They prosecute him to Caesarea, bringing vvith them an oratour, vvho before the President Felix accuseth him, 10 He ansvvereth, defending him self from the crimes they charged him vvith, but confessing his religion plainly. 〈◊〉 The Iudge perceiuing his religion to be irreprehensible yeldeth not to condemne him at their pleasure, 24 yea he oftentimes vvith his vvife heareth his preaching, 37 but yet doth not his dutie to deliuer him out of prison.
1And after five days, the high priest, Ananias, came down with some ancients and one Tertullus, an orator, who went to the governor against Paul.E di li a cinque giorni arrivò il principe de' sacerdoti Ananìa con i seniori, e con un certo Tertullo oratore, i quali dieder comparsa al preside contro Paolo.AND after fiue daies the high priest Ananias descended, vvith certaine auncients and one Tertullus an oratour, vvho vvent to the President against Paul.Post quinque autem dies descendit princeps sacerdotum Ananias, cum senioribus quibusdam, et Tertullo quodam oratore, qui adierunt præsidem adversus Paulum. 2And Paul being called for, Tertullus began to accuse him, saying: Whereas, through thee we live in much peace and many things are rectified by thy providence,E citato Paolo, cominciò Tertullo l'accusazione, dicendo: Che molta pace noi per te godiamo, e molte cose siano ammendate dalla tua previdenza:And Paul being cited, Tertullus began to accuse, saying. Vvhereas vve liue in much peace by thee, & many things are corrected by thy prouidence.Et citato Paulo cœpit accusare Tertullus, dicens: Cum in multa pace agamus per te, et multa corrigantur per tuam providentiam, 3We accept it always and in all places, most excellent Felix, with all thanksgiving.Lo riconosciamo sempre, e in ogni luogo con tutta la gratitudine, o ottimo Felice.vve doe alvvaies and in al places receiue it, most excellent Felix, vvith al thanks geuing.semper et ubique suscipimus, optime Felix, cum omni gratiarum actione. 4But that I be no further tedious to thee, I desire thee of thy clemency to hear us in a few words.Ma per non disturbarti più lungamente, pregoti, che per brev'ora ci ascolti con la tua umanità.But lest I hinder then any longer, I desire thee of thy clemencie breifely to heare vs.Ne diutius autem te protraham, oro, breviter audias nos pro tua clementia. 5We have found this to be a pestilent man and raising seditions among all the Jews throughout the world: and author of the sedition of the sect of the Nazarenes.Abbiam trovato quest'uomo pestilenziale, che istiga a sedizione tutti i Giudei per tutto il mondo, e capo della ribellione della setta de' Nazarei.Vve haue found this man pestiferous, and raising seditiōs to al the Ievves in the vvhole vvorld, and authour of the sedition of the secte of the Nazarenes,Invenimus hunc hominem pestiferum, et concitantem seditiones omnibus Judæis in universo orbe, et auctorem seditionis sectæ Nazarenorum: 6Who also hath gone about to profane the temple: whom, we having apprehended, would also have judged according to our law.Il quale ha tentato eziandio di profanare il tempio, e avendolo noi preso, volemmo secondo la nostra legge giudicarlo.vvho also hath attempted to violat the temple, vvhom also being apprehended vve vvould haue iudged according to our lavv.qui etiam templum violare conatus est, quem et apprehensum voluimus secundum legem nostram judicare.
7But Lysias the tribune, coming upon us with great violence, took him away out of our hands;Ma sopraggiunto il tribuno Lisia, lo tolse con molta violenza dalle nostre mani,But Lysias the Tribune comming in, vvith great force tooke him avvay out of our handes,Superveniens autem tribunus Lysias, cum vi magna eripuit eum de manibus nostris, 8Commanding his accusers to come to thee. Of whom thou mayest thyself, by examination, have knowledge of all these things whereof we accuse him.Avendo ordinato, che venisser da te i suoi accusatori: e da lui potrai tu, disaminandolo, esser informato di tutte queste cose, delle quali noi lo accusiamo.commaunding his accusers to come to thee, of vvhom thou maiest thy self iudging, vnderstand of al these things, vvhereof vve accuse him.jubens accusatores ejus ad te venire: a quo poteris ipse judicans, de omnibus istis cognoscere, de quibus nos accusamus eum. 9And the Jews also added and said that these things were so.E i Giudei soggiunsero, che le cose stavan così.And the Ievves also added, saying that these things vvere so.Adjecerunt autem et Judæi, dicentes hæc ita se habere. 10Then Paul answered (the governor making a sign to him to speak): Knowing that for many years thou hast been judge over this nation, I will with good courage answer for myself.E Paolo (avendogli il preside fatto segno, che parlasse) rispose: Sapendo, che da molti anni tu governi questa nazione di buon animo darò conto di me.But Paul ansvvered, (the President making a signe vnto him for to speake.) Knovving that of many yeres thou art iudge ouer this nation, I vvil vvith good courage ansvver for my self.Respondit autem Paulus (annuente sibi præside dicere): Ex multis annis te esse judicem genti huic sciens, bono animo pro me satisfaciam. 11For thou mayest understand that there are yet but twelve days since I went up to adore in Jerusalem:Imperocché tu puoi venire in chiaro, come non sono più di dodici giorni, che io arrivai a Gerusalemme per far la mia adorazione:For thou maiest vnderstand that it is not aboue tvvelue daies to me, since I vvent vp to adore in Hierusalem.Potes enim cognoscere quia non plus sunt mihi dies quam duodecim, ex quo ascendi adorare in Jerusalem: 12And neither in the temple did they find me disputing with any man or causing any concourse of the people: neither in the synagogues, nor in the city.E non mi hanno trovato a disputar con alcuno nel tempio, né a far sollevamento di popolo nelle sinagoghe.and neither in the temple did they finde me disputing vvith any man, or causing concourse of the multitude, neither in the synagogs, nor in the citie:et neque in templo invenerunt me cum aliquo disputantem, aut concursum facientem turbæ, neque in synagogis, neque in civitate:
13Neither can they prove unto thee the things whereof they now accuse me.O per la città: né possono addurre dinanzi a te prova delle cose, onde ora mi accusano.neither can they proue vnto thee the things vvhereof they novv accuse me.neque probare possunt tibi de quibus nunc me accusant. 14But this I confess to thee that according to the way which they call a heresy, so do I serve the Father and my God, believing all things which are written in the law and the prophets:Io però ti confesso, che secondo quella scuola, che essi chiamano eresia, così servo al Padre, e Dio mio, credendo tutte quelle cose, le quali nella legge, e ne' profeti sono scritte:But this I confesse to thee, that according to the secte, vvhich they call heresie, I doe so serue the father my God', beleeuing al things that are vvritten in the Law & the Prophets:Confiteor autem hoc tibi, quod secundum sectam quam dicunt hæresim, sic deservio Patri et Deo meo, credens omnibus quæ in lege et prophetis scripta sunt: 15Having hope in God, which these also themselves look for, that there shall be a resurrection of the just and unjust.Avendo speranza in Dio, che verrà quella, che essi medesimi aspettano, risurrezione dei giusti, e degl'iniqui.hauing hope in God, the vvhich these also them selues expect, that there shal be a resurrectiō of iust and vniust.spem habens in Deum, quam et hi ipsi exspectant, resurrectionem futuram justorum et iniquorum. 16And herein do I endeavour to have always a conscience without offence, towards God and towards men.Per le quali cose io mi studio di conservar sempre incontaminata la coscienza dinanzi a Dio, e agli uomini.In this my self also doe studie to haue a cōscience vvithout offense tovvard God & toward men alvvaies.In hoc et ipse studeo sine offendiculo conscientiam habere ad Deum et ad homines semper. 17Now after many years, I came to bring alms to my nation and offerings and vows.E dopo vari anni sono venuto a portare delle limosine alla mia nazione, e (presentare) obblazioni, e voti.And after many yeres I came to bestovv almes vpon my nation, & oblations, and vovves.Post annos autem plures eleemosynas facturus in gentem meam, veni, et oblationes, et vota, 18In which I was found purified in the temple: neither with multitude nor with tumult.E tra queste cose mi hanno trovato purificato nel tempio: senza raunata di gente, e senza tumulto.In the vvhich they foūd me purified in the tēple: not vvith multitude nor vvith tumult.in quibus invenerunt me purificatum in templo: non cum turba, neque cum tumultu. 19But certain Jews of Asia, who ought to be present before thee and to accuse, if they had anything against me:E que' certi Giudei dell'Asia, i quali dovean pur comparire davanti a te, e accusarmi, se alcuna cosa avessero contro di me:But certaine Ievves of Asia, vvho ought to be present before thee and to accuse, if they had any thing against me:Quidam autem ex Asia Judæi, quos oportebat apud te præsto esse, et accusare si quid haberent adversum me:
20Or let these men themselves say if they found in me any iniquity, when standing before the council,Ovvero questi stessi dicano, se hanno trovato in me colpa quando son io stato nel sinedrio,or let these men thē selues say, if they haue found in me any iniquitie, forasmuch as I stād in the Councel,aut hi ipsi dicant si quid invenerunt in me iniquitatis cum stem in concilio, 21Except it be for this one voice only that I cried, standing among them: Concerning the resurrection of the dead am I judged this day by you.Eccettuata quella sola voce, onde gridai stando in mezzo di essi: Io sono oggi giudicato da voi sopra la risurrezione de' morti.but of this one voice only that I cried stāding among them, That of the resurrection of the dead am I iudged this day of you.nisi de una hac solummodo voce qua clamavi inter eos stans: Quoniam de resurrectione mortuorum ego judicor hodie a vobis. 22And Felix put them off, having most certain knowledge of this way, saying: When Lysias the tribune shall come down, I will hear you.Ma Felice informato appieno di quella dottrina, diede loro una proroga dicendo: Venuto, che sia il tribuno Lisia, vi ascolterò.And Felix differed them, knovving most certainely of this vvay, saying, Vvhen Lysias the Tribune is come dovvne, I vvil heare you.Distulit autem illos Felix, certissime sciens de via hac, dicens: Cum tribunus Lysias descenderit, audiam vos. 23And he commanded a centurion to keep him: and that he should be easy and that he should not prohibit any of his friends to minister unto him.E diede ordine al centurione, che custodisse Paolo, ma che fosse meglio trattato, né si vietasse ad alcuno de' suoi di prestargli assistenza.And he commaunded the Centurion to keepe him, and that he should haue rest, neither to prohibit any of his to minister vnto him.Jussitque centurioni custodire eum, et habere requiem, nec quemquam de suis prohibere ministrare ei. 24And after some days, Felix, coming with Drusilla his wife, who was a Jew, sent for Paul and heard of him the faith that is in Christ Jesus.E passati alcuni giorni tornato Felice con Drusilla sua moglie, la quale era Giudea, chiamò Paolo, e lo udì parlare della fede in Gesù Cristo.And after some daies, Felix comming vvith Drusilla his vvife, vvhich vvas a Ievve, called Paul, and heard of him the faith that is in Christ IESVS.Post aliquot autem dies veniens Felix cum Drusilla uxore sua, quæ erat Judæa, vocavit Paulum, et audivit ab eo fidem quæ est in Christum Jesum.
25And as he treated of justice and chastity and of the judgment to come, Felix, being terrified, answered: For this time, go thy way: but when I have a convenient time, I will send for thee.E disputando egli della giustizia, della castità, e del giudizio futuro, atterrito Felice disse: Per adesso vattene: e a suo tempo ti chiamerò:And he disputing of iustice and chastitie, and of the iudgement to come, Felix being terrified, ansvvered, For this time, goe thy vvay: but in time conuenient I vvil send for thee.Disputante autem illo de justitia, et castitate, et de judicio futuro, tremefactus Felix, respondit: Quod nunc attinet, vade: tempore autem opportuno accersam te: 26Hoping also withal that money should be given him by Paul: for which cause also oftentimes sending for him, he spoke with him.E insieme stava in isperanza, che Paolo gli avrebbe dato del denaro: per la qual cosa frequentemente facendolo a se venire, discorreva con lui.hoping also vvithal, that money vvould be giuen him of Paul, for the vvhich cause also oftentimes sending for him, he spake vvith him.simul et sperans quod pecunia ei daretur a Paulo, propter quod et frequenter accersens eum, loquebatur cum eo. 27But when two years were ended, Felix had for successor Portius Festus. And Felix being willing to shew the Jews a pleasure, left Paul bound.E uniti i due anni. Felice ebbe per successore Porcio, Pesto. E Felice volendo ingrazianti co' Giudei, lasciò Paolo in catene.But vvhen tvvo yeres vvere ended, Felix had a successour Portius Festus. And Felix being vvilling to shevv the Ievves a pleasure, left Paul in prison.Biennio autem expleto, accepit successorem Felix Portium Festum. Volens autem gratiam præstare Judæis Felix, reliquit Paulum vinctum.
24:1
24:2
Witham
By thy provision.[Ver. 2. Per tuam providentiam, pronoias, a prudent foreseeing.] Literally, thy providence, by thy prudence. (Witham)
Though Felix governed Judea in the arbitrary manner mentioned in the note on the last chapter, he had nevertheless done some good, which is recorded to his honour. See Josephus, Jewish Antiquities, 20:6. 11. and The Jew War, xii. But had this not been the case, a public orator seldom scruples to gain over the man by praises, whose judgment he seeks. St. Paul was not ignorant of this rule of rhetoric, though he refuses to imitate Tertullus by pressing flattery into his service, as we observe below, ver. 10. and (Acts 22:1-3.) See also the exordiums of Cicero pro Roscio, pro Milone, etc. etc.
24:5
A pestilent,[Ver. 5. Hominem pestiferum, loimon, pestem.] or pernicious, and pestiferous man; Greek, one that is a plague.
Witham
Author, or ringleader of the seditious sect, etc. (Witham)
24:8
Witham
From him thou...mayest know. By the construction it is doubtful whether from Lysias, or from St. Paul. (Witham)
Bible de Vence
Behold them here ready to support the heads of accusation I have brought forward, and which are moreover so self-evident, that the party accused will not dare to deny them. (Bible de Vence)
24:10
Calmet
In the apostle's speech we observe nothing of the flattery, which characterized the opposite party. It would have been unworthy of his just cause. (Calmet)
Menochius
He observes he had been governor of the province many (eight or nine) years, to insinuate, that had he been a seditious man, as he was accused, Felix would not have failed to have heard of his misdeeds before. (Menochius)
24:11
Since I went up from Caesarea to Jerusalem, not to profane the temple, or excite sedition, but to adore the one true God.
24:12
Calmet
In Jerusalem there was only one temple, nor could there, by an express command of the Almighty, be any more throughout the whole kingdom. (Perhaps the Almighty may have wished by this singular circumstance to have impressed more forcibly on their minds the absolute necessity of unity in religion. (Haydock)) But there were many synagogues, which were a kind of schools, in which the law was publicly taught, and the people assembled to read the Scriptures, and to pray. (Calmet)
24:14
Witham
The Father,[Ver. 14. Patri et Deo. to patroo theo.] and my God. In the Greek, the Lord of our fathers. (Witham)
According to the way. The Protestant version has sect for way; but in this, as well as in many other points, the original is not attended to, in which we read kata ten odon, as in our translation.
24:22
Witham
Felix...knowing most certainly of this way. That is, knew even by Lysias's letter, that Paul and the Christians were not guilty of any thing against Caesar, but only accused of disputes relating to the Jewish law. (Witham)
24:25
Witham
Felix being terrified, etc. When St. Paul spoke of God's judgments, and hinted at such sins as his conscience reproached him with. (Witham)
Whoever knows the infamous character of Felix and Drusilla, will not fail to admire the apostle's fortitude, that he durst speak (as formerly John the Baptist did to Herod,) to them on the subject of justice and chastity. Suetonius says of the former, that he married three queens. Drusilla, one of the three, was Herod's daughter, and wife of Aziz, king of Emesa, whom he had seduced by the enchantments of a Jew of Cyprus. Hence it is not surprising he was terrified at the thoughts of a future judgment, when expounded by a St. Paul, whose zeal to make these wicked people enter into themselves, hurried him beyond the bounds of worldly prudence, but made such impression on his hearers, as to disarm the indignation his discourse was calculated to produce. See Josephus, ut supra; Tirinus; Calmet; and others. Next to the worship of God, the Christian religion requires of its followers, in the first instance, justice and chastity. Felix was unjust, avaricious, cruel; and both Felix and Drusilla were guilty of adultery. Such was the wickedness of the Gentiles in those degenerate days, that fornication was not looked upon as a crime. How much had they deviated from the excellent maxim we read and admire, inter Socraticas disputationes! omnem virtutem niti continentia, et incontinentem nihil a bellua brutissima differre; that all virtue was built upon continency, and that the incontinent man differed in nothing from the most brute beast.
At a convenient time I will send for thee. Such is the expedient Felix has recourse to, to silence the voice of conscience: and in this how often is he not imitated by the sinner, who dreads nothing so much as to enter into himself. Why put that off to another time, which will never arrive? Or why delay till death a repentance, which like the remorse of the damned, will then be as unavailing, as it will be eternal?
24:27
about the year A.D. 60.
24:5
〈Greek〉
24:14
〈Greek〉
Because Tertullꝰ the Iewes orator called Christian religion the sect or (as it is there vers. • in the Greeke) the heresie of the Nazarens: S. Paul ansvvereth and shevveth that it is no heresie. And as for the word, Sect. in this place: it is in the Greeke, According to the vvay, vvhich they call heresie, as also Act. 9, 2. 24. 22. And therfore the vvord sect here is so taken. See Annot. c. ••, •2.
the God of my fathers,
24:16
Concordanza Ro. 15, 28
24:18
Concordanza Act. 21, 26.
24:21
Concordanza Act. 23, 6.
24:25
The Apostolike teaching was not of only or special faith, but of iustice, & chastitie, & iudgement, that is to say, of the terrour of Hel and other Gods iudgements in the next life ansvverable to our deedes in this vvorld: by vvhich the hearers vvere first terrified, and so induced to penance. Hovv say Heretikes then that such things make men hypocrites.
24:1
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 50
… hindered as they were by obstacles without number, nevertheless they come, only to be put to shame here also. “And with an orator, one Tertullus.” And what need was there of “an orator? Which (persons) also informed the governor against Paul.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 3.16
… Let him say whatever he pleases before the inexperienced, that so the learned may be moved to wrath, while the ignorant are deceived. Let him call me, in virtue of my rhetoric, by the name of the orator Tertullus, by whom Paul was accused;
24:2
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 50
… 34, 35 ): again Paul is put in bonds. “And after five days came down the high priest Ananias with the elders.” See how for all this they do not desist; hindered as they were by obstacles without number, nevertheless they come, only to be put to shame here also. “And with an orator, one Tertullus.”
24:4
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 50
… As if they had achieved a meritorious action, they make much of it: “Having found this fellow,” etc., “a mover of sedition,” say they, “among all the Jews throughout the world.” (Had he been such), they would have proclaimed him as a benefactor and saviour of the nation! “And a ringleader of the sect of the Nazarenes.” (
24:5
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 25
… 26 .) Verily this is the reason why it was there they were appointed to be called Christians, because Paul there spent so long time! “And it came to pass, that a whole year they assembled themselves with the Church, and taught much people. And the disciples were first called Christians at Antioch.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 50
… 12 ); which in fact was the truth. And the accusers indeed use the term “ringleader,” as if it were a case of fighting and insurrection; but see how mildly Paul here answers. “But this I confess unto thee, that after the way which they call heresy,
24:6
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 50
… And, “we have found him,” say they: see how maliciously they calumniate him: (found him), as if he had been always giving them the slip, and with difficulty they had succeeded in getting him: though he had been seven days in the Temple! “Who also hath gone about to profane the temple; whom we took, [and would have judged according to our law.”] (
24:7
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 50
… [“But the tribune Lysias came upon us, and with great violence took him away out of our hands, commanding his accusers to come unto thee]: by examining of whom thyself mayest take knowledge of all these things, where of we accuse him. And the Jews also assented, saying that these things were so.” (
24:8
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 50
… 7 ), he says. For this conduct is violence. “From whom thou mayest know.” He neither dares to accuse him (the tribune)—for the man was indulgent (forsooth)—nor does he wholly pass it by. Then again, lest he should seem to be lying, he adduces Paul himself as his own accuser. “From whom, by examining him, thou mayest take knowledge of all these things.” (
24:9
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 50
… Then again, lest he should seem to be lying, he adduces Paul himself as his own accuser. “From whom, by examining him, thou mayest take knowledge of all these things.” ( v. 8 .) Next, as witnesses also of the things spoken, the accusers, the same persons themselves both witnesses and accusers: “And the Jews also assented,” etc. (
24:10
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 50
… And the Jews also assented, saying that these things were so.” ( v. 7–9 ). What then says Paul? “Then Paul; after that the governor had beckoned unto him to speak, answered, Forasmuch as I know that thou hast been of many years a just judge unto this nation, I do the more cheerfully answer for myself.” (
24:11
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 50
… What Paul sought was justice. “Knowing thee to be a just judge, I cheerfully,” says he, “answer for myself.” Then also he enforces this by the length of time: that (he had been judge) “of many years. Because that thou mayest understand, that there are yet but twelve days since I went up to Jerusalem for to worship.” (
24:12
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 50
… “And they neither found me in the Temple disputing with any man, neither raising up the people, neither in the synagogues, nor in the city” (
24:14
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 50
… 12 ); which in fact was the truth. And the accusers indeed use the term “ringleader,” as if it were a case of fighting and insurrection; but see how mildly Paul here answers. “But this I confess unto thee, that after the way which they call heresy,
24:15
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 50
… See, how he did not let himself be carried away into abuse, although there was strong provocation. “Believing,” he says, “that there will be a resurrection:” now a man who believed a resurrection, would never have done such things—“which” (resurrection) “they themselves also allow.” (
24:16
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 50
… “And in this,” says he, “do I exercise myself, to have always a conscience void of offence toward God and toward men. Now after many years I came to bring alms to my nation, and offerings. In which they found me purified in the temple, not with multitude, neither with tumult.” (
24:17
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 50
… 19, 20, 21 .) For this is justification in superabundance, not to flee from his accusers, but to be ready to give account to all.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 55
… 24 .) ( i ) Of this he says, I will come and rest together with you “in the fulness of the blessing of the Gospel” ( ib. 29 ): and again “I am going to Jerusalem to minister to the saints” ( ib. 25 ): this is the same that he has said here, “To do alms to my nation I came.” (
san Girolamo † 420 d.C. Against Vigilantius 13
… and if it were thought fit, he would himself either send, or take what was collected. Also in the Acts of the Apostles, when speaking to the governor Felix, he says,
24:18
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Defence Against the Arians (Apologia Contra Arianos) 6
… This the divine law determines; for when the blessed Apostle was suffering under a similar conspiracy and was brought to trial, he demanded, saying, ‘The Jews from Asia ought to have been here before thee, and object, if they had aught against me
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 50
… And for the cause of his going up, “I came,” he says, “to bring alms to my nation and offerings.” ( v. 17 .) How then should I have troubled those, for the bringing offerings to whom I had come so long a journey? “Neither with multitude, nor with tumult.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 55
… What lay ye to his charge? What have ye heard? He spoke nothing of the kind. He was simply seen, and he exasperated all against him. Well might he then be set apart for the Gentiles: well might he be sent afar off: there also destined to discourse to the Gentiles. First he calls the Jews, then having shown them the facts he comes to the Gentiles. (
24:19
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 50
… Or else let these same here say, if they have found any evil doing in me while I stood before the council, except it be for this one voice, that I cried, standing among them, Touching the resurrection of the dead I am called in question by you this day.” (
24:20
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 50
… Now after many years I came to bring alms to my nation, and offerings. In which they found me purified in the temple, not with multitude, neither with tumult.” ( v. 16, 17, 18 .) Why then camest thou up? What brought thee hither? To worship, says he; to do alms. This was not the act of a factious person. Then also he casts out their person:
24:21
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 50
… Now after many years I came to bring alms to my nation, and offerings. In which they found me purified in the temple, not with multitude, neither with tumult.” ( v. 16, 17, 18 .) Why then camest thou up? What brought thee hither? To worship, says he; to do alms. This was not the act of a factious person. Then also he casts out their person:
24:22
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 51
(Recapitulation.) “And when Felix,” etc. (
24:23
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 51
… Having knowledge of that way:” that is, he put them off on purpose: not because he wanted to learn, but as wishing to get rid of the Jews. On their account, he did not like to let him go: to punish him was not possible; that would have been (too) barefaced. “And to let him have liberty,
24:24
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 51
… when I have a convenient season, I will call for thee. He hoped also that money should have been given him of Paul, that he might loose him; wherefore he sent for him the oftener, and communed with him. But after two years Porcius Festus came into Felix’s room: and Felix, willing to show the Jews a pleasure, left Paul bound.” (
24:25
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 51
… “Because I doubted,” says he, of “such manner of questions:” he casts a veil also over his own wrong. Then the other desires to see him. ( b ) But let us look again at what has been said.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 8
… He was imprisoned at Rome, and brought the more converts to the faith; for not only was he himself emboldened, but many others also because of him. He was imprisoned at Jerusalem, and preaching in his bonds he struck the king with amazement, ( Acts xxvi. 28 .) and made the governor tremble. (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 58.2
… These three things, that is, “abstaining from evil, and doing good,” and the hope of everlasting reward, are recorded in the Acts of the Apostles, where it is written, that Paul taught them of “temperance and righteousness,”
24:26
Tertulliano † 220 d.C. De Fuga in Persecutione 12
… When did Onesimus, or Aquila, or Stephen, give them aid of this kind when they were persecuted? Paul indeed, when Felix the governor hoped that he should receive money for him from the disciples,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 51
… And observe how Paul immediately discourses not only about faith, nor about remission of sins, but also about practical points of duty. “Go thy way,” he says, “for this time: when I have a convenient season, I will call for thee.” ( v. 25 .) Observe his hardness of heart: hearing such things, “he hoped that he should receive money from him!” (
24:27
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 51
… Having knowledge of that way:” that is, he put them off on purpose: not because he wanted to learn, but as wishing to get rid of the Jews. On their account, he did not like to let him go: to punish him was not possible; that would have been (too) barefaced. “And to let him have liberty,
24:1
1. Post quinque autem dies, — non a captura Pauli, ut vult Cajetanus, sed a Pauli appulsu Caesaream, ad quam postero die a discessu suo Hierosolyma Paulus pervenit, ut dixit Lucas, XXIII, 32. Ideo enim omnes hosce Pauli dies diserte consignat Lucas, ut series rei gestae et temporis constet, utque ostendat fuisse duodecim, uti dicit Paulus, vers. 11. Vide dicta cap. XXI, vers. 27, ubi hosce dies 12 sigillatim per acta Pauli consignavi. Quare τὸ descendit non potest accipi in actu inchoato, ut significet, descendere et proficisci coepit; sed in actu perfecto sive finito, ut significet, descendens vel proficiscens appulit Caesaream. Si enim accipias pro coepit descendere, sequetur eum non post quinque, sed post octo dies (a Hierosolyma enim usque Caesaream est iter tridui) appulisse Caesaream: quibus adde septem quos recensui cap. XXI, vers. 27, habebis 15, cum tamen Paulus, vers. 11, tantum assignet duodecim. Sin accipias pro descendens appulit, habebis praecise duodecim Pauli dies; quinque enim additi septem, faciunt duodecim. Quocirca tribunus misso nocte Paulo Caesaream, ne Judaeos falleret audiretque fraudulentus, sequenti die monuit pontifices, ut ipsi ex adversa parte accusatores mitterent Caesaream, qui Paulum coram Felice accusarent. Pontifices odio Pauli ardentes, sibique metuentes, ne Paulus eos apud Felicem praeveniret et denigraret, habito concilio secundo die, coeperunt descendere ireque Caesaream, eoque post tres dies pervenerunt, ita ut post quinque dies appulsus Pauli, ipsi quoque appulerint Caesaream. Sensus ergo est, q. d. Lucas: Paulus pervenit Caesaream, uti dixi cap. XXIII, vers. 32, postero die a discessu suo Hierosolyma; eodem pervenerunt pontifices quinto post Paulum die, ut eum accusarent. Descendit princeps sacerdotum Ananias, — tum quia Sadducaeus ardebat odio Pauli et Christi; tum quia sibi metuebat, ne accusaretur seditionis in Paulum commotae, praesertim quia contra jus publice in concilio jusserat os ejus percuti, ne causam suam ageret. Sic enim idem Felix sub idem tempus occidit Jonatham, de quo mox. Et Tertullo quodam oratore. — Hunc videtur assumpsisse Ananias quasi advocatum suum, tum facundiae causa, tum quia linguae Latinae, cujus ipse, utpote Hebraeus, ignarus erat, peritum. Apud praesidem enim Romanum de more, causa haec latine agenda erat. Unde Tertullus ex nomine videtur fuisse Romanus, vel Italus. Praesides enim secum ducebant procuratores et advocatos Italos in provincias, ad quas mittebantur, ut illi causas provincialium susciperent, et coram se latine agerent. Sic Tertullianus, qui a Tertullo dictus videtur, causas agebat in foro antequam esset Christianus: sed hoc officio factus Christianus se abdicavit, ideoque a Gentilibus irrisus, quod togam cum pallio commutasset, scripsit librum De Pallio, ubi cap. V: « Ego, ait, nihil foro, nihil campo, nihil curiae debeo: nihil officio advigilo, nulla rostra praeoccupo, nulla praetoria observo, cancellos non adoro, subsellia non contundo, jura non conturbo, causas non elatro: secessi de populo, imo unicum negotium mihi est, nec aliud nunc curo, quam ne curem. Vita meliore magis in secessu fruar. Nemo alii nascitur, moriturus sibi. »
24:2
2. Cum in multa pace agamus. — Partim verum dicit, Felix enim Aegyptium pseudoprophetam cum suis factiosis compresserat; partim falsum, Felix enim Jonatham pontificem per sicarios interfecerat, ac deinde eos in alios impune grassari permiserat, teste Josepho, lib. XX Antiq., cap. V et VI. Tertullus ergo velut rabula garrit, et adulatur homini iniquo et rapaci. De hisce enim rabulis verum est Italorum proverbium: « Laudenses multi, Veronenses pauci, » nimirum laudatores et adulatores multi, veridici pauci. Et multa corrigantur (Graecus habet, et multa officia huic genti praestentur) per tuam providentiam. — κατόρθωμα enim idem est quod officium virtutis, recta effectio, praeclarum facinus: item opus rite correctum, emendatum, instauratum, promotum: denique κατορθώματα omnes numeros virtutis continet, ait Cicero, lib. III De Finibus. Sic Graeci dicunt κατορθοῦν τὴν σωφροσύνην, id est partes omnes temperantiae implere; et τῆς οἰκονομίας κατορθωτής, qui frugaliter administrandae rei oeconomicae peritus est. Ita Budaeus, Annot. in epist., in verbo Frugi.
24:3
3. Suscipimus, — ἀποδεχόμεθα, quod Tigurina et Clarius vertunt « approbamus »; alii, « amplectimur. » Salmeron suspicatur legendum esse suspicimus, id est « admiramur et celebramus. » Verum τὸ suscipimus Graeco respondet. Optime. — De hoc titulo dixi cap. XXIII, 26. Felix. — Cornelius Tacitus, lib. V Histor., dat ei praenomen Antonius: Josephus vero, Zonaras et Suidas, Claudius. Utrumque ergo habuit, nimirum dictus est Antonius Felix, ab Antonia, matre Claudii Imperatoris, cujus fuerat servus et libertus. Idem dictus est Claudius Felix, a Claudio Imperatore, cui a matre transcriptus erat. Erant enim liberti binomines: alias enim principis, alias patronae mortuae nomen ferebant, ait Lipsius in lib. XII Annal. Taciti.
24:4
4. Pro tua clementia. — Graece, ἐπιεικείᾳ, id est mansuetudine, aequitate, lenitate, modestia, facilitate, patientia, humanitate, clementia.
24:5
5. Hunc hominem pestiferum. — Graece, λοιμόν, id est pestem. Sic exitialem vocant ὄλεθρον, id est exitium, per antonomasiam. Nota: Oratio Tertulli tot pene consuta est mendaciis quot verbis, ut patet singula expendenti. Auctorem, — πρωτοστάτην, vel, ut alii legunt, πρωτιστάτην, id est praefectum, primipilarem, primum stantem in acie. Auctor enim et institutor christianismi erat Christus, non Paulus; sed hic inter Christi duces, puta Apostolos, erat primipilaris et praecipuus auctor propagationis christianismi, quasi antesignanus et primus stans in acie Christi ad praeliandum pro eo. Catilina a Cicerone consule interrogatus in senatu de conjuratione in Rempublicam, an ejus esset auctor? ut sociis audaciam amentiae suae ostentaret, consulem hoc aenigmate derisit: « Cum duo corpora sint, ait, quorum alterum tenue et aegrum sit, caput tamen habeat; alterum validum et magnum, sed sine capite, quid mali facio, si ipse me huic caput superimpono? » uti refert Plutarchus in Vita Ciceronis. Omnibus vero ei obstrepentibus, hostemque et parricidam inclamantibus, furibundus ille: « Quandoquidem circumventus, ait, ab inimicis praeceps agor, incendium meum ruina restinguam. » Testis est Sallustius in Bello Catil. Quam dispar Paulus, qui adeo a seditione et ambitu erat alienus, ut ne novae quidem religionis et Ecclesiae auctor dici aut haberi vellet? Nimirum agnoscebat ille et praedicabat ejus auctorem et caput invisibile Christum Dominum, visibile vero S. Petrum; se autem Christi duntaxat esse administrum et S. Petri adjutorem. Seditionis. — Haec vox separatim non est in Graeco, sed includitur in praecedenti πρωτοστάτου, si illud a στάσις, id est seditio, et πρώτος, id est primus, deducas, imo confles. Probat enim Paulum esse concitantem seditiones, uti dixit, ex eo quod sit πρωτοστάτης, id est praefectus seditionis, quasi primus seditiosus, stans in prima acie sectae Nazarenorum, quae ubique seditiones concitat dum contra judaismum et gentilismum insurgit, et utroque excluso, se supponere et surrogare conatur. Cum ergo ait « seditionis sectae, » est hypallage, q. d. Sectae seditiosae, vel quae est mater seditionis. Vide hic quanta et quam falsa calumnia oneratur Paulus, cum potius ipsimet ejus accusatores Judaei essent seditiosi; nam in omnibus urbibus contra eum seditiones populique tumultus excitarant, ut vidimus cap. IX, 23; cap. XIII, 50; cap. XIV, 5; cap. XVIII, 12; cap. XXI, 30. Ejus exemplo se solentur Religiosi, qui eum imitantes, etiamnum a sectariis et aemulis vocantur seditiosi et turbatores. Vere S. Ambrosius, orat. De tradend. Basil.: « Semper, ait, Christi laudes verbera perfidorum sunt, et nunc cum laudatur Christus, dicunt haeretici quia seditio commovetur. Dicunt haeretici quia his mors paratur; et vere mortem habent in laudibus Christi. » Ita galero Campiani nostri, cum eum vinctum Londinum ducerent, titulum uncialibus litteris affixerunt: Edmundus Campianus seditiosus Jesuita, sed ibat ille in affluente turba invictus animo, vultu alacer, aucta ipsis in adversis majestate, quae et hostibus admirationem ac reverentiam injiceret, uti habet ejus martyrium. Nazarenorum. — Ita a Christo Nazareno primitus vocabantur Christiani, ut dixi cap. II, 22. Postea Nazaraei dicti sunt haeretici, qui christianismo volebant adjungere judaismum, quorum parens fuit Cerinthus. « Sed dum volunt et Judaei esse et Christiani, nec Judaei sunt, nec Christiani, » ait Epiphanius, haeresi 29. Porro per contemptum Paulum vocant « Nazarenum, » aeque ac olim Christum vocarant « Nazarenum, » quasi ex vili oppidulo Nazareth oriundum. Verum haec summa est laus Christi et Pauli, quod uterque sit Nazaraeus, id est separatus, sanctus consecratus, coronatus, imo quod auctor et doctor sit Nazaraeorum, id est eorum qui ab aeterno a Deo conscripti Sanctorum cives, impense sanctitati student, ut in coelestem Sanctorum et Beatorum coetum transferantur.
24:6
6. Qui etiam templum violare (Graece, βεβηλῶσαι, id est profanare) conatus est, — introducto in illud Trophimo gentili, de quo cap. XXI, 29. Fallitur rursum et mentitur rabula, cum Judaei potius violassent templum, dum in eo violentas et sacrilegas manus injecerunt in Paulum, eumque verberarunt et tantum non occiderunt. Secundum legem nostram, — Judaicam: licet enim Tertullus videatur fuisse Gentilis, tamen Judaeorum nomen et legem sibi arrogat, quia eorum quasi patronus causam agebat. Judicare, — judicialiter damnare ac damnatum tradere occidendum praesidi Romano. Mentitur iterum: nam Judaei Paulum tumultuarie occidere volebant, non secundum legem judicare. Hic versus deest in multis Graecis.
24:7
7. Eripuit eum. — Syrus addit, « et ad te misit eum. » Idem habent nonnulli Graeci codices.
24:8
8. A quo, — tribuno. Ita Dionysius et Hugo; aut potius, Paulo, q. d. Paulus ipse crimen negare non poterit, si ἀνακρίνας, id est examinans, interrogans et dijudicans eum, veritatem ab eo elicias, metuque et minis extorqueas. Nam, ut ait Chrysostomus: « Ne videatur mentiri, Paulum sui ipsius accusatorem adhibet. » Ita effrons et audax est impudentia, ut reum percellat, adigatque ad criminis, licet falsi, confessionem. Rursum effrons et impudens est impietas, dum sua scelera in pios transcribit. Judaei enim hic omnium scelerum, de quibus accusabant Paulum, erant rei: ipsi enim contra eum seditionem concitarant, ipsi violarant templum, violentas in eum injiciendo manus; ipsi auctores erant schismatum et sectarum, ipsi erant pestiferi. Ita communiter homines qui livore, invidia, simili passione acti alios accusant, vel judicant de certis vitiis, vel defectibus, ipsi illis ipsis magis, quam is quem accusant vel judicant, obnoxii sunt, uti solerter annotavit Cassianus, lib. V De Instit. renunt., cap. XXX. Ubi rursum nota modestiam Pauli, qui has calumnias vere potuisset regerere in accusatores, ac proferre in judicio injuriosa verba et verbera quae ab eis sustinuerat; sed noluit omniaque alto silentio pressit.
24:9
9. Adjecerunt autem et Judaei dicentes, haec ita se habere. — Notat Chrysostomus perverti ordinem judicii, dum Judaei qui erant Pauli accusatores, se faciunt criminis testes, satagunt sua auctoritate et multitudine opprimere eum. Moraliter, vide hic quam in periculoso statu sint praesides et judices, qui ab impiis potentibus et Praelatis quasi armata manu adiguntur ad iniquas sententias, nisi leoninum habeant animum, quo eis fortissime resistant: tot enim arietibus pulsantur, quot sunt potentes et tyranni. Sapienter Ecclesiasticus, VII, 6: « Noli, ait, quaerere fieri judex, nisi valeas virtute irrumpere iniquitates: ne forte extimescas faciem potentis, et ponas scandalum in aequitate tua. »
24:10
10. Respondit autem Paulus. — Solet reis, utpote pavidis, anxiis, turbatis, consternatis dari advocatus, adeo ut jure civili, si reus neminem habeat, ei dare debeat praetor. Verum Paulus Deo suaeque causae praefidens, ipse sibi advocatus est; nimirum veritas et innocentia nec potentiam, nec eloquentiam timet. Justus enim ut leo confidit; leo autem aeque ac lupus non timet multitudinem ovium, sed quaerit et ambit. Justus enim sceptrum Dei gestat in capite. Ipse enim dixit: « Qui vos tangit, tangit pupillam oculi mei. » Vere et Nazianzenus in Sententiis: « Deo dante, ait, nihil potest livor; eodem abnuente, nihil potest labor. » Et multis annis te esse judicem. — Graeci codices et Chrysostomus addunt δίκαιον, id est justum; quod est epithetum proprium judicis, significans Felicem non esse talem, sed talem esse debere, si legitimus judex esse velit, q. d. Moneo te, o Felix judex, tacite hoc epitheto tui officii, scilicet ut cum sis judex, justitiae rationem habeas, non favoris, non turbae pontificum, qui injuste contra me conspirant. Nota: Felix multis annis a Claudio Imperatore praefectus fuerat Trachonitidi, Bataneae et Gaulanitidi, quae sunt vicinae Judaeae, sed ipsi Judaeae a biennio tantum ab eodem Claudio paulo ante mortem datus fuerat praeses. Ita Josephus, lib. II Belli, cap. XI. Allegat hoc Paulus ad suam innocentiam, q. d. Cum tot annis huic genti praefueris, nec unquam a Judaeis de me querelam ullam audieris, facile colliges me nulli unquam nocuisse. Bono animo. — Legit interpres cum nonnullis Graecis, εὐθύμως: jam multi legunt per comparativum, εὐθυμότερον, id est aequiore, tranquilliore, securiore, hilariore animo, q. d. Impavide, intrepide, libere, secure et alacriter pro me respondebo: εὐθυμία enim est laetitia, jucunditas, recta animi constitutio, securitas, delectatio, alacritas, hilaritas, et, ut Cicero, lib. V De Finibus, vertit, animi tranquillitas, in qua asserit Democritum posuisse summum bonum; illud enim vocasse εὐθυμίαν, id est animum terrore liberum. Pro me satisfaciam, — τὰ περὶ ἐμαυτοῦ ἀπολογοῦμαι, id est de his quae me spectant, respondeo; pro me apologiam instituo, accusatus me defendo, causam meam ago.
24:11
11. Quia non plus sunt mihi dies, quam duodecim. — Sigillatim hosce dies eorumque acta circa Paulum, recensui cap. XXI, 27. Sensus est, q. d. Tam paucis diebus non potui ego advena et ignotus, tot seditiones et tumultus, tot scelera conflare, quot et quanta Judaei mihi objiciunt. Ex quo ascendi adorare in Jerusalem. — Adoratio generalis est, et complectitur varios actus et species, inter quas una est sacrificium: hoc enim est adoratio non tam verbalis, quam realis. Est enim protestatio Divinitatis summique Numinis, quod vitae et necis omnium habet potestatem; cui proinde victimas immolamus, occidimus, incendimus, sacrificamus. Paulus enim ascendebat in templum sacrificaturus.
24:12
12. Aut concursum facientem turbae. — Non congregantem turbas, scilicet ad seditionem, ut vertit Pagninus.
24:13
Neque probare possunt, — παραστῆσαι, id est exhibere, ostendere, convincere. Unde quidam Graeci codices addunt μέ, q. d. Non possunt me tibi sistere, repraesentare et demonstrare talem, qualem pingunt et fingunt, scilicet seditiosum, factiosum, sacrilegum.
24:14
14. Secundum sectam, — ὁδόν, id est viam, hoc est institutum normamque vivendi, puta secundum christianismum, quam ipsi vocant haeresim, id est sectam et factionem, sed parum aeque et perperam. 15. Sic deservio (λατρεύω, id est latria colo et adoro) Patri et Deo. — « Patri, » tanquam filius; « Deo, » tanquam creatura et servus latria deservio. Graece τῷ πατρῴῳ Θεῷ, id est patrio Deo, quem scilicet patres nostri, puta mei et Judaeorum, coluerunt. Ita Syrus, Oecumenius, Tigurina et alii; quo ostendit Paulus se non esse hostem legis, nec apostatam Synagogae, uti objiciebant Judaei: sed fidei et religioni patrum et avorum insistere. Rursum patrius Deus erat custos patriae, proprius ac peculiaris Judaeis, quales a Gentibus vocabantur penates, indigetes, lares.
24:15
Spem habens in Deum (supple cum Tigurina, fore), quam et hi ipsi exspectant, resurrectionem mortuorum. — Si enim addas τὸ « fore, » plana est sententia; quae implicata est, si per spem metonymice accipias rem speratam, puta resurrectionem: nec enim hanc habemus apud Deum, sed a Deo faciendam speramus et exspectamus.
24:16
16. In hoc. — Hugo, credens in hoc; Syrus, propter hoc; planius Tigurina, quin et in hoc, q. d. Adeo non discedo a patrio Deo, lege, religione, fide et spe, praesertim resurrectionis, ut et in hoc patrii Dei cultu, religione et instituto, studeam puram habere conscientiam ad Deum et ad homines. Studeo, — ἀσκῶ, id est me exerceo, laboro, satago, q. d. Totus sum in hac re. Sic olim Ascetae vocabantur Religiosi, qui toti vacabant sibi et Deo, qui toti erant in domandis animi molibus, toti in exercitatione virtutum, q. d. Totus sum in eo, ut inculpate Deo serviam, ut judicio divino et humano nihil in me reprehendi possit; vel, ut nec homines, nec Deum ulla in re offendam. Haec nimirum est vera sapientia, vera prudentia, verum officium Apostoli et cujusque fidelis. « Deum time, et mandata ejus observa: hoc est enim omnis homo, » ait Sapiens, Eccles. XII, 13. Praeclare S. Gregorius Nazianzenus in Sententiis: « Optimus, ait, esse contende. Cave unquam in via virtutis subsistas. Tibi enim quae e vitiosa vita excessisti, perinde esse puto consistere, ac si in imum vitii gurgitem labereris. Age vero deserto universo hoc mundo mundique sarcinis excussis, ad vitam coelestem vela pande: praesertim tibi Trinitas curae sit. » Idem, epist. 57 vel 63, Eudoxium exhortans, ut, rhetorica abdicata, det se studio sapientiae, virtutis et perfectionis Christianae: « Ne sustineas, ait, inter graculos excellere, cum aquila esse possis. Migremus hinc, efficiamur viri, somnia projiciamus. Alios occupatos teneant, jactent, ludificentur invidia, et tempus et fortuna. Valeant throni, opes, splendores, vilis haec et despicabilis gloriola, ac denique magna hujus scenae ludicra nugaeque theatricae. Nos verbum arctissime complectamur, ac pro omnibus rebus Deum habere optemus, solum, inquam, perenne illud bonum suum et nostrum: quia virtutis praemium est, Deum fieri. Ad haec contende, volita. Nusquam spes tuas siste, quoadusque ad illud summe expetendum et beatum bonum perveneris. » Sine offendiculo, — id est inoffensam; Syrus, puram. Moraliter: disce hic a Paulo, quanta cuique esse debeat cura integrae et purae conscientiae, de qua vide dicta I Timoth. I, 5, et II Timoth. I, 3. Quin et haec communis Philosophorum fuit vox. Bias enim interrogatus, « quaenam res in vita metu careret? » respondit: « Bona conscientia. » Ita Maximus, serm. 24. Socrates interrogatus, « quinam tranquille viverent? — Illi, ait, qui nullius absurditatis sibi conscii sunt. » Ita Antonius in Melissa, II part., serm. 77. Periander percunctatus, « quid in minimo esset maximum? — Bona mens, ait, in corpore humano. » Agis, rex ultimus Lacedaemonum, ab ephoris damnatus, ductus ad supplicium, videns quemdam suam sortem deflentem, « Noli, ait, flere propter me, quia praeter jus et aequum ad dirum hoc supplicium ducor, meliorque sum iis qui ad mortem me damnarunt. » Ita Plutarchus in Lacon. Chilon grandaevus asserebat se sibi nullius facti conscium esse, cujus poeniteret, uno excepto, quod cum esset delectus arbiter, ut inter duos amicos litem dirimeret, nec quidquam vellet adversus leges facere, persuaserit alteri amico, ut ad alios deferret arbitrium; hoc facto et legem servavit et amicum. Dicebat enim se patronum legis facere debuisse, eoque offendere amicum. Ita Laertius in ejus Vita. Julii Drusi domus patebat vicinorum prospectibus. Suggessit faber se eam sublaturum quinque talentis. Cui Drusus: Decem dabo si talem reddas domum meam, ut undequaque pateat omnium oculis, ut omnes videant quomodo domi meae vivatur. Plura congerit Stobaeus, serm. 22. Audi ex multis pauca. Periander rogatus, « quid esset libertas? » dixit: « Recta conscientia. » Isocrates dicebat: « Omnino sperandum non esse, si quid turpe feceris, te latiturum. Quamvis enim lateas alios, tute tamen tibi male conscius eris. » Pythagoras « neminem tam audacem esse dicebat, quem mala conscientia non faceret timidissimum: » haec enim ad ventum quemlibet expavescit, uti pulchre in Aegyptiis describit Sapiens, cap. XVII, 4 et seq. Idem dicere solebat: « Virum impium plus mali pati afflictum conscientia, quam eum qui corpore castigatur. » Multo enim graviores sunt animi aegri quam corporis morbi, juxta illud Poetae: Evasisse putes, quos diri conscia facti Mens habet attonitos, et diro verbere caedit, Occultum quatiente animo tortore flagellum? Quocirca Chilon asserebat, « damnum turpi lucro semper praeferendum esse. Illud enim semel dolere, hoc semper. » Ita Laertius, lib. I, cap. IV. « Conscientia enim rectae voluntatis, maxima rerum incommodarum est consolatio, » ait Cicero ad Torquat. Ad Deum et ad homines. — Ut nec homines, nec Deus cardiognostes eam culpare possit: Deus enim intima mentis et conscientiae acutissimis et lucidissimis divinitatis oculis inspicit et perspicit. Nam, ut ait Clemens Alexandrinus, lib. VII Strom., post initium: « Sicut sol non modo coelum et orbem universum illuminat, terram et mare collustrans, sed per fenestras quoque et exiguum foramen, in abditissimos aedium recessus splendorem emittit; sic Verbum quoquoversus diffusum vel minimas vitae actiones respicit. » Quocirca S. Leo, serm. 5 De Quadragesima, suos monet, « ut non sibi blandiantur: Quia nobis, ait, conscientiae singulorum patere non possunt; cum oculos Dei simul universa cernentis, non abditorum, non parietum septa concludant: nec solum ei acta et cogitata, verum et agenda et cogitanda sint cognita. Ista ergo scientia summi judicis, iste est tremendus aspectus; cui pervium est omne solidum et apertum omne secretum; cui obscura clarent, muta respondent, silentium confitetur, et sine voce mens loquitur. » Et S. Bernardus, De Modo bene vivendi, ad sororem: « Ibi pecca, ubi Deus non est, » non videt. Si autem Deum credis te tuaque ubique videre, quomodo in oculis tantae majestatis et judicis ac vindicis peccare audes? Sane si serio Dei praesentiam et intuitum cogitaremus, impossibile foret coram eo peccare, eum ad iram provocare, eum ad vindictam lacessere. Studeamus cum Paulo inoffensam habere conscientiam ad Deum et ad homines semper. Dicamus cum S. Francisco Xaverio: « Ubicumque fuero, meminero me in orbis terrae theatro, in coelestis Regis ac superum oculis versari. » Semper. — Syrus, perseveranter.
24:17
17. Post annos autem plures, — puta 24 a conversione Pauli: ipse enim conversus est anno Christi 36, hoc vero gessit et dixit anno Christi 58. Vide Chronotaxin quam Actis praeposui. Eleemosynas facturus, — puta quas in Asia a fidelibus collegeram pro Christianis pauperibus qui erant Hierosolymae, eas ipsis perlaturus. Vide II Cor. VIII et IX. Elidit suspicionem seditionis, q. d. Adeo non sum seditiosus, ut beneficentiae et eleemosynae causa, faciendae genti meae, tantum iter Hierosolymam susceperim. Oblationes et vota. — Hinc videtur, quod Paulus prius nuncuparit vota et oblationes quasdam Hierosolymae in templo offerendas, antequam moneretur a Jacobo, cap. XXI, 20, sed monitum a Jacobo ea accelerasse. Fecit id ad invidiam Judaeorum vitandam eorumque gratiam captandam, ostendendo se templi et legis esse cultorem, non hostem.
24:18
18. Invenerunt me purificatum in templo. — q. d. Ergo non violavi templum, ut ipsi objiciunt, sed honoravi: quia purificatus sum in eo. Singula verba Pauli habent nervum et pondus, quo objecta crimina infringit.
24:19
19. Quidam autem ex Asia Judaei. — Syrus et Vatablus: Quidam autem ex Asia Judaei eum tumultum concitarunt, non ego, quos oportuit sistere mecum coram te, q. d. Accusatores mei concitarunt tumultum, non ego: illos ergo hic sistere oporteret, judicare et punire, non me, qui seditionem et injuriam passus sum, ab eisque plagas pene lethiferas excepi.
24:20
20. Cum stem in concilio, — quasi reus accusatus a Judaeis: quare ipsorum est dicere, quam iniquitatem in me invenerint, eamque probare et me convincere. Syrus vertit « cum starem, » scilicet in concilio Hierosolymitano reus coram eis, cap. XXIII, 1, et ita legit Dionysius, Cajetanus et nonnulli alii. Graecum στάντος, cum sit in aoristo, utroque modo verti potest. Posteriori lectioni valde congrue respondet id quod subdit Paulus, se clamasse in concilio: « Quoniam de resurrectione ego judicor. »
24:21
21. Nisi de una hac voce. — Est tacita ironia et sarcasmus, q. d. Nullam seditionem concitavi, nisi ita censere et nuncupare velint vocem meam, qua clamavi inter eos stans: « Quoniam de resurrectione mortuorum ego judicor hodie a vobis. » Ob illam enim vocem Pharisaei fecerunt schisma a Sadducaeis, ac contra eos Paulum tutati sunt. Verum hujus schismatis vos ipsi fuistis causa, non ego, qui meam causam egi ac veritatem dixi, meamque de resurrectione Christi et Christianorum fidem palam professus sum. Quid in hac mea apologia peccavi? quod in hac fidei meae professione crimen admisi? Egi enim rem necessariam, laudabilem, veram, religiosam et piam. Unde nonnulli Graecum ἤ, id est nisi, quam, vertentes « aut, » sic transferunt: Aut hi ipsi dicant si quid invenerint in me iniquitatis; aut de una hac voce, qua clamavi inter eos stans, q. d. Si nihil aliud habent, vel hoc objiciant crimen, quod clamarim me ob fidem et professionem resurrectionis judicari. Verum hoc non est crimen, sed virtus et laus mea. Addit Glossa, voluisse Paulum rursum Judaeos inter se commissos a se avertere; refricando enim nomen resurrectionis, tacite renovabat dissensionem inter Pharisaeos et Sadducaeos, quam paulo ante excitarat Hierosolymis. Pharisaei enim avide nomen et fidem resurrectionis excipiebant, eamque contra Sadducaeos palam propugnabant. Denique resurrectionis meminit, ut praeses Gentilis sciat Paulum a Judaeis non seditionis accusari, sed novae religionis, puta resurrectionis, quam Gentiles, si non credebant, certe non damnabant, imo reverebantur, metuebant et suspiciebant. Haec enim fides signum est, causa et stimulus pietatis vitaeque timoratae, innocentis et sanctae. Unde subdit Lucas:
24:22
22. Distulit autem illos Felix, certissime sciens de via hac. — ἀκριβέστερον, id est certius sciens; sed comparativus ponitur apud Graecos et Latinos eleganter pro superlativo. Hinc illud Poetae: Vespere qui luces coelo jucundior ignis. id est jucundissima stella. Platonici enim censebant stellas esse ignitas, adeoque esse ignes et faces coelestes. Et illud Apostoli: « Major autem horum est charitas. » Major, id est maxima inter fidem et spem, I Cor. XIII, 13. Porro per viam aliqui accipiunt Judaismum et jus Judaicum, q. d. Felix, utpote diu versatus inter Judaeos, sciebat quaenam esset religio Judaica, quantumque distaret a Christiana quam praedicabat Paulus. Melius alii per viam accipiunt institutum et religionem Christi et Pauli, q. d. Felix tum ex litteris Lysiae, tum ex audita Pauli tam sapienti, modesta et innocenti apologia, certo cognovit ejus doctrinam, religionem et vitam non esse seditiosam, uti accusabant Judaei; sed eos ex odio contra eum inique conspirasse, uti Pilatus agnovit Christi innocentiam, ac contra eam injuste conspirasse Scribas et Pontifices. Ita S. Chrysostomus, Lyranus, Hugo, Dionysius et alii. Nota hic insigne testimonium innocentiae et virtutis Pauli. Quare debuisset eum absolvere illicoque dimittere Felix; sed instar Pilati, ne pontifices offenderet, et ut pecuniam a Paulo emungeret, eum in custodia inique detinuit. Ita Chrysostomus.
24:23
23. Et habere requiem, — ἄνεσιν, id est relaxationem, laxius haberi, mitius tractari, dari ei plus libertatis et recreationis.
24:24
24. Cum Drusilla uxore. — Drusilla erat filia Herodis Agrippae senioris, qui S. Jacobum occidit et S. Petrum incarceravit, cap. XII, 1; ac consequenter erat ipsa soror Agrippae junioris, de quo cap. seq. Cornelius Tacitus, lib. V Histor., scribit Drusillam fuisse neptem Antonii et Cleopatrae, « ut ejusdem Antonii Felix progener, Claudius nepos esset. » Unde videtur, quod Cypris, uxor Agrippae et mater Drusillae fuerit filia M. Antonii et Cleopatrae, ait Marian in cap. XII Actor. Hinc et videtur vocata Drusilla, a Livia Drusilla, uxore Augusti, ejusque filio Druso, fratre Tiberii Imperatoris. Drusus enim ex Antonia, sorore M. Antonii, genuit Claudium, qui Caio Caligulae in imperio successit. Agrippa enim rex, pater Drusillae, evectus fuit ad regnum a Caio Caligula et Claudio Imperatore. Unde in Claudii gratiam, filiam Drusillam nominavit: Drusus enim cognomen fuit familiae Claudiae. Unde et Livia, uxor Augusti Caesaris, mater Drusi et avia Claudii, cognominata fuit Drusilla, quam Caius Caesar quasi deam consecravit habitu Veneris: sicuti eadem nomine Junonis consecrata fuerat dea habitu Junonis. Unde ipsa vocata fuit Venus coelestis, cognomento Panthea. Ita Dio, lib. LIX, et ex eo Lipsius in lib. V Annalium Taciti, sub initium. Porro Drusilla haec, teste Josepho, lib. XX Antiq., cap. V, tres habuit sponsos. Primo enim desponsa fuit Epiphani, Antiochi regis filio: sed hic eam recusavit, quia noluit subire circumcisionem, quae conditio in nuptiis ipsius, utpote Judaeae, petebatur. Secundus fuit Azizus, rex Emesae, qui subiit circumcisionis conditionem, itaque cum ea matrimonium iniit. Tertius fuit Felix, qui eam ab Azizo marito ad se pellexit. Hinc Drusilla vocata est « trium regum uxor, et ter regina, » ideoque forte a Suetonio in Claudio, cap. XXVIII, Felix dicitur « trium reginarum maritus. » Denique Drusilla profligati pudoris et fidei femina, a marito rege ad adulterum praesidem, non solum abdicata conjugali fide, sed et patria religione spreta, transiit, ac cum Felice Gentili facta est Gentilis. Audivit. — Incitante forte Drusilla uxore, quae cum esset Judaea, ex curiositate volebat audire, quaenam esset nova secta quae a Judaeo Paulo praedicabatur, ac quid differret Christianismus a Judaismo. Unde curiosi hi auditores nullum ex ardenti Pauli concione fructum retulerunt, nisi majoris damnationis, ob majorem post agnitam veritatem in errore et vitio culpam et pertinaciam. Fidem quae est in Christum Jesum, — quae est de Christo Jesu, puta fidem Christi, sive Christianam.
24:25
25. Disputante autem illo de justitia et castitate. — Syrus, de justitia et sanctimonia; castitas enim est sanctitas, id est puritas animae et corporis, uti ostendi I Corinth. VII, 34. Studio appositum hoc Felici thema dicendi accepit: sciebat enim eum esse adulterum et injustum, ut eum ad castitatem et justitiam revocaret. Adulterum, quia Drusillam ob eximiam pulchritudinem, opera Simonis cujusdam magi ad se pellexerat, ut relicto priore matrimonio Azizi, regis Emesenorum, ad suas nuptias transiret: unde ex ea suscepit filium, quem a patre Drusillae Agrippam nominavit. Addit Tacitus, eum per omnem libidinem grassatum esse, cujus verba mox recitabo. Nec mirum: si enim regium thalamum invadere ausus est, et a rege reginam ad se traducere, quid non tentarit in plebeios et subditos? Merito ergo coram adulteris, Felice et Drusilla, Paulus disputavit de castitate, Paulus, inquam, antistes virginitatis, qui, ut ait S. Augustinus, homines angelos, imo deos efficere satagebat. Moraliter: docet hic Paulus, judices et praesides debere esse continentes, tam a venere, quam ab avaritia, ne ob lucrum justitiam, ob cupidinem castitatem et conjugia evertant. Unde prisci Romani mire ab utraque se continuerunt; eaque ratione propagarunt imperium, tamque amplum et tantum, quantum in historiis legimus, consecuti sunt, uti multis exemplis docet Valerius Maximus, lib. IV, cap. III. Injustum, quia, ut ait Tacitus lib. XII Annal., factus praeses Judaeae « insolescebat, cuncta maleficia sibi impune ratus, tanta potentia subnixo. » Et mox: « Felix intempestivis remediis delicta accendebat. » Idem, lib. V Histor.: « Felix, inquit, per omnem saevitiam et libidinem jus regium servili ingenio exercuit. » Fuerat enim ipse servus, aeque ac frater ejus Pallas, a quo per Claudium Imperatorem libertate donato et evecto, Felix pariter Judaeae praefecturam obtinuerat. Hic verum est illud Proverb. XXX, 21: « Per tria movetur terra, et quartum non potest sustinere: per servum, cum regnaverit; per stultum, cum saturatus fuerit; per odiosam mulierem, cum in matrimonio fuerit assumpta; et per ancillam, cum fuerit haeres dominae suae. » Quocirca Felicem, ut melius res Judaicas administraret, saepe admonuit summus pontifex Jonathas; qui proinde monita et monitorem non ferens, eum curavit interfici per sicarios, qui deinde ejus conniventia in multos alios grassati, plura homicidia, imo latrocinia perpetrarunt, teste Josepho, lib. XX Antiq., cap. VI: « Invitati, ait, hac licentia sicarii, per singula festa ventitantes et tela celantes, pari modo immixti turbis, alios confodiebant propter privatas inimicitias, alios conducti pecunia, idque non modo in reliquis urbis partibus, sed in ipso templo etiam. Unde fas est credere, Deum tanta impietate offensum, adversatum esse Hierosolymam, temploque utpote non amplius puro domicilio, Romanos induxisse, purificaturos id lustralibus flammis. » Subdit deinde Josephus tumultum Caesareae inter Judaeos et Syros exortum, in quo Felix multos Judaeorum immissis militibus occidit. Atque haec semina fuerunt rebellionis, quae paulo post in apertum bellum eruperunt, quo a Tito vastata et eversa est Hierosolyma. Pergit Josephus, cap. VII: « Caeterum, inquit, postquam Felici successor, Portius Festus, a Nerone missus est, primores Judaeorum Caesaream incolentium Romam profecti sunt Felicem accusaturi; dedissetque omnino poenas injuriarum quibus Judaeos affecerat, nisi Nero eum donasset Pallantis fratris precibus, qui tum in pretio erat apud principem. » Vide eumdem, lib. II Belli, cap. XII, ubi graphice describit, quanta tum fuerit sicariorum et latronum copia, audacia et terror. Merito ergo Paulus coram injusto praeside de justitia disseruit. Ubi rursum nota libertatem et magnanimitatem Pauli. Felicem enim tyrannum libere tyrannidis arguit; sciens ea de causa ac ipso recenter occisum Jonatham pontificem, ac proinde simili se neci pro Deo et justitia offerens. Eumdem cum Drusilla arguit adulterii, memor et conscius Joannem Baptistam accusantem adulterium Herodis (qui erat propatruus Drusillae: erat enim patruus Herodis Agrippae, patris Drusillae) cum Herodiade, praemium suae accusationis tulisse mortem et martyrium: nimirum hoc quaerebat, hoc ambiebat Paulus. Vere S. Chrysostomus, homil. 2 De Laudibus S. Pauli: « Paulus, ait, tyrannos ac populos spirantes furorem, velut esse quosdam culices existimabat. Mortem vero, et cruciatus, et mille supplicia, quasi ludum putabat esse puerorum, dummodo propter Christum aliquid sustineret. Etenim coarctatus carcere habitabat coelum, ac libentius verbera excipiebat et vulnera, quam alii bravia diripiunt. » Et inferius: « Siquidem Paulus in terra gradiens, sic se agebat in cunctis, quasi angelorum societate frueretur. Nam passibili adhuc colligatus corpori, illorum perfectione gaudebat, tantisque fragilitatibus subditus, in nullo inferior supernis virtutibus apparere certabat. » Rursum: « Magnanimi est in amore et odio apertum esse, » ait Elias Cretensis in orat. 10 Gregorii Nazianzeni. Id hic cernimus in Paulo. ET DE JUDICIO FUTURO. — Hunc stimulum, qui acerrimus est, impuro et injusto praesidi adhibet Paulus, ut ad poenitentiam eum adigat, et ad justitiam, castitatem, fidem vitamque Christianam traducat: aut saltem, ut frenum ejus cupidini injiciat, ne tam gravia, ac solebat, committeret, neve in gratiam Judaeorum, contra justitiam se innocentem condemnaret, memor judicem suum fore Deum et Christum, qui justitias judicabit, Psal. LXXIV, 3. Discant Concionatores et Confessarii hoc divini judicii stimulo pungere et frangere dura impiorum corda. Ita eodem illa pungit et ferit Moses, Deuter. cap. I, vers. 17; David, Psal. LXXIV, vers. 3; Salomon, Eccles. V, 7; Ecclesiasticus, cap. VII, vers. 40; Machabaei, lib. II, cap. VII; S. Paulus crebro, ut I Corinth. cap. III, vers. 13: « Uniuscujusque opus manifestum erit. Dies enim Domini declarabit, quia in igne revelabitur. » Et cap. IV, vers. 1: « Qui autem judicat me, Dominus est. » Et epist. II, cap. V, vers. 10: « Omnes nos manifestari oportet ante tribunal Christi, ut referat unusquisque propria corporis prout gessit, sive bonum, sive malum. Scientes ergo timorem Domini suademus hominibus. » Paulum secutus S. Cyprianus, lib. IV, epist. 9 ad Florentium: « Haec, ait, pro animi mei pura conscientia, et Domini et Dei mei fiducia rescripsi. Habes tu litteras meas, et ego tuas: in die judicii ante tribunal Christi utraeque recitabuntur. » Sic et noster Edmundus Campianus, Angliae athleta et martyr, in lib. Decem rationum, ratione 20: « Veniet, inquit, Elizabetha, dies ille, ille dies, qui tibi liquido commonstrabit, utri te dilexerint, Societas Jesu, an Lutheri progenies. » Audivi in Belgio concionatorem insignem, qui in singulis concionibus pathos vehemens ciebat intentatione et exaggeratione judicii divini, magno audientium motu et fructu. TREMEFACTUS FELIX. — Vox enim Pauli eum, utpote adulterum et tyrannum, percellebat instar tonitrui. Talis enim est vox virginum, Apocal. XIV, 2. Paulus autem fuit virgo, ut patet I Corinth. VII, 7. Hinc et talis fuit vox S. Jacobi et S. Joannis intonantis: « In principio erat Verbum: » uterque enim fuit virgo. Unde et a Christo cognominati sunt « Boanerges, » id est filii tonitrui, Marc. cap. III, vers. 17. Vere S. Hieronymus, epist. 61 ad Pammachium: « Ubi, inquit, electionis vas, tuba Evangelii, rugitus leonis nostri, tonitru Gentium. » Et S. Augustinus, serm. 31 De Verbis Apostoli: « Audivimus, ait, de nube magna tonitrua: nubes enim Dei verba ista sonuerunt et tremere nos fecerunt. » Si impium praesidem perculit Paulus, dum coram eo staret subditus, reus et vinctus; quomodo percellet eumdem, quando cum Christo et Apostolis sedebit super thronos duodecim, judicans Felicem, adeoque omnes tribus Israelis et totius orbis juxta illud Sapient. cap. V, vers. 1: « Tunc stabunt justi in magna constantia adversus eos qui se angustiaverunt et qui abstulerunt labores eorum. Videntes turbabuntur timore horribili, » etc.? Quocirca in Paulo verum est illud aenigma et elogium antistrophum: Imbellis ecce bellat, innocens nocet; Inermis arma superat, immotus movet; In pace pugnax, pacis in pugna tenax; Gemens in ira, horrendus in clementia; Rigide severus, et severus comiter; Judicatus judicat, et judicem percellit; Vinctus vincit, vinciendo vincientem; Reus fit judex, judicemque facit reum; Supplex imperat, imperans supplicat; Terror timet, timor terret. O miram virtutis vim! o virum! o angelum! O novum novi Pharaonis Deum! QUOD NUNC ATTINET. — Perperam Dionysius legit, « quid nunc attinet, » scilicet de istis loqui et ita detonare? Graece enim est τὸ νῦν ἔχον, quod Pagninus et Tigurina vertunt in praesentia, abi scilicet ad liberam custodiam, inquit Glossa; ita ut libertatem daret eundi per civitatem, ait Lyranus. Sequitur enim per antithesin: « Tempore autem opportuno accersam te, » ut tuam causam plenius audiam, examinem et judicem.
24:26
26. Sperans quod pecunia ei daretur a Paulo. — Graeca addunt ὅπως λύσῃ αὐτόν, id est ut solveret eum, quasi Paulus se lytro redempturus esset, ac pecunia empturus liberationem et libertatem. Audierat enim Felix a Paulo ipsum pecuniam attulisse Hierosolymam ad faciendas eleemosynas, vers. 17, ac sciebat fideles et discipulos pro eo redimendo sua omnia impensuros. Vide hic sordidam Felicis avaritiam. Rectus praeses facit illud Taciti, lib. XIII Annal.: « Nihil in penatibus suis venale, aut ambitioni pervium. » Praeclare S. Nazianzenus in Sententiis: « Avarus, inquit, quidam dixit: Fortunae guttam malo, quam mentis (sapientiae) dolium. Huic sapiens reposuit: Mentis guttam pluris facio, quam fortunae dolium. » Verum generosus animo Paulus Deo fisus, proque eo patiendi avidus, sordidam hanc nundinationem abominatus est, maluitque in carcere manere et mitti ad Neronem. Quid mirum? Socrates apud Platonem in Critone docet, non decere ut vinctus vinculis injustis, dato pretio, sese eximat, decere potius ut poenam mortemque innocenter et fortiter subeat. Nimis rigide Tertullianus, lib. De Fuga, cap. XII, hoc Pauli exemplo concludere conatur illicitam esse omnem in persecutione fugam et redemptionem. Sancte enim faciunt Catholici, qui suos sacerdotes ab haereticis vel infidelibus captos pretio redimunt, aeque ac illi qui redimi se sinunt. Sanctius tamen et generosius faciunt, qui Paulum imitantes redimi nolunt, tum ut plura pro Christo patiantur, tum ne Catholicos sumptu gravent, tum ne infidelibus Catholicos expilandi, et sacerdotes capiendi dent ansam, eis omnem lucri spem praecludendo, quod nonnullos e Societate nostra mihi familiares, in Hollandia captos factitasse scio, magna sacerdotalis constantiae fama et gloria.
24:27
27. Biennio autem expleto. — Scilicet a captivitate et incarceratione Pauli, quam hucusque enarravit Lucas, inquit Oecumenius, Beda, Lyranus, Glossa, Sanchez, Cajetanus et Dionysius hic, ac Onuphrius in Chronico: censent enim Paulum per biennium a Felice Caesareae in vinculis detentum fuisse. Verum hoc difficile est creditu. Sic enim quadriennium integrum egisset Paulus in carcere, nimirum biennium Caesareae, et biennium Romae. Quare alii passim censent Paulum anno 2 Neronis, quo et captus est, ex Judaea vinctum missum esse Romam ad Neronem. Quocirca Baronius, Lorinus et Scaliger biennium hoc inchoant a Neronis imperio. Nam olim a Cumani temporibus, Felix a Claudio Imperatore in eam provinciam missus fuerat praeses. Verum hoc generalius videtur, nec satis ad propositum. Quare magis pertinenter et apposite dicemus biennium hoc inchoandum a praefectura Felicis in Judaea: nam ante illud praefuerat Trachonitidi, Bataneae et Gaulanitidi: Claudius enim, sub finem imperii et vitae, Felicem praefecit Judaeae, ut dixi vers. 10. Porro Onuphrius in Chronico censet Felicem a Claudio missum esse praesidem in Judaeam anno Christi 52, Paulum vero Hierosolymae captum esse anno Christi 55, qui fuit Claudii 14 et ultimus, ac biennio captivum apud Felicem mansisse, ita ut anno Christi 58 a Festo, qui Felici successit, missus sit Romam. Quae sententia non est incongrua, nec improbabilis. Ex qua colligas, Paulum integro quadriennio fuisse in carcere: nam post hoc biennium missus Romam, ibidem alterum biennium egit in carcere, cap. XXVIII, vers. 30. Mirum sane videtur Deum permisisse Paulum tanto tempore claudi et ab apostolatu impediri. Sed per passiones honoratur Deus magis quam per actiones, praesertim quia Paulus in carcere magis et ardentius quam liber praedicabat Christum tam litteris, quam verbis et exhortationibus, ut patebit in fine cap. XXVIII. Sed hic computus dissentit a chronologia et coordinatione annorum Pauli, quam consignat Baronius et alii, egoque in Chronotaxi secutus sum. Quare prius quod dixi, verius est. VOLENS AUTEM GRATIAM PRAESTARE. — χάριτας καταθέσθαι, id est gratam rem facere, vel gratiam inire. Ita Vatablus, ne scilicet a Judaeis, quos vexaverat, accusaretur apud Neronem. Sed impius gratiam hominum quam quaerebat, non acquisivit; nam a Judaeis accusatus, vinctus missus est ad Neronem a Festo successore, ut dixi vers. 25. Porro hic in Paulo vera est illa aurea Nazianzeni in Sententiis gnome: « Dies ad diem te transmittit levissimeque volvitur: constantis autem hominis sententia sempiternum diem habet. » Et illa ibidem: « Ut incus maxima ictus non pertimescit, sic mens sapiens omne detrimentum extrudit. »
24:1
Narrationem esse a fide rei gestae alienam inde concludere volunt quod tribunus non quaerit a synedristis, de qua re Paulum accusent, sed quod statim Paulum loquentem audimus (cf. Hilg.). Verum Lucas iam retulit 22,30 cur tribunus synedrium convocasset. Inde satis indicat etiam tribunum significasse synedristis, cur tandem ad eos descenderet cum Paulo; nam tribunum adstitisse mutum nec dicere quid vellet a synedristis, nemo sibi finget; neque post 22,30 necesse erat explicite efferre, quid tribunus vellet audire ab illis. Postquam autem tribunus rem significavit, omnino e re erat, ut Paulusqui iam optime noverat quorumnam accusaretur sui inciperet defensionem. Unde narratio nihil continet quod improbabile sit; v. 1 ?ntendens autem in concilium Paulus ἀτενίσας cf. 1,10; 8,12, ait. - viri fratres, merito synedristas coram tribuno non agnoscit tamquam iudices suos aut sibi superiores, sed eos ut aequales alloquitur; nam si eorum auctoritatem et in se potestatem professus esset, eorum accusationibus magnum addidisset pondus coram tribuno. Et iure eos fratres solum sibi esse fatetur. Nam iis profecto nulla inerat auctoritas iudicandi de munere et officio apostoli; ego omni conscientia bona conversatus sum ante Deum usque in hodiernum diem; cf. 24,1&, Phil. 3,6 secundum iustitiam quae in lege est conversatus sine querela; immo etiam id suo modo valet de sua in Ecclesiam persecutione ; nam ignorans feci (1 Tim. 1,13); praeprimis autem id asserit ratione habita synedristarum de sua vita postquam synagogae et Iudaismo valedixit; hanc enim partem vitae eius culpabant adversarii (Beel.). Summus sacerdos, iam antea in Paulum infensus, facillime offendi poterat, quod Paulusin exordio sermonis non satis dignitatem ipsius observasset vel quod compellatione fratrum nimis familiariter reus ad iudices locutus esset vel quod dixisset se in omnibus recte coram Deo . vitam instituisse, qua affirmatione agendi modum Iudaeorum condemnavit (cf. Calm. Felt.). Herodes, Agrippae defuncti frater, cui commissus erat Chalcidis principatus, impetraverat a Claudio praeter alia ius creandi summos sacerdotes; summovit a sacerdotio Cantheran et in eius locum substituit Iosephum Cami filium (Josephus, Antiq. 20,1,3); ei sacerdotium iterum abstulit idque contulit Ananiae Nebedaei filio (1. c. 20,5,2; cf. 20,6,29. Bell. iud. 2,12,6). Vir is erat avarus et ferox; missis suis servis decimas sacerdotibus vi auferendas curabat, qui dare recusabant, vapulabant (Antiq. 20,9,9). Gessit pontificatum circa 87-59 (Schürer 11 p. 170); v. 2 princeps autem sacerdo- (um Ananias praecepit astantibus sibi percutere os eius; praecepit ministris; percusserintne non liquet; aderat tribunus qui id arceret (Bl.)J. Neque Paulus tale mandatum dari ferre poterat silentio; alias enim contemptibilis evasisset tribuno, si se quasi servum alapa percuti tacite permisisset, uti bene notat CAr. : alioquin nolebat tribuno εὐχαταφρένητος φανῆναι (sim. Oec.). Nam persona quam gerebat, causa quam defendebat, non patiebantur ut honorem suum negligeret et inique secum agi permitteret, quin saltem adversariis suis iniquitatem ipsorum ostenderet (Caim.). | Iam veteres aliqui, uti Sanchez (cf. Lap.), Menochius, Tirinus et recentiores, uti Fe/t. Bels. Bl., recte concludunt ex v. 3 et 5, Paulum audisse quidem tale praeceptum dari neque tamen in illo consessu potuisse distinguere a quo datum esset ex synedristis; v. 3 tunc Paulus dixit ad eum, utique ad Ananiam qui scil. iusserat; at iubentem esse Ananiam ignoravit Paulus; unde ad eum ex mente scriptoris ἡ additur, non ex scientia Pauli percutiet te Deus, μέλλει, non. est imprecatio, sed comminatio divinae punitionis propter iniuriam et iniustitiam, quam a Deo non relinqui impunitam Paulus sibi conscius est ; unde ea vox etiam prophetica dicitur (cf. Cai. Salm. Calm. Felt. Bels. Wendt) et bene iam Beda adnotat : « non dixit percutiat, sed percutiet, indicativo utique modo hoc ipsum futurum significans, non optativo maledicens », id quod etiam magis valet de textu graeco μέλλει 1. e. certo te percutiet; paries dealbate cf. Matth. 93,97; ita iudicem illum vocat, quod splendida specie praeditus esset utpote legis vindex et lege iudicans, sed mens eius iniquitate esset repleta (Theoph.); > pulchra est species, intus vulgares lateres כ (B/.); aliis placet alludi ad Ez. 13,10, eiusmodi parietem scil. esse casurum. Rei indignitatem effert confirmans quae dixit : et tu sedens tudicas me secundum legem et contra legem iubes me percuti! xoi σὺ etiam tu (inter ceteros) ; errat Paulus (v. 5) putans aliquem ex assessoribus illa locutum esse (B/.). Ab aliis audit Paulus pontificem dedisse mandatum; v. ^ et qui astabant dixerunt : summum sacerdotem Dei maledicis? id est : sic (talia loquendo) maledicis; v. 5 dixit autem Paulus : nesciebam fratres quia princeps est sacerdotum ὅτι ἐστὶν ἀρχιερεύς Scil. is qui ita locutus est; potest ἀρχιερεύς carere articulo quia ex mente loquentis suppletione hac tacite facta praedicatum est. Apostolum loqui sincere et velle verbum durum excusare et adstantium indignationem emollire ostenditur compellatione fratres et eo quod statim addit : scriptum est enim : principem populi tui non maledices ; cf. Ex. 92,98; i. e. si scissem pontificem ea locutum esse, non dixissem neque verbum illud mali ominis neque iudicium illud de malo eius agendi modo protulissem ; nam Seriptura vetat xaxà; loqui de.eo qui est ἄρχων τοῦ λαοῦ, qui in auctoritate constitutus est (cf. Bels.). Hoc autem textu allegato excluditur opinio eorum qui volunt Paulum ironice locutum esse : nesciebam virum qui itacontra legem agat esse pontificem (ita τινὲς apud CAr. Salm. Lorinus, Weiss); nam tum revera scivisset eum esse pontificem et dicere voluisset solum : talem ego non agnosco modum agendi dignum pontifice; sed ad hanc sententiam inepte adiungeretur textus ille. Alii plerumque censent Paulum revera nescisse Ananiam esse pontificem (cf. Chr. Oec. Theoph. Cai. Lap. Calm.) vel existimasse. pontificatus sedem eo tempore vacare (Beel.). At utrumque plane est improbabile, cum Paulus iam ex aliquot diebus esset in urbe et cum ordinem consessus synedrii cognitum haberet. — Ceterum quod Paulus dixit : percutiet te, impletum est; nam Ananias mense septembri anno 66 « in regiae domus aquae ductu latitans captus est et a latronibus (i. e. a sicariis) cum fratre Ezechia interfectus » die septimo mensis Gorpiaei (Elul, septembris; cf. Iosephus, Bell. iud. 2,17,9). | Pontifex erat sadducaeus; sadducaeorum τὸ ἦθος dicit Josephus esse ἀγριώτερον (Bell. iud. 2,8,14). Facile fieri poterat, ut pharisaei inter synedristas inhumanitate pontificis offenderentur, praesertim quia illa Pauli reprehensione iustissima exposita esset coram tribuno, qui merito censeri poterat despicere summum magistratum Iudaeorum adeo ferociteragentem ef aestu irae abreptum contra eum qui sui defensionem | inciperet. Sciebat Paulus quid pharisaei sentirent contra sadducaeos; fortasse sciebat quoque aliquos e pharisaeis synedristis sibi aliquatenus favere. « Sicut unitas bonorum semper est utilis, sic malorum unitas semper est bonis noxia; unde nunc apostolus persecutores suos dissociare satagit, ut quem uniti cinxerant divisi laxarent » (Beda); v. 6 sciens autem Paulus, quia una pars esset sadducaeorum (cf. 5,1) et altera pharisaeorum exclamavit in concilio : viri fratres, ego pharisaeus sum, filius pharisaeorum, non solum pater meus, sed alii quoque maiores pharisaei erant, de spe et resurrectione mortuorum ego tudicor ; proin causam suam esse intime iunctam et sociatam cum dogmatis pharisaeorum ; Phil. 3,5 secundum legem pharisaeus; quare merito notat B/. : nugas agunt qui hoc εἰμί (pharisaeus sum) offenduntur. Quod dicitur de spe et... explicari potest χαὶ quod dicunt epexegeticum seu explicativum : de spe et quidem de resurrectione, ita ut quae sit spes accuratius determinetur (cf. 294,15) vel ita ut notioni generali de spe quam pharisaei habent scil. instaurationis messianae addatur particulare alterum de resurrectione (cf. 26,6); de spe resurrectionis praebent versiones syr. et philox. Cum apostolus per apparitionem Iesu qui ex mortuis resurrexit se dixisset vocatum ad praedicandum gentibus evangelium, vere dicere potuit quod dixit. Cardo enim quaestionis quam Iudaei discutere debebant, erat : resurrexitne Iesus. Hac quaestione affirmata causa Pauli erat iustissima. Ea itaque in rerum conditione Paulus válde prudenter, ut ipsos synedristas inter se committeret, quaestionem eo modo definivit v. 7 et cum haec dixisset, facta est dissensio inter pharisaeos et sadducaeos οἱ soluta est multitudo ἐσχίσθη, divisa est. multitudo synedrii cf. 15,4; schisma factum est inter assessores v. 8 sadducaet enim dicunt non esse resurrectionem neque angelum neque spiritum ; pharisaei autem utraque confitentur; « a&qui tria sunt; cur ergo dicit 2005-5047 vel quod spiritus οἵ angelus unum sunt, vel quia dictio illa non solum de duobus, sed etiam de tribus accipitur » (Chr. Oec.); utraque i. e. resurrectionem et substantias spirituales confitentur. Sadducaei negant animas permanere, docent eas simul cum corpore συναφανίζειν interire (Bell. iud. 9,8,1%. Antiq. 18,186; cf. 13,5,9; 13,6,10); ceterum vide ad Matth. 92,93. Iam describitur illa στάσις et illud xai ἐσχίσθη v. 9 factus est autem clamor magnus et surgentes quidam pharisaeorum, quidam de scribis partis pharisaeorum (gig) pugnabant dicentes : nihil mali invenimus in homine isto; quid si spiritus locutus est ei aut angelus? sine apodosi, quae reticentia reddit orationem multo vivaciorem (Patr.); interrogant scil. sadducaeos : num id impossibile est, contendentes contra eos id plane fieri posse et esse omnino probabile factum esse. Minime mirum est fuisse in synedrio qui sive aequitate ducti sive partium societate studioque Pauli causam tuerentur (B/.); aderant qui Paulum de visionibus sibi factis referentem audierant (22,6 seq. 18). . Incalescebat contentio et dissensio eo magis quia inter se odio habebant v. 10 et cum magna dissensio facta esset, timens tribunus ne discerperetur Paulus ab 1psis, ne, si pugna ingravescente sadducaei manus Paulo iniicerent.et pharisaei de illorum manibus eum vi abstrahere niterentur, ipse discerperetur, ?ussit milites. descendere per militem aliquem ex vicinis castris maiorem numerum arcessivit (BJ.) τὸ στράτευμα satellitium (Beel.), manus militum cf. Luc. 23,11 et infra v. 91 et rapere eum de medio eorum ac deducere eum 1n castra. Id tribunus certo cognovit nihil proferri contra Paulum criminis, verum agi solum de quaestionibus ad Iudaeorum superstitionem pertinentibus (cf. 23,99).
24:11
luxta est Dominus iis qui tribulato sunt corde et humiles spiritu salvabit (Ps. 33,19; Salm.) v. 11 sequentt autem nocte assistens ei Dominus ait < constans esto θάρσει bono esto animo; stcut enim testificatus es de ime in. Ierusalem, sic te oportet et Romae testificari τὰ περὶ ἐμοῦ res meas, causam meam tuo confirmasti testimonio ; εἰς potest explicari quia testimonium quasi infertur in urbem, dirigitur ad incolas; ἐπιστὰς, uti 12,7, designat apparitionem subito factam. Quod 19,21 sibi proposuerat Paulus, partim factum est; alterum quoque divinitus nunc approbatur, Paulum visurum esse Romam; at quando et qua in conditione, ipsum adhuc latet; « vide quanta consolatio et exhortatio z222x7.52:;; primo laudat eum; dein non sinit eum occultam sibi adhuc romanam profectionem formidare, ac si diceret : non modo illuc ibis, sed etiam tanta uteris loquendi fiducia א (Chr.)!. Ad quantum odii et iniquitatis culmen progressi sint adversarii Iesu et Pauli manifestatur v. 129 facta autem die collegerunt se quidam ez ludaeis ποιέσαντες συστροφήν facta. coitione, conspiratione δέ devoverunt se dicentes neque manducaturos neque bibituros, donec occiderent Paulum; diras sibi imprecati sunt poenas et exitium, interposita iurisiurandi religione, si quid gustarent, antequam Paulum interficerent; ἀναθεματίζειν ἑαυτόν se interitui devovere. Proin firmis- . sime id statuerunt facta suimet ipsorum exsecratione; v. 13 erant autem plus quam quadraginta viri qui hanc coniurationem fecerant; inter eos etiam fuisse numero haud exiguo Iudaeos asianos, ephesios, satis ex 21,97 colligi poterit. Simul statuunt modum quo rem confici posse sperant v. 1% qui accesserunt ad principes sacerdotum (principem, gig. ph) e£ seniores et dixerunt : devotione devovimus nos, strictissime, diris imprecationibus nos obligavimus, 90511 5 donec occidamus Paulum; v. 15 nunc ergo vos notum facite tribuno cum concilio, ut producat illum ad vos, tamquam aliquid certius cognituri de eo; vos simul cum ceteris synedrii assessoribus indicate tribuno; volunt itaque, ut nomine totius synedrii postuletur a tribuno, ut iterum Paulum deducat, nos vero priusquam appropiet parati sumus interficere illum ; apte in altera lectione : etiamsi oporteat nos quoque mori. Nam militibus qui Paulum deducerent erat resistendum ; sed facile posse viros quadraginta paucis illis militibus . superatis rem ad exitum perducere sperabant. ut quacumque demum ratione sibi aliquam pandant viam ad propositum assequendum. Proin, etsi postulatio eorum tribuno facienda esset stulta, nondum sequeretur propterea priorem narrationem esse falsam. E contra, à priore narratione optime explicatur, quomodo tale capiant consilium et talem excogitent modum interimendi Paulum. Ecce, oculi Domini super metuentes eum (Ps. 32,18. Eccli. 15,20; 35,19); v. 16 quod cum audisset filius sororis Pauli insidias, venit et intravit. in. castra nuntiavttque Paulo; quomodo is coniurationem senserit ignoratur; sed mirari iuvat providentiae ordinem quae ex imminenti discrimine Paulum eripuit. Cum eousque nihil criminis contra Paulum esset prolatum, non erat, cur liber accessus suis negaretur (cf. 24,23); v. 17 vocans autem Pàulus ad se unum ez centurionibus ait : adolescentem hunc perduc ad tribunum; habet enim aliquid indicare 1002; probe enim scivit tribunum nullatenus posse permittere, ut civis romanus in custodia romana positus a Iudaeis interimatur; v. 18 et ille quidem assumens eum duxit ad. tribunum el ait : vinctus Paulus, ξέσμιος 1. e. in custodia militari positus, ad militem custodientem catena vinctus (Fe/t. δὲ.) rogavit me hunc adolescentem perducere ad te, habentem aliquid loqui tibi; notat Calm. : humana auxilia quae Dei bonitas sibi in manus praebebat Paulus non negligit; eius in Deum fiducia expers erat arrogantiae, ac sapientiae et prudentiae habebat plurimum; negligere enim naturales et humanas opes, cum praesto occurrunt, perinde est ac Deum tentare. Tribunus familiariter iuvenem suscipit; iam ei reverentiam Paulus inspiraverat, unde nuntium a Paulo missum amice tractat v. 19 apprehendens autem. tribunus manum il(ius in amicitiae et clementiae significationem, ut libere et audacter loquatur, secesst4 cum eo seorsum , ut res maneret secreta. e/ interrogavit. illum : quid est quod habes indicare mihi ? v. 30 ille autem dixit : Iudaeis convenit rogare te ut crastina die producas Paulum in concilium quasi aliquid certius inquisituri sint de illo, ὡς £1», volunt scil. ut tu aliquid certius de 60 eognoscas seu scisciteris. lloc poterant protendere, immo debebant, quia in priore illo conventu nihil didicit tribunus de Pauli crimine; at magistratus romanus tamen eum non in custodia retinere poterat causa plane incognita. Quare haec lectio satis commendatur et congruit cum 22,30. Minus placet altera μέλλοντες, vel μέλλον (oovἐδριον Scil.); nam cum 100801 Paulo adeo sint infensi, certe sciunt cur sint infensi, neque opus habent, ut coram tribuno fateantur se non satis accurate nosse quid tandem de Paulo sentiendum sit; v. 21 ἐμ vero ne credideris illis; insidiantur entm ez eis viri amplius 388 quadraginta, qui se devoverunt non manducare neque bibere, donec interficiant eum; et nunc parati sunt. exspectantes promissum (uum τὴν ἀπὸ σοῦ ἐπαγγελίαν scil. quod promittes facere quod illi petent; non dubitant fore ut petitioni acquiescas; quare iam sese paraverunt ad caedem committendam; v. 22 tribunus igitur dimisit adolescentem praectptens ne cut loqueretur, quoniam haec nota sibi fecisset; graece et in gig habetur transitus in orationem rectam, uti 1,4. | |
24:23
Nuntius ille de insidiis ludaeorum non poterat non esse gratus tribuno. Nam eo offerebatur ipsi occasio sese liberandi a captivo, propter quem magna in urbe perturbatio et seditio timenda erat; insuper studium eius servandi civem romanum a caede poterat commendari (cf. v. 27; Felt.) v. 93 et vocatis duobus centurionibus τινὰς 505 quosdam duos, certos homines, quibus confidebat vocavit, dixi dis: parate milites ducentos, ut eant usque Caesaream et equites septuaginta et. lancearios ducentos a tertia. hora. noctis; hi itaque tertia hora noctis, i. e. tertia hora post occasum solis parati esse debebunt. Noctu imminente Paulum deduci vult 1808618 insciis; magnam addit custodiam, ut omnis Iudaeorum impetus qui in via forte fieret reprimi possit, vel etiam, ne conentur neve audeant Paulum aggredi. Numerus utique est permagnus. Minorem praebet codex floriacensis : milites : equites centum et pedites ducentos (cf. B/.) , qua lectione removetur difficultas quae in textu nostro esse videtur, quia milites iubentur Caesaream usque progredi, quod tamen v. 32 soli faciunt equites. « Nusquam commemorantur Σεξιολάξοι praeterquam a Iohane Lydo (saec. 6, apud Constant. Porphyrog. de thematibus 1,1) eta Theophylacto Simocatte (5,1; saec. 7) apud quos sunt genus peditum levis armaturae, distincti ἃ peltastis et a sagittariis » (B/.); explicatur vox varie : τοξοδόχοι, παρατύλακες (Suidas, Etymol. apud Wetstein), iaculantes per dexteram (syr.); plerique adstipulantur versioni vulg. ; codex flor. pedites; in aliquibus Σεξιοέσλους habetur; v. 24 et iumenta praeparate, numerum pluralem explica, ut praeter unum quo Paulus veheretur, alia in subsidiis ponantur (ceterum vide lect. var.), ut imponentes Paulum salvum perducerent ad Felicem praesidem ; graece παραστῇσαι transitus fit a recta oratione in obliquam (cf. Buttmann p. 330). Antonius Felix, frater Pallantis, per omnem saevitiam ac libidinem ius regium servili ingenio in ludaea exercuit, ut Tacitus ait (hist. 5,9); erat libertus Antoniae (de qua cf. Josephus, Antiq. 18,6,6), vel ut alii dicunt Claudii; at nequit ostendi eum unquam nomen Claudii gessisse (cf. ScÀürer 1 p. 478). Cum Pallas frater eius plurimum auctoritate valeret, ipse cuncta malefacta sibi impune ratus est tanta potentia subnixo (Tacitus, Ann. 19,54); exempla habes apud Iosephum (Bell. iud. 2,13,2. Antiq. 20,8,5). Cur autem tribunus tantam adderet custodiam, ut Paulus salvus duceretur Caesaream , ratio redditur v. 25 timuit enim ne forte raperent eum Tudaei et occiderent et ipse poslea calumniam sustineret tamquam accepturus pecuniam, 61 scil. iis occasionem daret Paulum interimendi ; vide lect. var. Qua de causa mitteret captivum, praesidi erat nuntiandum v. 90 scribens γρᾶνας refertur quia in graeco deest v. 25 ad εἶπεν v. 293; multo planius gig : scripsit autem ep?stolam continentem haec : Claudius Lysias optimo praesidi, Felici, salutem τῷ γρατίστῳ (cf. Luc. 1,3) est titulus usitatus eorum qui dignitate ct auctoritate eminent; v. 97 virum hunc comprehensum a ludaeis et incipientem interfici ab eis superveniens cum exercitu eripui cognito μαθών postquam didici quia Romanus est ; sibi id meriti adscribit quod civem romanum ἃ morte servaverit ; alia prudenter tacet, quando et quomodo didicerit eum esse civem; v. 98 volensque 50096 causam quam obiiciebant illi deduzi eum in conciltum eorum ἐπιγνῶναι accurate scire; v. 99 quem inven? accusari de quaestionibus legis ipsorum in altera lectione : de lege Moysi et de Iesu quodam; sed vix est probabile haec singula eum indicasse; sane melior est textus communis; cf. 99,30 et 23,9; declaratur hic quid ibi praesente tribuno disceptatum sit; niAi/ vero dignum morte aut vinculis habentem criminis; v. 30 et cum mihi perlatum esset de insidiis quas paraverant illi, misi eum ad te denuntians et accusatoribus ut dicant apud te. Vale; ἑξαυτῆς confestim misi; παραγ- 50.55 cf. 95,8; per se intelligitur eum id sequenti die, cum ludaei cum adirent, voluisse iis denuntiare et tum revera denuntiasse. Noctu iter instituitur v. 31 milites ergo secundum praeceptum | sibi assumentes Paulum duzerunt per noctem in Antipatridem; cf. 17,10, uti illic de itineris principio, non de fine quoque dicitur per noctem ;. distabat enim Antipatris, quam Herodes magnus in honorem patris | ACT. 23,32-35. 391 sui loco vici Kapharsaba (quod hodie quoque manet, Kefr Saba) condiderat, ab Hierosolymis milia p. XLII, a Caesarea XXVI (milia metrorum nostrorum LXIII et XXXIX); ita B/. Ceterum vide Iosephum, Antiq. 13,15,1; 16,5,2; Bell. iud. 1,91,9; v. 32 οἰ postera dte dimissis equitibus ut cum eo irent, reversi sunt ad castra; cum iam satis longe abessent a lerusalem, impetus Iudaeorum ad Paulum occidendum minus erat timendus; unde pedites revertuntur in urbem ad sua ca- Stra, ad stationem in arce Antonia; soli equites Paulum ultra dedu- * eunt; v. 33 qui cum venissent Caesaream et tradidtssent. epistolam praesidi, statuerunt ante illum et. Paulum; unum quod in epistola non erat expressum interrogat praeses; v. 3& cum legisset autem et interrogasset de qua provincia esset et. cognoscens quia de Cilicia, v. 35 audiam te, inquit, cum accusatores tut venerint; in altera lectione haec vivide efferuntur per modum colloquii ; Σιαχούσομαι accurate audiam, proprie ài τέλους ἀχούειν (Bl.); dicitur de iudicibus Deut. 1,16 LXX; ?tussitque in praetorio Herodis custodiri eum, in palatio quod Herodes Caesareae sibi exstruxerat; de aedificiis Caesareae ab Herode erectis cf. Iosephus, Antiq. 15,8,5; 15,9,6; 16,5,1; Bell. iud. 1,21,5-8. Istud palatium iam incolebatur a praeside. Praetorium proprie dicebatur locus in quo praetor vel quivis alius regionis praeses habitabat et ius dicebat; dein regum quoque aedes sic appellari coeperunt (Patr.); comparant etiam Cic. Verr. 2,5,30 : illa domus praetoria (Syracusis), quae regis Hieronis fuit )2/.( ; cf. Matth. 27,97; Marc. 15,16. Ioan. 18,98. 33 etc. Non itaque Paulus in communi carcere custodiebatur, sed in ipso praetorio; erat haec custodia satis lenis, qualis conveniebat in tali crimine (//l.).
24:1
ANANIA (GR. 'AVAVIXÇ, DALL'EBR. HĀNANJĀH 'JAHWEH HA USATO MISERICORDIA')
… Si recò poco dopo coi sacerdoti e altri giudei per accusare Paolo dinanzi al procuratore Felice (Act. 23, 2-6; 24, 1-9).
TERTULLO (Τέρτυλλος). - Retore, scelto, per la sua pratica degli usi forensi romani e della lingua greca, come avvocato del Sinedrio contro s. Paolo davanti al procuratore della Giudea Antonio Felice, a Cesarea di Palestina nel 58 (Act. 24, 1-9).
24:3
TEOFILO (ΘΕΌΦΙΛΟΣ «AMICO DI DIO»)
Alcuni hanno supposto che T. fosse un nome fittizio, indicante collettivamente il cristiano, l'amico di Dio, ma il titolo di «eccellente» (χράτιον, Volgata optima), attribuito a T. nel Vangelo (Lc. 1,3) e negli Atti ai procuratori romani Felice (Act. 23, 26; 24,3) e Festo (ibid. 26, 25), inducono a ritenere un personaggio illustre autorevole. …
24:5
… Nazaraeus); 26, 71; Lc. 18, 37; Io. 18, 5, 7; 19, 19; Act. 2, 22; 3, 6; 4, 10; 6, 14; 22, 8; 26, 9. In Act. 24, 5 sg. Paolo viene accusato come «capo della setta dei Nazorei». …
24:10
Felice entrò in carica negli ultimi tempi del regno di Claudio e due anni prima di essere deposto già era stato giudice dei Giudei «multis annis» (Act. 24, 10). Inoltre nel 64 alcuni sacerdoti prigionieri mandati a Roma erano colà trattenuti (Fl. Giuseppe, Vita, 3), e la controversia sul diritto di cittadinanza dei Giudei, sollevata sotto …
24:14
… Nel Nuovo Testamento, dove ricorre per 9 volte, è usata in senso di setta o dottrina da riprovarsi: così s. Paolo respinge il titolo di e. applicato dai Giudei al cristianesimo nascente (Act. 24, 14).
24:16
«Ἀσκησις, da ἀσκέω (nel Nuovo Testamento solo in Act. 24, 16), presso i Greci significava l'eser-
24:17
… Dinanzi al tribunale di Felice farà valere questo argomento (Act. 24, 17).
24:24
… Vesuvio il 79 d. C. (Antiq., Iud., XX, 7, 2). D., che, come altre giudee aristocratiche del tempo, ostentava interesse per le questioni religiose, figura a fianco di Felice, in un incontro quasi confidenziale con Paolo durante la prigionia di Cesarea (Act. 24, 24 sg.). …
… Difatti si sa che verso l'epoca neotestamentaria alcuni rabbini della scuola di Hillel erano molto indulgenti in proposito (cf. Gitfin, IX, 10; ed. L. Goldschmidt, V. Berlino 1930, p. 687). Allora anche alle donne si riconosceva praticamente il diritto al divorzio (Mc. 10, 12; Act. 24, 24; cf. Flavio Giuseppe, Antiq. …
24:25
Al suo tribunale di Cesarea fu inviato nel 58 a Paolo, arrestato a Gerusalemme dal tribuno Lisia (Act. 23, 25-35). L'Apostolo si difese contro il sommo sacerdote Anania (v.) e l'avvocato Tertullo spaventò F. e «sua moglie Drusilla ebrea, parlando di giustizia, di continenza e del giudizio futuro» (Act. 24, 25). Sperando vantaggi pecuniari, F. lo trattenne prigioniero nel pretorio di Erode fino all'arrivo di Festo (Act. 23, 35-24, 27).
… Allora dirà anche a quelli, che saranno alla sinistra: via da me, maledetti, al fuoco eterno, che fu preparato per il diavolo e per i suoi angeli...» (Mt. 25, 31-46; cf. Mc. 13, 26-27; Lc. 21, 27). Gli Apostoli riecheggiarono l'insegnamento del Maestro (Act. 10, 42; 17, 31; 24, 25; Rom. 2, 16; 14, 10; I Cor. 3, 4; 4, 5; II Cor. 5, 10; II Tim. 4, 15; II Thess. 2, 5; II Pt. 2, 9; Iud. 15; Apoc. 20, 12).
24:27
Nel medesimo anno in cui s. Paolo iniziò il viaggio verso Roma, Felice, procuratore della Giudea Cesarea, lasciò il posto al suo successore Porzio Festo (Act. 24, 27). Questo accadde non dopo l'a. 60 né molto prima di quest'anno. …
PORCIO FESTO. - Procuratore della Giudea dal 60 al 61-62 d. C. (date di U. Holzmeister), di cui parlano Act. 24, 27-27, 1. È lodato per la sua attitudine ed abilità. …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.