Naum
Prophetia NahumIntroduzioni
Enciclopedia Cattolica
NAHUM (ebr. Nahûm «consolatore»). - Settimo dei profeti minori nel canone della Volgata.
Era di 'Elqōš (Nah. 1, 1), che s. Girolamo (PL 25, 1232) pone in Galilea (Driver, Cornely, Crampon); ma s. Epifanio (PG 43, 409), s. Cirillo Alessandrino (ibid. 71, 780) e tutti i moderni in Giudea, come suggerisce l'esame interno dello stesso libro (Bîr el-Qaws presso Bejt Gibrîn).
N. annunzia a Giuda la rovina del suo più terribile nemico: Assur.
Nel cap. 1 celebra la potenza di Jahweh, giusto e vindice, che salva il suo popolo e colpisce i nemici. È messa in particolare risalto la giustizia divina. Nel capp. 2-3 descrive la caduta di Ninive, imminente, e come tipo ricorda l'avvenuta rovina di Tebe (Nō'-Amôn: Nah. 3, 8 sgg.; cf. Ez. 30, 14 sgg.; erroneamente s. Girolamo [PL 25, 1260] traduce Alexandria popularum). Queste due indicazioni permettono di datare la profezia di N.: dopo il 663 (distruzione di Tebe per opera di Assurbanipal) e prima del 612 a. C. (caduta di Ninive); più vicino però (Nah. 3, 18) a quest'ultima (625-615).
Haydock
Nahum, whose name signifies a comforter, was a native of Elcese, or Elcesai, supposed to be a little town in Galilee. He prophesied after the ten tribes were carried into captivity, and foretold the utter destruction of Ninive by the Babylonians and Medes; which happened in the reign of Josias, (Challoner) in the sixteenth year, when the father of Nabuchodonosor and the grandfather of Cyrus entirely ruined Ninive, and divided the empire between them, (Calmet) in the year of the world 3378. (Usher) Tobias xiv. 16. --- Nahum was probably on the spot when he proclaimed this beautiful prediction, which yields not to any work of profane authors. He might have been carried captive by Salmanasar, as he alludes to the captivity of Israel and to the blasphemies of Sennacherib. We cannot, therefore, place his prophecy before the fifteenth year of Ezechias. (Calmet) --- He appeared about fifty years after Jonas, when the Ninivites had relapsed, and were destroyed in the space of one hundred and thirty-five years, as a figure of the subversion of idolatry by Christ's preaching the gospel of peace. (Worthington)
Douay 1582/1609
NAHVM borne in Elcese a towne in Galiley, prophecied shortly S. Ierom. Epist ad Paulin. Nahum prophecied about 50. yeares after Ionas, •ere 135. before the destruction of Niniue. after the captiuitie of the tenne tribes, against Niniue, about fiftie yeares after Ionas preaching, and their repentance; when they became more wicked then before: foreshewing their vtter ruine, and ignominie. In figure of the destruction of idolatrie in al nations, by Christ euangelizing and announcing peace, to al that wil beleue in him.
Cornely
Cír Trochon Les petits proph. p. 250; Davidson Introd. III. p. 288 etc.
827. — De Prophetia Nahum.
Continua a leggere 27 paragrafi
311. — I. DE PROPHETAE VITA ET AETATE. — Prophetae minores, de quibus hucusque egimus, omnes ante regni septemtrionalis interitum valicinati sunt, quare in suis vaticiniis etiam utriusque regni vitia reprehendere et futuram sortem praedicere solent. Tres, qui proximi sequuntur, ad saec. 7. pertinent atque solum meridionale regnum prae oculis habent; inter eos autem aetate reliquos superat Nahum, cui palaestinenses et alexandrini Iudaei in minore prophetarum volumine septimum locum attribuerunt. De eius vita nihil praeter nomen cm "Uposn (Naoby. à "EXxéooios, Nahum Elcesaeus) nobis est traditum ; in quo nomine S. Hieronymus munus eius aliqua ratione vidit indicatum ; nam « Nahum interpretatur consolator. lam enim decem tribus ab Assyriis deductae fuerunt in captivitatem sub Ezechia rege Iuda, sub quo nunc etiam in consolationem populi transmigrati adversum Ninive visio cernitur. Nec erat parva consolatio tam his, qui iam Assyriis serviebant, quam reliquis, qui sub Ezechia de tribu [uda et Beniamin ab iisdem hostibus obsidebantur, ut audirent Assyrios quoque 8 Chaldaeis esse capiendos »!. Cognomen autem E/cesaei potius a patria, quam a patre deductum esse, contra chaldaicum paraphrasten, qui prophetam « de familia Koschi » fuisse dixit, cum S. Cyrillo Alex. et S. Hieronymo tantum non omnes interpretes consentiunt. Verum ubinam terrarum situm fuerit E/kosch vel Elcesa, controvertitur. Ps.
Epiphantus prophetam natum dicit « in Elcesei trans lordanem versus Begabar ex tribu Simeon »; S. Cyrillus oppidum illud in fudaea fuisse « ex traditione » accepit; secundum S. Hieronymum « Elcesi usque hodie in Galilaea viculus est, parvus quidem et vix ruinis veterum aedificiorum indicans vestigia, sed tamen notus ludaeis et ipsi quoque a circeumducente monstratus » ; inde a.saec. 17. demum nova exorta est sententia, quae patriam prophetae putat esse vicum Alkusch, qui duorum dierum itinere versus septemtrionem a Mosul distat ad ripam orientalem Tigridisin Assyria situs?. Quibus ex sententiis illa sola nobis probatur, quam S. Hieronymus ex Iudaeorum traditione hausit ex eademque S. Cyrillus quoque hausisse recte dicitur, quippe cui « Iudaea » latiore sensu integra Palaestina cisiordanica fuit. Ps. Epiphanii enim assertum non maiorem meretur fidem, quam reliquae eius fabellae de vitis prophetarum et mira de interitu Ninives narratio vitae Nahumiinserta. Admodum autem recens est traditio de Alkusch assyriaco, neque magni ponderis arbitramur esse argumenta, quibus nonnulli moderni interpretes eam confirmare sunt conati : nam auctorem vaticinii nostri in Assyria vixisse, nec tria vocabula assyriaca, quae deprehendisse sibi videntur, nec pauci eius aramaismi, nec scientia eius de rebus assyriacis demonstrant?.
Ad illam igitur partem incolarum regni septemtrionalis pertinuit Nahum, qui aut transportationi in Assyriam fuga sese subtrahere aut mox in patriam reverti potuerant*. Aetatem vero eius, quae olim controvertebatur, hodie assyriacis inscriptionibus satis accurate definire licet. Quin ante regni assyriaci et Ninives destructionem, quippe quam praedicat, vaticinium sit editum, nemini est aut fuit dubium; ante a. 625. vel 608. igitur vixit Nahum*. Quoniam vero Thebas (No Ammon; Vulg. Alexandriam gentium) expugnatas commemorat (3,8), recte concluditur, eum post a. 664. esse vaticinatum; nam Asurbanipal rex Assyriorum in suis annalibus tradit, brevi post mortem Tharacae (i. e. post a 664.) a suis copiis Thebas esse expugnatas et vastatas; de altera autem Thebarum expugnatione nihil omnino nobis est traditum?. Medio igitur saec. 7. vaticinium nostrum editum est?. Quibuscum consentit traditio quaedam iudaica : « Nahum et Habacuc vaticinabantur tempore Manasse (696.-641.) ; at quoniam improbuserat Manasse, tacuerunt eius nomen »$,
3. Ex tribus vocabulis assyriacis, quae Ewald detexit ayn 2,8; 110 et "DEC
3,17, Kleinert (Obadjah, Ionah, Micha, Nahum etc. p. 981 solum urget ultimum, quod revera assyriacae originis est, scd quum nemen dignitatis sit, aeque bene & Nahum, quam a Ieremia (51,27) in Palaestina scribente, adhiberi potuit. Pauci, si qui adsunt, aramaismi in lingua Galilaei neminem offendere possunt. Quomodo vero ex modo, quo Niniven describit, aut Iudaeam alloquitur (2,1 sqq. (1,15; 2,1] cfr Is. 52,7), sequatur, prophetam longe a Palaestina in Assyria vixisse, non intelligo; atque multo minus video, cur propheta interitum Ninives praedicens peccata populi sui carpere debuerit. (Kleinert |. c. « Aus der anschaulichen Art, wie der Prophet von der Stadt redet, ist ersichtlich, dass seine Weissagung in Assur geschrieben ist. Dio Rede ist wie eines, der aus der Ferne Israel zurult... Nirgends findet sich eine Rüge der Sünden Israels, die ein anwesender Prophet schwerlich unterlassen hátte »). Cfr de hac quacstione Knabenbauer Proph. Min. II. p. 2.
6.De Thebis per Asurbanipal expugnatis cfr Ménant Annales des rois d' Assyrie p. 257; Schrader Keilinschr. u. A. T. Ed. 2. p. 452 sq.; Vigourouz La bible et les découvertes modernes. 1V. p. 239 sqq.; Brunengo L'impero di Babilonia e di Ninive II. p. 127 8q. etc.
X. p. 410); Driver Rothst. (Einl. p. 360) a. 315. praefert. Si quis nobiscum (supra n. 139. n. 3. tom. I. p. 411) prophetam 1,11-3,4 cladem Holoternis velut vaticinii fundamentum sumsisse tenet, illud c. a. 650. vel paullo tardius editum dicet. — « Criticorum » (Ewald, Hitzig, Davids., Reuss, Cornill) opiniones, qui brevi ante Ninives expugnationem, quando eius destructio ab omnibus coniectura iam percipi potuit, Nahum eam vaticinatum esse asserunt, refutatione non indigent, quum rationalistico praeiudicio de verorum vaticiniorum impossibilitate nitantur. — De reliquorum antiquiorum sententiis hodie obsoletis cfr Huet. Demonstr. evangel. Proph. 4. p. 320 sq., Keil Einl. p. 328 sq. Plerique interpretes antiquiores, quoniam cp. 1. Sennacheribi cladem praedictam viderent, Ezechíae tempori vaticinium attribuerunt; mirum quod Clem. Alez. Strom. I. 21 (M. 8,852.) Nahum dixerit Ezechiele esse recentiorem, scripsisse igitur satis diu post Ninives interitum. 8. Seder Olam rabba ed. Meyer p. 55. 105.
319. — 1I. DE LIBRI ARGUMENTO, INDOLE, AUCTORITATE —- Vaticinii sui summum argumentum Nahum inscriptione praefixa satis clare indicat; Onus Ninive enim, i. e. oraculum minax contra Niniven, illud appellavit, idque meritissimo, quum in Ninives imperiique assyriaci interitu praedicendo versetur !. Quomodo vero in sua visione hoc argumentum explicaverit, docet haec ANALYsIS, in qua consuetam interpretum explicationem sequimur?. Cum quibus etiam tres partes apte distinguimus?, quarum prima velut exordium quoddam argumenti extrema lineamenta indicet, duae reliquae imaginem destructionis accuratius depingunt; singulae autem tribus strophis constant.
Pans PRIMA (1,2-15 [2,1)) Deum propter suam iustitiam et bonitatem Niniven deleturum, populum autem suum servaturum esse annuntiat.
1. Prima stropha (1,2-6) Dei iusti vindicis terrorem et potentiam, cui nemo resistere possit, magnificentissime describit,
2. Secunda (1, -10) Dei bonitatem , qui amicos suos non derelinquit, celebrat innuitque populum electum ab Assyriis non iterum afflictum iri.
3. Tertia (1,11 -45 (2,11) Niniven, a qua hostis Dei exivit *, et terram Iuda, quae calamitatem passa est, vicissim alloquens completum annuntiat Ninives interitum et terram Iuda, quum eius hostis sit destructus, festa sua celebrare iubet.
Pans ALTERA (2,1-13 [2-14]) futuram Ninives destructionem et depopula-
1. Prima stropha (2,A- 4) Niniven ironice ad fortitudinem exhortatur contra hostes advenientes, quorum fortitudinem et multitudinem descriptione sua indicat.
9. Secunda (2,5 - 9) Ninivitarum obsessorum irritis conatibus indicatis occupationem urbis, incolarum captivitatem , opum direptionem vividis coloribus depingit.
3. Tertia (2,10-13) vastitatem urbis cum priore eius opulentia comparat perpetuamque fore hanc destructionem secundum iudicium Dei denuntiat.
Pans TERTIA (3,1-19) interitum , quem Ninive ob peccata sua meretur, nulla
4. Prima stropha (3,1-7) Ninives crudelitatem fraudem rapinamque castigat, propter quae scelera ab hostibus devastabitur (3,1 -3), atque fornicationes et idololatriam , propter quas Deus eam confusione operiet (3,4-1).
2. Secunda (3,8-13) destructione Thebarum (Alexandriae gentium) in memoriam vocata monet Niniven meliorem non esse, neque meliorem sed peiorem sortem esse habituram.
3. Tertia (3,14-19) irritos fore omnes defensionis conatus edicit, irreparabilem fore urbis ruinam eiusque nuntium omnes populos gaudio esse impleturum.
IvporEM vaticinii huius his verbis descripsit Loth : « Ex omnibus minoribus prophetis nemo videtur aequare sublimitatem , ardorem, audaces spiritus Nahumi. Adde quod eius vaticinium integrum ac iustum est poema; exordium magnificum est et plane augustum; apparatus ad excidium Ninivae eiusque excidii descriptio et amplificatio arden-
(a) Pro « ez te exibit » (1,11), quod exhibet Vulg. Clement., cum Amiationo aliisque codd. latinis et cum text. hebr. omnino legendum est: « ex te exivit ».
tissimis coloribus exprimitur, et admirabilem habet evidentiam et pondus »*. Quae verissime sunt dicta; illud unum autem addendum videtur, uti neminem inter minores sublimitate et audacia, ita neminem inter omnes poetas sacros dramatico describendi modo nostrum prophetam aequare ; quasi praesens adsit, mox Ninivem alloquitur, mox Iudaeam, nunc Assyrios fugientes, nunc hostes urbem diripientes, nunc Dominum introducit loquentem, nunc ducum vel hostium vel Assyriorum verba affert. Ad quae attendens S. Hieronymus : « hinc vel maxime, inquit, obscuri sunt prophetae, quod repente dum aliud agitur, ad alios persona mutatur »*. Vaticinium ipsum autem, licet minax sit contra Assyrios, simul tamen, uti recte etiam monuit S. Hieronymus, consolationis plenum est populo electo. Illo enim tempore, quo Assyrii rege Asurbanipal summum potentiae fastigium attigerant atque unam populi partem plane devicerant captivamque abduxerant, alteram tributariam iam reddiderant, propheta in alta specula constitutus videt Dominum vindicem potentissimum advenientem, ut iudicium exerceat contra impietatis propugnatorem , et exitum iudicii praevidens iubet populum suum iterum laeta festa peragere, quum destructus sit eius hostis : Dei igitur iustitiam, qua hostes suos populique sui adversarios destruit , bonitatemque, qua amicos suos in die tribulationis complectitur, contribulibus suis ob oculos posuit.
AUTHENTIA libelli a nullo unquam est negata; primam tantum inscriptionis partem (Onus Ninve) aliqui in dubitationem vocaverunt? non animadvertentes, integram priorem partem vaticinii non intelligi, nisi Ninive in titulo nominetur; in vaticinio ipso enim, quamvis propheta de ea loquatur (1,8) eamque alloquatur (1,11. 14; 2,1 etc.), nomen urbis, cuius interitus praedicitur, non legitur nisi 2,9. Alii commemorationem destructionis Thebarum (3,8 - 10) ex textu sacro eiicere voluerunt?, quoniam nullo testimonio antiquo destructio illa confirmetur; qui imprudentes « critici » detectis annalibus Asurbanipal egregie ad silentium sunt redacti.
AUCTORITAS DIVINA demum vaticinii diserlis aliorum librorum sacrorum testimoniis demonstrari nequit, atque allusiones quoque, quae sive in Ieremiae libris sive in N. T. deprehenduntur, leviores sunt, quam quae certum argumentum praebeant?; illud autem certum est, antiquam synagogam et Ecclesiam prophetiam nostram semper in canone suo habuisse, ac proin validissimo traditionis testimonio auctoritas eius nititur.
(1,2-6), et bonitatem celebrat, qua amicos suos ex periculo eripit (1,7-10). In PRtonE PARTE (1,11-3,4), ut hanc sententiam confirmet, recentem cladem Holofernis quinquc Strophis describit (1,11-15; 2,1-4; 2,5-88; 2,8 b.-13; 3,1-4). Cui fundamento demum in ALTERA PARTE (3,5-19) superstruit vaticinium de futura Ninives destructione, quam tribus strophis (3,5- 10; 11-15; 16-19) absolvit.
313. — I. DE PROPHETAR VITA ET AETATE. — De Habacuc vita nec plura nec certiora, quam de plerisque prophetis, nobis transmisit antiquitas. Quae enim Ps. Epiphanius cum suis sequacibus narrat, Habacuc ex agro Bethzochor (al. lect. Bidzechar, Bethoachar) in tribu Simeon originem duxisse, lerosolymis per Nabuchodonosor captis in Ostracinem fugisse, postea reversum in agro suo vixisse donec per angelum in Chaldaeam translatus Danieli in fossa leonum commoranti cibum attulisset, multa de excidio urbis per populum occidentalem futuro praedixisse etc. !, illa merito pro fabulis habentur. Restat igitur,
Cornelio a Lapide
Argumentum 7 paragrafi
Jonas contra Niniven praedicans, eique excidium post quadraginta dies intentans, eamdem ad paenitentiam convertit; per quam ipsa Jonae minas et excidium evasit et avertit. Verum postea ad ingenium, ac ad scelera et tyrannidem suam rediens, Dei iram rursum in se concitavit, praesertim cum tyrannice alias gentes, ac nominatim Israelitas, puta decem tribus, invasit et excidit. Quocirca post Jonam submisit Deus Nahum, qui Jonae minas contra Niniven renovaret et revocaret. Porro Niniven non esse excisam ob primam in scelera recidivam, quae post actam, praedicante Jona, poenitentiam mox subsecuta est, fuse probat Ribera cap. II, num. 5 et sequent., quem sequitur Torniellus anno mundi 3321; sed ob aliam longe posteriorem praevaricationem. Nam propter illum priorem Ninivitarum sub Sardanapalo relapsum, Deus illico punivit eos, dum permisit eos ab Arbace Medo et Beloso Babylonio subjugari. Hi enim ceperunt Niniven, et Sardanapalum ad mortem sibi consciscendam compulerunt. Verum Ninive ab Arbace vastata postea refloruit, pluresque habuit reges potentissimos, nimirum Phul, Teglatphalasar, Salmanasar, Sennacherib et Asarhaddon, qui Israelitas vexarunt et oppresserunt, ut patet ex lib. IV Regum, ac sub iis ad pristina scelera et tyrannidem rediit. Quocirca Dei vindictam et excidium ei, totique Assyriae (hujus enim metropolis erat Ninive) rursum comminatur hic Nahum; qui quasi novus Jonas novum proclamans supplicium, hasce minas ei intentavit post abductas decem tribus in Assyriam, quod contigit anno 6 Ezechiae. Unde liquet eum prophetasse post annum sextum Ezechiae; sed ante annum ejus decimum quartum, quo Sennacherib rex Assyriorum invasit Judaeam, et Jerusalem obsedit: nam hunc ejus adventum, et Jerusalem ac Ezechiae ab eo liberationem praedicit hic Nahum. Ita S. Hieronymus hic in Proooemio, Theodoretus, Theophylactus, Remigius, Haymo, Albertus, Hugo, Ribera, a Castro et alii passim.
Audi S. Hieronymum: «Post Jonam, inquit, Michaeas ponitur, et post Michaeam Nahum, qui interpretatur consolator; jam enim decem tribus ab Assyriis deductae fuerant in captivitatem sub Ezechia rege Juda, sub quo etiam nunc in consolationem populi transmigrati adversus Niniven visio cernitur. Nec erat parva consolatio, tam his (Israelitis, sive decem tribubus) qui jam Assyriis serviebant, quam reliquis qui sub Ezechia de tribu Juda et Benjamin ab iisdem hostibus obsidebantur, ut audirent Assyrios quoque a Chaldaeis esse capiendos.» Hinc rursum sequitur, ab initio prophetiae Jonae usque ad Nahum fluxisse annos circiter 90. Perperam ergo Hebraei in Seder Olam, et ex iis Vatablus, Arias et Genebrardus in Chronol., numerant tantum 40, quia putant Nahum, Joelem et Habacuc prophetasse sub Manasse filio Ezechiae, sed ejus, utpote improbi, nomen tacuisse. Nam Jonas, ut ostendi in ejus Prooemio, coepit prophetare tempore Jeroboam et Sardanapali, sub initium regni Oziae regis Juda: quare cum Ozias regnarit 52 annis, deinde Joathan filius ejus annis 16, post Joathan Achaz annis 16, post Achaz successerit Ezechias, cujus anno sexto, vel paulo post prophetavit Nahum; si colligas hos omnes annos, conficies 90, quos dixi. Torniellus, anno mundi 3321, censet Nahum coepisse prophetare uno anno antequam Sennacherib obsideret Jerusalem, puta anno 13 Ezechiae: nam anno ejus 14, Sennacherib obsedit Jerusalem. Quod si verum est, sequitur inter Nahum et initium Jonae fluxisse annos 97.
Porro prophetia haec Nahum impleta est, ac Ninive cum regno Assyriorum eversa, sub annum 5 post excidium Jerusalem factum a Chaldaeis, ut ostendam cap. II, initio. Quare ab hac Nahum prophetia, usque ad ejus complementum, puta usque ad excidium Ninives, fluxerunt anni circiter 138. Coepit enim Nahum sub annum sextum Ezechiae, qui deinde adhuc 23 (nam universim regnavit annis 29) annis regnavit: successit ei filius Manasses, qui regnavit annis 55. Huic successit Amon annis duobus: huic Josias annis 34;
huic Joakim annis 11; huic Sedecias annis 11; sub quo anno 11 excisa est Jerusalem a Chaldaeis, ac deinde post annos 5 ab eisdem eversa est Ninive. Adde hos annos, habebis 138, quos dixi. Ex dictis sequitur errare Clementem Alexandrinum, qui, lib. I Stromatum, censet Nahum prophetasse post Ezechielem, puta post annum 5 transmigrationis Joachin in Babylonem. Minus recte quoque Josephus, lib. IX Antiq. XI, scribit Nahum coepisse prophetare sub Joathan, qui fuit avus Ezechiae.
De Nahum ita scribit S. Epiphanius in Vita ejus: «Nahum natus erat ab Elkesi trans Jordanem fluvium, versus Begabar, de tribu Simeon. Hic est propheta ille, qui post Jonam ostentum ac prodigium dedit super Ninive, quod ab aquis dulcibus, igneque terreno olim vastaretur. Id quod tandem contigit, quippe eam terrae motu undique ambiente, mox etiam aqua de solitudine superveniens, superiores omnes urbis locos occupavit. Exspiravit vero Nahum animam in pace, et in Begabar, sedibus ille suis placidis in morte quiescit.» Verum de hoc ostento, quod scilicet Ninive aquis dulcibus igne et terrae motu everteretur, nihil expresse apud Nahum, vel apud Josephum legimus. Eadem tamen habet Dorotheus in Vita Nahum, qui et modum addit: «Nam stagnum, inquit, quo civitas illa (Ninive) circumdata erat, facto terrae motu, submersit eam, ac perdidit; et ignis e solitudine ortus superiorem illius partem consumpsit.» Et aliquid tale insinuat Nahum cap. 1, 4, et cap. II, 13, et cap. II, 15, uti ibi dicam. Ibidem Dorotheus asserit Nahum de resurrectione prophetasse cap. 1, 15.
Tropologice et anagogice S. Hieronymus: «Sciendum est, inquit, (quoniam Ninive de Hebraeo speciosam sonat; speciosus autem hic mundus dicitur. Unde et apud Graecos κόσμος ab ornatu nomen accepit) quidquid nunc adversus Niniven dicitur, de mundo figuraliter praedicari. Quam ob causam assumptio, quam Septuaginta interpretantur λέμμα, et Aquila ἕρμα, apud Hebraeos משא massa ponitur, id est grave onus, eo quod eam adversus quam videtur premat, nec sinat elevare cervicem.» Et mox: «De consummatione itaque mundi, secundum anagogen, o Paula et Eustochium, in consolationem Sanctorum prophetia texitur, ut quaecumque in mundo vident, quasi praetereuntia et caduca contemnant, et praeparent se ad judicii diem, ubi ultor adversus veros Assyrios futurus Dominus est.» Idem, epistola ad Paulinum: «Nahum, inquit, consolator orbis increpat civitatem sanguinum, et post eversionem illius loquitur: Ecce super montes pedes evangelizantis et annuntiantis pacem.» Nahum enim vel hebraice Nachum, deducitur a radice נחם nacham, id est consolatus est. Nahum ergo idem est quod Noe, id est consolator, per apo-
copen. De Noe enim dicitur Genes. v, 29: «Vocavitque nomen ejus Noe, dicens: Iste consolabitur nos ab operibus et laboribus manuum nostrarum, in terra cui maledixit Dominus.» Vide ibi dicta. Rursum, quia nacham in piel, significat paenitere; hinc Nahum verti quoque potest paenitens. Unde Pagninus in Nominibus Hebr.: «Nahum, inquit, idem est quod consolator, aut paenitens, aut consolationem vel paenitentiam adeptus; aut consolatio vel paenitentia.» Sicut enim Nahum pios Israelitas spe opis divinae consolatur; ita impios Ninivitas terrore minarum percellit, adigitque ad poenitentiam. Idem faciat concionator.