Moyses receiuing power to vvorke miracles in confirmation of his mission, 14. and his brother Aaron being designed to assist him, 20. goeth vvith vvife and children towards Aegypt, 25. is in danger to be slaine for not sooner circumcising his sonne. 27. Aaron meeteth him, 29. so they goe together, and declare to the people, that God wil deliuer them.
1Moses answered, and said: They will not believe me, nor hear my voice, but they will say: The Lord hath not appeared to thee.Rispose Mosè, e disse: Ei non crederanno a me, e non ascolteranno la mia voce, ma diranno: il Signore non ti è apparito.MOYSES answering said: They wil not beleue me, nor heare my voice, but they wil say: Our Lord hath not appeared to thee.Respondens Moyses ait: Non credent mihi, neque audient vocem meam, sed dicent: Non apparuit tibi Dominus. 2Then he said to him: What is that thou holdest in thy hand? He answered: A rod.E quegli disse a lui: Che è quello, che tu hai in mano? Rispose: Un bastone.Therfore he sayd to him: What is that thou holdest in thy hand? He answered: A rodde.Dixit ergo ad eum: Quid est quod tenes in manu tua ? Respondit: Virga. 3And the Lord said: Cast it down upon the ground. He cast it down, and it was turned into a serpent, so that Moses fled from it.E disse il Signore: Gettalo per terra. Lo gettò, e cangiossi in serpente, tal che Mosè si fuggì.And our Lord sayd: Cast it vpon the ground. He did cast it, and it was turned into a serpent, so that Moyses fled.Dixitque Dominus: Projice eam in terram. Projecit, et versa est in colubrum, ita ut fugeret Moyses. 4And the Lord said: Put out thy hand, and take it by the tail. He put forth his hand, and took hold of it, and it was turned into a rod.E disse il Signore: Stendi la tua mano, e prendilo per la coda. Stese la mano, e lo prese, e ritornò un bastone.And our Lord sayd: Sretch thy hand, and catch the tayle therof. He stretched it forth, & tooke hold of it, and it was turned into a rodde.Dixitque Dominus: Extende manum tuam, et apprehende caudam ejus. Extendit, et tenuit, versaque est in virgam. 5That they may believe, saith he, that the Lord God of their fathers, the God of Abraham, the God of Isaac, and the God of Jacob, hath appeared to thee.Affinché credano, disse, che è apparito a te il Signore Dio dei padri loro, il Dio di Abramo, il Dio d'Isacco, e il Dio di Giacobbe.That they may beleue, quoth he, that the Lord God of their fathers hath appeared to thee, the God of Abraham, the God of Isaac, & the God of Iacob.Ut credant, inquit, quod apparuerit tibi Dominus Deus patrum suorum, Deus Abraham, Deus Isaac et Deus Jacob. 6And the Lord said again: Put thy hand into thy bosom. And when he had put it into his bosom, he brought it forth leprous as snow.E il Signore disse di nuovo: Mettiti in seno la tua mano. E messa ch'ei l'ebbe in seno, la cavò fuora coperta di lebbra bianca come neve.And our Lord sayd agayne: Put thy hand into thy bosome. Which when he had put into his bosome, he brought it forth ful of leprosie like snow.Dixitque Dominus rursum: Mitte manum tuam in sinum tuum. Quam cum misisset in sinum, protulit leprosam instar nivis.
7And he said: Put back thy hand into thy bosom. He put it back, and brought it out again, and it was like the other flesh.Rimettiti, disse (Dio), la mano in seno. La rimise, e la cavò fuori di nuovo, ed era come l'altra carne.Draw backe, quoth he, thy hand into thy bosome. He drew it backe, and brought it forth agayne, & it was like the other flesh.Retrahe, ait, manum tuam in sinum tuum. Retraxit, et protulit iterum, et erat similis carni reliquæ. 8If they will not believe thee, saith he, nor hear the voice of the former sign, they will believe the word of the latter sign.S'ei non crederanno, disse, a te, e non capiranno il linguaggio del primo prodigio, si arrenderanno a quello del prodigio seguente.If they wil not beleue thee, quoth he, nor heare the word of the former signe, they wil beleue the word of the signe folowing.Si non crediderint, inquit, tibi, neque audierint sermonem signi prioris, credent verbo signi sequentis. 9But if they will not even believe these two signs, nor hear thy voice: take of the river water, and pour it out upon the dry land, and whatsoever thou drawest out of the river, shall be turned into blood.Che se a nissun dei due prodigi crederanno, e non ascolteranno la tua voce, prendi dell'acqua del fiume, e versala per terra, e quanto ne avrai attinta dal fiume, si convertirà in sangue.And if so be they wil beleue neither of these two signes, nor heare thy voice: take water of the riuer, & powre it out vpon the drie land, and whatsoeuer thou drawest of the riuer, shal be turned into bloud.Quod si nec duobus quidem his signis crediderint, neque audierint vocem tuam: sume aquam fluminis, et effunde eam super aridam, et quidquid hauseris de fluvio, vertetur in sanguinem. 10Moses said: I beseech thee, Lord, I am not eloquent from yesterday and the day before; and since thou hast spoken to thy servant, I have more impediment and slowness of tongue.Disse Mosè: Perdona, o Signore, io non era uomo facondo per lo passato: anche dopo che tu hai parlato al tuo servo, io son tardo di lingua, e balbuziente.Moyses sayd: I beseech thee, Lord, I am not eloquent from yesterday and the day before: and since thou hast spoken to thy seruant, I haue more impediment & slownes of tongue.Ait Moyses: Obsecro, Domine, non sum eloquens ab heri et nudiustertius: et ex quo locutus es ad servum tuum, impeditioris et tardioris linguæ sum. 11The Lord said to him: Who made man’s mouth? or who made the dumb and the deaf, the seeing and the blind? did not I?Disse a lui il Signore: Chi ha fatto la bocca dell'uomo? e chi ha formato il mutolo, e il sordo, il veggente, e il cieco? non son io quegli?Our Lord sayd to him: Who made the mouth of man? or who framed the dumme and deafe, the seeing and the blinde? did not I?Dixit Dominus ad eum: Quis fecit os hominis ? aut quis fabricatus est mutum et surdum, videntem et cæcum ? nonne ego ?
12Go therefore, and I will be in thy mouth; and I will teach thee what thou shalt speak.Va' adunque, e io sarò nella tua bocca, e ti insegnerò quello che dovrai dire.Goe on therfore, and I wil be in thy mouth: & wil teach thee what thou shalt speake.Perge, igitur, et ego ero in ore tuo: doceboque te quid loquaris. 13But he said: I beseech thee, Lord, send whom thou wilt send.Ma quegli disse: Di grazia, Signore, manda colui, che tu sei per mandare.But he sayd: I besech thee, Lord, send whom thou wilt send.At ille: Obsecro, inquit, Domine, mitte quem missurus es. 14The Lord being angry at Moses, said: Aaron the Levite is thy brother, I know that he is eloquent: behold he cometh forth to meet thee, and seeing thee, shall be glad at heart.Si crucciò il Signore contro Mosè, e disse: Aronne tuo fratello figliuolo di Levi, so, che è eloquente: ecco che egli viene a incontrarti, e rallegrerassi di cuore in vedendoti.Our Lord being angrie at Moyses, sayd: Aaron thy brother the leuite, I know that he is eloquēt: behold he cometh forth to meete thee, & seeing thee shal be glad at the hart.Iratus Dominus in Moysen, ait: Aaron frater tuus Levites, scio quod eloquens sit: ecce ipse egreditur in occursum tuum, vidensque te lætabitur corde. 15Speak to him, and put my words in his mouth: and I will be in thy mouth, and in his mouth, and will shew you what you must do.Parla a lui, e metti in bocca a lui le mie parole: e io sarò nella tua bocca, e nella bocca di lui, e mostrerò a voi quello che abbiate, a fare.Speake to him, and put my wordes in his mouth: & I wil be in thy mouth, and in his mouth, and wil shew you what yee must doe.Loquere ad eum, et pone verba mea in ore ejus: et ego ero in ore tuo, et in ore illius, et ostendam vobis quid agere debeatis. 16He shall speak in thy stead to the people, and shall be thy mouth: but thou shalt be to him in those things that pertain to God.Egli parlerà in vece tua al popolo, e sarà la tua bocca: tu poi lo governerai in quelle cose, che a Dio appartengono.He shal speake in thy steed to the people, and shal be thy mouth: but thou shalt be to him in those thinges that perteine to God.Ipse loquetur pro te ad populum, et erit os tuum: tu autem eris ei in his quæ ad Deum pertinent. 17And take this rod in thy hand, wherewith thou shalt do the signs.Prendi anche in mano questa verga, colla quale opererai prodigi.This rodde also take in thy hand, wherwith thou shalt doe the signes.Virgam quoque hanc sume in manu tua, in qua facturus es signa. 18Moses went his way, and returned to Jethro his father in law, and said to him; I will go and return to my brethren into Egypt, that I may see if they be yet alive. And Jethro said to him: Go in peace.Mosè se n'andò, e tornò al suo suocero Jetro, e gli disse: Io me ne andrò per tornare a' miei fratelli in Egitto, e vedere, se sono ancor vivi. Jetro gli disse: Va' in pace.Moyses went his way, & returned to Iethro his father in law, and sayd to him: I wil goe and returne to my brethren into Aegypt, that I may see if they be yet aliue. To whom Iethro sayd: Goe in peace:Abiit Moyses, et reversus est ad Jethro socerum suum, dixitque ei: Vadam et revertar ad fratres meos in Ægyptum, ut videam si adhuc vivant. Cui ait Jethro: Vade in pace.
19And the Lord said to Moses, in Madian: Go, and return into Egypt; for they are all dead that sought thy life.E il Signore disse a Mosè in Madian: Va', e torna in Egitto: perocché son morti tutti quelli che volevano la tua morte.Therfore our Lord sayd to Moyses in Madian: Goe, and returne into Aegypt: for they are al dead that sought thy life.Dixit ergo Dominus ad Moysen in Madian: Vade, et revertere in Ægyptum, mortui sunt enim omnes qui quærebant animam tuam. 20Moses therefore took his wife, and his sons, and set them upon an ass; and returned into Egypt, carrying the rod of God in his hand.Prese adunque Mosè la sua moglie, e i suoi figliuoli, e li pose sopra un asino, e se ne tornò in Egitto, portando in mano la verga di Dio.Moyses therfore tooke his wife, & his children, and set them vpon an asse: and returned into Aegypt, carying the rodde of God in his hand.Tulit ergo Moyses uxorem suam, et filios suos, et imposuit eos super asinum: reversusque est in Ægyptum, portans virgam Dei in manu sua. 21And the Lord said to him as he was returning into Egypt: See that thou do all the wonders before Pharao, which I have put in thy hand: I shall harden his heart, and he will not let the people go.E il Signore disse a lui mentre se ne tornava in Egitto: bada di fare tutti i prodigi, che io ho posti nelle tue mani, al cospetto di Faraone: io indurerò il cuore di lui, ed ei non lascerà partire il popolo.And our Lord said to him returning into Aegypt: See that thou doe al the wonders, which I haue put in thy hand, before Pharao: I wil indurate his hart, and he wil not dismisse the people.Dixitque ei Dominus revertenti in Ægyptum: Vide ut omnia ostenta quæ posui in manu tua, facias coram Pharaone: ego indurabo cor ejus, et non dimittet populum. 22And thou shalt say to him: Thus saith the Lord: Israel is my son, my firstborn.E tu gli dirai: Queste cose dice il Signore: Israele è il figliuol mio primogenito:And thou shalt say to him: This sayth the Lord: My first begotten sonne is Israel.Dicesque ad eum: Hæc dicit Dominus: Filius meus primogenitus Israël. 23I have said to thee: Let my son go, that he may serve me, and thou wouldst not let him go: behold I will kill thy son, thy firstborn.Io ti ho detto: Lascia andare il mio figliuolo, affinché mi serva; e non hai voluto lasciarlo partire: ecco che io darò morte al tuo figliuolo primogenito.I sayd to thee: dismisse my sonne that he may serue me, & thou wouldest not dismisse him: behold I wil kil thy first-begotten-sonne.Dixi tibi: Dimitte filium meum ut serviat mihi; et noluisti dimittere eum: ecce ego interficiam filium tuum primogenitum. 24And when he was in his journey, in the inn, the Lord met him, and would have killed him.E mentre egli era per viaggio in un albergo, il Signore si presentò a lui, e volea farlo morire.And when he was in his iourney, in the Inne, our Lord mette him, and would haue killed him.Cumque esset in itinere, in diversorio occurrit ei Dominus, et volebat occidere eum.
25Immediately Sephora took a very sharp stone, and circumcised the foreskin of her son, and touched his feet, and said: A bloody spouse art thou to me.Prese tosto Sephora una pietra molto affilata, e circoncise il suo figliuolo, e toccò i piedi di lui, e disse: Sposo di sangue sei tu per me.Sephora by & by tooke a very sharp stone, and circuncided the prepuce of her sonne, & touched his feete, and sayd: A blouddie spouse thou art to me.Tulit idcirco Sephora acutissimam petram, et circumcidit præputium filii sui, tetigitque pedes ejus, et ait: Sponsus sanguinum tu mihi es. 26And he let him go after she had said: A bloody spouse art thou to me, because of the circumcision.E quegli lo lasciò stare dopo che ella ebbe detto: Sposo di sangue a motivo della fatta circoncisione.And he let him goe after she had said, A blouddie spouse thou art to me, because of the circumcision.Et dimisit eum postquam dixerat: Sponsus sanguinum ob circumcisionem. 27And the Lord said to Aaron: Go into the desert to meet Moses. And he went forth to meet him in the mountain of God, and kissed him.E il Signore disse ad Aronne: Va' nel deserto incontro a Mosè. Andogli incontro fino al monte di Dio, e baciollo.And our Lord said to Aaron: Goe to Moyses into the desert. Who went forth to mete him vnto the Mountaine of God, and kissed him.Dixit autem Dominus ad Aaron: Vade in occursum Moysi in desertum. Qui perrexit obviam ei in montem Dei, et osculatus est eum. 28And Moses told Aaron all the words of the Lord, by which he had sent him, and the signs that he had commanded.E Mosè raccontò ad Aronne tutte le cose, per le quali il Signore lo avea mandato, e i prodigi, che gli avea ordinato di fare.And Moyses told Aaron al the wordes of our Lord, by which he had sent him, & the signes that he had commanded.Narravitque Moyses Aaron omnia verba Domini quibus miserat eum, et signa quæ mandaverat. 29And they came together, and they assembled all the ancients of the children of Israel.E andarono insieme a raunare tutti i seniori de' figliuoli d'Israele.And they came together, and gathered together al the ancientes of the children of Israel.Veneruntque simul, et congregaverunt cunctos seniores filiorum Israël. 30And Aaron spoke all the words which the Lord had said to Moses: and he wrought the signs before the people.E Aronne ripetè tutte le parole dette dal Signore a Mosè: e questi fece i miracoli in presenza del popolo.And Aaron spake al the wordes which our Lord had said to Moyses: and he wrought the signes before the people,Locutusque est Aaron omnia verba quæ dixerat Dominus ad Moysen: et fecit signa coram populo,
31And the people believed. And they heard that the Lord had visited the children of Israel, and that he had looked upon their affliction: and falling down they adored.E il popolo credette: e intesero, come il Signore visitava i figliuoli d'Israele, e avea mirata la loro afflizione; e prostratisi lo adorarono.and the people beleued. And they heard that our Lord had visited the children of Israel, and that he had looked vpon their affliction: & they adored prostrate.et credidit populus. Audieruntque quod visitasset Dominus filios Israël, et respexisset afflictionem illorum: et proni adoraverunt.
4:1
Menochius
They, etc. Many of the common people, not of the ancients, Exodus 3:18. (Menochius)
Haydock
He knew that all ought to bring credentials from God, when they come in his name to institute a new order of things. This Moses, Jesus Christ, and the apostles did. Nothing less than a miracle can suffice to guard against imposters, who will never be able to stand this test throughout, in such a manner, but that God will evidently confound their delusive signs, if they should even attempt to work miracles. (Haydock)
4:4
Menochius
A rod. This alluded to the three states in which the Hebrews had lived in Egypt: 1. As holding the sceptre; 2. as persecuted in a crafty and cruel manner; and 3. as liberated by Moses. (Menochius)
Philo
The dragon[serpent] was so terrible as to make even Moses flee. (Philo)
4:7
Menochius
Again. When Moses first appeared in defence of his brethren, Pharao afflicted them more grievously; but at last he was forced to let them go. (Menochius)
4:9
Tirinus
Blood. This third sign had the same tendency as the former. It shewed the cruel persecution inflicted upon the Hebrews, particularly in drowning their male infants; a cruelty which God would shortly revenge, by turning the waters of Egypt into blood, and by slaying the first-born and the army of the Egyptians. (Tirinus)
4:10
Haydock
Of tongue, being impressed with awe, at the divine presence. He feared, therefore, that he should not be able to deliver himself intelligibly at the court of Pharao, and might rather excite the disgust of that haughty tyrant. (Haydock)
Calmet
He had been 40 years absent in the land of Madian, and might have forgotten both the Egyptian and Hebrew languages in some degree; in which sense slowness or heaviness of tongue is taken, (Ezechiel 3:5.) to express an unknown language. (Calmet)
Menochius
God was thus pleased to shew, that all the glory arising from this enterprize belonged to himself; and he thus also gave occasion to Moses to humble himself, while he wrought miracles. (Menochius)
4:13
Calmet
Send. Many of the fathers think Moses here prays for the coming of the Messias, who was to be the deliverer of his people; (St. Justin, etc.) or he begs at least that one more proper than himself may be selected; in which some discover marks of pusillanimity, others of great and laudable modesty; so that the anger of God here only means an earnest expression of his will, that Moses should make no farther demur. Lyran supposes that Aaron was the person pointed at by Moses; and God grants his request. (Calmet)
4:16
Calmet
To God. Hebrew, "thou shalt be to him in the place of God." He shall hear and obey thee, explaining to the people the instructions thou shalt give him. I have established thee the god of Pharao, and Aaron shall be thy prophet, Exodus 7:1. (Calmet)
Tirinus
I will address myself immediately to thee. (Tirinus)
4:17
4:19
Haydock
Life. "After those many days were elapsed, the king of Egypt died," who had obliged Moses to flee, as the Septuagint, Josephus, and Philo add at the end of ver. 18. Upon which God, who had already commissioned him to go, and saw him willing, gives him this farther assurance that he has nothing to fear for his own person. (Haydock)
4:21
Challoner
I shall harden, etc. Not by being the efficient cause of his sin; but by withdrawing from him, for his just punishment, the dew of grace, that might have softened his heart; and so suffering him to grow harder and harder. (Challoner)
4:22
First-born, heir to my promises, and the object of my complacency.
4:23
Menochius
Thy son. This was the tenth and last scourge, which forced the king to relent. (Menochius)
4:24
Challoner
The Lord met him, and would have killed him. This was an angel representing the Lord, who treated Moses in this manner, for having neglected the circumcision of his younger son: which his wife understanding, circumcised her child upon the spot, upon which the angel let Moses go. (Challoner)
Calmet
Both his children were born about this time. But Eliezer, the younger, had not been circumcised; and therefore remained under the power of the destroying angel. (Origen, contra Cels. v.) Others think the angel was going to kill Moses. (Calmet)
4:25
Calmet
Stone, like a flint. Such stones are very common in Egypt, and are used by the embalmers to open the side of the deceased. The Galli priests make themselves eunuchs without danger, by means of sharp stones. (Pliny, Natural History 35:12.) Josue circumcises with the like, Josue 5. But any instrument will suffice. (Calmet)
Tirinus
Sephora seized the first thing that came in her way, to save the life of her husband, with whom God was displeased for this neglect of complying with the law, whatever might be his pretext. It was not fit that he should be a legislator, who was not a pattern of obedience. (Tirinus)
Spouse. I have redeemed thee from destruction, by shedding the blood of my son; therefore, I will deem this a ratification of our marriage. Never forget our union, which costs me so much, and which has placed you in such imminent danger. The Hebrew mothers style their newly circumcised infants bloody spouses, in imitation of Sephora, who on this occasion perhaps addresses the words to Eliezer. The Septuagint read, "Sephora...fell at his feet, and said, the blood of my son's circumcision has ceased to flow," etc., which is not very easy to understand.
4:27
Of God. Horeb, where both brothers met, after Sephora was returned to her father.
4:30
Calmet
The three signs, prescribed above, in proof of their mission. (Calmet)
4:21
I shall harden, etc.... Not by being the efficient cause of his sin; but by withdrawing from him, for his just punishment, the dew of grace that might have softened his heart; and so suffering him to grow harder and harder.
4:24
The Lord met him, and would have killed him.... This was an angel representing the Lord, who treated Moses in this manner, for having neglected the circumcision of his younger son; which his wife understanding, circumcised her child upon the spot, upon which the angel let Moses go.
4:1
•. They vvil not beleue me.] Moyses wisely considering that the children of Israel, much lesse Pharao, would hardly beleue his bare woord, affirming that he was sent to them by God, proposed this difficultie before he tooke the Embacie vpon him. For without good proofe both the Israelites, and Aegyptians Miracles necessarie and sufficient to proue extraordinary vocation of new preachers might haue reiected him, as seming to come of his owne priuate spirite, being no ordinarie superior, neither of the whole people, nor of his owne tribe, nor first of his familie; for Aaron was his elder brother. Therfore God gaue him powre of working miracles, to proue his extraordinarie mission true and lawful. VVhich sufficed to make euen Pharao him selfe to know, that he was sent from God almightie, though it mollified not his stubborne hart, to obey Gods commandement: and it fully satisfied the children of Israel touching al things which he denounced, beleuing him that God mercifully looked vpon their affliction & would deliuer them. VVherupon they adored prostrate. as the last wordes of this chapter testifie. VVhere we see both the necessitie, and sufficiencie of miracles to proue the extraordinarie vocation of such as preach otherwise then was taught before. For this cause our Sauiour himselfe confirming his doctrin by miracles, saied to the Iewes: If you vvil not beleue me, beleue by vvorkes. Againe he said of them: If I had not done among them vvorkes that no other Ioan. 10. Ioan. 15. Mat. 9. Mat. 16. man hath done, they should not haue sinne. And cōformably sending his Apostles to preach the Gospel, gaue them powre to worke miracles in his name. So did S. Peter and S. Iohn heale the lame. Act. 3. And S. Paul auouched miracles for the signes of his Apostleship. 2. Cor. 12.
4:17
God designed a rodde for an instrument to work miracles.
4:21
See the Annotations cha. 7. v. 3.
4:25
Sephora cast the prepuce at Moyses feete: and said: I had lost thee my spouse except I had redeemed thee with the bloud of my child. And: the Angel let Moyses goe. S. Aug. q. 11. in Exod. iuxta 70.
Miracles a motiue to true beleefe
4:1
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 74.4
… And God saith to him, What dost thou bear in thine hand? A rod. Cast it on to the ground,” etc.
4:2
Tertulliano † 220 d.C. On the Resurrection of the Flesh 28
But we know that prophecy expressed itself by things no less than by words. By words, and also by deeds, is the resurrection foretold. When Moses puts his hand into his bosom, and then draws it out again dead, and again puts his hand into his bosom, and plucks it out living, does not this apply as a presage to all mankind?—inasmuch as those three signs
sant'Ippolito † 235 d.C. The Refutation of All Heresies 5.11
… Upon this (serpent), he says, he who fixes his hope is not destroyed by the snakes of the wilderness, that is, by the gods of generation. (This statement) is written, he says, in a book of Moses. This serpent, he says, is the power that attended Moses,
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 28
… In this way then shalt thou discourse of God; even wert thou a Moses and a god to Pharaoh;
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 31
… For since for the most part, after the miracles are done, men disbelieve, He takes them beforehand by their own answers; which was done in the case both of Lazarus and of Moses. For to Moses first He saith, “What is that in thine hand?”
4:3
Tertulliano † 220 d.C. On the Resurrection of the Flesh 28
… When Moses puts his hand into his bosom, and then draws it out again dead, and again puts his hand into his bosom, and plucks it out living, does not this apply as a presage to all mankind?—inasmuch as those three signs denoted the threefold power of God: when it shall, first, in the appointed order, subdue to man the old serpent, the devil,
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Mysteries 9
51. Moses was holding a rod, he cast it down and it became a serpent.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 28
Thus Moses also first is in fear of the serpent, and not merely in fear, but even with much distress: and then he sees that strange thing come to pass.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 3.5
… and who governs and guides by the same word of His, those things which He has created? Yet, when He changed the same matter out of the rod of Moses into the flesh of a serpent, immediately and quickly, that change, which was unusual, although of a thing which was changeable, was a miracle.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 74.4
… Thus also it was done: thus also men, bitten by serpents, were made whole of the venom by looking upon a serpent. To be made whole of a serpent is a great Sacrament. What is it to be made whole of a serpent by looking upon a serpent? It is to be made whole of death by believing in one dead. And nevertheless Moses feared and fled.
Pseudo-Clement The Clementine Homilies 20.6
… According to such a change and conversion, air becomes first water, and ends in being fire through conversions, and the moist is converted into its natural opposite. Why? Did not God convert the rod of Moses into an animal, making it a serpent,
4:4
sant'Efrem il Siro † 373 d.C. Ephraim Syrus: Nineteen Hymns on the Nativity of Christ in the Flesh 5
The shepherds came near and worshipped Him with their staves. They saluted Him with peace, prophesying the while, “Peace, O Prince of the Shepherds.” The rod of Moses
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 3.10
… Therefore the rod passed into the serpent, Christ into death; and the serpent again into the rod, whole Christ with His body into the resurrection; which body is the Church; and this shall be in the end of time, signified by the tail, which Moses held, in order that it might return into a rod.
4:6
Tertulliano † 220 d.C. On the Resurrection of the Flesh 28
But we know that prophecy expressed itself by things no less than by words. By words, and also by deeds, is the resurrection foretold. When Moses puts his hand into his bosom, and then draws it out again dead, and again puts his hand into his bosom, and plucks it out living,
Tertulliano † 220 d.C. On the Resurrection of the Flesh 55
… indeed, I ought hardly to say another man, but another thing. This form of change even the Holy Scriptures give us instances of. The hand of Moses is changed, and it becomes like a dead one, bloodless, colourless, and stiff with cold; but on the recovery of heat, and on the restoration of its natural colour, it is again the same flesh and blood.
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 3.15
95. Again, another sign which Moses gave points to our Lord Jesus Christ. He put his hand into his bosom, and drew it out again, and his hand was become as snow. A second time he put it in and drew it out, and it was again like the appearance of human flesh.
san Girolamo † 420 d.C. To Pammachius against John of Jerusalem 33
… For it is right that as we have always borne about the putting to death of Christ in our body, so the life, also, of Jesus, should be manifested in our mortal body, that is, in our flesh, which is mortal according to nature, but eternal according to grace. Stephen also saw Jesus standing on the right hand of the Father, and the
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 74.10
… 11 ). Again, another sign which was given to Moses. For in like manner as above from the rod was a sign, so also from the right hand now. For when that thing had been done concerning the rod, God gave a second sign: “thrust,” He saith, “thine hand into thy bosom, and he thrust it: draw it forth, and he drew it forth: and it was found white,”
4:9
Tertulliano † 220 d.C. On the Resurrection of the Flesh 28
… when it shall, first, in the appointed order, subdue to man the old serpent, the devil, however formidable; then, secondly, draw forth the flesh from the bosom of death; and then, at last, shall pursue all blood (shed) in judgment.
4:10
papa san Clemente I † 99 d.C. The First Epistle of Clement to the Corinthians 17
… and through his instrumentality, God punished Egypt with plagues and tortures. Yet he, though thus greatly honoured, did not adopt lofty language, but said, when the divine oracle came to him out of the bush, “Who am I, that Thou sendest me? I am a man of a feeble voice and a slow tongue.”
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Magnesians: Shorter and Longer Versions 12
… And David says, “Who am I before Thee, O Lord, that Thou hast glorified me hitherto?” And Moses, who was “the meekest of all men,” saith to God, “I am of a feeble voice, and of a slow tongue.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.39
… And therefore in this passage He forbids men “to meditate before what they answer” when brought before tribunals, even as once He suggested to Balaam the message which he had not thought of, nay, contrary to what he had thought; and promised “a mouth” to Moses, when he pleaded in excuse the slowness of his speech,
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 21.10
… When Jesus was born they carried Him off in flight into Egypt that Herod, His persecutor, might not slay Him. In the days when Moses was born, children used to be drowned in the river; and at the birth of Jesus the children of Bethlehem and in its borders were slain. To Moses God said:— The men are dead who were seeking thy life ;
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 1
… and you who exercised it, if you had cause to blame my tardiness; for perhaps this tardiness may be more precious in God’s sight than the haste of others. For it is a good thing even to hold back from God for a little while, as did the great Moses of old,
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.114
… The former stood in awe of the greatness of the ministry, the latter trustfully obeyed Him Who called them. Aaron was eager, but Moses resisted,
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 1.17
… humble was he even to doing the work of a slave, modest, even to taking flight, enduring, even to bearing imprisonment, so forgiving of wrong as even to repay it with good. Whose modesty was such, that, when seized by a woman, he preferred to leave his garment in her hands in flight, rather than to lay aside his modesty. Moses,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 32
And not from this circumstance only were these the greater, but also from their obedience: in that they shrink not, nor are they backward, like those of old;
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 54
… For each of them both spake boldly unto tyrants, the one to the Egyptian, the other to Ahab; and in behalf of heartless and disobedient men; and by the very persons who were saved by them, they were brought into extreme danger; and each of them wishing to withdraw men from idolatry; and each being unlearned; for the one was of a “slow tongue,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 86
… For plainly the apostles were not to remain here unto “the end of the world;” but he speaks to the believers as to one body. For tell me not, saith He, of the difficulty of the things: for “I am with you,” who make all things easy. This He said to the prophets also in the Old Testament continually, as well to Jeremiah objecting his youth, as to Moses
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 4
… 14 .) And good reason that it should be so. For they did not go forth to argue with Pharaoh, but to wrestle with the devil. But the wonder is this, that when sent they made no objections; they said not, they were “weak in voice, and of a slow tongue.” (
4:11
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 13.6
… condemnation if the prayer of the prophet, as spoken by the Holy Spirit, shall be given heed to, in which it is said of certain sinners, “Let the lying lips be put to silence.” And so, perhaps, those who make a bad use of their hearing, and admit the hearing of vanities, will be rendered deaf by Him who said, “Who hath made the stone-deaf and the deaf,”
4:12
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 3.29
… or wherefore should He fear death, who was Himself Life, and was rescuing others from death? or how, whereas He said, ‘Fear not him that kills the body ,’ should He Himself fear? And how should He who said to Abraham, ‘Fear not, for I am with thee,’ and encouraged Moses against Pharaoh, and said to the son of Nun, ‘Be strong, and of a good courage
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Against Two Letters of the Pelagians 2.20
… and to say with marvellous triviality that man opens his own mouth, and God opens man’s lips? And yet God restrains them from even that absurdity where He says to Moses His servant, “I will open thy mouth, and I will instruct thee what thou oughtest to speak.”
4:13
Antipapa Novaziano † 258 d.C. A Treatise of Novatian Concerning the Trinity 9
… He too, when it says: “There shall not fail a prince from Judah, nor a leader from between his thighs, until He shall come to whom it has been promised; and He shall be the expectation of the nations.” He is spoken of by Moses when he says: “Provide another whom thou mayest send.”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 2.18
… but God only said, ‘Let it become,’ and he adds, ‘And it became;’ for what He thought good and counselled, that forthwith the Word began to do and to finish. For when God commands others, whether the Angels, or converses with Moses, or commands Abraham, then the hearer answers; and the one says, ‘Whereby shall I know ?’ and the other, ‘Send some one else
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Treatise Concerning the Christian Priesthood 4
… And since we have mentioned Moses, it will be well to show the truth of what we are saying from what happened to him. For this same saintly Moses was so far from grasping at the leadership of the Jews as to deprecate the offer,
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Seven Books of John Cassian on the Incarnation of the Lord, Against Nestorius 4.3
… “I beseech Thee, O Lord, provide another whom Thou mayest send,” or as it stands still more clearly in the Hebrew text: “I beseech Thee, O Lord, send whom Thou wilt send.”
4:20
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.48
… Shall a joint-heir of Christ really long for human heirs? And shall he desire children and delight himself in a long line of descendants, who will perhaps fall into the clutches of Antichrist, when we read that
4:21
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 3.1.7
… Those expressions, accordingly, make an impression on very many, which are used by God in speaking of Pharaoh, as when He frequently says, “I will harden Pharaoh’s heart.”
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 3.1-2.7
… And now, the statements regarding Pharaoh have troubled many, respecting whom God declared several times, “I will harden Pharaoh’s heart.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Grace and Free Will 45
… whilst in the case of him to whom He shows mercy, you should loyally and unhesitatingly recognise the grace of the God who “rendereth not evil for evil; but contrariwise blessing.” Nor should you take away from Pharaoh free will, because in several passages God says, “I have hardened Pharaoh;” or,” I have hardened or I will harden Pharaoh’s heart;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 78.28
… we have a thing which without doubt we can ascribe to them; the dyings of the beasts, the dyings of the first-born, and this especially whence all these things proceeded, namely, the hardening of heart, so that they would not let go the people of God.
4:22
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 8
… Now, if I shall succeed in showing that the Jewish fails to suit the comparison of the elder son, the consequence of course will be, that the Christian will not be admissible (as represented) by the joint figure of the younger son. For although the Jew withal be called “a son,” and an “elder one,” inasmuch as he had priority in adoption;
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 17.4
… They say that “though God has no son, ye make that crucified Jesus, the firstborn son of God.” Yet He called Israel “ My first-born, ” when He sent to Pharaoh through Moses and said to him, Israel is My first-born; I have said unto thee, let My Son go to serve Me, and if thou art not willing to let (him) go, lo! I will slay thy son, thy firstborn .
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 12.14
14. Yet perchance inasmuch as He says, My firstborn Son Israel
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 14
… lxxxii. 6 ); and again, “I have nourished and brought up children” ( Is. i. 2 ); and so, “Israel is My first-born” (
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 147
… The lawgiver Moses, the writer of the ancient history, says “And the sons of God saw the daughters of men that they were fair and they took them wives of them,” and the God of all Himself said to this Prophet “Thou shalt say unto Pharaoh, Israel is my son even my first-born.”
4:23
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 3.1-2.9
… and how the just God becomes the cause of destruction and disobedience, when men are chastened by Him on account of their hardness and disobedience. And why does He find fault with him, saying, “Thou wilt not let My people go;”
4:24
Tertulliano † 220 d.C. An Answer to the Jews 3
… In fact, subsequent patriarchs were uncircumcised, like Melchizedek, who, uncircumcised, offered to Abraham himself, already circumcised, on his return from battle, bread and wine. “But again,” (you say) “the son of Moses would upon one occasion have been choked by an angel, if Zipporah,
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 3.2.1
… We must also ascertain who that is of whom it is stated in the book of Exodus that he wished to slay Moses, because he was taking his departure for Egypt;
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 5.48
… and probably it was performed on account of the hostility of some angel towards the Jewish nation, who had the power to injure such of them as were not circumcised, but was powerless against those who had undergone the rite. This may be said to appear from what is written in the book of Exodus, where the angel before the circumcision of Eliezer
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 6.3
… Reuben was the first-born of all his brethren, and through his father’s wife, (the adversary) cast a blemish upon him. Aaron was the great high-priest of the house of Israel, and through Miriam his sister he envied Moses. Moses was sent to deliver the people from Egypt, and took with him the woman who advised him to shameful acts,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 23.4
… That “seal of the righteousness which is by faith” was of so great importance in that dispensation before it was abrogated by the Lord’s coming, that the angel would have strangled the infant-child of Moses, had not the child’s mother, seizing a stone, circumcised the child, and by this sacrament averted impending death.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 4.24
… And this was made manifest by the message of an angel in the case of Moses’ son; for when he was carried by his mother, being yet uncircumcised, it was required, by manifest present peril, that he should be circumcised,
4:25
Tertulliano † 220 d.C. An Answer to the Jews 9
… and this had to come about, not through Moses (that is, not through the Law’s discipline), but through Joshua (that is, through the new law’s grace), after our circumcision with “a knife of rock”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 5.48
… And when Zipporah had learned this, she took a pebble and circumcised her child, and is recorded, according to the reading of the common copies, to have said, “The blood of my child’s circumcision is stayed,” but according to the Hebrew text, “A bloody husband art thou to me.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Grace of Christ, and on Original Sin 2.36
… Now there was a forecast of His coming undoubtedly contained not only in other sacred institutions of the ancient Jews, but also in their circumcision of the foreskin. For the eighth day, in the recurrence of weeks, became the Lord’s day, on which the Lord arose from the dead; and Christ was the rock whence was formed the stony blade for the circumcision;
4:27
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 1
… and you who exercised it, if you had cause to blame my tardiness; for perhaps this tardiness may be more precious in God’s sight than the haste of others. For it is a good thing even to hold back from God for a little while, as did the great Moses of old, and Jeremiah later on; and then to run readily to Him when He calls, as did Aaron
4:1
1. NON CREDENT, -- populus et plebs Hebraeorum: quia inter eos multi sunt durae cervicis. Nam de senioribus praedixerat Deus cap. III, vers. 18, eos credituros, cui sine dubio Moses fidem habebat. Tertia est haec Mosis excusatio ob populi incredulitatem: hinc Deus ad signa descendit.
4:2
2. QUID EST QUOD TENES IN MANU TUA? -- Deus rogat Mosen non quasi ignorans, sed ut ei det occasionem respondendi ejus, quod volebat ab eo audire. RESPONDIT: VIRGA -- pastoralis, qua oves regebat. In Hebraeo pulchra est paronomasia: quaesierat Deus mazze, «quid hoc?» respondet Moses: matte, «est virga.» Quaeres, quid ad litteram significet haec virga? Respondet R. Abraham: Virga est Pharao, qui tempore Josephi erga Hebraeos fuit instar virgae mollis, et ad nutum Josephi flexilis; sed mortuo Josepho, versus est in colubrum insidiando Hebraeis, eisque exitium machinando; verum in fine rursum factus est quasi virga, dum per plagas Mosis domitus, Hebraeos Aegypto exire permisit, imo compulit. Verum dico: Hac virga ejusque metamorphosi significabantur vices et vicissitudo Hebraeorum, sive tres eorum status in Aegypto. Hebraei enim virgam, id est sceptrum et principatum tenebant, vivente et regente Josepho; eo vita functo virga haec in terram projecta est et versa in colubrum, quia Hebraei prius cari, post mortem Joseph exosi fuere Aegyptiis, ac si essent colubri, qui insidias et necem machinarentur Aegyptiis; rursum hic coluber in virgam reversus est in manu Mosis, ut habent Hebraea, quia Moses populo suo rursum sceptrum, libertatem et dominationem attulit. Ita Lyranus, Abulensis, Pererius. Symbolice, hac virga significabatur ducatus et summa potestas, quam Mosi mox daturus erat Deus, qua Aegyptios percussit et punivit, Hebraeos vero texit, duxit et gubernavit; virga enim haec fuit Mosi instar sceptri, quod Aegyptiis formidabile fuit et exosum instar serpentis, Hebraeis vero amabile instar virgae et baculi pastoralis. Mittitur ergo a Deo Moses armatus, non lancea, sed baculo, verum thaumaturgo, eoque debellat Aegyptum. Hic est typus Christi mittentis Apostolos cum baculo, eosque armantis potestate patrandi miracula, quibus orbem sibi subigant, Marc. cap. ult. vers. 17. Unde S. Bernardus: «Insonat, ait, tuba salutaris, coruscant miracula, et mundus credit: cito persuadetur quod dicitur, dum quod stupeatur ostenditur.» Hujus virgae Mosaicae partem inventam esse anno Christi 1008, ad eamque ex Gallia, Italia aliisque provinciis confluxisse plurimos narrat ex Glabro Baronius anno jam dicto. Allegorice, virga est crux Christi lignea, quae in serpentem est versa Judaeis et impiis: hi enim crucem quasi supplicium malefactorum exhorrescunt; sed per caudam, id est in fine mundi, eam apprehendent, scientque non colubrum esse, sed virgam, id est Dei virtutem et sapientiam. Ita S. Cyrillus, Origenes, homil. 4; S. Augustinus, serm. 86 De Temp. Rursum Cyrillus in Collectan. in Exodum: Virga, inquit, est humana natura, quae recta a Deo condita est, et posita in paradiso, ubi erat in manu Mosis, id est in cura et protectione Dei; per peccatum haec virga projecta est in terram, cum ei dictum est: «Terra es, et in terram reverteris;» hic versa est in colubrum, quia serpenti tentanti credidit, consensit et cohaesit; et, sicut serpens innatum habet venenum, ita nos peccatum originale ab Adamo per naturalem propaginem contrahimus, per quod quasi serpentes humi serpimus, et non nisi terrena sapimus: Christus hunc serpentem apprehendit non in capite ubi habet venenum, sed in cauda, quia humanam naturam sine peccato assumpsit. Rursum, in cauda, id est in ultima aetate mundi, humanam naturam assumpsit, itaque eam sibi et Deo univit, imo pulchriorem et augustiorem effecit. Ita Pererius. Anagogice, idem Cyrillus, lib. De Incarnatione, cap. XIV: Virga, inquit, est Christus, qui est potentia Patris, quique tenet virgam sive sceptrum regni et aequitatis. Haec in serpentem versa est in incarnatione; humana enim natura per peccatum facta est maligna ut serpens: peccatoris autem naturam et similitudinem induit Christus; hinc serpens in deserto exaltatus, significabat Christum in cruce exaltatum, ut dicitur Joan. III, 14. Serpens hic per resurrectionem rursum factus est virga, id est dominus, rex, judex, triumphator, et princeps coeli et terrae. Pari modo Cyrillus ibidem, cap. XV, sequens signum leprae Mosis, de Christo nato, passo et resurgente interpretatur. Tropologice, virga est disciplina, correctio et castigatio, quae initio pueris, imperfectis et immortificatis horrida videtur ut serpens; sed in fine, cum ejus fructum experiuntur, agnoscunt esse virgam paternam et pastoralem: nam, ut ait Apostolus Hebr. XII, 11: «Omnis disciplina in praesenti quidem videtur, non esse gaudii, sed maeroris; postea autem fructum pacatissimum exercitatis per eam reddet justitiae.»
4:3
3. ITA UT FUGERET MOYSES. -- Erat enim hic coluber ex magna virga productus magnus horridusque: unde Philo eum vocat draconem serpentum principem.
4:5
5. UT CREDANT. -- Subaudi, hoc signum virgae facies coram eis, ut scilicet eam mutes in colubrum, ac rursum in virgam: hoc fine, ut credant te a me esse missum.
4:6
6. QUAM CUM MISISSET IN SINUM, PROTULIT LEPROSAM. -- Secundum est hoc signum manus leprosae et sanatae. Symbolice ad litteram, Moses manum mittens in sinum, significabat se habere curam populi, eumque quasi sinu suo gestare, Num. XI, 12. Manus enim significabat populum Hebraeum: unde in sinu Mosis manus facta est leprosa, quia cum viderent Aegyptii populum habere ducem Mosen, ab eoque foveri, erigi et defendi, coeperunt eum durius tractare et affligere; sed Moses eam secundo mittens in sinum, id est plenam et perfectam populi curam suscipiens, eum per plagas Pharaoni immissas vindicando, manum reduxit sanam et integram, quia populum ex Aegypto salvum eduxit. Symbolice et tropologice, hoc signo significabatur causa afflictionis Hebraeorum: manus enim in sinu, sunt Hebraei in cultu, ac religione, et consequenter in cura et sinu quasi Dei; hic manus facta est leprosa, quia Hebraei prolapsi sunt ad idola et vitia Aegyptiorum; sed haec eluit Deus, manumque a lepra expurgavit, cum rursum Hebraeos per Mosen in sinu suo condidit, acceptans eos in suum populum, suamque Ecclesiam. Ita S. Cyrillus et Theodoretus. Addit Theodoretus Deum voluisse hoc signo Mosen admonere perpetuae humilitatis, quando manum ejus futuram thaumaturgam, et ipsa etiam elementa commutaturam, prius lepra infecit. Allegorice S. Augustinus, serm. 86 De Temp.: Manus, inquit, leprosa est Synagoga Judaeorum, quae lepra, id est, infidelitate in Christum, infecta, rejecta fuit a Deo; huic successit manus credula nitida, id est, Ecclesia fidelis Gentium, a Deo electa. Secundo Pererius: Manus Mosis, inquit, est Christus Filius Dei, qui est quasi manus Patris; per ipsum enim Pater fecit omnia. Hic erat ab aeterno in sinu Patris, sed cum foras prolatus est per incarnationem, visus est leprosus, id est, laboribus doloribusque obrutus. Unde Isaias, LIII, ait: «Non est species ei, neque decor, et nos putavimus eum quasi leprosum.» Sed retractus rursus per resurrectionem et ascensionem in sinum Patris, sedensque ad dexteram Dei, gloriosus apparuit.
4:8
8. NEQUE AUDIERINT VOCEM SIGNI PRIORIS, -- id est vocem signo priore confirmatam: signum enim muta voce loquebatur, sermonem Mosis esse sermonem Dei, hujusque rei signum hoc sigillum erat.
4:9
9. SUME AQUAM FLUMINIS, -- Nili. ET VERTETUR IN SANGUINEM. -- Tertium hoc signum, quo Moses vertit aquam in sanguinem, appositum fuit: eo enim Aegyptiis infanticidium Hebraeorum quasi exprobravit, eorumque sanguinem hoc sanguine vindicavit, portenditque illorum in aquis et mari Rubro suffocationem, qui parvulos Hebraeorum aquis merserant. «Dignum enim fuit ut is fluvius, cui parvulos Hebraeorum crudeli nece mergendos tradiderant, auctoribus sceleris poculum sanguinis redderet, et cruorem polluti gurgitis, quem parricidali caede macularant, potando sentirent,» inquit Origenes, homil. 4, et ex eo S. Augustinus, serm. 87 De Temp. Putat Josephus Mosen hoc tertium signum, aeque ut duo priora, expertum esse, et fecisse hic coram Domino. Verum melius Philo censet Mosen tantum duo priora signa hic coram Domino expertum esse, tertium vero hoc signum distulisse, et reservasse ut illud faceret coram Pharaone: hoc enim significat hic Scriptura. Tertullianus, lib. De Resurr. carnis, cap. XXVIII, per tria haec signa mystice accipit trinam virtutem Dei: hic enim primo, colubrum, id est diabolum, subegit; secundo, carnem leprosam, imo corruptam, de sinu mortis in resurrectione extrahet; tertio, omnem sanguinem, inquit, exsequetur judicio, id est, justo judicio a morte vindicabit, et suscitabit omnem sanguinem in martyrio aut morte effusum, per communem omnium resurrectionem.
4:10
10. OBSECRO, DOMINE. -- Subaudi, parce mihi, noli me mittere. Hoc enim intelligitur per aposiopesin. NON SUM ELOQUENS. -- Symmachus, non sum εὔλαλος, id est disertus; hebraice, non sum vir verborum, qui scilicet multa facunde loquar, ut Pharao oratorem tam jejunum non sit auditurus. AB HERI ET NUDIUSTERTIUS, -- a superiori tempore: est hebraismus. ET EX QUO. -- Hebraice, etiam ex quo mecum locutus es, q. d. Nec alloquio tuo evasi facundior, ut ex verbis meis nosse potes; quare minus est consentanea expositio Philonis, quae talis est: Cum meam eloquentiam tuae, o Domine, comparo, me mutum et elinguem agnosco: alia enim est mens Mosis, uti mox demonstrabo. IMPEDITIORIS ET TARDIORIS LINGUAE SUM. -- Nota: Haec verba pendent a praecedentibus, q. d. Etiam ex quo mecum locutus es, Domine, impeditioris linguae remansi, nec evasi eloquentior, cum tamen tu linguas infantium facias saepe disertas. Male ergo Biblia Regia haec dirimunt per hypocolon, positum post servum tuum, ut nova deinde sententia incipiat, haec scilicet, impeditioris et tardioris linguae sum. Ex priori lectione, quae germana est, putant aliqui defectum hunc linguae in Mose fuisse auctum ex visione et colloquio Dei, propter summam divinae majestatis admirationem, et reverentiam Mosis. Verum contrarium innuunt Hebraea; sic enim habent: «Mi Domine, ego non sum eloquens, etiam ab heri, etiam a nudiustertius, etiam ex eo tempore quo locutus es ad servum tuum; quia gravis oris, et gravis linguae sum ego,» q. d. Nunquam fui eloquens, ne quidem ab eo tempore quo tu mecum locutus es, quia natura impeditam et tardam habeo linguam. Chaldaeus vertit: Quia gravis loquelae et profundae linguae ego sum, q. d. Difficulter et tarde loquor, ita ut videar ex profundo et imo pectore verba trahere. Impedimentum aliud gracilitatis exprimunt Septuaginta dum vertunt, ἰσχνόφωνος, καὶ βραδύγλωσσος ἐγώ εἰμι: idque de gracili voce secuti sunt Origenes, homil. 3; S. Hieronymus, Jerem. cap. 1; Philo, Theodoretus, Augustinus, Quaest. X et XVI, ubi ait: «Forte fastus regius non permittebat accedentes de proximo loqui,» ut merito timeat Moses se, ob gracilitatem vocis, a Pharaone non audiendum. Est haec quarta Mosis excusatio, qua missionem ad Pharaonem detrectat, petita ab impedimento linguae. Ubi nota quintuplex illud in Mose fuisse: primum, quod, ut indicant Hebraea, esset homo paucorum verborum, id est, dicendi jejunus et inops; secundum, quod in dicendo non esset eloquens, sed rudis, inconditus et inelegans; tertium, quod in sermone non esset promptus, sed tardiloquus; quartum, quod voce esset gracili et exili; quintum, quod lingua esset impedita, ut aliquas litteras et voces bene pronuntiare non posset; forte etiam quod esset balbus vel blaesus. Ob hosce defectus Moses, cap. VI, vocat se incircumcisum labiis. Nota hic humilitatem Mosis, qua sua vitia confitetur, legationem tam honorificam detrectat; hinc meruit ut, per vocem ejus infirmam, Deus confunderet eloquentes et sapientes Aegyptiorum, ait Theodoretus. Quaeres, an hoc vitium linguae Mosis fuerit naturale, an ex accidente ei obvenerit? Aliqui apud Hugonem Victorinum putant hoc tantum linguae vitium in Mose fuisse, quod scilicet per 40 annos quibus vixerat in Madian, oblitus esset linguam Aegyptiacam. Verum non hoc idiomatis, sed aliud linguae vitium, imo vitia in Mose ponit hic Scriptura. Secundo, Hebraei tradunt quod Moses, cum esset triennis, prunas candentes ori admoverit, et extremam linguam adusserit, indeque linguae hoc vitium contraxerit; sed haec Judaeorum est fabella. Tertio, Origenes, homil. 3; S. Gregorius, homil. 8 in Ezech., et Rupertus, lib. 1 in Exod. cap. XVIII, putant Mosen per se fuisse disertum, sed postquam coepit colloqui cum Deo, comparatione divinae sapientiae et eloquentiae, visum sibi se esse infantem et mutum; idque «ab heri, et nudiustertius,» id est ab hoc triduo quo tecum, Domine, locutus sum: hinc enim patet, haec inter Deum et Mosen non uno, sed tribus diebus esse acta et dicta. Verum haec expositio refellitur, ex eo quod Moses post hoc colloquium cum Deo manserit infacundus et tardiloquus, et, ut ipse ait cap. VI, vers. 12, incircumcisus labiis: unde ibidem ei Deus socium et interpretem addit Aaronem, qui pro Mose loquatur ad populum. Dico ergo hoc vitium linguae naturale fuisse Mosi, et a natura ei insitum, non autem ex accidenti ei obvenisse. Mosen ergo ita indisertum elegit Deus ad hanc legationem, tum ut Mosen in humilitate per hunc defectum contineret, tum ut Hebraeorum liberatio non eloquentiae Mosis, sed Dei potentiae tribueretur; infirma enim mundi elegit Deus, ut confundat fortia. Pari modo elegit Deus rudes et indisertos Apostolos, per quos orbem convertit. Ita Theodoretus. Nota: Moses infacundus fuit exterius apud homines, sed interius facundus fuit apud Deum, quia efficacia suae orationis et sanctitatis impetravit a Deo quidquid voluit, ut patet Exodi XXXII, vers. 11 et 14.
4:11
11. QUIS FECIT OS HOMINIS? AUT QUIS FABRICATUS EST MUTUM ET SURDUM? NONNE EGO? -- q. d. Ego sum qui sensus, sensuumque usum do et adimo, cum mihi libuerit, ut et balbis linguam expediam, et lingua agiles cum placet constringam: cum ergo te nunc mittam, et legatum meum designem, os quoque et facundiam tibi dabo. Disce hic facundiam et gratiam sermonis esse donum Dei, vel naturale, vel supernaturale. Hinc Platoni, cum adhuc infans dormiret in cunis, apes mellis copiam in os instillare sunt visae; quod praesagium erat, ex Platonis ore, Dei dono, fluxuram orationem melle suaviorem. Hinc et Xenophon ab elegantia sermonis vocatus est Musa Attica. Sic et in S. Ambrosio cum adhuc infans esset, ore examen apum consedit, quod divinam viri eloquentiam praemonstrabat, inquit Paulinus in ejus Vita. S. Dominici mater gravida, sibi visa est in quiete continere in alvo catulum ore praeferentem facem, qua, editus in lucem, orbem terrarum incenderet: quo somnio significabatur fore, ut S. Dominicus sua concione facunda et fervida, piaque cunctos ad Dei amorem inflammaret. Simile quippiam contigit matri S. Bernardi, qui vere fuit mellifluus. Mirum vero est quod subinde videmus homines tetricos alias et inficetos, facundia a Deo donari, multaque gratiose et eleganter proloqui. Ita cum Xenocrates, natura durus et tetricus, gratiose et festive loqueretur, ac mirarentur audientes, dixit Plato: «Quid miramini? nonne inter carduos et urticas lilia plerumque et rosas enasci cernitis?»
4:13
13. OBSECRO, DOMINE, MITTE QUEM MISSURUS ES, -- q. d. Alium mitte, quem te missurum praescivisti. Hebr. est, mitte, quaeso, per manum (scilicet alterius), quem mittes, q. d. Ad legationem hanc tantam alio, meque aptiore utere instrumento; hoc enim Hebraeis est manus. Notat Cajetanus quintam hanc esse excusationem Mosis. Prima enim fuit cap. III, vers. 11, ex sua inhabilitate, quod ad tantum munus esset ineptus et impar. Secunda, cap. III, vers. 13, ex ignoto Dei nomine. Tertia, cap. III, vers. 1, ex incredulitate Hebraeorum. Quarta, cap. III, vers. 10, ex suo linguae vitio. Cumque videret has excusationes non acceptari a Deo, quintam hanc addit interpellationem et supplicationem, qua omnino conatus est a se excutere, et in alium rejicere hanc missionem, obsecrans: «Mitte quem missurus es,» q. d. Mitte quemcumque volueris, modo ne me mittas inidoneum ad tantum munus. Ita Vatablus. Quare non recte Lyranus putat, his verbis Mosen orasse Deum, ut definite Aaronem fratrem suum mitteret, utpote qui se esset eloquentior, quique, ut addunt et fingunt aliqui Rabbini, hactenus prophetam egerat in Israel. Non recte etiam R. Salomon putat Mosen petiisse mitti Josue, de quo sibi revelatum erat, quod post mortem suam induceret Hebraeos in Chanaan. Verba enim Mosis generalia et indefinita sunt. Secundo, multi Patres, ut S. Justinus, Tertullianus, Cyprianus, Eusebius, scribentes contra Judaeos, et Rupertus, putant Mosen hic petiisse adventum Messiae; hujus enim nomen erat «missus» vel «mittendus,» ut patet Genes. XLIX, 10, q. d. Quandoquidem, o Domine, statuisti mittere Messiam, eumque ut nos peccato liberet, aliquando missurus es, eum nunc potius mitte, ut populum tuum eadem opera ex Aegypto liberet. Hic sensus valde probabilis et accommodatus est, quidquid objiciat Abulensis, et audacter nimis tantis Patribus obstrepat Eugubinus. Ita enim olim alii Patriarchae in gravibus causis, semper ad Christum promissum respiciebant, et ad eum suspirabant, ut patet de Jacob Genes. XLIX, vers. 10 et 18. Quaeres, an Moses peccarit toties renitendo vocationi et missioni Dei? Aliqui Hebraei censent Mosen peccasse mortali incredulitate, diffidentia et inobedientia; ideoque punitum esse in eo quod Hebraeos non induxerit in terram promissam. Sed haec nimis dura et fundamento carens est censura: nec ob hanc, sed ob aliam diffidentiam ad aquas contradictionis, Moses exclusus est terra sancta, ut patet Numer. XX. Magis insulsum est quod ait R. Salomon, Mosen ob hoc peccatum privatum esse sacerdotio, illudque translatum esse ad Aaron. Secundo, S. Basilius, Gregorius, Hieronymus, eosque citans Pererius omnino excusant Mosen, ejusque excusationem quasi ab humilitate profectam laudant, tum quia Moses sciebat cor pervicax et inexorabile Pharaonis, atque duram cervicem Hebraeorum, ait Basilius, quam se putabat frangere non posse; tum quia veri obedientis est, honorifica (qualis erat haec missio) refugere et detrectare; ad dura vero et aspera se ultro et alacriter offerre, uti docet S. Gregorius, lib. XXXV Moral. XIII. Pari modo Saul se quasi indignum excusavit a regno, I Reg. cap. IX, et Jer. cap. I, a prophetia et praedicatione. «Moyses, inquit S. Gregorius, quia apud se mente humilis extitit, oblatam protinus tanti regiminis gloriam expavit. Paulus vero cum ab Agabo, quanta se adversitas in Hierosolymis maneret, audivit, protinus respondit: Ego non solum alligari, sed et mori in Jerusalem paratus sum pro nomine Jesu. Praeunte ergo utrorumque ducum infracta virtute instituimur, ut si obedientiae palmam apprehendere veraciter nitimur, prosperis hujus saeculi ex sola jussione, adversis autem etiam ex devotione militemus.» Verum dico cum Cajetano et Abulensi, Mosen peccasse veniali pusillanimitate et inobedientia; cum enim suam infirmitatem perpenderet, illi nimis inhaesit, arbitrans se infirmiorem esse quam qui tantum onus a Deo impositum sustinere posset, non cogitans Deum, qui se vocabat, sibi quoque vires et animos suppeditaturum. Licet ergo Moses directe non repelleret, nec detrectaret voluntatem Dei, cupiebat tamen Deum aliud velle, aliumque mittere, et ad hoc nimis, adeoque quinto Deum ursit; quare merito ei, quasi nimis tergiversanti iratus est Deus: vel, ut hebraice est, יחר iichar, id est subito excanduit, salva tamen amicitia cum Mose: unde mox hanc iram clementia temperavit, Mosenque jam acquiescentem ad Pharaonem misit, addens ei socium Aaronem. Dices: Moses sciebat jam ante se electum a Deo ad hoc munus; ideoque tam animose, quam periculose Aegyptium illum occidit, uti ex S. Stephano ostendi cap. II, 12: quomodo ergo hic factus est pusillanimis, ut hoc munus jam detrectet. Respondeo: Id ex eo accidit, quod res ardua eminus ostensa, et diu post futura, quasi absens, mentem non feriat, nec percellat; eadem tamen cum praesens est, et executioni mandanda, tunc hominem percellit, ut trepidet et sudet: tunc enim longe vivacius apprehenditur rei moles, difficultates omnes et pericula, quam ante. Id in nobis nostrisque militibus belli inexpertis experimur: qui cum extra teli jactum sunt, leones videntur, quidquid ausuri; sed ubi cominus cum hoste pugnandum est, clangentibus tubis, et aciebus utrimque conclamantibus, tunc pallent, pavent et palpitant, et, ut ille ait, in pace leones, in praelio sunt cervi. Ita ergo Moses, cum oraculum de futuro suo ducatu acciperet, non timuit; cum vero illum sibi imponi vidit, ejusque onera et difficultates cominus perspexit, tunc trepidare, omniaque effugia quaerere coepit, salva tamen amicitia et obedientia Dei: unde cum vidit Deum absolute id velle, nec excusationes ullas admittere, sed irasci, statim paruit, onusque acceptavit.
4:14
14. AARON FRATER TUUS LEVITES. -- To Levites additur nomini Aaron, quasi cognomen ex tribu petitum, more Judaeorum: illi enim a sua tribu cognominabantur, uti Hollandi a parente, et alii passim a familia cognominantur. Porro Levites erat cognomen honorabile, ob sacerdotium addictorium tribui Levi, in quo primus et princeps futurus erat Aaron.
4:15
15. EGO ERO IN ORE TUO. -- Ex Hebraeo verti potest, ego ero cum ore tuo, q. d. Ego ero moderator oris tui, suggeram, moderabor et dirigam linguam et sermones tuos: «Domini enim est gubernare linguam,» ut ait Sapiens Prov. XVI, 1, idque cum Sanctis, assidue a Deo efflagitandum est, praesertim ei qui aliis praeest; sic Esther capite XIV, 13, orat ad Deum: «Tribue, inquit, sermonem compositum in ore meo;» et Apostolus Ephes. VI, 19, cupit orari pro se, «ut detur, inquit, mihi sermo in apertione oris mei.» Philo putat balbutiem Mosi naturalem, hic a Deo fuisse curatam et sublatam, q. d. ei Deus: «Meo nutu articulate omnia edisseres, facundia mutata in melius, nec aliter cogitationes promente, quam manant fontes limpidissimi.» Sed hoc non videtur verum; nam ob Mosis infacundiam, et facundiam Aaronis, hunc Mosi socium addit, ut sequitur. Rursum cap. VI, 12, Moses diserte ait se adhuc esse incircumcisum labiis.
4:16
16. ERIT OS TUUM. -- Aaron erit interpres tuus. TU AUTEM ERIS EI IN HIS QUAE AD DEUM PERTINENT, -- q. d. Tu mandabis et ordinabis ea quae agenda sunt, tanquam intellectus concipiens; Aaron vero ista eadem loquetur, tanquam os exequens, et eloquens. Moses fuit quasi intellectus concipiens, Aaron quasi os eloquens. tu eris ei lelohim, in Deum, pro Deo, vice Dei, ut scilicet ex te Dei, puta meam, voluntatem intelligat, ex te quasi me consulat et audiat; nam, ut ait Christus Apostolis: «Qui vos audit, me audit;» et Psaltes principibus et judicibus: «Ego dixi, dii estis.» Chaldaeus vertit, tu eris ei in principem, sed hoc frigidum est et improprium. Elohim enim proprie Deum significat. Moraliter, disce hic quantum sit bonum socius et societas: cum enim omnis homo defectus habeat, alter alterius defectus supplet; quia in adjutorium mutuum homo generatus est: hinc tantopere celebratur a sapientibus Graecis factum illud caeci pedibus integris, qui sublatum in collum ferebat truncum pedibus, bene oculatum; ex quo uterque utriusque auxilio fruebatur, alter pedum, alter oculorum socii commodum percipiens, quo carebat. Unde illud Ausonii epigram. 123: Quo caret alteruter, sumit ab alterutro. Sic Moses ab Aarone eloquentiam, Aaron a Mose sapientiam accepit. Prudenter ergo Sapiens: «Frater, ait, qui adjuvatur a fratre, quasi civitas firma,» Prov. XVIII, 19; Eccle. IV, 10: «Melius est duos esse simul, quam unum; habent enim emolumentum societatis suae. Si unus ceciderit, ab altero fulcietur: vae soli! quia non habet sublevantem se. Et si quispiam praevaluerit contra unum, duo resistent ei. Funiculus triplex difficile rumpitur.» Hac de causa religiosi vadunt bini, et Christus binos misit discipulos evangelizare, tum ut socium laborum, tum ut vitae testem habeant. Hinc S. Thomas Aquinas dicere solebat: «Monachum solum esse daemonem solitarium.» Nam, ut ait Seneca, epist. 25: «Omnia nobis mala solitudo persuadet.» Et epist. 11: «Magna pars peccatorum tollitur, si peccaturis testis assistat.» Justinianus imperator, Novel. const. 133, monachos clam testibus vivere, scelus ducit; vult ergo eos «invicem testes esse mutuae honestatis» et castitatis; nam, ut ait Theodorus Studita in suo testamento, § 15: «Unius facilis est calumnia.» Ita Joseph ab hera passus est calumniam stupri, quia solus erat; ita et Susanna calumniam senum subiit, quia sola. Merito ergo S. Augustinus, in Regul. cap. XII, ita sancit: «Quando simul estis in ecclesia, et ubicumque feminae sunt, invicem pudicitiam vestram custodite. Deus enim, qui habitat in vobis, etiam isto modo custodiet vos ex vobis.» Audiant Religiosi soli sententiam D. Thomae Cantiprat., lib. II, cap. XI, § 1, audiant et timeant: «Quam vera, inquit, sit haec sententia: Vae soli! ego novi, qui triginta annis vices Episcopi in diversis provinciis habui, qui in hoc articulo, quo Religiosi soli vadunt in viis, vel soli manent in curiis, horrenda mala, horrenda scandala, horrendaque pericula frequenter audivi, quae nunquam sustinuissent adjuncto socio, vel fecissent.»
4:18
18. VADAM ET REVERTAR AD FRATRES MEOS IN AEGYPTUM, UT VIDEAM SI ADHUC VIVANT. -- Visionem Dei celat socerum suum Moses, modestiae studio, aliamque veram et justam abeundi causam ei objicit, ut urbane ab eo discedendi veniam impetret.
4:20
20. IMPOSUIT EOS SUPER ASINUM. -- R. Salomon dicit hunc eumdem esse asinum, cum eo qui ligna Abrahae tulit ad immolandum Isaac, Genes. XXII, 3. Eodem quoque asino vehendum esse Messiam, juxta prophetiam Zachar. cap. IX, vers. 9: Quia hebraice, inquit, hic asinus habet he demonstrativum, quasi illustris sit et celebris; et quia, nisi mirus et inusitatus fuisset, non potuisset ferre matrem cum filiis jam grandioribus. Quis non videat et rideat hanc fabellam? et tamen huic R. Salomoni, quasi suo Pythagorae, credunt per omnia Judaei, hasque fabellas pro certis habent traditionibus. Vide hic justum Dei judicium in Judaeos. «Eo quod charitatem veritatis non receperunt, ideo mittet illis Deus operationem erroris, ut credant mendacio,» inquit S. Paulus, II Thessal. II, 10. Tales enim sunt hae nugae et fabellae, quibus scatet R. Salomon, ut mirum sit Lyranum tantum illi et illis subinde tribuere. Ad argumentum ejus superius, respondi filios hos natos esse sub hoc tempus, ac proinde parvulos fuisse, non autem grandiores. PORTANS VIRGAM DEI IN MANU SUA. -- Virga haec fuit baculus Mosis pastoralis, quo pascebat et minabat oves Jethro, quae versa fuit, et rursum coram Pharaone vertenda erat in colubrum; per quam Moses fecit omnia portenta et plagas Aegypti: hinc vocatur «virga Dei.» Addunt, vel fingunt Hebraei, hanc virgam fuisse quadrilateram, atque in ea fuisse inscriptum nomen Dei tetragrammaton, sive quadrilaterum, ita ut singulis virgae lateribus una nominis littera esset incisa. Artapanus apud Eusebium, lib. IX De Praepar. cap. ult., ait hanc Mosis virgam postmodum ab Aegyptiis in veneratione habitam esse, atque in ejus memoriam in templo Isidis baculum poni et coli. Isidem enim putant illi terram esse, quae baculo Mosis percussa tot prodigia produxit.
4:21
21. VIDE UT OMNIA OSTENTA QUAE POSUI IN MANU TUA (id est, in potestate tua; scilicet illa tria portenta, quae hoc capite tibi assignavi, et alia quae deinceps tibi assignabo, vide et cura, ut ea omnia), FACIAS CORAM PHARAONE. EGO INDURABO, -- quomodo induret Deus, dicam cap. VII, vers. 3.
4:22
22. FILIUS MEUS PRIMOGENITUS ISRAEL, -- filius per adoptionem, non per naturalem generationem, q. d. Ego Deus Israelitas quasi Abrahae, Isaaci et Jacobi posteros, mihi in filios adoptavi, illos mihi in populum elegi, ut mihi serviant, me colant, ego vicissim eis sim pater, protector et provisor. Nota: primogenitus, id est, dilectus prae ceteris gentibus et electus, habitusque ut primogenitus; ad haec, primus inter populos Dei fide et cultu adunatus, in eaque fide genitus et nutritus: talis enim fuit populus Israel.
4:23
23. Ecce ego interficiam filium tuum. -- Ultimam tantum ponit comminationem et plagam: quia eousque obduratum mansit cor Pharaonis; per illam autem emollitum fuit, ut dimitteret Hebraeos.
4:24
24. Occurrit ei Dominus, -- angelus, humana forma gerens Dei personam. Unde Septuaginta vertunt, occurrit illi angelus; vide dicta cap. III, vers. 2. ET VOLEBAT OCCIDERE EUM, -- vel praefocatione, ut vult Tertullianus; vel potius, ut Theodoretus et Diodorus, gladio evaginato mortem intentans, non puero, sive filio Mosis incircumciso (ut vult Tertullianus, lib. Contra Judaeos, cap. III, et S. Augustinus): hic enim infans non peccarat, nec mortem erat meritus: culpa enim omissae circumcisionis non in ipso, sed in parentibus residebat. Mosi ergo mortem hanc intentat angelus; pronomen enim eum designat Mosem, de quo hactenus continuus fuit sermo. Nugatur R. Salomon angelum hunc apparuisse specie draconis, et hianti ori Mosen absorbuisse usque ad membrum quod circumcidendum erat: id videns Sephora intellexit id Mosi accidisse, eo quod filium non circumcidisset; quocirca illa mox eum circumcidit, statimque draco Mosen revomuit. Quaeres, cur angelus voluerit Mosen occidere? Respondet primo, S. Augustinus, sermone 86 De Tempore, et Eusebius uterque, scilicet Emissenus et Caesariensis, eo quod secum duceret uxorem, quae Mosi, ejusque missioni impedimento erat futura: quaeque, ait Eusebius, Hebraeis suspectam ejus missionem fecisset; dixissent enim Mosi: Si venis ut nos educas ex Aegypto in Chanaan, cur non reliquisti uxorem et proles, utpote tot remoras, in Madian? Per Madian enim (puta per Sina montem, cui adjacet Madian), nobis eundum est in Chanaan. Sed recte Mosen hic excusat Theodoretus, quod non potuerit relinquere uxorem in Madian, sine gravi soceri sui offensione, et suspicione quod eam vellet repudiare. Verum aliam causam mortis intentatae Mosi suggerit Scriptura. Secundo, Theodoretus et Diodorus putant Angelum comminatum esse mortem Mosi, ut hoc timore ex animo ejus metum Pharaonis, quasi clavum clavo pelleret, q. d. Tu, o Moses, nimis formidas Pharaonem; etenim me timere magis deberes, quippe qui, ut vides, possum te subito nullo negotio occidere. Verum dico Angelum voluisse occidere Mosen, eo quod non circumcidisset filium, ut jusserat Deus, Genes. XVII, 12. Ipse enim futurus erat legislator populi; debebat ergo ipse primus legem servare: hanc enim causam intelligens uxor Mosis, statim filium circumcidit, moxque angelus, quasi sibi jam satisfactum esset, Mosen dimisit. Ita Isidorus Pelusiota, Rupertus, Lyranus, Abulensis, Cajetanus. Quaeres secundo, cur Moses vir sanctus secundum legem filium suum non circumcidit? Respondent Rupertus et Chaldaeus, eo quod Jethro socer et Sephora uxor, utpote Gentiles et Madianitae, non permitterent puerum eo dolore et vulnere affici. Verum obstat quod seniorem filium jam circumciderant: unum enim, puta minorem, tantum circumcidit Sephora, quia nimirum senior jam erat circumcisus; alioqui enim et hunc circumcidi coegisset angelus. Rursum obstat quod Sephora statim ex se, et per se circumcidens infantem, satis indicavit se istius ritus esse peritam, illumque peregisse in seniore filio circumcidendo. Hinc verius censent Hebraei, Lyranus, Abulensis et Pererius, quod minor hic filius, Eliezer scilicet, recens jam esset natus, cui proinde vel Moses, vel potius mater gravia damna itineris metueret, si eum circumcideret: distulit ergo rem Moses, donec veniret in Aegyptum; hac enim eadem de causa Hebraei peregrinantes in deserto, per 40 annos non sunt circumcisi, ut patet Josue cap. V. Verum angelus mortem minitans Mosi, hunc nimium timorem illi excussit, idque ne Moses legislator futurus, remissior in lege servanda fuisse videretur. Moses enim quasi dux, ceteris perfecto in lege implenda exemplo praeire debebat. Vidit ergo Sephora angelum minitantem mortem Mosi marito, propter puerum incircumcisum, eumque forte digito ostendentem. Intellexit ergo Sephora Mosen esse in vitae periculo, ob neglectam filii circumcisionem, partim ex eo quod angelus phantasiam ejus regens hanc speciem et causam ei objiceret et suggereret; partim ex eo quod angelus vel vultu, vel digito puerum incircumcisum notaret; partim ex eo quod Moses eam docuerat praeceptum circumcisionis a Deo latum sub interminatione mortis. Addit quarto, Cajetanus, intercessisse sermonem angeli de incircumciso filio, licet eum hic non exprimat Scriptura.
4:25
25. TULIT ILLICO SEPHORA ACUTISSIMAM PETRAM. -- Non quod cultro petrino necessario fieri deberet circumcisio, uti sensit S. Augustinus, sed quia consternatae et festinanti matri talis culter primus occurrit; praesertim quia haec circa Arabiam Petraeam, ubi est Sina et Madian, contigerunt, in qua major petrarum quam ferri est copia et usus: unde petras ibi exacuunt instar ferri, ex eisque cultros efficiunt acutissimos: nam alioqui, Genes. XVII, ubi lex de circumcisione fertur, nulla petrae fit mentio: qua de re plura dicam Josue V. Interim vide D. Thomam, III part., Quaest. LXX, art. 3, ad 2. ET CIRCUMCIDIT PRAEPUTIUM FILII SUI, -- id est filiorum suorum, ait Cajetanus; putat enim utrumque Mosis filium hic a Sephora circumcisum esse. Secundo, Hugo de S. Victore putat unum filium hic tantum esse circumcisum: quia mater, inquit, utpote Gentilis, unum sibi filium, quasi proprium et incircumcisum retinuerat, alterum vero Mosi circumcidendum reliquerat; vel unum tantum filium ducebat secum Moses, alterum vero apud socerum, quasi obsidem amoris et benevolentiae suae, reliquerat. Sed hisce obstat S. Scriptura, quae expresse, vers. 20, ait Mosen revertentem duxisse secum filios suos; hic vero, vers. 25, ait filium, puta alterum tantum e duobus, esse circumcisum. Hinc ergo apparet solum Eliezer, utpote recens natum, esse circumcisum; seniorem vero Gersam jam ante fuisse circumcisum, uti dixi. Tetigitque (Sephora, ut patet ex Hebraeo, quasi deprecabunda pro vita mariti Mosis) PEDES EJUS. -- Septuaginta vertunt, procidit ad pedes ejus, scilicet angeli invadentis Mosen, inquit Cajetanus, ut supplici prece eum placaret. Secundo, Chaldaeus vertit, projecit praeputium filii ad pedes angeli, q. d. Si propter incircumcisum puerum irasceris Mosi, en tibi pueri praeputium circumcisum; quare placatus desine persequi virum meum. Tertio, alii, «pedes ejus,» id est pueri, inquiunt, q. d. Pueri pedes mater, vel sanguine fuso, vel ipso praeputio projecto, tetigit vel tinxit. Verum dico: Sephora «tetigit pedes ejus,» scilicet Mosis; huic enim dixit id quod sequitur: «Sponsus sanguinum tu mihi es.» Tetigit ergo ipsa mariti pedes, eosque aspersit sanguine et praeputio filii coram angelo, ut hoc quasi pretio eum a morte servaret et redimeret, dicens: «Sponsus sanguinum tu mihi es ob circumcisionem,» quasi dicat: Ego te, o marite, certae morti destinatum ab angelo, rursum sanguine filii mei, quem circumcidendo eum effudi, mihi sponsum coemo. Male ergo Rupertus sic explicat: tetigit pedes ejus, id est importune supplicavit Mosi, ut se domum ad patrem redire permitteret; exterrita enim erat visione angeli. Unde sequitur: «Et dimisit eum.» Verum sic dicendum fuisset: Et dimisit eam, puta Moses Sephoram. Nota: Tangere pedes inter Judaeos tum amoris, tum reverentiae et adorationis erat signum, praesertim mulierum erga viros. Sic Sunamitis orans Elisaeum pro filio jam mortuo, pedes ejus tangit, IV Reg. IV, 27. Sic Magdalena, aliaeque piae mulieres post resurrectionem tenuerunt Christi pedes, Matth. cap. ult., vers. 9. Sic (ut ex antiquis Conciliis liquet) moris fuit in Ecclesia vetere, ut qui Episcopos salutarent, eorum genua manu tangerent. Hic etiam fuit Gentilium mos; unde illud apud Homerum, Iliad. α, vers. 499: Καί ρα πάροιθ' αὐτοῖο καθέζετο, καὶ λάβε γούνων. «Genibus primum est affusa Tonantis.» Sic a Plinio, lib. IX, epist. 21, «advolutus genibus» dicitur. Qui vero delicti veniam precabantur, supplices pedibus advolvebantur. Unde Petrus Chrysologus, serm. 93: «Ad pedes, ait, tendat, citam veniam qui requirit.» Salvianus Massiliensis, epist. ad Hypatium et Quietam: «Advolvor vestris, o parentes charissimi, genibus: illa ego vestra Palladia.» Filiique supplices parentum pedibus affusi pedes osculabantur, ait idem Salvianus. Causam hujus ritus naturalem dat Plinius, lib. XI, cap. XLV: «Hominis, inquit, genibus quaedam religio inest, observatione gentium: haec supplices attingunt, ad haec manus tendunt, haec ut aras adorant; forte quia eis inest vitalitas. Antiquis Graecis in supplicando mentum attingere mos erat.» Secunda causa est, quia genua misericordiae dicata sunt. Servius in illud Aeneid. III: «Dixerat et genua amplexus, genibusque volutans, haerebat;» «Physici, ait, dicunt esse consecratas numinibus singulas corporis partes, ut aurem Memoriae, frontem Genio, dexteram Fidei, genua Misericordiae.» Et Pierius, hierogl. 35: «Genu, ait, misericordiae sedem esse, antiqua omnis superstitio confitetur, uti memoriae auris, irrisionis nasus habetur.» Facientes ergo vota tenebant genua, ut de illorum misericordia, cujus illa sunt sedes, sibi quae poscerent, polliceri significarent. De diis Gentium ait Arnobius, lib. VI: «Ita enim non ridetis haec signa, quorum plantas et genua contingitis, et contrectatis orantes?» Inde mox signandi vota, et incerandi deorum genua. Votum enim quisque suum ceratis inscriptum tabulis, deorum genibus affigebat. Juvenalis, satyr. 10: «Propter quae fas est genua incerare deorum.» Tertia causa est, quod in genibus posita sit potentia, motus et progressionis virtus, quodque ipsa, roboris et vigoris integri symbolum sint. Nam uti flectere genua, professio est imbecillitatis et indigentiae, ita non flectere, dignitatis et potentiae: unde elephas Aegyptiis symbolum erat regiae potentiae quod genua non flectat, id est alterius ope non egeat, nec habeat necesse alteri supplicare; tangere ergo genua, nihil est aliud quam agnoscere alterius robur atque potentiam, qua ferre opem possit, si velit, et confirmare labantem. Quartam causam dat Goropius, lib. V Origin. Antuerp.: Olim, inquit, supplices ad genua provolvebantur, ut femur oscularentur, quasi vitam sibi inde quaerere significarent, unde accepissent: semen enim, et consequenter proles et posteritas, e lumbis et femore ortum habent. Sic ergo Sephora tangendo pedes mariti, amorem et reverentiam -- Septuaginta vertunt, et abiit angelus ab eo. Ita S. Augustinus. ut vitam marito impetraret; pro angeli enim pedibus (quos tangere non audebat) mariti pedes amplexa est.
Sponsus Sanguinum Tu Mihi Es SPONSUS SANGUINUM TU MIHI ES. -- Mirum cur Septuaginta verterint, stetit sanguis filii mei. Clare Chaldaeus vertit, obtulit, Sephora, praeputium coram eo, angelo, et ait: «Propter sanguinem circumcisionis hujus (scilicet neglectum et non effusum) condemnatus erat ad mortem sponsus meus.» R. Abraham haec verba refert ad puerum circumcisum, quasi etiam circumciso applaudens mater dixerit: Tu es mihi sponsus sanguinum; tradunt enim Hebraei, moris fuisse Hebraeis matribus, ut filios, cum erant circumcisi, vocarent sponsos suos. Secundo, Rabanus putat Sephoram haec dixisse ex ira, q. d. Tu, o marite, causa es cur fundere debuerim sanguinem filii mei; unde merito indignor, et te voco sponsum sanguinum. Tertio, alii sic explicant, quasi dicat: Video te mihi fore sponsum laboriosum et sanguinarium, multoque majora mihi tecum perpetienda esse in Aegypto: dimitte ergo me, ut redeam domum ad parentes; unde putant Sephoram hoc loco cum filiis domum rediisse. Quarto et optime, quasi diceret: Nisi ego sanguinem filii mei in circumcisione effudissem, tu ab angelo interfectore periisses; te igitur ego mihi denuo sponsum acquisivi et coemi, non dote pecuniaria, sed profusione sanguinis filii mei, ut versu seq. plenius explicabo. Nota: Nuptiae tam apud Hebraeos quam Romanos, fiebant coemptione: maritus enim pecunia data tum uxori, tum parentibus ejus, ab eis illam sibi uxorem coemebat; vicissim subinde uxor maritum sibi dato pretio coemebat. Sic David centum praeputiis Philistinorum emit a Saule filiam ejus Michol sibi in uxorem, II Regum III, 14. Sic Osee fornicariam sibi in uxorem emit quindecim argenteis, Osee III, 2. Sic olim Saxones et Burgundiones trecentis solidis sibi uxores a parentibus coemebant. Hinc et illud Poetae: «Teque sibi generum Thetis emat omnibus undis. Rex tibi conjugium, et quaesitas sanguine dotes abnegat.» Vide Riberam in Osee III, vers. 2. Aliqui sic explicant: Tu, o marite, vel sponse, reus eras sanguinis et mortis, erasque occidendus ob omissam filii circumcisionem. Verum dico: sensus est, ob circumcisionem, id est, ob sanguinem filii mei, quem in ejus circumcisione effudi; tu, o Moses, es mihi sponsus sanguinum: quia hoc sanguine, te morti addictum a morte redemi, q. d. Ante circumcisum filium, tu eras mihi sponsus sanguinum, caedis et interfectionis, inquit R. David Kimchi, quia eras occidendus, sanguisque tuus effundendus erat ab angelo: jam vero circumciso filio es mihi sponsus sanguinis circumcisionis, quia, sanguine circumcisionis filii mei, tuam vitam teque mihi sponsum coemi. Symbolice, Moses junctus alienigenae, est Doctor Christianus deditus humanae philosophiae. Haec gignit proles, id est dogmata vera, sed vanis et falsis commixta; quae nisi circumcidantur, mortem afferunt homini Christiano, v. g. dogmata Philosophorum sunt, Deum esse primum motorem, sed non esse omnipotentem; non posse aliquid facere ex nihilo, sed tantum ex materia sibi coaeterna; non agere libere, sed fato et ex necessitate naturae. Haec omnia circumcidenda sunt per cultrum petrinum, id est per fidem Christi. Rursum disce hic, non esse satis patrifamilias si ipse sit religiosus et sanctus, sed debere curare, ut et filii et familia tota talis sit. Audi quam recte et pie familiam suam instituerit S. Elzearius, comes Ariani, ex Vita ejus, cap. XVIII: «Primo enim constituit, ut omnes e domo sua quotidie Missam integre audirent. Secundo, ut viverent caste et pure: qui secus facerent, eos domo sua expellebat. Nolebat enim, ut quisquam pane suo vesceretur, quem sciret peccato mortifero implicatum, ne alios inficeret, et ne ejus peccatum fovere videretur. Tertio, ut nobiles et milites, itemque virgines et matronae semel in hebdomade confiterentur, et semel in mense communicarent. Quarto, ut eaedem virgines et matronae mane usque ad prandium precibus et piis exercitiis vacarent: a prandio manuariis operibus sese occuparent. Quinto, ut nemo auderet blasphemare Deum, B. Virginem, aut aliquem Sanctorum, vel jurare temere, vel inhonesta proferre; corrumpunt enim bonos mores colloquia prava: eum qui secus fecisset, in pane et aqua jejunare cogebat. Sexto, ut nemo luderet tesseris aut alio lusu turpi et inhonesto. Septimo, ut omnes pacem, amicitiam et concordiam colerent: si quis alium offendisset, mox cum offenso rediret in gratiam. Octavo, ut quotidie a prandio aut vespere inter illos, ipso praesente, fieret collatio et collocutio de rebus piis et salutiferis.» Lege et Tobiam, cap. IV, ubi ipse filium instruit ad omnem virtutem. Hoc quoque saeculo B. Thomas Morus, Angliae Cancellarius et martyr, ita proles et familiam suam tam in litteris, quam in virtute et pietate Christiana instituit, ut de ea scribat Erasmus: «Domus Mori schola est et gymnasium Christianae religionis.» Testis est D. Stapletonius in Vita Mori. Allegorice, hoc dicat Christo verus Christianus, praesertim Religiosus: «Sponsus sanguinum tu mihi es, o Christe,» tum quia tuo sanguine animam meam tibi coemisti et desponsasti. Unde S. Agnes dicebat tyranno: «Sanguis Christi sponsi mei tinxit genas meas;» tum quia a me vicissim, ut sim sponsa te digna, exigis sanguinem meum, imo carnem et vitam meam, dum doces iis qui te sequi, tibique placere volunt, circumcidendas et mortificandas esse concupiscentias carnis et sanguinis, dum ais: Nemo potest meus esse discipulus, nisi qui abnegat semetipsum, et tollit crucem suam, nisi qui odit et perdit animam suam in hoc mundo, nisi qui carnem suam crucifigit cum vitiis et concupiscentiis, nisi qui diabolo, carni et mundo resistit usque ad sanguinem, usque ad mortem et martyrium: atque haec est «circumcisio cordis in spiritu, non littera,» non Judaica, sed Christiana, non exterior, sed interior, «cujus laus non ex hominibus, sed ex Deo est,» Rom. II, 29. Martyri ergo Christus est sponsus sanguinum. Unde S. Cyprianus De Laude martyrii: «Sanguini, inquit, nostro patet coelum, ingreditur miles vulneribus suis gaudens.» Idem lib. II, epist. 4: «Vos, ait, de vinea Domini racemi pingues, et jam maturis fructibus botri, pressurae saecularis infestatione calcati, torcular nostrum sentitis: vini vice sanguinem funditis; ad passionis tolerantiam fortes, martyrii poculum libenter hauritis.» Denique non suffecit Mosi unum circumcidere filium seniorem, nisi et secundum circumcideret: ita Praelato, et cuivis Christiano non sufficit circumcidere intellectum ab errore, nisi et affectum circumcidat a cupiditate. Ita Pererius.
4:26
26. Et dimisit eum. -- Puta Sephora Mosen reliquit rediitque in patriam, ait Lyranus. Verum obstat Hebraeum ירף iireph, quod non significat remittere in alium locum, sed quiescere, cessare, dimittere in pace, non vexare alium. Tertio, alii, «dimisit eum,» scilicet Mosen morbus, quo eum percusserat angelus. Quarto et genuine, «dimisit eum,» scilicet angelus Mosen, nec amplius ei mortem intentavit, cum vidit filium ejus jam esse circumcisum; unde illi, ac consequenter angelo, quem hac ratione placare, et marito conciliare volebat, exhibuit, ejusque misericordiam et potentiam imploravit. Sic Sidonius Apollinaris, lib. I, epist. 5: «Apostolorum, ait, liminibus affusus;»
4:27
27. IN MONTEM DEI, -- in montem Sina. Videtur Moses, cum comitatus jam fratre suo Aarone, plane se accingeret ad suam legationem tam arduam obeundam, remisisse in Madian uxorem cum filiis, ut liberior esset et expeditior: nam Sephoram a Mose recessisse ad suos, patet ex eo, quod illa postmodum ad Mosen ex Aegypto cum Hebraeis egressum, in Sina redierit, ut dicitur cap. XVIII, 2.
4:30
30. LOCUTUSQUE EST AARON. -- Ecce Aaron hic est os et interpres Mosis, uti praedixerat Deus vers. 16. ET FECIT SIGNA CORAM POPULO. -- «Fecit,» non Aaron, sed Moses qui immediate praecessit: ita enim partita erant a Deo munia Mosis et Aaronis, ut Moses suo imperio mandaret et faceret signa, Aaron mandata Mosis et Dei eloqueretur, tanquam dux verbi. Signa, -- tria illa, de quibus initio capitis.
4:31
31. VISITASSET, -- respexisset ad eos liberandum et educendum ex Aegypto; hoc enim posterius verbum explicatio est prioris.
4:3
v. 3 « Dixitque Dominus : Protice eam in terram. Proiecit, et versa est in. colubrum, ita ut fugeret Moyses ». Sed viri admirare obedientiam et fidem, qui iussus colubrum prehendere , illico accessit et prehendit
4:4
v. & :« Dixitque Dominus : Extende manum tuam et apprehende caudam. eius. Extendit et tenuit , versaque est in virgam ». v. 5 « Hoc signum feci, ut tu etiam facias coram eis, et » (Tost.) « ut credant, inquit, quod apparuerit tibi Dominus Deus patrum suorum, Deus Abraham , Deus Isaac et Deus lacob ». Cum Deus ipse moneat hoe signum in Aegypto esse iterandum, quid mirum ibi esse a Moyse iteratum? Ergo miraculum h. 1. non potest dici (Kn.) ad instar miraculi 7,8 sqq. esse effictum.
4:6
v. 6 « Dixitque Dominus rursum : Mitte manum tuam in sinum tuum. Quam cum misisset 2n sinum, protulit leprosam instar nivis », lepra alba, quae apud Hebraeos erat frequentior (cf. Num. 19,10; 4 Reg. 5,21).
4:7
v. 1 « Retrahe , ait, manum tuam n simum tuum. Retraxit et protulit iterum, et erat similis carni reliquae ». Monet Sy/v. priora duo portenta duobus singula constitisse portentis : virga mutatur in colubrum, et coluber redit in virgam; manus lepra inficitur, et lepra purgatur. Item duo priora portenta Moyses ipse operatur prope Horeb, eoque in fide confirmatur; dum gratuito adstruit Jos., eum tertium quoque ibidem esse operatum, cum solum iubeatur illud efficere, si populares prioribus duobus non crediderint. Haec signa potissimum (cf. v. 1) destinantur senioribus plebique Hebraeorum, et apud illos plenum nacta sunt effectum. Fingi tamen potest, licet Hebraei plurimi ad fidem essent proni, plures non primo, quosdam ne secundo quidem signo ad plenam fidem esse perductos : similiter atque apostolos in resurrectione Domini.
4:8
v. 8 « S? non crediderint, inquit , tibi neque audierint sermonem signi prioris », sermonem Moysis priori signo confirmatum (Sylv.), « credent verbo signi sequentis ».
4:9
v. 9 « Quodsi ne duobus quidem his signis crediderint, neque audierint vocem tuam » , quae modo dicebatur « sermo signi », « sume aquam fluminis et effunde eam super aridam et, quidquid hauseris de fluvio , vertetur tn sanquinem ». 5. Moyst Aaron socius attributus Ex. &,10-17. Arg. — Moyse linguae defectum excusante, non defectum tollit nune Deus, sed specialem promittit assistentiam. Moyse pusillo animo se retrahente, Deus Aaronem ei socium et oratorem attribuit, eius com - mendata etiam alacritate Moysi ruborem eliciens, virgam item demon- Strans promissae assistentiae pignus. EX. 4,10 soo. | 57 Hueusque nihil inveniebamus, quo Moysen pusilli animi incusaremus. 3,13 animum profitetur ad suscipiendam Dei legationem paratum, et illico quaeri de medio prorsus necessario, nomine sc. quo Deus Hebraeorum deus agnosci velit; 4,1 quaerit de miraculis, necessarlis divinae legationis argumentis; nunc iam agit de defectu naturali, qui in legato divino est sane inconveniens. Iniquum est, ut Moysen talia loquentem a limine incusemus socordiae, utve v. 10 cum Bonfr. subaudiamus « ne mittas me ». Rem in medium profert Moyses, ut se ipsum expediat vel legatione suscipienda, vel defectu legationem praepediente. Hoc alterum praeplacet. Exspectasse videtur Moyses, ut Deus, qui modo duo insignia portenta esset operatus, illico miraculo sanaret linguae defectum; ubi Deus v. 11 sq. loco praesentis miraculi futurum tantummodo promittit auxilium , vacillat tandem Moysis fides, isque v. 13 a legatione suscipienda se excusat.
4:10
v. 10 « Ae/ Moyses : Obsecro, Domine, non. sum eloquens ab heri et nudiustertius et, ex quo locutus es ad seroum tuum, impeditioris et tardioris linguae sum ». Homo sermonum (Hebr.) velille dicitur, qui verba facile ore et lingua efformat, vel ille, qui est eloquens et artem dicendi callet : illud intelligi patet, cum defectus causa assignetur os grave et lingua gravis. Certe non praetendebat Moyses (Sy/v., Calm.), se, qui ante plures annos Aegypto excessisset, amisisse linguae aegyptiacae usum. Expressio a6 heri etnudzustertius quandoque breve tempus (Gen. 31,2; Ex. 5,7; Deut. 19,4), quandoque longius (Dan. 13,15; 1 Mach. 9,44) connotat (Ca[m.) : ergo facile h. 1. refertur ad defectum a prima iuventute contractum. Expressio fere sensum habet antehac et, quia usu loquentium est consecrata, non mutatur h. l. ordo vocum : a nudiustertius et ab heri et ab hodie, sc. ex quo locutus es ad servum tuum. Hic scribitur athnach, debetque omnino dividi sententia. An in illo e£?am ez quo locutus es latet querela aliqua, defectum linguae a Deo nondum esse remotum? Non ausim affirmare. Ultimum incisum verte : quia gravis oris gravisque linquae sum ego.
4:11
v. 41 « Dizit Dominus ad eum : Quis fecit os hominis? aut quis fabricatus est mutum et surdum, videntem et caecum? nonne ego », Iahve?
4:12
v. 129 « Perge igitur, et ego ero in ore tuo, doceboque te, quid loquaris ». Plus promittit Deus, quam a Moyse rogatus erat, non oris solum defectum levare, sed verba dicenda inspirare (Cat.). Ero. cum ore tuo pulchre alludit ad 3,12 ero tecum ; explicat LXX aperiam 0s tuum; minus feliciter Chald. verbum meum erit in ore tuo, hoc enim potius habet sequens promissio docebo te etc.
4:13
V. 13 « At tlle : Obsecro , inquit , domine, mitte quem missurus es ». Hebr. : per manus (eius, quem) mittes. » Mitte quemcumque volueris, modo ne me mittas minus idoneum ad hoc munus » (Va/.). Non tam cogitat de « digniore » (Chald. LXX) sibi substituendo, quam de se excusando : divina v. 12 promissio non suffecerat ad eius restaurandam fiduciam. Iam Deus media via incedit, Moysen a loquendo eximens, sed - non a legatione.
4:14
v. 15 « [ratus Dominus in. Moysen ait : Aaron frater fuus Levites, scio quod eloquens sit », sensu v. 10 enuntiato. « Ecce ipse egreditur in occursum tuum »; melius LXX participium vertit egredietur, a me primum v. 27 monendus; ergo nulla est ratio supponendi, eam v. 27 monitionem ante Poe v. 1^ locum habuisse. Ne dubites, illene meae vocationi sit obsecuturus, et ob tale dubium te pergas excusare (Sylv.); « vidensque te laetabitur corde ». Cur additur Levites? Non ad distinguendum hune Aaronem ab aliis forte homonymis (Clarius, Drus.) : satis distinguebatur adscripto frater tuus; aut fuerat scribendum Aarom Levites frater twus, ad hune Aaronem ab aliis forte tribus Levi Aaronibus distinguendum. Adverte, quam facile v5n oriri potuerit corrupto proxime adscripto NYon (Sam.). Sane non est sufficiens ratio cum Kn. coniiciendi, vel ante Moysis vocationem tribum Levi aliquo functam esse sacerdotio.
4:15
v. 15 « Loquere ad eum » : sensus proximus non est, ut Moyses fratri acta ad montem Horeb narret (Tost.), licet hoc quoque Moyses v. 28 fecerit et facere debuerit; sed « indica ei, quid 1psum oporteat dicere » (Bonfr.); « et pone verba [mea] in ore eius », pone verba ad populum dicenda in ore eius, quae utique cum Moysi a Deo supponantur indita, merito etiam dicuntur mea (Vulg. LXX). « Etego ero zn ore tuo et in ore illius, et ostendam vobis quid agere debeatis! » Hebr. : ero cum ore tuo et cum ore illius. Promissionem v. 19 Moysi factam iam ad Aaronem etiam extendit Deus. Rem explicant LXX : aperiam os tuum etc. x. 16
4:16
« Ipse loquetur pro te ad populum et erit os tuum ; tu autem eris ei in his, quae ad Deum pertinent ». Ita etiam LXX; sed nervosius Hebr. : tu eris ez in Deum seu Deus, Sylv. « vice Dei»; Tost. : « tu eris ei quasi Deus revelans, quae dicere debeat », meritoque in comparationem adducit 1,1. Tu eo loco eris Aaroni, quo loco egometipse sum tibi.
4:17
v. 17 « Vergam quoque hanc sume in manu tua, in qua facturus es signa ». Apte. pericope, quae Dei Moysisque actionem retulerat, concluditur breviter referens plenum Moysis consensum. Apte, quae a commemorato socero ordiebatur, socero valedicentem demonstrat.
4:18
v. 18 « Ab? Moyses et reversus est ad Iethro socerum suum, dixitque ei : Vadam et revertar ad fratres meos in Aegyptum , ut DHT stadhuc vivant ». Fratres intellige non Israelitas universos, qui haud poterant supponi UE EX AS. | | 59 esse omnes exstincti (Cler.), sed cognatos, quorum plures sine dubio intra quadraginta annos diem supremum obierant. Monetque Tost., iustam quidem causam expressisse Moysen, sed praecipuam reticuisse, ne a socero et uxore retardaretur (Dillm.). « Cu£ ait Iethro : Vade in pace ». C. Moysis cum Pharaone acta Ex. 4,19-12,36. Ad intelligendum cap. ^ plurimum interest, utrum 4,18 cum Sam. ad priora, an cum Masor. ad sequentia trahas. S1 Masorethas sequaris, confunditur narratio. Habes v. 18 Moysen socero valedicentem, v. 19, quod tamen praecedere oportuit, Deum discessum iubentem !. Difficultas eliminatur, si v. 18 statuas praecedentis pericopae esse clausulam. Ibi narrator Moysis profectionem brevissime perstringit, et solum quidem quatenus erat discessio a socero 3,1 initio pericopae commemorato. At pro nova pericope aliquae eius profectionis circumstantiae erant accuratius evolvendae. Explieite Deus illud solum edixerat, ut Moyses Aaronem et virgam secum haberet : Moyses uxorem et filium sibi fas esse existimavit inconsulto Domino itineris socios assumere. (Quos Deus 4,26 removet, non discessum 1ubens, sed aliquam Sephorae superstitionem admittens. Quomodo Aaronem Moyses obvium habuerit, 4, 21 sqq. narratur. Aliud item in narratione profectionis Moysis suppletur, quod in hac pericope est summi momenti : Gersam primogenitus Moysis constituitur typus Israelis primogeniti Dei, pro cuius primogeniti sui redemptione minatur 4,23 Deus se primogenitum Pharaonis interfecturum esse. Hine disce, quousque extendatur haec pericope, sc. usque 12,36, ubiinterfectis primogenitis Aegypti Israelitae iter arripiunt, ad primam itineris stationem festinant. Hine disce, quae sit pericopae summa , duellum sc. illad mirandum, quo Iahve cum Pharaone decertavit, primogenito primogenitum redemit. Pericopae duas distinguimus partes : certaminis praeambula 4,19- 1,1; ipsumque certamen 7,8-12,36. I. CERTAMINIS PRAEAMBULA Ex. 4,19-7,7. Tres narrationis distiguimus partes : ^,19-31 Moyses e Madianitide redux ab Hebraeis recipitur; 5,1-6,1 audito lahve mandato Pharao persecutionem auget, Hebraeorum autem fides labefactatur; 6,2-7,7 lahve, frustráà primum conatus Hebraeorum [fidem erigere, Moysis fidem confirmat suumque in Pharaonem consilium revelat. 1. Moysis ad Israelitas reditus Ex. &,19-31. Sicut, ubicumque commode fieri potest, Sam. Masor. secundum diversa Dei eloquia textum distinguunt, ita nos h. 1. eloquium
4:19
v. 19 ad Moysen factum secernimus ab altero v. 27 ad Aaronem facto. v. 19 « Dixit [|ergo| Dominus ad Moysen in Madian : Vade et vevertere in. Aegyptum ; mortui sunt enim omnes, qui quaerebant animam tuam ».
Arg. — Exinde, quod praeter virgam uxorem etiam et filium Moyses secum habet, ansam sumit Deus consilii sui inümius pandendi. Non solum repetit portentis se Pharaonem esse compulsurum , sed eorum extremum primogenitorum necem enuntiat. Circumceisionis in stirpe electa, tamquam foederis cam Abraham init sigilli, necessitatem inculcat, cuius neglectus ne in electi quidem prophetae primogenito abeat impunitus. Superstitione delusa cum filio recedit Sephora, quo vinculis amoris naturalis solutus ad certamen expeditior coram Pharaone Moyses compareat. filios et uxorem, erat asinus, in quo Abraham portavit ligna holocausti pro Isaac, et quod super eum veniet messias, habeat aliquem colorem ».
4:20
v. 90 « Tulit ergo Moyses uxorem suam et filios suos, et imposuit eos super asinum , reversusque est in Aegyptum portans virqam Dei in manu sua ».
4:21
v. 21 « Dixitque ei Dominus revertenti in Aegyptum » : — iunge sequentibus : Cum pergas ad. redeundum in Aegyptum , vide etc.; i. e. cum reditum iam aggressus sis, hoc quod dicam attende — « Vide. ut omnia ostenta, quae posuz in. manu tua , facias coram. Pharaone : ego » vero « indurabo cor eius, et non dimattet populum ». In prioribus explicite sermo erat de signis coram populo faciendis. Nunc monetur Moyses, ut tria illa signa etiam coram Pharaone operetur, adiicitur quartum de interimendo Pharaonis filio signum , reliqua futura signa interim silentio premuntur. Etiam signorum effectus summatim praenuntiatur. Sc. effectus dimittendi populi prinum nondum obtinebitur, quod. Deus znduraturus sit cor Pharaonis; cf. ^, 91; 1,3; 9,12; 10,20. 27; 11,10; 15,4. 8. 17. Alias ipsum Pharaonis cor durum (1,13. 22; 8,15; 9,35) vel grave (1,18; 9,1) est vel fit ; vel Pharao cor suum facit grave vel durum. (8,11. 28; 9,34) vel, non adscripto obiecto, ?ndurat 1. e. durum se praebet (13,15). Cf. Dillm. E quibus omnibus fit evidens, Deum ita obdurare Pharaonem, ut tamen Pharao etiam vere obduret se ipsum. Sc. quamdia Pharao gemit sub poena, paratus est ad populum dimittendum ; ablato flagello mutat mentem : Deus hoc praesciens aufert flagellum, atque ita Pharaonem indurat.
4:22
v. 22 « Dicesque ad eum : Haec dicit Dominus : Filius meus primogenitus Israel ». Primogeniti dignitatem et amorem habet ob electionem prae populis reliquis omnibus : hanc nactus est ob Dei unigenitum aliquando in carne generandum.
4:23
v. 23 « Dizi tibi : Dimitte filium meum , ut serviat mihi » , iniquum enim est, ut filius meus serviat £2: in lateribus coquendis, quem ego mihi servire volo cultu latriae (3,12; cf. Tost., Sylv.). « Et noluisti dimittere eum. : ecce ego interficiam filium. tuum. primogenitum ». 11,5 et. 12,29 extenditur istud ad omnes primogenitos Aegypti, tàm hominum quam i1umentorum. hReapse hi etiam omnes intelligi possunt includi expressione filium. tuum. primogenitum , quia Pharao prostat pro universa Ae- prioribus et sequentibus. Habes quippe v. 20 Moysis primogenitum. Valedixerat socero Moyses et cum uxore et primogenito solus incedebat : nunc profatur Deus verba de primogenito Israele et primogenito Pharaonis. Aliquanto post v. 28 sqq. in primogenito Moysis ut circumcisio suppleatur efficit Deus. Omnia cohaerent. Illud reversus v. 20 aut idem est atque « reditum aggressus est », aut totum reditum compendio exprimit, in quo illico distinguuntur ire ad redeundum v. 21 seu redeundo ire, et esse im diversorio v. 24. Statuit Deus Hebraeis opem ferre, sed servent ipsi sollicite foedus, cuius signum est circumcisio; ni servaverint, neque ipsi erunt periculo immunes; non parcet Deus ne primogenilis quidem eorum, imo ne Moysis quidem primogenito.
4:24
v. 94 « Cumque esset 4n itinere, 1n dtversorio », — cf, Gen. 42,91; 43,21 : intelligitur locus aliquis, ubi forte noctem transigebat, non domus aliqua recipiendis viatoribus destinata, quod 7Tos/. tenet. Ergo apparitio haec facta est noctu (Targ.), licet non in somno (7Tos/.) , quod evidens est e peracta circumcisione; factaque est tam Moysi quam Sephorae (Cai.; cf. v. 25) — « occurrit ei Dominus » — LXX Chald. substituunt «ngelum Domni — « et volebat occidere eum ». Dubitabat jam Awg., referreturne pronomen ad Moysen an ad puerum; ad Moysen referri exigit contextus (Theodoret.), atque secus immediate postea loco n23 sufficiebat scribi suffixum (cf. Ros.). Cur volebat occidere? ob omissam circumcisionem , non Eliezer (7Tos/.), qui v. 20 et 2,22 mendose irrepsit, sed Gersam. Prudenter autem monet Bonfr., « hane caedem intentari potuisse vel ob negligentiam Moysis venialem vel etiam ob nullam culpam, ut hac ratione induceretur Sephora ad admittendam in filio cireumceisionem ». Sane audacius Ps. Jon. suggerit, lethro eousque vetuisse, ne circumcideretur nepos. Potuit servitutis tempore apud Hebraeos circumcisio plurimum negligi, uti postea Ios. 5 in deserto. At non erat decens, ut in liberatoris populi Hebraei filio ille ritus negligeretur. Qualis fuerit apparitio illa, an hominis gladio mortem intentantis (Tost.) an morbum infligentis - (Vat.), tacente textu definiri nequit. v. 25 « Tu/tt i/[tco Sephora acutissimam petram », — etiam secus Ios. 5,2 circumcisio lapideis cultris peragebatur. In aliqua pictura aevi Ramessis II cernuntur Aegyptii circuméisionem peragentes, at utrum cultro utantur lapideo definiri nequit (Ebers, Aegypten p. 278 sqq.) ; cultro lapideo utique utebantur in condiendis cadaveribus, et etiam in mactandis animalibus ( Erman p. 35). Vulnera cultris lapideis quam aereis inflicta esse magis innocua, demonstrari nequit : fortasse in ritu perantiquo obeundo ea adhibebant instrumenta , quae antiquissimis temporibus fuerant prae manibus. Circumcisionem apud Aegyptios habitam esse sacram, colige e facto (Erman p. 110 sq.), hostium in proelio occisorum abscindi consuevisse pudenda, sed, si ii essent circumcisi, loco pudendorum manus — « ef circumcidit praeputium. filii sui, tetigitque pedes eius ». Subiectum verbi feminini yan" plerique interpretati sunt Sephoram. Verum , cuius pedes illa attigit? Dei, inquit CAa/d. : obtulit coram eo, oblationis instar. $1 intelligatur oblatio sacra, ea certe ad mulierem non spectabat, neque mulier ausa esset praesente numine illam peragere. Symm. Theod. Aq. Syr. : apprehendit pedes eius ; 1mo LXX procidit ad pedes. eius. Neque supponere necesse est, hos punctasse verbi y3i kal pro hiphil (Masor. Chald.), cum etiam hiphil sensum kal induat (cf. 2. Par. 3,11) tangere, apprehendere. Quocumque modo vertas, gratuito suppones, et Deum forma humana (pedes) praesentem adstitisse, et mulierem ausam esse Dei praesentis pedes /anyere, cum eius aevi homines putaverint vel solum Dei apparentis aspectum esse lethalem. Cuius igitur pedes attigit mulier? an pueri? an Moysis? Adverte formam verbi feminini etiam referri posse ad nomen femininum n»»y immediate praecedens : et praeputium tetigit pedes eius, sc. fili, nam ea vox immediate praecedit. Resectum praeputium non quidem ipsa « humi ante Moysen proiecit » (T?r.), sed casu illud ipsius infantis pedes attigit et foedavit. Quod. si accidit, haud mirum mulierem Madianitiden id rem pessimi ominis reputasse. Audacius aliqui apud Ma/v. : vulneravit membrum genitale pueri. Aztinqere non est vuínerare , et sola vox pedes ad membrum genitale designandum nusquam adhibetur. | !
4:25
« Et ait : Sponsus sanguinum tu mihi es ». Antequam hoc effatum perobscurum explicandum aggrediamur, sequentes voces discutiemus :
4:26
v. 26 « Et dimisit eum, postquam dixerat : Sponsus sanguinum ob circumcisionem ». Qum Ex. 18,2 Sephora deprehendatur h. l. a Moyse esse d?missa , recte eum huie textui sensum sufficiemus, dummodo 1d ferant grammatiea et contextus. Quare non placet explanatio LXX angelus recessit, seu Tost., Cat. : Dominus dimisit Moysen , demulsus filii eireumeisione non iam ei necem intulit. Cui explanationi illud etiam repugnat, verbi n2? propriam significationem esse «n;mo deficere , (manus) pendulas gerere, quae non videatur Deo satis digna. Melius Pau/. Burgens. : Moyses dimisit filium , et cum filio utique mairem, ratus sane specialis divinae missionis socium non esse assumendum filium in circumcisione foedatum. Et reapse, virum ' egregium tum adhuc laborasse populari aliqua superstitione, non est omnino absonum. Commodius tamen Sam. : Moyses demisit eam. Sed lectio non habet sufficientem criticam auctoritatem, et rursum Moysi tribuitur superstitio. Ergo melius Rup., Lyr., Sa, Est., Gord. : Sephora dimisit Moysen, ab eo recessit, non est ausa cum eo procedere, illum Deo esse exosum rata; reversa est ad patrem. Una huic tam facili explicationi obiicitur difficultas, forma verbi masculina »»". Tamen non infrequentia sunt exempla verbi formam masculinam pro feminina induentis, et * etn in antiquis characteribus similia sunt inter se. | Iam ad Sephorae effatum convertimur. Quae v. 26 affirmatur expressione sponsus sanguinum usa esse ob circumcisionem, intuitu eius. Quam ita maritum alloquentem introducit Malv. : « Bellum sponsum, praeclarum coniugium, quod sanguine natorum sancitur : stat mihi haud parvo sponsus meus, nempe sanguine filii mei, quo cogor illius vitam redimere ». Vix contra ipsum circumcisionis ritum, quem peregerat ipsa, tot gentibus sacrum, insurgit mulier, sed contra foedam illam Gersam cireumcisionem. 1nn sponsum designat, quamlibet item cognationem matrimonio inductam, nunquam maritum : ergo expressio non respicit coniugium consummatum et foecundum Sephoram inter et Moysen. Sieut sponsus sensu consueto is est, qui futurum coniugium promittit, ita sponsus sanguinum seu sanguinis is est, qui caedem, violentiam, sanguinem portendit, in cuius vita nefastus aliquis habetur eventus, qui superstitiose accipiatur tamquam futuri infortunii praesagium. Quoad matrimonium Moyses est Sephorae maritus, futurorum infortuniorum iam est sponsor. Qua sponsum sanguinum Sephora eum renuntiat, ab eo recedit, cum eo progrediin Aegyptum renuit. Postmodum, quando omnia illi prospere cedere animadvertit, ad eum cap. 18 reversa est. Facti rationem intimius iam perspicimus. Deus Moysen iusserat v?rgam secum sumere et Aaronem operis socium adsciscere, de uxore siluerat. Hane Moyses non iussus secum deducebat. At expeditum oportebat coram Pharaone adstare. Effecit igitur Deus, ut uxor superstitione mota pedem retraheret, post exodum reditura.
4:27
Arg. — Aaron à Deo monitus fratri alacriter jungitur. Qui si Ex. 32 ob vituli aurei superstitionem tibi videatur lenius tractari, memento eundem, ubi primum a Deo vocabatur, alacrius et fortius egisse quam Moysen. Populus oppressione exasperatus fratribus libenter fidem praestat. | quae dixerat Dominus ad Moysen, et » Moyses (Cat.) « fecit signa coram populo ».
4:31
v. 34 « Et credidit populus audieruntque » , — sed. pro vov" LXX 5v et qavisi sunt — « quod visitasset Dominus filios Israel, et quod respexisset afflictionem illorum; et proni adoraverunt ». Arg. — Pharao nomine Iahve sed sine minis, ut populum ad sacrificium in deserto offerendum dimittat, appellatus petita praecise denegat. Ratus gravem angariam efficacissimum esse civilium turbarum remedium, praecipit ut praeter consuetum laborem paleas etiam pro lateribus sibi Hebraei ipsi conquirant. Praecepta urgent exactores aegyptii, imo scribas Hebraeos operibus praepositos pro subditorum defectu flagellant. Qui querelas ad Pharaonem deferunt Moysique irrident, qui apud Iahve de populi malis ingravescentibus conqueritur et promissione opis ferendae confirmatur. Cap. V. An etiam sentores sint ingressi, cf. quae ad 3,18 dicebamus.
4:1
MOSÈ (MŌŠEH, ΜΩ[Θ]ΣΗ͂Σ, VOLG. MOYSES, ANTICA LATINA MOSES)
… Il suo atteggiamento era psicologicamente orientato in senso ben diverso da quello che fu l'esito: non sapeva che al Sinai vi fosse un luogo sacro (ibid. 3, 5), non era incline all'idea di andare a liberare Israele (ibid. 3, 11; 4, 1-13). La negazione dell'importanza di M. può essere fatta solo in disprezzo a tutta la tradizione d'Israele. …
4:2
ARONNE (EBR. 'AHĀRĀN, DI ETIMOLOGIA INCERTA)
… A. operò con la verga sua (o di Mosè, Ex. 4, 2) i prodigi del serpente divorante la verga degli indo-
1) L'acqua del Nilo convertita in sangue (Ex. 7, 14-25). Aronne stese per comando di Dio la sua verga (cf. ibid. 4, 2 sgg.; 7, 8 sgg.) sulle acque del fiume, e queste «si cangiarono in sangue»: ossia presero un colore sanguigno e diventarono mortifere per i pesci. …
4:6
… Il sacrificio espiatorio implica il concetto della l. considerata come castigo di Dio. Nel Vecchio Testamento (cf. Ex. 4, 6; Num. 5, 2; 12, 10; II Reg. 5, 1; 7, 3; II Par. 26, 20 sg.) e nel Nuovo (cf. Mt. 8, 2; 10, 5; 11, 5; 26, 6) si parla spesso di lebbrosi, di alcuni dei quali si narra la guarigione miracolosa. …
4:10
ARONNE (EBR. 'AHĀRĀN, DI ETIMOLOGIA INCERTA)
Nella teofania del Horeb, Jahweh lo assegnò a Mosè, che opponeva la sua difficoltà di eloquio, come interprete (« profeta ») presso il faraone (Ex. 4, 10, 16; 7, 1). Comunicò agli anziani quanto Jahweh aveva rivelato a Mosè, e con prodigi si procurò la fiducia del popolo. …
4:12
MOSÈ (MŌŠEH, ΜΩ[Θ]ΣΗ͂Σ, VOLG. MOYSES, ANTICA LATINA MOSES)
… Si tratta di una religione che non viene dall'uomo, ma da Dio, di cui M. non fu che il «profeta», il portavoce (Ex. 3, 10; 4, 12; Num. 11, 24 sg.; 12, 2; Deut. 18, 15.18; 34, 10; Os. 12, 4; Ps. 103, 7 ecc.). …
4:15
… 1; Ier. 20, 7-12; 23, 28; Mich. 3, 8; Is. 6, 6-9; Ier. 1, 17-19; Ez. 3, 8-9). L'agiografo o scrittore biblico è quindi l'intermediario per cui Dio parla o scrive (Os. 1, 1-2; Agg. 1, 7; Mal. 1, 1), è la bocca di Dio (Ier. 15, 19; Is. 30, 2, conforme a Ex. 4, 15 sgg.; 7, 1). Alcune azioni simboliche descrivono plasticamente l'influsso divino sul profeta-scrittore, p. es., Ezechiele deve divorare il libro che contiene l'oggetto della sua predicazione …
4:18
IETHRO (EBR. JITHRO'; EX. 4, 18 IETHER)
… Jithro'; Ex. 4, 18 Iether). - Sacerdote di Madian, suocero di Mosè (Ex. 2, 16; 3, 1; 4, 18; 18, 1. 5. 8. 12. 14. 27). Cultore del vero Dio (Ex. 18, 11 sg.; Iudc. 1, 16; 4, 11), è detto cenita (cineaus).
4:19
MADIAN E MADIANI TI (EBR. MIDHJĀN; SETTANTA MĀŠĪAV).
Nome di una regione a sud della Palestina (Ex. 2, 15) e dei suoi abitanti (Ex. 3, 1; 4, 19; 18, 1; Num. 24, 47), talvolta indicati con il patronimico « Madianiti » (Gen. 37, 38; Num. 25, 17).
4:22
… Dio restaurò il vincolo spezzato stabilendo un patto con Abramo e con la sua stirpe, patto rinnovato con Mosè in base al concetto di paternità divina in rapporto al popolo considerato come figlio (II Sam. 7, 14), oggetto dell'amore del Padre celeste (Ex. 4, 22; Deut. 8, 5). Ma il patto iniziato nella sfera spirituale e soprannaturale man mano degenerò, per la rozza mentalità del popolo ebraico, in interesse materiale, riducendo il sentimento …
… I p. erano oggetto del più grande affetto (cf. Gen. 22, 2. 12. 16; Ios. 6, 26; II Reg. 3, 27; Zach. 12, 10). Dio pertanto chiama Israele «suo p.» (Ex. 4, 22 sg.; Eccli. 36, 14; cf. Ier. 31, 9). E «figlio prediletto» (Lc. 20, 13: ἀγαπητός) equivale a figlio unico (Mc. 12, 6: cf. M.-J. …
4:24
I «figli di Dio», cioè i figli di Seth, così chiamati perché creati da Dio e a lui stretti da speciale vincolo di amore (Gen. 4, 26-5, 32; cf. Ex. 4, 24; Deut. 14, 1 ecc.), sedotti dalla bellezza delle «figlie degli uomini», appartenenti alla stirpe di Caino, furono fuorviati dalla sensualità: «sono carne». …
MOSÈ (MŌŠEH, ΜΩ[Θ]ΣΗ͂Σ, VOLG. MOYSES, ANTICA LATINA MOSES)
… creatur, ibid., 39 (1939), pp. 202-97; O. Rohnert, Der junge Moses in der Schule der Weisheit Ägypten, in Nach dem Gesetz und Zeugnis, 30 (1930-31), pp. 337-40; J. Coppens, La prétendue aggression nocturne de Yahvé contre Moïse, Séphorah et leur fils (Ex. 4, 24-26), in Ephron. theol. …
… Terzo passo che menziona S., strumento del «giudizio» divino, è I Par. 21, 1, ove S. (nome proprio!) è sostituito a Jahweh, che nel testo più antico II Sam. 24, 1 tentava direttamente David: cambiamento dovuto a motivi dogmatici, come poi Iubil. 48, 25 trasformerà Ex. 4, 24. Per Tobia padre e figlio e per Sara l'infestazione di Asmodeo reca molti dolori, ma «è necessaria la prova della tentazione» e Raffaele viene a liberare dal demonio (Tob. 12, 13-14). …
… Nel viaggio di ritorno di Mosè dal Sinai in Egitto circoncise il figlio Gersom (cf. Ex. 4, 25 con 2, 21-22), in seguito forse ad una malattia di Mosè stesso, interpretata come punizione per l'omissione del rito (ibid. 4, 24-26).
4:25
CIRCONCISIONE (DAL LAT. CIRCUMCISIO, «TAGLIO INTORNO»; GR. ΠΕΡΙΤΟΜΉ; EBR. MILĀH)
… Anche Mosè fu trovato in difetto per non aver circonciso il figlio, ma, avvertito da Dio, lo fece subito circoncidere da sua moglie Sephora, che perciò lo chiamò «sposo di sangue» (Ex. 4, 25). Il precetto della c. venne implicitamente richiamato da Mosè nell'istituzione della Pasqua alla vigilia dell'uscita dall'Egitto, quale condizione necessaria per mangiare l'agnello …
… Nel viaggio di ritorno di Mosè dal Sinai in Egitto circoncise il figlio Gersom (cf. Ex. 4, 25 con 2, 21-22), in seguito forse ad una malattia di Mosè stesso, interpretata come punizione per l'omissione del rito (ibid. 4, 24-26).
4:27
ARONNE (EBR. 'AHĀRĀN, DI ETIMOLOGIA INCERTA)
… Accompagnò Mosè presso il faraone per ottenere il permesso agli Ebrei di uscire nel deserto (Ex. 4, 27-31); ma l'esito negativo di tale passo aggravò la condizione servile degli Ebrei, che si sdegnarono contro i due fratelli. …
4:34
CIRCONCISIONE (DAL LAT. CIRCUMCISIO, «TAGLIO INTORNO»; GR. ΠΕΡΙΤΟΜΉ; EBR. MILĀH)
… Secondo H. Gunkel (Genesis, 1910, p. 269), seguito da altri, il documento J deriverebbe la c. dalla madianita Sephora (Ex. 4, 34), il documento E da Giosuè (Ios. 5, 2
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.