Niniue shal be destroyed not able to escape Gods powreful wrath. 9. The Asstrians shal not preuaile against Ierusalem: 13. but themselves shal be slaine.
1The burden of Ninive. The book of the vision of Nahum, the Elcesite.Annunzio grave contro di Ninive. Libro della visione di Nahum Elceseo.THE burden of Niniuie. The booke of the vision of Nahum the Elce•e•te.Onus Ninive. Liber visionis Nahum Elcesæi. 2The Lord is a jealous God, and a revenger: the Lord is a revenger, and hath wrath: the Lord taketh vengeance on his adversaries, and he is angry with his enemies.Il Signore è un Dio zelatore, che fa vendetta; il Signore fa vendetta, e si arma di furore; il Signore fa vendetta de' suoi nemici, e serba l'ira pe' suoi nemici.God is ielous, & our Lord reuenging, our Lord reuenging, and hauing furie: our Lord reuenging on his aduerseries, and he is angrie with his enemies.Deus æmulator, et ulciscens Dominus: / ulciscens Dominus, et habens furorem: / ulciscens Dominus in hostes suos, / et irascens ipse inimicis suis. 3The Lord is patient, and great in power, and will not cleanse and acquit the guilty. The Lord’s ways are in a tempest, and a whirlwind, and clouds are the dust of his feet.Il Signore paziente, e grande in possanza, né avrà alcuno per mondo, e per innocente. Il Signore cammina tralle tempeste, e i turbini, e sotto i suoi piedi una nebbia di polvere.Our Lord is patient, and great of strength and clensing, he wil not make innocent. Our Lords wayes in tempest, and whirle wind, and clowdes the dust of his feete.Dominus patiens, et magnus fortitudine, / et mundans non faciet innocentem. / Dominus in tempestate et turbine viæ ejus, / et nebulæ pulvis pedum ejus. 4He rebuketh the sea and drieth it up: and bringeth all the rivers to be a desert. Basan languisheth and Carmel: and the flower of Libanus fadeth away.Egli sgrida il mare, e lo asciuga, e i fiumi tutti cangia in arida terra: rende sterile il Basan, e il Carmelo, e languiscono i fiori del Libano.Rebuking the sea, and driyng it vp: and bringing al riuers to a desert. Basan is weakened and Carmel: & the floure of Libanus is faided.Increpans mare, et exsiccans illud, / et omnia flumina ad desertum deducens. / Infirmatus est Basan et Carmelus, / et flos Libani elanguit. 5The mountains tremble at him, and the hills are made desolate: and the earth hath quaked at his presence, and the world, and all that dwell therein.Per lui sono scosse le montagne, e le colline son desolate; dinanzi a lui trema la terra, e il mondo tutto, e tutti quei, che lo abitano.The mountaines were moued at him, and the hilles were desolate: and the earth hath trembled at his presence, and the world, and al that dwel therin.Montes commoti sunt ab eo, / et colles desolati sunt: / et contremuit terra a facie ejus, / et orbis, et omnes habitatores in eo.
6Who can stand before the face of his indignation? and who shall resist in the fierceness of his anger? his indignation is poured out like fire: and the rocks are melted by him.Chi sussister potrà all'apparir del suo sdegno? E chi potrà a lui resistere irato, e in furore? L'indegnazione di lui divampa qual fuoco, e da esso i massi sono squagliati.Befote the face of his indignation who shal stand? and who shal resist in the wrath of his furie? his indignation is powred out as fire: and the rockes are dissolued by him.Ante faciem indignationis ejus quis stabit ? / et quis resistet in ira furoris ejus ? / Indignatio ejus effusa est ut ignis, / et petræ dissolutæ sunt ab eo. 7The Lord is good, and giveth strength in the day of trouble: and knoweth them that hope in him.Buono il Signore, e consola nel giorno di tribolazione; e conosce quelli, che sperano in lui:Our Lord is good, and strenghning in the day of tribulation: and knowing them that hope in him.Bonus Dominus, / et confortans in die tribulationis, / et sciens sperantes in se. 8But with a flood that passeth by, he will make an utter end of the place thereof: and darkness shall pursue his enemies.Egli con impetuosa inondazione distruggerà la sede di lei, e i nemici di lui dalle tenebre saran perseguitati.And in a floud passing by, he wil make a consummation of the place therof: & darkenes shal pursew his enemies.Et in diluvio prætereunte consummationem faciet loci ejus, / et inimicos ejus persequentur tenebræ. 9What do ye devise against the Lord? he will make an utter end: there shall not rise a double affliction.Che andate voi macchinando contro il Signore? Egli farà fine: non verrà doppia tribolazione.VVhat thinke ye against our Lord? consumation he wil make: there shal not rise duble tribulation.Quid cogitatis contra Dominum ? / Consummationem ipse faciet: / non consurget duplex tribulatio, 10For as thorns embrace one another: so while they are feasting and drinking together, they shall be consumed as stubble that is fully dry.Perocché costoro, che ne' conviti sbevazzano insieme, saran consunti come le spine, che tra loro s'intrecciano, e come aridissima paglia.Because as thornes claspe one an other: so the feast of them that drinke together: they shal be consumed as stuble ful of drienes.quia sicut spinæ se invicem complectuntur, / sic convivium eorum pariter potantium; / consumentur quasi stipula ariditate plena. 11Out of thee shall come forth one that imagineth evil against the Lord, contriving treachery in his mind.Da te uscirà colui, che mal pensa contro il Signore, che ha in testa iniqui disegni.Out of thee shal come forth one that thinketh malice against our Lord in the minde deuising preuarication.Ex te exibit cogitans contra Dominum malitiam, / mente pertractans prævaricationem.
12Thus saith the Lord: Though they were perfect: and many of them so, yet thus shall they be cut off, and he shall pass: I have afflicted thee, and I will afflict thee no more.Queste cose dice il Signore: Quantunque ei siano fortissimi, e anche in maggior numero, contuttociò saranno recisi, e passeranno. Io ti ho afflitto, ma non ti affliggerò di più.Thus saith our Lord: If they shal be perfect: and so a grear manie, so also shal they be shorne, and he shal passe by: I haue afflicted thee, and I wil afflict thee no more.Hæc dicit Dominus: / Si perfecti fuerint, et ita plures, / sic quoque attondentur, et pertransibit: / afflixi te, et non affligam te ultra. 13And now I will break in pieces his rod with which he struck thy back, and I will burst thy bonds asunder.E la verga di lui romperò infesta al tuo dorso, e spezzerò le tue catene.And now I wil breake his rod from of thy backe, and I wil burst thy bondes in sunder.Et nunc conteram virgam ejus de dorso tuo, / et vincula tua disrumpam. 14And the Lord will give a commandment concerning thee, that no more of thy name shall be sown: I will destroy the graven and molten thing out of the house of thy God, I will make it thy grave, for thou art disgraced.Il Signore pronunzierà contro di te questa sentenza: non rimarrà più seme del tuo nome: sterminerò le statue, e gl'idoli di getto dalla casa del Dio tuo, e farolla tuo sepolcro, e tu sarai disprezzato.And Our Lord wil command vpon thee, there shal not be sowen of thy name any more: out of the house of thy God I wil destroy sculptil, & molten, I wil put thy graue, because thou art dishonored.Et præcipiet super te Dominus; / non seminabitur ex nomine tuo amplius: / de domo Dei tui interficiam sculptile, et conflatile; / ponam sepulchrum tuum, quia inhonoratus es. 15Behold upon the mountains the feet of him that bringeth good tidings, and that preacheth peace: O Juda, keep thy festivals, and pay thy vows: for Belial shall no more pass through thee again, he is utterly cut off.Ecco sui monti i piedi di colui, che annunzia la buona novella: annunzia la pace: celebra, o Giuda, le tue solennità, e sciogli i tuoi voti; perocché non passerà mai più Belial per le tue terre: egli è perito interamente.Behold vpon the mountaines the feete of him that Euangalizeth, and preacheth peace: celebrate ô Iuda thy festiuities, & render thy vowes: because Belial shal no more adde to passe through thee, he is wholly perished.Ecce super montes pedes evangelizantis, / et annuntiantis pacem. / Celebra, Juda, festivitates tuas, / et redde vota tua, / quia non adjiciet ultra ut pertranseat in te Belial: / universus interiit.
1:1
Year of the World about 3264, Year before Christ 740.
Worthington
Burden, or threat. (Worthington)
Theodoret
Septuagint, "assumption," (Haydock) when the prophet saw in spirit the impending ruin. (Theodoret)
Worthington
Allegorically, Nahum is "the comforter" of the just, shewing that God will avenge their cause against Ninive, "the beautiful," and destroy the world, (kosmos, which also means "beautiful,") after which the saints shall reign in eternal glory. (Worthington)
Calmet
We have described Ninive, Jonas 1:(Calmet)
Usher
It was overturned first in the year of the world 3257, and again in the year 3378. (Usher)
Calmet
Elcesite. Some think that Elcesai was the father of Nahum; but most suppose that it was a village Galilee. (Calmet)
1:2
Calmet
The Lord. The six following verses (Haydock) tend to excite attention. (Calmet)
1:3
Haydock
Cleanse. Literally, "cleansing, he will not make innocent." (Haydock)
Calmet
The same expression is rendered, No man of himself is innocent before thee, Exodus 34:7. (Calmet)
Haydock
Septuagint, "the innocent he will not deem innocent." (Haydock)
Haydock
No man is perfect in God’s sight, (Calmet) though they may appear to be such to others. (Haydock)
None can escape punishment, if he be treated with rigour. De Dieu translates, "he will not utterly evacuate," or destroy, which seems very correct, Jeremias 30:11., and Numbers 14:18.
Dust. He walks upon them as we do on dry land.
1:4
Languisheth. The most fruitful places produce nothing, when God is angry.
1:5
Made. Septuagint, "shaken."
Calmet
Quaked. Hebrew and Septuagint, "risen." (Calmet)
1:6
Like fire. Septuagint, "melts kingdoms."
1:7
Haydock
Hope. Septuagint, "fear." He approves of his faithful servants. (Haydock)
1:8
Challoner
Thereof; viz. of Ninive. (Challoner)
Haydock
This is connected with Ver. 1. (Haydock)
Diod. ii
Ninive was taken by the waters of the Tigris overflowing, at the first siege. (Diod. ii.; Athen. xii.)
Calmet
The like might happen at the second, though profane authors be silent. (Calmet)
Haydock
Septuagint, "He will utterly destroy: those who rise up and his enemies, darkness," etc. (Haydock)
Calmet
Chaldean, The.[Theodotion?] and Aq.[Aquila?] adopt the same sense, but Symmachus, etc., agree with us. (Calmet)
1:9
Haydock
Affliction. Septuagint add, "for the same thing, or together." (Haydock)
Origene † 253 d.C.
Many hence infer, that those who have been slain by God, like the Sodomites, etc., will not be condemned to hell. (Origen, 1:Ezec.; St. Jerome.; St. Thomas Aquinas, 3. p. q. 59. a. 5.)
Calmet
But this principle cannot be always correct. (Calmet)
St. Gregory
Their temporal suffering might usher in eternal ones. (St. Gregory, Mor. 18:12.)
Calmet
Ninive shall perish; so that a second blow will not be requisite, 1 Kings 26:8. (Drusius) (Calmet)
1:10
Worthington
Dry. The Assyrians, feasting in the hopes that they would speedily become masters of Jerusalem, were cut off in one night. (Worthington)
Calmet
God's enemies cannot escape; as when a thorn bush has taken fire, all must perish, Psalm 57:10., and Isaias 9:18. (Calmet)
1:11
Challoner
Forth. Some understand this of Sennacherib. But as his attempt against the people seems to have been prior to the prophecy of Nahum, we may better understand it of Holofernes. (Challoner)
Haydock
One. Septuagint, "a most wicked thought against the Lord, devising opposition." (Haydock)
Calmet
We may render, "hath come," etc., alluding to Sennacherib and Rabsaces, Isaias 36:18.; Isaias 37:23. (Calmet)
1:12
Challoner
Perfect. That is, however strong or numerous their forces may be, they shall be cut off, and their prince or leader shall pass away and disappear. (Challoner)
Haydock
If there were many just at Ninive, or among the Jews, (Calmet) a moderate chastisement would suffice. (Haydock)
Haydock
The latter have been afflicted; now their enemies shall suffer. Septuagint have read otherwise: (Calmet) "the Lord, reigning over the great waters; thus shall they be divided, and thou shalt be heard of no more." (Haydock)
1:13
Calmet
Asunder. Ezechias was tributary to Assyria, 4 Kings 18:14. After the fall of Ninive, its yoke was removed. (Calmet)
1:14
Challoner
Commandment. That is, a decree concerning thee, O king of Ninive, thy seed shall fail, etc. (Challoner)
Worthington
His son Asarhaddon succeeded; but soon the line was extinct. (Worthington)
No alarm shall be spread by thee.
Haydock
Grave. Sennacherib was slain in the temple: (Isaias 37:38.; Calmet) or the idols were deemed unclean by the victors. (Eurip.[Euripides?] Troad.) (Haydock)
1:15
Peace. Sentinels were established on the hills.
Haydock
Festivals. St. Jerome quotes the Book of Paralipomenon as saying (Calmet) that the Jews could not observe the Passover in the first month. But they did it in the second, after they knew that Sennacherib was slain, 2 Paralipomenon xxxii. (Haydock)
Calmet
This passage does not, however, appear at present in Scripture, and it could not speak of the second month (Calmet) following Nisan, (Haydock) as the king was slain forty-five days (Tobias 1:22.; Greek, 55.) after his return to Ninive; and some time must have elapsed before he could get thither, and the news arrive in Judea. (Calmet)
Challoner
Belial; the wicked one, viz. the Assyrian. (Challoner)
1:8
Of the place thereof.... Viz., of Ninive.
1:11
Shall come forth one, etc.... Some understand this of Sennacherib. But as his attempt against the people seems to have been prior to the prophecy of Nahum, we may better understand it of Holofernes.
1:12
Though they were perfect, etc.... That is, however strong or numerous their forces may be, they shall be cut off; and their prince or leader shall pass away and disappear.
1:14
Will give a commandment.... That is, a decree, concerning thee, O king of Ninive, thy seed shall fail, etc.
1:15
1:1
Burden signifieth comminatorie & pen siue prophecie of ruine and punishment. Allegorically Nahum according to his name, comforteth the iust, shevving that God vvil reuenge them by destroying Niniue the beautiful great citie, that is, the terrestrial vvorld called cosmos beautful, and then reward his Sainctes in eternal glorie.
1:10
The Assirians accounting themselues assured to take and spoile Ierusalem, and therupon banketting and drinking were defeated al in one night.
1:14
To Senacherib succeded his sorne Asar haddon, but presently after the vvhole lineage vvas destroyed ••g ••.
1:15
1:1
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 16.16
… Nahum the Elkoshite was afraid before me, when he proclaimed the burden of Nineveh, God is jealous, and the Lord takes vengeance in wrath upon His adversaries,
1:3
san Girolamo † 420 d.C. Against the Pelagians 2
Nahum i. 3 . Though he cleanse, yet will he not make thee innocent.
1:4
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.20
… As psalm is, in fact, accomplished by this crossing over the lake. “The Lord,” says the psalmist, “is upon many waters.” When He disperses its waves, Habakkuk’s words are fulfilled, where he says, “Scattering the waters in His passage.” When at His rebuke the sea is calmed, Nahum is also verified: He rebuketh the sea, and maketh it dry,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 34
… Matt. xii. 38; John vi. 31; Philip. iii. 19 .) Since then they were proving Him by these things, He saith to them, “This is also possible with God to make both rich and poor;” not that it is of course He Himself who maketh them, but that He can, when He will. Just as when he saith, “Who rebuketh the sea, and maketh it dry, and drieth up all the rivers,” (
1:5
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.21
… and the earth was laid bare before His face, and all who dwell therein. From the face of His anger who shall bear it, and who withstandeth in the fury of His soul? His rage causes the beginnings to flow, and the rocks were melted by Him. The Lord is good to those who sustain Him in the day of affliction, and knoweth those who fear Him.”
1:9
san Basilio † 379 d.C. The Letters 188
Herein, as I suppose, the ancient authorities followed the old rule “Thou shalt not avenge twice for the same thing.”
san Basilio † 379 d.C. The Letters 199
XXXI. A woman whose husband has gone away and disappeared, and who marries another, before she has evidence of his death, commits adultery. Clerics who are guilty of the sin unto death are degraded from their order, but not excluded from the communion of the laity. Thou shalt not punish twice for the same fault.
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 68
… When once the doctor gives over caring for the patient, it is a sign that he despairs. You should answer thus: “as Lazarus in his lifetime received evil things so will I now gladly suffer torments that future glory may be laid up for me.” For “affliction shall not rise up the second time.”
1:14
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 18.31
… For lo, the feet of Him that bringeth good tidings and announceth peace are swift upon the mountains! O Judah, celebrate thy festival days, and perform thy vows; for now they shall not go on any more so as to become antiquated. It is completed, it is consumed, it is taken away. He ascendeth who breathes in thy face, delivering thee out of tribulation.”
1:15
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.13
… “I am present, while it is the hour, upon the mountains, as one that bringeth glad tidings of peace, as one that publisheth good tidings of good.” So one of the twelve (minor prophets), Nahum: “For behold upon the mountain the swift feet of Him that bringeth glad tidings of peace.”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 1
… And not from me should these things be learned, but the sacred voice of the prophet foretold, crying; ‘Behold upon the mountains the feet of Him that bringeth good tidings, and publisheth peace
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 3
… but obeying the voice of truth, we together with you cry aloud in the day of the feast. For the God of all hath commanded, saying, ‘Speak , and the children of Israel shall keep the Passover.’ And the Spirit exhorts in the Psalm; ‘Blow the trumpet in the new moons , in the solemn day of your feast.’ And the prophet cries; ‘Keep thy feasts, O Judah
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 6
… For that God who brought Israel out of Egypt, even He at this time calls us to the feast, saying by Moses, ‘Observe the month of new fruits , and keep the Passover to the Lord thy God :’ and by the prophet, ‘Keep thy feasts, O Judah; pay to the Lord thy vows
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 53.8
… Micah the Morasthite a joint heir with Christ announces the spoiling of the daughter of the robber and lays siege against her, because she has smitten the jawbone of the judge of Israel. Nahum, the consoler of the world, rebukes “the bloody city” and when it is overthrown cries:—“Behold upon the mountains the feet of him that bringeth good tidings.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 21.23
… and after a brief show of carnal joy we begin to mourn our lost purity of heart with a lasting sorrow of repentance. Moreover we should strive that this warning of the prophetic exhortation may not be uttered against us to no purpose: “Celebrate, O Judah, thy festivals, and pay thy vows.”
1:1
Vers. 1. 1. Onus Ninive. — «Onus,» id est prophetia onerosa et calamitosa, quae quasi grave onus et jugum imponitur collo Ninives, quasi vaccae lascivientis, ut illam ducat ad lanienam, Deo mactet et victimet. Unde Chaldaeus vertit, onus calicis maledictionis. Vide quae de voce onus dixi Isaiae cap. XIII, 1. Pro onus Septuaginta vertunt, λήμμα, id est assumptio, puta onus quod assumitur; quod aliter et varie explicat Theophylactus. Primo, ad litteram, q. d. Assumpta, elevata, et «arrepta mens mea a spiritu, praevidit quae Ninivae essent obventura.» Secundo, «videtur lemma appellare rationem ac stuporem appellatum esse raptum. Et S. Hieronymus Praefat. in Isaiam: «Neque vero, ait, ut Montanus cum insanis feminis (Prisca et Maximilla, prophetissis ejus) somnia Prophetae in exstasi sunt locuti, ut nescirent quid loquerentur; et cum alios erudirent, ipsi ignorarent quid dicerent, de quibus Apostolus dicit: Nescientes quid loquantur; sed juxta Salomonem (sapiens intelligit quae profert de ore suo, et in labiis suis portabit scientiam) etiam ipsi sciebant quid dicerent. Si enim sapientes erant Prophetae, quod negare non possumus, quomodo, instar brutorum animalium, quid dicerent ignorabant?» Et S. Chrysostomus, hom. 29 in I ad Corinth.: «Hoc vatis, ait, proprium est mente commoveri, et necessario compelli, et trahi tanquam furiis percitum: Propheta autem non ejusmodi est, sed sobria mente, et modesta, et firma, quae loquitur omnia novit, ut decet.» Visio ergo Prophetarum non fuit exstasis arreptitia, sed intelligentia mentalis, qua videbant, id est intelligebant, ea quae sibi a Deo ostedebantur et revelabantur, uti dixi Isaiae cap. 1, 1. Porro prophetiam suam Nahum vocat tum onus, tum visionem, quia illa fuit onerosa Ninivitis, eademque fuit visio consolatoria Israelitis; eos enim consolatur ex Ninives et Sennacherib strage. Elcesaei, — oriundi ex Elcese viculo Galilaeae, de quo S. Hieronymus in Prooemio: «Quidam, ait, putant Helkesaeum patrem esse Nahum, et secundum hebraeam traditionem etiam ipsum prophetam fuisse, cum Helkesai usque hodie in Galilaea viculus sit, parvus quidem, et vix ruinis veterum aedificiorum indicans vestigia; sed tamen notus Judaeis, et mihi quoque a circumducente monstratus.» Ita quoque Epiphanius in Vita Nahum, Chaldaeus, Theophylactus, Remigius, Lyranus, Hugo, Ribera, a Castro et alii passim. Quare minus recte nonnulli cum Vatablo censent Nahum a familia cognominatum esse Elcesaeum. Porro symbolice Elcesaeus hebraice idem est quod serotinus, tardus (unde ab eadem radice derivatum nomen לקש lekes, vel מלקוש malcos significat pluviam serotinam); quare apposite denotat serotinam et tardam Dei vindictam exercendam in Niniven, quam post Jonam Nahum, quasi serotinus, ei denuntiat. Deus enim tardus est ad puniendum, sed tarditatem supplicii gravitate compensat, juxta illud veterum: «Dii laneos habent pedes, sed ferreas manus.» Quocirca Arias censet Jonae oraculum fuisse quasi pluviam temporaneam, quae segetes germinare facit: Nahum vero prophetiam esse quasi plu- viam serotinam quae messem maturat; imminentem enim cladem et demessionem gentis et regni Ninivitis denuntiat. 2. Deus aemulator, et ulciscens Dominus. — Hebraice: Deus (vel fortis, hic enim est אל el) zelotes, et ultor est Jehova; Syrus: Deus zelator et ultor. q. d. Jehova est Deus zelotes, qui ingenti zelo tuetur fideles suos, aeque ac justitiam et pietatem; ideoque infideles et tyrannos, qui fideles et insontes vexant et opprimunt, acriter punit et ulciscitur. Zelus enim ipsius non fert fidem et justitiam ab impiis calcari, aut eorum injurias manere inultas et impunitas. Quocirca ipse, ut zelotes, gravi vindicta vos, o Assyrii et Ninivitae, plectet, eo quod populum ipsi fidelem, puta Israelitas, saepius invaseritis et vastaveritis. Itaque zelus duos, eosque contrarios actus complectitur. Prior, est ingens amor et cura tuendi rem amatam, puta populum suum; posterior, ingens ira et cupido puniendi eos, qui populum a se amatum laedere et affligere ausi sunt. Unde pro Deus zelotes, Tigurina vertit, Deus inique ferens injurias; Chaldaeus, Deus judex. Judicis enim est tueri justos et justitiam, ac punire injustos, eorumque injurias. Zelotes ergo idem est quod vehemens ardensque amator suorum, et ultor hostium.
1:2
Unde to ulciscens tertio hic repetit Propheta, ut significet Deum acerrimum esse ultorem, et acerrime puniturum Ninivitas, eo quod post monitionem Jonae relapsi sint in pristina scelera, ac tertio, id est saepius, invaserint et expilarint populum Dei. Vide hic et mirare zelum et zelotypiam, ut ita dicam, Dei nostri in suos fideles et filios, quos cum flagellavit, illico in flagella ipsa indignationem suam convertit; ideoque in hostes ejus acer vindex insurgit, illisque vehementer irascitur; perinde ac pater flagellans filium peccantem, percussi filii dolorem multo magis commiseratione sentit, quam filius ipse vapulando sentiat; unde mox furorem suum in virgam ipsam convertens, ipsam confringit, in frusta concidit et abjicit, moxque totus lacrymis perfusus, corruens in collum plangentis filii, inter dulces amplexus, moerori ac dolori laetis gratissimisque pollicitationibus medetur. Ita facit hic Deus Israeli: quare blandiens illi, vers. 12, ait: «Afflixi te, et non affligam te ultra.» Denique Deus est zelotes, quia solus ab Ecclesia, et ab anima sancta amari vult, nec in amore ullum patitur rivalem. Habens furorem. — Hebraice בעל חמה baal chema, id est vir irae, vel dominus furoris, id est habens furorem; baal enim, id est dominus rei alicujus vocatur is, qui illam habet et possidet. Sic maritus vocatur baal, id est dominus uxoris, hoc est habens vel possidens uxorem, q. d. Putatis, o Ninivitae, Deum carere ira, quia tamdiu scelera vestra dissimulavit, et impunita reliquit? Fallimini: nam in se habet colligitque ingentem furorem, quem totum suo tempore, instar torrentis ignei, in vos effundet. Apis, dum mel fundit, aculeum retrahit et occultat; at si quis hoc mel rapere conetur, mox in eum aculeum distringit; ita et Deus suis fundit mella donorum, impiis vero reservat aculeum suppliciorum. Id patet in beatis et damnatis. Quanta enim est felicitas et gloria beatorum, tanta est infelicitas et miseria damnatorum; hi enim bibunt fel amarissimum irae, aeque ac illi mel dulcissimum gratiae et amoris Dei. Mystice, Deus dicitur dominus irae et furoris, quia illi dominatur; homines irati et furibundi, impotes sui, reguntur ab ira et furore: at Deus ab illis non regitur, sed ea ad nutum regit, ponit, exserit, moderatur, perinde ut pastor regit ovem. Irascens ipse inimicis suis. — Hebraice נוטר noter, id est custodiens, scilicet memoriam offensarum, earumque vindictam, et ulciscendi cupidinem. Unde Pagninus vertit: Iram reservans inimicis suis; Tigurina: Injuriarum memor adversus hostes suos; Septuaginta: Tollens ipse inimicos suos, idque in ira vehementi, ut ait Chaldaeus. Deus ergo in mente sua colligit, et quasi in thesauro recondit iram, ut eam suo tempore in impios totam effundat, ait Mariana. 3. Dominus Patiens. — Hebraice, Jehova longis, id est latis, naribus, id est tardus ad iram, ut vertit Vatablus, et longanimis, ut vertunt Septuaginta. Unde Chaldaeus vertit: Dominus longe propellit iram; Arabicus: Dominus prolongans, tolerans, patiens. Qui enim longas, id est magnas et latas, habent nares, fumos irae et bilis facile efflant et exspirant, ideoque sunt longanimes; qui vero arctas habent, difficilius illos efflant, ideoque sunt cholerici, uti dixi Exod. cap. XXXII, 28, q. d. Deus, licet habeat iram et furorem, tamen longanimiter sustinet vos et vestra scelera, o Ninivitae, quia exspectat ut resipiscatis. Ita Athenodorus philosophus Caesari Augusto valedicens, hoc ei velut aureum et divinum dedit documentum: «Iratus nihil dicas, vel facias, priusquam 24 Graecorum litteras percurreris.» Ita Suetonius in Augusto.
1:3
Et magnus fortitudine. — Vatablus, pollens viribus; Arabicus, fortitudo ejus maxima; alii, magnus virtute, vel potentia, q. d. Deus non ducitur ira et animi impotentia, sed iram potest co- hibere apud se quamdiu vult; et tamen punit suo tempore. «Deus, ait S. Hieronymus, magnanimitats suae fortitudine iniquitates eorum (Ninivitarum) sustinuit, provocans eos ad paenitentiam.» Deus enim ita excelso fortique est animo, ut neque offensionibus irritetur, nec repulsis frangatur; nec quantavis scelerum multitudine, vel magnitudine vincatur, ut furibundus prosiliat ad vindictam, sed novit potestque iram suam sustinere, ut, si resipiscant homines, misereatur et parcat; si obstinati sint, exspectet tempus opportunum quo eos plectat, totumque furorem tanto tempore collectum uno impetu in eos effundat. Quanta enim fuit Dei patientia in exspectando, tanta erit ejus potentia et furor in vindicando, juxta illud S. Pauli ad Romanos, II, 4: «An divitias bonitatis ejus, et patientiae, et longanimitatis contemnis? ignoras quoniam benignitas Dei ad poenitentiam te adducit?» id est adducere conatur: «secundum autem duritiam tuam et impoenitens cor, thesaurizas tibi iram in die irae, et revelationis justi judicii Dei.» Quae verba explicans S. Augustinus lib. I Contra adversarios legis et Prophetarum: «Ille, inquit, auget longanimitatem, et tu auges iniquitatem. Erit illius thesaurus in sempiterna misericordia, sed in eos qui non contempserunt misericordiam: tuus autem thesaurus in ira invenietur, et quod ponis quotidie per modicum, ingentem postea massam inventurus es. Tu minutim imponis, sed postea cumulum invenies. Noli attendere minuta peccata tua quotidiana; de minutissimis enim guttis flumina implentur.» Unde et subdit Nahum: Et mundans non faciet innocentem, q. d. Nullo modo Deus vos, o Ninivitae, mundos et innocentes, tacendo, patiendo et dissimulando declarabit; sed potius nocentissimos esse suo tempore puniendo ostendet. Hinc Chaldaeus vertit: Dimittet paenitentibus, non paenitentibus vero non dimittet; Tigurina: Pollens viribus, at neutiquam impunita scelera dimittens; Vatablus: Absolvendo non absolvet: absolvere enim est non punire, ac reipsa declarare reum esse purum et innocentem, q. d. Etiamsi Deus non statim puniat improbos, non tamen idcirco absolvit; sed tandem de illis poenas sumet. Unde Syrus vertit: Et justificando non justificat; Arabicus Antiochenus: Et mundans non mundat; Arabicus Alexandrinus: Et mundus sine mundatione. Alludit Nahum ad Moysen, qui eadem epitheta dat Deo, Exod. xxxv, 28, et Num. xiv, 18. Vide ibi dicta. Theophylactus duas alias hujus loci versiones affert. Prior est: Sine noxa existens non est citra noxam, q. d. Deus, cum sit sine noxa et labe, punit tamen noxios, eisque noxam meritam infert. Posterior: Innoxium sine noxa non dimittit, q. d. In communi clade, et Ninives excidio, perdet innoxios cum noxiis, quia communem omnibus perniciem afferet. Mystice S. Hieronymus, haec omnia in bonam partem accipiens: «Deus patiens est, inquit, qui sustentat omnes ruentes, et erigit elisos: qui sanat tribulatos corde, et alligat contritiones eorum. Et magna virtus ejus: solvens inimicitias in carne, et nocentem non faciens innocentem; cum etiam qui nimium sibi applaudet, argutus fuerit, quod non merito proprio, sed Dei misericordia sit salvatus. Licet enim dicat: Ecce ego tot annos servio tibi, et nunquam praeceptum tuum praeterivi; tamen quoniam bonus est Dominus omnibus, et misericordia illius super omnia opera ejus; et omnes peccaverunt, et indigent gloria Dei, justificatus ab eo gratis audiet: An oculus tuus nequam est, quia ego bonus sum? Atque Moraliter: Nota patientiam esse veram potentiam. Deus enim ideo est magnus fortitudine, quia est patiens. Vere Poeta: Fortior est qui se, quam qui fortissima vincit Moenia. Et alius: Latius regnes avidum domando Spiritum, quam si Libyam remotis Gadibus jungas, et uterque Poenus Serviat uni. Quin et Sapiens, Proverb. xvi, 32: «Melior, ait, est patiens viro forti: et qui dominatur animo suo, expugnatore urbium.» Et Psaltes, Psalm. vii, 12: «Deus judex justus, fortis et patiens.» Et Ecclesiastes, cap. VII, 9: «Melior est patiens arrogante.» Rationem dat Sapiens Proverb. XIV, 29, dicens: «Qui patiens est, multa gubernatur prudentia:» prudentia enim est magistra et mater fortitudinis. Quin et Cicero: «Animum, inquit, vincere, iracundiam cohibere, etc., haec qui faciat, non ego eum summis viris comparo, sed simillimum Deo judico.» Dominus in tempestate et turbine viae ejus, — q. d. Viae Domini sunt in tempestate et turbine. Est hebraismus: Hebraei enim per pleonasmum exprimunt relativum cum suo antecedente, puta Dominus et ejus, cum Latini alterutrum omittant. Unde Tigurina, Vatablus et Pagninus vertunt: Domini via per turbinem et procellam est; quod explicans Vatablus: «Quando, inquit, Dominus statuit affligere aliquem, affligit vehementer et cito;» tempestas enim vehementiam habet, turbo celeritatem, quae in instanti secum omnia convolvit et rapit. Nota hic poeticam catachresin, qua graphice Dei robur, pugna et vindicta describitur, quasi venientis, et in Assyrios hostes suos irruentis cum magno impetu et fragore. Similis est Psalm. XVII, 10 et seq. Unde Propheta eamdem mox comparat exercitui magno, qui properans pulverem pedibus excitat, eoque aerem obscurat, juxta illud Virgilii, Aeneid. IX: Hic subitam nigro glomerari pulvere nubem Prospiciunt Teucri et tenebras insurgere campis; Primus ab adversa conclamat mole Caicus, Quis globus, o cives, caligine volvitur atra? Hostis adest. Ait enim: «Et nebulae pulvis pedum ejus,» id est, ut Pagninus: Et tenebrae ut pulvis pedum ejus erunt. Haec ergo phrasis et parabola symbolice significat: primo, magnam potentiam, iram et furorem Dei in invadenda Ninive et Assyriis; secundo, Deum non raro in hostes suos immittere procellas, ventos et turbines, quibus eos proterit, uti anno 1572, in pugna navali Christianorum cum Turcis ad Naupactum — ventum adversum Christianis subito convertit, fecitque adversum Turcis, et propitium Christianis: quae fuit causa illustris victoriae, quam ope B. Virginis tunc obtinuerunt Christiani. Idem fecit Theodosio imperatori pugnanti contra Eugenium tyrannum. Quod admirans Claudianus exclamat in Panegyr. Theodosii: O nimium dilecte Deo, cui fundit ab antris Aeolus armatas hiemes, etc., revolutaque tela Vertit in auctores, et turbine reppulit hastas. Idem fecit Pharaoni et Aegyptiis in mari Rubro, uti dixi Exodi xiv, quo hic alludit Nahum. Tertio, haec phrasis significat innumeras copias Medorum et Chaldaeorum, per quas Deus magno impetu invasit et vastavit Niniven; hae enim copiae vere pulverem ingentem pedibus suis, equis et curribus excitarunt. Unde Chaldaeus vertit: Dominus in turbine et spiritu ducem se praebet, ac nubem caliginis subjecit coram se. Hinc de equitatu Nabuchodonosor ait Ezechiel, cap. xxvi, 10: «Inundatione equorum ejus operiet te pulvis eorum.» Quarto, vox nebulae, inquit Arias, symbolice significat Deum hostes suos ita circumvallare et percellere, omnesque evadendi exitus praecludere, ut ipsi velut densa nebularum et tenebrarum caligine praeoccupati, nequaquam sibi cavere, aut salutem fuga quaerere, nedum obsistere ac repugnare valeant. Nam Deus velut rerum omnium dominus, ad manum habet montes, ventos, mare, flumina, grandines, fulmina plurima et potentissima, quae quasi milites Dei ad ejus nutum excubant, et in hostes insiliunt, juxta illud Psalm. CXLVIII, 8: «Ignis, grando, nix, glacies, spiritus procellarum, quae faciunt verbum ejus.» Hinc vocatur Deus sabaoth, id est exercituum, tam angelicorum, quam hominum et creaturarum omnium. Allegorice, haec veriora erunt in die judicii, quando, ut ait Sapiens, cap. v, 18: «Armabit creaturam ad ultionem inimicorum, etc., et pugnabit cum illo orbis terrarum contra insensatos. Ibunt directe emissiones fulgurum, et tanquam a bene curvato arcu nubium exterminabuntur, et ad certum locum insilient. Et a petrosa (πετροβόλου, id est petras jaciente) ira plenae mittentur grandines, excandescet in illos aqua maris, et flumina concurrent duriter. Contra illos stabit spiritus virtutis, et tanquam turbo venti dividet illos.» Quam sapiunt qui haec meditando praevidentes, peccata cavent, sancteque vivunt, ut fugere valeant a ventura hac Dei ira! Scripsit Julianus archiepiscopus Toletanus commentarium moralem et elegantem in Nahum, qui exstat tom. II Biblioth. SS. Patrum, ubi hunc locum tropologice sic explicat: «Quatuor, inquit, sunt animae tempestates, et quatuor turbines ipsius. Prima est vitiorum, secunda negotiorum, tertia tentationum, quarta utilium affectionum. Prima ergo est irae, secunda miseriae, tertia justitiae, quarta gratiae. Prima virtutum grandinat florem, secunda conscientiae pessumdat honorem, tertia contemplationis suavissimum fugat odorem, quarta ad coelestium provehit ardenter amorem. Prima est a diabolo, secunda a mundo, tertia a miseriae debito, quarta a Deo. Prima religionis annihilat sanctitatem, secunda conscientiae turbat serenitatem, tertia divinissimi odoris fugat suavitatem, quarta ad angelicam sublimat puritatem. Prima ergo est divinae indignationis, secunda dispensationis, tertia probationis, quarta dilectionis.» Deinde singulis remedia vel usum ita subjicit: «Viae primae sunt, pura confessio et virilis poenitentia; secundae, mundi contemptus et vita solitaria; tertiae, devota compunctio et mentis innocentia; quartae, purificati silentium animi et sponsi laetitia. Sed quia in tempestate, non in tempestatibus Domini vias esse Propheta asserit, de quarta, ut datur intelligi, specialiter loquitur, de qua lib. III Reg. xix, 11. Ait enim: Elias stabat in ostio speluncae, et ecce spiritus Domini transiens, subvertens montes et conterens petras; non in spiritu Dominus, et post spiritum commotio; non in commotione Dominus, et post commotionem ignis; non in igne Dominus, et post ignem sibilus aurae tenuis; ibi Dominus. Per spiritum transeuntem designatur animi tempestas, amara scilicet, sed utilis peccatorum contritio. Per commotionem, devota mentis compunctio. Per ignem, fervens et ordinata dilectio. Per silentium, beatae contemplationis secretissima infusio.» Pari modo inferius quatuor turbines animae recenset: primus est, subita justorum oppressio, quam sequitur tempestas, primo vitiorum, secundo suppliciorum; secundus est, sollicitudinum et negotiorum incursio, cui succedit diluvium criminum; tertius est, tentationum invasio, quam sequitur tranquillitas conscientiae et gratia donorum; quartus est, repentina et vehemens ex diversis causis animi commotio, quam sequitur tempestas justorum affectuum, cui succedit ordinatae dilectionis amoenitas, et contemplationis divinae jucunda serenitas. Hucusque Julianus. Et nebulae pulvis pedum ejus, — q. d. Suis militum copiis incedendo Deus nubem pulveris concitat, uti jam dixi. Tropologice, Julianus archiepiscopus Toletanus loco jam citato: «Pedes, inquit, Domini (puta apostoli et homines sancti) pulvis sunt, per humilitatem conscientiae; nebulae, per obscuritatem eloquentiae. Pulvis sunt, humilia de se sentiendo; nebulae, arcana coelestia velamine litterae tegendo; humiles vita, obscuri doctrina. Pulvis sunt, ut placeant; nebulae, ne margaritas porcis praebeant. Unde in psalmo legitur: Posuit tenebras latibulum suum, quia sub litterae Prophetarum velamine opertus diu latuit. De his pedibus ait Isaias: Quam pulchri super montes pedes evangelizantium pacem, evangelizantium bona! Et alibi: Qui appropinquant pedibus ejus, accipient de doctrina ejus. Isti ergo pedes Domini fuerunt, qui eum praedicando per universum mundum detulerunt, Petrus Romae per Italiam, Andreas per Achaiam, Joannes per Asiam, etc., Paulus per totum orbem; sed quia officium praedicationis vix potest diu exhiberi sine naevo, ideo pulvis inesse dicitur pedibus, quia fermentum gloriae pauxillum adhaeret moribus. At quoniam compunctionis mox fervente fugatur lumine, pulvis evanescit in morem nebulae.» 4. Increpans mare, et exsiccans illud. — Ex Hebraeo primo, in praeterito vertit Pagninus: Qui increpavit mare, et exsiccavit illud; puta mare Rubrum, ut transirent Hebraei, Exod. xiv; secundo, plenius Tigurina vertit: Qui statim ut increpitat mare, arefacit ipsum, omnesque fluvios exsiccat. Verba enim increpat et exsiccat sunt modi potentialis, sumunturque δυνατικῶς, uti crebro sumuntur futura apud Hebraeos. Significant enim omnipotentiam Dei, qua solo verbo potest sistere maria, et siccare flumina quantumvis vastissima, uti siccavit Jordanem, transeunte Josue et Hebraeis. Increpans ergo, vel, ut Septuaginta, comminans, idem est, quod more increpantis et comminantis imperans mari, illudque dividens, vel exsiccans, prout ei libuerit. Alludit ad divisionem maris Rubri, de qua Psalm. cv, 9: «Increpuit mare Rubrum, et exsiccatum est: et deduxit eos (Hebraeos) in abyssis sicut in deserto.» Sic Christus «exsurgens comminatus est vento, et dixit mari: Obmutesce;» quo dicto sedavit fluctus, mareque effecit tranquillum, Marci IV, 39. Ita Albertus, Hugo, Arias, Ribera et alii. Simili schemate Isaias xl, 12, Dei potentiam et magnificentiam graphice describit: «Quis, inquit, mensus est pugillo aquas, et coelos palmo ponderavit? Quis appendit tribus digitis molem terrae, et libravit in pondere montes, et colles in statera, etc.? Ecce gentes quasi stilla situlae, et quasi momentum staterae reputatae sunt. Ecce insulae quasi pulvis exiguus. Omnes gentes quasi non sint, sic sunt coram eo. Qui sedet super gyrum terrae, et habitatores ejus sunt quasi locustae.» Tropologice, «Mare, ait Theophylactus, est amaritudo hujus vitae, quam insipientes nos ceu flumina appetimus. Hanc Dominus exsiccavit, ac quod in ea potioni accommodum videbatur, obliteravit; instituens nos quod in mundo afflictionem nos ferre oporteat. Si enim jugum ejus tulerimus, inveniemus requiem animabus nostris. Praeterea si quisquam in tentationibus fuerit, in mari est, et in fluminibus. Ad eum ergo tentato confugiendum est, qui interminatur mari, amnesque exsiccat.»
1:4
Infirmatus est Basan et Carmelus, — q. d. Fertilissimi montes et regiones, quales sunt Basan, Carmelus et Libanus, fient steriles, flaccescent et quasi emorientur, quando Deus volet; ipse enim est creator et conservator, et summus omnium dominus; uti de facto contigit tempore Eliae, quando per triennium inhibita fuit pluvia, ideoque ex defectu aquae omnes montes et campi exaruerunt. Unde liquet quantum Dei donum sit pluvia; experiuntur et sentiunt idipsum agricolae. Symbolice Basan, Carmelus et Libanus notant fertilitatem et opes Ninives; mare et flumina copiam civium et incolarum, quae omnia Deus in ejus excidio arefecit et sustulit. Alludit ad Tigrin fluvium, cui adjacet Ninive; hic enim urbem ab hoste tutari nequivit, sed potius cum ea, quasi infirmatus, et desolatus est. Addit Theophylactus: Aiunt, inquit, Basanitim regionem fertilissimam aeque ac Carmelum, a gentibus habitatam fuisse pugnacibus et morosis; attamen eas Deus evertit, ac Israelem eo introduxit; quocirca non est fidei absonum, Deum etiam Niniven subversurum. Sic et Cyrillus. Rursum vide hic eminens Dei in omnia imperium. Vere Poeta: Poli, soli, sali, omnium Regnator aeviternus. Et Virgilius, lib. I Aeneid.: O qui res hominum Deumque Aeternis regis imperiis, et fulmine terres. Idem Deum vocat «Coeloque Ereboque potentem,» et: Nimborumque simul tempestatumque potentem. Et lib. IV Aeneid.: ....Deorum, inquit, Regnator, coelum et terras qui numine torquet. Allegorice: «Diminuta est Basanitis et Carmelus, quando Judaei ob crucifixum abs se gloriae Dominum, traditi sunt Romanis. Deinde per Basanitim, in moribus et operibus versans respublica; per Carmelum vero dogmatum altitudo indicatur; quae cum multa essent, diminuta sunt in concisum et consummatum sermonem Evangelii summatim collecta. Libanus quoque, id est Graecorum sapientia, infatuata est. Concussi sunt autem et in cruce montes, ac natura nostra terrea antehac existens, sublimata est, ad superna iter faciens, ac profectionem ad coelos instituens; omnes juxta in ipsa commorantes terrenae cogitationes, divinae adeoque coelestes factae sunt. In cruce quoque revera petrae sensibus objectae, scissae sunt; item petrae, id est dura et saxea hominum corda, verbo Evangelii accepto, contrita sunt. Rursum in diluvio, id est in baptismo quo Christus baptizatus est, obruit hostes suos, id est daemones.» Hucusque Theophylactus. 5. Montes commoti sunt, — q. d. Montes loco movebuntur, et terra contremiscet, quoties et quandocumque Deus id volet: omnia enim haec verba sunt modi potentialis, ac demonstrant Dei summum robur et potentiam, quod proinde merito Ninivitae, omnesque impii formidare debeant. Unde Tigurina vertit: Montes ab eo contremiscunt, et colles sese resolvunt (vel colliquescunt. Alludit ad liquefactionem nivis, quae montes tegit, et ita postea liquescit, ut videantur quasi dissolvi et colliquescere montes, inquit Vatablus): terra se proripit ex ejus conspectu, et totus orbis una cum degentibus in eo. Pro proripit Vatablus vertit, flagrat, id est ignem concipit, exuritur, censetque hoc accidisse in Sodoma, q. d. Deus solo verbo est auctor incendiorum, quae aliquando apparent in montibus, v. g. Aetna, Vesuvio, Hecla, etc. Vel immittit tantum aestum, ut colles et terra ardere videantur, uti accidit in incendio Phaetontis. Unde Chaldaeus vertit: Montes commoti sunt a conspectu ejus, et disrupti sunt, ac vastata (Septuaginta, contracta est; Aquila, ἔφριξε, id est horruit) est terra ab ejus praesentia, nec non orbis, et omnes qui habitant in eo, quando se patefecit cum misericordia, ut daret legem populo suo; sic commotus est mundus a conspectu ejus. Videtur enim alludere ad terrae motum Sinai montis, cum in eo Mosi et Hebraeis data est lex, Exod. xix, 18. Ex dictis recte infert Nahum: 6. Ante faciem indignationis ejus quis stabit? — q. d. Cum tanta sit potentia, aeque ac ira Dei, quis vestrum, o Ninivitae, vel caeterorum hominum coram illo subsistere, nedum ei obsistere poterit?
1:5
Indignatio ejus effusa est ut ignis: et petrae dissolutae sunt ab eo. — Septuaginta: Furor ejus consumit principatus, et petrae contritae sunt ab eo; Aquila, furor ejus, συνεχωνεύθη, id est conflatus est; Symmachus et Theodotion, ἔσταξε, id est stillavit, q. d. Sicut ignis ardentissimus dissolvit et liquat petras, ferrum, aes, omniaque quantumvis durissima; ita ira et vindicta Dei, hostes licet potentissimos, omniaque licet firmissima dissolvit, frangit, conterit, uti vos, o Ninivitae, brevi experiemini. Nam «effusa est,» id est jamjam certo effundetur in vos hic ignis furoris et vindictae Dei. Alludit ad fornaces conflatorias et metallicas, in quibus conflatur aes, ferrum, plumbum, etc., quae igne ardentissimo liquata ita ignescunt, ut, cum pertusa fornace in fossam vicinam defluunt, videantur esse torrens et fluvius igneus, quae petras et saxa quaelibet obvia in momento incendit et absumit, uti oculis meis vidi in Ardenna. Sane videbar mihi in illis vivam incendiorum gehennae effigiem intueri. Adeo horrendus est hic ignis, talis est ira Dei. Quis ergo sapiens eam ruminans, non percellatur? Quis non caveat peccata, ne iis illam in se concitet, ne corpus et animam hisce incendiis ultro objiciat? Merito exclamas et proclamas omnibus impiis (sed, heu! pauci audiunt), o Isaia cap. xxxIII, 14: «Conterriti sunt in Sion peccatores, possedit tremor hypocritas. Quis poterit habitare de vobis cum igne devorante? Quis habitabit ex vobis cum ardoribus sempiternis?»
1:6
Secundo, Sanchez: «Ignis Dei indignantis, inquit, est fulgur et fulmina; haec enim sunt arma Dei, quae in inimicorum suorum caput ejaculatur. Habac. III, 11: «In luce sagittarum tuarum, ibunt in splendore fulgurantis hastae tuae.» Psalm. XVII, 15: «Misit sagittas suas, et dissipavit eos,» hoc est, ut explicans subdit: «Fulgura multiplicavit, et conturbavit eos.» Sic fulmine et grandine Deus sideravit Sisaram, Judic. v, 20: «De coelo dimicatum est contra eos: stellae manentes in ordine et cursu suo, adversus Sisaram pugnaverunt.» Sic et Virgilius, Aeneid. I: Intonuere poli, et crebris micat ignibus aether, Praesentemque viris intentant omnia mortem. Et Aeneid. VIII: Namque improviso vibratus ab aethere fulgor, Cum sonitu venit, et ruere omnia visa repente. in splendore fulgurantis hastae tuae.» Psalm. XVII, 15: «Misit sagittas suas, et dissipavit eos,» hoc est, ut explicans subdit: «Fulgura multiplicavit, et conturbavit eos.» Sic fulmine et grandine Deus sideravit Sisaram, Judic. v, 20: «De coelo dimicatum est contra eos: stellae manentes in ordine et cursu suo, adversus Sisaram pugnaverunt.» Sic et Virgilius, Aeneid. I: Intonuere poli, et crebris micat ignibus aether, Praesentemque viris intentant omnia mortem. Et Aeneid. VIII: Namque improviso vibratus ab aethere fulgor, Cum sonitu venit, et ruere omnia visa repente. 7. Bonus Dominus. — Solent Prophetae, quasi concionatores industrii et eximii, post minas consolari, et laeta tristibus subjungere, ne peccatores desperent; sed poenitentes spem veniae et salutis concipiant. Ita hic Nahum, postquam graphice depinxit iram et furorem Dei in infideles, injustos et impios Ninivitas, hic vicissim Dei clementiam et bonitatem in fideles et pios Israelitas et Judaeos demonstrat, indeque apposite vocatur Nahum, id est consolator. Consolatur enim hic Ezechiam et Judaeos obsessos a Sennacherib rege Assyriorum, praedicens ejus stragem, et Hierosolymae liberationem, ac Ninives hostilis excidium: qua re pariter consolatur Israelitas, sive decem tribus, paulo ante a Salmanasare, cui successit Sennacherib, vastatos, et in Assyriam abductos. Consolatio enim est afflictis videre quod Deus ipsorum injurias ulciscatur, et de persecutoribus ac vastatoribus poenas sumat, eosque pariter lege talionis persequatur et vastet. Ostendi enim in Prooemio, Nahum prophetasse inter annum sextum regni Ezechiae, quo vastata est Samaria, et decimum quartum, quo obsessa est Jerusalem a Sennacherib; quod fuit interstitium octo annorum. Ergo in hoc interstitio et paulo ante obsidionem Jerusalem, ejus eventum felicem, puta solutionem et liberationem, praedicit hic Nahum. Itaque ait: «Bonus Dominus, et confortans in die tribulationis;» Septuaginta, χρηστός, id est utilis, suavis, beneficus, Dominus exspectantibus eum in die tribulationis; Chaldaeus: Bonus est Dominus Israeli, ut innitatur ei tempore angustiae; Pagninus: Bonus Dominus, fortitudo in die angustiae, q. d. Deus suis in tribulatione fortem, validam et efficacem afferre solet opem. Optime Tigurina et Vatablus: Benignus, mitis et clemens (haec enim omnia significat hebraeum טוב tob) est Dominus (servis suis fidelibus) praesidium temporibus difficillimis. Hebraice enim מעוז maoz significat fortitudinem, locum fortem, arcem, praesidium, munitionem. Unde Antichristi deus vocatur Maozim, q. d. Deus fortitudinum; vel Mars, ut vertit Pagninus, Daniel. cap. xi, 38. Mars ergo noster, arx nostra, asylum nostrum, idque invictum, in omni tribulatione est Deus.
1:7
Et sciens sperantes in se. — Septuaginta: Cognoscens timentes se. Scientia haec est practica et efficax, non speculativa et otiosa, q. d. Deus cognoscit, id est approbat, amat, protegit, propugnat eos, qui spem suam in eo collocant; uti mox proteget et propugnabit Ezechiam et Judaeos contra Sennacherib. Sic ait Deus Moysi: «Novi te ex nomine, et invenisti gratiam coram me,» Exod. XXXIII, 12. Sic de electis et beandis ait Apostolus: «Cognovit Dominus qui sunt ejus,» II Timoth. II, 19. De reprobis vero et aeterna poena plectendis ait Christus: «Nunquam novi vos: discedite a me qui operamini iniquitatem,» Matth. VII, 23. 8. Et in diluvio praetereunte, consummationem faciet loci ejus. — Primo, Rupertus et Lyranus per diluvium accipiunt castra numerosa Sennacherib, quae instar diluvii inundaverunt et oppleverunt Judaeam, uti docet Isaias, cap. VIII, 7, q. d. Exercitus Assyriorum erit quasi diluvium Judaeam obruens, sed praeteriens et cito transiens. Nam Deus «faciet consummationem loci ejus,» scilicet tribulationis et captivitatis, ait S. Hieronymus, hoc est, Deus faciet ut cito illa consummetur, finiatur et cesset, nec amplius illa ejusque locus reperiatur. Verum duriuscule consummatio loci attribuitur consummationi tribulationis; aliud enim est locus, aliud loci tribulatio.
1:8
Secundo, S. Hieronymus, Remigius et Hugo diluvium accipiunt passive, pro ipsa vastitate illata Samariae, et decem tribubus ab Assyriis, quae praeteriit, cum Deus consummavit locum ejus, exscindendo scilicet Niniven. Tertio et genuine, diluvium hic vocatur exercitus Medorum et Babyloniorum, qui, instar diluvii, ingenti turba, celeritate et impetu invaserunt Assyrios, eorumque locum, puta regiam Niniven vastarunt. Haec enim fuit consummatio, et excidium urbis et regni Assyriorum, q. d. Deus vos, o Assyrii, funditus quasi quadam eluvione hostium perdet, obruetque vestram Niniven, Medorum et Chaldaeorum copiis et insultibus; ac cives illius tenebris, id est omni calamitate et clade, persequetur. Ita Theodoretus, Clarius, Arias, Vatablus et a Castro. Hunc esse sensum patet intuenti Hebraea; nam מקומרה mekoma significat locum ejus feminine, puta Ninives, utpote contra quam totum hoc oraculum dirigitur; est enim hoc onus Ninive, ut dixit in Prologo vers. 1. Favet id quod narrat Diodorus Siculus lib. III Histor., nimirum ad excidium Ninives, confluxisse ex Babyloniis, Persis, Medis, Arabibus et Bactrianis super quadraginta hominum millia. Hoc enim fuit diluvium non aquarum, sed hominum et militum. Addit Arias hoc diluvio significari inundationem Tigris, qua obruta fuit Ninive; sicut ex adverso Babylon capta est a Cyro, divertendo Euphratem, qui Babylonem interluit, in alias fossas, et per siccum ejus alveum milites immittendo in urbem, uti ex Xenophonte et aliis ostendi, Daniel. v, 30, et Jerem. L, 38. Hanc enim Tigris in Niniven exundationem significare videtur Propheta hoc loco, et cap. II, 6, dicens: «Portae fluviorum apertae sunt, et templum ad solum dirutum;» et vers. 8: «Ninive quasi piscina aquarum, aquae ejus; ipsi vero fugerunt,» q. d. Deus nimbos coget in Tigrim, ut is exaestuet, et cataclysmo Niniven obruat. Ejusdem inundationis clarus est testis Diodorus Siculus lib. V Hist.: «Erat, inquit, responsum progenitoribus datum, nunquam Ninam (Niniven, haec enim a conditore dicta est Ninus et Nina) capi posse, nisi cum fluvius urbi hostis fieret. Quod nunquam futurum ratus (rex Ninives) spem ceperat obsidionis traducendae, et simul futura auxilia exspectabat. Cum duobus annis obsidio perseverasset per summum otium obsessorum, tertio continuis imbribus excrescens super modum fluvius, cum partem urbis inundasset, muros dejecit ad stadia viginti. Hic rex existimans tempus oraculi advenisse, desperata salute, ne in hostium potestatem perveniret, pyram in regia ingentem exstruxit, seque cremandum una cum suis in ignem injecit. Hostes audita regis morte, urbem per eam, quae ab oraculo praedicta erat, muri partem ingressi, Arbacem regia stola indutum regem appellarunt.» Haec Diodorus, cui consentiunt S. Epiphanius et Dorotheus in Vita Nahum, qui Niniven aquarum eluvione perditam asseverant, ut dixi in Prooemio; quae omnia huic loco mire consentiunt, quo Deus Ninivae comminatur excidium per tempestatem, turbinem, nimbos et ventos, quibus exundans Tigris urbis muros dejecit. Tantum hoc interest, quod Diodorus id contigisse asserat sub Sardanapalo, ejusque hoste Arbace Medo, qui coaevi fuerunt Oziae regi Juda, ac multis annis praecesserunt prophetam Nahum; sed fieri potest ut in persona et tempore errarit Diodorus. Nam Justinus lib. I, Herodotus lib. I, Orosius lib. I, cap. xix, et alii in excidio Ninives sub Sardanapalo, nullius exundationis meminerunt. Sic enim videmus, in rebus priscis saepe facta ipsa apud auctores constare; personas et tempora certa non constare. Factum enim ipsis relictis monumentis et signis indicari potest, personae vero et tempora ob fluxam saeculorum et gentium naturam, ob minus attentam diligentiam, ob variam linguarum et sermonum, ac dominationis mutationem, inverti ac turbari facile possunt; ex divinis autem Scripturis temporum vera ratio petenda est, inquit Arias. Denique diluvium hoc accipi posset cladis et stragis Assyriorum, puta militum occisorum; qua una nocte ab angelo in castris Sennacherib caesa sunt 185 millia; tunc enim Deus consummationem fecit loci ejus, id est loci castrorum Sennacherib, quando hunc locum replevit cadaveribus militum, qui illo in loco castrametabantur. Hunc enim locum juxta Jerusalem pro castris suis cepit et occupavit Ninive, id est Ninivitae et Assyrii, cum suo rege Sennacherib. De Sennacherib enim, uti coepit, ita pergit agere in sequentibus; quia tunc coepta est Ninivitarum et Assyriorum clades, quae postea plane consummata et completa est in excidio Ninives per Medos et Chaldaeos, de quo cap. II, 1. Tropologice, disce hic quam celer sit regnorum, regum, opum, deliciarum, honorum, totiusque mundi fluxus, transitus, interitus. Ecce tibi Tigris, qui per naves merces omnes advehebat Niniven, intumescens illam ipsam obruit, et hosti invadendam tradidit. Ecce tibi inclyta illa Babylon, quam ditabat, roborabat et ornabat Euphrates, per illum ipsum in alias fossas derivatum a Cyro, capta et eversa est. Vere aeque ac pulchre S. Augustinus mystice explicans illud Psalm. CXXXVI: Super flumina Babylonis illic sedimus, et flevimus dum recordaremur tui Sion: «Flumina, ait, Babylonis, sunt omnia quae hic amantur et transeunt. Nescio quis amavit v. g. agriculturam, ipsam exercere, inde ditescere, imo occupare animum, inde percipere voluptatem; attendat exitum et videat, illud quod amavit non esse fundamentum Jerusalem, sed fluvium Babylonis,» etc. «Advocatum esse, inquit, res magna est, potentissima eloquentia in omnibus habere susceptos, pendentes ex lingua diserti patroni sui, et ex ejus ore sperantes, vel damna, vel lucra, vel mortem, vel vitam, vel perniciem, vel salutem. Nescis quo te miseris. Alius et iste fluvius mus, et flevimus cum recordaremur Sion.» Mens ergo nostra, ut sapiat, ut firma felixque consistat, super flumina haec se erigat, et in stabili aeternitate, in Sione, inquam, coelesti se ipsa defigat. Secundo, S. Bernardus, serm. De B. Maria, pag. 395: «Triplex, inquit, est diluvium: unum iniquitatum; aliud adversitatum hujus vitae; tertium calamitatum gehennae. De primo per Nahum dicitur: In diluvio praetereunte consummationem faciet, ac si diceretur: Si diluvium vitiorum super hos coeperit abundare, nolite de illis desperare; quia super quos inundare permitto injustitiam, super illos faciam abundare gratiam. Hinc illud Michaeae IV: Venies usque ad Babylonem, ibi liberaberis. Et illud Isaiae LIV: Ad punctum in modico dereliqui te, et in miserationibus magnis congregabo te. Consummationem ergo Deus faciet praeunte diluvio; quia de profundo vitiorum viriliter erigit, quos ponit in virtutum culmine,» etc. 9. Quid cogitatis contra Dominum? — Aliqui putant sermonem esse ad Judaeos pavidos ob adventum et obsidionem Sennacherib, q. d. Quid vos, o Judaei, modicae fidei, diffiditis Deo, quasi ipse vos e manu Sennacherib liberare non possit, aut non velit? itaque cogitatis eum vel non esse satis potentem, vel non satis providum et clementem, ad protegendam suam urbem, suum-
1:9
per Assyrios punitus videbatur vastatione Samariae et decem tribuum, ut Hierosolymae et Judaeis parcendum esset; Judaei enim, sive duae tribus, in decem tribuum, utpote fratrum suorum, excidio, sat poenarum dederunt Assyrio. Hinc ex versione Septuaginta manavit theologorum axioma: «Deus non punit bis idipsum,» quando nimirum ita punivit, ut poena adequarit culpam; si enim non adequarit, sed illa sit inferior et minor, juste iterare et augere potest plagas, donec culpam adequent. Non consurget duplex tribulatio. — Chaldaeus: Non consurget domui Israel duplex angustia; Arabicus: Non consurget altera vice in nocumento; Syrus: Non stabit (surget) duabus vicibus tribulatio, q. d. Unam angustiam passus est Israel in excidio Samariae, et decem tribuum per Salmanasar: quare non patietur Deus clementissimus secundam ei inferri a Sennacherib, ut duas ejus tribus reliquas et Jerusalem exscindat. Ita Hebraeus quem citat S. Hieronymus. Secundo, alii, q. d. Deus ita fortiter una vice per angelum caedet et atteret castra Sennacherib, ut secundo ea percutere et plagam iterare non sit opus: quia extremis suppliciis ea afficiet, et primo ictu ea disperdet et consumet. Ita Vatablus. Tertio, alii, q. d. Deus unica irruptione Chaldaeorum subvertet Niniven, ut secunda non sit opus. Simili enim phrasi ait Abisai de Saule: «Nunc ergo perfodiam eum lancea in terra, semel, et secundo opus non erit,» I Reg. xxvi, 8. Explicat enim consummationem quae praecessit, q. d. Consummabo stragem et excidium Ninives una percussione, ut secundo eam ferire non debeam. Ita a Castro. Sic ait Virgilius Aeneid. XI: Procubuit moriens, et humum semel ore momordit. Et Ovidius, epist. v: Nulla reparabilis arte Laesa pudicitia est, deperit illa semel. Omnes hi sensus probabiles sunt; primus tamen, quem tradit quoque S. Cyrillus et Theophylactus, magis videtur congruus et appositus, magisque respondet communi tropologiae, quam mox afferam; illique magis favent Hebraea, quae ad verbum habent: Non exsurget duabus vicibus tribulatio. Tribulatio enim pertinet ad populum Dei; consummatio ad infideles et impios Ninivitas. Unde Septuaginta vertunt: Non vindicabit bis in idipsum in tribulatione. In idipsum, id est idipsum, vel ob idipsum, scilicet crimen vel delictum. Theodotion: Non consurget secunda tribulatio; Symmachus: Non sustinebunt impetum secundae angustiae; Pagninus: Non consurget bis angustia. Et sic se explicare videtur Nahum, vers. 12, dicens: «Afflixi te, et non affligam te ultra. Et nunc conteram virgam ejus de dorso tuo.» Sat enim Israel per Assyrios punitus videbatur vastatione Samariae et decem tribuum, ut Hierosolymae et Judaeis parcendum esset. Unde tropologice, S. Hieronymus et Remigius sic explicant, q. d. Quos Deus punit in hac vita, eos secundo non puniet in futura. Audi S. Hieronymum: «Quid contra Dominum cogitatis? Ipse qui creavit mundum, et consummationem ejus faciet. Quod si vobis videtur crudelis, rigidus et cruentus, quod in diluvio genus delevit humanum; super Sodomam et Gomorrham ignem et sulphurem pluit; Aegyptios submersit fluctibus; Israelitarum cadavera prostravit in eremo: scitote eum ideo ad praesens reddidisse supplicia, ne in aeternum puniret. Non vindicabit Dominus bis idipsum in tribulatione. Ergo qui puniti sunt, postea non punientur. Receperunt ergo et qui in diluvio perierant, et Sodomitae, et Aegyptii, et Israelitae in solitudine mala sua in vita sua:» Ubi videtur sentire S. Hieronymus Sodomitas, Pharaonem et Aegyptios hic punitos, ne punirentur in inferno? sed contrarium verius est; occisi enim sunt a Deo in flagranti delicto, puta Sodomitae in invasione domus Lot, ut hospitibus angelis turpiter abuterentur: Pharao et Aegyptii in tyrannica persecutione Mosis et Hebraeorum; mortui ergo in peccato descenderunt in tartara, uti dixi Gen. xxix, et Exod. xiv. Quaerit deinde S. Hieronymus: «Si fidelis deprehensus in adulterio decolletur, quid de eo postea fiat? Aut enim punietur, et falsum est hoc quod dicitur: Non vindicabit Dominus bis in idipsum in tribulatione. Aut non punietur, et optandum est adulteris ut in praesentiarum brevi et cita poena cruciatus frustrentur aeternos.» Ac respondet: «Deum, ut omnium rerum, ita et suppliciorum quoque scire mensuras, et non praeveniri sententia judicis; nec illi in peccatorem exercendae dehinc poenae auferri potestatem: et magnum peccatum magnis diuturnisque elui cruciatibus; si quis autem punitus sit (satis et adequate ad mensuram culpae) ut ille in lege qui Israelitis maledixerat, et qui in sabbato ligna collegerat, tales postea non puniri, quia culpa levis praesenti supplicio compensata sit,» q. d. Adulter decollatur, quia peccato suo laesit rempublicam, eique dedit scandalum: decollatione ergo luit offensam in rempublicam. Idem tamen offendit Deum; unde necesse est ut pariter hanc offensam luat contritione, confessione et satisfactione, vel saltem passione (v. g. offerendo Deo decollationem in satisfactionem adulterii) ad aequata culpae: quod si moriatur impoenitens, aut satis- factio haec non sit adequata, Deus eam adequabit in inferno, vel in purgatorio. Adde, adulterium ejus punitur decollatione, non vero ejus obstinatio et impoenitentia: illam ergo luere debet in inferno. Quare imperite haeretici hoc loco abutuntur contra satisfactionem, dum sic argumentantur: Christus luit omnia peccata nostra, illaque Deus in ipso abunde punivit; ergo non punit illa in nobis, nec exigit a nobis poenas temporarias; quibus pro illis satisfaciamus divinae justitiae; imperite, inquam, tum quia Christi satisfactio altioris est ordinis, quam sit nostra. Est enim generalis pro culpa totius generis humani; nostra vero est particularis, pro propriis culpis. Jam sicut causa universalis, v. g. sol, non tollit efficientiam causarum particularium, v. g. hominis ut generet hominem, sed potius cum illis operatur, et earum cooperationem exigit, ita ut sine illis non operaretur, ita pariter Christi satisfactio generalis nostram particularem requirit, nec sine illa operatur. Hoc ergo axioma: «Deus non punit bis idipsum,» intellige in eodem rerum ordine: nam in diverso saepe bis punit. Hinc pro peccato Adae, et culpa generis humani non aliam exigit satisfactionem, quam Christi; quia illa generalis fuit culpae generali adequata: pro culpis vero particularibus, particulares singulorum exigit satisfactiones. Tum quia Christi satisfactio nil prodest, nisi nobis eam applicemus: applicare autem eam debemus per nostram cooperationem et satisfactionem. Id enim voluit et ordinavit Christus, uti docent Scripturae et Ecclesia. Tropologice, puniamus hic peccata nostra voluntaria poenitentia; ita Deus non puniet ea in futuro. «Neque enim bis in idipsum judicat Deus, sed impoenitentes ipse judicat et damnat; poenitentes vero, quia a seipsis suscipit judicatos, absolvit, neque judicio quod poenitentiae humanae severitas protulit, aliquid justitia coelestis apponit,» ait S. Cyprianus serm. De Passione Christi; nam de impoenitentibus ait Jeremias cap. XVII, 18: «Duplici contritione contere eos, idque quia eorum contritio hic coepta, illic (in gehenna) perficitur, ut incorrectis unum flagellum sit quod temporaliter incipit, sed in aeternis suppliciis consummatur; quatenus eis qui omnino corrigi renuunt, jam praesentium flagellorum percussio, sequentium sit initium tormentorum,» ait S. Gregorius lib. XVIII Moral., cap. XIII. Ita Mauritius imperator oravit peccata sua puniri in hac vita, ut non puniretur in futura; oravit et impetravit: unde ipse cum filiis a Phoca imperatore interemptus est. Hinc S. Fulgentius orabat: «Domine, da hic patientiam, et illic indulgentiam,» uti habet ejus Vita. Et S. Augustinus: «Hic ure, inquit, hic seca, ut in futuro parcas.» Quin et Habacuc cap. III, 16: «Ingrediatur, ait, putredo in ossibus meis, et subter me scateat, ut requiescam in die tribulationis, ut ascendam ad populum accinctum nostrum.» Idem optarunt et obtinue- runt septem fratres Machabaei excruciati ab Antiocho, II Machab. VII. Nam, ut ait S. Paulus I Cor. XI, 32: «Dum judicamur,» id est punimur in hoc mundo, «a Domino corripimur, ut non cum hoc mundo damnemur.» Hoc sapiebat abbas Olympius, qui rogatus quomodo assidue degens in spelunca, ibi ingentes toleraret aestus et culicum morsus, respondit: «Ideo ista tolero, ut futuris cruciatibus liberer: ideo ciniphes patior, ut immortalem effugiam vermem; sic et aestum patior, ut aeternum ignem evadam; haec enim temporalia sunt, illa finem nullum habent,» uti refert Sophronius in Prato spirit., cap. CXLI. Qui et cap. CXLII narrat fratrem quemdam victum ab acedia audisse ab abbate Alexandro: «Si in cella tua sollicite cogitares regnum coelorum, et cruciatum aeternum, in cella tua acediam non sentires.» 10. Quia sicut spinae. — Clare vertit Pagninus: Quia venient usque ad spinas complexas, et cum inebriati fuerint ebrii, consumentur sicut stipula ariditate plena; et Tigurina: Nam planissime ritu veprium implicitarum, cum fuerint comessando referti, absumentur ceu culmus ad plenum torridus. Siquidem, ut ait S. Hieronymus, dum in terra Juda sunt Assyrii cum Sennacherib obsidentes Jerusalem, et quasi spinae sese invicem densis agminibus complectuntur, potantes, laetantes et gaudentes, ab angelo caeduntur et consumuntur. Ita et Ninive capta est, dum cives praefidentes suis muris et munitionibus, hostemque obsidentem contemnentes, vacarent conviviis et symposiis, uti tradit Diodorus Siculus lib. III. Ita capta est et Babylon convivante rege Balsasare, Daniel. V, 1. Assyrios comparat spinis; quia ipsi ut spinae pungebant et affligebant populum Dei, ideoque a Medis et Chaldaeis quasi spinis, pari modo pungendi et affligendi erant. Rursum conviviorum, id est coetum convivarum, sive convivas, puta Assyrios convivantes et compotantes, comparat spinis; quia sicut spina spinae implexa est, ita conviva convivae assidet, ac mutuo manus conserunt et implicant, dum ultro citroque calices et fercula transmittunt. Rursum convivia conviviis, ut spinae spinis implicantur, dum invitati invitantes rursum invitant: itaque convivia eunt in orbem, suntque assidua.
1:10
Moraliter, convivae vocantur spinae, quia saepe absentes sua maledicentia, conviciis et scommatibus pungunt et lacerant. Vitium enim dicacitatis et detractionis frequens est in conviviis: lingua enim innatans vino solvitur, promitque et eructat quidquid habet in corde, imo quidquid in buccam venit. Quare M. Varro censuit convivarum numerum incipere oportere a Gratiarum numero, et progredi ad Musarum, id est proficisci a tribus, et consistere in novem; ut, cum paucissimi convivae sunt, non pauciores sint quam tres; cum plurimi, non plures quam novem: si enim plures sint, turbam efficient dica- cem et turbulentam. Alii septem duntaxat mensae adhibendos judicarunt. Unde proverbium: «Septem convivium, novem convicium.» Porro convivii proprietatem praeclare describit Cicero lib. De Senectute: «Bene, inquit, majores accubationem epularem amicorum, quia vitae conjunctionem haberet, convivium nominaverunt.» Huic autem repugnat turba in dissidia et convicia prona; conviviones, inquam, imo combibiones. Contra hos consulto S. Augustinus hos versus mensae suae adscripsit, qui convivarum jugiter oculos ferirent, oraque a detractione compescerent: Quisquis amat dictis absentum rodere vitam, Hanc mensam vetitam noverit esse sibi. Ita Possidius in Vita S. Augustini. Porro in Hebraeo est elegans paronomasia inter סכובים sebubim, id est qui complectuntur; סבאם sobam, id est convivium, vel ebrietas eorum; et סוכאים sobeim, id est ebrii, q. d. Ebrietas ebrios stringit et colligat, sicut aculeis suis colligantur spinae, ut sese invicem complectantur; hinc pariter Deus eos quasi in fasciculo stringet et colligabit, eisque ignem subjiciet, quo quasi stipula aridissima subito stridore conflagrabunt et consumentur. Ita angelus caedens castra Sennacherib ignem pestiferum in ea immisit, uti tradunt Hebraei, de quo dixi Isaiae X, 16. Ita pariter Medi et Chaldaei Niniven convivantem ferro flammaque vastarunt. Denique Septuaginta aliter vertunt, nimirum: Quia usque ad fundamenta sua in pavimentum redigentur, et quasi smilax planta implicata comedetur, et quasi stipula exsiccabitur. Ita habet editio Regia; sed Romana sic: Quia usque ad fundamentum suum redigetur in vepres, et quasi volvola circumdata comedetur, et quasi stipula ariditate plena. Smilax enim dicitur volvola, quod instar hederae se arboribus circumvolvat. Smilax enim est herba spinosa, densis geniculata caulibus, fruticosa ramis, folio hederaceo, flore candido olente lilium. Duae ejus sunt species: prior est smilax aspera, sive hedera Cilicia; altera smilax laevis. Vide Dioscoridem, lib. IV, cap. CXLIII et CXLIV; Theophrastum, lib. III Hist. Plant. cap. ult. Smilax laevis est convolvulus major; nam minor est helxine cissampelos, inquit Dioscorus. Smilax notat corymbos et coronas quibus deliciosi convivae se coronabant, uti dixi Amos VI, 6; illae enim fiebant ex smilace et similibus herbis ac floribus. Audi Plinium lib. XXIV, cap. X: «Smilax quoque, qui et nicophoros cognominatur, similitudinem hederae habet tenuioribus foliis; coronam ex eo factam impari foliorum numero, aiunt capitis doloribus mederi. Quidam duo genera smilacis dixere: alterum immortalitati proximum in convallibus opacis, scandens arbores comantibus acinorum corymbis, contra venenata omnia efficacissimis, in tantum ut acinorum succo infantibus saepe instillato, nulla postea venena nocitura sint. Alterum genus culta amare, et in his gigni, nullius effectus.» Assyrii ergo comparantur smilaci, arbores scandenti; quia ad altiora semper conscendentes devorati sunt a Medis et Chaldaeis. Tropologice, smilaces sunt, qui charitatem et benevolentiam simulant, ac interim perniciem moliuntur, ait Theophylactus. 11. Ex te exibit, — q. d. Causa tuae cladis et excidii, o Ninive, erit Sennacherib rex tuus, qui ex te exibit in aciem contra Dominum, id est contra Domini urbem Hierosolymam et templum, ut ea disperdat. Volet ergo quasi cum Domino bellum gerere, instar gigantum et Titanum cum Jove certantium; sed haec gigantomachia caro illi stabit: nam caesus et confusus a Deo, profugus redibit in terram suam, ibique a filiis occidetur; ita Theodoretus, Theophylactus, Clarius, Vatablus, Arias et Chaldaeus, qui vertit: Ex Ninive egressus est rex, qui cogitavit contra populum Domini mala. Vide blasphemiam Rabsacis, quem Sennacherib misit ad Judaeos, qua jactat Deum non posse eos e manu sua eripere, Isaiae XXXVI, 20. Quocirca:
1:11
12. Haec dicit Dominus (puniens tantum Assyriorum fastum et blasphemiam): Si perfecti fuerint, etc. — q. d. Licet copiis, robore, opibus praestetis, et numero sitis plures, imo plurimi; tamen attondebit vos angelus pertransiens et feriens. «Attondentur» ergo, id est attondebuntur (sic enim multa verba secundae conjugationis usurpantur et conjugantur in tertia, uti pro ferveo dicitur fervo, pro fulgeo fulgo, pro sedeo sido), hoc est, more capillorum facillime et omnino ab angelo resecabuntur, et in terram dejicientur; et «pertransibit,» scilicet rex eorum Sennacherib, ut fugiat in suam Assyriam: vel «pertransibit,» id est evanescet, exercitus, roburque Sennacherib. Ita S. Hieronymus, Remigius, Albertus, Hugo, Lyranus et alii. Aliter Theodoretus, Rupertus, Arias et Vatablus; accipiunt enim de Ninive, q. d. Etiamsi Ninivitae summa pace et rerum copia fruantur, tamen eorum copia, imperium et gloria transibit ad Medos et Chaldaeos. Ubi nota: Pro perfecti hebraice est שלמים schelemim, quod verti potest primo, pacifici; ita Vatablus; indeque concordes et unanimes ad resistendum hosti. Secundo, integri. Ita Tigurina. Tertio, perfecti, ita Noster. Quarto, in pace, id est prosperitate et rerum abundantia. Ita Chaldaeus et Pagninus. Haec omnia eodem redeunt: significant enim Assyrios integros et perfectos fuisse copiis, opibus et viribus. Unde Pagninus vertit: Sic dixit Dominus: Num erunt in pace? Et vere multi sunt, et vere excidentur et transibunt. Et afflixi te per eos, non affligam te ultra te.
1:12
Afflixi te (o Israel, o Jerusalem, per Sennacherib et Assyrios), et non affligam te ultra, — scilicet per Assyrios; nam per Chaldaeos postea ob nova scelera excisa est Jerusalem. Vide dicta Joel. II, 38. Pronomen enim te refert Jerusalem, non Niniven, uti docent S. Hieronymus, Remigius, Haymo, Rupertus, Lyranus, Arias, Vatablus, Ribera et alii. Nam sequitur: 13. Conteram virgam ejus (scilicet Sennacherib: hebraice enim est affixum sive pronomen masculinum) de dorso tuo. — Virgam vocat vim et tyrannidem, qua Judaeos affligebat, obsidebat et quasi vinctos tenebat. Unde Chaldaeus vertit: Frangam jugum gentium de collo vestro, et vincula vestra praecidam; et Pagninus: Conteram jugum ejus a te, et vincula tua (quibus te constrinxit) dirumpam. Hebraeum enim מטוד matte, id est virga, si alio puncto legas mota, significat jugum, catenas et vincula. Symbolice Theophylactus, virga Sennacherib, ait, sunt peccata, et tentationes diaboli, quae conterit gratia Christi. Eadem sunt semen diaboli, quod suffocat Christus. Unde de eo sequitur: «Non seminabitur ex nomine tuo amplius.» Haec sunt zizania, de quibus Christus Matth. XIII, 27. 14. Et praecipiet super te Dominus: («Praecipiet,» id est decernet et sanciet id quod sequitur): Non seminabitur (id est ut non seminetur) ex nomine tuo amplius, — hoc est, ut nemo deinceps gignatur ex te, qui nomen tuum et stirpem propaget, voceturque filius tuus, et sit rex Assyriorum. Nam paulo post fugiens Sennacherib in Assyriam, in templo dei sui a filiis est interfectus. Unde filium deinceps generare nequivit. Successit ei quidem in regno filius Asarhaddon jam pridem genitus; sed et hic paucis annis regnavit, nec sobolem in regno reliquit. In eo ergo defecit stirps regia Sennacherib. Ita S. Hieronymus, Remigius, Albertus, Hugo, Lyranus, Clarius, Vatablus, Ribera et alii. Aliter Theodoretus et Theophylactus, q. d. In excidio Ninives desinet augustum illud nomen Nini et Assyriorum; eorum enim monarchia transferetur ad Babylonios. Unde deinceps Assyrii vocabuntur Babylonii, quia Babyloniis rerum dominis erunt subditi: sicut postea utrique vocati sunt Graeci et Romani, cum ab Alexandro et Romanis fuerunt subacti. Aliter quoque Sanchez, q. d. Nomine Sennacherib non amplius seminabuntur agri, quorum fructus in regium ejus horreum comportentur; quia ipse brevi spoliabitur imperio et vita. Regis enim nomine fieri dicitur, quod ejus imperio, aeque ac commodo fit, non alterius. Sic ait Plautus in Mercatore: Tibi aras, tibi occas, tibi seris, tibi eidem metis. Tibi denique iste pariet laetitiam labor.
1:13
Moraliter, disce hic justum judicium Dei, quo talionem rependit tyrannis, v. g. Assyriis, ut qui aliena invaserant, perdant sua, imo intereant cum sua stirpe et nomine. Unde Chaldaeus vertit: Non erit amplius memoria nominis tui. Hoc est quod Jeremias cap. XXII, 30, intentat Joachin, sive Jechoniae tyranno: «Scribe, inquit, virum istum sterilem, virum qui in diebus suis non prosperabitur: nec enim erit de semine ejus vir, qui sedeat super solium David.» In Jechonia enim defecit stirps regia Davidis, adeoque regnum Juda: licet enim Jechonias genuerit Salathiel, tamen hic nunquam fuit rex, sed in captivitate Babylonica natus et mortuus, reliquit filium Zorobabel, qui Judaeos Babylone reduxit in Judaeam; sed regis jus et titulum nunquam est adeptus. Simili poena punitus est tyrannus Nabuchodonosor, vel potius Balsasar, de quo ait Isaias cap. XIV, 20: «Non vocabitur in aeternum semen pessimorum.»
1:14
De domo Dei tui interficiam sculptile et conflatile. — Haec jungenda sunt cum Hebraeo, Chaldaeo, Septuaginta et Romanis, licet Biblia Regia, S. Hieronymus, Remigius, Haymo, Lyranus et Clarius aliter dispungant, nimirum sic: De (id est in) domo Dei tui interficiam, scilicet, o Sennacherib: sculptile et conflatile ponam sepulcrum tuum. Verum Hebraeus, Septuaginta et Chaldaeus tollunt hanc dispunctionem, omniaque haec connectunt. Interficiam ergo, id est excidam, tollam, disperdam, exterminabo tua sculptilia, id est tua idola, tuos deos. Unde Septuaginta vertunt: Ex domo Domini Dei tui disperdam sculptilia et conflatilia; et Chaldaeus: De domo idolorum tuorum delebo simulacrum et conflatile; quia, ut sequitur, et ut expresse habet Chaldaeus et Pagninus, ibi ponam sepulcrum tuum, q. d. Profanabitur templum dei tui Nesroch caede tua, praesertim tam immani et parricidiali, qua tu rex et monarcha a propriis filiis in ipso templo occideris, ibique inhumatus jacebis, IV Reg. XIX, 37; quo fiet ut idola pariter profanata censeantur, atque ut profana vel abjiciantur, vel efferantur et confringantur, q. d. «Inde punieris unde sperabas auxilium. Erit sculptile et conflatile sepulcrum tuum, ut inter aras et pulvinaria adorantis idola, sanguis nefarius effundatur,» ait S. Hieronymus. Templum ergo jam non erit templum deorum, sed sepul- crum tuum, id est regis a filiis mactati. Sic Lucanus ait lib. VII: «Coelo tegitur qui non habet urnam.» Sic mare est sepulcrum naufragorum. «Quia inhonoratus es;» quia scilicet ob coelestem in Judaea exercitus tui stragem, turpemque tuam ex ea fugam, contemptus a tuis civibus et filiis in templo occideris; ibique instar idoli confracti et projecti, sanguine et tabe manans, insepultus projicieris, idque in justam poenam et vindictam; quia scilicet tu sacrilege inhonorasti, contempsisti et blasphemasti Deum Israel. Posset secundo, sic exponi, q. d. Per Medos et Chaldaeos in excidio Ninives exscindam, diripiam et disperdam pariter tua sculptilia, tua idola, in quibus tu, o Sennacherib, frustra tuas spes collocasti: insuper ibidem ponam sepulcrum tuum, quia tu illa honorans, me inhonorasti. Minus recte S. Cyrillus haec refert ad Josiam, qui in Judaea delubra idolorum subvertit, IV Regum, XXIII. Agitur enim hic de templo Ninives, non Judaeae. Nota: Pro quia inhonoratus es, Septuaginta vertunt, quia velox es; Chaldaeus, quia hoc perfacile est coram me. Hebraeum enim קלות significat primo, levem; secundo, velocem; tertio, facilem; quarto, vilem et inhonoratum: homines enim leves sunt viles et abjecti. Ecce super montes pedes evangelizantis. (Ita quoque Syrus vertit, et Arabicus uterque, q. d. Caeso Sennacherib, statim cursores et veredarii id ipsum ubique divulgabunt. Unde Ezechias et primores Judaeorum hoc evangelium, id est laetum nuntium, per suos cursores et praecones, more gentis suae, in montibus proclamabunt, ut a populis circumquaque in vallibus habitantibus, quam longissime dato tubae signo exaudiantur. Clamabunt ergo, dicentque): Celebra, Juda, festivitates tuas (antea ob obsidionem intermissas), et redde vota tua, — quae pollicitus es Deo, cum in Jerusalem obsidereris a Sennacherib, ut ab eo te liberaret. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Theophylactus, Haymo et Lyranus. Ubi adverte minus verum videri quod S. Hieronymus, Haymo et Hugo censent, scilicet per festivitates intelligi solemne illud Pascha institutum, et restitutum ab Ezechia, II Paral. XXX, 3 et 13. Nam illud diu ante adventum Sennacherib, sub initium regni sui instituit Ezechias, ut patet II Paralip. XXIX, 3. Septuaginta, quos sequitur S. Cyrillus, Theophylactus et S. Augustinus, lib. XVIII De Civit. XXXI, ita dispungunt et legunt: Quia veloces ecce super montes pedes evangelizantis et annuntiantis pacem. Atque idipsum allegorice referunt ad Apostolos evangelizantes pacem et gratiam Christi; ut alludat Nahum ad Isaiae LII, 7: «Quam pulchri super montes pedes evangelizantis et praedicantis pacem!» Mystice S. Augustinus: «Haec, ait, ad novum Testamentum pertinent, quorum dies festi ita spiritualiter innovantur, ut in vetustatem transire non possint. Porro per Evangelium exterminata sculptilia et conflatilia, id est idola deorum falsorum, et oblivioni tanquam sepulturae tradita, jam videmus. Et hanc etiam hac in re prophetiam completam esse cognoscimus.» Et S. Hieronymus: «Si quando, inquit, gravissima persecutio fuerit, qualis sub Valeriano, et Decio, et Maximiano (hi enim sunt nostri Assyrii et Sennacheribi), et Domini ultio apparuerit in adversariis ejus (uti apparuit in strage Valeriani, Decii et Maximiani), dicamus ad Ecclesiam: Celebra, Juda, festivitates tuas, et redde vota tua.» Sic tropologice anima fidelis Evangelii assecla, quieta et sancta celebrat sua festa, exsultans et jubilans Deo in laude et gratiarum actione, in psalmis, hymnis et canticis spiritualibus, uti monet Apostolus Ephes. V, 19. Unde apte haec referas ad renovationem spiritus et votorum, quam Religiosi faciunt, ac praesertim Societatis nostrae bis quotannis. Haec enim est solemnitas ingens, eisque propria: atque in ea redduntur, id est renovantur et instaurantur vota, ut, si quid ex voto obedientiae decerpserit propria voluntas, ex voto paupertatis propria commoditas, ex voto castitatis incauta curiositas, id totum abdicetur, ut vota primevae integritati et sanctitati restituantur, imo puriora, integriora et ardentiora evadant. Unde fiet quod sequitur: «Non adjiciet ultra, ut pertranseat in te Belial,» ut scilicet vitium cui subjectus fueras, tibi amplius dominetur, sed illud perfecte vincas et mortifices. In his enim tribus perfecta renovatio consistit, nimirum primo, ut Juda, id est vir religiosus confitens et laudans Deum, celebret suas festivitates, hoc est feriatus et liber a terra rebusque mundanis, arctius se totum Deo addicat et consecret, juxta illud Isaiae LVIII, 13: «Si averteris a sabbato pedem tuum, facere voluntatem tuam in die sancto meo, et vocaveris sabbatum delicatum, et sanctum Domini gloriosum, etc.: tunc delectaberis super Domino, et sustollam te super altitudines terrae, et cibabo te haereditate Jacob patris tui.» Secundo, ut reddamus vota Deo; reddamus, inquam, ea prima et integra, taliaque qualia fuere, cum primum ea Deo vovimus. Tertio, ut ultra Belial in nobis non pertranseat: Belial, id est sine jugo, vel vetustum, est innatus cuique defectus, et vitium principale, a quo caetera oriuntur; v. g. in uno vitium principale est ambitio, in alio gula, in tertio acedia, in quarto pusillanimitas. Renovatio in eo consistit, ut hoc vitium quisque ita mortificet, ut amplius non dominetur, sed si quando mentem pulset, statim supprimatur et resecetur; ita ut vitium sit in ejus potestate et dominio, ut illud ad libitum frenare et regere possit. Qui haec praestat, fit homo novus, coelestis et divinus; ac, ut ait Nazianzenus, «in suis actionibus explendescit;» quia terrena fastidiens, mente in coelo versatur, vivitque in continua Dei laude, amore et jubilo, vitamque agit sanctam, apostolicam, angelicam, seraphicam, adeoque jam praeludium habet vitae beatae, eamque orditur et inchoat, brevi eamdem consummaturus in coelo. Quia non adjiciet ultra ut pertranseat in te Belial. — Belial dicitur quasi בלי עול beli ol, id est sine jugo; hinc Belial significat inobedientiam, impietatem, apostasiam; ac secundo, ipsos inobedientes, impios, apostatas, qui jugum legis, vel fidei, vel professionis excutiunt; quorum quia princeps et caput est diabolus, hinc tertio, Belial significat diabolum. Unde pro Belial Tigurina vertit, leo et homini infestus. Hinc in Scriptura homines valde impii et scelerati vocantur filii Belial. Vide dicta II Cor. VI, 15. Hic ergo impium et theomachum Sennacherib cum suo exercitu vocat Belial, q. d. Impius Sennacherib non am-
1:15
plius suis copiis te, o Judaea et Jerusalem, obsidebit et affliget; quia universus interiit, caesus ab angelo. Ita S. Hieronymus, Hugo, Vatablus. Alii per Belial accipiunt Assyrium, id est Assyrios, ut singulare ponatur pro plurali, q. d. Periit Ninive et imperium Assyriorum: translatum est enim ad Chaldaeos. Ita Theodoretus, Remigius et Albertus. Porro Septuaginta vertunt: Non apponent ultra ut pertranseant in vetustatem. Consumptum est, consummatum est; ascendit insufflans in faciem tuam, eruens de tribulatione; vel, ut S. Chrysostomus legit in lib. Decem Homil. Romae impresso: Non adjicient ultra venire ad vetustatem. Consummata sunt, sublata sunt. Ascendit enim e terra insufflans in faciem tuam, et eximens e tribulatione. Quae ita interpretatur, q. d. Vetera consummata et sublata sunt: nova facta sunt omnia. Videntur Septuaginta Belial derivare a radice בלה balah, id est inveterascere, consumi; ut belial, sive beli ol, sit idem quod vetustas jugi et servitutis. Hoc anagogice de renovatione Ecclesiae futura in fine mundi ita explicat S. Hieronymus: «O Juda (o Ecclesia, o fidelis, o sancte et electe), redde vota tua, quia nequaquam ultra pertransient inimici qui te adducent in vetustatem, hoc est, qui te volunt imaginem portare veteris hominis. Quoniam quod vetus est senescet, et quod senescit perditioni proximum est. Completus est mundus, consumptus est adversarius: venit tibi Christus, qui prius insufflaverat in faciem tuam; cum te de limo fingeret, et post resurrectionem quoque insufflans in faciem Apostolorum ait: Accipite Spiritum Sanctum, ipse est qui te liberat de tribulatione. Vastata enim Ninive et transeunte mundo, tribulatio quoque pertransiet.» Allegorice hic Belial, puta Sennacherib hostis populi Dei, est diabolus, peccatum et mors, inquit S. Cyrillus et Theophylactus, quem prostravit et fugavit Christus, cujus ira et furor contra eum graphice describitur hic vers. 2, 3 et 6. Quocirca eo fuso et fugato tranquille agit Ecclesia, ac sine timore et periculo celebrat suas festivitates. Pergit vaticinari obsidionem et excidium Ninives per Medos et Chaldaeos, quorum arma, castra, et milites feroces, celeres et terribiles instar fulguris graphice describit. Deinde, vers. 8, Ninives desolationem, spoliationem, pavorem et consternationem depingit; causamque addit et inculcat, quod fuerit cubile leonum, id est tyrannorum et praedonum. 1. Ascendit qui dispergat coram te, qui custodiat obsidionem: contemplare viam, conforta lumbos, robora virtutem valde. 2. Quia reddidit Dominus superbiam Jacob, sicut superbiam Israel: quia vastatores dissipaverunt eos, et propagines eorum corruperunt. 3. Clypeus fortium ejus ignitus, viri exercitus in coccineis: igneae habenae currus in die praeparationis ejus, et agitatores consopiti sunt. 4. In itineribus conturbati sunt: quadrigae collisae sunt in plateis, aspectus eorum quasi lampades, quasi fulgura discurrentia. 5. Recordabitur fortium suorum, ruent in itineribus suis: velociter ascendent muros ejus, et praeparabitur umbraculum. 6. Portae fluviorum apertae sunt, et templum ad solum dirutum. 7. Et miles captivus abductus est: et ancillae ejus minabantur gementes ut columbae, mur- tuum, quia tu illa honorans, me inhonorasti. Minus recte S. Cyrillus hæc refert ad Josiam, qui in Judæa delubra idolorum subvertit, IV Regum, XXIII. Agitur enim hic de templo Ninives, non Judææ. Nota: Pro quia inhonoratus es, Septuaginta vertunt, quia velox es; Chaldæus, quia hoc perfacile est coram me. Hebræum enim ocal significat primo, levem; secundo, velocem; tertio, facilem; quarto, vilem et inhonoratum: homines enim leves sunt viles et abjecti. Vers. 13. Ecce super montes pedes evangelizantis. (Ita quoque Syrus vertit, et Arabicus uterque, q. d. Cæso Sennacherib, statim cursores et veredarii id ipsum ubique divulgabunt. Unde Ezechias et primores Judæorum hoc evangelium, id est lætum nuntium, per suos cursores et præcones, more gentis suæ, in montibus proclamabunt, ut a populis circumquaque in vallibus habitantibus, quam longissime dato tubæ signo exaudiantur. Clamabunt ergo, dicentque): CELEBRA, JUDA, FESTIVITATES TUAS (antea ob obsidionem intermissas), et redde vota tua, — quæ pollicitus es Deo, cum in Jerusalem obsidereris a Sennacherib, ut ab eo te liberaret. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Theophylactus, Haymo et Lyranus. Ubi adverte minus verum videri quod S. Hieronymus, Haymo et Hugo censent, scilicet per festivitates intelligi solemne illud Pascha institutum, et restitutum ab Ezechia, II Paral. xxx, 3 et 13. Nam illud diu ante adventum Sennacherib, sub initium regni sui instituit Ezechias, ut patet II Paralip. xxix, 3. Septuaginta, quos sequitur S. Cyrillus, Theophylactus et S. Augustinus, lib. XVIII De Civit. xxxi, ita dispungunt et legunt: Quia veloces ecce super montes pedes evangelizantis et annuntiantis pacem. Atque idipsum allegorice referent ad Apostolos evangelizantes pacem et gratiam Christi; ut alludat Nahum ad Isaiæ LII, 7: «Quam pulchri super montes pedes evangelizantis et prædicantis pacem!» Mystice S. Augustinus: «Hæc, ait, ad novum Testamentum pertinent, quorum dies festi ita spiritualiter innovantur, ut in vetustatem transire non possint. Porro per Evangelium exterminata sculptilia et conflatilia, id est idola deorum falsorum, et oblivioni tanquam sepulturæ tradita, jam videmus. Et hanc etiam hac in re prophetiam completam esse cognoscimus.» Et S. Hieronymus: «Si quando, inquit, gravissima persecutio fuerit, qualis sub Valeriano, et Decio, et Maximiano (hi enim sunt nostri Assyrii et Sennacheribi), et Domini ultio apparuerit in adversariis ejus (uti apparuit in strage Valeriani, Decii et Maximiani), dicamus ad Ecclesiam: Celebra, Juda, festivitates tuas, et redde vota tua.» Sic tropologice anima fidelis Evangelii assecla, quieta et sancta celebrat sua festa, exsultans et jubilans Deo in laude et gratiarum actione, in psalmis, hymnis et canticis spiritualibus, uti monet Apostolus Ephes. v, 19. Unde apte hæc referas ad renovationem spiritus et votorum, quam Religiosi faciunt, ac præsertim Societatis nostræ bis quotannis. Hæc enim est solemnitas ingens, eisque propria: atque in ea redduntur, id est renovantur et instaurantur vota, ut, si quid ex voto obedientiæ decerpserit propria voluntas, ex voto paupertatis propria commoditas, ex voto castitatis incauta curiositas, id totum abdicetur, ut vota primævæ integritati et sanctitati restituantur, imo puriora, integriora et ardentiora evadant. Unde fiet quod sequitur: «Non adjiciet ultra, ut pertranseat in te Belial,» ut scilicet vitium cui subjectus fueras, tibi amplius dominetur, sed illud perfecte vincas et mortifices. In his enim tribus perfecta renovatio consistit, nimirum primo, ut Juda, id est vir religiosus confitens et laudans Deum, celebret suas festivitates, hoc est feriatus et liber a terra rebusque mundanis, arctius se totum Deo addicat et consecret, juxta illud Isaiæ LVIII, 13: «Si averteris a sabbato pedem tuum, facere voluntatem tuam in die sancto meo, et vocaveris sabbatum delicatum, et sanctum Domini gloriosum, etc.: tunc delectaberis super Domino, et sustollam te super altitudines terræ, et cibabo te hæreditate Jacob patris tui.» Secundo, ut reddamus vota Deo; reddamus, inquam, ea prima et integra, taliaque qualia fuere, cum primum ea Deo vovimus. Tertio, ut ultra Belial in nobis non pertranseat: Belial, id est sine jugo, vel vetustum, est innatus cuique defectus, et vitium principale, a quo cætera oriuntur; v. g. in uno vitium principale est ambitio, in alio gula, in tertio acedia, in quarto pusillanimitas. Renovatio in eo consistit, ut hoc vitium quisque ita mortificet, ut amplius non dominetur, sed si quando mentem pulset, statim supprimatur et resecetur; ita ut vitium sit in ejus potestate et dominio, ut illud ad libitum frenare et regere possit. Qui hæc præstat, fit homo novus, cœlestis et divinus; ac, ut ait Nazianzenus, «in suis actionibus explendescit;» quia terrena fastidiens, mente in cœlo versatur, vivitque in continua Dei laude, amore et jubilo, vitamque agit sanctam, apostolicam, angelicam, seraphicam, adeoque jam præludium habet vitæ beatæ, eamque orditur et inchoat, brevi eamdem consummaturus in cœlo. QUIA NON ADJICIET ULTRA UT PERTRANSEAT IN TE BELIAL. — Belial dicitur quasi בלי עול beli ol, id est sine jugo; hinc Belial significat inobedientiam, impietatem, apostasiam; ac secundo, ipsos inobedientes, impios, apostatas, qui jugum legis, vel fidei, vel professionis excutiunt; quorum quia princeps et caput est diabolus, hinc tertio, Belial significat diabolum. Unde pro Belial Tigurina vertit, leo et hominibus infestus. Hinc in Scriptura homines valde impii et scelerati vocantur filii Belial. Vide dicta II Cor. vi, 15. Hic ergo impium et theomachum Sennacherib cum suo exercitu vocat Belial, q. d. Impius Sennacherib non am- plius suis copiis te, o Judæa et Jerusalem, obsidebit et affliget; quia universus interiit, cæsus ab angelo. Ita S. Hieronymus, Hugo, Vatablus. Alii per Belial accipiunt Assyrium, id est Assyrios, ut singulare ponatur pro plurali, q. d. Periit Ninive et imperium Assyriorum: translatum est enim ad Chaldæos. Ita Theodoretus, Remigius et Albertus. Porro Septuaginta vertunt: Non apponent ultra ut pertranseant in vetustatem. Consumptum est, consummatum est; ascendit insufflans in faciem tuam, eruens de tribulatione; vel, ut S. Chrysostomus legit in lib. Decem Homil. Romæ impresso: Non adjicient ultra venire ad vetustatem. Consummata sunt, sublata sunt. Ascendit enim e terra insufflans in faciem tuam, et eximens e tribulatione. Quæ ita interpretatur, q. d. Vetera consummata et sublata sunt: nova facta sunt omnia. Videntur Septuaginta Belial derivare a radice בלה tala, id est inveterascere, consumi; ut belial, sive beli ol, sit idem quod vetustas jugi et servitutis. Hoc anagogice de renovatione Ecclesiæ futura in fine mundi ita explicat S. Hieronymus: «O Juda (o Ecclesia, o fidelis, o sancte et electe), redde vota tua, quia nequaquam ultra pertransient inimici qui te adducent in vetustatem, hoc est, qui te volunt imaginem portare veteris hominis. Quoniam quod vetus est senescet, et quod senescit perditioni proximum est. Completus est mundus, consumptus est adversarius: venit tibi Christus, qui prius insufflaverat in faciem tuam; cum te de limo fingeret, et post resurrectionem quoque insufflans in faciem Apostolorum ait: Accipite Spiritum Sanctum, ipse est qui te liberat de tribulatione. Vastata enim Ninive et transeunte mundo, tribulatio quoque pertransiet.» Allegorice hic Belial, puta Sennacherib hostis populi Dei, est diabolus, peccatum et mors, inquit S. Cyrillus et Theophylactus, quem prostravit et fugavit Christus, cujus ira et furor contra eum graphice describitur hic vers. 2, 3 et 6. Quocirca eo fuso et fugato tranquille agit Ecclesia, ac sine timore et periculo celebrat suas festivitates.
1:2
v. 9 « Deus aemulator et ulciscens Dominus, ulciscens Dominus el habens f'urorem, ulciscens Dominus in hostes. suos et irascens ipse ini micis suis » ; — adverte ulciscens tertio repeti (Lap.), ut certissimc constet, Deum esse ultorem semper et ubique, quamdiu et ubicumque hostes Dei exsistant ; atque ad hanc ultionem efferendam inserviunt cetera : est scil. aemulator, LXX &oz5:, qui rem suam, gloriam, honorem magno studio tuetur ac prosequitur, qui laudem sui nominis idolis tribui nullo pacto patietur, qui demum populi sui ab Assyriis oppressi partes sedulo aget propter se et sui nominis gloriam et pignus. Quarc aemulator Deus, uti est impiis ex Iudaeis terrori et omini pessimo, ita piis atque oppressis maximo nominatur solatio! et spe certissima ; zelus enim vcl aemulatio « ab amore nascitur, qui in eos hostiliter et impotenter invehitur, qui rem amatam acceperunt male aut graviter offenderunt : (Sanct. Rib.). Hac appellatione vates illis in memoriam revocat, essc eundem Deum, qui eadem sub sanctione zeli sui iisdem utens nominibus 3d suam declarandam naturam leges suas promulgaverit, unde earur: quoque violationem acriter sit vindicaturus (cf. Ex. 20, 8; 34, 14. Deut. 4, 24; 5, 9. Ier. 24, 19). Zelum Deus manifestat, cum profiteatur : « gloriam mcam alteri non dabo » (Is. 42, 8 ; 48, 11), « propter me, prop- - ter me faciam, ut non blasphemcer » (Is. 48, 11. Ez. 36, 92), « zelus Domini exercituum faciet hoc» (Is. 9, 1; 31, 32. cf. 49, 13; 59, 41. Ez. 39, 25), «zelatus est Dominus terram suam » (Ioel 2, 18 ; cf. Zach. 4, 14; 8, 9). Pars eius zeli est ultio, unde ulciscens Dominus, dein iterum id inculcatur cum addito, quo ultionis magnitudo indicatur, habens furorem, vel ex hebr. dominus furoris i. e. qui maximam furoris copiam possidet de eaque prolubitu disponit neque unquam ea destitui potest ; demum tertio adiungitur, contra quos ultio et furor dirigatur ; est autem furoi ille non transiens, non abscedens, verum manens diu et in longinquum asservatus ; ita clarius in hebr. et servans (i. e. iram in animo reservans Rup. Rib. Lap. Mar.) inimicis suis! i. e. etsi ira non statim devolvatur, ne quis putet eam esse exstinctam ; ita quoque si ultio vaticinio expressa differatur, ne quis eam minus certam habeat vel Dominum ultionis oblitum esse credat (Ftib.). Utique oculis in Assyriorum fortunam coniectis — qui diu crudelitatc et insolentia in alios grassati sunt et post Ionae praedicationem brevem que poenitentiam mox denuo in praeceps ruebant (Theod. M.) — Doi .ultoris longanimitas cernitur;at cum Dei potentiam nemo possit eiu vere, Deus ita longanimiter agere potest, demum unicuique sceleri sua rependetur poena, cum Deus iudicis conditionem et habitum sit indutu rus. Haec vates proponit
Cum Ninive ex longo iam tempore opibus, divitiis, imperio floreat multosque populos impune suppresserit, immo regno israelitico destructo partem populi Dei longe maximam abduxerit in captivitatem, initium minarum vates inde repetit, quod Deus etsi diu ac patienter ferat inimicos, tamen aliquando necessario animadvertit in contumaces. Quare magna cum emphasi effert ultionem illam et iram et vindictam in inimicos Dei, quae a Dei sanctitate summa separari nequit, verum eiusden: sanctitatis ostensio est necessaria. Unde mirantibus continuum Ninive. splendorem, prosperos successus, fortunas longe maximas esse advertendum animum docet ad Deum natura sanctum, indeque ultorem neceseario
1:3
v. 3 « Dominus patiens et magnus fortitudine ct mundans non faciet. innocentem ; Dominus in tempestate et turbine viae eius, et nebulae pulvis pedum eius » ; — bene Theoph. : « Dominus longanimis et patiens super iniquitates peccantium, ob imbecillitatem hoc non facit, ingens enim robur eius», sim. 7heod., qui pergit : « novit etiam non poenitentibus supplicia irrogare ; hoc enim est quod ait aà6oov cóx a0uus:r 1. e. eum qui suppliciis digna commiserit, non impunitum Dominus relinquet ». Is est sensus mundans etc.? Iluic sententiae vates statim eam iudicis manifestationem adiungit, quam in psalmis quoque descriptam habemus, quam Deus in Sinai de scendens ad maiestatis suae terrorem incutiendum exhibuit, quam in mundi consummatione exstaturam esse a Christo edocemur (cf. Ps. 177, 8 seq. 96, 2 seq. Luc. 91, 26 — vide quae notata sunt ad Mich. 4, 2; et ad Hab. 3, 6 seq.). In tempestate scil. et turbine Deus de coelo desccendit (cf. Ex. 19, 16-18), tempestate et turbine Aegyptios disiecit, vel quod alii monent, iudicium per diluvium factum induxit (cf. Cyr.) ; « congruenter nubium agmen pulverem pedum eius nominat ; ut enim facile est homini pulverem pedibus excitare, eodem modo, ut existimo, omnium rerum habenti potestatem Deo procella et nubibus coelum condensare facile est » (Cyr.) ; vel simplicius : dum Deus nubibus involutus descendere fingitur, eo ipso nubes sunt pulvis pedum eius, super quem incedit, quem gradiendo excitat. Symboli vim Rib. ita explanat : « si Dominus ad hostes suos puniendos venire voluerit, veniet cum tempestate et turbine i. e. cum magno impetu et fragore, qualis solet esse exercitus magni, et pulvere pedum suorum, quem gradiens commovebit, nehulas excitabit et coelum obscurabit, ut facere solet magnus exercitus » (sim. Pint.). Ad locutionem hebr. i122! N5 np3 notat S. llier.: « significantius in graeco dicitur àücóv ox dÜwwbcet et cst sensus: diu quidem sceleris Assyriorum patiens fuit et magnanimitatis suae fortitudine iniquitates eorum sustinuit, provocans eos ad poenitentiam, sed quia contempta bonitate Dei secundum cor impoenitens thesaurizaverunt sibi iram in die irae, qui ante patiens fuit, nequaquam eos tamquam mundos et innocentes inultos abire patietur ». Ceterum eam locutionem hebr. S. Hier. varie reddit: Ex. 34, "7 nullus apud te per se innocens est ; Num. 144, 18 nullum innoxium derelinquens ; ler. 30, 44 ut non videaris tibi innozius; ler 46, 28 nec quasi innocenti parcam tibi. Propria significatio est: aliquem impunitum non derelinquere (cf. Pint. Calm.). Vide Iob 9, 98; 10, 44. Uti descensus iudicis est ad terrorem factus, ita potentiae exhibitio non minorem prae se fert horrorem ;
1:4
v. 4 « increpans mare et exsiccanz tllud et omnia flumina ad. desertum deducens. Infirmatus est Basan ct Carmclus et flos Libani clanguit » ; — hebr. et omnia flumina exsiccat, languescit Basan etc. ;in. mare, in flumina et in regiones fertilissimas potentiam suam exserit ita, ut quasi halitu Dei spirante tamquam ab igne vehementissimo omnia arefiant ; ad quod una Dei vox minans et increpans, unus voluntatis nutus sufficit. Exempla haec ad potentiam Dei delineandam depromi iure censent ex clade aegyptiaca, ex transitu Iordanis ; cf. Ps. 1083, 9: «et increpuit mare rubrum et exsiccatum est, et deduxit eos in abyssis sicut in deserto » ; cf. Cyr. Theoph. Alb. Pint. Rib. Sanct. Neque desunt, qui languorem quoque Basan, Carmeli.. historice accipiant, ex tempore scil. quo Israelitae deletis vel eiectis priscis incolis regiones illas occuparunt ; « cum enim poenas repetere statuissem ab iis, qui Basanitidem et Carmelum et Libanum incolunt, vobis eos tra- - didi. Vos autem eorum agros depopulantes et urbes expugnantes civesque in captivitatem ducentes ad summam vastitatem eos redegistis » (Theod. sim. Cyr. Theod. M. Alb.) ; verum praestat, ea proverbiali specie usurpari pro rebus uberrimis et speciosissimis, quas Deus uno ictu prosternere et fere in nihilum redigere valeat (cf. Rib. Sanct. Sa, Mar. Men. Tir.). Eodem modo coram terrifica Dei maiestate montes, firma fundamenta et columnae orbis, contremiscere dicuntur et terra simul cum omnibus, quae ifi ea sint, sustolli v. $ « montes commoti sunt ab eo et colles desolati sunt et contremwit terra a facie eius et orbis et omnes habitantes in co » ; — diligens haec partium enumeratio Dei maiestatem longe lateque in omnia patentem quasi ob oculos expandit ; hebr. montes contremiscunt ez eo et colles colliquescunt, sustollitur terra! etc. i. e. veluti refugienz attollitur (cf. Is. 24, 19. 20) aspectum divinum non ferens, sese proripit ex eius conspectu (cf. Lap.). Post descriptionem talem necessario ac sua sponte (cf. Ps. i5, 8. Mal. 3, 29) infertur
1:6
v. 6 «ante faciem indignationis eius quis. stabit? et qui; resiste in ira. furoris eius? [Incignatio eius effusa est ut ignis et p-- trae dissolutae sunt ab eov; — «sicut ignis si in aridam materiat.i inciderit, facile illam apprehendit et solvit in cineres, sic ira ubi di: compressa est, si se tandem elffundat, omnia late populatur et perdit » (Sanct.) ; « ubi Dei furor instar ignis exarserit, rupes durissimae corar: illius flammis veluti cera liquescent » (Calin.). Quid jam Assyriorum potestas valebit ? quanta cum facilitate eam Deus evertet et destruet funditus (cf. Pint.)? Uti Deus in hostes est terribilis, ita in suos cultores benignus ac clemens. Zclum enim suum hostibus ostendit ultione, bonitate amicis. Quare amici Dei non habent, cur tremenda illa iudicia expavescant ; in hostium punitione apparet Dci in suos benignitas, eiusque iudicia solum mali: sunt horrenda, bencfica bonis. Unde hanc eorum indolem vates describit v. 1« bonus Dominus et confortans in. die tribulationis et scien; sperantes in 52 » ; — hebr. in refugium (est Deus) tn die tribu'ationis ; sciens vel cognoscens i. c. dilisit et in suum ius ac curam accipit cos, qui in ipsum confidunt (cf. Theoph.). Hanc vero curam ostendit, dum eos ab oppressione vindicans in hostes animadvertat. Quare iudicium ir. hostes explanans vates ruinam Ninives addit
1:8
v. 8 « et in diluvio praetereunte consummationem faciet loci eius ct inimicos cius perscequentur tenebrae » ; — verte hebr. et pcr inundationem supereffluentem consummalionem faciet loci eius et inimicos suos persequetur tencbris ; loci eius? scil. Ninives, quae urbs in titulo posita hic necessario (cf. hebr. 17) subintelligitur. Exhibet eius ruinam per imaginem maximae inundationis *, qua omnia vel arripiuntur vel sepcliuntur et dum urbs interitu: obiicitur, Assyrios rerum angustia variisque miseriis continuo affliget ; frustra iram Dei cffugere tentabunt; tencbris i. e. calamitatibus eos involvet omni luce melioris fortunae subtracta. Sunt enim tenebra», nox etc. metaphorae usitatae rerum adversorum et horroris (cf. Is. 5, 30. Lament. 3, 9. Pint.).
1:9
v. 9 « Quid cogitatis contra Dominum ? Consum inationem ipse faciet ; non consurget duplez tribulatio » ; — hebr. ma eis generaliter quid cogitatis de Dco, quasi versus Deum, et quae est inentis vestrae habitudo ad. Deum (5x). lta enim sententia apta est ad utrosque et Assyrios et Iudaeos. Illi qui tot idolorum regna per gloriam et potentiam « Assur domini mei » (uti in inscriptionibus reges Assyriorum loquuntur) deiecerunt et olim superbe minati erant : « quis est ex omnibus diis terrarum istarum, qui eruerit terram suam de manu mea, ut eruat Dominus Ierusalem de manu mea » (Is. 36, 20. cf. 10, 9 10), illi, inquam, vaticinium tale cum plausu et risu accipere censendi erant; hi vero propter rei magnitudinem et eximiam quae humanitus . aderat difficultatem animis haerere poterant dubii, num res vere habi tura esset talem exitum ab omnium exspectatione alienum et portento si inilimum. Quare et illorum superbiam et horum timiditatem prophete impugnat interrogatione sua, provocans utrosque, ut rectam de Domine sententiam capiant, quam scil. ex rerum gestarum recordatione ct ex eius potentia modo descripta (1, 3 - 8) hauriant. Talis enim Domini firmum consilium effectu carere non poterit; esse autem firmam animi eius sententiam, repetitione docet consummationem 1pse facit, idque altero membro adiecto confirmat, ut sententia positive et negative prolata omne dubium omnemque ambiguitatem excludat: mon consurget bis tribulatio (hebr.) i. e. iam non altera vice Assyrii alias nationes oppressione et angustia coarctabunt; sufficit id semel accidisse, bis non (jet ; id quod idem est ac: finis erit imperii et tyrannidis illatae, ac si diceres : semel vicisti, bis non vinces, q. d. adest victoriae et gloriae finis. Mana est in hcc versu iuterpretationum varietas. Volunt alii sermonem fieIam ipsa consummatio describitur et comparationibus adhibitis illustratur (unde v. 10 quia)
Excidium fore Deus per vatem annuntiavit v. 8. Cum Ninive longe lateque dominaretur et Assyrii belli gloria et innumeris victoriis in dissitis quoque regionibus reportatis essent insignes, eiusmodi vaticinium nimia proferri audacia videri poterat. Quare né Assyrii suis viribus freti illud spernerent, neve Iudaei propter maximam illorum potentiam duhios gererent animos, propheta in universum monuit, homines ni] valere contra Dei consilium, idque ut firmum esse ratumque omnibus persua ceat, denuo repetit :
1:10
v. 10 « quia sicut spinae se invicem complecluntur, sic convivium eorum pariter potantium, consumentur quasi stipula ariditate plena » ; — spinae igni sunt destinatae, sic etiam Assyrii, quorum luxuries, tripudium, arrogantia convivio potantium comparatur ; « in spinis duo consideramus : et stimulos qui compungunt et lacerant, et materiam ad incendium idoneam. In altero Assyriorum exprimitur vis inimica et noxia, qua nationes alias contrivere sibique reddidere vectizales et subditas; in altero exhaustam iam esse spinarum viriditatem et succum et concipiendae flammae iam esse dispositas » (Sanct.). Spinae in fasciculum collectae facile comburuntur, ita tota Assyriorum potestas facile funditus evertitur a Domino (cf. Pint.). Tota illorum gloria, pompa, maiestas coram Deo censetur adeo fragilis, misera, nullius prorsus momenti, sicut spinae et stipula arida. Quam facile praeda Domini fiant, etiam textus hebr. exprimit : quia sicuti spinae complexi etl sicut vino suo ebrii, devorantur sicut stipula arida plane ; ebrii enim facile vincuntur et prosternuntur ; quo magis arida est stipula, eo celerius ignem concipit. In illa complexione merito quoque cernes expressum, nullam partem vitaturam esse discrimen, omnia simul ruitura, una iri consumptum (cf. CalUm.). — Non a'"p sed B2 exprimunt Syrus et Chald. ; ille : nam ipsiprincipes eorum rebelles sunt ct in ebrietate sua ebrii ; Chald. vero generaüm in hoc propheta a simplici paraphrasi solito longius abest ; exemplum accipe huius loci: quoniam principes gentium qui depraedati sunt domum Israel, sicut erraverunt in vino, ita seduxe runt ac consumpserunt eos, ut consunit ignis süpulam aridam multum. Ratio autem, cur pernicies Assyriis immineat, est, quia contra Dominum mala consilia animis pertractaverunt et Dei voluntati se opposuerunt; ita
1:11
v. 14 « ez te exibit cogitans contra Dominum malitiam, mente pertractans praevaricationem » ; — clarius in hebr. ex te exiit... consulens ! impietatem i1. e. qui Dominum sprevit, eum in reliquorum deorum censu habuit, quare eius populum et urbem exscindere et ita cum imperio spoliare desideravit et similem pravitatem etiam aliis inspirare studuit. Pugnam igitur contra Deum et iniquitatum propazcatiopem declarat vates iis demum fore exitialem. Plerique vel de Sennacherib (Theoph. Rib. ? Sanct. Pint. Lap. Sa, Mar. Men. Tir. Calm.) vel de Rabsace (Hier. Cyr. Theod. Alb. Calm.) haec dici opinantur secuncum ea, quae Is. cp. 36. 37. narrantur. lis utique sermonibus quasi in cxemplo superba Assyriorum indoles atque arrogantia impia depingitur ; verum illa particularia solum sunt, hic vero propheta in universum reddit rationem, cur Ninive interire debeat, quare sententia etiam in universum intelligi dcbet de impietate et arrogantia omnibus Assyriorum regibus quasi iure hereditatis communi ; quare nostro sensu adoptare possumus verba /iup. (qui versum de regibus Iuda explicat) : « exile videtur hoc sentire de uno, cum nota sit malitia vel praevaricatio regum vel principum fere cunctorum ». strophis quae quaternis versibus constent describi l. c. proponit. In qua re certe &liqua sunt quae attentionem moveant. Ab Aleph usque ad Mem literarum ordo satis facile detegi potest. Habes enim N v. 2 et denuo in initio v. 3, si cum Bickell vocem Iahve versui antecedenti adscripseris ; habes 3 in altera versus parte, 3 in inilio versus quarüi, '* coniectura debet restitui; sed literae sequentes salis commode sequuntur ; 5 in v. 5 priore parte, * in altera; * facili transposiuone in initio. v. 6 ponitur ; n in altera versus parte rite suo loco consistit; item v. 7:2 et *; v. 8 pot est. inchoari a n3 ut 5 suo loco appareat, aliqua opus est transpositione ; altcra enim v. 9 pars NO non consurget duplex tribulatio collocari debet ante priorem iv quid cogitatis. Rcliqua alphabeti pars ita in istis versibus distributa videtur, ut post 7 stalim in eadem voce sequantur D et 5 (scil. v. 3 b nED2 sine scripüone plena); y post à in v. & ^yz (sine scripione plena); X et P eadem coniectura restituuntur qua 5 ; lcgit enim Bickell v. & pro priore 5312N quae vox in fine versus denuo roperitur, aliam vocem scil. daguq. Post à v. & rite occurrit ? Q'qy35 sed 9 et n sola coniectura restituuntur ; legit enim Bickell in v. & b veschet, quaevox sine Aloph scribitur, ut Num. 24, 17, el vertit : et fit commotio (vcl interitus) terrae. Sed quamquam hacc magna sagacitate sunt excogitata, tamen dubitare licebit un cum cadem vcrisimilitudine proponantur. Nam modus quo altera alphabeti pars distribuitur, cst qiujs obscurus, obvolutus, singularis; ludum potius sapit quam artificium poeta dignum : aenigma lectoribus proponit, non, utifit in psalmis alphabeticis, artem et aie) Tum? »ciicni elare exhibet. Omitto coniecturas quibus opus est. Sed illud interrogo * quare artificialis haec structura subito v. 10 cessat, cum tamen v. 11 et etiam sequentes versus arcte cum antecedentibus coliaereant et cum cis unum aliquod eff ciant ? — les tamen digna videtur, quae lectori curioso commendetur. Rei veritatem, uti in eventibus maximis et humanam vim vel exspectationem longe superantibus fieri assolet, Deus iterato affirmat conditionibus etiam adiectis, ut appareat rem omnino esse ad exitum perducendam nequeesse vaticinium ab ulla dependens conditione, ad quod fortasse applicare liceat normam illam apud Ieremiam 18, 1. 8 propositam ; ita
1:12
V. 2 «haec dicit Dominus : si perfecti fucrint et tta plures, sic quoque attondentur et pertransibit. Afflizi te et non afftigam te ultra » ; — «licet, inquit, robusti sint Assyrii et fortitudo eorum numero auzeatur cunctarum gentium ; sic quoque. . tondentur ; quomodo enim numerus capillorum acutae forcipi non repugnat, ita et numerus adversariorum Dei facili succisione tolletur et pertransibit Assur et esse desistet » (S. Ilier.). Perfect, in hebr. integri, incolumes ; etsi optime sint instructi «arte pugnandi, viribus corporis, armis, numero militum, et ordinatione sive instructione acierum, et ita plures fuerint, quam modo sunt » (Aib.), tamen iis omnibus non obstantibus « quam facile crines forcipe. succiduntur » (Atup.), vel quam facile oves tondentur sive foena secantur, tam facile illi delebuntur (— ad metaphoram tondendi ! cf. Is. 1, 90. Pint). Sed cum ruina inimicorum et iudicio in eos devoluto arcte coniungitur, uti iam v. '] indicatur, populi Dei prosperitas et salus ; quare additur afflixi te... i. e. iam non permittam, ut ab Assyriis tribulationes inferantur similes illis sub Achaz, Ezechia, Manasse (cf. 4 Reg. 16. 18; 2 Par. 28. 32. 33, 11); Assur enim pertransibit i. e. evanescet, peribit, exsistere quasi cessabit (cf. Ps. 90, 6 hebr. Iob 34, 20). Illud non afftigam te ultra clarius determinatur
1:13
v. 13 « et nunc. conteràm virgam eius de dorso tuo ct vincula tua. disrumpam » ; — virga Assur dure incumbebat (cf. Is. 9, 4; 10, 5. 21); « vel per metaphoram potestatem eius significat, vel certe viream, qua percutere conabatur et vincula quae captivis parabat » (S. IIier.). Hebr. et nunc conteram ugum ! eius a te, illud scil. auferens desuper te (hebr.), « non quod perpetuam securitatem polliceatur, sed illius tantum temporis et ab illis hostibus » (S. Hier.). Usus erat Deus virga Assur ad puniendum populum suum rebellem vel contumacem ; iam virgam istam frangit et prolicit. Id annuntiatur versu sequenti, qui eadem ratione ad antecedentem adiungitur, qua supra v. 8 us ad v. '| um;
1:14
v. 14 « et praecipiet super te Dominus : non seminabitur ez nomine tuo amplius. De domo dei tui inter[iciam sculptile et conflatile ponam sepulcrum tuum, quia inhonoratus es » ; — i. e. non propagabitur in posterum ex nomine tuo, id quod dicit : imperium Assyriorum et natio interibit, ex serie regnorum et populorum delebitur ; vel, ut Theod. explicat : « non amplius nomen tuum subditis imponetur; subditi enim a suis regibus nomen accipere soliti sunt; sic a Babylone Babylonii...» (sim. TAeod. M. ThAeoph.). Simul cum natione eiusque regno et gloria exscindam (hebr.), inquit Dominus, de domo dei tui, Assur scil. qui in inscriptionibus tamquam regum Assyriorum dux, dominus, consiliarius celebratur, idola varii generis ; quod dicit : simul cum regno Assyriorum idololatria assyriaca concidet, quia populi numinisque gloriae et interitus mutua adesse credebatur habitudo (cf. Is. 46, 1. Ier. 48, 7. Am. 1, 15), quare iam Ex. 19, 12 : « et in cunctis diis Aegypti faciam iudicia ». Sculptile simulacrum est ex ligno vel lapide confectum ; con/latile statua est fusilis, idolum ex aere confectum ; saepius utrumque iungitur cf. Deut. 91, 19. Iud. 17, 3. Is. 48, 8. Et postquam populi gloria concidit et una cum ea idola quofilgo, pro sedeo sido» ; cf. Kaulen, Handbuch zur Vulgata p. 103. — Verbum 373 frequenlegerunt siy0v3, dum Syrus ct Chald. cum texta. mas. iugum explicant. que, ponam sepulerum (uwm, haec omnia sepulcro econdentur, u: oblivio perpetua et mors perennis et abolitio illa nunquam revocand: designetur. Talem autem sortem subibit Assur, quia levior inventus es (hebr.) vel inventus es minus habens, cf. Dan. 5, 91; i. e. appensus in Dei statera inventus est Assur inutilis, vilis; iam non ad Dei consilia promovenda valet vel quae divina providentia ab eo expetiit, non praestitit, quare cum contemptu abiicitur et deletur (cf. Ez. 32, 29). Veterum multi hunc quoque versum de Sennacherib explicant. Audiatur S. Hier. : « non seminabitur ez nomine tuo amplius, statim quippe Niniven reversus Sennacherib a filiis suis occisus est (lege [saiam) et occisus in domo dei sui quam adoraturus intraverat. Hoc est enim quod ait : de domo dei ti inlerficiam : inde punieris, unde sperabas auxilium. Erit sculptile et conflatile sepulerum tuum, ut inter aras et pulvinaria adorantis idola sanguis nefarius effundatur » ; sim. Alb. : « templum sculptilis et conflatilis ponam sepulcrur: tuum » ; Rib. : « potuit cadaver trahi et a festinantibus aut contemnentibus su» altari aliquo idolorum abscondi » ; Mar. : « inter idola sepelieris » sim. Pint. Men. At certe iungi oportet : interficiam sculplile et conflatile; uti iam iungunt Rup. Pint. Sanct. Lap., qui v. g. ita dehac re disserit : « haec iungenda sunt cum Hebr. Chald. Septuag. ' et Romanis, licet Biblia Regia, S. Hier. Remigius, Haimo, Lyranus et Clarius aliter disiungant, nimirum sic : de (i. e. in) domo dei tui interficiam scilicet te, o Sennacherib ; sculptile, et conflatile ponam sepulerum tuum » ; Tir. De Sennacherib etiam Cali. explicat. Praedici volunt ab eo iam non generatum iri filios Jtio. Lap. Sa, Pint. Mar. Tir., eius nomen interiturum Men. ; aliter Alb. : « semina tyrannidis tuae et oppressionis ulterius non colliges » ; valde singulariter Sanct. : « neque ex subditorum labore in regium horreum inferentur frumenta ». S. Cyr. verba illa ad [sraelitas refert : « non eris dispersus in omnes gentes, captivus et erro ». Uti v. 1. 12. 13, ita nunc quoque additur, cum quanta pro Icrusalem laetitia et salute iudicium ih. Niniven sit coniunctum ; sunt enim De; iudicia, sicut nubes illa in exitu ex Aegypto tenebrosa inimicis Dei, amicis autem illuminans noctem (Ex. 14, 90). Unde
1:15
v. 18 « ecce, super montes pedes evangcelizantis et annuntiantis pacem ! Celebra, [uda, fc- ' stivitates tuas et redde vota tua, quia non aditciet ultra ut pertranseat in te Belial; universus interiit » ; — cf. Is. 52, 71. 4; adveniunt scil. nuntii a septemtrione per regiones montanas ad Iudaeam promulgante: casum et castigationem Ninives et inde consequentem pacem ac securit3tem pro luda ; cf. Is. 14, 4 : « cessavit exactor, quievit tributum ». « Ad veterem Ilebraeorum morem alludere videtur propheta, ponen: scil. in montibus exploratores, cum vel provincia tumultibus aestuaret vel de gravissimis rebus ageretur, ut ignibus aliisve signis, de quibus conventum fuerat, hostium invasiones aut ea quorum causa missi fuerant, quam citissime nuntiarent » (Calm.). Nuntius ille de iudicio Dei et pace pro bonis consequente merito dicitur evangelium, laetus, prosper, faustus, utpote qui plurima in se continet bona. Quare Iuda admo netur, ut festis in gratiarum actionem celebratis et sacrificiis oblatis et votis, quae tempore angustiarum voverint, redditis ac rite persolutis diem illum agant sollemniter ; iste enim Belial i. e. homo nequam, praevaricator (ita vocem vertit S. IIier. 2 Reg. 23, 6), apostata (cf. Iob 34, 18), vastator, parans exitium, cum (ofus perierit, Iudaeos iam non molestia afficiet. | Textus hebr. et syriacus ita dividi solet, ut hic versus sequentem sermonem incipiat, dum in LXX et apud Chald. ad antecedentia adnectitur, uti in vulg. Hoc omnino praeferendum esse videtur. Nam uti v. " iam docemur, iudicium Dei in hostes terrificum saluti est piis ; ergo hic quoque id enuntiari post ruinam Assyriorum, prorsus est ad indolem sermonis efformatum. Accedit quod v. 19. 13 ruinae Assyriorum salutaria promissa pro luda adiunguntur; cum igitur v. 14 denuo sermo regrediatur ad ruinam ulterius delincandam, haec descriptio oppositione salutis et exsultationis Iudaeorum eodem modo concinne absolvitur. — Minus apte in initio sermonis secundi de ruina ponitur. — Apud dsaiam 52, "| haec verba de salute messianica usurpantur. Ea adhibet Nahum de quadam huius salutis praeparatione. Quotiescumque enim Iuda e periculo eripitur, ideo eripitur, quia consilia Dei i. e. opus messianicum impleri debent; et si potentia Deo adversa conteritur, ideo conteritur, quia in populo iudaico adesse debet Emmanuel. Hanc normam divinam praeclare docet Isaias : « congregamini, populi, et vincimini, confortamini et vincimini, accingite vos et vincimini ; inite con- . silium et dissipabitur; loquimini verbum et non fiet, quia nobiscum Deus » (quia Emmanuel hebr. 8, 9. 10). Ànc. — Cum in eo sit, ut urbs ab hoste impugnetur, monet propheta, ut se parent ad bellum. Ea autem calamitas urbi imminet, quia Dominus gloriam populi sui instauraturus ultionem capit de inimicis. Huius autem ultionis ministros virtute bellica et plurimo apparatu instructos propheta ex una parte accuratius describit, ex altera parte, quid contra eos Ninivitae moliantur. At Ninive ruit; omnes fuga dilabuntur (9, 4 - 8). Hostes immensam capiunt praedam et ad vastjtatem et ruinam omnem Ninives superbiam adducunt, ita, ut magna cum admiratione regni et potestatis splendor et terror, qui olim fuerit, cum praesenti ruina comparetur. Talem vero vastitatem, tale exterminium adducet Dominus (2, 9 - 13). |
1:1
NAHUM (EBR. NAHÛM «CONSOLATORE»)
Era di 'Elqōš (Nah. 1, 1), che s. Girolamo (PL 25, 1232) pone in Galilea (Driver, Cornely, Crampon); ma s. Epifanio (PG 43, 409), s. Cirillo Alessandrino (ibid. 71, 780) e tutti i moderni in Giudea, come …
1:4
Galaad (v.), a est dalla montagna dei Drusi. È un vasto piano di natura vulcanica, circondato da monti, cantato dai profeti per la sua fecondità, al pari di Galaad e Saron (Is. 33, 9; Ier. 50, 19; Mi. 7, 14; v. Ps. 67, 16 s.; Nah. 1, 4), celebre per i suoi pascoli popolati di tori (simbolo di ferocia e superbia; Ps. 21, 13; Ez. 39, 18), una volta ricoperto di foreste di querce ammirate (Is. 2, 13; Zach. 11, 2) ed …
1:11
… Sam. 23, 6; Iob. 34, 18) o « distruttore » (Nah. 2, 1) assumendo senso concreto, quale nome o aggettivo. B. esprime il male morale, e si applica a tutto ciò (cose, pensieri, azioni) che vi tende o ne proviene (Deut. 15, 9; Ps. 40, 9; 100, 3; Nah. 1, 11; I Sam. 20, 10 Settanta; forse II Sam. 22, 5 [Volgata Belial] e Ps. 17[18], 5 Volgata: torrentes iniquitatis, ove molti vedono in b. lo šē'ōl. …
1:12
… Dio vuole (Deut. 18, 15-22; Ier. 23, 16; 20, 7-9, 15, 19; 14, 14; Ez. 13, 3-17; Mich. 3, 5-8; Zach. 7, 12; cf. II Sam. 7, 1 sgg.), dichiara divino (Os. 4, 1; Ioel. 1, 1; Am. 1, 6, 9, 11, 13; 2, 1 ecc.; Abd. 1; Ion. 1, 1; 3, 1; Mich. 1, 1; 3, 5; 6, 1; Nah. 1, 12; Soph. 1, 1; Agg. 1, 1; 2, 1, 11, 21; Zach. 1, 1; 7, 1 sgg.) ciò che ha scritto; riferisce visioni, rivelazioni o sogni soprannaturali (Num. 12, 6 sgg.; Is. 6, 20; Ier. 1, 11-16; Ez. …
1:15
… A tale personificazione produce nel Vecchio Testamento l'uso ellittico ed assoluto di b. per designare una forza malefica (Nah. 1, 15; Volg. Belial). …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.