The prophet inueigheth against the Iewes vaine boasting of the name of Israel, not hauing true vertues. 3. Onlie God, not idoles, foresheweth thinges to come: 9. for his owne names sake, conserueth his people, 16. Inuiteth them to repent, and to be gratful for his benefites.
1Hear ye these things, O house of Jacob, you that are called by the name of Israel, and are come forth out of the waters of Juda, you who swear by the name of the Lord, and make mention of the God of Israel, but not in truth, nor in justice.Ascolta queste cose tu casa di Giacobbe, voi, che prendete il nome d'Israele, e Giuda avete per vostra origine, tu, che fai giuramento nel nome del Signore, e del Dio d'Israele fai menzione non con verità, né con giustizia:HEARE ye these thinges ô house of Iacob, which are called by the name of Israel, and are come out of the waters of Iuda, which sweare in the name of our Lord, & are mindful of the God of Israel not in truth, nor in iustice.Audite hæc, domus Jacob, / qui vocamini nomine Israël, / et de aquis Juda existis; / qui juratis in nomine Domini, / et Dei Israël recordamini / non in veritate neque in justitia. 2For they are called of the holy city, and are established upon the God of Israel: the Lord of hosts is his name.Imperocché dalla città santa si nomano, e al Dio d'Israele, si appoggiano, che ha nome, Signore degli eserciti.For they are called of the holie citie, and are established vpon the God of Israel: the Lord of hostes is his name.De civitate enim sancta vocati sunt, / et super Deum Israël constabiliti sunt: / Dominus exercituum nomen ejus. 3The former things of old, I have declared, and they went forth out of my mouth, and I have made them to be heard: I did them suddenly and they came to pass.Le precedenti cose io annunziai molto prima, e di mia propria bocca le predissi, e le feci sapere: tutt'ad un tratto io le misi ad effetto, e avvennero;The former thinges of old I haue declared, and they proceded out of my mouth, and I haue made them to be heard: sodenly I haue wrought, and they came.Priora ex tunc annuntiavi, / et ex ore meo exierunt, et audita feci ea: / repente operatus sum, et venerunt. 4For I knew that thou art stubborn, and thy neck is as an iron sinew, and thy forehead as brass.Perocché io sapeva, che tu se' duro, e che nerbo di ferro è la tua cervice, e la tua fronte è di bronzo.For I knew that thou art stubburne, and thy necke is an yron sinew, and thy forehead of brasse.Scivi enim quia durus es tu, / et nervus ferreus cervix tua, / et frons tua ærea. 5I foretold thee of old, before they came to pass I told thee, lest thou shouldst say: My idols have done these things, and my graven and molten things have commanded them.Tel predissi già tempo; tel indicai prima, che avvenisse, affinchè per disgrazia tu non dicessi: I miei idoli han fatte queste cose, e le mie statue di scultura, e di getto hanno disposto così.I foretold thee of old: before they came I told thee, lest perhaps thou shouldest say: My idols haue done these thinges, and my sculptils, and moltens haue commanded these thinges.Prædixi tibi ex tunc; / antequam venirent, indicavi tibi, / ne forte diceres: Idola mea fecerunt hæc, / et sculptilia mea et conflatilia mandaverunt ista.
6See now all the things which thou hast heard: but have you declared them? I have shewn thee new things from that time, and things are kept which thou knowest not:Mira (eseguito) tutto quel, che udisti: e non siete voi quelli, che lo propalaste? Fin d'adesso nuove cose ti ho rivelate, e ne serbo, che tu non sai.See al the thinges which thou hast heard: but haue you declared them? I haue made thee know new thinges of old, and the thinges are kept which thou knowest not:Quæ audisti, vide omnia; / vos autem, num annuntiastis ? / Audita feci tibi nova ex tunc, / et conservata sunt quæ nescis. 7They are created now, and not of old: and before the day, when thou heardest them not, lest thou shouldst say: Behold I knew them.Adesso sono create (queste predizioni), e non in passato, e prima del tempo, e tu non ne hai sentito parlare, affinchè per disgrazia tu non dicessi io mel sapeva.now they are created, and not of old: and before the day, and thou heardest them not, lest perhaps thou mighrest say: Behold I knewe them.Nunc creata sunt et non ex tunc; / et ante diem, et non audisti ea, / ne forte dicas: Ecce ego cognovi ea. 8Thou hast neither heard, nor known, neither was thy ear opened of old. For I know that transgressing thou wilt transgress, and I have called thee a transgressor from the womb.Tu ne le avevi udite, né le sapevi, e non erano allora aperte le tue orecchie: perocché io so, che tu continuerai a prevaricare, e prevaricatore ti chiamai dal sen di tua madre.Thou hast neither heard, nor knowen, neither was thyne eare opened of old. For I know that transgressing thou wilt transgresse, and I haue called thee a transgressour from the wombe.Neque audisti, neque cognovisti, / neque ex tunc aperta est auris tua: / scio enim quia prævaricans prævaricaberis, / et transgressorem ex utero vocavi te. 9For my name’s sake I will remove my wrath far off: and for my praise I will bridle thee, lest thou shouldst perish.Per amore del nome mio conterrò il mio furore: e colla mia gloria ti imbriglierò, perchè tu non perisca.For my names sake I wil make my furie far of: and for my prayse I wil bridle thee, that thou perish not.Propter nomen meum longe faciam furorem meum, / et laude mea infrenabo te, / ne intereas. 10Behold I have refined thee, but not as silver, I have chosen thee in the furnace of poverty.Ecco, che io ti ho purgato col fuoco, ma non come l'argento, no fatto saggio di te nel grogiuolo della povertà.Behold I haue fined thee, but not as siluer, I haue chosen thee in the fornace of pouertie.Ecce excoxi te, sed non quasi argentum; / elegi te in camino paupertatis.
11For my own sake, for my own sake will I do it, that I may not be blasphemed: and I will not give my glory to another.Per causa mia, per causa mia farò questo, perch'io non sia bestemmiato; e ad altri non darò la mia gloria.For myself, for my self wil I do it, that I be not blasphemed: and I wil not geue my glorie to an other.Propter me, propter me faciam, / ut non blasphemer; / et gloriam meam alteri non dabo. 12Hearken to me, O Jacob, and thou Israel whom I call: I am he, I am the first, and I am the last.Ascolta me o Giacobbe, e tu Israele, cui io dò il nome: io stesso, io il primo, ed io l'ultimo.Heare me ô Iacob, and thou Israel whom I cal: I the same, I the first, & I the last.Audi me, Jacob, / et Israël, quem ego voco: / ego ipse, ego primus, / et ego novissimus. 13My hand also hath founded the earth, and my right hand hath measured the heavens: I shall call them, and they shall stand together.La mano mia fu pur quella, che fondò la terra, e la mia destra misurò i cieli: a una voce, che io dia loro, si fermeran tutti insieme.My hand also hath founded the earth, and my right hand hath measured the heauens: I shal cal them, and they shal stand together.Manus quoque mea fundavit terram, / et dextera mea mensa est cælos; / ego vocabo eos, / et stabunt simul. 14Assemble yourselves together, all you, and hear: who among them hath declared these things? the Lord hath loved him, he will do his pleasure in Babylon, and his arm shall be on the Chaldeans.Radunatevi tutti voi, e ascoltate: quali di essi tali cose annunziò? Il Signore ha amato quest'uomo, ei farà il volere di lui in Babilonia, e sarà il suo braccio contro i Caldei.Assemble ye together al you, and heare: which of them hath shewed these thinges? The Lord hath loued him, he wil do his wil in Babylon, and his arme in the Chaldees.Congregamini, omnes vos, et audite: / quis de eis annuntiavit hæc ? / Dominus dilexit eum, faciet voluntatem suam in Babylone, / et brachium suum in Chaldæis. 15I, even I have spoken and called him: I have brought him, and his way is made prosperous.Io, io ho parlato, e lo ho chiamato: lo ho guidato, ed è appianata a lui la sua via.I, euen I haue spoken, and called him: I haue brought him, and his way is directed.Ego, ego locutus sum, et vocavi eum; / adduxi eum, et directa est via ejus. 16Come ye near unto me, and hear this: I have not spoken in secret from the beginning: from the time before it was done, I was there, and now the Lord God hath sent me, and his spirit.Accostatevi a me, e udite questo: Io fin da principio non ho parlato all'oscuro: già tempo, prima che ciò avvenisse, io era colà: e ora mi ha mandato il Signore Dio, e il suo spirito.Come ye to me, and heare this: I haue not spoken in secrete from the begynning, from the time before it was done, I was there, and now the Lord God hath sent me, and his spirite.Accedite ad me et audite hoc: / non a principio in abscondito locutus sum: / ex tempore antequam fieret, ibi eram: / et nunc Dominus Deus misit me, / et spiritus ejus.
17Thus saith the Lord thy redeemer, the Holy One of Israel: I am the Lord thy God that teach thee profitable things, that govern thee in the way that thou walkest.Queste cose dice il Signore Redentor tuo, il Santo d'Israele: Io Signore Dio tuo, che t'insegno quello, che giova, e ti dirigo nella strada, per cui tu cammini.Thus sayth our Lord thy redemer the holie one of Israel: I the Lord thy God that teach thee profitable thinges, that gouerne thee in the way that thou walkest.Hæc dicit Dominus, redemptor tuus, / Sanctus Israël: / Ego Dominus Deus tuus, / docens te utilia, / gubernans te in via qua ambulas. 18O that thou hadst hearkened to my commandments: thy peace had been as a river, and thy justice as the waves of the sea,Avessi tu avuto a cuore i miei precetti: quasi fiume sarebbe la pace tua, e la tua giustizia come i gorghi del mare.I would thou hadst attended to my commandments: thy peace had bene as a floud, and thy iustice as the waues of the sea.Utinam attendisses mandata mea: / facta fuisset sicut flumen pax tua, / et justitia tua sicut gurgites maris: 19And thy seed had been as the sand, and the offspring of thy bowels like the gravel thereof: his name should not have perished, nor have been destroyed from before my face.E la tua discendenza sarebbe stata come l'arena del mare, e la stirpe del tuo seno come le sue pietruzze: non sarebbe perito, e non sarebbe stato distrutto dinanzi a me il nome di lui.And thy seede had bene as the sand, and the stocke of thy wombe as the grauel stones therof: his name had not perished, neither had it bene destroyed from before my face.et fuisset quasi arena semen tuum, / et stirps uteri tui ut lapilli ejus; / non interisset et non fuisset attritum / nomen ejus a facie mea. 20Come forth out of Babylon, flee ye from the Chaldeans, declare it with the voice of joy: make this to be heard, and speak it out even to the ends of the earth. Say: The Lord hath redeemed his servant Jacob.Uscite di Babilonia, fuggite dalla Caldea, con voce di giubilo date questa novella: notificate tal cosa, e fate, che ne giunga notizia fino agli ultimi con fini del mondo, dite: Il Signore ha redento Giacobbe suo servo.Come forth out of Babylon, flee from the Chaldees, shew it forth in the voice of exultation: make this to be heard, and speake it out euen to the endes of the earth. Say: Our Lord hath redemed his seruant Iacob.Egredimini de Babylone, fugite a Chaldæis, / in voce exsultationis annuntiate: / auditum facite hoc, / et efferte illud usque ad extrema terræ. / Dicite: Redemit Dominus / servum suum Jacob.
21They thirsted not in the desert, when he led them out: he brought forth water out of the rock for them, and he clove the rock, and the waters gushed out.Non han patito la sete quand'ei li guidò pel deserto: trasse fuori per loro acque dal sasso, spezzò il sasso, e scaturiron le acque.They thirsted not in the desert, when he brought them forth: water out of the rocke he brought forth to them, and he cloue the rocke, and there flowed waters.Non sitierunt in deserto, cum educeret eos: / aquam de petra produxit eis, / et scidit petram, et fluxerunt aquæ. 22There is no peace to the wicked, saith the Lord.Pace non e per gli empi: dice il Signore.There is no peace to the impious, sayth our Lord.Non est pax impiis, dicit Dominus.
48:1
Calmet
Waters; people, (Apocalypse 17:15.; Haydock) or from the stock of Juda, Proverbs 5:15. (Calmet)
Worthington
He claimed the sovereign power, but had not the fortitude or wisdom of Israel. (Worthington)
48:2
48:3
Suddenly, when there was no human appearance of the event, as when I foretold the exploits of Cyrus and the ruin of Babylon so long before.
48:4
Calmet
Brass; unblushing, Jeremias 3:3. (Calmet)
Cicero
Os tuum ferreum. (Cicero, contra Pis.)
48:6
Them. Could you have believed them?
Knowest not. He upbraids their ignorance and indocility.
48:7
Calmet
Knew. Therefore I did not speak of the liberation from Egypt, but from Babylon, which is represented as just taking place. (Calmet)
48:8
Opened; docile, (Theodoret) or acquainted with these things. Isaias first made known the captivity of Babylon, and its end; and he insists so much, that people may discern the truth of his predictions, and of religion. No atheist can, with a good conscience, hold out against his arguments, Isaias 40.
48:9
Haydock
Bridle thee, like a headstrong beast, (Calmet) running to its own ruin. (Haydock)
Worthington
God pardons freely, that people may be saved if they will. (Worthington)
48:10
Calmet
Poverty, at Babylon. I have not treated thee with the utmost rigour, nor attempted to render thee free from every imperfection. (Calmet)
Haydock
Septuagint, "Lo, I have sold thee, but not for silver; I have snatched thee from the," etc. (Haydock)
48:14
Things, as I have done respecting Cyrus? (St. Cyril, etc.) who was a figure of Christ, ver. 15.
48:16
48:19
Name. The Jews were not forgotten, till they had rejected the Messias.
48:21
St. Jerome
Out. Their return was facilitated. This may easily be applied (Calmet) to the conversion of the Gentiles. (St. Jerome)
48:22
Calmet
Peace. Septuagint, "rejoicing," or prosperity for the Chaldeans or wicked Jews, ver. 18. (Calmet)
Worthington
It is promised only to the penitent. (Worthington)
48:1
By waters in the Hebrew phrase, is here vnderstood the fountaine, or spring, the prophet speaking to those that were of the tribe of Iuda. who especially halenged the preeminences and blessings of Israel the Patriarch, but had not his vertues of fortitude, and internal fight of God, signified by the name Israel.
48:9
God spareth & conserueth his people not for their merites but of his mercie, shevving his benignitie that they may repent if they vvil.
48:20
Concordanza Iere. 2•.
48:21
Concordanza Exo. 17.
Concordanza Nu. 20.
48:22
These promises of reconciliation to God, and of peace perteine to the penitent not to the obstinate in impietie.
48:4
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 16.11
11. Perchance He will say to me, who am not reformed even by blows, I know that thou art obstinate, and thy neck is an iron sinew,
48:9
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 5.15
… It is sufficient, however, for the present to quote the words of Isaiah: “For My name’s sake will I show Mine anger, and My glory I will bring upon thee, that I may not destroy thee.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 5.12
… And this thought is admirably expressed by one of the prophets speaking in the person of God, and saying: “For My name’s sake I will remove My wrath afar off: and with My praise I will bridle thee lest thou shouldest perish,”
48:10
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 18
But, one says, “the wisdom of the poor man is despised.” ( Eccles. ix. 16 .) And again another says, “Give me neither riches nor poverty” ( Prov. xxx. 8 ), and, “Deliver me from the furnace of poverty.” (See
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 10.37
60. By these temptations, O Lord, are we daily tried; yea, unceasingly are we tried. Our daily “furnace”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 3.2
… For to the poor one it is said by the Lord through the prophet, Fear not, for thou shalt not be confounded ( Isai. liv. 4 ). And not long after, soothing her, He says, O thou poor little one, tossed with tempest ( Ibid. 11 ). And again He comforts her, saying, I have chosen thee in the furnace of poverty (
48:11
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 2
… We find the same language everywhere applied to the case of the Israelites. “Do Thou this for us for Thy Name’s sake;” ( Ps. cix. 21 .) and again, God Himself said, “I do it for Mine own sake;” (
48:12
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 2.9
… Bethink you that our Lord Jesus Christ said in Isaiah that He had been sent by the Spirit. Is the Son, therefore, less than the Spirit because He was sent by the Spirit? Thus you have the record, that the Son declares Himself sent by the Father and His Spirit. “I am the beginning,” He saith,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 20.30
… I have spoken, and I have called: I have brought him, and have made his way prosperous. Come ye near unto me, and hear this. I have not spoken in secret from the beginning; when they were made, there was I. And now the Lord God and His Spirit hath sent me.”
san Giovanni Damasceno † 749 d.C. An Exact Exposition of the Orthodox Faith 4.18
… For through the union it is made clear what either has obtained from the intimate junction with and permeation through the other. For through the union in subsistence the flesh is said to be deified and to become God and to be equally God with the Word; and God the Word is said to be made flesh, and to become man, and is called creature and last
48:13
Tertulliano † 220 d.C. Against Hermogenes 45
… Then that the Word was produced, “through whom all things were made, and without whom nothing was made.” Indeed, “by the Word of the Lord were the heavens made, and all their hosts by the breath of His mouth.” He is the Lord’s right hand,
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. De Decretis. (Defence of the Nicene Definition.) 4
… And we have proof of this, not from external sources, but from the Scriptures; for God Himself says by Isaiah the Prophet; ‘My hand also hath laid the foundation of the earth, and My right hand hath spanned the heavens
48:15
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 2.9
… “I have spoken, and I have called; I have brought him, and have made his way to prosper. Draw ye near to Me, and hear these things: not in secret have I spoken from the beginning. When they were made, I was there: and now hath the Lord and His Spirit sent Me.”
48:16
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus i.46
… And as it is a Jew who is perplexed about the account of the Holy Spirit having descended upon Jesus in the form of a dove, we would say to him, “Sir, who is it that says in Isaiah, ‘And now the Lord hath sent me and His Spirit?’”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 2.6
… There are some passages in which the Spirit is placed above Christ; in Isaiah, for example, Christ declares that He is sent, not by the Father only, but also by the Holy Spirit. “Now the Lord hath sent Me,” He says,
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 13.18
… Now, that the Saviour and the Holy Spirit were sent by the Father for the salvation of men has been declared in Isaiah, in the person of the Saviour, saying, “And now the Lord hath sent me and His Spirit.”
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 19
It is the Spirit which says, as the Lord says, “Get thee down, and go with them, doubting nothing: for I have sent them.” Are these the words of an inferior, or of one in dread? “Separate me Barnabas and Saul for the work whereunto I have called them.” Does a slave speak thus? And Isaiah, “The Lord God and His Spirit hath sent me,”
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 16.30
… and the Spirit of the fear of God shall fill Him ; signifying that the Spirit is one and undivided, but His operations various. So again, Jacob My servant ,….. I have put My Spirit upon Him . And again, I will pour My Spirit upon thy seed ; and again, And now the Lord Almighty and His Spirit hath sent Me
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 2.5
… when she asked of the angel, “How shall this be?” “The Holy Ghost shall come upon thee, and the power of the Highest shall overshadow thee.” And Matthew says, “She was found with child of the Holy Ghost.” Although, too, in the prophet Isaiah, Christ Himself is understood to say of His own future advent, “And now the Lord God and His Spirit hath sent me.”
48:20
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 18.18
Perhaps our readers expect us to say something about this so great delusion wrought by the demons; and what shall we say but that men must fly out of the midst of Babylon?
48:21
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 62.8
… “If they shall thirst,” he says, “He shall lead them through the deserts, shall bring forth water for them out of the rock; the rock shall be cloven, and the water shall flow, and my people shall drink;”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 1.13
… “If they thirst, He will lead them through the deserts; He will bring forth water from the rock; the rock shall be cloven, and the water shall flow: and my people shall drink.”
48:22
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 1.16.3
… us, “after a first and second admonition, to avoid.” And John, the disciple of the Lord, has intensified their condemnation, when he desires us not even to address to them the salutation of “good-speed;” for, says he, “He that bids them be of good-speed is a partaker with their evil deeds;” and that with reason, “for there is no good-speed to the ungodly,”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 2
4. Now those who do not observe the feast, continue such as these even to the present day, feigning indeed and devising names of feasts , but rather introducing days of mourning than of gladness; ‘For there is no peace to the wicked, saith the Lord
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 3
… And what is that service, but prolonged prayer to God, and unceasing thanksgiving ? The unthankful departing far from these are rightly deprived of the joy springing therefrom: for ‘joy and gladness are taken from their mouth .’ Therefore, the [divine] word doth not allow them to have peace; ‘For there is no peace to the wicked, saith the Lord
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 10.22
32. Let it be far, O Lord,—let it be far from the heart of Thy servant who confesseth unto Thee; let it be far from me to think myself happy, be the joy what it may. For there is a joy which is not granted to the “wicked,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 39.16
16. “I became dumb; and I opened not my mouth” ( ver. 9 ). But it was to guard against “the foolish man,” that “I became dumb, and opened not my mouth.” For to whom should I tell what is going on within me? “For I will hear what the Lord God will speak in me; for He will speak peace unto His people.” But “There is no peace,” saith the Lord, “to the wicked.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 87.8
… For if I say joyfulness, men at once think of such joyfulness as men use to have in wine, in feasting, in avarice, and in the world’s distinctions. For men are elated by these things, and mad with a kind of joy: but “there is no joy, saith the Lord, unto the wicked.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 138.2
2. “And before the Angels will I sing unto Thee.” Not before men will I sing, but before the Angels. My song is my joy; but my joy in things below is before men, my joy in things above before the Angels. For the wicked knoweth not the joy of the just: “There is no joy, saith my God, to the wicked.”
48:1
ET DE AQUIS JUDA EXISTIS. — Id est, ut Chaldæus, qui de stirpe Juda existis. Aquas vocat scaturiginem et sobolem. Est metaphora, a fontibus et rivis: Jacob enim fuit quasi fons, ex quo duodecim rivi, id est duodecim Patriarchæ et tribus, fluxerunt. Sed Judæi ex nobilissimo rivo, puta ex Juda, descenderunt. Sic dicitur Psalm. LXVII, 27: « In ecclesiis benedicite Deo Domino, de fontibus Israel, » id est vos qui de fontibus, id est rivis, Israel profluxistis, estisque Israelitæ. Ita S. Hieronymus, Sanchez et alii. DEI ISRAEL RECORDAMINI (hebraice יזכירו iazkiru, id est commemoratis, celebratis, prædicatis, q. d. Qui nomen Dei, nomen Elohim et Adonai, crebro in ore habetis, perque illud juratis, sed) NON IN VERITATE, NEQUE IN JUSTITIA, — tum quia sæpe juratis quod falsum est vel injustum, tum quia hanc religionis speciem et larvam obtenditis vestræ hypocrisi, qua a Dei veritate et justitia longe abitis ad dolos, fraudes, iniquos contractus, usuras et rapinas. Hoc est quod eis inclamat Isaias, cap. XXIX, 13, et ex eo Christus, Matth. XV, 8: « Populus hic labiis me honorat: cor autem eorum longe est a me. » Hi enim iniqui sunt et injusti, imo falsarii: Deo enim auferunt vita et moribus, quod illi vocibus tribuunt: et cum laudem ei decantent ore, alios vita ad blasphemandum excitant. Ita Forerius. 2. DE CIVITATE ENIM SANCTA VOCATI SUNT. — A sancta Jerusalem vocati sunt cives Hierosolymitani, cives civitatis Dei, qui a Deo Israelis sustentantur, quasi vices et domestici ejus. Huc allusit S. Paulus, Ephes. II, 19: « Vos estis cives sanctorum et domestici Dei. » Judæi enim a sancta urbe, Ecclesia et templo vocati sunt populus sanctus.
48:2
(1) Quam utilitatem deberent Judæi habere, inquit Forerius, tam ex consideratione liberationis e Babylone, quam ex istarum rerum prædictione, aperit Dominus per Prophetam, et viam parat ad apertiora de Christo vaticinia. Primo, captat attentionem, eos ad quos loquebatur graphice depingens, et vehementer illos objurgans, quod licet professione et ritu externo viderentur sectari veram religionem, verumque Deum agnoscere, eique inniti, magna tamen ex parte animo essent ab illo alieno, atque ad idolorum cultum et superstitiones nefandas propenso, 1, 2. Secundo, revocat in memoriam prædictionem malorum a Deo factam, ad frangendam apostatarum obstinationem, et prævertendam eventuum falsam ad Deos relationem, 3-5, et postulat contemplationem prædictionum, opere jam completarum, 6-8. Tertio, tacitæ objectioni: Si transgressores merito jam ab initio vocati sunt, si nosti quod a studiis suis non desistent, quid est quod et eos a captivitate educere vis, et hoc illis prædicis? Respondet Deus, se honoris et gloriæ suæ respectu moveri, ut severitatem justissimamque indignationem suam temperaret clementia, 9-11. Quarto, tunc Deus auctoritatem quam contestatur, et Cyrum voluntatis suæ contra Chaldæos exsecutorem designat, per Prophetam qui fidem sibi conciliat, et suam a Deo missionem asserit, 12-16. nomen ejus. 3. Priora ex tunc annuntiavi, et ex ore meo exierunt, et audita feci ea: repente operatus sum, et venerunt. 4. Scivi enim quia durus es tu, et nervus ferreus cervix tua, et frons tua ærea. 5. Prædixi tibi ex tunc: antequam venirent indicavi tibi, ne forte diceres: Idola mea fecerunt hæc, et sculptilia mea et conflatilia mandaverunt ista. 6. Quæ audisti, vide omnia: vos autem non annuntiastis? Audita feci tibi nova ex tunc, et conservata sunt quæ nescis: 7. nunc creata sunt, et non ex tunc: et ante diem, et non audisti ea, ne forte dicas: Ecce ego cognovi ea. 8. Neque audisti, neque cognovisti, neque ex tunc aperta est auris tua: scio enim quia prævaricans prævaricaberis, et transgressorem ex utero vocavi te. 9. Propter nomen meum longe faciam furorem meum: et laude mea infrenabo te, ne intereas. 10. Ecce excoxi te, sed non quasi argentum, elegi te in camino paupertatis. 11. Propter me, propter me faciam, ut non blasphemer: et gloriam meam alteri non dabo. 12. Audi me, Jacob et Israel, quem ego voco: ego ipse, ego primus, et ego novissimus. 13. Manus quoque mea fundavit terram, et dextera mea mensa est cœlos: ego vocabo eos, et stabunt simul. 14. Congregamini, omnes vos, et audite: quis de eis annuntiavit hæc? Dominus dilexit eum, faciet voluntatem suam in Babylone, et brachium suum in Chaldæis. 15. Ego, ego locutus sum, et vocavi eum: adduxi eum, et directa est via ejus. 16. Accedite ad me, et audite hoc: non a principio in abscondito locutus sum; ex tempore antequam fieret, ibi eram: et nunc Dominus Deus misit me, et spiritus ejus. 17. Hæc dicit Dominus redemptor tuus sanctus Israel: Ego Dominus Deus tuus docens te utilia, gubernans te in via, qua ambulas. 18. Utinam attendisses mandata mea! facta fuisset sicut flumen pax tua, et justitia tua sicut gurgites maris: 19. et fuisset quasi arena semen tuum, et stirps uteri tui ut lapilli ejus: non interisset, et non fuisset attritum nomen ejus a facie mea. 20. Egredimini de Babylone, fugite a Chaldæis, in voce exsultationis annuntiate: auditum facite hoc, et efferte illud usque ad extrema terræ. Dicite: Redemit Dominus servum suum Jacob. 21. Non sitierunt in deserto, cum educeret eos: aquam de petra produxit eis, et scidit petram, et fluxerunt aquæ. 22. Non est pax impiis, dicit Dominus. DEI ISRAEL RECORDAMINI (hebraice יזכירו iaskiru, id est commemoratis, celebratis, prædicatis, q. d. Qui nomen Dei, nomen Elohim et Adonai, crebro in ore habetis, perque illud juratis, sed) NON IN VERITATE, NEQUE IN JUSTITIA, — tum quia sæpe juratis quod falsum est vel injustum, tum quia hanc religionis speciem et larvam obtenditis vestræ hypocrisi, qua a Dei veritate et justitia longe abitis ad dolos, fraudes, iniquos contractus, usuras et rapinas. Hoc est quod eis inclamat Isaias, cap. XXIX, 13, et ex eo Christus, Matth. XV, 8: «Populus hic labiis me honorat: cor autem eorum longe est a me.» Hi enim iniqui sunt et injusti, imo falsarii: Deo enim auferunt vita et moribus, quod illi vocibus tribuunt: et cum laudem ei decantent ore, alios vita ad blasphemandum excitant. Ita Forerius. populus fidelis et sanctus. Unde putabant se ob Dei præsidium et tutelam, armis Chaldæorum et Romanorum esse inexpugnabiles, ex eo quod ait Isaias, cap. LXII, 6: «Super muros tuos, Jerusalem, constitui custodes;» et ex eo quod promittit Deus per David regem, Psal. CXXIV, 1: «Non commovebitur in æternum, qui habitat in Jerusalem. Montes in circuitu ejus: et Dominus in circuitu populi sui.» Vocabant ergo se cives Jerusalem, sive Salem, id est pacis, a qua urbs nomen sumpserat, et in qua regnaverat Salomon pacificus, id est securus, potens et opulentus rex, q. d. Habitamus in Salem, id est in pace, in urbe cui Deus pacem et prospera omnia promisit: innitimur super Deum Israel, quasi ejus proprius et peculiaris populus; ergo non est quod timeamus hostem, vel excidium. Verum hæc nomina vestra, o Judæi, sine re cassa et inania sunt. Vita enim vestra nominibus hisce indigna non respondet: «Noli, ait Poeta, respicere ad fumos et nomina vana Catonum. Grande est Christianum esse, non dici,» ait S. Hieronymus, epist. ad Paulinum.
48:3
DOMINUS EXERCITUUM NOMEN EJUS. — Hoc nomine valde gloriabantur Judæi, quod essent de domo potentissimi Dei, qui paratos habet exercitus Angelorum, hominum et omnium creaturarum. Recte, si in cultu ejus fideles perstitissent.
48:4
3. PRIORA EX TUNC ANNUNTIAVI, — q. d. «Priora,» quæ jam pridem venerunt, illa «ex tunc,» id est ab olim, prædixi, et sicut prædixeram feci, et operatus sum, ut repente, id est inopinato, præter rerum et naturæ cursum acciderent, v. g. quod Abraham ex Sara anu et sterili generaret Isaac, cujus semen foret ut astra cœli; quod posteri ejus servirent in Ægypto 400 annis, et post eos in summa rerum desperatione, liberarem eos, ut inde exirent in Chanaan, eamque occuparent, quod vos in meam rempublicam et regnum eveherem, etc. Hæc ecce omnia prædixi, ut evenerunt: ergo ex hoc colligite et credite, futurum pariter, quod jam prædico, scilicet Chaldæos a Cyro et Persis superandos, vosque inde liberandos. Ita S. Hieronymus. Identidem repetit et urget suam de futuris prædictionem certo evenisse, quasi infallibile argumentum divinitatis et providentiæ suæ. Nota to repente. Repentinum enim in Scriptura dicitur quod inopinato, aut rebus desperatis vel indispositis advenit, etiamsi diu ante prædictum et promissum sit. Sic I Thessal. V, 2, dicitur quod «dies Domini, sicut fur in nocte, ita veniet. Cum enim dixerint pax, et securitas; tunc repentinus eis superveniet interitus.»
48:6
4. SCIVI ENIM QUIA DURUS ES TU. — To durus notat Judæorum indocilitatem; cervix ferrea inobedientiam, obstinationem et pervicaciam; frons ærea impudentiam, q. d. Quia indociles estis, pervicaces et perfrictæ frontis, ac impudentes; hinc toties vobis in os regero, illudque verbero repetitione præcedentium prædictionum et beneficiorum, quæ in vos contuli, ut per eam tandem vos doceam, emolliam et pudefaciam, itaque tandem agnoscatis non idola, sed me hæc præstitisse. Chaldæus vertit: Manifestum est coram me, quod sis rebellis, et durum sicut ferrum collum tuum, et frons tua fortis sicut æs. De qua vide dicta Ezech. cap. III, 7, et cap. II, 4. 6. QUÆ AUDISTI, VIDE OMNIA: VOS AUTEM, NUM (to est nonne; hoc enim est Hebraice הלא hala) ANNUNTIASTIS? — Ita legendum interrogative cum Romanis. Loquitur de populo utpote multo, nunc in plurali, nunc in singulari, q. d. Videtis esse completa, quæ audistis a me. Vos enim ipsi quotidie ea annuntiatis et commemoratis, tum celebratis festa in eorum memoriam instituta, v. g. festum Paschæ, in memoriam liberationis ex Ægypto, dumque canitis psalmos; hi enim sæpe præterita beneficia vobis inculcant. Ita Forerius, Adamus, Vatablus et Sanchez. Verum S. Hieronymus, Haymo et Dionysius legentes sine interrogatione, et non pro num, explicant, q. d. Vos videtis impleta esse, quæ prædixi, quæque audistis, sed non annuntiastis ea posteris, non divulgastis ea, ad meam gloriam, ut filii vestri et posteri inde cognoscerent me esse verissimum prophetiæ fontem, et consequenter verum Deum.
48:7
AUDITA FECI TIBI NOVA EX TUNC (videtur legendum ex nunc: sic enim habent Hebræa, Septuaginta, Chaldæus, Forerius, Vatablus et alii; unde et S. Hieronymus sic explicat, q. d. Non adduco vetera, ut fidem astruam, sed nova quæ contra Babylonios facturus sum annuntio) QUÆ CONSERVATA (id est reservata, recondita) SUNT — apud me. 7 et 8. Nunc creata sunt (id est nunc a me decreta sunt, q. d. Nunc a me lata est sententia de Babylonis excidio, cum nunc illud per Isaiam edico et prædico; ita Vatablus); ET ANTE DIEM (QUO scilicet eveniet hoc ejus excidium, ne putes me prophetare de præteritis), et non audisti, etc. (q. d. Hæc tibi prædico, cum nihil de iis scias, nihil unquam de iis audieris, vel ab idolis, vel ab aliis, cum) neque ex tunc aperta est auris tua, — id est, cum ad aures tuas nulla hujus rei fama aut notitia pervenit, ne quidem «ex tunc» id est ab olim. Identidem inculcat hanc futurorum præscientiam et prædictionem, ne Judæi ituri in Babylonem, diis Babyloniorum suam captivitatem, et ex ea liberationem attribuant, non Deo suo. Aperire enim aurem Hebræis est, revelare et indicare quid alicui, sive facere ut aliquis quid audiat vel intelligat. Ignorans enim et non audiens, videtur clausas vel obstructas habere aures, quas quasi aperit qui eas audire et cognoscere facit. SCIO ENIM QUIA PRÆVARICANS PRÆVARICABERIS, — q. d. Hæc signa divinitatis meæ toties tibi inculco, quia scio quod prævaricaberis, id est deficies, eris transfuga et apostata: transfugies enim more tuo a me ad idola. ET TRANSGRESSOREM EX UTERO VOCAVI TE, — q. d. Ab ipso tui ortu et conceptu, videlicet, cum te
48:9
Ecclesiam meam formarem et quasi parturirem in Sina, dando tibi legem per Mosen, transgressor fuisti, ut merito «transgressor ex utero» a me vocari possis. In Sina enim conflasti et adorasti vitulum aureum. Hoc est quod eis S. Stephanus exprobrat, Actor. VII, 51: «Vos semper Spiritui Sancto resistitis, sicut patres vestri, ita et vos.» 9. PROPTER NOMEN MEUM. — Est prolepsis sive occupatio: occurrit enim tacitæ objectioni, q. d. Dicetis mihi: Si nosti nos fore tam impios, instabiles, ingratos et transgressores, quid tam anxie de nobis nostraque e Babylone liberatione laboras? quid tam studiose hoc prædicis et inculcas? Respondet Deus: Ego hoc facio non propter vos, vestraque merita, sed «propter nomen meum,» ne scilicet Gentes illud blasphement, si videant me populum meum in captivitate derelinquere. LONGE FACIAM (hebraice אאריך aarich, id est prolongabo, elongabo, longe faciam, id est auferam, amovebo) FUROREM MEUM. — Aliter Forerius et Vatablus: Prolongabo, aiunt, id est differam vindictam in longum tempus, donec scilicet illi impleant mensuram peccatorum suorum, quod facient, dum occident Christum. Quare tunc plene omnia eorum scelera puniam, eosque exscindam. ET LAUDE MEA INFRENABO TE, NE INTEREAS. — Ita Romana, et passim omnia Biblia, licet Arias legi velit passive infrenabor, ut dicat idem cum eo quod præcessit, q. d. «Laude,» id est propter laudem et gloriam meam, ego Deus infrenabor, et cohibebo furorem meum, ne te disperdam. Unde Vatablus vertit, Propter nomen meum differam furorem meum, et propter laudem meam frenum injiciam mihi, tui causa, ne te omnino exscindam. Verum legendum est active, «infrenabo te.» Quod primo, sic explicant S. Thomas et Haymo, q. d. Cum e Babylone in Judæam redieris, frenum legis et religionis meæ tibi injiciam, cogamque te ad mei cultum, ut in templo more solito me laudes per psalmos, preces, sacrificia sacrasque cæremonias, ne ad cultum et laudem idolorum dilabaris. Secundo, simplicius et significantius magisque genuine, laus hæc, qua Deus infrenavit Judæos, fuit Dei in ipsos indulgentia et misericordia, sive ipsa Dei in eos beneficia. Nihil enim principem, et magis Deum, ita commendat, et laudabilem facit, atque clementia et beneficentia, quæ regum et principum propria est virtus; quæque subditos frenat, et cogit eos amare, eisque obsequi. Porro hæc Dei laus sive frenum, puta beneficentia, duplex fuit. Prior fuit tribulatio, scilicet captivitas Babylonica. Hæc enim quasi freno Deus populum in scelera et interitum ruentem infrenavit, et ab idololatria aliisque sceleribus pariter, ac ab interitu retraxit, et ad se revocavit. Unde S. Hieronymus: «Infrenabo, ait, te, ut vel invitus quasi jumentum, me dominum tuum sequaris;» hæc ergo captivitas fuit ingens Dei beneficium. Unde disces tribulationes esse magna Dei dona, ac proficisci ex animo Dei benevolo et benefico, volente, scilicet, luxum et lasciviam nostram edomare, frenare et resecare. Tribulatio ergo est laus Dei, ac proinde in ea cum Job, Tobia et Martyribus non murmurare, sed Deum laudare, eique gratias agere debemus. Ex adverso, Dei irati evidens signum est, cum alicui laxat habenas, sinitque eum sequi concupiscentias suas, ut quasi equus lasciviens sine freno in exitium ruat. Ita Haymo, Adamus, Dionysius et Sanchez. Posterior Dei laus fuit beneficium liberationis Judæorum e Babylone; de eo enim præcessit: «Propter nomen meum longe faciam furorem meum;» perinde ac de priori, puta de ipsa captivitate, sequitur: «Ecce excoxi te, sed non quasi argentum, elegi te in camino paupertatis.» Hæc enim sententia: «Laude mea infrenabo te,» cum inter has duas sit media, ad utramque pertinet, et utramque complectitur. Sensus ergo est, q. d. O popule mi! duræ cervicis es, et transgressor ab utero: frenum ergo tibi injiciam, ne quasi equus effrenis et furiosus te præcipites, et intereas: frenum hoc erit laus mea, puta regia mea beneficentia, nimirum paterna castigatio, scilicet captivitas Babylonica, sed brevis et abbreviata, brevique laxanda a Deo; hæc ergo captivitas non fuit ira aut furor meus, sed laus, amor et favor meus erga te: poteram enim te in ea perpetuare, disperdere et funditus delere, uti merebaris: verum ob beneficentiæ et clementiæ meæ laudem nolui, imo vero ne in ea interires, post modicum tempus te ex ea liberavi, indeque te quasi equum jam calcari afflictionis domitum in patriam reduxi, ut deinceps ductum freni mei, id est meæ voluntatis, perpetuo sequi, meque laudare disceres, dum vides tantam meam erga te dilectionem, curam et benignitatem: quæ summa mea est laus. Hinc Tertio, ex Hebræo pie vertit Forerius: Laudem meam obsignabo tibi, ne exscindaris, q. d. Cum nihil ex te habeas, quo possis provocare misericordiam meam, ego laudem meam, quasi pallium meum inducam super te, teque ea quasi signo et charactere meo obsignabo, ut appareas mihi quasi materia, ratio et causa laudis meæ, itaque hæc laus mea pro te intercedat, teque semper comitetur, tegat et protegat, imo te speciosum et amabilem in oculis meis reddat, eosque ita feriat, ut, si te delere velim, non possim, sed protinus meminerim laudem meam pariter interituram; cum enim te aspicio, laudem meam aspicio. Hinc Quarto, Septuaginta vertunt: Gloriosa mea inducam super te. Gloriosa, hoc est gloriosam liberationem e Babylone, ait S. Cyrillus, qui addit: «Dei gloria est posse omnibus sine labore dominari, servare et misereri.» Allegorice Leo Castrius, q. d. «Laude mea,» etc., hoc est, tot signa et miracula gloriosa edam per Christum et Apostolos, ut frenum injiciam vestræ infidelitati et blasphemiis o Judæi, atque multos e vobis ad Christi fidem convertam, et salvem. Tropologice S. Bernardus, serm. 11 in Cantic., q. d. «Ne nimia peccatorum tristitia cum Cain desperes, et quasi equus effrenis in præceps ruas, freno te inhibebo indulgentiæ meæ, et meis laudibus erigam, respirabisque in bonis meis, qui de tuis confunderis malis, dum me sane benigniorem quam te culpabiliorem invenies.» Ita laude Dei infrenatus fuit religiosus ille S. Dominici discipulus Vincentius, vir singularis doctrinæ, humilitatis, abnegationis sui, et amoris Dei, mire B. Virgini devotus, ut nunquam concionaretur, quin aliquid semper in ejus laudem diceret, qui cum in morbum, indeque in gravem et longam melancholiam incidisset, sub finem vitæ, visa B. Virgine, cœpit in Spiritu exsultare et jubilare: curaque socius ejus Matutinum et Laudes recitaret, pervenissetque ad finem, diceretque ultimum versiculum ultimi psalmi: «Omnis spiritus laudet Dominum;» ipse æger et agonizans, jussit socium sistere, et multoties iterando ac jubilando: «Omnis spiritus laudet Dominum,» spiritum emisit in cœlis perpetuo laudaturum Dominum: uti refert Ferdinandus Castiglius, Histor. Ordinis S. Dominici, part. I, lib. I, cap. LXI.
48:10
10. ECCE EXCOXI TE, SED NON QUASI ARGENTUM, ELEGI TE IN CAMINO PAUPERTATIS. — Clare ex Hebræo vertunt Forerius et Vatablus, ecce conflavi, ussi, vel excoxi te, non in argenti (fornace), elegi te in fornace inopiæ et afflictionis, q. d. Excoxi te non sicut argentarius in fornace ardentissima excoquit argentum, ut ignis ab eo separet omne stannum, plumbum et scoriam, ut purum putumque remaneat argentum. Si enim sic excoxissem te, utique consumpsissem te, cum non nisi peccatorum sis scoria (hoc est enim quod dixit cap. I, 22: «Argentum tuum versum est in scoriam»), sed leniori camino et purgatorio te purificavi, scilicet, paupertate, servitute et ærumnis in Babylone; itaque effeci ut tu mores corrigeres, teque rursum ex scoria per gratiam meam efficeres argentum, id est fidelem, justum et pium; unde sic purgatum «in camino paupertatis elegi te:» sicut in fornace separata scoria, ab argentario seligitur et colligitur purum argentum. Ita S. Cyrillus et Procopius. Simili metaphora conflatoris, eaque illustri, utitur Jeremias, cap. VI, 27. Vide ibi dicta. Mystice Forerius: Argentum, ait, est Evangelium et eloquia Dei, juxta illud Psal. XI, 7: «Eloquia Domini, eloquia casta: argentum igne examinatum, probatum terræ, purgatum septuplum,» q. d. Excoxi te per paupertatem, non vero per Evangelium Christi: illam enim purgationem plenam reservo tempori feliciori, quod erit in lege gratiæ. Septuaginta vertunt, ecce vendidi te non propter argentum, erui te de fornace paupertatis, q. d. Tradidi te Chaldæis, indeque rursum liberavi, non quærens inde meum (nec enim a Babyloniis, nec a te argentum accepi), sed quærens tuum bonum, scilicet tuam expiationem et purgationem, ut te pristino nitori fidei et religionis, puræque conscientiæ restituerem.
48:11
11. UT NON BLASPHEMER, — a Gentibus dicentibus: Deus Hebræorum est impotens, vel infidelis et crudelis, utpote qui sinit populum suum ab hostibus opprimi; dii nostri ipso sunt fortiores et faventiores. Sicut Turcæ, tot victoriis contra Christianos potiti, blasphemant, dicuntque Mahometem potentiorem esse Christo. GLORIAM MEAM ALTERI NON DABO. — Non patiar ut idola me potentiora videantur, quasi ipsa tradiderint populum meum Chaldæis, cum ego ipse id fecerim. Exscindendo enim Chaldæos, et Judæos liberando, ostendam me Chaldæorum æque ac Judæorum esse Deum ac Dominum, meque Hebræos ad tempus eis tradidisse, ut castigarentur, ac deinde majore gloria liberarem eos. Ita S. Cyrillus, S. Thomas et alii. ISRAEL, QUEM EGO VOCO. — Primo, Forerius, quem voco, id est quem familiarem et domesticum habeo, utpote cujus nomen semper in ore habeo, ut ejus oblivisci nequeam. Secundo, Haymo et Hugo, quem voco, scilicet ad pœnitentiam, aut potius, ut S. Hieronymus et Cyrillus, ad peculiarem mei cultum, ad meam Ecclesiam, gratiam et salutem. Tertio, optime Hebræum מקראי mecerai vertunt Symmachus, Aquila, Vatablus et alii, vocatus meus, vel vocate mi, q. d. Quem ego Israelem voco, cui ego nomen Israelis indidi. Objicit Israeli nomen suum, ut ex eo cognoscat se Dei esse, et Deum, non idola colere debere. Hoc est enim argumentum Dei: Illum colere debes et adorare ut Deum, a quo pater tuus Jacob, sive Israel nomen accepit, quemque nomine suo circumfert et præfert: atqui ego sum qui eum vocavi Israel, id est dominantem Deo, unde me semper in nomine suo circumfert, quique ab eo te vocavi et voco Israel; ergo ego sum Deus tuus, tibi amandus et colendus, q. d. Vis scire Deum tuum, inspice tuum tuique patris nomen. Nam ut ego El, id est Deus, sic tu vocaris Israel, id est prævalens Deo. Sicut enim a Cæsare milites vocati sunt Cæsariani; a Pompeio, Pompeiani: sic ab El vocatus est Israel, æque ac a Christo Christianus. Ita Sanchez. Videtur enim hic idem dicere cum eo quod dixit vers. 1: «Audite hæc, domus Jacob, qui vocamini nomine Israel.» Huic adde quarto, Deus nuncupat Israel vocatum suum, id est servum suum. Sicut enim nobiles a rege evocantur ad obsequia, tum domestica, tum publica, præsertim bellica, ut in eis regi et regno serviant (unde et Hispani gloriantur, quod sint creados del Rey, id est servi vocati et evocati a Rege): ita Deus Israelem evocaverat ad sui obsequium et cultum. Huc alludit S. Paulus, qui tam se quam fideles vocat vocatos, sive vocatitios Dei: «Paulus, inquit, servus Jesu Christi, vocatus Apostolus, etc. In quibus estis et vos vocati Jesu Christi,» Rom. cap. I, 1 et 6; Israel enim ejusque vocatio typus fuit S. Pauli et fidelium, eorumque vocationis. Ego ipse, ego primus, et ego novissimus, — q. d. Ego fui ante cœlum et terram, ante mundum et Angelos. Ego fui ab æterno, et ero in æternum; sum possessor et dominus æternitatis. Secundo, q. d. Ego sum omnium rerum principium et finis, ex quo omnia, et in quem omnia. Ita Forerius. Notat Sanchez in trina repetitione vocis ego innui mysterium SS. Trinitatis. 13. DEXTERA MEA MENSA EST CŒLOS. — Pro mensa est hebraice est טפחה tippecha, quod verti potest secundo, dextera mea palmo mensa est cœlos, q. d. Tantus ego sum, ut cœlorum vastitatem palmo metiar et comprehendam. Ita Vatablus. Tertio, verti potest, dextera mea palmo explanavit, explicuit et distendit cœlos. Ita Forerius. Quarto, dextera mea formavit cœlos, dextera mea cœlos in hanc formam, speciem, figuram et decorem conformavit. Vide dicta Thren. II, 20. EGO VOCABO EOS (cœlos cum suis stellis, ac terram), ET STABUNT SIMUL, — q. d. Si ego eos vocem, mox ad meam vocem sistent se, sicut ministri ad vocem principis accurrent, sistentque se, jussa accepturi, et protinus exsecuturi. Id patuit sub Josue, quando sol, luna cœlique steterunt, Josue cap. X, vers. 13; et sub Ezechia, quando cursum reflexerunt et retrogressi sunt, Isaiæ cap. XXXVIII, vers. 8.
48:13
14. Congregamini omnes vos (o Israelitæ) et audite: Quis de eis (diis Gentium, quos toties hic nominavi et confutavi: posset quoque verti, quis astrologorum, ex eis, scilicet cœlis et astris, divinando; egit enim contra astrologos cap. præced., vers. 12) annuntiavit hæc, — quæ ego prædico de Cyro et Babylonis excidio? de vestra captivitate, quod in ea vobis ero dux et redux? DOMINUS DILEXIT EUM, — Cyrum de quo cap. XLI, cap. XLIV et sequentibus hucusque passim agit, quique hoc Chaldæorum excidium, de quo continuo loquor, peraget. Ita S. Hieronymus, Cyrillus et Hebræi. Cyrum Deus dilexit, quia elegit eum suæ vindictæ administrum. Addit Forerius Cyrum vere et proprie fuisse dilectum a Deo, quia ejus cultor exstitit, I Esdræ I. Quod quomodo verum sit dixi superius.
48:14
FACIET VOLUNTATEM SUAM IN BABYLONE (POTEST EX Hebræo verti: Faciet (Cyrus) voluntatem ejus (Dei) in Babylone), ET BRACHIUM (potentiam potentemque vindictam) EJUS IN CHALDÆIS. — Verum vertendo, voluntatem suam, hic triplex est sensus. Primus, de Cyro, q. d. Cyrus faciet in Babylone voluntatem suam, id est quidquid ei libuerit, et brachium suum in Chaldæos exeret. Ita Forerius. Secundus, de Deo: faciet Deus Cyrum in Babylone vastanda voluntatem suam, et faciet eum brachium suum contra Chaldæos. Ita Sanchez. Sed quia dure Cyrus vocatur voluntas Dei, hinc Tertio, planissime exponas, q. d. Deus per Cyrum faciet voluntatem et vindictam suam in Babylone, et brachium suum, id est validam plagam, in Chaldæis. Allegorice, Cyrus est Christus, quem Pater dilexit, qui fecit omnem voluntatem Patris, quique in Babylone, id est confusione hujus mundi, subvertit Chaldæos, id est dæmones, ait S. Hieronymus. Christi etiam «directa est via,» quia Pater per omnia ardua et dura eum fortiter et feliciter direxit et deduxit, multo magis quam Cyrum. 16. NON A PRINCIPIO IN ABSCONDITO LOCUTUS SUM, — q. d. Ex quo cœpi prophetare de excidio Babylonis, non in angulis ambigue et perplexe, sed publice, clare et aperte de eo locutus sum. Ex tempore antequam fieret, — antequam scilicet Babylon everteretur, ego Isaias ibi eram spiritu præsens, videbamque et contemplabar rei gerendæ seriem, modum et ordinem. Inepte ergo R. Salomon et R. Tanhuma apud Galatinum, lib. II, cap. III, to ex tempore antequam fieret, ibi eram, sic interpretantur, q. d. Ego Isaias, omnesque Prophetæ, quoad animam simul fuimus et adstitimus in monte Sina, cum daretur ibi lex Mosi, tuncque ibidem nostras prophetias accepimus. Inde enim sequitur animas eorum diu fuisse ante corpora: qui est error Origenis et Pythagoræorum. ET NUNC DOMINUS DEUS MISIT ME, ET SPIRITUS EJUS, — ut quæ ante de Cyro et Babylone mihi revelaverat, ea nunc edicerem et proloquerer. Sunt enim hæc verba, non Cyri, ut volunt aliqui apud Procopium; sed Isaiæ, qui missus est tanquam Propheta et præco, a Deo et spiritu Dei, ad hæc vaticinanda. Ita S. Hieronymus, Chaldæus, Vatablus, Forerius, Sanchez et alii. Unde mystice S. Hieronymus, Cyrillus, Procopius, Haymo, Hugo, S. Thomas, hic, atque S. Basilius, Eusebius, Origenes, Augustinus, Chrysostomus, Nyssenus, quos citat Leo Castrius, item Galatinus, lib. II, cap. III, docent hic significari SS. Trinitatem, scilicet Filium, qui missus est a Patre et Spiritu ejus, puta a Spiritu Sancto, nimirum qua homo est, ad hominum redemptionem (1) Mirum quod toties suam potentiam qua terram cœlosque creavit, commemorat. Certe cum incredulis res ei erat, quorum bona pars idola colebat, et diis gentium honorem deferebat. (Forerius.)
48:16
Benedictus es, Domine, doce me justificationes tuas. Viam iniquitatis amove a me, et de lege tua miserere mei. Fiat cor meum immaculatum in justificationibus tuis, ut non confundar, etc. Hoc est enim omnis homo. Num qua Deus est, et Verbum Patris, uti a solo Patre procedit, ita et ab eo solo mitti potest, uti docent D. Thomas et Scholastici, I part., Quæst. XLIII, art. 8. Et S. Anselmus, lib. De Processione Spiritus Sancti, ait: «Si autem dicunt, quia Spiritus Sanctus mittit etiam Filium, sicut idem ipse dicit per Prophetam: Et nunc Dominus, etc., hoc secundum hominem, quem gerebat, intelligendum est, quia Patris et Spiritus Sancti una voluntate et dispositione, mundum redempturus, mundo apparuit.» Hunc sensum Galatinus et alii volunt esse litteralem; sed ex dictis patet esse allegoricum: Isaias enim hic fuit typus et allegoria Christi. Rursum ex hoc sensu mystico, probat Paschasius, lib. De Spiritu Sancto, cap. VII, Spiritum Sanctum subsistere, et habere in SS. Trinitate hypostasin; ait enim: «Alter ergo in persona est Dominus Pater, alter Spiritus Dei Patris. Itaque dum a Patre et Spiritu Sancto destinari Filius legitur, sub trium nomine personarum, Spiritus Sanctus a semetipso (id est per semetipsum) subsistere, evidenter aperitur.» Rursum, quod ait, misit, non miserunt, significat unitatem essentiæ divinæ in SS. Trinitate. 17. DOCENS TE UTILIA, — non curiosa, non vana, non ridicula, non pomposa, et plausum captantia; sed quæ saluti tuæ præsenti et æternæ proficiant. Notent hoc, et imitentur concionatores, si præcones, non vanitatis, sed Dei esse velint. GUBERNANS TE IN VIA, QUA AMBULAS. — «Gubernans,» non despotice quasi jumentum, sed politice, quasi hominem et civem suum, per consilium, imperium et directionem; cui tamen tu, utpote liber, reluctari et resistere possis. Ita gubernavit Israelem in deserto per 40 annos, deduxitque in Chanaan. Ita gubernavit Davidem: «Dominus, inquit, regit me (sicut pastor ovem), et nihil mihi deerit,» etc., Psal. XXII, 2. O felices quos Deus gubernat, quique ductum Dei sequuntur, seque ab eo per omnia regi sinunt! Hi labi non possunt; reguntur enim a sapientissimo et potentissimo gubernatore. Ubi nota: Sanissimum et utilissimum consilium, æque ac medium, pertingendi ad portum salutis est, si quis Deum assidue oret: «Domine, rege me quasi pædagogus puerum, qui nescit introitum et exitum suum, qua via incedere debeat: deduc me per illas vias, status, officia, socios, etc., in quibus prævides me non habiturum peccati et lapsus scandalum, sed recto et certo itinere me perrecturum et perventurum ad vitam æternam;» sive: «Domine, da mihi semper et ubique gratiam congruam; hæc enim erit efficax, et efficaciter ad finem salutemque me perducet.» Hoc oramus singulis pene Psal. CXVIII versiculis, quem per partes, ad Primam, Tertiam, Sextam et Nonam recitamus: «Utinam dirigantur viæ meæ ad custodiendas justificationes tuas! 18. UTINAM ATTENDISSES MANDATA MEA! FACTA FUISSET SICUT FLUMEN PAX TUA: — «Pax» Hebræis est non tantum quies, sed et prosperitas, rerumque omnium copia et affluentia. Unde comparatur hic fluvio perenni, qui nunquam arescit, sed semper alias et alias aquas affert et affluit. Addunt Cyrillus et Procopius, pacem hic comparari torrentibus et fluctibus, qui ita violenti sunt, ut nihil eis possit resistere, quin etiam montes et rupes defringant et sternant, q. d. Ita tu, o Israel! esses Assyriis, Chaldæis aliisque hostibus non tantum inexpugnabilis, sed et terribilis, victorque et calcator, si Dei legibus obedires. ET JUSTITIA TUA SICUT GURGITES MARIS. — «Justitia» metonymice vocatur præmium justitiæ, puta pax jam dicta: sicut ex adverso iniquitas sæpe vocatur pœna iniquitatis. Sic ait Jacob: «Respondebit mihi cras justitia mea,» id est præmium justi laboris mei, Genes. cap. XXX, 33. Sic Samuel ait, I Regum, cap. XII, vers. 7: «State, ut judicio contendam adversum vos coram Domino, de omnibus misericordiis (beneficiis) Domini (hebraice, de justitiis Domini).» Sic Daniel, cap. IV, 24: «Peccata tua eleemosynis redime, et iniquitates tuas misericordiis (hebraice, justitiis) pauperum.» Justos enim et sanctos maxime decet misericordia, adeoque hæc eorum genuina est virtus et nota. Secundo, «justitia» proprie accipi potest quasi pacis comes et effectus. Nam in pace viget justitia, quæ tempore belli sæpe exsulat. Respicit quoque ad Christum, qui justitiam æque ac pacem attulit orbi. Tertio, Salmeron, tom. IX, tract. 54: Justitia, inquit, similis est mari, pax fluvio; quia, sicut flumina oriuntur ex mari, Eccles. cap. I, 7, ita pax oritur ex justitia, juxta illud Isaiæ cap. XXXII: «Et erit opus justitiæ pax, et cultus justitiæ silentium.»
48:17
19. ET FUISSET QUASI ARENA SEMEN TUUM, — uti promiseram Abrahæ patri tuo, Genes. cap. XXII, 17, et Davidi, dicens, Psalm. LXXX, 14: «Israel, si in viis meis ambulasset, pro nihilo forsitan inimicos eorum humiliassem,» inimici ei adularentur, perpetuo viveret, «cibarem eum adipe frumenti,» etc. Ita Forerius. ET NON FUISSET ATTRITUM NOMEN EJUS, — scilicet Israelis. Gente enim attrita, nomen quoque, et fama, æque ac regnum gentis atteritur. Sic regnum Juda et Israel in Babylone fuit attritum et quasi interiit. Sic Judæi olim apud Gentiles viles, ignobiles, imo probrum fuerunt, uti etiamnum sunt apud Christianos. Hinc illud: «Verpus est; credat Judæus Apella: verpe, mihi per Anchialum.» Et Juvenalis, Satyr. 2: Delubra locantur Judæis, quorum cophinus fænumque supellex. Et Martialis, lib. XII, epigram. 57, Judæos a puero mendicare solitos tradit: A matre doctus nec rogare Judæus, Nec sulphuratæ lippus institor mercis. Sic videmus eos hic Romæ sulphurata et scruta vendere, eaque cum fracto vitro permutare.
48:18
20. EGREDIMINI DE BABYLONE. — Ad litteram, aiunt S. Cyrillus et Procopius, hortatur Propheta Judæos in Babylone captivos et attritos, ut ex infideli et impia, æque ac tyrannica Babylone ejusque vitiis relictis, in Judæam, ad Dei templum, cultum et pietatem avitam redeant. Allegorice, hortatur omnes, ut e captivitate peccati, et e regno diaboli, non Cyro, sed Christo duce, egrediantur in statum gratiæ, libertatis et adoptionis filiorum Dei. Nulla enim regio magis confusione plena est, quam peccati; nulli Chaldæi filiis Dei magis nocent, quam peccata: hæc est Babylon, hi sunt Chaldæi, unde suos jubet Dominus fugere. Vide cap. LII, 11: «Recedite, exite inde.» Unde tropologice hæc adaptat Apostolus fidelibus, ad hoc, ne misceant connubia et commercia cum infidelibus et impiis, II Cor. cap. VI, 17. Sequentia enim tam læta et fausta sunt, ut magis per Christum, quam per Cyrum, adimpleta sint. Recte Forerius: «Quoties, ait, in Prophetis has denuntiationes, exsultationes et ovationes, ad omnes Gentes, et ad extrema terræ lego, toties Prophetas redemptionis universalis (per Christum) mentionem facere non dubito. Hæc conspectant, non unam tantum, exilem vilemque Judæorum gentem.» Tertio, taxat Judæos carnales, abjectos et impios, qui vel idolis et vitiis, vel pace et opibus Babylonis delectati in ea sedem figere, nec in patriam, data a Cyro potestate, redire voluerant. Hisce prædicit eos non habituros veram pacem in Babylone. Porro multos ibi remansisse liquet ex Esdra, cap. II, cum numerum exiguum, et pauca nomina redeuntium describit, dicitque, cap. I, vers. 5, eos solum rediisse quorum Deus tetigerat cor et spiritum. Imo, multi Hebræi docent neminem ex iis, qui cum Sedecia capti sunt, in patriam rediisse, uti refert S. Hieronymus in Ezech. XI, 17. Ita Sanchez.
48:19
21. NON SITIERUNT IN DESERTO. — Refricat beneficia Judæis in deserto, sub Mose præstita, Exod. cap. XVII, 6, et sub iis, figurate per proverbiam et per hyperbolem significat Deum similem curam et providentiam præstitisse Judæis, babylone redeuntibus, videlicet curasse tum per se, tum per Cyri et Darii edictum, I Esdræ, cap. VI, 8, ne quid in via ad famem sitimque levandam, aut alias necessarium, deesset, q. d. ait Cyrillus: Celebrate Deum, o Judæi, ab exsilio reduces! qui, ut olim vos redemit ex Ægypto, per desertum incolumes duxit, e cœlo manna quotidie pavit, e petra aquam dedit: ita nunc ex Babylone vos liberavit, et per desertum deduxit, cibumque et potum dedit, salvosque in patriam revexit, ut ibi in pace habitaretis, quam in Chaldæa non habebatis; nam: «Non est pax impiis, dicit Dominus.» Mystice, multo magis Christus redemit nos, et per desertum hujus vitæ in cœlum ducit datque manna Eucharistiæ, atque aquas de petra. Nam «latus ejus» lancea vulneratum et apertum, «aqua fluxit et sanguine, baptismum nobis et martyrium dedicans,» ait S. Hieronymus. 22. NON EST PAX IMPIIS, DICIT DOMINUS. — Quia impii sequuntur suas cupiditates, quæ mille bella et in ipsa anima et in rebus publicis generant, atque justo Dei judicio, cum seminant iniquitates, metunt dolores. Unde cap. LVII, vers. ultim., Septuaginta vertunt: Non est gaudere impiis, dicit Dominus. Quorsum hoc dicit Propheta? quid hæc ad præcedentia? Respondeo primo, respicit ad vers. 18: «Utinam attendisses mandata mea! facta fuisset sicut flumen pax tua.» Illius enim hic dat causam, per antithesin; quia «non est pax impiis,» omniaque eis in malum cedunt. Hæc est ergo sors improborum, quam opponit sorti proborum. Ita Forerius. Secundo, respicit ad vers. 20: «Egredimini de Babylone, fugite a Chaldæis.» Quare? «Quia non est pax impiis.» Vere Horatius, lib. II, ode 16: Patriæ quis exsul Se quoque fugit? Scandit æratas vitiosa naves Cura; nec turmas equitum relinquit Ocior cervis, et agente nimbos Ocior Euro. Denique mystice, inquit Forerius, hæc verba sunt Prophetæ dolentis et indignantis, ex eo quod præsagiret frustra Christum vocaturum Israelitas, ut ex Babylone peccati ad se in Jerusalem, id est Ecclesiam, redirent; eum enim vocantem erant despecturi, ut sit correctio, q. d. Quid moror? Quid eos e diaboli regno evoco? Quid saxa alloquor? Improbi sunt et obstinati in Judaismo ac vitiis, ideoque indigni pace ac felicitate, quæ illis offertur. Quocirca Christus ad Gentes transiens, et se convertens, ait cap. sequenti: «Audite, insulæ, et attendite, populi de longe.» Thus we see them here in Rome selling sulphur matches and old wares, and bartering them for broken glass.
48:3
Ille promittit populi liberationem. Et dividitur in duas. In prima promittit liberationem; in secunda
exequitur liberationis ordinem, infra 49: «Audite insulae, et attendite populi de longe.» Prima in duas. In prima excitat attentionem, commemorans tria in quibus gloriabantur; scilicet dignitatem generis, qua ex sanctis patribus: De aquis, idest semine. Contra quod Matth. 5: «Ne velitis dicere: Patrem habemus Abraham.» Privilegium divinae cognitionis: Qui juratis, invocantes nomen ejus, recordamini, quantum ad cognitionem ejus, non in veritate, cordis, neque in justitia, operis. Supra 29: «Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me.» Cultum sacrae religionis: De civitate sancta, scilicet Jerusalem, in qua cultus sacrificiorum, vocati, Jerusalem muri. 2 Machab. 5: «Non propter locum gentem, sed propter gentem locum elegit Dominus.» Secundo promittit liberationem: Priora ex tunc annuntiavi: et circa hoc duo facit. Primo ostendit Dei promittentis majestatem ex praenuntiatione futurorum; secundo ex creatione rerum, ibi, Audi me, Jacob, et Israel, quem ego voco. Circa primum tria. Primo assignat praenuntiationis quorumdam futurorum rationem, ponens ipsam praenuntiationem: Priora, quae scilicet jam praeterierunt, ex tunc, quando adhuc erant futura, repetent, quantum ad alios quibus non sunt praenuntiata. Eccli. 42: «Annuntians quae praeterierunt, et quae superventura sunt; revelans vestigia occultorum.» Ponens hujus rationem quae sumitur ex eorum conditione: quam primo ponit, Scivi enim, ab aeterno.
48:4
Durus ad respiscendcum a malis; cervix, idest cervicositas proprii sensus; nervus ferreus, qui non potest flecti, frons tua, propter inverecundiam.
48:5
Act. 7: «Dura cervice, et increcumeisi cordibus et auribus. vos semper Spiritui sancto restitistis. » Deuter. 51: » Ego scio contentionem tuam, et cervicem tuam » durissimam. » Jerem. 5: » Frons meretricis facta » est ei, noluit erubescere. » Et deinde ex hoc elicit rationem, Praedixi; quasi dicat: Quia pronus eras ad idolatriam, praedixi tibi, ne beneficia mea idolis ascriberes. Oseae 2: » Vadam post amatores » meos, qui dant panes mihi. » Ponens praenun- tiatorum manifestationem, Quia audisti, a me prae- dicta tibi, vide, impleta. Psalm. 47: » Sicut audi- » vimus sic vidimus in civitate Domini virtutum. » Secundo assignat rationem absconsionis quorumdam futurorum, ponens primo ipsam absconsionem. Si- cut dictum est, quaedam futura praedixi; sed quae- dam futura conservata sunt, idest in mea prae- scientia, quae nescio, quia non tibi revelavi.
48:7
Nunc, idest in tempore, creata sunt, idest in effectum producta, et non ex hunc, quando praescivi ea; et ante diem, impletionis ipsorum, et non audisti, nec a me, nec ab idolis. 4 Reg. 4: » Dominus celavit » a me, et non indicavit mihi. » Assignat etiam hujus rationem, Ne forte; quasi dicat: Ideo non revelavi ut sentires defectum tuum, et deorum tuo- rum, in hoc quod de futuris non potes sentire vel praescire, nisi quae tibi revelabo. Cognovi, propria industria, Nec audisti, ab idolis, aperta a me. Psalm. 65: » Accedet homo ad cor altum, et exaltabitur » Deus. » Ponit etiam eorum conditionem, ex qua dicta ratio elicitor, Scio enim. Ex ventre, idest a tempore quando portabam te per desertum sicut in ventre. Exod. 32: » Cerno quod populus iste » populus duræ cervicis sit. » Praevacatorem ex ultero vocavi te. Tertio excludit quamdam objection- nem, ibi, Propter nomen meum. Posset enim ali- quis quaerere: Ex quo tam duri sunt, quare ergo eis bona promittis, et fecisti? Et hujus objectionis primo ponit responsionem, commemorans tria be- neficia eis exhibita: Propter nomen meum, non propter meritum tuum, longe faciam, vel feci, li- berando a poenis.
48:9
Ezech. 56: » Non propter vos » faciam, domus Israel, sed propter nomen meum, » quod polluistis in gentibus ad quas intrastis. » Et laude mea infrenabo te; idest obligavi te ad caeremonias et laudes meas, ne sacrificia idolis offerens interieres.
48:10
Psalm. 51: » In camo et freno » maxillas eorum constringe, qui non approximant » ad te. » Ego excorsi, volens purgare per tribula- tiones, sed non quasi argentum, quod purgatur. Tu autem non correctus es. Jerem. 6: » Frusura con- » flavit conflator. » Elegi, purgans scilicet te per paupertatem, puniens te spoliatione rerum. Grego- rius: » Quos infirmatas rerum vulnerat, medicina » paupertatis sanat. » Et hoc paternè corrigendo. Secundo ponit responsionem expositionem: Propter me . . . ut non blasphemetur, ne dicar imponens salvare populum quem elegi mihi; et gloriam, ne scilicet idola me fortiora judicentur.
48:11
Supra 42: » Gloriam meam alteri non dabo, et laudem meam » sculptilibus. » Audi me Jacob et Israel quem ego voco. Hic ostendit divinam majestatem ex crea- tione rerum. Proprium opus vocabo, imponens pro- prium nomen: stabunt, parati ad obediendum. Supra 40: » Quis appendift molem terrae tribus digitis? » Congregamini omnes vos, et audite. Hic praedicit ipsis prosperitatem; et primo ostendit hujus facti aliis absconsionem, Quis de eis? scilicet idolis; qua- si dicat, nullus. Supra 41: » Quis annuntiavit ab » exordio, ut sciamus? » Secundo ipse praedicit
48:14
ipsis prosperitatem: Dominus dilexit eum, scilicet Cÿrum, promovens ipsum in regnum, in Babylone, capiens ipsum, brachium, idest per virtutem meam interficiens eos.
48:15
Tertio ostendit prosperitatis ra- tionem ex divino auxilio: Ego ego locutus sum, et vocavi eum. Directa, non simpliciter, sed ad hoc quod Babylonem destrueret; alias non posset exponi de Cyro, sed tantum de Christo, nec de Jerusa- lem, quia ille idolatra fuit. Psalm. 106: » Deduxit » eos in viam rectam, ut irent in civitatem ha- » bitationis. » Accedite ad me, et audite hoc. Hic promittit liberationem: et circa hoc tria facit. Primo excitat attentionem, ponens divinam aucto- ritatem: Non in abscondito, sed tunc populus au- diebat voces: Exod. 20. A principio, legis datae. Ex tempore, praeterito, antequam fierent, quae prae- dicta sunt, ibi eram, praesens illis futuris, per idem nunc aeternitatis manens in tota successione temporis. Vel in persona filii, ibi eram, scilicet in tempore, secundum divinitatem. Ponens prophetiae veritatem; quia scilicet a Deo missus, Et nunc me. Isaiam, vel me Christum hominem factum, Deus, Pater, misit, et spiritus ejus: unde tres personae designatur. Infra 61: » Spiritus Domini super me, eo » quod unxerit Dominus me: evangelizare pauperibus » misit me. » Secundo, ibi, Haec dicit Dominus, ponit captivitatis rationem, ostendens ex parte Dei paratum auxilium. Docens, contra ignorantiam, et gubernas te in via, operum, contra infirmitatem operandi. Psalm. 51: » Intellectum tibi dabo, et in- » struam te in via hac quam ingredieris. » Osten- dens etiam ex culpa Judaeorum damnum.
48:18
Utinam attendisses mandata mea, servans ea, sicut flumen abundans, sicut gurgites. Psalm. 80: » Si populus » meus audisset me, et Israel si in viis meis ambu- » lasset; pro nihilo forsitan inimicos eorum humi- » liassem, et super tribulantes eos misissem manum » meam. » Tertio ibi, Egredimini de Babylone, prae- dicit liberationem: et circa hoc tria facit. Primo indicat eis a captivitate exitum, ita certus de libe- ratione ac si esset praesens. Egredimini, Apoc. 18: » Egredimini de illa omnes qui habitatis in illa. » Et indicit quod annuntiant Dei beneficium. Annun- tiate, Jer. 50: » Vox fugientium, et eorum qui » evaserunt de terra Babylonis, ut annuntient in Sion » ultionem Dei nostri. » Secundo designat libertatis et consolationis praestitum beneficium, Non sitie- runt: idest, ita in omnibus eis Dominus providit vel providebit, sicut quando egressi sunt de Aegy- pto. Psalm. 104: » Percussit petram, et fluxerunt a- quae. » Tertio aufert pacis solatium, Non est pax. 4 Reg. 9: » Quid tibi et paci? respon- » dit Jehu. »
Nota super illo verbo, Elegi te in camino pau- pertatis, quia paupertas confert multa. Primo pec- catorum recognitionem. Secundo virtutum conser- vationem. Eccli. 10: » Pauper gloriatur pro disci- » plinam et timorem suum. » Tertio cordis quiete- tem. Tob. 5: » Sufficiebat nobis paupertas nostra, » ut divitias computaremus hoc quod videbamus, » filium nostrum. » Quarto desiderii impletionem. Psalm. 9: » Desiderium pauperum exaudivit Domi- » nus. » Quinto divinae dulcedinis participationem. Psalm. 67: » Parasti in dulcedine tua pauperi, Deus. »
minit, infra 63, Spiritus Domini super me, et spiritus ejus, evangelizare pauperibus misit me.
Sexto exaltationem. 1 Reg. 2: « Suscitans de pulvere egenum. » Septimo caelestem hereditatem.
48:1
Sollemni compellatione insignes illi tituli enumerantur quibus appareat quam carus sit populus electus summo regi suo et Deo ; inde elucet ex una parte cur Deus per saecula tam sedulam huius populi curam gesserit, et ex altera parte quantopere ingrati sint. qui tali Deo repugnent et in quantum eos deceat Deo loquenti se obsequentes exhibere. Magna igitur attestatione eos alloquitur vates Dei nomine v. 1 « Audite haec dom»s lacob, qui vocamini nomine Israel et de aquis Iuda ezisis, qui iuratis in nomine Domini et Dei Israel recordamini — non in veritate neque in iustitia »! — posteri sunt Iacob eiusque familiam constituunt ; ergo iure nativitatis ad Dei populum elec'um pertinent; nomine appellantur Israel, quo patris Iacob fides, patientia, obedientia et praeprimis eius desiderium divinae benedictionis continetur et magnifica quoque promissa quibusa Deo donatus est (cf. Gen. 38, 29. Os. 12, 4). Ut tales qui in finibus Ierusalem (v. 2) habitant, posteri sunt Iuda, cui sceptrum regale aeternum erat promissum (Gen. 49, 10); ergo habent cur Dominus eorum curam gerat; sed ipsi quoque num digne titulis istis vivunt ? Fidem utique in Dominum profitentur ; dum enim iurant per Iahve, eum ut Deum suum palam et publice agnoscunt (cf. 19, 18; 45, 24); etiam recordantur magnalium quae Deus Israel olim pro populo patravit et de iis gloriantur et suam prae ceteris electionem superbe commemorant; verum iste cultus et haec recordatio Dei non est in veritate, id quod externe profitentur non animis gerunt ; actus quidem cultus divini exercent, sed hi actus quibus animorum sensus non respondent, mendaces sunt; proinde neque fiunt in tustitia eo quo oportet modo, animo sincero, ad iustitiae opera intento et sanctitatis pletatisque appetente; ergo non fiunt recto modo, ita ut ex norma rectitudinis Deo possint placere et censeri actus probi. Deum enim, ut S. Thom. notat, neque in veritate cordis neque in iustitia operis colunt; « valde apposite mentionem facit patrum nobilitatis, in moribus, inquam, ac vitae consuetudine, ad pudorem eorum qui lapsi sunt » (S. Cyr.). Dicuntur exiisse ex aquis luda, i. e. a luda qui ut principium et fons familiae consideratur ; cf. Num. 24, 7. Deut. 33, 98 hebr. Ps. 67, 7. Prov. 5, 15-18. Magnalia Dei iactant, recordantur, verum eo modo quo apud Ieremiam (1, 4) templum Domini usurpant, ut falsam sibi promittant securitatem ; cf. Mich. 3, 11. Iam quomodo Dei Israel recordentur, ulterius explicatur v.2 « de civitate enim sancta. vocati sunt, et. super. Dewm Israel constabiliti sunt ; Dominus exercituum nomen eius »; — ab urbe sancta 1. e. lerusalem nominantur, cives sunt et esse gloriantur eius urbis in qua Deus templum suum ac solium collocavit, quam igitur prae caeteris sibi elegit et ideo nomine sanctae urbis, Deo sacrae, insignivit (cf. 52, 1. Neh. 14, 1. 18. Dan. 9, 24. Matth. 4, 5; 21, 53) sicut mons templi saepe mons sanctus dicitur. Praeterea habent Deum quasi petram, in qua domus Israel firmiter et inconcusso modo est ae lificata et stabilita; Deus enim se petram Israel vocat (cf. 4], 10; 30, 29. Deut. 32, 27) et ideo sibi stabilitatem et securitatem imperturbatam promittunt; et quomodo hanc fiduciam exprimant, nomine Dei exercituum continetur, cui scil. omnia agmina coelestia et. terrestria praesto adsunt. Hisce veri tituli Israelita- . rum constituuntur et vera beneficia quibus a Deo donati sunt recensentur; et ita membra haec ulterius exhibent, cur Deus eorum curam gerat adeo assiduam et ipsi teneantur, ut audiant Dominum (cf. Osor. For. Sanct. Tir.), sed simul nexus enim ad antecedentia et enallage personae (sunt, non iam estis) optime servatur, si veri isti tituli ita exhibentur, ut Israelitae iis uti dicantur, quibus Dei cultum externe profiteantur, glorientur de sua electione et securitatem sibi promittant. Iam igitur illa animorum habitudo cernitur," quam acriter perstringit S. Paulus (Rom. 2, 1'1 seq.). Quare accusatio hypocrisis quam antecedentia enuntiant, etiam hic indirecte subesse videtur (cf. S. Hier. Mald. Malv.). Quid audire (v. 1) et perpendere debeant exponitur, Deum scil. se semper tamquam Deum vivum ac verum demonstrasse
Anc. — Denuo magna cum emphasi admonentur ludaei, tot titulis Deo obstricti, ut ad. vaticinia olim data et eventu completa animos dirigant atque ex iis Domini numen discant ; tali enim divinitatis argumento Deus saepius usus est propter populi pervicaciam et obdurationem. Iam nunc nova addit oracula, ut hac manifestatione divina ad Deum reducantur. Quamvis minime digni sint divina miseratione, Deus tamen propter gloriam nominis sui populum liberabit (48, 1-11). Adducet enim Deus omnipotens, sicut annuntiavit, Cyrum contra Babylonios, qui Dei voluntatem in eos complebit; ita Deus se ostendit benignum sui populi redemptorem ; utinam populus semper mandata Dei observasset, tum perpetua floruisset felicitate! Redemptione autem a Domino oblata ut. utantur, demum monentur; praemia obsequentibus proponuntur, mala contumacibus (48, 12-22). Haec oratio considerari potest tamquam epilogus huius sectionis, quo ea praesertim recoluntur quae de priore liberatione dicta sunt in antecedentibus. Denuo graviter inculeatur, quomodo Deus et in praeteritis generationibus se Deum vivum et populi sui curam gerentem exhibuerit oraculis datis quae eventu sint comprobata, ut ea gubernandi ratione: populum a cultu idolorum retraheret. Eundem modum nunc tenet ; nova annuntiantur, plane incognita, quae nemo ex rerum cursu vel causis naturalibus coniicere vel praesagire potest. Hac divinitatis ostensione eos ad se reducere vult. Et propter nominis sui gloriam, non propter populi merita quae plane non adsunt, populum interire non permittet. Quae de Dei potentia proposita sunt, denuo breviter recoluntur, item quae de Cyro eiusque munere annuntiata sunt. Ex iis ad oculum cernunt benignam Dei providentiam ; hac utique semper frui potuissent abundantissime, dummodo mandatis eius fuissent obsecuti. Hanc ergo providentiam ut complectantur, serio admonentur ; fugiant ergo ex Babylone; redeant quando exsilio soluto opportunitas adest in patriam; et Dominus erit ductor viae ac remunerator ; vae impiis ! Ita vates summatim dieta recolit et quae ex doctrina proposita colligantur et pro aequalibus et pro iis qui vaticiniorum de Cyro impletionem visuri sunt, breviter et nervose exponit gravi adhortatione addita. Totam vero orationem pervadit firma illa persuasio Deum oraculis diu ante impletionem datis et olim et tunc se demonstrare verum Deum vivum. Quare haec quoque orat;o documentum est insigne oracula de Cyro data esse diu ante Cyrum ; quomodo enim secus provocatio adeo sollemnis fieri posset, uti hic repetito fit ?
48:3
v. 3 « priora ex tunc annuntiavi et ex ore meo exierunt et audita feci ea; repente operatus sum et venerunt »; — iam olim Deus dederat oracula eaque clare, - distincte, palam proposuit; unde triplici modo se edixisse enuntiat, et quando ei visum fuit et tempus impletionis advenit, subito ea perfecit - ut ita sicut praedictum erat res eveniret; priora cf. 41, 92 ; 42, 9; 43, 9. 18; 46, 9. Sunt facta praeterita, quibus v. 6 nova oracula, recentia opponuntur; ez tunci. e. olim, antiquitus; cf. 44, 8; 45, 21. Ita eos adhortatur, ut antiquam populi historiam perlustrent; ergo nota supponuntur facta illa in Pentateucho et antiquis libris historicis narrata; secus enim talis provocatio sensu careret. Adverte quantopere inculcetur oracula illa revera nota fuisse ; illud annuntiavi ac si non sufficeret ad. vim efferendam, in duas partes dividens exponit : prolata sunt a Deo et Israel ea audivit; eodem modo urgetur adfuisse impletionem. Haec quam vera sint de ipso quoque Isaiae tempore, recogita bellum ephraimiticum, Samariae cladem, invasionem Assyriorum eorumque fugam et miram liberationem urbis sanctae. Cur autem ea Deus annuntiaverit, affertur ratio, ut populus durus et contumax rei evidentia victus maiestatem Dei agnosceret idolis contemptis
48:4
v. 4 « scivi enim quia durus es tu et nervus ferreus cerviz tua et frons tua aerea ;
48:5
v. 3 praedizi tibi ex (unc, antequam venirent indicavi tibi, ne forte diceres : idola mea fecerunt haec et. sculptilia mea et conflatilia mandaverunt ista, »; — hebr. quia scivi... (ideo) praedizi libi... ne igitur eventus referrentur idolis: accepti, Deus rerum exitus praedixit, antequam evenirent. Hisce verae prophetiae indoles et finis clare describitur; eadem ergo valere debent de oraculis Cyrum spectantibus quae etiam eodem modo contra idola facta esse dicuntur. Mores populi iis nominibus describuntur quibus iam in libris Moysis exhibentur (cf. Ex. 32, 9; 33, 3. 5 ; 34, 9. Deut. 9, 6. 13; 31, 27) ; animi eorum duri, intractabiles, impervii, quibus monitiones illabi non possunt ; cervix est ferrea, quia collum non ad iugum Domini suscipiendum inflectere volunt, nec se regere sinunt a Deo; frons aerea constantiam inconcussam et imperturbatam declarat (cf. Ez. 2, 4; 3, 8) malo utique sensu, ergo contumaciam, obdurationem ; « rigidos eos et pertinaces notat »-(For.). Quod alii interpretantur de impudentia (cf. Osor. Mald. Sanct. Or.), id potius fronte meretricis exprimitur (Ier. 3, 3). Fatalem ad idololatriam inclinationem et superstitionem semper adfuisse in populo declaratur, contra quam tamquam remedium a Deo adhibitum apparet munus propheticum ; proinde simul innuitur quanta vis insit vaiiciniis ad probandum numen divinum. Quantopere serpserit idololatria nihilominus, v. 5 triplici nomine indicatur : idolum meum effecit ea, seulptum meum simulacrum et fusum meum ea mandarunt (hebr.); cf. Os. 2, 6. Ier. 44, 18. Haec ut serio perpendant admonentur et pro Deo secundum veritatem testentur; ad priora autem Deus iam nova addit oracula
48:6
v. 6 « quae. audisti, vide omnia! vos autem num annuntiastis ? audita feci tibi nova ex tunc et conservata sunt quae nescis » ; — clarius verte ex hebr. audisti, vide omnia illa! et vos nonne annuntiabitis? i. e. oracula audierunt, cernunt illa omnia impleta ; vide energica est affirmatio illa esse impleta et adhortatio, ut haec mente et animo perspiciant et nexum illum quem Deus vult attendant. Idem sequenti interrogatione exprimitur : quid facietis haec conspicientes ? nonne decet, ut annuntietis rem ita esse, Deum scil. praedixisse et ita res evenisse. Agnoscant ergo priora oracula eorumque impletionem et hoc quod cognoverint etiam palam profiteantur Deoque honorem attribuant! Hic sensus est membri prioris. In altero dicit Deus : audire te feci nova ex nunc ! et recondita et quae nesciebas (hebr.) ; prioribus oraculis iam opponuntur nova, quae audire facit Deus a nunc, a tempore praesenti, dum illa ab olim annuntiavit (v. 5) ; haec nova autem sunt, abscondita vel recondita, quae in rerum cursu vel ex causis naturalibus cognosci nequeunt et quae Israel revera non cognoscit, talia ergo quae in seipsis omnino latebant neque ab ullo cognoscebantur. Haec nova ea sunt, de quibus in antecedentibus eodem nomine mentio infertur ; cf. 42, 9; 43, 19; 44, 94 etc. 45, 4 etc. 11. 19; 46, 41. Et tam gravi affirmatione et descriptione iterum elucet, vaticinia de Cyro edita et nota fuisse diu antequam complerentur ; quomodo enim secus abscondita et talia quae populus nesciebat populo annuntiarentur? Nova sunt « quae contra Babylonem ffcturus sum » (S. Hier. sim. Sasb. For. Lap. Men. Tir. Rohl. Troch.). Rationalistae (cf. Ges. Kn.) intelligunt facinora Cyri priora et posteriora. Verum in ea quoque acceptione negari non potest, si verbis suus relinquitur sensus, ea non posse esse dicta, postquam Cyrus iam aliquas clades Babyloniis intulerit, Nam tum populus non potuit admoneri, ut has victorias olim praedictas nunc agnoscat, neque futurarum victoriarum praedictio post tale initium dici potest novum adeo, ut sit plane absconditum et humanae scientiae impervium. Et quid magis ridiculum esset, quam si vates tali assertioni, Cyrum post faustum initium prospere esse acturum, tantum argumenti pondus pro numine divino superstrueret, praesertim cuim prior pars ex praeterito petita in hace acceptione esset prorsus futilis. Haec nova et abscondita nunc patefiunt per prophetiam
48:7
v. 1 « mune creata sunt et mon ex tunc, et ante diem et non audisti ea, ne forte dicas : ecce ego cognovi ea » ; — 1. e. nunc ea in lucem eduntur tamquam a Deo decreta et innotescunt per prophetiam et hoc sensu creantur, tamquam res quae futurae sunt inoipiunt exsistere in mente et cogitatone eorum, quibus antea plane ignota erant ; idque declaratur membro subsequenti : ante diem i. e. antea, prius ea non audisti; opponitur ergo inter se nunc creantur et ea non. audisti ante eum diem ; ex qua oppositione apparet creari intelligendum esse sensu explicato, non de vera in rerum natura effectione ; nam et antea (41, 23-96 ; 43, 9. 10) et hoc ipso loco quam maxime inculcatur, res eas esse praedictas diu antequam evenerint (46, 9-11). Et ita creata sunt rite explicant S. Hier. Osor. For. Malv. Sanct. Vat. Lap. Men. Tir. Rohl. Troch. Ros. Ges. Del. Naeg. et ita iam intellexerunt rabbini quoque, de quibus vide Ges. et Ros. : « recte Kimchi : tempus quo prodeunt ex ore Dei est tempus creationis eorum ». Cum autem in fine dicatur, ne forte dicas... cum pondere quodam et epitasi repetitur quod v. 6 est dictum, res annuntiatas tales esse quas nemo ex se nosse vel sua prudentia et. sagacitate attingere potuisset. Idem denuo asseritur
48:8
v. 8 « neque audisti, neque cognovisti neque ez tunc aperta est auris tua » ; — en, quantopere vates Dei nomine efferat vaticinium hoc novum nunc dari ita, ut res eo comprehensa nullo modo neque per famam aliunde acceptam neque per ratiocinationem vel sagacitatem mentis neque per priorem aliquam revelationem : liam fuerit ab ullo cognita. Videtur «uris aperta idem significare quod alias dicitur aurem revelare; cf. 50, 8 (uti iam Sanct. bene monet ; idem Ges.). ribus demonstrare. Ergo hanc tentemus et sententias aliter iungamus! neque textus hebr. ullo modo repugnat, verum facile se huie iunctioni accommodat. Postquam propheta explicuit plane nova a Deo iam dari populo suo vaticinia, ad alterum transit ; ne populus de iis vane et stulte sibi blandiatur et tam insignem Dei favorem suis attribuat meritis, graviter effert quam indignus ea benignitate sit populus et quomodo Deus solum propter suam gloriam populum nolit interire. Apta sane monitio pro iis, qui Dei favores iactant (v. 2) ; monet igitur hoc loco quod supra etiam 43, 22 seq. propositum est. Et iste nexus adest in hebr. textu quem verte: quia scio te esse praevaricatorem et apostatam vocari te a vulva, propter nomen meum utar longanimilate (clementia); aliter quidem videri possit in vulg. : « scio enim quia praevaricans praevaricaberis et trans- (ressorem ex utero vocavi te,
48:9
v. 9 propter nomen mewm longe faciam furorem meum et laude mea infrenabo te, ne intereas » ; — sed si enim explicamus eo modo quo omnino licet, ut sit particula affirmationis (ita etiam 2): profecto scio, verba vulg. etiam si nexum spectaveris, eundem fundunt sensum quem in hebr. exposui et qui bene aptus est. Novit utique Deus populum agere perfide vel perfide deficere a Deo suo (cf. 723) et iure vocari peccatorem vel apostatam ex utero 1. e. ex prima sua origine; plerique egressum ex Aegypto quasi tempus nativitatis populi h. l. statuant. (S. Ephr. Hier. Thom. For. Sanct. Men. Tir. Roll. Troch.), alii ut S. Cyr. desingulis accipiunt, qui quasi a pueris idola colere docti sint ; sed etiam hic poteris (uti 44, 9. 94; 46, 3) priscum patriarcharum tempus intelligere et ipsum tempus in Aegypto peractum, quo a filiis Iacob et a populo iam satis multum peccatum est (cf. Ez. 23, 3. 19; 20, 6. 7). Infidelitatem populi effert Deus longa generationum serie inolitam et inveteratam eamque se optime perspicere asserit explicite, quo magis beneficium gratuito datum emineat. Non igitur propter populi merita, sed solum propter nomen suwm i. e. propter decus et gloriam nominis sui, propter ea quae in nomine /aAve continentur, quia est Deus foederis, immutabilis, fideliter exsequens promissa et maiestatem suam infinitam hominibus manifestans, utetur clementia et longanimitate (S. Ephr.) ne populum perdat, iram suam cohibet, et propter laudem suam, ne laudis splendor indigno convicio maculetur (Osor.), freno retinet et coercet populum ne impetu suo peccatorumque pondere in exitium vel praecipitium ruat. Eo aptius nomen Iahve infertur, quia in primis iam promissionibus ER lahve nominatur atque ab eo illa proficisci dicuntur (cf. Gen. 19, 1; 18, 18; 92, 17; 26, 2; 21, 21; 28, 13 etc. vide ad Os. 2, 20; 12, 5). Ipse S. Hier. explicat laude mea ob laudem meam. Populum quem semel elegit non potest plane abiicere, ne gentes ipsum quasi de impotentia blasphement. Hebr. infrenabo tibi scil. furorem meum freno cohibebo tua causa, in tuum commodum (cf. Mar. Sanct. et recentiores). Propter eundem finem populum variis iam suppliciis et poenis exercuit, quae tamen debitum emendationis fructum non attulerunt ; fit vero comparatio metallorum quae excoctione purgantur a scoriis ;
48:10
v. 10. « ecce excoxi te, sed mon quasi argentum ; elegi te in camino pauperlatis » ; — hebr. en excoxi te et now ad. argentum ; quae hic Isaias brevius dicit et obscurius, explicatius et clarius prosequitur Ieremias ; varias enim poenas quibus Deus populum ad resipiscentiam frustra adducere tentabat, ita describit : « defecit sufflatorium in igne, consumptum est plumbum, frustra conflavit conflator, malitiae enim eorum. non sunt consumptae ; argentum reprobum vocate eos » (ler. 6, 29) ; in ea conflatione tantum posuit Deus studium, ut sufflatorium vi flammae sit adustum (hebr.), ut follis sit adustus, ut plumbum quod ad liquanda metalla admiscetur iam omne sit consumptum et tamen nihil sit effectum; scoriae non sunt remotae, argentum purum non est eliquatum ; quare tota massa iam vocatur argentum reprobum. Hisce puto Ieremiam ad nostrum respicere locum eumque more suo explicare. Breviloquentia Isaiae erit igitur ita explicanda : excoxi te sed baec excoctio non desiit in argento, non tetendit vel pervenit ad argentum eliquandum. Quod sequitur elegi te in camino miseriae (hebr.) describit excoctionem illam quae facta sit miseria et afflictione et. indicat in elegi te benevolentis- .Ssimum Dei consilium qui castigatione immissa populum ad meliorem frugem voluit reducere neque eum in miseria constitutum abiecit neque deseruit sed in ipso infortunio benigne sustinuit. Unde populus in ipsa castigatione non ita dicitur emendatus, ut ex suo merito dignus esset quem Deus redimeret. Quae sententia generalis facile ad exsilii tempus applicatur ; quod etsi aliqua apud plures emendatio sit effecta, haec tamen nullo modo erat universalis (cf. Ez. 20, 30 seq.) neque eiusmodi, ut propter eam meriti sint liberationem. Quare concluditur
48:11
v. 11 « propter me, propter me faciam, ut non blasphemer, et gloriam meam alteri non dabo » ; — hebr. propter me, propter me faciam, nam quomodo profanatur ? (scil. nomen meum ; v. 9), uti LXX similiter : quia nomen meum polluitur. Cum pondere inculcatur, Deum sua ipsius causa id perfecturum de quo in tota hac sectione sermo erat; et ratio additur : quomodo enim patiar, ut nomen meum male audiat apud gentes? In populi enim miseria cernunt dei tutelaris impotentiam (cf. Osor. Sanct. Mald. Mar. Men.) ; faciet ergo, « ne blasphemetur nomen meum in gentibus et putent vos non mea ira, sed idolorum suorum. auxilio esse superatos » (S. Hier.); unde si populum desereret, gloriam suam daret idolis, in gentium aestimatione idola censerentur Deo fortiora (S. Thom.), e& populum quem ad suae gloriae manifestat:onem creavit (cf. 43, 6. '7) propterea non potest sub servitute gentium relinquere, ut serviant diis alienis, quia ita revera gloriam suam traderet idolis; cf. 42, 8. Ez. 36, 19-23. Bene adnotat For.: « vim habet haec interrogatio quia quomodo profanatur? ex qua nos fiduciam concipientes ea frequenter in nostris orationibus uti deberemus, sicut Moyses et losue et alii; annon nomen Christi ab inimicis blasphematur »? Similiter Isaias argumentatur 32, 5. 6. Quod in v. 10 habetur varie accipiunt. Aliqui sententiam referunt ad tempus futurum : iam te suppliciis exerueiabo (cf. Osor. Mald. Pint. Sa, Hahn); sed melius retinetur tempus perfectum vel id quo exprimitur, quomodo Deus eousque iam saepius cum populo egerit et generatim agere soleat; neque obstat nn ecce, quae particula etiam ad vere perfecta adiungitur ; cf. Is. 6, 7; 20, 6; 3T, 11; 42, 9; 48, 1. Magna diversitas cernitur in addito illa »222 in argento explicando. Aliqui 20n quasi argentum concipiunt ; non ita te excoxi, ut solet exeoqui argentum, i. e. non dura fornace, non iznis magna vi qualis esse solet et debet ad liquefaciendum argentum (ef. Sanct. Osor. Mar. For. Men.), si enim sie excoxissem, utique consumpsissem te, cum non sis nisi mera peccatorum scoria (Lap. Tir. Calm.) ; melius Sasb. : excoxi te per afflictionem, sed non ad purum; in argento enim quando excoquitur, omnis scoria removetur ; lioc non factum est in te. Utramque explicationem Pint. coniungit. Etiam hebr. non in argento explicat Ros. de afflictione leviori, « non ea ignis vi quae necessaria est ad argentum excoquendum »; sensu contrario : non tali igne, scd multo vehementiore Stier. Alii in argento pretium cernunt expressum, scil. non ut argentuin acquirerem tamquam — operae pretium (cf. Sanct. Umbreit, Ewald), sim. Kn.; Del. et Naeg. intelligunt beth essentiae tamquam argentum, sed id Del. Or. explicant de exeoctione altiore.et spirituali; hoc autem per sc intelligitur excoetionem populi non fuisse veram excoctionem argenti, neque ut hoc innueret propheta, opus erat illo additamento. Aliter JVaeg. excoctionem pro argento non esse probrosam, esse autem pro populo. Magnam sane subtilitatem ! Demum Hahn conditionem populi vult designari « non argenteam » sed « aeream », quae conditio excoctione sit mutanda. — Generaüm verbum ^13 h. l. notione ezaminandi, explorandi accipiunt ac si esset 133 ; at eum haec notio pro hoc loco statuatur et alibi minime inveniatur, potius efficta esse videtur, quo facilior fluat explicatio. LXX z&eOdpoy et vulg. elegi te illam notionem retinent quae sola verbo inest. Syrus et Cha!d. verbum hebr. "ra retinuerunt. Hahn ei vindicat notionem facio te electum, purgatum, eliquatum. In tanta opinionum varietate ea proposui supra, quae et verbis optime Is. 48, 19-14 291 aptari et ex contextu facillime fluere videbantur. Sane quod leremias habet (6, 29, omnino ad hunc locum videtur referri. Simili loeutione utitur [saias 1, 22. 26 ; cf. Ez. 92, 48. Demum placuit verbum "n2 in ea significatione retinere, quae in hebr. uuice probari potest ; in aramaico utique ?r1i2 idem est quod 7a exploràre. Sed num in hebr. quoque ? afferunt quidem Iob 31, 4, qui tamen locus minime illam notionem fiovam exigit, neque ea ex 2 Chron. 34, 6 quod Sein. vult colligi potest. Deus qui propter nominis sui gloriam promissa se impleturum spoponderat, haec promissa ut altis animis recondant adhortatur; in iis divinam elucere maiestatem, potentiam, omniscientiam, quia solus Deus talia praenuntiavit. Unde animos populi ad seinclinare et flectere studet ;
48:12
v. 12 « Audi me lacob et Israel quem ego voco; ego ipse, ego primus et ego novissimus » ! — hebr. et [srael vocate mi ; cur. auscultare debeat Deo, rationes afferuntur nomine Iacob et Israel, uti saepius antea iam vidimus ; additur quo jue ratio speciali electione, quae huic populo prae aliis contigit; deinde praecipuae rationes petuntur ex ipsa Dei loquentis maiestate : ex D»i immutabilitate et aeternitate, qui ut est omnium ,/rimus ita quoque ultimus, omnes et omnia complectens longeque . excedens (cf. 41, 4; A4, 6) iisque ut sint praebens, omnia tamen longissime superans et omnis vitae fontes in se concludens inexhaustos, dum ut primus a nullo habeat quidquam et ut ultimus a nullo dependeat (Sanct.), e contra sit ipse omnium rerum principium et terminus ultimus A et Q (cf. Apoc. 1, 8), vel uti LXX habent: ego sum primus et ego sum in aeternum. Dein maiestatem suam declarat ex operibus
48:13
v. 13 « manus quoque mea fuadivit terram et dextera mea mensa est coelos ego vocabo eos el stabunt simul » ; — hebr. expandit coelos ; vocans ego ad eos et stant simul ; quanta facilitate ingentem terrae molem fundavit et coelos immensos expandit ! et ista ei promptissimam exhibent obedientiam ad nutum obsequentia ; ergo in exemplum simul proferuntur pro Iuda (cf. 40, 92; 42, 5; 44, 22). Talem autem Deum adeo sublimem in se (v. 12) et magnificum in operibus (v. 13) eo magis debent audire et venerari, quia insigni modo se populi sui curatorem praestitit
48:14
v. 14 « congregamini omnes vos et audite : quis de eis annuntiavit haec ? Dominus dilexit eum; faciet voluntatem suam in Babylone et brachium suum in Chaldaeis » ; —. cum nemo ex incantatoribus vel idolis talia ediderit vaticinia, iam Dei sui potentiam et curam cernunt, qui solus se vivum Deum demonstrat (cf. 41, 1 seq. 21. 26; 43, 9; 44, "1 seq. 24. 45, 20; 46, 9); ergo iterum vim urget vaticiniorum et ad populi testimonium fidenter provocat. Quale vero oraculum intelligat statim adiungit : oraculum de Cyro. Hoc bene perpendant qui putant ea oracula solum in fine exsilii esse data ! Si hoc, dein responsio necessario esset : utique non ,idola sed neque Dominum quidquam antea annuntiasse; ergo ex argumentatione prophetae idola et Dominum esse in eodem censu et ordine ! Cyrus ut a Domino vocatus et electus prae aliis et victoriis thesaurisque auctus et ornatus (43, 4 seq. 46, 11) eo ipse est etiam dilectus; Dei enim beneficia sunt totidem dilectiones ,Dei homini impensae. Cyrus exsequetur voluntatem Dei adversus Babylonem; idem in membro parallelo: et brachium eius exsequetur illud Dei beneplacitum adversus Chaldaeos , vel brachium eius erit in Chaldaeos (cf. For. Mar.). Alii sane durius accipiunt : brachium ipse faciet in Chaldaeos i. e. potentiam, fortitudinem exercebit (cf. Sanct. Mald. Sa, Men. Tir. Rol. Hitz. Sein. Stier, Naeg.); at brachium facere est plane inusitatum, etsi brachium sit symbolum et instrumentum fortitudinis, vindictae. In hoc autem eventu peculiarem cernere oportet Dei providentiam et sollicitudinem
48:15
v. 43 « ego, ego locutus. sum et vocavi eum; adduxi ewm et directa, est via eius » ; — hebr. et prospera est via eius; in omnibus habebit prosperum successum. In Dei locutione magnum iterum ponitur momentum : hac enim Cyrum annuntiavit. Iam quae sit eiusmodi Dei locutio, clarius definitur
48:16
v. 16 « accedite ad me et audite hoc : non a principio in abscondito locutus sum ; ex tempore antequam fieret ibi eram » ; —accedere, audire iubentur, quo magis desiderium Dei exprimatur, ut rem propositam accurate inspiciant et perpendant. Locutio Dei faeta est a principio, a tempore primo et a prima populi origine (cf. 46, 9. 10; 48, 3; 42, 9; 43, 9. 12) neque unquam in secreto, sed palam ; oracula nota erant. Id effertur quod in disceptatione cum idolis iam toties inculeabatur ; sed de hac re erat monendum, ut Deum esse loquentem sine haesitatione tibi persuadeas multis licet aliud opinantibus. Deum loquentem etiam produnt quae sequuntur : ex tempore quo ezsistebant ea. ibi eram (hebr.) i. e. Deus non solum edidit palam oracula, sed quando aderat tempus, quando illa esse, exsistere, in opus deduci oportebat, ibi erat, in ipsis rerum eventibus agnosci poterat divinum numen, eius operatio, cura, providentia ; aliis verbis : uti dedit vaticinia, ita ea implevit. Illa dedit per prophetas ; similiter in rerum cursu continuo per prophetas populum edocuit, ad quem tandem omnia prospera et adversa essent referenda, cuius vel merces vel poena in variis rerum casibus esset agnoscenda. Continuo ergo tamquam Deus vivus adstitit populo et eo quidem modo, ut Deum ignorare non possent, « ne diceres in corde tuo : fortitudo mea et robur manus meae haec mihi omnia praestiterunt; sed recorderis Domini Dei tui, quod ipse tibi vires praebuerit » (Deut. 8, 17. 18). Verba vulg. magis efferunt Deum se operantem demonstrasse iam antequam oracula implerentur; ergo res omnes itain suo cursu ordinasse et direxisse, ut tandem in oraculorum impletionem cuncta evaderent. Ita igitur Deus de seipso testimonium exhibuit a principio et in aperto. Atque idem testimonium etiam nunc exhibet mittens prophetam et per eum oracula fundens; quare propheta ipse pergit : « et nunc Dominus Deus misit me et. spiritus eius »; — i. e. idem Dominus, idem spiritus propheticus qui temporibus anteactis praesens aderat in populo per Dei legatos et prophetas, etiam hic et nunc se manifestat in missione Isaiae. Apte id ad antecedentia additur. Postquam enim supra saepius (cf. 48, 3) declaravit Dei curam et providentiam temporibus anteactis eamque in vaticiniis praesertim esse exhibitam ostendit, postquam oracula de tempore futuro iam proposuit, nemo poterit mirari, quod propheta ut pondus addat et auctoritatem verbis suis, sollemni modo suam a Deo missionem et spiritum a Deo acceptum propheticum declarat. Idque facit eo aptius, postquam coram omnibus ad oracula de futuro data provocavit, seipsum iam tamquam testem vivum Dei vaticinantis in medio quasi collocans. Hanc acceptationem iam proponit Chald. scribens : « et dixit propheta : et nunc Iahve Deus misit me et Verbum (Memra) eius ». Haec porro expositio sola verbis apte respondet neque aliquis alius nisi ipse propheta ita ex abrupto potest induci loquens, neque alius ita simpliciter de se dici potest se missum esse a Deo et spiritu eius. Eo ipso enim quod spiritus Dei mentio fit, iam munus propheticum aliqua ratione nobis obtenditur, cum eo modo praecipuo quodam iure istud munus. describatur; cf. Num. 11, 17. 26. 4 Reg. 10, 6. 10; 19, 90. 23. 9 Reg. 93, 2. 3 Reg. 22, 24. 2 Par. 15, 1; 18, 23; 20, 14; 24, 20 etc. Vel quis alius loquens hic posset deprehendi? Num Cyrus, ut putat S. Cyr.? Verum quomodo subito Cyrum loquentem audiamus, nemo explicabit. Neque Messias, quem alii intelligunt (S. Hier. Pint. Osor. For. Sa, Gord. Calm. Rohl.) ita repente loquens inducitur,quia de ipso neque in antecedentibus neque in subsequentibus sermo instituitur; ergo nullo modo cernitur, quomodo subito possit loquens induci. Adde quod alibi quoque Isaias de se prima loquatur persona ; vide 5, 1; 6, 1. 5 seq. 8,4 seq. 17. 18. 21, 6; 40, 6; unde quod Del. obiicit Isaiam nunquam se ipsum ita in sermone efferre corruit. Quare h. l. prophetam loqui S. Ephr. Theod. Sasb. Sanct. Malv. Mar. Lap. Men. Tir. Loch, Troch. Sein. recte asserunt, dum alii vel prophetam vel Christum ibi 'loqui dicant (S. Thom. Mald.). Neque desunt qui totum v. 16 a propheta suo. nomine dici censeant ; ita v. g. Sanct. Mar. Malv. Lap. Clarius, Men. Tir. Hilz. Umbreit, Kn. Naeg.; dicere scil. prophetam : ex quo coepi prophetare de excidio Bubylonis non in angulis ambigue et perplexe, sed clare et aperte de eo locutus sum ; ex eo scil. tempore quo haec res mihi revelata est, spiritu prophetico ibi eram praesens et videbam rei gerendae seriem. Verba ea JVaeg. censet a propheta dicta ad familiares discipulos, qui mirati sint quod tam explicite exsilium babylonicum et liberationem per Cyrum nunc praedixerit ; quibus respondeat se ab initio muneris prophetici de ea re nihil scivisse neque illud oraeulum in abscondito antea iam annuntiasse tamquam rem secretam paucisque notam, verum se solum loqui de eo a tempore quo ipsi oraculum hoc factum sit a Deo; id enim significari verbo illo: a tempore quo exsistit ibi eram. Sed difficile mihi videtur, in priore parte prophetam loquentem agnoscere. Nam accedite ad me eadem est invitatio qua v. 14 et saepius in hac parte Deus gentes convocat ad disceptationem ; unde ergo hoc loco subito de familiaribus [saiae discipulis erit cogitandum, quibus respondeat ad quaestionem, de qua neque hic neque alibi quidquam detegi possit? Quando aliquid discipulis est commendandum prae ceteris, discipuli nominantur ; vide 8, 16. Modus loquendi ibi eram, hebr. ibi ego a tempore quo res exstitit, si de propheta dicitur, valde est singularis et eget interpretatione satis coacta : esse, exsistere debet intelligi de revelatione rei ; ibi ego de mente prophetae qui rem revelatam secum perpendat ; porro ab initio ita absolute positum potius refertur ad id de quo toties iam sermo faclus est, Deum scil. ab initio oracula dedisse ; cf. 43, 13 ; 45, 21 ; 45, 10; 43, 3.3; eodem modo de Deo iam dictum est 45, 19: non in abscondito locutus sum; ergo cum idem nunc repetatur, de Leo simul erit cogitandum. Quamvis fatendum sit loquendi modum : non ab initio in abscondito loeutus sum i. e. parliculae non collocationem (pro : ab iuitio locutus sum non in abscondito vel : non in abscondito ab initio locutus sum) posse accommodari alteri de [saiae interpretationi. Neque Messias (ut alii voluut ; cf. S. Hier. Pint. Calm.) hic loquens censeri potest ; nam eous [ue per totam orationem fahve loquitur neque ullum est mutatae personae indicium, neque ip um argumentum exposeit mutationem, ergo lahve loqui pergit (cf. S. Cyr. Mald. Sasb. Schegg, Loch, Troch. Ges. Ewald, Hahn, Del.). Proaomen suffixum an ny5 refertur non ad v. 13 ex quo coeli facti sunt effundi dieitur ; semel Zach. 7, 12 : verba quae misit Deus in spiritu suo (per - spiritum suum) per manum prophetarum ; nunquam alias dicitur spiritus Domini mittere prophetas, neque 61, 1 quem locum vide. Quare interpretatio haec satis commendari videtur. Prophetam suam a Deo missionem ultimo membro asseruisse etiam eo suadetur quia ad verba Domini inferenda novo utitur prooemio
48:17
v. 17 « haec dicit Dominus redemptor tuus, Sanctus Israel : ego Dominus Deus tuus docens te utilia, gubernans te in via qua ambulas » ; — eo quod mittit prophetam docet populum quae ei prosunt et ad verum eius commodum cedunt, eodem modo viam demonstrat qua sit incedendum. Id semper praestitit et iam praestat pro tempore calamitatis et exsilii, quia annuntiat et quem in finem et quo modo subire oporteat declarat piosque spe liberationis et salutis solatur. Hae cura assidua se praebet redemptorem qui iura populi tuetur eumque solvit a captivitate, se praebet Sanctum, qui vindicta de peccatis sumpta sanctitatem et gloriam suam in populo denuo erigit et stabilit. Quantopere autem populus sibi ipsi damnum inferat si Deum ea quae e re sunt docentem relinquat, explicatur
48:18
v. 18 « utinam attendisses mandata mea, facta f'uisset sicut flumen paz tua et iustitia tua, sicut. gurgites maris
48:19
v. 19 et fuisset quasi arena semen tuwm et stirps uteri tui ut. lapilli eius; non interiisset et non fuisset attritum nomen eius a facie mea » ; — promissa dedit Deus magnifica et tempore anteacto et pro tempore futuro. Iam normam ponit secundum quam et de miseria praesenti iudicrum ferre possint et de ambitu quo bona promissa sibi sint attribuenda. Conditio declaratur quae impleatur oportet. Praeceptis Dei scil. debent obsequi; tunc abundantia pacis aderit, tunc iustitia illa quam Deus care constituit summa copia et affluentia perpetua ad instar fluctuum maris qui nunquam deficiunt, imminuuntur nunquam, verum perpetuo amplissimum maris sinum perfecte implent, tibi praesto erit; tum promissio illa patriarchis data : multiplicabo semen tuum velut arenam quae est in litore maris (Gen. 39. 11; 39, 12; cf. Is. 10, 22. Os. 1, 10), revera sine ullo obstaculo plene et integre in opus deducetür, neque unquam populus miseria attritus a Deo proiicietur. Locus hic bene notandus est, quia normam Dei pro plerisque promissis vel saltem pro modo et ambitu impletionis nobis clare exhibet; unde concludere oportet etsi multa absolute promittantur, tamen conditione posita esse accipienda (de qua re vide quae dixi ad Zach. 6, 45; 8, 17 ; Proph. min. II p. 292. 301). Quare doctrina haec optime quoque inservit ad alios locos rite intelligendos v. g. 2, 4; 80, 21:32, 1 etc. Abundantiam eadem maris comparatione habes do- Quomodo textus hebr. accurate vertendus sit, non consentiunt; vertunt enim aliqui : si atlendisses, facta fuisset... uti vulg. exprimit; ita Ges. Ewald, Naeg.; vel si attendisses, esset sicut flumen paz tua; ità Umbreit, Stier; vel utinam attenderes... esset paz tua; ita Sein. sim. Or. Alii autem sententiam ad tempus futurum referunt : si attenderis, paz tua erit ut flumen... ita Hahn, Del. Cum in v. 19 sequatur n»*w5, expositio haec posterior, quam Hitz. Km. Hahn, Del. Or. proponunt, non potest plane repudiari. Sed tempore perfecto et *i1' ipsa forma magis commendatur explicatio : utinam attendisses, tum esset ut flumen pax tua; vide Ewald, Lchrb. d. hebr. Spr. 2. 358 a. Ceterum sensus non multum mutatur, quia in omni casu norma Dei statuitur generalis, quae valet et pro praeterito et pro futuro. — Hebr. v. 19 verte : et genimina viscerum tuorum sicut lapilli eius; ita veteres verbum Yniyo intellexerunt; cf. LXX, Syrus, vulg. Chald. et ot ;o:xot apud Procop. ediderunt viyygot eodem sensu. Alterius explicationis, vocem illam poni pro Yym et esse vertendum ; genimina viscerum tuorum sicul viscera eius (scil. maris), iam meminit Malv. et eam adoptant ex recentioribus Hitz. Kn. Naeg. et explicant de animalibus innumeris in sinu maris; at ea comparatio minime placet neque ulla adest ratio a veterum concordi aeceplione recedendi, quae acceplio concors sane maximi est ponderis, cum de áz. ^ev. agatur. "Uti exsilium babylonicum vaticinatur et liberationem annuntiat, ita plane consonum est, ut graviter moneat propheta hoc beneficio divino utendum esse. Modo v. 18. 19 ostendit quid boni eos maneat qui Deo obsequuntur, quid vero mali contumacibus ingruat. Iam aliquam exhibet conditionem quam implere debeant, si promissionum Dei participes se reddere volunt ;
48:20
v. 20 « egredimini de Babylone, fugite a. Chaldaeis, in voce exsultationis! anmuntiate, auditum facite hoc et efferte illud usque ad exirema lerrae! dicite : redemit Dominus servum suum Iacob »! -— optime concluditur hac adhortatione sectio haec : finitus est labor. Si ergo Cyrus a Deo missus reditum permittit, laetis animis festinent in patriam et citato cursu e medio gentilium egrediantur. Ea enim separatione sese populum Dei probabunt et opus Dei per Cyrum in suam convertent utilitatem. Hanc redemptionem et ipsi summa animorum exsultatione, ut decet tale Dei beneficium, amplectantur et opus Dei gloriosum ubique usque ad extremas terrae oras praedicent et laudibus extollant. Id autem [iet si dispersi in omnem terrae plagam nuntio de reditu accepto et Dei clementiam celebrent et ipsi quoque se ad remeandum in patriam accingant. Haec adhortatio congruit iis quae antea de fine operis Cyri dicta sunt; cf. 41, 9; 45, 6; et ipsi Cyri edicto. Quo libentius voci Dei invitantis obsequantur, vates in memoriam revocat quam benigne et mirabiliter eos olim per desertum duxerit, paratus scil. iisdem miraculis si opus fuerit reditum iuvare et exornare v. 91 « non sitierunt àn deserto, cum educeret eos; aquam de petra. produzit eis el scidit petram et. fluzerunt aquae » ; — cf. Ex. 11, 6. Num. 20, 12 et vide supra similia de reditu promissa 41, 19 ; 43, 20; 44, 3. Nihil ergo eis defuturum esse ea allusione spondet (cf. Mald, Lap. Men. Tir.); iter fore prosperum et itinerantibus omnia ad usum necessaria large iri suppeditatum promittit, uti factum est referente Esdra 4, 4. 6 seq. 8, 31 etc. (cf. Sanct. Mar.). Bene notat de sensu promissionis S. Cyr. : « dictum est singulari consilio, ut viderent Deum qui olim fuit nunc esse et aequali potentia et consimilibus miraculis uii posse et inviolabilem habere fortitudinem » (sim. TAeod.). Dum autem obsequentes tanta circumdat clementia, extremum instat exitium et supplicium .contumacibus; isti perpetua tempestate et turbatione iactabuntur
48:22
v. 22 « non est pax impiis, dicit Dominus »; — cf. 46, 8; pax omnium bonorum cumulum et tranquillam possessionem ac fruitionem dicit, neque raro ipsam salutem messianicam designat (cf. 9, 7. Mich. 5, 4). Certe ad animos commovendos factum est quod adhortatio absolvitur. et fuleitur demonstrato supplicio ac cruciatu eorum qui Deo obsequi renuunt. Ex eo enim clare infertur in Domino solo esse salutem positam; quam si reiecerint, iam Dominum iis fore sua ipsorum culpa in ruinam et perd:tionem (cf. 7, 9; 28, 16). Uti in cap. 34 et 35, uti iam 8, 20-22 et 9, 1-1 et 1, 19. 20 et saepius salutem et supplicium inter se opponit, utrumque iis propositum esse dicit; alterutrum eligant necesse est, dum iis loquitur tamquam alter Moyses : « considera quod hodie proposuerim in conspectu tuo vitam et bonum, et e contrario mortem et malum; elige ergo vitam ut tu vivas et semen tuum » (Deut. 30, 15. 19). Hac sectione absoluta patet eam bene inscribi : finitus est labor. Agitur enim in ea potissimam de liberatione ex exsilio et ultima quae cons deravimus verba : egredimini de Babylone, ad primam illam annuntiationem omnino redeunt. Praeterea totum huius sectionis argumentum in his tribus continetur : a) Deus potest et vult liberationem concedere; ita cap. 40; b) dein duo nobis exhibentur, per quos Deus liberationem, salutem, gloriam populo concedere vult; ita 41, 1-44, 23; c) demum prior ille heros, de quo 41, 2 et opus eius accuratius pertractatur; ita 44, 294-48, 22. Quae omnia propheta ita describit, ut oracula simul reddat aequalibus utilia, ut normam Dei universalem, qua eodem salutis consilio omnia tempora complectatur et in rerum cursu futura quoque adutmbret et praeparet, continuo proponat et explicet, lll. — sECUNDA SERIES ORATIONUM. CAP. 49-57. Expiata est iniquitas. 1. Oratio prima 49,1-26. Anc. — Servus Domini populis convocatis enarrat, quomodo a Deo electus et instructus sit ad suum opus peragendum, sed simul conqueritur quod in vacuum laboraverit; quare causam suam Domino iudici committit (49, 1-4). Quem Dominus solatur ostendens ei laboris fructum, quo revera salus continget orbi universo, sed ita ut ipsius servi gloria ex maxima eius enascatur humilitate (49, 5-7). Tempore enim angustiae Deus ei potenter aderit; restituet hereditatem dissipatam, populum captivum reducet mira protectione, et de omni terrae plaga confluent ad Deum laudibus celebrandum (49, 8-13). Sionem quae se a Domino relictam conqueritur maximi amoris significatione Deus solatur; matrem illam fore praedicit populi innumerabilis cum ingenti suo gaudio et admiratione (49, 14-21). Deus enim gentibus mandabit, ut Sionem maxima veneratione colant eique filios afferant; nam tamquam heros potens auferet praedam ab hostibus et hostes horrendo supplicio castigabit, ita omnibus ostendens se esse redemptorem suorum (49, 92-96). Duo in hac oratione eminent : servus Domini, de quo 1-13, et Sion, de qua 14-22 agitur. Servus Domini autem ita describitur, ut summa Dei protectione instructus sit, in quo Deus se glorificari vult. At ter exhibetur in statu laboris, humiliationis, angustiae (v. 4. 7. 8), quem tamen statum et summa gloria pro ipso subsequetur et salus ac beatitudo per orbem enata, ad quam efficiendam ipse a Domino sit adiutus et constitutus. In altera sermonis parte oratio convertitur ad Sionem ; derelictam se credit Sion ; eam tenerrimi amoris exhibitione Dominus confortat; denuo eam dicit iri aedificatum multo gloriosius et spatio amplissimo, quam gentium reges supplices venerabuntur. Verum est quod Malv. affert : « hoc autem caput quaedam est veluti praefatio ac potius summum argumentum eorum quae sequuntur omnium ». Nam uti haec oratio duabus partibus servum Domini et Sionem nobis proponit, ita eap. 50-53 servus Domini in sua humilitate describitur simul cum fructu qui ex eius laboribus et doloribus enascetur, a cap. 54 Sionis gloria futura proponitur. Qualis autem exsistat nexus inter servum Domini et Sionem, orationum progressu magis magisque declaratur; servus enim Domini sua obedientia, perpessionibus, dira morte expiat erimina populi et hac expiatione sibi gloriam meretur, cuius pars eximia in Sionis gloria illustratur, ita ut gloria Sionis instauratae opus sit servi Domini et in eius quoque gloriam redundet. Quemadmodum vates a 44, 24 et deinceps priorem illum heroem eiusque opus de quo 41, 2 mentio facta est, latius descripsit et explicuit, ita nunc ad alterum quem 42, 1 seq. nobis exhibuit orationem transfert ordine aeque perspicuo quam conspicuo.
48:9
… sinatico, ne annunziamo le conseguenze, ne danno l'ultima finalità: a) Giuda, per l'onore e per la giustizia di Jahweh, deve essere distrutto (Ex. 7; 14, 12-21; 15; 16; ecc.; Ier. 8, 4-12; 11, 9-17; 16, 10-17; ecc.); b) per realizzare i suoi disegni (Is. 48, 9 sgg.; Ex. 20, 22-44; 36, 21-32), Jahweh però non lo annienta; riserva un « resto », che purificherà nel lungo esilio e ricondurrà in Palestina per ricostituire il nuovo Israele; questi, …
48:12
Per il concetto, l'Apoc. sembra direttamente collegarsi a Is. 41, 4; 44, 6; 48, 12, ove Dio promette la redenzione definendosi: « Io sono il primo e l'ultimo » (parole con cui l'Apoc. spiega la formola « A-Ω » in 21, 8 e 22, 13), come garanzia dell'avveramento (cf. …
48:21
… Molte profezie del Vecchio Testamento annunziano che dal Messia devono sgorgare torrenti di grazie, fiumi di acqua viva (Is. 12, 3; 55, 1; 48, 21; Zach. 12, 10). S. Paolo presenta il Messia come la rupe miracolosa, che dona l'acqua ristoratrice agli Ebrei nel deserto (I Cor. 10, 4). S. Giovanni fa risaltare che i fiumi di acqua …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.