Though Moyses and Samuel should pray for this people, yet God hath determined to punish them with plague, warre, famine, and captiuitie, 6. for their impenitencie. 10. The prophet lamenteth that for his preaching the people is become worse, 15. and persecuteth him. 19. but God promiseth to deliuer and to reward him.
1And the Lord said to me: If Moses and Samuel shall stand before me, my soul is not towards this people: cast them out from my sight, and let them go forth.E il Signore mi disse: Quando Mosè, e Samuelle si presentasser dinanzi a me, non si piegherebbe l'anima mia verso di questo popolo: discacciali dal mio cospetto, e se ne vadanoAND our Lord said to me: If Moyses and Samuel shal stand before me, my soule is not toward this people: cast them out from my face, and let them goe forth.Et dixit Dominus ad me: Si steterit Moyses et Samuel coram me, / non est anima mea ad populum istum: / ejice illos a facie mea, et egrediantur. 2And if they shall say unto thee: Whither shall we go forth? thou shalt say to them: Thus saith the Lord: Such as are for death, to death: and such as are for the sword, to the sword: and such as are for famine, to famine: and such as are for captivity, to captivity.Che se ti diranno: Dove anderemo noi? tu dirai loro: Queste cose dice il Signore: Chi alla morte, alla morte; chi alla spada, alla spada; e chi alla fame, alla fame; chi alla schiavitù, (vada) alla schiavitù.And if they shal say vnto thee: Whither shal we goe forth? thou shalt say to them: Thus saith our Lord: They that to death, to death, and they that to sword, to sword: and they that to famine, to famine: and they that to captiuitie, to captiuitie.Quod si dixerint ad te: Quo egrediemur ? / dices ad eos: Hæc dicit Dominus: / Qui ad mortem, ad mortem, / et qui ad gladium, ad gladium, / et qui ad famem, ad famem, / et qui ad captivitatem, ad captivitatem. 3And I will visit them with four kinds, saith the Lord: The sword to kill, and the dogs to tear, and the fowls of the air, and the beasts of the earth, to devour and to destroy.Ed io darò potestà sopra di loro a queste quattro cose (dice il Signore); alla spada, perchè gli uccida; ai cani, perché gli sbranino; agli uccelli dell'aria, e alle bestie della terra, perchè li divorino, e li dispergano.And I wil visite vpon them foure kindes, saith our Lord: The sword to kil, and dogges to teare, & the foules of the ayre, and beasts of the earth to deuoure and to destroy.Et visitabo super eos quatuor species, dicit Dominus: / gladium ad occisionem, / et canes ad lacerandum, / et volatilia cæli et bestias terræ / ad devorandum et dissipandum. 4And I will give them up to the rage of all the kingdoms of the earth: because of Manasses the son of Ezechias the king of Juda, for all that he did in Jerusalem.E farò che siano perseguitati in tutti i regni della terra a cagion di Manasse figliuolo di Ezechia, re di Giuda, me per tutte le cose, ch'ei fece in Gerusalemme;And I wil geue them into rage to al the kingdomes of the earth: because of Manasses the sonne of Ezechias the king of Iuda, for al thinges that he did in Ierusalem.Et dabo eos in fervorem universis regnis terræ, / propter Manassen filium Ezechiæ regis Juda, / super omnibus quæ fecit in Jerusalem.
5For who shall have pity on thee, O Jerusalem? or who shall bemoan thee? or who shall go to pray for thy peace?Imperocché chi avrà misericordia di te, o Gerusalemme? O chi ti compatirà? O chi anderà a pregare per la tua pace?For who shal haue pitie on thee Ierusalem? or who shal be sorie for thee? or who shal goe to pray for thy peace?Quis enim miserebitur tui, Jerusalem, / aut quis contristabitur pro te ? / aut quis ibit ad rogandum pro pace tua ? 6Thou hast forsaken me, saith the Lord, thou art gone backward: and I will stretch out my hand against thee, and I will destroy thee: I am weary of entreating thee.Tu abbandonasti me, dice il Signore, tu ti tirasti indietro; ed io stenderò sopra di te la mia mano, e ti sterminerò: mi stancai a pregarti.Thou hast forsaken me, saith our Lord, thou hast gone backward: and I wil stretch forth my hand vpon thee, and wil kil thee: I am wearie in praying thee.Tu reliquisti me, dicit Dominus; / retrorsum abiisti: / et extendam manum meam super te, et interficiam te: / laboravi rogans. 7And I will scatter them with a fan in the gates of the land: I have killed and destroyed my people, and yet they are not returned from their ways.Or io li dispergerò, come colla pala le paglie, per le porte della terra: ho messo a morte, ed ho disperso il mio popolo; né per tutto questo dalle vie loro si son ritirati.And I wil scatter them with a fanne in the gates of the land: I haue slayne and destroyed my people, & yet they are not returned from their waies.Et dispergam eos ventilabro in portis terræ: / interfeci et disperdidi populum meum, / et tamen a viis suis non sunt reversi. 8Their widows are multiplied unto me above the sand of the sea: I have brought upon them against the mother of the young man a spoiler at noonday: I have cast a terror on a sudden upon the cities.Io ho moltiplicate le vedove più della sabbia del mare: ho mandato contro di loro chi sul bel mezzogiorno uccida alla madre il fanciullo: ho sparso sopra le città un repentino terrore.Their widowes are multiplied vnto me aboue the sand of the sea: I haue brought into them vpon the mother of the youngman a waster at noone day: I haue cast terrour sudenly vpon the cities.Multiplicatæ sunt mihi viduæ ejus super arenam maris: / induxi eis super matrem adolescentis vastatorem meridie: / misi super civitates repente terrorem. 9She that hath borne seven is become weak, her soul hath fainted away: her sun is gone down, while it was yet day: she is confounded, and ashamed: and the residue of them I will give up to the sword in the sight of their enemies, saith the Lord.È avvilita colei, che avea sette figliuoli; l'anima sua vien meno: è tramontato il sole per lei quand'era ancor giorno. Ella è confusa, e vergognosa, perchè i suoi avanzi consegnerò alla spada in faccia de' suoi nemici, dice il Signore.She is weakned that bare seuen, her soule hath fainted: the sunne went downe to her, when it was yet day: she is confounded, and ashamed: and the residue of them I wil geue vnto the sword in the sight of their enemies, saith our Lord.Infirmata est quæ peperit septem; / defecit anima ejus: / occidit ei sol cum adhuc esset dies: / confusa est, et erubuit: / et residuos ejus in gladium dabo / in conspectu inimicorum eorum, ait Dominus.
10Woe is me, my mother: why hast thou borne me a man of strife, a man of contention to all the earth? I have not lent on usury, neither hath any man lent to me on usury: yet all curse me.Ah, madre mia, infelice me! per chè generasti tu me uomo di rissa, uomo di discordia in tutta questa terra? Io non ho dato denaro a interesse, né alcuno ne ha dato a me, e tutti mi maledicono.Woe is me, my mother: why hast thou borne me a man of brawling, a man of discord in al the earth? I haue not lent to vsurie, neither hath anie man lent vnto me to vsurie: al curse me.Væ mihi, mater mea ! quare genuisti me, / virum rixæ, virum discordiæ in universa terra ? / Non fœneravi, nec fœneravit mihi quisquam: / omnes maledicunt mihi. 11The Lord saith to me: Assuredly it shall be well with thy remnant, assuredly I shall help thee in the time of affliction, and in the time of tribulation against the enemy.Il Signore disse: io giuro, che il tuo fine sarà felice, che io ti verrò incontro nel tempo di afflizione, e nel tempo della tribolazione contro il nemico.Our Lord saith: If thy remnant shal not be to good, if I haue not holpen thee in the time of affliction, and in the time of tribulation against the enemie.Dicit Dominus: Si non reliquiæ tuæ in bonum, / si non occurri tibi in tempore afflictionis, / et in tempore tribulationis adversus inimicum. 12Shall iron be allied with the iron from the north, and the brass?Farà egli il ferro lega col ferro di settentrione, e il bronzo col bronzo?Why, shal yron be confederate with the yron from the North, and also brasse?Numquid fœderabitur ferrum ferro ab aquilone, et æs ? 13Thy riches and thy treasures I will give unto spoil for nothing, because of all thy sins, even in all thy borders.Io darò gratis in preda le tue ricchezze, e i tuoi tesori, a cagione di tutti i peccati fatti da te, e di tutti i tuoi termini.Thy riches and thy treasures I wil geue into spoile for naught for al thy sinnes, and in al thy borders.Divitias tuas et thesauros tuos in direptionem dabo gratis, / in omnibus peccatis tuis, et in omnibus terminis tuis. 14And I will bring thy enemies out of a land, which thou knowest not: for a fire is kindled in my rage, it shall burn upon you.E i nemici tuoi farò venir da una terra ignota a te; perocché il fuoco dell'ira mia è acceso, e arderà in vostro danno.And I wil bring thine enemies out of a land, which thou knowest not: because a fire is kindled in my furie, it shal burne vpon you.Et adducam inimicos tuos de terra quam nescis, / quia ignis succensus est in furore meo: / super vos ardebit.
15O Lord, thou knowest, remember me, and visit me, and defend me from them that persecute me, do not defend me in thy patience: know that for thy sake I have suffered reproach.Tu conosci, o Signore, ricorditi di me, e vieni a me, e difendimi da coloro, che mi perseguitano: non prendere la difesa mia colla tua longanimità: sappi, che io ho per amor tuo sofferti obbrobrj.Thou knowest ô Lord, be mindful of me, and visite me, and defend me from them, that persecute me: doe not receiue me in thy patience, know that I haue sustayned reproch for thee.Tu scis, Domine: recordare mei, et visita me, / et tuere me ab his qui persequuntur me. / Noli in patientia tua suscipere me: / scito quoniam sustinui propter te opprobrium. 16Thy words were found, and I did eat them, and thy word was to me a joy and gladness of my heart: for thy name is called upon me, O Lord God of hosts.Io trovai la tua parola, e me ne cibai, e la tua parola fu il gaudio, e la letizia del cuor mio; perchè io ho nome da te, Signore Dio degli eserciti.Thy wordes were found, and I did eate them, and thy word was made to me a ioy & gladnes of my hart: because thy name is inuocated vpon me ô Lord God of hostes.Inventi sunt sermones tui, et comedi eos: / et factum est mihi verbum tuum in gaudium / et in lætitiam cordis mei, / quoniam invocatum est nomen tuum super me, / Domine Deus exercituum. 17I sat not in the assembly of jesters, nor did I make a boast of the presence of thy hand: I sat alone, because thou hast filled me with threats.Io non sono stato a sedere nelle adunanze degli uomini di bel tempo, e non mi gloriai di quello, che fe' la tua mano: solo io mi sedeva, perchè tu di minacce mi riempisti.I sate not in the councel of iesters, and I haue gloried at the face of thy hand: I sate alone, because thou hast filled me with threaning.Non sedi in concilio ludentium, / et gloriatus sum a facie manus tuæ: / solus sedebam, quoniam comminatione replesti me. 18Why is my sorrow become perpetual, and my wound desperate so as to refuse to be healed? it is become to me as the falsehood of deceitful waters that cannot be trusted.Per qual motivo è diventato perpetuo il mio dolore, e non ammette rimedio la piaga mia disperata? Ella è divenuta per me come quelle acque infide, che gabbano.Why is my sorow made perpetual, and my desperate plague refuseth to be cured? it is become vnto me as a lie of vnfaythful waters.Quare factus est dolor meus perpetuus, / et plaga mea desperabilis renuit curari ? / facta est mihi quasi mendacium aquarum infidelium. 19Therefore thus saith the Lord: If thou wilt be converted, I will convert thee, and thou shalt stand before my face; and if thou wilt separate the precious from the vile, thou shalt be as my mouth: they shall be turned to thee, and thou shalt not be turned to them.Per questo così parla il Signore: Se ti convertirai, io ti convertirò, e starai davanti alla mia faccia: e se separerai il prezioso dal vile, tu sarai quasi la mia bocca: ei si volgeranno verso di te, e non tu ad essi ti volgerai.For this cause thus saith our Lord: If thou wilt be conuerted, I wil conuert thee, and thou shalt stand before my face: and if thou wilt seperate the pretious thing from the vile, thou shalt be as my mouth: they shal be turned to thee, & thou shalt not be turned to them.Propter hoc hæc dicit Dominus: / Si converteris, convertam te, / et ante faciem meam stabis: / et si separaveris pretiosum a vili, / quasi os meum eris: / convertentur ipsi ad te, / et tu non converteris ad eos.
20And I will make thee to this people as a strong wall of brass: and they shall fight against thee, and shall not prevail: for I am with thee to save thee, and to deliver thee, saith the Lord.E io farò, che riguardo a questo popolo tu sii un muro di bronzo, forte: eglino ti faran guerra, e non ne potranno più di te, perch'io son teco, affin di salvarti, e liberarti, dice il Signore.And I wil geue thee vnto this people as a brasen wal, strong: and they shal fight against thee, and shal not preuaile: because I am with thee to saue thee, and to deliuer thee, saith our Lord.Et dabo te populo huic in murum æreum fortem: / et bellabunt adversum te, et non prævalebunt, / quia ego tecum sum ut salvem te, et eruam te, dicit Dominus: 21And I will deliver thee out of the hand of the wicked, and I will redeem thee out of the hand of the mighty.E ti libererò dal poter dei malvagi, e ti salverò dalla possanza dei forti.And I wil deliuer thee out of the hand of the most wicked, and I wil redeeme thee out of the hand of strong.et liberabo te de manu pessimorum, / et redimam te de manu fortium.
15:1
Worthington
If. The Geneva Bible reads corruptly, "Though Moses...stood," contrary to Hebrew and Greek. (Worthington)
Calmet
And Samuel. These two had shewn a particular love for the people, Exodus xxxii., and 2 Kings xii. (Calmet)
Haydock
Ezechiel (xiv. 4.) specifies Noe[Noah], Daniel, and Job, who were eminent for sanctity. Daniel was still alive. Yet God will not grant their request; and he forbids his prophet to pray for those who were resolved not to repent, Jeremias 14:11. (Haydock)
Worthington
Their punishment was fixed, and God will not remit it at the request either of the living or of the dead. Hence it is evident, that the dead could and did sometimes make intercession, otherwise they would not here be mentioned. To evade this argument, Protestants in the Geneva Bible, suppose God's "meaning to be, that if there were any man living, moved with so great zeal towards the people as were these two, yet he would not grant their request, for so much as he had determined the contrary." Yet surely Jeremias, Daniel, etc., had a similar zeal; and therefore the text speaks of Moses and Samuel in a state of happiness, where their charity is greater than in this life, as St. Jerome, St. Chrysostom (hom. 1. in 1 Thessalonians) and St. Gregory (Mor. 9:12.) explain it. (Worthington)
Calmet
Jeremias had been praying earnestly for the people in the temple. But God answers his request with a severity rarely witnessed in Scripture, ordering him to drive the people out, or to announce that they should be thus treated. (Calmet)
15:2
Worthington
Death. This Hebrew phrase intimates that some should die by sickness, etc. (Worthington)
15:3
Calmet
Kinds of persecutors, the sword, etc. (Calmet)
15:4
Calmet
Rage. Hebrew, "agitation." (Calmet)
Septuagint, "necessities." Protestants, "to be removed into all," etc. (Haydock) This the event verified, Isaias 11:11.
Calmet
Manasses. Though he obtained pardon, the people would not imitate his repentance. A dreadful warning for princes! (Calmet)
St. Jerome
"The people generally perish by the fault of their governors." (St. Jerome)
15:5
Calmet
Peace. All will abhor thee. (Calmet)
St. Jerome
"The creatures cannot be so clement as the Creator." (St. Jerome)
15:6
Calmet
Intreating thee. Hebrew, "of being intreated;" (St. Jerome) or, "of repenting," and suspending the effects of my wrath. (Calmet)
Haydock
Septuagint, "I will no longer spare them." (Haydock)
15:7
Calmet
Will, or "have scattered" the ten tribes, and many of Juda, before the last siege. (Calmet)
15:8
Man, or "a spoiler of the young man," (Haydock) so that the widow shall also be deprived of her children. Hebrew, "the young spoiler," Nabuchodonosor. He shall not come like a night thief, to attack the metropolis.
15:9
Seven: many. It is not common for a mother to lose so numerous a family; yet such shall be the misfortune of Jewish parents. The synagogues shall decrease.
Calmet
Day. Her prosperity shall end on a sudden. (Calmet)
15:10
Haydock
Strife. Jeremias was under continual persecution, (Menochius) yet ceased not to reprimand the wicked. (Haydock)
Cicero
Obsequium amicos, veritas odium parit. (Cicero)
Menochius
Usury. Such people are exposed to contention. (Menochius)
15:11
Haydock
Remnant; posterity, (Calmet) or rather possessions, as the prophet never married, Jeremias 16:2. (Haydock)
Menochius
God assures him that he shall be protected. (Menochius)
Calmet
The Chaldeans treated him with respect, Jeremias 39:2., and 40:1. Sedecias and the people had often recourse to him. Chaldean, "They will come to intreat thee, when the enemy shall straiten them." (Calmet)
15:12
Challoner
Iron. Shall the iron (that is, the strength of Juda) stand against the stronger iron of the north, (that is, of Babylon) or enter into an alliance upon equal footing with it? No, certainly; but it must be broken by it. (Challoner)
Calmet
Iron is not easily united with brass, though Pliny ([Natural History?] 34:4.) mentions a statue of this nature. Neither iron nor brass can stand against steel, which is meant by the iron from the north. The Jews shall not hurt Jeremias, ver. 20., and Jeremias 1:17. (Calmet)
Haydock
Protestants, "shall iron break the northern iron and the steel?" The riches of Juda shall become a prey, ver. 13. (Haydock)
Worthington
Stronger kingdoms easily oppress their weak allies. (Worthington)
15:14
Haydock
Bring. Septuagint, "enslave thee to thy," etc. Chaldean, "thou shalt serve." (Haydock)
Haydock
They have read (Calmet) hahabadti. Hebrew has r instead of d, "I will make thee to pass with thine enemies into a," etc. (Protestants) (Haydock)
15:15
Challoner
Patience. That is, let not thy patience and long suffering, which thou usest towards sinners, keep thee from making haste to my assistance. (Challoner)
Calmet
He is actuated by a zeal for God's glory. (Calmet)
Worthington
He is afraid of his own weakness, and begs to be delivered shortly, Psalm 12:2. (Worthington)
15:16
Eat them. I received them most cordially, (Ezechiel 3:1.; Haydock) as one who is hungry.
Upon me. I was recognized as the prophet of the Lord.
15:17
Calmet
Jesters, who deride religion, (Psalm 1:1.) or sport away their time. (Calmet)
Haydock
Hand, through vanity. Literally, "and I boast of." (Haydock)
Menochius
I rejoiced in suffering, as this prophet. Many (Calmet) supply nor from the former part of the sentence. (Menochius)
Calmet
Threats. I could not refrain from admonishing the people of their ways, (Haydock) which I would not countenance by my presence. (Calmet)
All indeed kept at a distance from me.
15:18
Haydock
Trusted. It is not cured as soon as might be expected. (Haydock)
Haydock
It continually breaks out again, (Menochius) like a bog not properly drained. (Haydock)
Calmet
Hebrew, "Thou art become," etc. Chaldean, "break not thy promise, as," etc., Do not reject me when I stand most in need of redress. (Calmet)
Worthington
My hopes seem (Haydock) vain. (Worthington)
15:19
Menochius
Converted, and cease to fear the people; (Calmet) and confide in my precious words, (Haydock) despising the vile threats of the people. (Menochius)
Mouth; interpreter, Exodus 4:16. Chaldean, "If thou wilt recall the wicked into the way of justice, though shalt fulfill my will." See St. Jerome in Psalm 105:32.
Calmet
To thee. Thus Sedecias and the people acted, Jeremias 21:1., and 42:2. (Calmet)
Worthington
The prophet must not give way to sinners, but they must be reclaimed. (Worthington)
15:21
Calmet
Mighty; Chaldeans. Providence watched over Jeremias, amid all his enemies. (Calmet)
15:12
Shall iron be allied, etc.... Shall the iron, that is, the strength of Juda, stand against the stronger iron of the north, that is, of Babylon: or enter into an alliance upon equal footing with it? No certainly: but it must be broken by it.
15:15
Do not defend me in thy patience.... That is, let not thy patience and longsuffering, which thou usest towards sinners, keep thee from making haste to my assistance.
15:1
1. If Moyses and Samuel shal stand before me.] As before God reueled to this No prayers of others do aauaile for obstinate & impenitent sinners. prophet Ieremie, that the people should assuredly be punished, and therfore prohibited him (ch. 7. v. 16. ch. 11. v. 14. & ch. 14. v. 11.) that he should not pray for them: so here he confirmeth the same determinate sentence of their punishment, saying: If Moyses and Samuel shal stand before me, my soule is not tovvards this people. That is, though not only Ieremie (a zelous holie prophet now liuing) but also Moyses and Samuel (departed from this world long before) shal pray for this people, yet they shal not escape the designed punishment, for their great sinnes. By necessarie consequence of which confirmation, is Sainctes after their death pray for men in this world. also proued, that Moyses and Samuel, after their death, both could and did sometimes pray for the same people. For otherwise the particular mention of these prophetes. were not to the purpose, if they neuer did, nor could pray for them. And wheras the English glosse (in the Geneua Bible) supposeth Gods meaning to be, that if there vvere anie man liuing moued vvith so great zele tovvards the people, as vvere these tvvo, yet he vvould not grant this request, for as much as he had determined the contrarie, it is euident that Ieremie, Ezechiel, Daniel, and This text is vnderstood of Moyses and Samuel them selues. some other prophetes then liuing, had also great zele, very like to the others, and therfore this text speaketh not of others like vnto them; but as S. Ierom (in his commentaries, vpon this place) S. Chrysostom (ho. 1. in 1. Thess. 1.) and S. Gregorie (li. 9. Moral. c. 12.) vnderstand it, of Moyses and Samuel them selues, being in assured happie state, where their former great zele and charitie were now greater, and more perfect then in this life.
The Geneua Bible is corruptly translated contrarie to the Hebrew and Greeke: Though Moyses and Samuel stood before me.
15:2
This Hebrew phrase signifieth, that some shal dye by sicknes, some by the sword, some by famine, some shal be lead into captiuitie, as God hath feuerally ordayned.
Concordanza Zach. 11.
15:4
Concordanza 4. Reg. 21.
15:9
Concordanza Amos. 8.
15:12
There can hardly be concord betwen potent kingdomes.
The weaker is easily afflicted by the stronger.
15:15
The Prophet fearing his ovvne vveaknes prayeth to be deliuered from persecution.
Defer not to deliuer me. As Psal. 12. v 2. 3
15:17
Concordanza Psal. 1. & 2•.
15:18
Vaine hopes.
15:19
The people shal yeld to the prophets admonition, not he to their peruersitie.
15:1
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 13.14
… But even if I had much confidence, I am not holier than Moses, or more righteous than Samuel; of whom it is said, that though they had attained to so great virtue, they could not in any way avail to assist the Jews; inasmuch as that people had given themselves over to excessive negligence.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 20.6
6. For indeed there is nothing equal to this virtue. Wouldest thou learn the power of this virtue? “Though Moses and Samuel stood before Me,” saith God, “my soul would not regard them.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 5
… As the prophet too said, intimating the selfsame thing, “A brother redeemeth not, shall a man redeem?” No, not although it were Moses, Samuel, Jeremiah. Hear, for example, what God saith unto this last, “Pray not thou for this people, for I will not hear thee.” And why marvellest thou if I hear not thee? “Though Moses himself and Samuel stood before me,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 14
… Yet the time when he obtained it was not at once when he desired it. And for “the thorn” that was given him “in the flesh” ( 2 Cor. xii. 8 ), that is the dangers, he often besought God, and was entirely unsuccessful. And so was Moses, who in the Old Testament prays to see Palestine ( Deut. iii. 26 ), and Jeremiah when he made supplication for the Jews (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Thessalonians 1
… And that you may learn this, hear God saying through the prophet; “If Noah, Daniel, and Job stood, they shall not deliver their sons and their daughters.” ( Ezek. xiv. 14, 16 .) Because wickedness prevailed. And again, “Though Moses and Samuel stood.” (
15:5
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 49
… Or how will you be able to restore the broken peace? Beloved Dracontius, you have caused us grief instead of joy, groaning instead of consolation. For we expected to have you with us as a consolation; and now we behold you in flight, and that you will be convicted in judgment, and when upon your trial will repent it. And ‘Who shall have pity upon thee
15:6
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 3.13
… Against these the prophet complains to the Lord , saying, Thou hast bruised them, and they have refused to receive discipline ( Jer. v. 3 ). Hence it is that the Lord says, I have slain and destroyed this people, and yet they have not returned from their ways ( Isai. ix. 13 ). Hence He says again, The people hath not returned to Him that smiteth them (
15:7
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 6.11
… men, who are thus reproved by the holy word of the prophet: “I destroyed some of you, as God destroyed Sodom and Gomorrah, and you were as a firebrand plucked out of the burning: yet you returned not to Me, saith the Lord,” and Jeremiah: “I have killed and destroyed thy people, and yet they are not returned from their ways.”
15:9
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.33.12
… Jeremiah, too, makes this point still clearer, when he thus speaks concerning Jerusalem: “She that hath born [seven] languisheth; her soul hath become weary; her sun hath gone down while it was yet noon; she hath been confounded, and suffered reproach: the remainder of them will I give to the sword in the sight of their enemies.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 2.24
… and I will turn your feast-days into grief, and all your songs into lamentation.” Also in Jeremiah: “She is frightened that hath borne children, and her soul hath grown weary. Her sun hath gone down while as yet it was mid-day; she hath been confounded and accursed: I will give the rest of them to the sword in the sight of their enemies.”
15:10
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 7.19
… As for man his days are as grass, as a flower of the field, so he flourisheth. Well hath inspired David discoursed of our frailty, and again in these words, “Let me know the short ness of my days;” and he defines the days of man as “of a span long.” And what wouldst thou say to Jeremiah, who complains of his mother in sorrow for his birth,
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Decease of His Brother Satyrus 2.34
34. Jeremiah also bewails his birth in these words: “Woe is me, my mother! Why hast thou borne me a man of contention in all the earth? I have not benefited others, nor has any one benefited me, my strength hath failed.”
san Girolamo † 420 d.C. Jerome's Apology for Himself Against the Books of Rufinus 2.24
… “The wild boar out of the wood has rooted up my vineyard, and the strange wild beast has devoured it.” I keep silence, but a letter that is not mine speaks against me. I am ignorant of the crime laid against me, yet I am made to confess the crime all through the world.
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 39.2
… Jesus knows it, whom Blæsilla now follows; the holy angels know it, whose company she now enjoys. I was her father in the spirit, her foster-father in affection. Sometimes I say: “Let the day perish wherein I was born,” and again, “Woe is me, my mother, that thou hast borne me a man of strife and a man of contention to the whole earth.”
15:14
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.29
… Whereas He burnt up Sodom and Gomorrah with a tempest of fire. Of Him the psalmist sang, “A fire shall go out before Him, and burn up His enemies round about.” By Hosea He uttered the threat, “I will send a fire upon the cities of Judah;” and
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis iv.1.8
… nay, contrary to all the principles of human and divine law, i.e., contrary to the faith of prophecy, they crucified Him for assuming to Himself the name of Christ. Thereupon the heretics, reading that it is written in the law, “A fire has been kindled in Mine anger;”
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis iv.1-2.8
… seeing none of these things visibly accomplished during the advent of Him who is believed by us to be Christ, they did not accept our Lord Jesus; but, as having called Himself Christ improperly, they crucified Him. And those belonging to heretical sects reading this (statement), “A fire has been kindled in Mine anger;”
15:15
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.103
… for I am called by Thy name, O Lord God of hosts. I sat not in the assembly of the mockers, but was afraid of the presence of Thy hand; I sat alone, because I was filled with bitterness. Why do those who make me sad prevail against me? My wound is grievous; whence shall I be healed? It is become unto me as lying water, that has no faith."
15:17
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 128.2
… Moreover it is with bitter herbs that the passover is eaten, and “with the unleavened bread of sincerity and truth.” He that receives these shall suffer persecution in the world. Wherefore the prophet symbolically sings: “I sat alone because I was filled with bitterness.”
15:18
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 72.6
6. This matter of profane and adulterous baptism Jeremiah the prophet plainly rebukes, saying, “Why do they who afflict me prevail? My wound is hard; whence shall I be healed? while it has indeed become unto me as deceitful water which has no faithfulness.”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 20
… Having first drunk of lying and unfaithful waters, those things have come upon them, which are stated by the Prophet; ‘My wound,’ saith he, ‘is grievous, whence shall I be healed; it hath surely been to me like deceitful waters, in which there is no trust
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Mysteries 4
23. Then one was healed, now all are made whole; or more exactly, the Christian people alone, for in some even the water is deceitful.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 3.15
… For as to what Jeremiah says:—"Why do those who grieve me prevail against me? My wound is stubborn, whence shall I be healed? In its origin it became unto me as lying water, having no certainty,"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 3.33
… And again, he urges that the prophets were afraid of being deceived by false baptism, and that therefore Isaiah said, "Lying water that has not faith,"
15:19
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Ephesians: Shorter and Longer Versions 10
… for there is hope of the repentance, that they may attain to God. For “cannot he that falls arise again, and he that goes astray return?” Permit them, then, to be instructed by you. Be ye therefore the ministers of God, and the mouth of Christ. For thus saith the Lord, “If ye take forth the precious from the vile, ye shall be as my mouth.”
san Dionigi di Alessandria † 265 d.C. Containing Epistles, or Fragments of Epistles 7
… and from them to thee first of all has appeared the cause and the occasion of believing. I received this vision as being what was in accordance with the apostolic word, which thus urges all who are endowed with greater virtue, “Be ye skilful money-changers.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 16.15
… no, nor the whole earth, for thy labours, but He gives thee that which is greater than all the world, the kingdom of heaven; and not only this, but also another thing besides it. And what kind of thing is that? “He who taketh forth the precious from the vile,” saith He, “shall be as my mouth.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 75
… if thou speak for thy neighbor’s amendment, thou wilt obtain a tongue like that tongue. And these things God Himself saith; “For he that bringeth out the precious from the vile, shall be as my mouth;”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 3
… Let us catch them then by our mode of life; and by these souls let us build up the Church, and of these let us amass our wealth. There is nothing to weigh against a soul, not even the whole world. So that although thou give countless treasure unto the poor, thou wilt do no such work as he who converteth one soul. (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 13.20
26. Let the sea also conceive and bring forth your works, and let the waters bring forth the moving creatures that have life. For ye, who “take forth the precious from the vile,”
15:1
1. SI STETERIT MOYSES ET SAMUEL, — q. d. Non mireris, o Jeremia, nec putes te a me despici, eo quod te non exaudiam, quia tanta sunt populi scelera, tantaque in iis ejus obstinatio, ut nec Mosen, nec Samuelem, pro eis orantes audirem. Nota: Prae aliis nominantur hic Samuel et Moses, quia hi sanctissimi fuerunt, et maximam populi curam habuerunt, atque potentes apud Deum, et in oratione tam efficaces exstiterunt, ut ejus irae resisterent, orando pro populo, sibi licet ingrato et rebelli. Erant enim duces et judices populi, et mediatores inter Deum et populum, Deoque familiarissimi, et charitate ardentissima diligebant populum, etiam sibi rebellem et refractarium. Haec enim duo, scilicet oratio et charitas, praesertim erga rebelles et inimicos, decent eos qui praesunt, Deumque stringunt et quasi cogunt, ut preces eorum exaudiat. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, S. Thomas, Hugo, Rabanus et Lyranus. Vide S. Gregorium, lib. IX Moral. cap. XII et XIII. Hinc patet non esse aequalia Sanctorum merita. Secundo, licet Vatablus vertat: Si starent Moses et Samuel coram me, non esset animus meus ad populum istum; tamen melius Noster, Septuaginta et Chaldaeus vertunt: Si steterint, etc., unde sequitur eos stare posse et solere coram Domino ut orent pro populo. Hebraice enim est futurum, quod significat rei consuetudinem: Si stabit, id est si stet uti stare solet. Ergo Sancti orant pro nobis post mortem etiam in limbo, multo magis in coelo, multaque nobis impetrant, uti legimus fecisse Jeremiam, II Machab. cap. ult., 14. Vivunt enim Sancti in perfecta charitate tum Dei, tum proximi, atque Deum laudant et orant, non pro se, ergo pro nobis. Ita S. Hieronymus et Chrysostomus, homil. 4 in Epist. I ad Thessalonic. Quod intellige de oratione in genere. Nam in particulari ignorabant Moses, Samuel, aliique in limbo, quid hic gereretur, nisi quod discebant vel revelatione angelorum aut Dei, aut eorum qui post mortem eo descendebant. Idem dicendum est de animabus in Purgatorio existentibus, ac proinde non legimus viventes invocasse has animas: hoc enim proprium est legis novae et animarum beatarum, estque quasi praemium felicitatis eorum. Dices: Deus hic ait quod non exaudiet eos, ergo vetat eos orare. Respondeo, nego consequentiam, non enim ait se non auditurum preces eorum ex eo quod nihil illae valeant; sed quod populi scelera essent tanta, ut indignus esset, pro quo Moses et Samuel audirentur. Sicut ergo pater iratus solet dicere filio: Noli orare pro isto servo nebulone, nam nil nisi fustes meretur, et fuste contundam eum: sic et Deus facit hic. Vide dicta cap. XI, 14. Moraliter hic disce, ut alicui Sanctorum preces prosint, debere eum simul cum iis conniti et collaborare: si enim in malitia persistat, parum vel nihil alterius preces ei proderunt. De quo vide S. Chrysostomum loco jam citato. Non est anima mea ad populum istum, — non placabor populo huic, non diligam eum. EJICE (praedic) ILLOS (ejiciendos) A FACIE MEA, — id est a terra Judaeae, cui in templo praesens sum. Ita Chaldaeus, S. Thomas, Lyranus et Vatablus. Vel, 'a facie,' id est a protectione mea et benevolentia. Ita S. Hieronymus, Rabanus, S. Thomas.
15:2
2. Qui ad mortem, — id est ad pestem; sic enim distinguitur mors a gladio et fame, Ezech. XIV, 15. Sic vulgo cum S. Cypriano et Tertulliano pestilentiam vocamus mortalitatem: plurimos enim ad mortem deducit. Jam 'qui ad mortem,' scilicet destinati sunt, eant 'ad mortem: qui ad gladium,' eant 'ad gladium: qui ad captivitatem,' eant 'ad captivitatem.'
15:3
3. VISITABO (inducam) QUATUOR SPECIES, — id est genera poenarum, scilicet pestem, gladium, famem, captivitatem. Hebraice est, praeficiam eis quatuor familias vel cognationes, id est quatuor gentes, ut vertunt Pagninus et Vatablus. Vel potius, quatuor cognata carnivora, scilicet gladium, canes, aves et feras, ut eos pro potestate sua eis a me data, arbitrium et libitum suum lanient et devorent, patet ex sequent. Haec Noster vocat 'quatuor species.' Aliter Sanchez, visitabo, scilicet quasi rex in die belli armamentarium meum, an scilicet mea arma quatuor jam dicta, satis tersa et polita sint ad feriendum Judaeos.
15:4
4. Et dabo eos in fervorem. — Septuaginta, in angustias; Chaldaeus, in commotionem, ut scilicet ipsi angustiis et terroribus conscientiae ferventes et aestuantes, quasi Cain tremuli huc illucque discurrant et vagentur. Ita Vatablus; hoc enim est Hebraeum saava. Aliter S. Thomas, Maldonatus, Hugo: 'In fervorem,' inquiunt, id est in fervens odium, quo Judaeos persequentur omnes gentes, q. d. Tradam Judaeos ferventi furori omnium regum. Aliter quoque Lyranus, q. d. Ita caedam eos, ut omnis terra ferveat, id est anxietur, aestuet, contremiscat ad tantam stragem Judaeorum. PROPTER MANASSEM. — Manasses enim rex Juda scelestissimus populum in idololatriam deduxit, idolisque omnium gentium aras construxit, et quasi idololatriae publicum vexillum pariter et exemplum erexit, IV Reg. XXI, 2. Porro, licet Manasses sit conversus, et suorum scelerum poenitentiam egerit, tamen publicum hoc scelus populi, digna satisfactione expiatum non fuit, praesertim quia posteri Manassis imitati sunt ejus impietatem et idololatriam, ideoque puniti. Ita Chaldaeus et S. Hieronymus. Adde, rex et regnum, sive populus, politice unum sunt: unde unius peccatum, alterius quoque censetur, et in altero punitur.
15:5
5. QUIS ENIM MISEREBITUR TUI, JERUSALEM? — Hebraeus et Septuaginta: Quis parcet tibi? q. d. Nullus princeps parceret tibi, si contra eum admisisses ea quae contra me designasti; ergo non convenit ut ego ea dissimulem et parcam tibi. QUIS CONTRISTABITUR PRO TE? — Nemo tibi compatietur, quia omnes dicent te merito puniri. QUIS IBIT AD ROGANDUM? — scilicet Deum. Ita Septuaginta. Secundo, Chaldaeus et Vatablus apte vertunt, quis salutabit te? ut roget te de pace tua ac salute, qui scilicet agas et valeas, q. d. Nemo erit qui tibi condoleat, ut de te et tuis malis roget.
15:6
6. LABORAVI ROGANS. — Pro rogans hebraice est hinnachem, quod duo significat, scilicet poenitere et consolari. Unde primo, R. Kimchi vertit, laboravi consolari, id est vix me possum consolari ob tuam impietatem et obstinationem. Secundo et melius vertas, laboravi poenitere, id est laboravi rogans et invitans te per Prophetas, ut poeniteres, teque converteres. Hic sensus maxime convenit versioni Latinae. Tertio, S. Hieronymus vertit, laboravi rogatus, id est fatigatus sum aliorum pro te precibus: ideo nemo jam audebit pro te rogare: tot enim precibus pro te fusis obtusum quasi habeo caput, aures callosas, mentem defessam et quasi stupidam. Quarto, Maldonatus vertit, laboravi poenitendo, aut, ut Sanchez, miserendo, quasi dicas: Saepius decrevi vos punire, sed deductus poenitentia et misericordia revocavi sententiam, sperans vestri emendationem; verum nihil obtinui, tantum fatigavi me: toties enim idipsum feci, ut ulterius non possim me reprimere aut poenitere, et mutare sententiam de vestra punitione; sum enim poenitendo fatigatus et taedio affectus: quare revocabo primam meam sententiam, et omnino evertam et interficiam vos. Ita Rabanus, Hugo et Vatablus. Unde Septuaginta vertunt, non ultra dimittam, valdeque congruit hic sensus Hebraeo hinnachem.
15:7
7. DISPERGAM EOS VENTILABRO (id est, sicut ventilabro paleae disperguntur quaquaversum a vento raptae, ita et ego vos dispergam) IN PORTIS (id est per portas urbium, totius) TERRAE. — Per portas enim synecdochice saepe significantur urbes. Ita Chaldaeus et Vatablus. Secundo et melius, terrae portas vocat ultimas terrae partes, quibus ex terra in mare exitur, et e mari in terram intratur, q. d. Dispergam vos usque ad fines terrae. Ita Maldonatus, D. Thomas, Lyranus. Aut, ut Sanchez, portae terrae sunt ortus et occasus, per quae dies et nox quasi per portas positas in finibus terrae, in eam ingrediuntur. Alii sic explicant, q. d. Depauperabo eos, ita ut ad portas et ostia cogantur mendicare. INTERFECI, etc., POPULUM MEUM — per Chaldaeos, tempore Joakim, vel potius per Sennacherib et Assyrios, tempore Manassis.
15:8
8. MULTIPLICATAE SUNT MIHI (id est a me) VIDUAE EJUS, — populi scilicet, maritis earum a Chaldaeis interfectis. SUPER ARENAM MARIS. — Est hyperbole, q. d. Plurimae a me viduatae sunt matres factaeque viduae. INDUXI EIS SUPER MATREM ADOLESCENTIS VASTATOREM, — qui scilicet vastaret adolescentem morte, et consequenter matrem orbitate et dolore afficeret. Idque non occulte, sed 'meridie,' id est palam et in media luce. Ita S. Hieronymus, Rabanus, Hugo, S. Thomas. Aut vice versa, 'vastatorem,' qui scilicet occidat matres, q. d. Sicut mulieres caesis maritis feci viduas, ita adolescentes caesis matribus feci orphanos. Ita Maldonatus. Alii 'matrem' exponunt, metropolim, seu urbem matrem, id est primariam, scilicet Jerusalem; haec dicitur mater adolescentis, id est adolescentum: erat enim ipsa mater et nutrix florentissimae juventutis, q. d. Adducam contra Jerusalem hostem, qui media luce eam cum suo juventutis flore perdat et vastet. Tertio, Chaldaeus et Vatablus 'matrem' exponunt congregationem vel multitudinem adolescentum, id est fortissimos quosque: hos enim occiderunt vastatores Chaldaei. Sed primus sensus uti planissimus, ita et maxime genuinus est. MISI SUPER CIVITATES REPENTE TERROREM. — Hebraice est: Cadere faciam super eam (Jerusalem et vicinas urbes) civitatem et terrores, id est terrores civitatis, seu quales esse solent in civitate obsessa, seditiosa et tumultuante. Est hendiadys. Vatablus vertit: Obrui eam subito et hoste et terroribus. Verum hebraice ir, civitatem, non hostem significat: nisi dicas ir quoque significare vigilem, et per vigilem intelligas hostem excubantem et insidiantem Hierosolymae.
15:9
9. Infirmata est (immutata est et orbata filiis) QUAE PEPERIT SEPTEM, — id est plurimos. Ita Septuaginta. Porro haec accipi possent, tam de particularibus matribus, quam de ipsa Jerusalem. q. d. Ipsa Jerusalem, quae est quasi magna Judaeorum mater, quaeque plurimos habebat filios, id est cives, iis caesis orba erit: haec enim ingens matrum praesertim viduarum est afflictio. Unde in historiis legimus matres nonnullas cum acciperent nuntium filios in praelio occubuisse, exanimes et emortuas concidisse. Notat S. Hieronymus in Isaia cap. IV et cap. LIV, septenarium Hebraeis esse familiarem propter sabbatum, sicut et denarium propter decalogum, atque significare multitudinem. Sic I Reg. II, 5, in Hebraeo dicitur: 'Donec sterilis peperit septem,' id est plurimos, ut vertit noster Interpres, et Proverb. XXVI, 16: 'Sapientior sibi piger videtur septem (plurimis) viris loquentibus sententias,' et vers. 25: 'Septem (plurimae) nequitiae sunt in corde illius;' et Eccles. XI, 2: 'Da partem septem, necnon et octo,' q. d. Da eleemosynam multis, imo multo pluribus; cum enim additur septenario unitas, significatur magna et inusitata multitudo. OCCIDIT EI SOL, — id est prosperitas, q. d. In medio prosperitatis cursu, eversa est Jerusalem, et tribus Juda. Ita S. Hieronymus, Chaldaeus et Vatablus. Simili modo, mater quaelibet fecunda in Judaea, cum esset in medio aetatis flore, possetque plurimos procreare filios, marito ejus occiso, quasi sole occidente, vidua et infecunda remansit. Unde Chaldaeus vertit: Migravit gloria eorum, invita eorum, et interea dum ipsi stant confusi fuerunt. Tale est illud Poetae: Fulsere quondam candidi tibi soles. Similis phrasis est Amos cap. VIII, vers. 9; Job XXII, 28, et cap. XXIX, 3. Aliter Theodoretus, Hugo, S. Thomas, q. d. Prae maestitia visus est ei sol occidere, et tenebrescere in meridie. Vide Canon. XXXII. Allegorice, S. Irenaeus, lib. IV, cap. LXVI, Cyprianus, lib. II Contra Judaeos, cap. XXIII, et Isidorus, De Passione Christi, cap. XV, hoc referunt ad eclipsin universalem solis, quae facta est in morte Christi: tunc enim sol occidit, non Christo, sed Judaeae, a qua sol faciem indignans avertit ob Christicidium ab ea commissum. Moraliter: Occidit sol in meridie juvenibus, qui sperabant annos Nestoris et in flore aetatis a morte subripiuntur. In hos enim recte competit illud poetae, nostro Prophetae vicinum: Soles occidere et redire possunt: Nobis cum semel occidit brevis lux, Nox est perpetuo una dormienda. Mystice, Hugo per occasum solis accipit occaecationem Judaeorum, de qua Isaias, cap. LIX, 9: 'Exspectavimus lucem, et ecce tenebrae; splendorem, et in tenebris ambulavimus. Palpavimus sicut caeci parietem,' etc. Pari modo tropologice occidit homini sol, cum in peccatum mortale prolabitur: tunc enim Christum solem justitiae, gratiam et vitam animae deperdit, ac in horrendas tenebras, quin et in mortem praesentem et aeternam corruit. Ita S. Hieronymus. RESIDUOS (sub Joakim) IN GLADIUM DABO, — ut sub Sedecia per Nabuchodonosorem occidantur. Ita S. Hieronymus, Rabanus, Hugo.
15:10
10. VAE MIHI. — Est epiphonema, quo Propheta ex naturali doloris sensu queritur, se nescio quo fato genitum, ut omnibus sit odio et probro, ob minaces prophetias; vocatque se 'virum rixae et discordiae,' id est omnium injuriis, odiis contumeliis expositum, cum quo omnes jurgantur et rixantur. Syrus vertit, virum judicem, id est judicio cum omnibus contendentem; Arabicus, virum arguentem. Sic Christus Judaeis fuit vir rixae, et positus in ruinam et resurrectionem multorum. Sic qui respublicas et Religiones deformatas et collapsas reformare volunt, libertinis sunt viri rixae. Dicebat Lacon apud Plutarchum: 'Quomodo vir bonus est qui improbis amicus est?' et Scipio Africanus de suis aemulis dicebat: 'Merito patriae bellum facientes me prius sublatum volunt.' Qui ergo reipublicae commodis student, sunt viri rixae. Talis vir rixae fuit S. Paulus; unde ipse aiebat: 'Si adhuc hominibus placerem, Christi servus non essem;' et: 'Blasphemamur, et obsecramus; persecutionem patimur, et sustinemus; tanquam purgamenta hujus mundi facti sumus.' Talis vir rixae fuit vere immortalis S. Athanasius, qui pene solus totum orbem Arianum ad duellum provocavit et debellavit. Talis vir rixae fuit S. Benedictus, qui sub initium suae conversionis, cum veteres quosdam monachos licentioris vitae ad disciplinam objurgando reducere vellet, eorum odia incurrit, adeo ut ei venenum propinarint in calice, quem ipse signo crucis signans confregit, ac relicto monasterio in solitudinem se recepit. Tales viri rixae fuerunt S. Hieronymus, S. Chrysostomus, S. Gregorius Nazianzeuus, S. Thomas Cantuariensis, et Morus, atque hoc saeculo S. P. N. Ignatius, cujus praesentia ubique procellas impiorum et daemonum concitabat. Unde ipse longa experientia doctus, dolebat et metuebat quando undequaque prospera de Societatis progressu afferrentur; dicebat enim: 'Persecutiones esse flagellum et cotem Societatis,' quibus ejus virtus acuenda et illustranda sit: quod si illae deficiant, dicebat vereri se ne marcescat Societas, aut minus recte et strenue suo officio perfungatur. Hoc enim si praestare pergat, necessum esse contra eam multorum, etiam Catholicorum, invidia aut vitiis aliis laborantium, odia concitari: perinde ut chirurgo secante tibiam aegri, necesse est illum dolere et concitari, ita ut saepe in ipsum chirurgum insurgat. Quare mirari non debent ejus asseclae, praesertim zelosi et illustres, si viri rixae et turbatores orbis vocentur; sed potius gaudere, sibique persuadere hanc certam esse notam suae virtutis et zeli, fructusque inde consecuturi. NON FOENERAVI. — Lites enim saepe ex usura vel data vel accepta oriuntur. Theodotion vertit: Non debui, nec debuit mihi quisquam, q. d. Nihil mihi cum quoquam est commercii, vel negotii, ut litigare mecum debeat, et tamen passim maledicunt mihi. Ita Theodoretus et Lyranus. Unde tropologice S. Hieronymus Christum hic expostulantem inducit, quod nemo velit a se accipere foenus, id est gratiam et dona quae ipse cuique offert. Addit Sanchez, quod nemo velit usuram bonorum, quae a Deo tot tantaque accepit, solvere et reddere, nempe gratiarum actiones, et usum eorum quae ad Dei gloriam expendere debet. Neque foenori dare, cum ipse tam sit ad solvendam usuram alacer et promptus. Dat autem foenori Deo, eumque sibi debitorem facit, 'qui miseretur pauperis,' Proverb. XIX, 17.
15:11
11. SI NON RELIQUIAE. — Nota: Haec sunt verba Dei consolantis Jeremiam. Secundo, to si vox est jurantis; supplendum enim est: Non habear verax aut Deus, si non effecero, ut reliquiae, id est tempora reliqua et novissima, id est, ut Chaldaeus, finis vitae tuae sit felix. Fecit hoc Deus, cum Nabuchodonosor hostis ambivit amicitiam Jeremiae, quasi sibi faventis contra Jerusalem, et ea capta, Jeremiam benigne accepit, cap. XXXIX, 11, cap. XL, 4. Ita S. Hieronymus, Rabanus et Hugo. SI NON OCCURRI, — q. d. Si non occurrero tibi et juvero te adversus inimicos. Aliter vertunt Chaldaeus, Lyranus et R. Salomon, nimirum, si non fecero occurrere tibi hostem tuum, scilicet Sedeciam, obsecrantem ut ores pro eo, ut Chaldaeorum manum evadat. Patet cap. XXI. R. Salomon et alii haec accipiunt de Nabuzardan, qui pro Nabuchodonosore praefuit Judaeae, atque Jeremiae libertatem et munera dedit, caeteris Judaeis in servitutem redactis, ut patet cap. XL, 4.
15:12
12. NUMQUID FOEDERABITUR FERRUM FERRO AB AQUILONE, ET AES? — Hoc est, Judaicum ferrum et arma non poterunt sociari armis Chaldaeorum, nec aes meum; sed hoc, utpote fortius, illud collidet et confringet, quod Flandri dicunt: Gert teghen gert. Docet hoc proverbium inter pervicaces et superbos non posse esse foedus aut concordiam, sed juges esse rixas et jurgia. Sensus ergo est, q. d. Judaei durissimi sunt, ut tu experiris, o Jeremia, ideoque non stabit amicitia eorum et foedera cum Chaldaeis inita; ne putes, o Jeremia, tuas contra eos minas irritas fore, quia vere Judaei Chaldaeis se sociare et subdere nolent, sed rebellabunt volentque bellum, ideoque ab eis perdentur, itaque implebuntur tuae minae, ac punientur qui te ad necem persequuntur, minasque tuas rident, et pro fabulis habent. Unde Jeremias de illis vindictam a Deo expetit, vers. 15; esto populo simplici postulet misericordiam et veniam. Ita S. Hieronymus, D. Thomas, Rabanus, Hugo, Lyranus. Huc accedunt Syrus et Arabicus; vertunt enim: Incidere te faciam in manus inimicorum tuorum, qui venient ad te ab Aquilone, et in malum validum: quia ipsi sunt ut ferrum et aes crudele (durum). Hinc secundo, R. David, Isidorus et Vatablus apposite ex Chaldaeo sic explicant: Numquid rex Pharao, qui est durus ut ferrum, sociabitur Sedeciae forti ut ferrum, ut pugnet contra Nabuchodonosorem, qui est instar ferri durissimi, sive chalybis, venitque ab Aquilone contra Jerusalem? q. d. Non, quia duri impingent in duriorem se, pervicaces in pervicaciorem, superbi in superbiorem, ideoque ab eo conterentur, sicut chalybs domat ferrum, q. d. Judaei duri sunt ut ferrum, idcirco duriore metallo subigendi; malo enim nodo malus quaerendus est cuneus. Tertio, pro foederabitur hebraice est ieroa, a radice raa per duplex ain, significat conteret, confringet. Ita Symmachus et Vatablus, q. d. Numquid Judaei et Pharao, qui fortes sunt ut ferrum, conterent Nabuchodonosorem, qui pariter fortis est ut ferrum, et te, o Jeremia, qui fortis es ut aes, atque prophetizas felicia pro Nabuchodonosore contra Pharaonem? q. d. Non; imo Nabuchodonosor Pharaonem et Judaeos conteret. Ita Lyranus et Vatablus. Quarto, Septuaginta et Theodotion pro littera resch legunt dalet, scilicet pro ieroa, legunt iada, id est cognovit, unde vertunt: Si cognoscetur ferrum, et operimentum aereum fortitudo tua? q. d. Ne fidas et glorieris, o Jerusalem, in fortitudine tua, in armis ferreis et loricis aeneis; quia haec omnia sternet et rapiet Chaldaeus. Ita Theodoretus, licet Delrio, adagio 844, Septuaginta cum Nostro et Chaldaeo conciliare conetur. Quinto, Sanchez explicat, q. d. Sicut cum ferro, id est cum ferreo Judaeorum animo, componi et foederari non potest ferrum et aes ab Aquilone, id est ferrei Chaldaeorum animi: sic nec ferreum Judaeorum pectus, quod ad salutaria tua monita durum est, sociari potest cum animo tuo item ferreo, quem tibi indidi, cap. I, vers. 18. Verum hic et nota similitudinis, et tota similitudinis redditio, sive applicatio subaudienda et supplenda sunt. Planus ergo sensus, uti maxime obvius, ita plenissimus et planissimus est. Unde et sequitur: 'Divitias tuas et thesauros tuos in direptionem dabo; tuas,' scilicet, o Jerusalem, quae Jeremiam Prophetam meum persequeris. Ad eam enim more se sermonemque Deus convertit.
15:13
13. DABO GRATIS, — sine persoluto pretio. Ita Hebraeus. IN OMNIBUS PECCATIS TUIS, — propter peccata tua. Ita Septuaginta. ET IN OMNIBUS TERMINIS TUIS, — id est, per totam Judaeam. Secundo, et aptius ad praeced. q. d. Ob omnes terminos tuos, id est, ob idola quae in omnibus terminis et vicis tuis erexisti, ut patet cap. II, vers. 13.
15:14
14. Et adducam. — Potest verti ex Hebraeo: Transire te faciam in terram, quam non nosti, scilicet Chaldaeam. Ita Vatablus et Pagninus. Secundo, Septuaginta et Chaldaeus vertunt: Servire te faciam in terra quam non nosti; nam pro heebarti, legunt heebadti: dalet enim et resch sunt simillimae, et solo angulo differunt. QUIA IGNIS SUCCENSUS EST IN FURORE MEO. — Hoc est ignis furoris mei succensus est. Sic enim Hebraei saepe to in ponunt pro regimine genitivi. Aut per hypallagen, q. d. Furor meus succensus est in igne, id est instar ignis; 'et super vos ardebit,' id est in vestrum exitium inflammabitur, vos vestraque comburet. Ita Sanchez.
15:15
15. Tu scis, Domine (humilitatem et afflictionem meam: verba sunt Jeremiae ad Deum; ergo), TUERE ME. — Hebraice hinnachem, id est vindica me de iis, qui me persequuntur, uti subdit. NOLI IN PATIENTIA TUA (hebraice, noli in longitudine nasi, id est longanimitate tua qua Judaeos, qui me persequuntur, toleras, et differs ultionem) SUSCIPERE ME — meamque causam et precem, q. d. Cito me vindica, ut sciant me Prophetam a te missum, ne et ego et tu diutius opprobrium eorum feramus. Ita Chaldaeus, Hugo, Lyranus, Dionysius et alii. Vatablus vertit: Ne in longanimitate tua, qua pateris hostes meos, tollas me de medio: id est, ne prius moriar quam sumpseris poenas de eis: da mihi hanc consolationem, ut non moriar inultus, sed videam ante mortem eos meritas dare poenas.
15:16
16. INVENTI SUNT SERMONES TUI, (a me), ET COMEDI EOS (id est avide hausi et excepi eos. Ita Lyranus; hinc) factum est mihi verbum tuum in gaudium, — q. d. Dulce mihi fuit audire tua consilia et decreta; at postquam ob ea a Judaeis tam dira passus sum, facta sunt mihi amara, aeque ac Ezechieli, cap. III, vers. 14, ac S. Joanni, Apocal. X, 9, qui huc alludit. Aliter S. Hieronymus, Rabanus, Hugo, q. d. Gavisus sum talia et tanta mala sustinens, ex eo quod verbo tuo parerem, illudque praedicarem. Septuaginta pro comedi vertunt, comede: pro ochelem enim legerunt ochlam, in imperativo: sic enim habent: Comede, vel consume eos, et erit verbum tuum mihi in gaudium, q. d. Adimple minas per me praedictas, ut sciant me verum esse Prophetam, tuncque laetabor. Ita Theodoretus. QUONIAM INVOCATUM EST NOMEN TUUM SUPER ME, — quia vocatus sum et vocor, atque revera sum propheta tuus, q. d. Quia certus sum me quasi prophetam audire oracula tua, qui es Deus omnipotens; hinc ea, utpote divina, fuerunt mihi dulcia.
15:17
17. NON SEDI IN CONCILIO LUDENTIUM. — Id est derisorum impiorum, qui homines et Deum ridere solent. Aut proprie, q. d. Cum prophetam agere coepi, abstinui a risu, ludis et jocis saecularibus: serius fui, spiransque compunctionem. ET GLORIATUS SUM. — Repete per hebraismum negationem non, q. d. Non sum gloriatus a facie manus tuae, id est ob donum prophetiae, quod in me operatus es tactu manus tuae, cap. I, vers. 9, sed solus sedi ab omnibus desertus, quia prophetiam minacem, et, ut hebraice est, plenam indignation, commisisti mihi. Ita Chaldaeus, Pagninus, Dionysius et Sanchez. Secundo, sine negatione, to et accipiendo causaliter pro quia, sic explices: non delectatus sum, nec gloriatus 'concilio ludentium,' et, id est quia, gloriatus sum et delectatus te solo, Domine, tuo alloquio, tuis oraculis. Manus enim apud Prophetas symbolum est prophetiae et oraculorum. Verum priorem sensum exigit id quod sequitur: 'Quoniam comminatione replesti me,' o comminationem vocat prophetiam tristem et minacem, quam alibi vocat onus, q. d. Prophetia ista dura et minax de populi mei excidio, omnem mihi laetandi et gloriandi materiam abstulit, meque moerore et horrore replevit. Tropologice S. Gregorius, IV Moral. XXXV: Manus, ait, Dei est, quae nos peccantes paradiso expulit; comminatio vero, qua etiamnum nobis peccantibus gehennam minatur. Ergo 'vir sanctus cunctas a se desideriorum temporalium turbas ejiciat, seque in magna mentis solitudine abscondat, dicens: A facie manus tuae solus sedebam: quoniam comminatione replesti me.' Ita sederunt S. Eremitae in deserto, uti memorant S. Hieronymus, Climachus, Palladius, Theodoretus, Cassianus et alii. Aliter haec distinguunt Hebraei recentiores et Vatablus, scilicet, non sedi in concilio jocantium, ut exultarem; sed propter manum tuam solus habito, quia indignatione replesti me. Ita et S. Gregorius, IV Moral. cap. XXXV.
15:18
18. PLAGA MEA DESPERABILIS, — id est desperata, incurabilis, q. d. Cur me relinquis in afflictione hac velut desperatum, nec consolaris? FACTA EST MIHI (scilicet manus tua, de qua vers. 17), QUASI MENDACIUM AQUARUM INFIDELIUM, — id est quasi fons infidelis et mendax, qui videtur perenniter fluxurus, et tamen deficit, verbi gratia in aestate, cum maxime eo indigent homines, q. d. Putabam, o Domine, quod semper me tua manu et ope juvares, uti promisisti: et ecce in hac plaga et persecutione, cum maxime ope indigeo, me deseris. Ita Chaldaeus, Septuaginta, Pagninus et Vatablus. Hebraea ad verbum pathetica sunt. Secundo, Sanchez, q. d. 'Facta est,' id est factum est (Hebraei enim femininum genus usurpant pro neutro, quo carent), scilicet abstinere meum a jocis et concilio ludentium, de quo vers. 17, ut tibi soli placerem (quod credebam mihi fore commodum, utile et prosperum), tanquam aquae mendaces, quae tunc maestum agricolam destituunt, cum maxime sitiunt agri. Ita enim et nunc ego, cum ab iis quos deserui, vexor, a te quoque, o Domine, derelinquor. Tertio, Lyranus, q. d. 'Facta est mihi,' scilicet plaga mea, sicut aquae infideles, quae tempore aestus, cum maxime iis indigemus, deficiunt; quia plaga tunc mihi adest, cum maxime indigeo consolatione. Quarto, S. Hieronymus, Rabanus, Hugo, q. d. Propheta gerens typum Christi patientis; Plaga haec non durat, sed praeterit et deficit, sicut aquae infideles: sed, quomodo ergo luget, et vocat eam desperabilem? Hinc quinto, S. Augustinus, lib. II Contra litteras Petiliani (qui quasi Donatista ex hoc loco probare volebat, baptismum infidelium et impiorum, esse mendacem et vanum) cap. CII, et S. Thomas sic explicant, q. d. Plaga, id est inimici mei, sunt quasi aquae dolosae et infideles, ut iis me credere non possim, sed semper ab iis timere mala debeam, quamdiu supererunt. Dico ergo hoc adagium spectare et explicare plagam desperatam (de hac enim sermo praecessit), scilicet quod sit incurabilis, instar ulceris chronii, quod cum sanatum videtur et obductum, interius putrescit, et gangraena profundiore recrudescit: sicut fallaces quidam torrentes, aut lacunae (quas Flandri Doolaghen vocant), quae cum putantur exaruisse, et sicco pede posse transiri, cedunt incedenti, eumque hauriunt et mergunt: hae enim vocantur infideles, quia cum videntur siccae et solidae, de novo ebulliunt et scaturiunt, instar paludis. Ita Delrio, adagio 843.
15:19
19. SI CONVERTERIS (Maldonatus putat hic dici populo, non Jeremiae: quia Jeremias, inquit, non recesserat a Deo, neque indigebat ut in ejus rediret gratiam: sensum ergo esse, q. d. Si, o popule, a peccatis tuis convertaris, ego vicissim), CONVERTAM TE (id est in gratiam meam te reponam), ET ANTE FACIEM MEAM STABIS, — id est, prosequar te omni favore, libenter te videbo. Verum non populo, sed Jeremiae haec dici, patet ex eo quod sequitur: 'Convertentur ipsi ad te, et dabo te populo huic in murum aereum.' Dico ergo, to si converteris, est futurum, et sensus est, q. d. Si convertaris, o Jeremia, a tua diffidentia, pusillanimitate et impatientia, ad firmam in me spem et constantiam, convertam et restituam te, ut firmus stes ante faciem meam, sisque mihi familiaris et propheta charissimus, ac mihi curae sit salus tua. Ita Chaldaeus, Vatablus, Origenes. Aliter S. Hieronymus, Theodoretus, Rabanus, Hugo, S. Thomas et Lyranus, q. d. Si, o Jeremia, converteris hunc populum a peccatis, ego te a tua afflictione convertam, erisque mihi familiarissimus. Unde sequitur: 'Si separaveris,' etc. Verum prior sensus verior est, et magis genuinus. Aliter et Sanchez, q. d. Si, o Jeremia, converteris ad me, uti coepisti, aut, si converteris te a nugatorum atque ludentium coetu, ego convertam te, ab iis nempe malis et incommodis, quibus te oppositum esse quereris: daboque tibi inter Prophetas aliquid eximium, nempe ut assidue stes ante faciem meam, ut scilicet sis mihi familiaris, egoque te libenter aspiciam, et quotidie donis singularibus ornem. SI SEPARAVERIS PRETIOSUM A VILI. — Syrus, Si eduxeris grave a defectivo (v. g. monetam gravem et ponderosam ab ea quae levioris est ponderis, et a justo pondere deficit), vel honestum a pravo. Primo, sensus est, q. d. Si separaveris verbum meum pretiosum a verbis Judaeorum minacibus, sed levibus, vilibus et infirmis, quia ipsi invalidi sunt, et minas suas explere non poterunt, q. d. Si fortiter et animose, o Jeremia, adhaeseris verbo meo, et contempseris Judaeorum minas, eris quasi os meum, id est eris propheta et praeco meus mihi conjunctissimus, per quem ego mea secreta et decreta edicam et proloquar. Hic sensus aptissimus est, optimeque respondet praeced. et seq. Fac ergo, o Jeremia, sicut apes, quae flores colligunt, herbas relinquunt, et, ut ait S. Augustinus, tract. 46 in Joan., 'botrum carpe, spinam cave.' Secundo, 'si separaveris pretiosum,' id est patientiam, constantiam et virtutem, a tua vili timiditate; si constans fueris, non timidus: virtutes enim pretiosae sunt, maxime fortitudo et magnanimitas; vitia vero vilia sunt, et maxime timidae animae et pusillanimes, viles sunt. Huc referri potest expositio Sanchez, apta sane et congrua: 'Si separaveris pretiosum a vili,' id est me meaque oracula a ludis et nugis ludentium, vers. 17, ut has averseris, sicuti facis, illa sequaris et exequaris, 'quasi os meum eris,' id est, 'stabis ante faciem meam,' accipies a me oracula, verba mea loqueris, erisque 'quasi os meum:' quia non aliter loqueris, quam ut ego loquerer, aut quam a me tibi praescriptum est. Est enim os quasi lyra animata, in qua dentes sunt quasi chordae, lingua plectrum, ait S. Ambrosius, lib. VI Hexam. cap. IX, anima et spiritus Dei afflatus, qui os movet et regit, in eoque modulatur prout vult. Tertio, Maldonatus haec explicare pergit de populo, q. d. Si, o popule, delectum habueris inter veros Prophetas et falsos. Verum jam dixi haec Jeremiae dici. Quarto, S. Hieronymus, Chaldaeus, Theodoretus, Hugo, S. Thomas, Lyranus sic explicant, q. d. Si, o Jeremia, Judaeos ductiles et flexiles ab obduratis separaveris et converteris; vel potius, si dederis operam, ut ex vilibus, impiis, incredulis et rebellibus, facias credentes, obedientes, justos, sicque eos separes, etc., ut hebraice est, educas a sua praeterita et aliorum adhuc rebellium praesenti impietate; eris mihi curae, charus et conjunctus quasi os meum (sic vulgo dicimus ei quem valde diligimus: Amo te quasi oculos meos, quasi cor meum), quod voluntatem meam annuntiat et implet. Unde Chaldaeus vertit, voluntatem verbi mei implebis; et S. Hieronymus, eris sicut lex mea quae animas convertit; et Theodoretus: Similis, inquit, eris verbo meo: quia sicut ego verbo condidi universa, ita tu verbo impios convertes ad virtutem. Arabicus, eris ut sermo oris mei. Aliter Vatablus et Isidorus, quasi os meum eris, id est, inquiunt, omne quod dixeris, ita certo praestabo, ac si ego dixissem. Addit Chrysostomus, orat. 3 Contra Judaeos: Os, inquit, eorum, qui proximos convertunt, est quasi os Dei, id est tales, Deo sunt simillimi et conjunctissimi, sicut os homini simillimum et conjunctissimum est. Secundo, tales sunt quasi Christus, et simillimi Christo, qui est os et verbum Patris: Christus enim factus est homo, et crucifixus ad hoc ut animas converteret. Denique audi S. Gregorium, XVIII Moral. XXIII: 'Si separaveris, inquit, pretiosum a vili, quasi os meum eris: vilis quippe Deo est mundus praesens, pretiosa vero est anima humana: qui ergo pretiosum a vili separat, quasi os Domini vocatur; quia per eum Deus verba sua exerit, qui ab amore praesentis saeculi, loquendo quae potest, humanam animam evellit.' Anima enim rationalis est gemma pretiosissima, quae pluris valet quam coelum et terra totusque mundus: est enim ad imaginem Dei facta, Deique summa participatio, et, ut ille ait, divinae particula aurae, ideoque S. Augustinus et ex eo S. Thomas docent, quod conversio et justificatio impii, majus, difficilius et potentius sit opus, quam creatio coeli et terrae. Quis ergo hanc gemmam purgare et salvare, etiam vitae suae impensa, non ambiat? Docet hoc D. Thomas, I II, Quaest. CXIII, art. 9, Virgilius, Ennium manu tenens et legens, rogatus quid faceret, respondit: 'De stercore aurum colligo.' Dicat hoc, qui animam convertere satagit: De stercore mundi aurum hoc, animam hanc, colligo et separo, quasi pretiosum a vili. Hinc S. Joannes Chrysostomus, orat. 3 Contra Judaeos, tom. V, docet eum qui animam convertit, majus gratiusque donum Deo offerre, quam si templum ei construeret: 'Unicum, inquit, templum eruit Deus Hierosolymis, et innumerabilia erexit longe venerabiliora. Vos, inquit, templum estis Dei viventis;' et inferius: 'Nam etiamsi pecuniae vim immensam dinumeraverit aliquis, nihil simile praestiterit ei, quod praestat is qui servat animam. Haec est major eleemosyna, quam decem millia talentorum, quam hic mundus universus, quantus quantus undique patet oculis: siquidem homo est toto mundo pretiosior; hujus enim causa et coelum, et terra, et mare, et sol, et stellae condita sunt.' CONVERTENTUR IPSI AD TE. — Id est ipsi Judaei tibi infensi, fient tibi supplices, et subjicientur tibi, non tu illis; imo ipsi requirent te tuamque amicitiam, ut eis consulas, et pro eis ores. Patet cap. XXI; tu vero mea virtute roboratus quasi murus aereus, non curabis nec requires eos. Secundo, Chaldaeus explicat, q. d. Ipsi obedient verbis tuis, et te imitabuntur, tu non imitaberis mores et errores eorum. Tropologice, tales debent esse Praelati, pastores et concionatores, ut scilicet cum Jeremia, cap. V, vers. 14, sint instar ignis, qui omnia in se convertit et ipse in nihil convertitur: ut nimirum perseverent in suo virtutis statu, populumque in suam charitatem et virtutem convertant; ipsi vero non convertantur ad eum, id est populi vitia et mores non induant, iisque se non conforment. Ita S. Monica, orans pro filio suo Augustino manichaeo, vidit Angelum sibi dicentem: 'Ubi tu es, ibi est et ille,' significans eum fore catholicum; itaque Augustinus hoc audiens eluderet, diceretque hoc viso portendi, illam fore quandoque talem, qualis ipse erat, scilicet manichaean, subjunxit illa: 'Non, inquit, non enim mihi dictum est: Ubi ille, ibi et tu; sed: Ubi tu, ibi et ille,' ut refert S. Augustinus, lib. III Confess. cap. XI. Ita S. P. N. Ignatius dicebat suos aliosque Religiosos sic agere debere cum saecularibus, ut eos a saecularibus colloquiis et desideriis ad sua, id est religiosa et divina, traducerent; non vero ipsi ad eorum saeculares mores et sermones descenderent, cum iisque quasi saecularescerent. Quocirca hoc erat ejus praeceptum: 'Ingredimini ad saeculares, cum eo quod ipsorum est, sed egredimini cum vestro,' q. d. Initio saecularibus vos accommodate, et ad eorum colloquia descendite, sed sensim et suaviter altiora et divina inducite, eaque figite in eorum cordibus. Sic enim Apostolus ait: 'Omnibus omnia factus sum, ut omnes facerem salvos.' Hinc rursum infert D. Thomas, quod 'Sancti non gaudent nec gloriantur, nisi in bono virtutis, maxime triplici, scilicet primo, in tribulationum passione. Roman. V: Non solum autem, sed et gloriamur in tribulationibus. Secundo, in proximorum conversione. II Cor. VII: Multa mihi fiducia est apud vos, multa mihi gloriatio pro vobis. Tertio, in conscientiae puritate. II Corinth. cap. I: Gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae.' 'Secundo, gloriantur Sancti in Deo, scilicet primo, in divina dilectione, ostensa per passionem Christi. Gal. cap. ult. Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi. Secundo, in divina cognitione. Jerem. IX: In hoc glorietur, qui gloriatur, scire et nosse me. Tertio, in divina imitatione. Eccli. XXXII: Gloria magna est sequi Dominum; longitudo enim dierum assumetur ab eo.' Hucusque D. Thomas.
15:1
Hic ponitur finalis et sententialis repulsio orationis prophetae pro populo: et primo ponitur orationis repulsio; secundo ostenditur populi obstinatio, quae, est causa hujus, cap. 17: peccatum Juda scriptum est stylo ferreo in ungue adamantino. Circa primum duo. Primo interdicit prophetae ne pro populo oret; secundo praecipit ut eorum, quasi excommunicatorem, consortium vitet, cap. 16: et factum est verbum. Domini ad me dicens. Circa primum duo. Primo ponitur repulsio orationis prophetae pro populo orantis; secundo quasi desperans de salute populi, pro seipso orationem fundit, ibi, vae mihi, mater mea. Circa primum duo. Primo repellitur oratio; secundo ponitur repulsionis ratio: quis enim miserebitur tui, Jerusalem? Circa primum duo. Primo ponitur repulsio orationis: si steterint Moyses et Samuel, qui efficaces fuerunt in orando, eo quod de populo soliciti et pro inimicis exoraverunt. De Moyse habetur Exod. 22: de Samuele 1 Reg. 12. Anima, affectus; ac si dicat: non est ex defectu orantis quod oratio non exauditur, sed ex defectu populi pro quo oratur. Ezech. 14: et si fuerint tres viri isti in medio ejus, Noe, Daniel et Job, ipsi in justitia sua liberabunt animas suas. Et infra (ibidem): et si fuerint tres viri in medio ejus, non liberabunt filios, neque filias; sed ipsi soli liberabuntur. Secundo repulsio gentis, pro qua orabatur, et primo quantum ad terminum a quo: ejice, ostende ejectos esse, a facie, ut me non videant, et mea praesentia non defendantur. Genes. 4: ecce ejicis me hodie a facie terrae, et a facie tua abscondar, et cetera. Secundo quantum ad terminum ad quem, ponens quadruplex periculum: quod si dixerint ad te, quo egrediemur?
15:2
Dices ad eos (...): qui ad mortem, ad mortem, pestilentiae; quasi dicat: diversi his diversis poenis subjacebunt. Ezech. 5: tertia pars tui peste morietur, et fame consumetur in medio tui; et tertia pars tui in gladio cadet in circuitu tuo; tertiam vero partem tui in omnem ventum dispergam, et gladium evaginabo post eos.
15:3
Et excludit consolationis remedium, sepulturae contra mortuos: et visitabo quatuor species, dictas, scilicet mortem, gladium, famem et captivitatem. Et superaddam canes. Supra 7: erit morticinum populi hujus in cibum volucribus caeli, et bestiis terrae; et non erit qui abigat.
15:4
Et misericordiae quantum ad captivos: et dabo eos in fervorem, idest in fervens odium, propter Manassem, qui multa mala fecit, 4 regum 21. Unde eodem 23: verumtamen non est aversus dominus ab ira furoris sui magni, quo iratus est furor ejus contra Judam, propter irritationes quibus provocaverat eum Manasses. Punitur autem populus pro peccatis regis, tum quia malus pro peccatis populi regnare permittitur. Job 34: qui regnare facit hominum hypocritam propter peccata populi: tum quia populus sequitur peccata regis. Eccl. 10: qualis rector civitatis, tales et inhabitantes in ea. Proverb. 29: princeps qui libenter audit verba mendacii, omnes ministros suos habet impios.
15:5
Hic assignatur repulsionis ratio: et primo ponitur quaestio admirationis; et excluditur primo misericordia judicis: quis miserebitur? Secundo satisfactio alicujus compatientis: aut quis contristabitur? Tertio oratio mediatoris alicujus: aut quis ibit ad rogandum? Ex quo Deus repulit, et in tot peccatis es. Oseae 1: voca nomen ejus absque misericordia: quia non addam ultra misereri domui Israel; sed oblivione obliviscar eorum. Secundo assignat rationem repulsionis: et primo ex ingratitudine, ponens culpam: tu dereliquisti. Isa. 1: dereliquerunt dominum, blasphemaverunt sanctum Israel, abalienati sunt retrorsum.
15:6
Et poenam: et extendam manum meam super te. Isa. 9: in omnibus his non est aversus furor ejus; sed adhuc manus ejus extenta. Secundo ex obstinatione: et primo quia non flectuntur precibus, ponens culpam, laboravi rogans; quasi dicat: toties rogavi ut converteremini; quasi dicat. Laborassem, si possibile fuisset. Isa. 43: servire me fecisti in peccatis tuis, praebuisti mihi laborem in iniquitatibus tuis.
15:7
Et poenam: et disperdam eos ventilabro, exercitu Chaldaeorum, quasi paleas de area, in portis terrae, idest usque ad extrema terrae: porta enim est extrema pars domus, vel civitatis. Luc. 3: cujus ventilabrum in manu ejus, et purgabit aream suam, et congregabit triticum in horreum suum, paleas autem comburet igni inextinguibili. Secundo quia non corriguntur flagellis: et primo ponit duritiam, ponens flagella in generali: interfeci et perdidi, captivando. Supra 2: frustra percussi filios vestros; disciplinam non receperunt.
15:8
Et in speciali quantum ad mulieres, quae sunt magis miserabiles et flebiles in amissione virorum: multiplicatae sunt mihi viduae ejus super arenam, hyperbolice: quasi dicat, innumerabiles. Isa. 9: pupillorum ejus, et viduarum non miserebitur. Et in amissione filii unigeniti: et induxi vastatorem, interfectorem filii, meridie, in quo potentia hostium, qui non ex insidiis, sed aperte pugnant, repente, in quo impotentia ad resistendum, quia non praecaverunt. Isa. 30: subito dum non speratur, veniet contritio ejus, et cetera. Et etiam quantum ad mortem plurium filiorum simul, ponens mortem prolis, infirmata filiis orbata, qui fortitudo sunt matris. 1 Reg. 2: donec sterilis peperit plurimos, et quae multos habebat filios, infirmata est. Et tristitiam matris: defecit anima, propter mentis stuporem.
15:9
Occidit ei sol, laetitiae, propter tristitiae dolorem, quae obscurum facit cor, confusa, intus, erubuit, extra, deficiente hoc in quo gloriabatur. Amos 8: occidet sol meridie, et tenebrescere faciam terram in die luminis. Secundo comminatur poenam, et residuo, scilicet a praedictis flagellis. Deut. 28: tradet te dominus corruentem ante hostes tuos, et per unam viam egredieris contra eos, et per septem fugiet, et dispergeris per omnia regna terrae.
15:12
Hic propheta quasi desperans de populo, orat pro seipso. Et primo ponitur ipsius conquestio, proponens adversariorum discordiam; vae mihi; idest, imminet ex hoc quod natus sum. Rixae, idest propter quem rixa sit, eo quod vitia, et mala praenuntio, discordiae, aliis me impugnantibus, et aliis defendentibus. Hoc etiam in Christo completum est. Job 10: quare de vulva eduxisti me, qui utinam consumptus essem, ne oculus me videret? Excludit discordiae causam, quae maxime solet ex contractibus oriri. Non foeneravi. Omnes maledicunt. Ps. 108: maledicent illi, et tu benedices. Qui insurgunt in me confundantur, servus autem tuus laetabitur. Secundo ponitur domini consolatio: dicit dominus. Et primo quantum ad salutem propriam in promotione sui, et suorum in bonis: si non reliquiae, idest qui adhaerent tibi (non enim habuit filios ut infra 16), in bonum, erunt. Aposiopesis, supplendum, non mihi credatur. Et quantum ad liberationem a malis: si non occurri, paratus ad auxilium. 2 Cor. 1: benedictus Deus, et pater domini nostri Jesu Christi, pater misericordiarum et Deus totius consolationis, qui consolatur nos in omni tribulatione nostra. Secundo quantum ad adversariorum afflictionem, comminans hostem implacabilem. Et primo excludit hostium concordiam, quia cum propheta concordare voluerunt: numquid Judaeorum populus, qui est ferrum, propter duritiam, et aes, propter impatientiam, foederabitur ferro ab Aquilone, idest a Chaldaeis? Quasi dicat, non. Supra 6: aes, et ferrum universi corrupti sunt. Defecit sufflatorium in igne, consumptum est plumbum. Vel tu ferrum, dura praedicans illis, qui sunt ferrum et aes, foederari non potes. Joan. 15: nolite mirari si odit vos mundus: scitote quoniam me priorem vobis odio habuit.
15:13
Secundo excludit confoederationis fiduciam, tum ex muneribus: divitias tuas, et thesauros tuos in direptionem dabo gratis; quasi dicat, nihil tibi proderunt, in omnibus, idest pro omnibus. Nahum 2: diripite argentum, diripite aurum, et non est finis divitiarum ex omnibus vasis desiderabilibus. Tum etiam ex precibus: et adducam, quasi dicat: non poteritis eos rogare, quia non intelligent. Isa. 6: levabit signum in nationibus procul, et sibilabit ad eum de finibus terrae. Tertio assignat causam: quia ignis succensus est.
15:14
Deuter. 32: ignis succensus est in furore meo, et ardebit usque ad Inferni novissima, devorabitque terram cum germine suo, et montium fundamenta comburet.
15:16
Hic ponitur prophetae petitio: et primo ponitur ipsius oratio; secundo domini responsio, ibi, propter hoc, haec dicit dominus. Circa primum tria. Primo ponit divinae consolationis solatium, proponens divinam cognitionem, tu scis, quid patior, et quid feci. Recordare, per effectum misericordiae. Thren. 3: recordare paupertatis et transgressionis meae, absinthii et fellis. Petit consolationem, et visita me, consolando. Job 10: visitatio tua custodivit spiritum meum. Et excludit dilationem: noli in potentia. Eccl. 5: altissimus enim est patiens redditor. Secundo allegat meritum, proponens opprobrium quod pro Deo sustinuit patienter, ponens illatam injuriam; scito, effectu te scire ostende, propter te, dum mandatis tuis obediens, dura populo nuntiabam. Ps. 68: quoniam propter te sustinui opprobrium, operuit confusio faciem meam. Et spiritualem patientis laetitiam: inventi sunt, quasi opere expleti, et comedi, delectatus in eis. Ps. 118: quam dulcia faucibus meis eloquia tua. Super mel ori meo. Ponens etiam causam: quoniam invocatum est nomen tuum super me, dum scilicet dicor propheta domini. Supra 14: nomen tuum invocatum est super nos. Proponit etiam consortium quod vitavit prudenter, ponens solitudinem: non sedi in Concilio ludentium, multo minus iniquorum, ne gravitatem, cordis deponerem, et ut mandatis tuis vacarem. Tob. 3: numquam cum ludentibus miscui me neque cum his qui in levitate ambulant participem me praebui.
15:17
Ponens interiorem exaltationem: et gloriatus sum a facie manus tuae, corrigentis. 2 Cor. 12: libenter gloriabor in infirmitatibus meis. Vel manus consolantis spiritualibus donis. Ponens etiam solitudinis rationem: solus sedebam, quoniam comminatione replesti me, quasi dicat: tot amaritudinibus opprimebar quod non vacabat mihi ludere. Thren. 3: replevit me amaritudine. Tertio miratur inflicti doloris aculeum, ponens dolorem: quare factus est dolor meus perpetuus? Quasi dicat: unde est quod post tantas preces, post tot merita tribulatio non recedit? Infra 30: insanabilis fractura tua, pessima plaga tua. Secundum Judaeos, loquitur in persona Jerusalem.
15:18
Et adjungit consolationem: facta est mihi quasi mendacium aquarum infidelium; quasi dicat: in hoc tamen consolabor, quod cito transiturae sunt hujusmodi angustiae, sicut aquae infideles quae ex pluviis congregantur. Psal. 68: intraverunt aquae usque ad animam meam. Vel hoc dicit propter dolum adversariorum.
15:19
Hic ponitur domini exaudientis responsio. Et primo promittit promotionem in beatis, quantum ad vitae rectitudinem: si converteris, alios ad me a peccatis, convertam te, ab angustiis, stabis, per vitae rectitudinem, vel contemplationis eminentiam. 3 Reg. 17: vivit dominus in cujus conspectu sto. Jac. ult.: qui converti fecerit peccatorem ab errore viae suae, liberabit animam ejus a morte, et operiet multitudinem peccatorum. Et quantum ad praedicationis auctoritatem: et si separaveris pretiosum a vili, distinguendo scilicet opera mala a bonis, os meum, quia per te loquar. Matth. 10: non enim vos estis qui loquimini, sed spiritus patris vestri qui loquitur in nobis. Secundo quantum ad liberationem a malis: et primo a malis culpae: convertentur ipsi ad te; quasi dicat: ipsi imitabuntur te, et non tu eos. 1 Cor. 4: rogo vos, imitatores mei estote, sicut et ego Christi. Secundo a malis poenae: et primo promittit fortitudinem: et dabo te populo huic in murum aereum fortem.
15:20
Supra 1: dedi te in civitatem munitam, et in columnam ferream, et in murum aeneum super omnem terram, regibus Juda, et principibus ejus, et sacerdotibus, et populo terrae; et bellabunt adversum te, et non praevalebunt: quia ego tecum sum, ait dominus, ut liberem te. Secundo promittit defensionem, et bellabunt. Psal. 22: nam si ambulavero in medio umbrae mortis, non timebo mala, quoniam tu mecum es. Tertio promittit liberationem, et liberabo. Isa. 43: noli timere, quia redemi te, et vocavi te nomine tuo. Notandum, quod sancti gloriantur in bono virtutis. In tribulationum passione. Rom. 5: non solum autem, sed et gloriamur in tribulationibus. In proximorum conversatione. 2 Corinth. 7: multa mihi fiducia est apud vos, multa gloriatio pro vobis. In conscientiae puritate. 2 Cor. 1: gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae. Item gloriantur sancti in Deo, in divina dilectione ostensa per passionem. Galat. ult.: mihi absit gloriari nisi in cruce domini nostri Jesu Christi. In divina cognitione. Supra 9: in hoc glorietur, qui gloriatur, scire, et nosse me. In divina imitatione. Eccli. 23: magna gloria est sequi dominum; longitudo enim dierum assumetur ab eo.
15:1
… Il confine nord dell'Idumea è la tribù di Giuda (Ier. 15, 1, 21), il cui limite meridionale è costituito dalla linea che parte dal Mar Morto, raggiunge Cadesbarne (= 'Ajn Qedeja') e arriva a Wādi el-'Arīš. …
15:19
… 20 sgg.; Is. 5, 9; 22, 14; Ez. 9, 1; Ier. 20, 7-12; 23, 28; Mich. 3, 8; Is. 6, 6-9; Ier. 1, 17-19; Ez. 3, 8-9). L'agiografo o scrittore biblico è quindi l'intermediario per cui Dio parla o scrive (Os. 1, 1-2; Agg. 1, 7; Mal. 1, 1), è la bocca di Dio (Ier. 15, 19; Is. 30, 2, conforme a Ex. 4, 15 sgg.; 7, 1). Alcune azioni simboliche descrivono plasticamente l'influsso divino sul profeta-scrittore, p. es., Ezechiele deve divorare il libro che …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.