum pharisaei et herodiani iam inter se deliberant de modo eum perdendi et turbae ex dissitis quoque regionibus ad eum confluunt et testes sunt miraculorum, ipse seligit duodecim apostolos quibus virtutem miracula patrandi largitur. Horum iam institutionem in subsequentibus evangelista cumprimis nobis exhibet; illis enim Christus ostendit modum agendi cum variis, parabolas explicat de regno Dei eiusque natura, suam manifestat potentiam in sedata tempestate maris, in eiectione daemonum, in resuscitatione puellae mortuae; verum exemplo Nazarethanorum eos simul edocet fore ut non omnes praedicationi et miraculis fidem adhibeant. Ita institutos mittit ad praedicandum ut muneris sui experimentum capiant. Cum apostolis praedicantibus et daemonia eiicientibus nomen Iesu undique celebraretur, etiam Herodes de caede [oannis baptistae stimulis conscientiae angitur. Refert evangelista hac usus occasione quomodo praecursor Iesu e vivis sit sublatus, praeco iustitiae ex feminae insidiis et odio (3,7-6,99). Prosequitur evangelista ministerium Iesu et institutionem apostolorum enarrans modum agendi Iesu cum turbis quas in deserto bis miraculose pascit, ostendens eius potentiam in ambulatione super aquas et in plurimis sanationibus, et exhibens Iesum convellentem doctrinas pharisaeorum et discipulos ab eorum conversatione removentem. Tali institutione multisque quae viderant omnis generis miraculis. edoctos interrogat quasi fructum ex tot documentis collecturus : quem me esse dicitis. Et cum eum profiterentur Messiam, iam incipit eos docere de munere messiano per passionem et mortem implendo et de abnegatione omnibus necessaria. Qua doctrina ne absterreantur, fidem discipulorum Iesus corroborat gloria sua in transfiguratione aliquibus ostensa et omnibus in ferocissimi daemonis eiectione. Repetito suam iis praedicit passionem eosque de humilitate et serio studio virtutum edocet (6,30-9,49). Atque hisce ministerium Iesu in Galilaea absolvitur.
In regione autem ludaeorum occasione capta a quaestione pharisaeorum docet matrimonium dissolvi non iam posse; exemplo et adhortatione commendat curam parvulorum, explicat praestantiam paupertatis voluntariae; denuo praedicit passionem, ex ambitione filiorum Zebedaei occasionem capit docendi de humilitate (10,1-45). Uti a caeco prope lerichosalutatur filius David, ita sollemni modo a turbis quoque cum ingrederetur urbem. At nihilominus Messiam non iri agnitum a natione iudaica et Christus ostendit symbolo ficus non habentis nisi folia et manifestatur in templi profanatione et in perversitate primorum; quare Iesus sortem et ruinam nationis parabola de pessimis vinitoribus explicat et praedicit. Principes vero ut eum perdendi haberent causam vario modo eum capere in verbotentabant quaestione proposita de censu, de lege leviratus, de maximo mandato. Quibus refutatis docet turbam cavendum esse a scribis et laudat viduam offerentem duo minuta (10,456-12,54). Relicto templo discipulis praedicit ruinam templi, monet de persecutionibus et tribulationibus, de signis secundi sui adventus et omnes iubet vigilare et esse paratos ad reddendam rationem (13,1-37). Iam subditur narratio de coena in Bethania, in qua Iesus iterum süam praedicit mortem. Celebratur coena paschalis et instituitur s. Eucharistia. Enarratur passio Christi, quom odo occiderint eum suspendentes in ligno (15,1-15,57). Iesum autem , cuius mors et sepultura iam praesagium gloriae est, Deus suscitavit tertia die et dedit eum manifestum fieri et praecepit Iesus praedicare populo (Act. 10,40. &1) et assumptus est in coelum, cuius tamen potentia in signis et praedicatione apostolorum orbi terrarum innotescit (16,1-20).
III. — De conscriptione evangelii secundum Marcum.
Si quis res et narrationes huius evangelii comparaverit cum evangelüs Matthaei et Lucae, statim deprehendet pleraque etiam reperiri apud Matthaeum, aliqua etiam apud Lucam et pauca apud Marcum solum. Quae enim soli Marco sunt propria haec fere sunt : 1,13 eratque cum bestiis; 3,9. 17.91; 4,26-29; 7,31-37; 8,22-26, 11,16; 14,51. 52; 16,16-20. Praeterea adverti potest eum cum narrationibus Lucae solum tum convenire, si eadem res etiam apud' Matthaeum reperitur. Lucas sat multa habet propria quae apud Matthaeum non leguntur; ex iis paucissima apud Marcum deprehenduntur, cf. 1,22; 9,37; 12,11; 16,12. 13. 19. Porro cum ab initio ordinem rerum habeat peculiarem, mox tamen a 6,14 et deinceps eum sequi videtur ordinem quem apud Matthaeum ἃ cap. 1& seq. expressum cernimus. Quamvis itaque in argumento scriptionis et plerumque in ipso rerum ordine Matthaei vestigiis insistere videatur, tamen in singularum fere rerum enarratione habet peculiaria quaedam, addit multas conditiones rerum, temporum , personarum, habet locutiones sibi proprias, alio modo aliove colore plurima effert. Exempla dedi supra p. 7 seq. sat multa.
Porro si unus ab altero in modo narrandi vel in dictione quadam differt, inquirunt quid in fonte apostolico scriptum fuerit et quare ab uno id sit DE CONSCRIPTIONE EVANGELII SECUNDUM MARCUM. 4"
Postquam solidis argumentis probatum est et certo constat Matthaeum non scripsisse solum quaedam Domini effata, sed illud evangelium quod eius nomine circumfertur et Marcum quoque evangelium quod secundum eum nominatur composuisse , iam multa quae ab illis criticis quaeruntur et coniectantur, tamquam inania et futilia nobis plane relinquenda sunt. Id unum superest discutiendum sitne Marcus usus evangelio Matthaei; nam evangelium Lucae ei non esse cognitum plerumque facile concedunt quia ex multis illis quae Lucae propria sunt nihil in suum usum convertisse deprehenditur.
Si consideratur summa rerum a Marco conscripta quae maxime cum evangelio Matthaei coincidit, si in maiore libri parte idem rerum ordo atque eadem narrationum series ac consecutio deprehenditur, utique facile quis eam poterit amplecti sententiam qua statuatur Marcum ob oculos habuisse evangelium Matthaei et id aliqua imitatione expressisse. ld ex recentioribus praesertim Schanz in commentario Marci explicuit simul sedulo inquirens in rationes cur varia apud Marcum aliter dicta sint. Verum simul talia statuit comparatione inter utrumque instituta,
Matthaei in suum usum adhibuisset. Nam haud raro Marcus dicitur ea quae apud Matthaeum clare, perspicue, ordinate conscripta sunt expo-
intellectu facilem, dilucide recteque dispositum detorsisse eumque effecisse obscurum, impeditum, intellectu difficilem, hiulcum? Neque alia sat commode explicari possunt. Si Marcus legit apud Matthaeum : nolite possidere... neque virgam (10,10), quomodo ipsi in mentem venire potuit scribere : nisi virgam tantum (6,8)? si vidit apud Matthaeum Christum praedicere suam crucifixionem (σταυρῶσαι, 20,19; 26,9), cur Iesum solum loquentem facit de occisione (ἀποκτενοῦσιν, 9,30; 10,34)? si vidit apud Matthaeum scribi matrem filiorum Zebedaei accessisse ad Iesum et rogasse : dic ut hi duo filii mei sedeant, unus ad dexteram tuam etc. (20,91), quomodo non dubitavit narrare alio modo, ut ipsi filii petierint : da nobis, ut unus ad dexteram tuam et alius ad sinistram sedeamus in gloria tua (10,37)? cur verba Domini aliter affert atque apud Matthaeum consignata sunt? vide v. g. 2,25. 96; 4.77, 8; 7,10; 10,19; cur aliqua Iesu effata omnino non affert quae tamen maxime apta fuissent ad id quod alias eum prosequi videmus? ita omnes dicunt eum tarditatem discipulorum consulto efferre (idque merito, quia eorum de Iesu testimonium eo gravius evadit quo difficilius ipsi ac: lentius crediderunt); tamen 9,98 praeclaram occasionem omittit, quamvis Matth. 17,90 ei esset oblata. Et quam rationem reddemus de multis illis quae apud Matthaeum leguntur et ad id quod Marcus intendit plane apta sunt et nihilominus a Marco plane praetereuntur?
Hisce aliisque perpensis praeferenda est illorum sententia qui insistentes testimoniis de Marco praedicationem Petri litteris consignante evangelium ex traditione orali ortum esse existimant (cf. Cornely, Introd. ΠῚ p. 184 seq.) et catechesin apostolicam fontem praecipuum assignant (cf. Kaulen , Einleitung n. 451); etiam Schanz in commentario evangelii Lucae iam maiores partes traditioni orali attribuit. Id vero concedi debet seriem ordinemque quo variae narrationes dispositae sunt et inter se connexae facilius explicari si assumitur Marcum ea in re librum Matthaei ob oculos habuisse , quamvis nequeat affirmari traditionem oralem ad id declarandum esse omnino insufficientem. Neque negligendum est quod testimoniis de origine evangelii traditur, in quibus nihil reperitur indicii Marcum hausisse ex Matthaei libro; solum traditur Ioannem dum ad scribendum evangelium se accingeret rationem habuisse reliquorum quae iam exstabant evangeliorum (cf. Clemens alex. apud Euseb. h. e. 6,14), id quod ex ipso quoque libro constare agnoscunt omnes; vide v. δ. loan. 1,55; 2,11; 3,24; 5,55; 11.1 (cf. Cornely l. c. p. 246). Et si Marcus v. g. a ὃ. Augustino vocatur pedisequus et breviator Matthaei, Schanz quoque fatetur eiusmodi testimonia quibus unus evangelista rationum similitudine et conformitate constitutis (Commentar über d. Ev. Luc. p. 12); ceterum vide Stimmen aus Maria-Laach XXI p. 297 seq.; XXVI p. 199.
Ex antiquioribus pauci in Marcum scripserunt. Cum enim fere totius evangelii huius argumentum iam apud Matthaeum legeretur, censuisse videntur explicato Matthaeo etiam Marci libellum esse satis explicatum. Exstat catena graeca in Marcum quam e codd. bodl. et par. edidit J. A. Cramer, Oxonii 1844 : Catena graecorum Patrum in novum test. I p. 263-4547. Catena haec in Marcum vulgo adscribitur Victori antiocheno, quare eius nomine Vict. in hoc quoque commentario laudatur. Prooemium quidem huius catenae quod in codice bodleiano legitur opus hoc S. Cyrillo alexandrino assignat, cui opinioni Cramer potius se assentiri fatetur |. c. p. XXVIII; verum de auctore non plane constare ipse quoque admittit. E graecis nominandi sunt Theophylactus(TAeopA.) M. 123,492-681, qui breviter textum enarrat et haud raro allegorias quoque sectatur, et Euthymius (Euth.) M. 199,769-852, qui tamen in plurimis locis ad suum in Matthaeum commentarium remittit. Ceterum utrumque haud pauca afferre in usum interpre!ationis utilia, sive illa hausta sunt ex Origene, Gregorio naz., Chrysostomo, sive ex proprio utriusque penu deprompta, ex commentario hoc videre poteris; saepe enim eos laudatos reperies.
Apud Latinos feruntur inter opera S. Hieronymi supposititia duo in Marcum commentarii; prior in expositione quatuor evangeliorum de brevi proverbio edita, M. 30,560-567 ; alter 591-644; ille totus in allegoriis ludit, neque hic commendatione dignus est, a modo et arte S. Hieronymi maxime alienus; a nonnullis tamen sub nomine Hier. est allegatus; eum Ps.- Hier. rectius dices. Sed laude digna est in Marci evangelium expositio, quam Beda venerabilis hortatu Accae antistitis aliorumque fratrum conscripsit (M. 92,133-302). Quem secutus sit modum ipse explicat in epistola ad Accam : « maxime quae in Patruin venerabilium exemplis invenimus hinc inde collecta ponere curabimus; sed et nonnulla propria ad imitationem sensus eorum, ubi opportunum videbitur, interponemus lectoremque supplex obsecro , ut si haec nostra opuscula transscriptione digna duxerit, annotationem nominum eorum quae supra apposita sunt, diligens scriptura conservet », quod utique factum non est. Sat multa refert Beda ex S. Ambrosio et Hieronymo deprompta , aliqua etiam ex S. Augustino. Expositionem in Marcum conscripsit diu post expositionem evangelii Lucae. uli ipse dicit in epistola ad Accam. Commemoranda est catena aurea S. Thomae in Marci evangelium; quae ex catena Victoris antiocheni desumpta sunt, sub nomine Chrysostomi adducuntur, sub nomine Hieronymi ea quae ex illo in Marcum commentario (de quo modo cgi) deprompta sunt; alia ex Augustino, Beda, Theophylacto etc. allegantur. Neque praetereunda est beati Alberti magni « luculenta expositio » in evangelium Marci (A/5.); habetur in operum eius tomo nono, Lugduni 1651. Quae de eius commentandi modo dixi in Commentario in Matth. [ p. 17, etiam valent de eius in Marcum expositione (quae tamen generatim brevior est); pariter quae eodem loco de aliis interpretibus adnotavi, uti sunt Faber stapulensis (Faó.), Dionysius carthusianus (Dion.), Thomas de Vio Caietanus (Cai.), Cornelius lansenius (/ans.), Maldonatus (Ma/d.), Cornelius ἃ Lapide (Lap.), Sylveira (Sytv.), Lamy, Calmet (Calm.), hic repetere non erit necesse. Ceterum ex ipsis eorum sententiis quas in commentario passim recitavi vel probans vel impugnans facile de eorum explicandi ratione iudicabis.
Ex recentioribus interpretibus laudandi sunt Patritius (Patr.), qui praeter opus magnum et eruditum de evangeliis (libri tres, Friburgi Brisg. 1853) etiam edidit in Marcum commentarium , Romae 1862, brevem quidem, sed non inutilem; Reischl, qui versioni germanicae novi testamenti adnotationes subiunxit minime negligendas, Bisping (Bizsp.), Münster 1868, Schegg, München 1870, Schanz, Freiburg i. Bv. 1881, Fillion (Fz..), quos pariter in Commentario in Matth. nominavi frequentissime. — Ex protestantibus sufficiat nominare Keil, Leipzig 1879, Weiss qui commentarios a Meyer adornatos editione septima retractavit Goettingen 1885, Cook qui in opere quod communiter vocant Speaker's Bible commentarium in Marcum scripsit London 1878.
Praeter hos ad explicationem consulendi sunt : Lightfoot, Horae hebr. et talmudicae, Schoettgen , Horae hebr. et talm., Wünsche, Neue Beitraege, Alfred Edersheim ( Ed.), The life and times of Jesus the Messiah , Grimm Joseph etc. quos pariter laudavi in Commentario in Matth. I p. 18. Alii in hoc ipso commentario occasione data nominantur.
Nomina SS. Patrum quae primis indicantur litteris facillime cognoscuntur : Or