A description of Niniues ruine, 5. made ignominious to al nations: 17. forraine souldiars fleing away, and al their owne terrified.
1Woe to thee, O city of blood, all full of lies and violence: rapine shall not depart from thee.Guai a te, città di sangue, tutta menzogne, piena di strage, e di incessante rapina.VVO to thee ô citie of blouds, al of lying ful of tearing: spoile shal not depart from thee.Væ civitas sanguinum, / universa mendacii dilaceratione plena ! / non recedet a te rapina. 2The noise of the whip, and the noise of the rattling of the wheels, and of the neighing horse; and of the running chariot, and of the horsemen coming up,Romor di sferza, romore di ruote precipitose, e di frementi cavalli, e di cocchi ardenti, e di cavalleria, che si inoltra;The voice of the whippe, and the voice of the violence of the wheele, & of the neighing horse, and of the feruent chariot, and of the horsman mounting.Vox flagelli, et vox impetus rotæ, et equi frementis, / et quadrigæ ferventis, et equitis ascendentis, 3And of the shining sword, and of the glittering spear, and of a multitude slain, and of a grievous destruction: and there is no end of carcasses, and they shall fall down on their dead bodies.E di spada, che lampeggia, e di lancia folgoreggiante, e di turba, che è uccisa, e di grave ruina; sono senza fine i cadaveri, gli uni cadono sui corpi degli altri.And of the glistering sword, and of the glittering speare, and of a multitude slaine, and of a greuous ruine: neither is there an end of corses, and they shal fal on their bodies.et micantis gladii, et fulgurantis hastæ, / et multitudinis interfectæ, et gravis ruinæ; / nec est finis cadaverum, / et corruent in corporibus suis. 4Because of the multitude of the fornications of the harlot that was beautiful and agreeable, and that made use of witchcraft, that sold nations through her fornications, and families through her witchcrafts.Per ragion delle molte fornicazioni della meretrice avvenente, e graziosa, che ha l'arte degl'incantesimi, che ha fatte schiave di sue fornicazioni le genti, e le famiglie de' suoi incantesimi.Because of the multitude of the fornications, of the harlot beautiful & grateful, and hauing sorceries, which hath sold nations in her fornications, & families in her sorceries.Propter multitudinem fornicationum meretricis / speciosæ, et gratæ, et habentis maleficia, / quæ vendidit gentes in fornicationibus suis, / et familias in maleficiis suis. 5Behold I come against thee, saith the Lord of hosts: and I will discover thy shame to thy face, and will shew thy nakedness to the nations, and thy shame to kingdoms.Eccomi a te, dice il Signor degli eserciti, e io svelerò sotto i tuoi occhi le tue ignominie, e farò vedere alle genti la tua nudità, e i tuoi obbrobrj a tutti i reami.Behold I to thee, sayth the Lord of hosts: and I wil discouer thy priuie parts in thy face, and wil shew to the Gentils thy nakednes, & to kingdoms thine ignominie.Ecce ego ad te, dicit Dominus exercituum, / et revelabo pudenda tua in facie tua; / et ostendam gentibus nuditatem tuam, / et regnis ignominiam tuam.
6And I will cast abominations upon thee, and will disgrace thee, and will make an example of thee.E sopra di te getterò le (tue) abbominazioni, e ti caricherò di contumelie, e farotti un esempio.And I wil throw vpon thee abominations, and wil vse thee contumeliously, and wil put thee for an example.Et projiciam super te abominationes, / et contumeliis te afficiam, / et ponam te in exemplum. 7And it shall come to pass that every one that shall see thee, shall flee from thee, and shall say: Ninive is laid waste: who shall bemoan thee? whence shall I seek a comforter for thee?E allora tutti quelli, che ti vedranno, si tireranno indietro lungi da te, e diranno: Ninive è desolata. Chi scuoterà il capo sopra di te? Donde cercherò io un consolatore per te?And it shal be, euerie one that shal see thee, shal leape backe from thee, and shal say: Niniue is wasted: who shal shake the head vpon thee? whence shal I seeke a cōforter for thee?Et erit: omnis qui viderit te resiliet a te, / et dicet: Vastata est Ninive. / Quis commovebit super te caput ? / unde quæram consolatorem tibi ? 8Art thou better than the populous Alexandria, that dwelleth among the rivers? waters are round about it: the sea is its riches: the waters are its walls.Se' tu forse migliore della popolosa Alessandria, che risiede in mezzo a' fiumi, ed è cinta dalle acque, il di cui tesoro è il mare, e le sue mura sono le acque?Why, art thou better then Alexandria ful of peoples, which dwelleth in the riuers? waters round about it: whose riches, the sea: waters the walles therof.Numquid melior es Alexandria populorum, / quæ habitat in fluminibus ? / aquæ in circuti ejus; / cujus divitiæ, mare; / aquæ, muri ejus. 9Ethiopia and Egypt were the strength thereof, and there is no end: Africa and the Libyans were thy helpers.Sua fortezza fu l'Etiopia, e l'Egitto, che non ha fine: l'Affrica, e la Libia le diedero aiuti.Aethiopia the strength of it, and Aegypt, & there is no end: Afrike, and the Libyans haue bene in thine ayde.Æthiopia fortitudo ejus, et Ægyptus, et non est finis; / Africa et Lybies fuerunt in auxilio tuo. 10Yet she also was removed and carried into captivity: her young children were dashed in pieces at the top of every street, and they cast lots upon her nobles, and all her great men were bound in fetters.Ma ella pure fu menata schiava in paese straniero: i suoi pargoletti furono infranti negli angoli di tutte le strade: e i suoi nobili furon tirati a sorte, e i suoi grandi conficcati ne' ceppi.But she also in transmigration was led into captiuitie: her litle ones were dashed in the head of al wayes, and vpon her noble ones, they haue cast lot, and al her great men were made fast in fetters.Sed et ipsa in transmigrationem ducta est in captivitatem: / parvuli ejus elisi sunt in capite omnium viarum, / et super inclytos ejus miserunt sortem, / et omnes optimates ejus confixi sunt in compedibus.
11Therefore thou also shalt be made drunk, and shalt be despised: and thou shalt seek help from the enemies.Così anche tu berai fino all'ebbrezza, e sarai conculcata, e aiuto chiederai dal nimico.Thou also therfore shalt be made drunke, and shal be despised: and thou shalt seeke helpe of the enemie.Et tu ergo inebriaberis, et eris despecta: / et tu quæres auxilium ab inimico. 12All thy strong holds shall be like fig trees with their green figs: if they be shaken, they shall fall into the mouth of the eater.Tutte le tue fortezze saranno come que' fichi primaticci, i quali ad una scossa cadono in bocca di chi se li mangia.Al thy munitions as figtrees with their grene figges: if they be shaken, they wil fal into the mouth of the eater.Omnes munitiones tuæ sicut ficus cum grossis suis: / si concussæ fuerint, cadent in os comedentis. 13Behold thy people in the midst of thee are women: the gates of thy land shall be set wide open to thy enemies, the fire shall devour thy bars.Ecco che in mezzo a te il tuo è popolo di donne. Saranno spalancate le porte del tuo paese, e le sbarre saran consumate dal fuoco.Behold thy people wemen in the middes of thee: to thine enimies the gates of thy land with opening shal be opened, fyre shal deuoure thy barres.Ecce populus tuus mulieres in medio tui: / inimicis tuis adapertione pandentur portæ terræ tuæ, / devorabit ignis vectes tuos. 14Draw thee water for the siege, build up thy bulwarks: go into the clay, and tread, work it and make brick.Attingi acqua per l'assedio, ristora le tue fortificazioni, metti i piedi nel fango, e pestalo, e impastandolo fanne mattoni.Draw thee water for the siege, build thy munitions: enter into the clay, and tread, making morter hold the bricke.Aquam propter obsidionem hauri tibi: / exstrue munitiones tuas, / intra in lutum, et calca, / subigens tene laterem. 15There shall the fire devour thee: thou shalt perish by the sword, it shall devour thee like the bruchus: assemble together like the bruchus, make thyself many like the locust.Allora ti consumerà il fuoco, ti sterminerà la spada, la quale ti divorerà, come fa il bruco: raguna gente in tanto numero come i bruchi, e come le locuste.There the fyre shal eate thee: thou shalt perish by the sword, as a bruke it shal deuoure thee: be gathered together as the bruke, be multiplied as the locust.Ibi comedet te ignis, / peribis gladio, devorabit te ut bruchus: / congregare ut bruchus, / multiplicare ut locusta.
16Thou hast multiplied thy merchandises above the stars of heaven: the bruchus hath spread himself and flown away.Avesti più mercatanti, che non sono le stelle del cielo; ma il bruco ingrassato vola via.Thou hast made thy merchandises more then are the starres of heauen: the bruke was spred, & flew away.Plures fecisti negotiationes tuas quam stellæ sint cæli; / bruchus expansus est, et avolavit. 17Thy guards are like the locusts: and thy little ones like the locusts of locusts which swarm on the hedges in the day of cold: the sun arose, and they flew away, and their place was not known where they were.I tuoi custodi simili alle locuste, e i tuoi piccoli come le tenere locuste, le quali si posano sulle siepi nel freddo tempo: ma nato il sole volano via, e non si sa dov'elle si fosser fermate.Thy kepers as the locusts: & thy litle ones as it were the locusts of locusts, which swarme on the hedges in the day of could: the sunne arose, & they flew away, and their place was not knowen where they were.Custodes tui quasi locustæ, / et parvuli tui quasi locustæ locustarum, / quæ considunt in sepibus in die frigoris: / sol ortus est, et avolaverunt, / et non est cognitus locus earum ubi fuerint. 18Thy shepherds have slumbered, O king of Assyria, thy princes shall be buried: thy people are hid in the mountains, and there is none to gather them.Dormono, o re di Assur, i tuoi Pastori: sono sepolti i tuoi principi, a tua gente va a nascondersi per le montagne, e non v'è chi la raduni.Thy pastours slumbred, ô King of Assur, thy princes shal be buried thy people lay hid in the mountaynes, and there is none to gather them together.Dormitaverunt pastores tui, rex Assur, / sepelientur principes tui: / latitavit populus tuus in montibus, / et non est qui congreget. 19Thy destruction is not hidden, thy wound is grievous: all that have heard the fame of thee, have clapped their hands over thee: for upon whom hath not thy wickedness passed continually?La tua ferita non è segreta, gravissima ell'è la tua piaga: tutti quelli, che hanno udite nuove di te, hanno battuto palma a palma per l'allegrezza: imperocché a chi non fece male in ogni tempo la tua malizia?Thy destruction is not obscure, thy plague is very sore: al that haue heard the fame of thee, haue clapped the hand vpon thee: for vpon whom hath not thy malice passed alwayes?Non est obscura contritio tua; / pessima est plaga tua. / Omnes qui audierunt auditionem tuam compresserunt manum super te: / quia super quem non transiit malitia tua semper ?
3:1
Worthington
Blood. Nemrod established his power by shedding blood, Genesis 10. Ninus, who built Ninive, and his successors were also bloody. After 1200 years the empire decayed under Sardanapalus, as historians agree. Yet it continued longer, according to the Scriptures and Ribera, till the Chaldeans destroyed it, when it had subsisted about 1440 years. It was even possessed of great power after the return of the Jews from Babylon, as Eusebius, St. Augustine, Ven. Bede, etc., write. (Worthington)
Haydock
Depart. Septuagint, "be touched." (Haydock)
He continues the metaphor of the lion seizing its prey. Here the last chapter should end.
3:2
The noise. He has described the forces of Ninive, now he specifies those of Cyaxares and Nabopolassar.
3:4
Sold, forcing them to adopt her manners, Romans 7:14.
3:7
Haydock
Bemoan. Literally, "shake his head:" the latter words are not in [the] Hebrew. (Haydock)
Calmet
Some supply, move his lips: but head will answer as well. This is a sign of derision or of pity, Job 42:11., and Matthew 27:39. (Calmet)
3:8
Challoner
Populous Alexandria. No-Amon. A populous city of Egypt, destroyed by the Chaldeans, and afterwards rebuilt by Alexander, and called Alexandria. Others suppose No-Amon to be the same as Diospolis. (Challoner)
Calmet
This seems preferable, as it was amidst waters and near the Mediterranean. Profane historians take little notice of it, as it was greatly reduced. Bochart fixes upon Memphis, others upon the temple of Ammon. But these were too remote from the sea. (Calmet)
Calmet
The former was however near the Nile, (Haydock) which is sometimes called a sea. (Calmet)
Worthington
St. Jerome thinks that Alexandria stood on the ruins of No. (Worthington)
Usher
Yet of this we have no proof. It is thought that Nahum alludes to the devastation caused by Nabuchodonosor. As Juda however was still in his kingdom, it seems rather that Assaraddon, (Isaias xx.) or his predecessor, Sennacherib, (Calmet) laid waste this city, 4 Kings 18:21. (Usher, Year of the world 3292.)
3:9
3:10
Calmet
Captivity. It was afterwards re-established and taken by Nabuchodonosor. (Calmet)
Haydock
Fetters, or stocks. (Haydock)
3:11
Drunk, and be chastised by God, Ezechiel 23:32.
From, to escape.
3:14
Water. This was a necessary precaution, 2 Paralipomenon 32:3.
Brick, to repair the breaches.
3:15
Locust. Yet all will be in vain. Thy numbers will be cut off as easily as locusts.
3:16
Away. Thus did the merchants, at the approach of the enemy.
3:17
Guards. Hebrew, "crowned" princes.
Calmet
Little. Hebrew, "satraps are like great locusts, which," etc. St. Jerome has read (Calmet) toppic instead of taphseraic, (Haydock) which [the] Septuagint neglect. Thapsar denotes an officer, Jeremias 51:27. (Calmet)
Challoner
Of locusts. The young locusts. (Challoner)
3:18
Calmet
Slumbered. They have not guarded the flock. (Calmet)
3:19
Haydock
Hidden. Hebrew and Septuagint, "irremediable," (Haydock)
Calmet
No one pities thy wound, Chaldean. (Calmet)
3:8
Populous Alexandria.... No-Ammon. A populous city of Egypt destroyed by the Chaldeans, and afterwards rebuilt by Alexander, and called Alexandria. Others suppose No-Ammon to be the same as Diospolis.
3:17
Locusts of locusts.... The young locusts.
3:19
THE PROPHECY OF HABACUC
HABACUC was a native of Bezocher, and prophesied in JUDA, some time before the invasion of the CHALDEANS, which he foretold. He lived to see this prophecy fulfilled, and for many years after, according to the general opinion, which supposes him to be the same that was brought by the ANGEL to DANIEL in BABYLON, Dan. 14.
3:1
Nemrod beganne vvith sheeding bloud to make himself great. Gen 10. so Ninus who built Niniue, and their successors vvere stil very bloudie, and otherwise wicked, but at last after 1200 yeares, vnder Sardanapalus their Monarchie decayed much, as most vvriters both Greke & Latin testifie, but yet continued longer & florished againe as Doctor Ribera shevveth by the holie Scriptures, & continued in al from Ninus time til it vvas destroyed by the Chaldees, about 1440. yeares, yea & vvas repayred againe & vvas great after the relaxation of the Ievves from captiuitie. As Eusebius. S. Augustin. S. Beda and others vvrite.
Concordanza Bzee. 14. Habac. 2.
3:5
Concordanza Isa. 47.
3:8
This citie was first called No, but being destroyed by the Chaldees, and reedified by K. Alexander vvas then called by his name. S. Ierom.
3:1
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 53.8
… Micah the Morasthite a joint heir with Christ announces the spoiling of the daughter of the robber and lays siege against her, because she has smitten the jawbone of the judge of Israel. Nahum, the consoler of the world, rebukes “the bloody city”
3:1
1. Vae (scilicet tibi, o) civitas sanguinum, — o Ninive sanguinaria, quae omnium gentium sanguinem fudisti, ut eas tibi subjiceres! Unde Chaldaeus vertit: Vae civitati sanguinum! Ita Theophylactus, Haymo, Rupertus, Hugo et Lyranus. Posset secundo, vox sanguinum, accipi pro scelerum, q. d. Vae tibi, o civitas scelerata, omnibus criminibus plena et cooperta! quia enim sanguinis effusio, puta homicidium, gravissimum est scelus in proximum, hinc quodlibet enorme crimen vocatur sanguis, id est sanguinis effusio, per synecdochen, qua pars pro toto; vel per catachresin, qua simile pro simili ponitur. Unde Syrus et Arabicus vertunt: Vae civitati sanguinum, quae tota est mendacium, et plena iniquitate! Dat causas excidii Ninives, cur scilicet Deus ab ea transtulerit monarchiam in Babylonem. Prima est, caedes injustae, eaeque plurimae. Secunda, quod sit «universa mendacii,» id est, ut Septuaginta, tota mendax; Tigurina, in universum plena mendacio, q. d. «In Ninive nulla est veritas, sed omne mendacium,» ait S. Hieronymus, quia regnat in ea omnis dolus et fraus. Tertia, quod sit «dilaceratione plena,» id est plena rapina et laceratione praedarum. Unde vertit Aquila, excervicatione plena; Symmachus, amoropias, id est crudelitate vel severitate plena. «In altera ejus editione, ait S. Hieronymus, reperi μελοκοπίας πλήρης, id est sectionibus carnium et frustis per membra concisis plena; denique statim subjecit: Ubi indesinens praeda est,» q. d. Ninive repleta est rapinis, sicut lustra leonum plena sunt membris et ossibus animalium ab eis laceratorum et devoratorum. Hisce enim comparavit Niniven cap. II, 11, ubi eam vocavit «habitaculum leonum.» Subdit S. Hieronymus: «Porro Hebraeus (S. Hieronymi in Hebraea lingua magister) פרק perec, gubernaculum, id est κυβερνισμόν interpretatus est, ut ostenderet et urbem fuisse regalem, et velut in navi cunctarum gentium tenuisse gubernaculum.» Symbolice, Ninive speciosa est, et speciosus hic mundus, qui graece κοσμός a specie et ornatu dicitur. Hic enim totus in maligno positus, plenus pleniorque erit in fine, sub diem judicii (ideoque tunc evertetur et concremabitur) sanguinibus, id est caedibus et sceleribus, aeque ac mendaciis, dolis et fraudibus; item calumniis, rapinis, omnique violentia qua proximorum vel famam vel bona, vel corpus vitamque dilacerat. Ita S. Hieronymus. Non recedet (id est nunquam recedet) a te rapina, — q. d. Ninive tota est rapinis intenta; futura enim Hebraeorum saepe actionis continuationem, morem, consuetudinem et perpetuitatem significant.
3:2
Vers. 2. Vox flagelli. — S. Hieronymus cum Remigio, Alberto aliisque suis asseclis pergit haec accipere de Ninive et Assyriis, quasi hic eorum currus, equites, arma describat Propheta, quibus vim inferebant aliis gentibus, easque praedabantur et lacerabant. Melius Theodoretus, Theophylactus et Vatablus haec accipiunt de Chaldaeis, qui flagellarunt et castigarunt praedationes, caedes et rapinas Ninives. Est ergo hic hypotyposis, sive viva belli a Chaldaeis Ninivae inferendi imago et repraesentatio, q. d. Videor jam cominus videre et audire flagella aurigarum in curribus Chaldaeorum hostilibus, rotarum cursus et impetus, equites equosque frementes; item micantes eorum gladios, et fulgurantes hastas, quibus ipsi ingentem multitudinem Ninivitarum interficient, ipsisque gravem ruinam, id est multitudinem cadaverum afferant. Nota, gravis hic ponitur pro magno, id est multo; est enallage: ponitur enim qualitas pro quantitate, et quantitas continua pro discreta; puta gravis pro magno, et magnum pro multo. Sic Antiochus dicitur intrasse Aegyptum in multitudine gravi, id est numerosa et copiosa, I Machab. 1, 18. Sic Deus in Aegyptum per Mosem misit muscam gravissimam, id est plurimam, Exod. cap. VIII, vers. 24. Vide ibi dicta. Rursum quadrigas vocat ferventes et ardentes, ob celeritatem et impetum, quo ipsae ipsarumque rotae adeo motu et collisione lapidum incalescunt, ut ardere videantur, quin et vere scintillas ignemque emittant. Similem curribus fervorem dat Virgilius III Georg.: Illi instant verbere torto, Et proni dant lora: volat vi fervidus axis, Jamque humiles, jamque elati sublime videntur, Aera per vacuum ferri, atque assurgere in auras. Tropologice, Ninive est anima peccatrix, plena sanguinibus, id est sceleribus; haec est tota mendacii, quia nullum in se locum relinquit Deo, qui veritas est; sed fallacibus opinionibus imbuta, et diaboli praestigiis delusa, corpus et rem solidam putat esse opes, delicias, et honores, quae tantum sunt umbrae. Haec dilacerat famam et bona proximorum, quin et alios a via Dei avertit, et bona eorum opera diripit, nec ab hac rapina recedit. Huic imminent multa mala. Primum est, «vox flagelli,» id est conscientiae intus mentem flagellantis, de quo Juvenalis, satyra XIII: Evasisse putes, quos dirae conscia culpae Mens habet attonitos, et surdo verbere caedit; Occultum quatiente animo tortore flagellum? Ita Ribera.
3:3
3. Corruent (Ninivitae et Assyrii) in corporibus suis, — id est inter corpora et cadavera suorum. Ita Chaldaeus. Unde Tigurina vertit: Ruent per sua corpora. Paulo aliter vertunt Pagninus et Vatablus: Impingent (scilicet Chaldaei) in corpora eorum, scilicet Assyriorum occisorum, q. d. Tanta erit strages Ninivitarum, tanta multitudo cadaverum, ut viam tum Assyriis fugientibus, tum Chaldaeis insequentibus intercludant, atque utrique in ea impingant et corruant.
3:4
Vers. 4. Propter multitudinem fornicationum meretricis speciosae. — Fornicatio apud Prophetas significat idololatriam, idolum enim est quasi adulter; Ninive est quasi meretrix speciosa, q. d. Ruent Assyrii propter multitudinem idololatriae Ninives, quae et re et nomine speciosam sonat, ideoque ob suas speciosas opes, delicias et pompas omnibus erat grata, q. d., ait S. Hieronymus, Ruet Ninive, quia totius orbis sibi subjecti coluit idola et maleficia magica; quia tota magiae, superstitioni et idololatriae fuit dedita, ad eamque pellexit, imo coegit omnes gentes. Unde sequitur: Quae vendidit gentes in fornicationibus suis, — q. d. Ninive tradidit alias gentes et populos suis hostibus, puta Chaldaeis; quia ipsa eos docuit suas idololatrias et maleficia, puta incantationes magicas et superstitiones, ob quae a Deo traditi sunt Chaldaeis. Ideo enim Deus immisit Chaldaeos quasi lictores in omnes gentes, ut earum idololatriam et scelera punirent, ut patet Jerem. cap. XXV, vers. 17. Nota: To vendidit significat primo, Niniven instar reginae, sed meretricis, alias gentes sibi subditas, nunc vi, nunc illecebris, nunc mendaciis, aliisque artibus meretriciis coegisse ad sua idola et scelera. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Rupertus, Hugo et Lyranus. Secundo, eam gentes in servitutem redegisse, iisque abusam esse quasi mancipiis, utpote quae illas vendidit hosti, dum eas coegit secum prodire in aciem contra Chaldaeos; itaque ipsas quasi oves, gladiis Chaldaeorum secum mactandas objecit. Ita Theophylactus. Hic verum est illud Poetae: Quidquid delirant reges, plectuntur Achivi. Addunt Cyrillus et Theophylactus fornicationem hic vocari magiam, per quam gentes et tribus vendebant, dicentes: Date nobis mercedem et pretium, ac nos exsecrabimur gentes vobis hostiles, itaque faciemus ut vobis resistere nequeant, easque facile expugnetis, ut fecit Balaam ariolus Balac regi Moab, Numer. XXII et XXIII. Tertio, in Scriptura Achab, III Reg. XXI, 25, et alii dicuntur venditi vel venumdati ut facerent malum; quia scilicet traditi sunt quasi servi in potestatem peccati et diaboli, ut ad ejus nutum agerentur quasi mancipia in omne scelus; traditi, inquam, directe a se suisque heris et dominis; indirecte a Deo permittente, et puniente priora eorum scelera. Et familias (id est populos) in maleficiis suis. — Maleficia vocat veneficia, ut vertunt Septuaginta, opes, pompas, delicias, incantationes, philtra, puta illecebras, quibus Ninive quasi meretrix omnes ad sui amorem et suorum deorum cultum alliciebat. Haec enim significat hebraeum כשבים kesaphim. Symbolice S. Hieronymus: Ninive, inquit, est mundus illecebrosus, habens maleficia; Septuaginta, dux maleficiorum, id est incantationum et illecebrarum, quibus homines dementat: «Vox flagellorum auditur in mundo, quia multae sunt tribulationes justorum, quibus flagellantur, clamitant, et doloris magnitudinem flebili voce testantur. Quando alius daemone, alius ira, quae furori similis est, alius libidine, odio, invidia, superbia, corripiuntur, flagellum in eis Assyrii regis sonat. Sed et in corporis malis, flagellum diaboli intelligimus, de quo ad justum dicitur Psalm. XC: Et flagellum non appropinquabit tabernaculo tuo. Quando videmus hunc morbo regio computruisse, et superesse cadaveri suo: alium intercuti aqua et tumenti naturae corpore, crescentibusque membris formam pristini hominis decrescere: illum purulentias quasdam, et vulnerati damna pulmonis egerere: istum humore in lapides desiccato, urinae amaritudinem, et vesicae tormenta sentire; non dubitemus dicere vocem flagellorum esse Ninive.» Haec S. Hieronymus, qui et subdit: «Et vox commotionis rotarum, dum huc atque illuc genus raptatur humanum, et incertis per cuncta discursibus, ubi periculum, ubi salus sit ignoramus; de qua rota et Ezech. I, 16, et Psalm. LXXVI legimus: Vox tonitrui tui in rota. Habet et Ninive equum persequentem, puta diabolum, de quo Job XXXIX: De longe odoratur bellum. Quadrigae, et quatuor earum equi sunt quatuor perturbationes, de quibus Maro: Hi cupiunt metuuntque, dolent gaudentque. His equis, et hac quadriga Ninive cuncta perturbat. Et quomodo quatuor, quibus pugnamus et tegimur, sunt scuta virtutum: prudentia, justitia, temperantia, fortitudo; ita e contrario quatuor vitia sunt, stultitia, iniquitas, luxuria, formido quibus ab hoste percutimur. Quarum singulae pullulantes habent in se ac multiplices species sagittarum, quibus inferuntur vulnera, imo vulnerati usque ad inferna demerguntur. Nec est finis gentibus ejus. Malitia ejus finem non habet, et quantae species peccatorum, tot gentes sunt Ninive, qua infirmabuntur in corporibus suis a multitudine fornicationis. Nec mirabitur Niniven scortorum jam esse gratissimam, qui tantam hominum multitudinem cum ea viderit fornicari, et maleficiis illius, et quibusdam incantationibus ad amorem ejus pene cunctos trahi. Haec vendidit gentes in fornicationibus suis, quae tollunt membra Christi et faciunt membra meretricis: idque facit tribus maleficiis suis. Facit enim amare eas quae odisse debuerant, et detestari quae amare debebant; ut cum deceptae fuerint, etiam alios matema arte supplantent.» Unde huc alludens S. Joannes Apoc. XVII, 3, Babylonem suam (quae typus est mundi) quasi alteram Niniven schemate reginae, sed meretricis ita depingit: «Vidi mulierem sedentem super bestiam coccineam, plenam nominibus blasphemiae, habentem capita septem, et cornua decem. Et mulier erat circumdata purpura, et coccino, et inaurata auro, et lapide pretioso, et margaritis, habens poculum aureum in manu sua, plenum abominatione, et immunditia fornicationis ejus. Et in fronte ejus nomen scriptum: Mysterium: Babylon magna, mater fornicationum, et abominationum terrae. Et vidi mulierem ebriam de sanguine sanctorum, et de sanguine martyrum Jesu.» Vide ibi dicta. Praeclare S. Bernardus, epist. 103: «Vae, ait, vae! vapor est ad modicum parens, quod aeternae felicitatis aditum intercludit. Quousque tu tantae gloriae profers faenum, quod hodie est et cras in clibanum mittitur: carnem dico, et ejus gloriam: Siquidem omnis caro faenum est, et omnis gloria ejus tanquam flos faeni. Si sapis, si habes cor, si tecum est lumen oculorum tuorum, desine jam ea sequi, quae et assequi miserum est. Beatus qui post illam non abiit, quae possessa onerant, amata inquinant, amissa cruciant.» Et epist. 107: «Diu, ait, ista in te mundus habere non poterit, et te quippe ipsum brevi non habiturus. Nam breves dies hominis sunt. Mundus quidem cum suis concupiscentiis transit; sed te prius emittit quam ipse pertransit. Qui te sine fine delectat amor mox finiendus.»
3:5
Vers. 5. Ecce ego ad te, — o Ninive, armatus et furibundus in Chaldaeis venio, ut te quasi scortum infame spoliem, denudem, castigem, totique orbi ridendam et exsibilandam proponam. Unde Tigurina vertit: En me tibi hostem, inquit Dominus exercituum. Revelabo pudenda tua in facie tua. — Tigurina, Pagninus et Vatablus: Revelabo fimbrias tuas, vel limbos tuos; hoc est, spoliabo te tuis fimbriis, et vestibus speciosis et pretiosis per Chaldaeos, ut omnibus spoliata et nudata a cunctis ridearis et subsanneris, dum cuncti praeter nuditatem et paupertatem, etiam occultas tuas sordes, vomicas et carcinomata, quas syrmate et veste aurata tegebas (haec enim vocat pudenda, quia ob ea pudefiebat), id est occultas suas spurcitias, vitia et foeditates, propalam conspicient. Perstat enim in metaphora meretricis. Unde explicans subdit: Vers. 5 et 6. Ostendam gentibus nuditatem tuam, et regnis ignominiam tuam. Et projiciam super te abominationes, — id est tibi imponam, ostendam, et propalabo omnia tua abominanda scelera; quo fiet ut omnes certatim te abominentur, et diris mille devoveant: tam acris enim vindicta Dei, qua te puniet et evertet, omnibus ostendet te rapacissimam et sceleratissimam tyrannam fuisse. Unde sequitur, «et contumeliis te afficiam,» uti meretrices publice in circulo expositas, vel ad uncum alligatas omnes subsannant, in easque faeces, lutum et stercora jaciunt: itaque «ponam te in exemplum;» Tigurina, faciam te spectaculum; Pagninus, ponam te inquinamentum: Chaldaeus, ponam te exsecrandam, et ponam te foedissimam oculis omnium videntium te. Moraliter, magna Dei est gratia, cum peccatori revelat suam turpitudinem, ac voluptatis illicitae, v. g. meretricis, sordes. Sicut enim exterius et publice meretrice nihil videtur speciosius et elegantius; sic interius et domi nihil putidius, sordidius, vilius, miserius, pauperius, adeo ut adolescentes qui in illas ita pomposas rapiuntur, visis earum internis sordibus, nauseent, et eas abominentur. Tale est peccatum et peccatrix anima, puta est quasi ornata meretrix, et sepulcrum dealbatum; exterius nitens, interius putens et faetens; exterius Venus, interius anus; exterius formosa ut Lais, interius deformis ut Thais; publice splendidior Cyro, domi pauperior Iro, vix habens panem atrum quem mandat, ut ait Terentius in Eunucho. Audivi ab aulicis principis cujusdam feminae luxuriose viventis, corpus ejus tantum foetorem exhalasse, ut intolerabilis videretur, nec tam corpus quam triduanum cadaver esse diceres.
3:7
Vers. 7. Omnis qui viderit te, resiliet a te. — Pagninus, elongabunt se a te; Tigurina, refugiet a te, et dicet: Vastata est Ninive; Chaldaeus, expilata est Ninive; Septuaginta: Qui viderit te, descendet a te, et dicet: Misera est Ninive. Simili modo in excidio Babylonis dicitur Apoc. XVIII, 15: «Mercatores horum, qui divites facti sunt, ab ea longe stabunt propter timorem tormentorum ejus, flentes ac lugentes, et dicentes: Vae, vae civitas illa magna, quae amicta erat bysso, et purpura, et cocco! etc.: quoniam una hora destitutae sunt tantae divitiae.» Sic de Tyro ait Ezechiel cap. XXVI, 47: «Quomodo peristi, quae habitas in mari, urbs inclyta? etc. Nunc stupebunt naves in die pavoris tui: et turbabuntur insulae in mari, eo quod nullus egrediatur ex te.» Et cap. XXVII, 28, describit nautas et mercatores ejulantes in vastitate Tyri. Tropologice S. Hieronymus: «Quamdiu, ait, terrena honoramus, et putamus esse sublimia, velut in quodam superbiae culmine sumus, et miramur pulchritudinem Ninive,» id est mundi. «Cum autem consideraverimus naturam ejus, et omnia corporalia bona, quasi humilia despexerimus, subjicientes nos potentiae manus Dei, tunc miserebimur Ninive, et omnia terrena bona digna planctu judicabimus, dicemusque: Misera Ninive, quanti tuis laqueis irretiti sunt? quantos alligatos laqueis tuis tenes? quis putas resiliet a te, et descendet de superbia tua, et te miseram judicabit?» q. d. Pauci sunt, sed sapientes et oculati, qui id judicant. Ninive ergo est speciosa uxor, speciosi filii et filiae, speciosa famulorum pompa, speciosae opes, speciosae dignitates, quae multos sua specie capiunt et dementant. Verum prudentes, qui considerant earum brevitatem, instabilitatem, fugacitatem, curas, molestias, angores, pericula, vident hanc speciem esse fucatam et larvatam: illico enim praeterit figura hujus mundi, ut ait Apostolus. Quocirca ea despiciunt, dicuntque: «O quantum est in rebus inane!» atque ad speciem mundi coelestis, quae semper durat, ac divina est et beata, anhelant. Exemplum insigne hac in re praebuit S. Eucherius Lugdunensis episcopus anno Domini 440, qui, ut habet Ado in Martyrol. die 16 novembris, cum esset senator ingenio, opibus, eloquentia, scientia, dignitate praenobilis, haberetque conjugem illustrem et opulentam, ex eaque speciosos liberos, plures mares et feminas, haec omnia contempsit, suosque omnes eadem contemnere docuit. Nam universis relictis, secessit in monasterium Lirinense; inde in solitudinem, ibique in spelunca totum se jejuniis et orationibus addixit, donec sede episcopali Lugduni vacante, angeli monitu designatus est Lugdunensis episcopus. Quare a clero et populo ad hoc munus requisitus, cum ipse illud omnino abnueret et excuteret, vi e spelunca extractus, vinctusque ductus in urbem, in cathedra episcopali violenter collocatus est, quam mira fide, sanctitate et doctrina administravit. Exstant etiamnum doctae ejus lucubrationes in Genesim, libros Regum, etc., quas filiis suis Veranio et Salonio dedicavit. Hos enim a puero in monasterio educari curavit, qui deinde pariter ex monasterio, ob illustrem virtutem et sapientiam, ad episcopatum evocati sunt. Uxor vero ejus, nomine Galla, in speluncam mariti, cum ipse ad episcopatum raperetur, secessit, eique in vitae, aeque ac loci rigore successit; nam ibidem totam se poenitentiae et orationi consecravit. Filiae vero Consortia et Tullia, patrem et matrem imitatae, virginitatem Deo voverunt, atque non tantum virginitatis gratia, sed et signorum gloria claruerunt, aeque ac pater, nimirum ipse S. Eucherius, qui inter alia miracula in Alpibus incidens in hominem membris contractum, ac jussu S. Caesarii Arelatensis episcopi (ut habetur in ejus Vita) porrigens ei manum, eumdem elevans, sanitati membrisque restituit. Ita Baronius anno Christi 441 et 463. Unde Claudianus in lib. II De Statu animae, agens de S. Eucherio, qui, inquit, «viridis aevi, maturi animi, terrae despuens, coeli appetens, humilis spiritu, arduus merito, ingenio subtilissimus, scientia plenus, eloquii profluus, magnorum sui saeculi pontificum longe maximus, editis in rem fidei multijugis variorum operum voluminibus, ad populum quoque super statu animae concionatus est.» Quisquis ergo sapis, cum S. Eucherio despue terrae, astra appete, solum despice, coelum suspice, vana licet speciosa contemne, vera et aeterna sectare, terrenis cunctis despuendo dicito: Phy, phy terra, quomodo sordes mihi, cum coelum aspicio! Quis commovebit super te caput? — Septuaginta: Quis gemet eam? Chaldaeus, Pagninus et Vatablus: Quis condolebit tibi? quia sicut antea nullius fuisti miserta, sic jam nullus miserebitur tui; Tigurina: Quis ejus gratia iter suscipiet? ut ei opituletur. Hebraice ad verbum est: Quis movebit ei, vel pro ea? scilicet pedes, vel potius caput: commotio enim capitis super afflicto signum est condolentiae et compassionis, Job XVI, 5; Jerem. XVIII, 16 et alibi. Unde quaeram consolatorem tibi? — q. d. Nusquam invenietur, qui te consoletur, quia invisa es omnibus, ideoque omnes experti tuam tyrannidem gaudebunt de tuo casu et ruina. Ita Vatablus.
3:8
Vers. 8. Numquid melior es Alexandria populorum? — id est populosa, quae multos habet populos, quae abundat multitudine et turbis. Ita Pagninus, Vatablus, Mariana et alii: hoc enim significat hebraeum אמון amon; positum enim est pro הכון hamon. Rursum Amon est cognomen Alexandriae, eo quod ipsa sita fuerit in regione Ammonia, non longe a fano Jovis Ammonii. Vide dicta Jerem. XLVI, 10. Unde Syrus vertit: Numquid melior est Jovon Amon (id est Alexandria, quae etiam Amon aquarum dicitur, ita Lexica Syriaca) quae sedet in fluminibus? Quare alienius vertit Arabicus Antiochenus: Numquid tu melior es buar (exitio) Moab? et Alexandrinus: Para tibi sortem de civitatibus Horod, id est Scytharum, aut sortem de Tammuz, quae habitat in fluminibus. Nisi dicas Alexandriam dici Tammuz a suo idolo, eo quod coluerit Tammuz, id est Adonidem amasium Veneris; quod creditu est facile: fuit enim haec urbs opibus et deliciis, indeque luxu et luxuria diffluens. Sensus est: Numquid, o Ninive, tu melior, id est major, fortior, populosior, potentior es Alexandria populosissima et fortissima? utpote quae ab una parte Nilo, ab altera lacu Mareotico, a tertia mari, a quarta incommeabili solitudine cingitur, ut docet Josephus lib. II Belli, cap. XVI. Vide ejus situm et descriptionem apud Abrahamum Ortelium in Theatro urbium, q. d. Si Alexandria, quae et situ loci, et civium multitudine videtur munitissima, inaccessa et inexpugnabilis, expugnabitur tamen et capietur; non est quod tu, o Ninive, tuo robori praefidas; nam pari modo expugnaberis capierisque et tu. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Rupertus, Remigius, Hugo, Lyranus et alii. Nota primo: Urbs haec tempore Nahum et Jeremiae dicta est No, ut habet textus hebraeus, quae postea, scilicet post annos 200, nimirum anno 320 ante nativitatem Christi, restaurata et amplificata ab Alexandro Magno, ex eo dicta est Alexandria, uti docent Plinius lib. V, cap. X, Solinus cap. XXXV, Strabo lib. XIV, et alii. Praedicit hic Nahum, uti et Jeremias cap. XLVI, 10, eam evertendam a Nabuchodonosore; quod licet aliqui, ut a Castro, factum censeant ante excidium Jerusalem, nimirum anno 1 Nabuchodonosoris; tamen longe verius est id factum esse post excidium Jerusalem, anno 23 vel 24 Nabuchodonosoris, uti ostendi cap. II, 1, idque satis significat hic Nahum. Nota secundo: Urbs haec fuit Aegypti celeberrima, opulentissima, munitissima et populosissima. Unde Alexander Magnus eamdem ad effigiem chlamydis Macedonicae, ait Plinius lib. V, cap. X, orbe gyrato, spatio septemdecim dierum, ut Justinus testatur lib. XI, exstructis muris, qui se extenderent ad sex millia passuum, magnifice restituit. Urbs fuit omnium post Romam maxima (unde hic cum Ninive comparatur, quam maximam fuisse docet Jonas cap. III, 3) longa stadiis triginta, lata decem, ambitu ipso complectens passuum millia quindecim. Addit Q. Curtius lib. IV De Gestis Alexandri: «Fama est, inquit, cum rex urbis futuris muris polentam, ut Macedonum mos est, destinasset, avium greges advolasse, et polenta esse pastas; cumque id omen pro tristi a plerisque esset acceptum, respondisse vates magnam illam urbem advenarum frequentiam culturam, multisque eam terris alimenta praebituram.» Portum enim habet optimum, cui ad dexteram objecta Pharus insula, turrim maximam sustinet, ad trecenta usque stadia navigantibus igne lucentem. Quocirca cum Romanis paruit, pendebat plus tributorum singulis mensibus, quam Hierosolyma toto anno, et praeter pecuniam, annonam quatuor mensium plebi Romanae ministrabat. Alexandria ergo, quam Strabo lib. XIV, urbem potentem et populosam nominat, Alexandri Magni opus, nomen et bustum, emporium erat totius Aegypti vetustissimum, loco ad mercimonia opportuno situm, nimirum ad littus nostri maris, juxta Canobicum Nili ostium, in Africam vergens. Urbs olim magnifica, superbissimis aedificiis, tam publicis quam privatis. Quam deinde ob cultum divinum isthic florentem, plebisque sanctimoniam, paradisum Domini veteres nuncuparunt; sicut et Antiochiam Theopolim. Quocirca Augustus Caesar, post devictum Antonium Alexandriam veniens, et fundatoris corpus reverenter aspiciens, triplici de causa se eamdem, licet hostilem, et Antonio faventem conservasse, palam est fassus: scilicet ob Alexandri memoriam, pulchritudinem urbis, et propter Arium philosophum, qui in universitate Alexandrina professor, magno apud Augustum in honore fuit. In ea enim fuit Musaeum Serapium et Isaeum, a Musis, Serapi et Iside denominatum. S. Marcus tandem evangelista a S. Petro eo missus, Alexandrinos fide et sanctissimi semper et sanctissimi viri praefuerunt, ut Pantenus; deinde Origenes, qui arcem philosophiae et eloquentiae occupans, ibidem in Sacra Scriptura sua hexapla et octapla, ac in eam commentaria illustria exaravit. Origeni successit Heraclas; huic Dionysius, Athenodorus, Malchion, Didymus, S. Athanasius, Cyrillus, Theophilus, etc. Hic S. Hieronymus, S. Basilius, S. Gregorius Nazianzenus aliique praestantissimi viri eruditi sunt. Celebris fuit et hic scriptis Philo Judaeus. Quantum hic floruerit mathesis docet Cicero lib. I De Divinat. De magnifica et omnium disciplinarum libris instructissima Bibliotheca Alexandrina, in qua erant quadraginta millia librorum, quam Aristoteles primum instituit, testis est Strabo lib. XIII; hanc Ptolemaeus Philadelphus, secundus ab Alexandro Magno Aegypti rex, mire auxit libris ex Graecia, praesertim Athenis et Rhodo petitis, teste Athenaeo lib. I, cap. XVII; sed maxime sacris Bibliis, in graecum translatis a Septuaginta interpretibus, quos ipse ab Eleazaro pontifice postulavit. Haec ergo versio Septuaginta Interpretibus facta et cusa est Alexandriae. Ita Eusebius lib. VIII De Praepar. cap. 1, Josephus lib. XII Antiq. cap. II, Clemens Alexandrinus lib. I Strom., et alii. Denique Alexandrina fuit S. Catharina, quae ibidem decollata, lac pro sanguine fudisse fertur. Merito ergo Nahum Alexandriam confert cum Ninive tum in magnitudine, tum in frequentia, tum in robore, tum in clade excidii. Nota tertio: Pro Alexandria populorum hebraice est מנא אמון minno amon; sed Septuaginta aliis punctis legentes מנא mana (unde mina et mna) Amon, vertunt, pars Ammon. Sic enim habent, apta chordam pars Ammon. Per Ammon aliqui Ammonitas Moabitis vicinos accipiunt. Melius accipias Ammonitidem Aegypti, juxta quam sita erat Alexandria, q. d. O Ammonitis regio, o Alexandria, vastaberis: apta ergo chordas tuae lyrae, ut canas tibi lyricum et funebre carmen. Ita S. Hieronymus, qui et aliter explicat, nimirum de Ninive, q. d. «O Ninive, inordinatum et incompositum tuum, et in diversa discrepans in chordarum similitudinem apta, ut fiat harmonia et vocalis in laudes Dei concentus; quia nihil tibi proderit species et magnitudo tua, quae praecipua habere te credis, nisi te aptaveris ad canendum. Considera enim omnem partem sortis filiorum Ammon, et quaecumque aestimantur possidere bona quomodo eos non defenderint, ne irent in captivitatem:» sic nec tua te defendent. Verum priorem sensum praefert S. Hieronymus, et merito: non enim agitur hic de filiis Lot, Ammon et Moab, sed de Ammone Aegypti. Nota quarto: Pro Alexandria populorum, verti potest, Alexandria tumultus, uti vertit Noster, Jerem. XLVI, 25. Utrumque enim significat Amon, vel Hamon, quia populus adducit turbam, turba parit tumultum, tumultus seditionem, seditio stragem et exitium. Prudenter Livius lib. II: «Opulentis, ait, civitatibus venenum seditio, magna imperia mortalia reddidit.» Hinc rursum sapienter monet Thucydides lib. IV: «Curandum est, inquit, vicinis populis, ut pax inter vicinos populos colatur,» ne eorum tumultus et bellum, tumultum et bellum vicinis afflet et afferat. Hac de causa urbes et regiones populosae ut sese in pace conservent, oportet ut foras ad bellum, vel ad novas colonias saepe multos ex illis emittant, praesertim otiosos, inquietos, acres et pugnaces. Ita de Hispanis scribit Justinus lib. XLIV: «Hispani, ait, bellum quam otium malunt; si extraneus deest, domi hostem quaerunt.» Et Carolus V imperator dixisse fertur Francisco Valesio Galliarum regi: «Tui Franci et mei Hispani adeo sunt fervidi et ardentes, ut si bellum nulli moveant, illud suo inferant principi.» Quocirca acute vir sapiens pronuntiavit: «Gallia ut sana sit et sese in pace conservet, necesse est ut quolibet decennio sanguinem mittat.» Quin et S. Catharina Senensis hac de causa suasit Gregorio XI et Urbano VI Pontifici bellum sanctum inferendum Saracenis et Turcis; cumque ei objiceret Pontifex id intempestivum esse ob intestinas discordias et bella, respondit illa efficax remedium ad sopiendas hasce discordias fore bellum Turcicum; in eo enim Christianos posituros privatas lites, et communibus animis contra communem fidei hostem libenter ituros. Insuper in illud emissuros homines otiosos et pugnaces, et his emissis pacem domi fore. Sapiens utique consilium, quod utinam caperent et practicarent reipublicae et Ecclesiae principes! nam domi ditiones suas pacarent, et alienas infidelium sibi et Ecclesiae acquirerent. Id de S. Catharina Senensi refert Ambrosius Catharinus in ejus Vita. Pari modo tumultus populorum perdidit Alexandriam: quod ut significet Nahum, argute vocat eam Alexandriam Amon, id est populorum et tumultus. Alexandrini enim aliique Orientales calidi sunt et callidi: calor facit eos mobiles, mutabiles, biliosos, pugnaces: calliditas facit vafros, subtiles, dolosos, industrios ad machinandum tumultus et bella. Quae habitat in fluminibus. — Quia Alexandria ab ortu et occasu cingitur Nilo, qui in varios rivos se dividens urbem interluit, multasque in ea facit insulas. Aquae in circuitu ejus. — Vatablus: Aquis est circumflua; quia ab oriente et occidente Nilo, a septentrione mari, a meridie lacu Mareotico vallatur. Unde aquae sunt muri ejus: cujus divitiae mare; quia per mare omnis generis merces, eo quasi ad Orientis, imo orbis, emporium comportantur. Scribunt Osorius, Maffeius lib. I De Rebus Indic., et alii, antequam Lusitani navigarent in Indiam, et Goa merces Indicas deveherent Ulyssiponem, omnes illas ex India solitas advehi Alexandriam, et ex ea devehi Venetias, indeque distribui per Europam. Pro divitiae hebraice est chel, quod robur aeque ac opes significat. Unde Chaldaeus vertit, cujus murus est mare; Pagninus, cujus antemurale est mare; Tigurina, cujus propugnaculum est mare; Septuaginta vero chel derivantes a חול chol, id est incipere, vertunt, cujus principium est mare. Hinc patet Alexandriam aquis et situ fuisse munitissimam. Nam, ut ait Josephus lib. II De Bello, cap. XVI: «Munitur undique aut incommeabili solitudine, aut importuoso mari, aut fluminibus, aut coenosis paludibus.» Et Solinus, Polyhist. cap. XXXV: «Alexandria insidioso accessu aditur, fallacibus vadis, caeco mari, tribusque tantum canalibus admittit navigantes.» Et S. Cyrillus ejus patriarcha: «Alexandria, ait, super alias Aegypti urbes plurimum excellebat, tuta a praedonibus, et securum perfugium, quod aquis undique ambiatur; et versus Aquilonem mari alluatur, versus Austrum vero latam et longam, et velut alterum mare, paludem, inquam, Mareotidem habeat: munita sit insuper aliis fluminibus, et lacubus cingatur.»
3:9
9. Aethiopia fortitudo ejus. — Aethiopia enim, sive Abyssia, vicina est et adjacens Alexandriae: unde vocatur Aethiopia sub Aegypto. Alexandria ergo facile ex Aethiopia auxiliares copias ad se evocabat, et facilius ex vicinissima Aegypto. Et non est finis, — scilicet militum et copiarum, quas ex vicinis gentibus sibi confoederatis ad se accersebat. Nam et Africa et Libyes fuerunt in auxilio tuo, — q. d. Auxiliarem habebas totam Africam, et maxime viciniorem ejus partem, scilicet Libyam. In voce tuo, est enallage personae Hebraeis usitata. Transit enim a tertia persona ad secundam. Aliter Vatablus, q. d. Aethiopia et Aegyptus erant auxilio Alexandriae, sicut tibi, o Ninive, auxiliabantur Africa et Libya. Verum Africa et Libya vicinae sunt Alexandriae, remotae vero admodum a Ninive: unde proclive et facile erat Alexandrinis inde evocare auxilia, non vero Ninivitis.
3:10
10. Sed et ipsa (Alexandria) ducta est in captivitatem. — Hinc Clarius et Arias censent Alexandriam jam vastatam fuisse, cum haec scriberet Nahum. Verum ex Jeremia, cap. XLVI, 10, constat eam vastatam a Nabuchodonosore, qui diu post Nahum vixit. Est ergo enallage temporis prophetica; ponitur enim praeteritum pro futuro, «ducta est,» id est ducetur, «in captivitatem.» Allegorice, Alexandria populorum est Ecclesia ex omnibus populis collecta, quae, ut inquit S. Hieronymus, «habitat super omnes Prophetas, et habet doctores in circuitu suo, quorum de ventre manant flumina: cujus initium est mare,» id est lex quae amara est, nisi ligno crucis Christi dulcoretur: «quae habet Aethiopiam in fortitudine: Aethiopia quippe praeveniet manus ejus Deo: et Aegyptum, in quam Dominus venit in nube levi; et Libyes, qui antea habitabant in arentibus, et postea facti sunt in auxilio ejus. Et haec ergo, si non se attenderit, et omni diligentia custodierit cor suum, captiva ducetur, et planget filios suos. Et tu ergo, Ninive, homines videlicet infideles, homines mundo inhaerentes, senties supplicia, et consopieris calice meo, cum illi quoque biberint, qui de mea parte fuerant, et suo vitio corruerunt.» Parvuli ejus elisi sunt, — allisi sunt ad saxa a Chaldaeis, quod summae crudelitatis aeque ac miseriae est argumentum. Et super inclytos ejus miserunt sortem, — q. d. Chaldaei super viros nobiles et primores Alexandrinos a se captos sortem jecerunt, atque eos quasi mancipia sortito inter se distribuerunt. Et omnes optimates ejus confixi (Septuaginta, alligati; Tigurina, vincti) sunt in compedibus.
3:11
11. Et tu ergo (o Ninive, pari modo quo Alexandria) inebriaberis (calice irae Dei, ut puniaris et vasteris), et eris despecta, — adeo ut etiam ab inimicis, quos antea despexeras, cogaris opem poscere. Pro despecta Chaldaeus vertit, pessumdata; Pagninus, abscondita; Tigurina, obscurata, q. d. Abscondes te prae metu et trepidatione: vel, ut alii, tolleris de medio, ita ut non appareas; quia desines esse in rerum natura. Ita Vatablus.
3:12
12. Omnes munitiones tuae sicut ficus cum grossis suis. — Duplices sunt in ficubus grossi: priores sunt primae ficus, quae proinde flores ficulnei vocantur, utpote primo maturae et sapidissimae; posteriores sunt ficus immaturae, quae in hieme per se decidunt. De prioribus hic agitur, q. d. Sicut grossi, id est primae ficus praecoces et maturae (has enim significat hebraeum בכורים biccurim), vento cum sua arbore concussae, facile ex ea decidunt in os comedentis, id est hominis sub ficu hiantis, ut ficus decidentes excipiat et comedat; ita tuae munitiones, o Ninive, concussae a Chaldaeis, illico corruent, et in os, id est in manus et potestatem eorum, cadent. Hoc sensu ficus hic arborem significat, non fructum. Ita Chaldaeus, S. Hieronymus, Haymo, Rupertus et alii passim. Secundo et melius, Vatablus, a Castro et alii per ficus accipiunt non arbores, sed fructus, q. d. Sicut ficus posteriores cum prioribus, sive praecocibus, quae grossi vocantur, vento agitatae decidunt in os comedentis; ita cadent muri et propugnacula Ninives in manus Chaldaeorum, idque facile et sine labore; non enim arbores, sed fructus ficuum cadunt in os comedentis. Unde Syrus vertit: Sicut ficus temporaneae (primitivae) quae cum factae (maturae) fuerint, cadunt in os comedentis; Arabicus Antiochenus: Sicut ficus pulchrae, quae cum maturae fuerint, cadunt de ore eas comedentis; Arabicus Alexandrinus: Omnes habitationes tuae tumentes quasi arbores ficuum, in quibus remanet residuum, quae cum fuerint concussae, cecidit quod in eis est comedenti illud. Ita tropologice, animae peccatorum sunt quasi ficus et grossi, quae cadunt in os diaboli, ait Theophylactus, uti in ejus os cecidit Adam comedens pomum vetitum, quod videtur fuisse ficus. Sic pariter anagogice in die judicii, inquit Rupertus: «Quando manifeste veniet Deus noster, et non silebit; quando ignis in conspectu ejus exardescet, et in circuitu ejus tempestas valida;» magno terrae motu cadent munitiones totius orbis, quantaecumque vel qualescumque, tam spirituales quam materiales possunt intelligi, et illae quarum primus structor fuit Cain, et illae quas contra veritatem exstruit spiritus erroris, omnes cadent in os devorantis inferni, glutientis abyssi, gehennalis incendii.
3:13
Vers. 13. Ecce populus tuus mulieres, — id est quasi mulieres imbelles, effeminatus fuit, o Ninive. Unde Chaldaeus vertit: Ecce populus tuus imbecillis est instar mulierum, in medio tui; quia ob ejus ignaviam et metum inimicis, etc., pandentur portae; Vatablus, aperient se portae, scilicet sponte sua, ut sit hyperbole. Tropologice S. Hieronymus: «Ninive, inquit, id est homines seculares ita passionibus enervati sunt, et viribus elanguerunt, ut imbecillitati mulierum comparentur. Nihil enim in animabus suis forte, nihil robustum possident et virile. Unde inimici, praevalentes adversus eos, aperuerunt omnes sensus eorum, et per corporales januas introgressi sunt; quia dissolutis manibus, id est operibus voluptatis, quidquid in te habueras roboris perdidisti.» Devorabit ignis vectes tuos. — Ignem proprie accipio, de quo dixi cap. II, 13. Aliter Vatablus, q. d. Vectes tui, qui alias solent esse ferrei et fortissimi, ad insultus Chaldaeorum non resistent, sed illico dissilient, ut videantur igne consumi.
3:14
Vers. 14. Aquam propter obsidionem hauri tibi, — q. d. Instat tibi, o Ninive, obsidio; ad eam ergo te para, aquam et annonam compara: erit enim longa et diuturna obsidio. Urbes quaedam carent puteis; unde per aquaeductus forinsecus ex fontibus vel fluminibus, aquas in cisternas excipiunt et conservant, uti fit Brugis Flandrorum; quin et Romae plerique aqua non puteali, sed fontana per aquaeductus invecta utuntur. Talis videtur fuisse Ninive. Unde monet Propheta ut ante obsidionem de aqua sibi provideat. Unde Syrus vertit: Aquas in tribulatione (obsidione) hauri tibi; Arabicus: Aquam in angustia hauri tibi. Intra in lutum, — hoc est, ut S. Hieronymus, subigendo argillam lateres confice, quibus ruinas murorum obstruas; sed frustra id facies, quia ibi et in isto opere igne et ferro te vastabunt Chaldaei. Tropologice S. Hieronymus: Corpus, inquit, nostrum est lutum et later, «quia quasi terra, et paleis, et aqua; ita carnibus, sanguine, venis, nervis, ossibusque compactum est. q. d. Quia semel, o anima, ingressa es lutum, et clausa corpore, sustine injuriam et necessitates corporis, et conculcare ab inimicis, et omnia ad conficiendam carnem, quae paenitentia digna sunt, patere. Semel enim assumens lutum et paleas, et inanibus hujus seculi negotiis involuta, debes per injuriam sponte calcari. Et tamen noli salutem penitus desperare: esto confidens, et corpus, id est laterem tuum, propter assumptum sermonem, quasi aquam in servitutem redige, et subjice tibi, ut domineris lateri tuo, ne vivax te gehennae flamma consumat.»
3:15
Vers. 15. Peribis gladio, devorabit te ut bruchus, — q. d. Sicut bruchus omnia germina absumit, ita gladius hostilis omnia civium tuorum agmina perdet; et, ut ait S. Hieronymus, «quidquid in te virens videbatur, et naturae bono sponte germinans, avaro dente consumet, et quasi bruchus volatu perdito, et gravatus pondere suo, ita et tu gravata onere peccatorum detraheris in terram.» Congregare (ergo) ut bruchus: multiplicare ut locusta, — q. d. Contrahe et collige numerum militum maximum, quantus esse solet numerus bruchorum et locustarum, si ita velis et possis; sed frustra: nam nullae copiae te tutari valebunt; certo enim peribis. Est ironia. Bruchus est species locustae, de qua dixi Joel. I, 4.
3:16
Vers. 16. Plures fecisti negotiationes tuas quam stellae sint coeli: bruchus expansus est, et avolavit, — q. d. Plurimas collegisti merces et opes, sed istae omnes ut bruchus cito a te avolabunt ad Chaldaeos, a quibus diripientur. Vatablus: Plures habuisti mercatores, quam sint stellae caeli: ipsi autem erunt sicut bruchus, qui ubi omnia depastus est avolat, q. d. Mercatores tui, o Ninive, mox ut famam belli et obsidionis audierint, aufugient cum suis mercibus et opibus, instar bruchi deficiente germine avolantis. Sic et a Castro et Pagninus qui vertit: Bruchus grassatus est, et avolavit. Hoc est quod ait Sophar Job. cap. XX, 5: «Quod laus impiorum brevis sit, et gaudium hypocritae ad instar puncti. Si ascenderit usque ad coelum superbia ejus, et caput ejus nubes tetigerit, quasi sterquilinium in fine perdetur: et qui eum viderant dicent: Ubi est? velut somnium avolans non invenietur, transiet sicut visio nocturna.» Sic quoque accipi potest illud Sapientis, Prov. XXIII, 5: «Ne erigas oculos tuos ad opes, quas non potes habere (scilicet juste et licite, q. d. quas habere vel retinere est nefas); quia facient sibi pennas quasi aquilae, et volabunt in coelum:» sicut aves captae ab aucupe, dum patet exitus, illico ab eo quasi injusto et tyranno avolant; simili enim modo opes ab injustis possessoribus, quasi captivae violenter detinentur: unde ut ab hac captivitate in libertatem se asserant, serviantque Deo et justis propter quos creatae sunt, ad eos advolant, uti docet Sapiens Proverb. XXVIII, 8.
3:17
Vers. 17. Custodes tui quasi locustae, — q. d. Duces et milites, qui te, o Ninive, custodiebant, erunt quasi locustae, quae rectore carentes, in periculo huc illucque discurrunt, quaeque nocturno frigore torpidae, oriente sole incalescentes, avolant; ita et ignavi tui milites, accedente Chaldaeo, quasi igne percussi et perculsi diffugient. Nota: Custos Hebraeis vocatur praefectus, rex, dominus, hujus enim est custodire et tueri sibi subditos. Sic Job cap. VII, 20, Deum vocat custodem, id est regem et dominum hominum. Sic Jeremias, cap. IV, 17, custodes vocat reges gentium, qui venturi erant contra Jerusalem. Pro custodes hebraice est minnezaraich, quod derivatur a nezer, id est corona, diadema, coma, separatio, consecratio, nazaraeatus. Unde Vatablus vertit, coronati tui, id est, ut Pagninus, magnates et principes tui; Chaldaeus: Laminae tuae flammificant sicut locustae: laminae, scilicet coronarum et diadematum, quibus hi principes decorabantur. Alii, nazaraei tui; alii, separati et consecrati tui. Principes enim, sicut et sacerdotes, dignitate, aeque ac corona et veste, a plebe erant separati. Tigurina: Comatuli tui locustas referent, q. d. Principes tui erant comati, ipsaque coma et caesarie, velut corona et diademate, ab aliis fuerunt quasi dignitate separati. Coma enim et caesaries in viro est quasi corona dignitatis. Hinc nazaraei apud Hebraeos a vulgo separati erant, et quasi consecrati Deo per comam quam alebant: coma ergo erat insigne honoris et dignitatis. Et parvuli tui quasi locustae locustarum. — «Parvuli,» id est inferiores et gregarii milites, omnis generis et gentis. Hos enim significat hebraeum טפסר tapsar, quos proinde Septuaginta vocant commixtos, scilicet ex varia hominum sorte et gente. Ita S. Hieronymus. Hi enim, quia sunt parvi, et plurimi variique, recte comparantur locustis, uti iisdem comparantur ea de causa Madianitae Judic. VI, 5. Alii tapsar censent compositum ex טף taph, id est parvus, et סף sar, id est princeps. Unde Chaldaeus vertit, duces tui; Pagninus, principes tui; Vatablus, optimates tui; Tigurina, ingenui tui; Arabicus Antiochenus, armati tui; Arabicus Alexandrinus, populus tuus; Syrus vero, nazaraei (continentes, casti) tui quasi locusta inhaerens, vel infixa sepi. Melius tapsar exponas parvus principis, scilicet servus et miles. Ita Noster et Septuaginta. Porro locusta locustarum est locusta non magna et praegrandis, ut vult a Castro, sicut Canticum canticorum est magnum et insigne prae caeteris canticum; sed parva, puta proles et soboles locustae, scilicet attelabus, ut vertunt Septuaginta et Tigurina. Unde S. Hieronymus sic explicat, q. d. «Sicut locustae et bruchus, et paria genimina locustarum quae vocantur attelabi, sole incalescente, avolant, nec reperiuntur; sic tu, o Ninive, dispergeris et fugies. Natura enim locustarum est, ut in frigore torpentes, per calorem volitent. Porro attelabus, quem significantius comestorem interpretatus est Aquila, parva locusta est inter locustam et bruchum, et modicis pennis reptans potius quam volans, semperque subsiliens, et ob hanc causam ubicumque orta fuerit, usque ad pulverem cuncta consumit; quia donec crescant pennae, abire non potest.» Vide de locustis et attelabis ea quae notavi Joel I, 4. Ubi nota hebraismum: Hebraei enim cum volunt significare animal tenerum, et recens natum, ei adjungunt nomen matris, quasi ipsum adhuc matrem sectetur, ab eaque lactetur vel alatur. Sic vocantur agni ovium, id est agni teneri, sequentes oves matres suas. Sic Alexander vocatur hircus caprarum, id est haedus capram matrem sequens, quia erat juvenis, Daniel. VIII, 5. Sic catulus laeanae vocatur leunculus laenam matrem comitans. Sic Samson ait Judic. XV, 16: «In maxilla asini, in mandibula pulli asinarum,» id est aselli lactentis et sequentis asinam matrem suam, «delevi eos, et percussi mille viros.» Fortis enim viri est, per rem parvam magna facere, uti Samson per mandibulam aselli occidit mille Philisteos. Non est cognitus locus earum, — hoc est ipsae locustae non sunt cognitae, nec inventae in loco suo, quia perierunt. Est hypallage. Vide dicta cap. I, 18. Vers. 18. Dormitaverunt pastores (principes et duces) tui, rex Assur, — o rex Ninives. Significat desidiam ducum causam fuisse, cur a Chaldaeis caperetur Ninive, ac proinde ipsos duces a Chaldaeis esse occisos, et plebem dispersam. Hoc est enim quod subdit: «Sepelientur principes tui,» primo vino, deinde humo, q. d. Chaldaei invadent Niniven somno vinoque sepultam, itaque sepultos occident, et in fossis sepelient. Septuaginta vertunt: Consopivit fortes tuos, scilicet rex tuus, o Ninive, sicut Baltasar mero consopivit optimates; quos proinde Cyrus, capta Babylone, eadem nocte oppressit et occidit, Daniel. cap. V, 1 et sequent. Quod tropologice S. Hieronymus explicat de diabolo: hic enim est rex Ninives, id est mundi: «Semper enim, inquit, diaboli studium est vigilantes animas consopire. Denique somnum, et in passione Domini Apostolorum oculos gravi sopore premit, quos Salvator suscitans ait: Vigilate et orate, ne intretis in tentationem. Et rursum: Quod vobis dico, omnibus dico: Vigilate. Hinc quos ille suavi et pernicioso carmine Sirenarum illexerit ad dormiendum, excitat sermo divinus, et dicit: Surge qui dormis, et illuminabit te Christus,» Ephes. V. Unde idem anagogice dicet Christus in excidio Ninives, id est in fine mundi, cum homines ob peccatum somno mortis consopitos resuscitabit, facietque resurgere ad vitam beatam. Latitavit populus tuus in montibus. — Chaldaeus, Tigurina et Pagninus: Dispersus est populus tuus per montes, scilicet fugiens Chaldaeos, ac in montibus et speluncis ab eis se abscondens.
3:19
Vers. 19. Non est obscura contritio tua, — q. d. Clades et strages tua, o Ninive, tuum, inquam, excidium non est secretum, sed publicum totique orbi conspicuum. Septuaginta vertunt: Non est sanitas contritionis tuae, id est plagae et vulneris tibi a Chaldaeis inflicti; Chaldaeus: Non est qui doleat sibi de fractione tua, q. d. Non est qui tibi tuaeque plagae condoleat. Pagninus: Non est curatio fracturae tuae; Tigurina: Neque leve est vulnus tuum, sed acerba plaga tua; Vatablus: Non erit curatio fracturae tuae, doloris plena erit plaga tua, id est fractura tua nulla curatione curari poterit: vulnus quod accipies a Chaldaeis erit plenum doloris. Omnes qui audierunt auditionem tuam (hoc est, rumorem et famam de tua calamitate et excidio. Est metonymia: ponitur enim actus pro objecto, scilicet auditio pro re audita, puta pro nuntio et fama), compresserunt manum super te, — id est, ut Chaldaeus: Comploserunt super te manibus laetantes, quia tua malitia et tyrannis, per tributa, onera, aliasque exactiones et oppressiones, transiit per universos, omnesque jugiter vexavit, q. d. Quia alios semper afflixisti, idcirco nunc pari modo affliget te Deus per Chaldaeos, omnesque gaudebunt et laudabunt justum Dei in te judicium. Symbolice et tropologice, omnia quae hisce tribus capitibus de Ninive, ejusque pompa, opibus, viribus, gloria, illecebris, fuco, fraudibus, vanitate et excidio dicta sunt a Propheta, facile est, mutato tantum nomine Ninives in nomen mundi, adaptare mundo, ejusque pompae, opibus, gloriae, vanitati et interitui, quae in dies oculis nostris cernimus, et plene cernemus in ejus fine, puta in die judicii. Quocirca sapienter monet S. Joannes I epist. cap. II, 15: «Nolite diligere mundum, neque ea quae in mundo sunt. Si quis diligit mundum, non est charitas Patris in eo.» Et rursum: «Mundus transit, et concupiscentia ejus.» Ubi S. Augustinus: «Quid vis? inquit, utrum amare temporalia et transire cum tempore, an Christum amare et in aeternum vivere?» Idem, epist. 36: «Vincula, ait, hujus mundi asperitatem habent veram, jucunditatem falsam, certum dolorem, incertam voluptatem, durum laborem, timidam quietem, rem plenam miseriae, spem beatitudinis inanem.» S. Ambrosius, lib. De Virgin.: «Discite, ait, in hoc mundo super mundum esse. Si corpus geritis, volitet in vobis ales interior.» S. Chrysostomus, hom. 77 in Matth.: «Cur perforato dolio aquam ingeris? Nihil enim aliud est pro praesentibus istis laborare, quam flammam decerpere, quam pugnis aera caedere. Certe frustra curris; vanitas enim omnia.» S. Gregorius, hom. 3 in Evangel.: «Despiciamus, ait, cuncta praesentia. Nulla sunt etenim quae transire possunt. Turpe sit diligere, quod constat citius perire. Non nos terrenarum rerum amor superet, non superbia, non ira dilaniet, non luxuria polluat, non invidia consumat.» Et hom. 5: «Ipsae ruinae ejus praedicant quod amandus non est. Si enim ruinam sui domus quassata minaretur, quisquis in illa habitaret, fugeret: et qui stantem dilexerat, recedere quantocius a cadente festinaret. Si igitur mundus cadit, et nos eum amando amplectimur, opprimi volumus potius quam habitare; quia nulla nos ratio a ruina illius separat, quos ejus passionibus amor ligat.» S. Bernardus passim mundum vocat stabulum, viam peccatorum, carcerem, atrium diaboli, noctem, plenum spinis, crucem, infidum, amantem nihil, vento vanitatis impulsum, inimicum Deo. «Impellit, ait ipse serm. 85 in Cant., omnes, sed solos evertit amicos suos, id est consentaneos sibi. Nolo esse amicus mundi, ne cadam. Nam qui vult esse hujus mundi amicus, inimicus Dei constituitur, quo utique nullus gravior casus.» Idem, serm. 9 in Coena Domini: «Amor, ait, mundi totum mundum quaerit, et nunquam satiatur. Imo cum plus habet, plus cupit semper habere. Amor Dei unum cupit semper habere solum, illo contentus est, nil aliud jam possidere praeoptat. Amor Dei nil aliud quaerit, nisi solum Deum.» Idem, serm. De Miseria humana: «Vide, miser homo, quia totum est vanitas, totum stultitia, totum dementia, quidquid facis in hoc mundo, praeter id solum quod in Deum, et propter Deum, et ad honorem Dei facis. Et mundum diligis, et Deum relinquis: mundum qui diligit, semper est in angustia; mundo vivere mors est; mundo anima mortua vivet. Dum vivis in carne, morere mundo, ut post mortem carnis Deo vivere incipias,» ait ipse epist. 105. Idem in Meditat.: «Dic mihi, ait, ubi sunt amatores mundi, qui ante pauca tempora nobiscum fuerunt? nihil ex eis remansit nisi cineres et vermes. Attende diligenter qui sunt et fuerunt, sicut tu comederunt et biberunt, riserunt, duxerunt in bonis dies suos, et in puncto ad inferna descenderunt. Hic caro eorum vermibus, illic anima eorum ignibus deputatur, donec rursus infelici collegio colligati, sempiternis ignibus involvantur. Qui socii fuerunt in vitiis, socii erunt in poenis: una namque poena illos implicat, quos unus amor in crimine ligat.» Boetius, lib. II De Consol. metro 3: Rara si constat sua forma mundo, Si tantas variat vices, Crede fortunis hominum caducis, Bonis crede fugacibus, Constat aeterna positumque lege est, Ut constet genitum nihil. Quin et Cicero Tuscul. IV: «Quid, ait, videatur ei magnum in rebus humanis, cui aeternitas omnis totiusque mundi nota sit magnitudo?» Et Seneca: «Doce, inquit, leve esse et vanum hoc quod apud homines felicitas dicitur, unam illi syllabam facillime accedere.» Syllaba haec est, fel: felicitas enim terrena, ejusque mel facile in fel vertitur, aut est, in: felicitas enim facile fit infelicitas. Et Plinius in Panegyr. Trajani: «Habet, ait, has vices conditio mortalium, ut adversa ex secundis, secunda ex adversis nascantur.» Haec cogitabat, haec sapiebat aulicus ille Caesaris, qui, lecta Vita S. Antonii, conversus ad socium: «Dic, ait, quaeso te omnibus laboribus nostris quo ambimus pervenire. Quid quaerimus? cujus rei causa militamus? Majorne esse poterit spes nostra in palatio, quam ut imperatoris amici simus? et ibi quid non fragile plenumque periculis? et per quot pericula pervenitur ad grandius periculum? et quamdiu istud erit? Amicus autem Dei si esse voluero, ecce nunc fio.» Et mox: «Ego jam me abrupi ab illa spe nostra, et Deo servire statui; et hoc ex hora hac, hoc in loco aggredior. Te si piget imitari, noli adversari. Respondit ille se adhaerere socio tantae mercedis, tantaeque militiae.» Ambo ergo valedicentes aulae et mundo, ibidem Dei obsequio se manciparunt. «Et ambo habebant sponsas, quae postea quam hoc audierunt, dicaverunt etiam ipsae virginitatem tibi, o Domine.» Ita S. Augustinus lib. VIII Confess, cap. VI. Haec sapiebat S. Romula, quae mundum calcans, totamque se dedicans Deo, moriens a duobus angelorum choris psallentibus deducta est in coelum. De qua proinde S. Gregorius, hom. 40 in Evangel., ita exclamat: «O vos qui in hoc mundo divites aut esse creditis, aut estis, conferte, si potestis, falsas divitias vestras veris divitiis Romulae. Vos in hujus mundi via, omnia amissuri possidetis; illa nihil quaesivit in itinere, et omnia invenit in perventione. Vos laetam vitam ducitis, tristem mortem timetis; illa tristem vitam pertulit, ad laetam mortem pervenit. Vos ad tempus quaeritis obsequium hominum; illa despecta ab hominibus invenit socios choros angelorum. Discite ergo, fratres, temporalia cuncta despicere; discite honorem transeuntem contemnere, aeternam gloriam amare.»
3:1
v. 4 « Vae civitas sanguinum ! universa mendacii dilaceratione plena ! non recedet a. te rapina » ; —hebr. universa illa mendacio, dilaceratione plena. Bene Chal. : « vae civitati fundenti sanguinem » ; continuis enim bellis in alias gentes saevierunt Ássyrii ; « promptissimi ad caedes et admodum sanguinarii fuerunt "eges Ninives; alii ex eorum numero belli cupidi et in quos ducerent, cos semper implacabili feritate vexare connitentes » (S. Cyr. sim. Theod. M. Pint. Mar.). Et quanta crudelitate et quot caedibus usi sint in bellis gerendis, satis superque monumenta hodiedum servata ostendunt (cf. Layard l. c. 448. 4956. Rawlinson|. c. Accedit, quod in subigendis nationibus mendacioi. e. fraudibus, dolis usi sunt, fidem iuratam et foederum sacramenta violaverunt (cf. Cyr. Theoph. Alb. Pint. Calm.), falsis promissionibus dece perunt (comparat Theod. M. promissa a Rabsace facta Is. 36, 16). Ita vi et fraude omnes spoliarunt ; quare urbs dilaceratione ? plena, i. e. rapinis violentia et crudelitate factis more belluarum rapacium, quae praedam discerpunt. Idque factum est continuo ; quare additur non recedet... i.e. nunquam non Ninive rapinis erat plena ?; erat quasi leonum spelunca semper praeda referta (cf. 2, 43) ; designatur «pertinacia in malo» (A/b.) et « continuum latrocinium » (Calin.), Eandem regni indolem reprehendit Is. 33, 1. At qua re Ninive peccavit, eadem punietur; bellico furore et terrore oppressit ; bellico horrore ipsa opprimetur. Quem impetum vivis coloribus, « mira elegantia, proprietate, maiestate verborum » (Rib.) vates describit, quasi eum irruentem iam oculis cerneret et auribus perciperet
Ninive vel imperium assyriacum reliquas gentes caedibus, vario fraudum genere, spoliationibus oppressit ; quare vates vaé illi denuntiat -
3:2
v. 9 «voz flagelli et vox impetus rotae et equi frementis et quadrigae ferventis et equitis ascendentis
3:3
v. 3 et micantis gladii et fulgurantis hastae et multitudinis interfectae et gravis ruinae, nec est finis cadaverum et corrwent in corporibus suis» ; — primo currus bellici quattuor dictionibus exhibentur : voz vel sonus flagri, quo aurigae equorum cursum accelerant et aérem strepitu implent ; sonus strepitus rotae (hebr.), qui simul cum multiplici flagrorum sonitu percipitur ; e£ equus currens et currus saliens (hebr.) i. e. praeceleritate currus, praesertim in campo vel ad minimum inaequali, subsultare et salire videntur rapide concussi. Praeter currus citato cursu equites quoque ad certamen feruntur : eques ascendens et flamma gladii et fulgur lanceae (hebr.) ; arma coruscantia promuntur et quasi incendia et fuleura undique horrorem et mortem spargunt, id quod statim subditur (et ita declaratur, quid tales milites istis effecerint armis) : et multitudo percussorum et ingens pondus cadaverum, mec finis corporibus (hebr.) i. e. inzens mortuorum cumulus $. Notat S. Hier. : «in hebraeo habetur pherec malea (1N312 D^2 quod interpretatus acervatur, continuo corpora caesorum corporibus iam prostratis adduntur, et ita quidem, ut ipsis victoribus prae corporum ubique iacentium mole fere obstruantur viae et aditus occludatur : impingunt 4n corpora eorum (hebr. cf. Vat. Tir. Calm.). Vera dicendi lumina a propheta promuntur ; quare rite advertit S. ITier. : « tam pulchra autem iuxta hebraicum et picturae similis ad proelium se praeparantis exercitus descriptio est, ut omnis meus sermo sit vilior ». Atque membra illa brevia, consisa, solis nominibus conflata quam maxime apta sunt ad vivam rerum imaginem exhibendam et dum per modum exclamationis proferuntur, etiam audientium animos vehementer percellunt, et crebris particulis iuncta impetum et praecipitem rui- .nae cursum delineant. Elegantem descriptionem oculis subiicere conantur interpretes ;: audi S. Cyr. : « mihi videtur propheta tumultuationem proelii veluti ante oculos positam perspicue commemorare ; videt enim quodammodo urbem equorum ungulis pulsatam et curruum rotis perstrepentem et omni armorum genere clarissime fulgentes vastatores et innumeros eversores» ; audi Sanct. : « haec pulchra quaedam hypotyposis exercitus, qui alacri atque incitato cursu properat ad sumendum de Ninive supplicium, aspirans caedem et sanguinem et ad paratam sibi praedam anhelans ». At circumlocutio quaevis vim illam et energiam in simplici verborum serie apud vatem constitutam non adaequat et si plura iis addideris, brevitatem illam ictusque continuos, quibus pondus inest maximum, enervasti. — S. Hier. ad integragn sententiam retulit vocem, a qua descriptio incipit; verum commodius id non fit. Ceterum verum est, quod Sanct. adnotat : «vocis significatio apud Hebraeos latissime patet et idem est quod sonus, undecumque proveniat... quare vox dicitur sonus, qui auditur a flagello aurigae; vox rotae, cum praecipiti celeritate volvitur; vox item hinnitus equorum : quaecumque demum a corporum collisioneaudiendi sensum tangunt et movent » ; unde iuxta vulg. expone: « videor etiam audire sonum gladii micantis, i. e. exacuti, optime praeparati iam Assyrios caedentis et hastae longe lucentis et splendorem quasi fulguris emittentis » (Rib.) ; est enim militibus cura maxima, ut arma tersa sint et splendida. Illud vulg. corruent 4n corporibus suis de Assyriis dicitur (cf. Rib. Sanct. Lap.); S. Hier. advertit, textum duplici modo intelligi posse : « vel cadent a sua multitudine, dum a se invicem constipantur; vel in cadaveribus corruent interfectorum ' » ; et hoc ultimum praefert Pint. Praeter caedes, iniurias, rapinas omnemque erudelitatem et oppressionem Assyrii turpi etiam idololatria peccarunt atque hanc et vitia ei congenita aliis quoque gentibus persuaserunt easque in eundem insaniae ac libidinis furorem rapuerunt. Haec est alia ratio, cur Ninive supplicio prosterni debeat, quam vates exsequitur
3:4
v. 4 « propter multitudinem fornicationum meretricis speciosae et gratae et habentis maleficia, quae vendidit gentes in. fornicationibus suis'et familias in maleficiis suis,
3:5
v. 5 ecce ego ad te, dicit Dominus exercituum, et revelabo pudenda tua in facie tua et ostendam gentibus nuditatem tuam et regnis ignominiam tuam » ; — Niniven Michaeas quoque vocat meretricem cf. Mich. 4, 7. Quando forn?cari de Israelitis dicitur, frequenter idololatriam designat. Atque eam etiam h. 1. ita designari, plerique interpretum censent (cf. Hier. Theod. Theoph. Alb. Barh. Pint. Rib. Sanct. Sa, Lap. Mar. Men. Calm.). Atque iure quidem. Nam cum talis appellatio prophetis esset in usu posita, nihil obstat, quominus etiam ad gentes transferatur, quippe quae cum verum Deum naturali rationis lumine potuerint cognoscere (cf. Sap. 13, 4. Rom. 1, 18. 19), vere dicantura vero Deo defecisse ac recessisse et ad idola defluxisse; hisce autem scortatio idololatriae continetur. Accedit, quod Assyrii magnam in eo curam ponebant, ut quo- - cumque arma inferrent victricia, etiam symbola erigerent ac monumenta « Assur » vel « magnorum deorum » et gentes devictas ad eorgm adigerent cultum (cf. Rawlinson l. c. 1 940). Multiplex vero idololatria Assyriorum magna pompa peragebatur ; hodiedum adhuc apparent in monumentis vestes sacrae maxima cura elaboratae, supplicationes sollemnes pompa magnifica ductae etc. (cf. Rawlinson l. c. II 40. 41). Et cum idolorum cultus apud Assyrios ea quoque vitia haberet associata et quodammodo consecrata, ad quae corrupta et ad libidines prona natura humana quam maxime sollicitatur !, mirum non est, si ipsa Ninive merevix appellatur gratiosa (hebr.), quae sit domina praestigiarum (hebr.) ; tali enim cultu, qui sit libidinum fomes, quasi philtris quibusdam omnium mentes et animos ad se pellexit; adde varia magiae et veneficiorum genera, quae nunquam non aderant (cf. Cyr. Theoph.). Ad eadem crimina gentes quoque subiectas vendidit 1. e. impulit ac protraxit, libertate iis adempta (cf. Theod. Theod. M. Theoph. Alb. Pint. Rib. Sanct. Lap.). Quare iustum Ninives supplicium in eo erit, ut quam maxima cum ignominia et omnium irrisione ac ludificatione intereat. « Haec autem omnia sub metaphora mulieris narrantur adulterae, quae cum fuerit deprehensa, producitur in medium et ante oculos omnium depompatur » (S. Hier.). Ecce ego ad. te cf. 2, 13; et « ut scil. virtute divina fiat, quod virtute humana non credis esse futurum » (Alb.), Dominus ezercituum summam suam ostentans potentiam eas ingerit minas : retegam fimbrias tuas super faciem tuam (hebr. cf. Pint. Rib. Sanct. Lap. Mar.), ut detracta pompa et fuco exteriore sordes omnes maxima cum verecundia omnium oculis appareant ; cf. Is. 47, 3. Ier. 43, 26. Ez. 16, 31. Os. 2, 10. Lament. 4, 21. Mich. 4, 41. Hab. 2, 15. Apoc. 3, 18. Alii fornicationes explicant de commercio et mercatura (cf. Is. 93, 17), alii de fraudibus et simulatis amicitiis, quibus Assyrii alias gentes dece] erint et suo imperio subiecerint (cf. Hitz Keil, Trochon) ; maleficia esse dolos ac vafritiem illam astutam, quibus veluti magicis artibus gentes innodaverint et suo iugo submiserint. Át quae ex istis vera sunt, iam v. 4 in mendacio declarantur, neque ullo pacto constat, Ássvrios meretricum in morem adulationibus, blandimentis, deliciis propositis gentes suo imperio addidisse, verum bellis atrociter ac conti nuo gestis. Unde artes meretricias alibi quaeras oportet, neque aptius quidquam occurret, quam quod ex plurimorum sententia supra est propositum de idolola tria. Hac explicatione et novum aliquid recensetur priorique criminationi additur et id effertur, quod non solum nomini congruit ex usu prophetico sed etiam apud Assyrios obtigisse probatur. Quare explicatio tradita rationibus firmis innititur. Insuper non est censendum, prophetam idololatriam adeo turpem talemque vitiorum fautricem sine gravi censura fuisse omissurum. — Poenam v. 9 intentatam varie declarant ; « ex metaphora dictum est a famulis desumpta qui ad maiorem contumeliam exuuntur et flagellantur ; ait ergo : omnibus iniquitatem tuam per punitionem notam faciam, et regibus et gentibus » (Theod.) ; « cooperiam, inquit, te ignominia omnimoda, veluti cum quis aliquem excruciaturus detractam e vestem in vultum congerit universam, ut turpe sit nuditatis spectaculum, amara autem cruciatuum exspectatio, qui quidem capite vestibus obvoluto ne rem quidem praesentem cernere potest » (Theod. M.) ; alio modo rem concipit Theoph. z « monstrabo gentibus quas vicisti, quod neque tum tu fortis fueris, quando eas subieceris tuo imperio, sed me mea voluntate ea fecisse, ac regna, quae te antea tamquam fortem venerata sunt, nunc imbecillitatis tuae ignominiam agno- Scent ». Urbis adeo florenus ruina et excidium maxima est ignominia. Augetur opprobrium, quod Deus urbem vastatam atque conculcatam perpetuis ignominiae atque abiectionis documentis affectam esse voluit;
3:6
v. 6 « et proiiciam super te abominationes et contumelia te affictum et ponam te in exemplum » ; — i. e. proiiciam super te res foedas ; luto, stercoribus te obruam et ponam te sicut spectaculum (hebr.), eig zapz2svypa, uti LXX habent, omnium oculis et irrisionibus te exponam. Metaphora ex versu antecedenti continuatur : praeter denudationis confusionem sordiumque manifestationem alia dedecoris insignia meretrici adduntur, rebus foedissimis obruitur et abominationibus onusta publicae subsannationi exponitur. Ita fit in exemplum « vindictae scil. et maledictionis, ita ut quoties de magno aliquo supplicio aut de insigni calamitate narrabitur, statim in exemplum adducaris ; et quoties quis malum alteri imprecari volet, dicet : faciat tibi Dominus, sicut fecit Ninive » (cf. Num. 5, 21. ler. 48, 39. Rib.). Atque talis subsannatio de ruina foeda et irreparabili in eam proiicietur a cunctis :
3:7
v. 1 « et erit, omnis qui viderit te, vesiliet a te et dicet : vastata est IYinive ! quis commovelit super te caput? unde quaeram consolatorem tibi »? — i. e. tanti horroris tantaeque foeditatis est ruina illa, ut si quis fortuito oculos in eam coniecerit, statim cum fastidio refugiat ac resiliat, quasi a conspectu putrescentis cadaveris (cf. Sanct.); neque quisquam casum miseratur, verum de eo omnes laetantur : quis condolebit ei (hebr. Pint. Mar. Calm.)? talem scil. qui sortem Nihives lugeat, frustra quaeres ubique terrarum ; nulla iam pro Ninive adest consolatio vel reparationis spes ; casus et ruina est sine remedio, fatum irreparabile. Notat S. Hier. ; « in hebraeo non habetur caput, sed nos apposuimus, ut sensus manifestior fieret ». Ceterum locutionem caput commovere ipse explicat : « hoc est : quis dolebit super te »? Verum caput movere super aliquem potius est illudentis atque irridentis; cf. Iob 16, 4. 5. Is. 31, 92, Ps. 21, 8 et Iob 9, 41 in hebr. et 42, 11. Ier. 48, 16. Lament. 2, 49. Matth. 27, 39 eic. in hebr. legitur 733, quod verbum S. lier. saepius recte transtulit vel contristari pro al. ler. 15, 5, super al. Is. 51, 19 (cf. Ps. 68, 21) ; vel consolari Ier. 16, 5 ; 48, 11 ; vcl lugere Ier. 22, 10. At Iob 42, 11 addidit caput, locutionem obstupescentium habitum et gestum interpretans.
3:8
v. 8 « Numquid melior es Alexandria populorum, quae habitat in. fluminibus ? aquae in circuitu eius, cuius. divi- (iae "nare, aquae muri eius » ; — hebr. mumquid. melior es quam No- Amon ?, quac sedet in fluminibus i. e. ad Nilum Nilique canales sita est et ita aquis circumdata et Nilo protecta ab expugnatione tuta esse videbatur ; hebr. cuius virtus (munimentum, praemunitio) mare esti. e. Nilus, fluvius scil. praegrandis ; tamquam talis enim mare appellatur, uti probabiliter Is. 19, 5. Iob 41, 23 et ita vocatur Euphrates Ier. 51, 36 et probabiliter etiam Is. 97, 4. In hebr. ez mari murus eius ?. No-Amon esse urbem Thebarum in Aegypto superiore, multi censent (cf. Schegg, Keil, Trochon). Hanc sententiam etiam profert Brugsch in opere ex hieroglyphicis et demoticis inscriptionibus collecto : Dictionnaire géographique de l'ancienne Égypte p. 28; ubi haec habet : Nai-Amun (ita signa hieroglyphica transscribit) « la ville d'ÀÁmon », un des noms de la ville de Thébes, qui en hébreux est trés-exactement transcrit par Yi2x N23. Verum 1. c. p. 291 ad nostrum prophetae locum magis aptam esse censet urbem Diospolin in Delta sitam, quam etiam Nai-Amwun vocari asserit; dicit enim : « ces indications (i. e. unc ville fortifice, située sur la mer et entourée de canaux) perdent toutes leurs valeurs, si on voulait reconnaitre la ville de Thébes de Haute-Egzypte ». In cunciformibus inscriptionibus (vide G. Smith, History of Asurbanipal p. 47. 55. Schrader, 1. c. p. 450. 432) urbs ita exprimitur, ut ad literam débeat scribi w*3. Secundum versionem a 5mith et Schrader datam ita legitur * : « fiducia freti Asur, Sin ct deorum magnorum, dominorum meorum (milites mei) ei (scil. UÜrdamani, regi Aezyptiorum, qui post Tharaeam regnum obtinuit) in certamine in magno campo cladem intulerunt eiusque copias fugarunt. Urdamani solus aufugit ct in Ni urbem regiam se recepit. Itinere mensis unius et decem dierum per vias difficillimas post eum profecti sunt ; urbem illam totam ceperunt et instar turbinis eam prostraverunt ». Haec inscriptio nobis utilissima est ad urbem Vo- Amon inveniendam. Solum oportet ei aliam adiungere, quae de eadem expeditione mili- semel *353 vel 12 pars uspís. 3. Scl. in textu. mas. legitur Q3; LXX, Syrus, Hier. legerunt try. aquae, uti otiam aliqui codd. hebr. apud de Rossi. Textum mas. exprimit Chald. At simplicior est lectio quam LXX et S. Hier. sequuntur. 4. Cf. etiam Vigourouz, La Biblo et les découvertes modernes t. IV p. 242 seq. Atque No-Amon urbs expugnata est, quamvis rex Aegypti copias collegerit innumeras ex ipsa Aegypto et regionibus adiacentibus. Unde Ninive ne sibi propter suos exercitus securitatem polliccatur!
Tali vaticinio Ninive ne opponat se maximo apparatu bellico et mililitum copia esse munitam. Frustra haec sunt Domino invito; nisi Dominus custodierit civitatem, frustra vigilat, qui custodit eam. Quare in Sorte munitissimae urbis aegyptiacae ostendit propheta, mqua inopes sint opes humanae. Praeterea per legem t(alionis ! Ninive simili fato occumbere debebit, nisi iuris praecipui praerozativa fruatur. Quare non sine ironia propheta quaerit
3:9
v. 9 « Aethiopia fortitudo eius et Aeayptus, et non est finis ; Aphrica etl Libyes fuerunt in auxilio tuo » ; — bene ponitur primo loco Aethiopia, quia Urdamani filius erat et rcgni successor Tharacae, qui rex Aethiopiae explicite dicitur (4 Reg. 19, 9. Is. 371, 9) et etiam a Manethone dynastiae aethiopicae adscribitur. In hebr. PAut et Lubim fuerunt in auxilio tuo; adest repentina personae mutatio, dum subito ipsam urbem No-Amon alloquitur ; appellatio talis affectus magnitudinem prodere solet!. PAut nomen est hieroglyphicum Put vel Punt et forte regionem Arabiae? designat (cf. Ebers, Acgypten und die Dücher Mose's p. 64 et seq.), uti ex iis colligi videtur, quae Aegyptii desitu terrae Put eiusque mercibus memoriae tradiderunt ; Lubim sunt Libyes, alias Lehabim quoque vocati ; uti Phut terram ab Aegypto orientalem dicit, ita Lubim stirps dicitur residens in parte occidentali (cf. Ebers |. c. p. 108 et seq.). Unde copiarum enumeratio optimo fit ordine: a meridie (Cusch vel Aethiopia) ad septemtrionem per longissimum Aegypti tractum ; dein a dextris et sinistris i. e. a parte orientali et occidentali. v5 in versione graeca modo $o59 exprimitur (Gen. 10, 6. 4 Par. 4, 8) modo At&uzz (Ier. 46, 9. Ez. 97, 10; 30, 5; 38, 5). Etiam S. Hier. vel Phut retinet vel Libyes vel Africa vertit. Flavius quoque Iosephus in eadem est sententia, Phutem Libyam fundasse ait et a suo nomine incolas doírou; appellasse. Et in confirmationem advertit, esse dy «y Maizov 7a flumen eiusdem nominis (cf. Ant. iud. 1, 6), quod flumen Fut etiam Plinius V, 43 et $0o08. Ptolemaeus IV, 4, 3 commemorant (cf. Ebers 1. c. 68). Quare interpretes eandem sententiam amplexi sunt usque ad tempora recentissima (cf. Knobel, Voclkertafel s. n. ; Keil). Verum quae Ebers affert, eam opinionem refellunt, atque simul explicant, quomodo nomen tempore posteriore in partem illam Africae migraverit cum ipsis illis Árabum stirpibus, quae Put vocantur. Quare alii non dubitant in eius partes concedere (cf. Merz in Dibel-Lexicon, ed. Schenkel V p. 90) aliis tamen contradicentibus (cf. Iiehm, Hand-Woerterbuch II p. 1959, ubi veterum sententia propugnatur). Aliam iterum sententiam proponit H. Drugsch (Die altaegyptische Voelkertafel p. 38. 45. 51. 59. 66 — Orientalisten-Congress in Derlin 1852). Secundum ipsum nomen omnino non designat Árabiam, verum partem quam maxime meridionalem litoris maris rubri, quod a veteribus Troglodytice appellabatur. 1. Simplicius sane est, quod praebent LXX et Syrus : &ox0ot au17«. Cum textu hebr. ct S. Hier. consentit Chald. Perperam Oppert l. c. tuo ad Niniven refert; at propheta in eo cst, ut vires Ácgypti exaggeret, et ad id v. 10 demum apte adnectitur. 2. Vel certo saltem regionem orientalem ab Acgypto indicat. Dici vero Punt ab Aegyptiis et Put ab Hebraeis, idem esse, atque in hebr. v2, vin, mon, quae verba apud Aegyptios et Árabes litera n inserta habeantur (p; 92, At urbs iis praesidiis munita tristissimam sortem non effugit
3:10
v. 40 « sed et ipsa én transmigrationem ducta est in captivitatem ; parvuli eius. elisi sunt 1n capite omnium viarum et super inclytos eius miserunt sortem ef omnes optimates eius confizi sunt in compedibus » ; —i. e. in alienam regionem abducti sunt more captivorum ; ergo non solum in exsilium, verum simul in captivitatem ducti sunt ; caput viarum ibi est, ubi plures viae convergunt, igitur compita ; super honoratos (hcbr.) eius Sortem miserunt, i. e. sorte inter se dividebant et optimates, magnates constricti sunt compedibus. De urbis destructione non est sermo ; etiam in inscriptionibus cuneiformibus potissimum recensentur opes et thesauri argenti et auri et lapidum pretiosorum et vestium atque supellectilis, quae fuerint ablata et simul cum equis et hominum multitudine in Niniven transportata (cf. Smith 1l. c. p. 54. 56. Oppert l. c. p. 19. 81). Iam fit ad Niniven applicatio, quae eventum illum aegyptiacum recenter contigisse et in Iudaeorum animis et memoria alte esse impressum ostendit
3:11
v. 44 « et tu ergo «nebriaberis et eris despecta et tu. quacres auxilium ab inimico » ; — inebriaberis calice scil. irae Dei (Alb. Pint.) ; maxima enim calamitas, qua sensus omnes et animi vires vel horrore ac terrore obstupefiunt vel quasi vertigine perturbantur, ebrietas aut potatio e calice furoris Domini hausta vocari solet (cf. Is. 19, 14. Ier. 25, 19). In hebr. quae calamitatem vel comitantur vel subsequuntur, ita habentur:eris abscondita ;etiam tu quaeres refugium ab hoste, quo scil. tuta sisab hoste, eum effugias ; id quod optime dicitur, quia Aegyptii repetitis vicibus, ut se ab Assyriis tutarentur, fugam capessiverunt. Ita enim Tharaca fugit a Memphi Thebas, a Thcbis cum eousque Assyrii penetrassent, Nilo traiecto in Aethiopiam se recepit ; similiter Urdamani ex Aegypto inferiore fugit Thebas, indeque expulsus in Kipkipi se recepit (cf. Oppert l. c. 81. 8l. Smith l. c. 39. 53). Igitur Ninives gloria obumbrabitur, eris abscondita, quae eousque suo terrore et potentia nationes in admirationem rapiebat, iam oblivioni et obscuritati tradetur. — Alii: ita necessitate affligeris, ut ab ipsis hostibus auxilium et refugium supplex efflagitare cogaris (cf. Hier. Pint. Rib. Sanct. Trochon). —— Calamitatem summatim denuntiatam iam per singula clarius proponit propheta, docens, ad quantam debilitatem et infirmitatem fortissima eorum praesidia reducturus sit Dominus et quanta alacritate et fortitudine hostes eorum sint ab ipso armandi
3:12
v. 12 « omnes munitiones tuae sicut ficus cum grossis suis ; s concussae fuerint, cadent in os comedentis » ; — hebr. sicut ficus cum praecocibus ; « omnia firmamenta tua et muri in sublime porrecti et altitudines turrium, quas nunc inexpugnabiles putas, et viri fortes bellatoresque tui, primitivis ficis comparabuntur, quae si concussae fuerint levi tactu in os cadent devorantis » (S. Hier.) ; tam facile primo quasi impulsu corruct Ninive ; « maturae ficus concus- 3a arbore decidunt facile et tantum non in concutientis manum desiliunt et quaerentibus comedere sponte veniunt » (S. Cyr. Theoph.); addit Alb., sicut ficus praecoces ob raritatem plus desiderentur, ita munitiones Ninives plus desiderari ab hostibus ; at comparatio hic sistit in celeri expugnatione. Et quomodo facile corruat Ninive concussa, declaratur
3:13
V. 18 « ecce populus tuus mulieres án medio tui ; inimicis tuis adapertione pandentur portae terrae tuae; devorabit ignis vectes tuos » ; — Dominus scil. auferet fortitudinem eorum ; erunt igitur bellatores Ninives imbecilles atque impotes sicut mulieres (Chald.) ; quare hostibus facilis patet aditus quasi portis late apertis (unde hebr. aperiendo aperientur, « quae vocum ab eadem origine coniugatio nunquam est sine epitasi » Sanct.). Portae terrae varii sunt aditus ad terram Assyriorum, qui eousque hostibus erant clausi, impervii; at tum regio Assyriorum undequaque hostium incursioni patebit, et quae invasionem impedire possent, vectes i. e. arces, castella, munitiones, igne absumentur (cf. Schegg). Dicuntur vectes, quia iis terra clauditur hostibus, uti portae vectibus firmantur et clauduntur (cf. Is. 15, 5; 43, 14. ler. 541, 30. Am. 14, 5). Cum igitur hostes quasi portis late apertis irruant in terram Assyriorum, propheta Niniven ironice exhortatur, ut quae ad obsidionem sustinendam necessaria sint, sibi praeparet;
3:14
v. 44 « Aquam propter obsidionem hauri tibi, exstrue munitiones tuas, intra in lutum et calca, subigens tene laterem » ! — « cura, ne potus desit obsessae munitioni ! ; lateres confice, ut interrupta murorum struas ; prope est enim obsidio » (S. Hier.). Igitur monet, ut cisternae fodiantur, lacus et piscinae intra urbem conficiantur, quibus aquarum copiae subministrentur (cf. Is. 22, 11. 4 Reg. 90, 90. 9 Par. 32, 30 Ezechias rex simili modo obsidioni providet). In hebr. firmas fac munitiones tuas; i. e. « moenibus addatur firmitas; et si quid rimosum est aut debile, novis operibus obstruatur, subige lutum et calca argillam, firmam fac fornacem laterariam ? ; Assyrii enim, uti ex aedificiorum ruinis apparet, multum lateribus vel solis calore vel fornace coctis utebantur et tales lateres sat magnos (longitudine atque latitudine pedum duorum) quandoque conficere solebant (cf. G. Rawlinson l. c. I p. 219. 301. 335. 384). Apte igitur cum ironia monentur, ut fornacem ad lateres coquendos fortissimam faciant, quo magno calore succendi et lateres firmos celeriter excoquere queat. At dum illi ignem adhibent ad conficienda munimenta et maximam militum multitudinem congregant ad defensionem, iam interitus urbisque concrematio, caedes militum et exidium eis denuntiatur v. 45 « ibi comedet le ignis; peribis gladio, devorabit te ut bruchus. Congregare ut bruchus, multiplicare ut locusta » ; — ibi non sine magna emphasi ; eodem sc. in loco, ubi praesidiis et munimentis exstructis tuae securitati ac defensioni optime consultum esse censuisti. /gne Niniven periisse et veterum narrationes ferunt ! et monumentorum reliquiae testantur (cf. Rawlinson l. c. 1 p. 301 et saepius; Keil ad h. 1.) ; urbis exidium veloa et integrum comparatione bruchi effertur ; bruchus enim vel generatim locustae brevissimo temporis spatio regionis in qua consederunt arbores, agros, campos, prata penitus depascuntur et devastant. — Ab hac metaphora statim ad aliam transitus fit, quae locustarum mentione facta satis prope adiacet; congregare... i. e. exercitus compara et conscribe, qui militum multitudine densissima locustarum agmina exaequent, tamen nihil tibi salutis vel remedii copiae immensae afferent (cf. 4, 12; 2, 9). Immo, quo plures opes ac divitiae in urbe congestae sunt, eo maiore impetu ac rapacitate hostes eam invadent et spoliabunt :
3:16
v. 16 « plures fecisti negotiationes tuas quam stellae sint coeli ; bruchus expansus est et avolavit » ; — hebr. multiplicasti mercatores tuos magis quam... bruchus ezspoliat ? et avolat i. e. locustae in campum adeo uberem et frugibus plenum, qualis est Ninive commerciorum opibus ditata, subito sese demittunt, omnia devorant, denudant, et vastatione perfecta Chald. forüfica aedificia tua. Syrus mutata literula una vocem syriacam w329*23 consilium oxprimit. 3. Hebr. QQvj5 significat sese diffundere, grassari, irruere, invadere, cf. Iud. 9, 33. 44. que onusti abibunt. Niniven quoque multiplici commercio insignem fuisse constat. Erant enim urbes in Mesopotamia plerumque magna emporia mercium illarum pretiosarum, quae terra marique ex Asia interiore, ex Indiis et China, afferebantur (cf. Movers, Die Phoenizier II, 3, p. 240 et seq.). Alii bruchi similitudinem expressam cernunt in ipsis Ninivitis : dispergentur scil. et fugient (S. Hier.) ; alii in mercatorum multitudine quae appropinquante periculo aufugiat, vel in divitiis fallacibus quae cito avolent ad alios (cf. Bib. Lap. Mar. Men. Tir Schegg) ; alii de militibus ex gentibus finitimis conductis, qui metu hostium perculsi in omnes partes dilabantur (cf. Cyr. Theod. M. Theoph. Barh. Sanct.). Sed explicatio supra proposita praeferenda est, quia et verbis magis est adaptata — alii enim «à UD significationem affingunt, quam probare nequeunt — et comparationem v. 13 institutam declarat eique insistit : devorabit te ut bruchus ibi de hostium invasione dicitur ; hoc loco additur, eos vastatione impune facta abituros esse incolumes. Ceterum mentione facta divitiarum per commercia collectarum apte adiungitur, cum de multiplici ruina sermo instituatur, praedatio hostilis ; accedit, quod in antecedentibus (cf. v. 12. 14. 41S) et in iis quae sequuntur (v. 17) potentia et opes Ninives excidio ac calamitati opponuntur; quare etiam in versu nostro tali oppositione ruina lamentabilis concinne exprimitur. Modo divitias commemoravit vates, quas hostes sunt praedaturi, ita explicans partem priorem v. 15 devorabit te bruchus. Iam alteram partem multiplicare ut locusta exsequitur, ostendens, custodum ac ducum multitudinem nihil profuturam esse ad avertendam ruinam ; v. 1'1 « custodes tui quas? locustae et parvuli tui quasi locustae locustarum, quae considunt 4n sepibus in. die frigoris ; sol ortus est et avolaverunt et non est cognitus locus eorum ubi fuerint» ; — verba 3532 et ^D2à ex hebraico explicari nequeunt. Cum de rebus assyriacis sermo sit, eo ipso ut de assyriacis petamus explicationem, admonemur. Et revera inter verba assyriaca, quae Strassmaier S. I. in opere suo! collegit, eadem verba inveniuntur ; prius ma-as-sa-ru (ss resolvitur in ns) et dup-sar-ru alterum. Prius significationem custodis, vel alicuius magistratus minoris locis omnibus collatis habere videtur; dupsarru autem vel, uti etiam invenitur scriptum dipsarru dicit scribam ?, qui in iudiciis, in palatiis, munere suo fungi dicitur et etiam in dignitate aliqua magistratus vide- 4. Verzeichniss der akkadischen und assyrischen Woerter, Leipzig, (Hinrichs) n. 5102. n. 2091 et vide n. 5096. €. Uti Sfrassmaier asserit, apud Babylonios dupsarru saepe ex ordine saccrdotali tur esse constitutus. In monumentis quoque saepius cernitur scriba, qui captivorum militum nomina tabulis inscribit. Ex iis igitur satis patere videtur, hoc loco non milites gregarios dici, sed custodes et scribas i. e. eos qui in ordine militari et civili aliis praesint et minoribus muneribus fungantur. Si vero isti adeo numero excellunt, facile colligitur, quam immensa militum civiumque turba adfuisse censenda sit. Neque tamen ea multitudo quidquam ad urbis incolumitatem tutandam valebit; erunt scil. praepositi isti tamquam locustae frigore constrictae, quae sine motu et quasi vitae expertes torpentes et stupefactae in sepibus considunt; nempe illi quoque in die calamitatis, quo eorum prudentia, virtus, sagacitas quam maxime requireretur, cbrigescent et inertia tabescent. Quare earundem locustarum instar, quae solis calore ab illo rigore excitatae subito et velocissime avolant, subito interibunt nullo vestigio relicto. S. Hier. vertit parvuli, ac si F|D esset scriptum *. LXX aliud exhibent : £t53ato &s; xvt£Aacoz Ó gopqitxzós 007; itaque videntur in prima voce verbum n? legisse ; alicram autem de promiscua turba explicasse. Syrus : nazaraei tui sicut. locustae et bellantes . . . Chald. vocem alteram retinuit — Iudaeis recentioribus eo nomine angeli quoque designantur cf. Ges. s. y. Levy, Chald. W. I. 316 — pro priore expressit ND 1áet;, lamina « laminae tuae splendescunt » i. e. milites tui laminis tecti et loricati refulgent cf: Levy l. c. I. 311. — Recentiorum coniecturas incertas referre non libet ; si libuerit, vide Ges. s. v. Ros. Keil, Hitz. Sed postquam verba apud Assyrios inventa sunt, frustra aliunde quaeres significationem. Ipse S. Hier. solem orientem explicat incalescentem. Dein pergit: « natura enim haec locustarum est, ut in frigore torpentes per calorem volitent. Porro attclabus quem significantius comesorem interpretatus est Aquila, parva locusta est inter locustam et bruchum et modicis pennisreptans polius quam volans semperque subsiliens ». Ceterum cf. Ioel 1, &. Locustae locustarum ingentem dicunt multitudinem * ; 5233 nomen est collectivum ; cf. Am. 7, 15 et eiusdem significationis cum 333, quasi dicas : locustarum turba super turbam. Impotes fore et interituros esse dixerat vates magistratus minores v. 41; idem denuntiat maioribus totique populo
3:18
v. 18 « dormitaverunt pastores tui, rez Assur, sepelientur principes tui; latitavit populus tuus in montibus et non est qui congreget » ; — hebr.... tacent magnifici tui ; dispersus est populus tuus super montes i. e. caede prostrati somnum mortis dormiunt pastores regis Assur, ii qui proximi regi recni populique curam exercebant et nobilitate ac dignitate florebant ; magni- | 4. At Ier. 51, 27 vocem faphsar retinuit. " 9. Chald. vertit : sicut vermes locustarum. Syrus verbi repctitionem non reddit, nequc fici vel ?llustres antiquum regni splendorem et gloriam ingentem ipso nomine in memoriam revocant. Hic quoque valet illud : fuit Ilion et ingens gloria Teucrorum! Tali autem ruinae non aderit remedium : populum dispersum iam nemo colliget ; i.e. regnum collapsum iam nemo instaurabit. Id quod versu seq. denuo cum emphasi inculcatur ; v. 19 in hebr. non est mitigatio contritioni (fracturae) tuae i.e. non est sanatio, remissio; uti etiam LXX oix &cxtv Üaotg «3j cuvcp:ós] cov. Hanc ruinam omnium oculis esse expositam S. Ier. versio ' indicat. Ruinae vero irreparabili omnes addunt irrisionem et contemptum, memores antiquae ac diuturnae Assyriorum tyrannidis :
3:19
v. 19 «non est obscura contritio tua; pessima, est plaga tua. Omnes qui audierunt auditionem tuam, compresserunt manum super te ; quia super quem non transiit malitia tua semper » ? — i. e. omnes qui audituri sunt nuntium de excidio Ninives, manibus plaudent ?, laetitia et exsultatione magna urbis odiosae interitum festive celebrabunt (cf. S..Hicr. Rib. Sanct.) ; « nullus enim est qui possit super te dolere et eversioni et vulneri tuo lacrimas donare» (S. Hier.), quia nullus est populus, ordo nullus, quem non tyrannico imperio et crudelitate Ninive oppresserit. Talis est malorum et impiorum finis. Tale onus Ninives a Deo impositum, sub quo occumbet et in perpetuum iacebit prostrata, dum Dci cultores felicitate fruuntur; «nam bonus Dominus et ,confortans in die tribulationis et sciens sperantes in se » (1, 'i). Quod in uno imperio Deo hostili Nahum delineavit, id semper et ubique fore scimus; « gens enim et regnum quod non servierit tibi peribit et gentes solitudine vastabuntur » (Is. 60, 12) ; Christum vero« oportet regnare, donec ponat omnes inimicos sub pedibus eius» (1 Cor. 15, 23), namque regnum Messiae «comminuet atque consumet universa regna haec; et ipsum stabit in aeternum » (Dan. 9, 44). Vaticiniis 3 capitibus comprehensis plena quaedam ac perfecta destructio Ninives praedicitur ; Deus enim consummationem faciet loci eius A, 8." 9; consumentur quasi. stipula ariditate plena 4, 10 ; non seminabitur ez nomine tuo amplius ; universus interiit 1, 14. 15. Hancinnuit quaestio illa : ubi est habitaculum leonum... 9, 11; propterea Deus succendet usque ad fumum quadrigas, exterminabit de terra praedam et *on audietur ultra voz nuntiorum 9, 43. Haecenuntiatur 8, 1. 19. 1'1. Vaticinia 2, Notat Pint. alios codices latinos legero : comploserunt «nanum super te. eventu fuisse completa, plenissime constat. Ita enim diruta est urbs, ut loci ipsius quo condita erat memoria statim post ruinam ex animis hominum penitus amitteretur. In cuius rei testimonium scribit Strabo : 4 piv có» Nivog «mÓAtg 59xv(c0m «apaypzux petx t3 TOV Züpov xataóow (XVI, 4, 3); et ita quidem disparuit, ut cum anno 401. a. Ch. Xenophon cum celeberrimis suis decem millibus prope eius urbis regionem versaretur, ne nomen quidem eius ab incolis regionis audiret ; ruinas duarum urbium in quas incidit, nomine Larissa et Mespila designat ; illas partes et regiones esse celeberrimae urbis Ninives — Calach scil. et Kujundschik — eum plane fugit (cf. Kec). Ita urbs iacuit sepulta ruinis et oblivione obruta, donec recentissimis temporibus ex immenso pulvere et ingenti vastitate casus. illius ac pristinae gloriae vestigia eruditorum hominum opera et laboribus eruerentur. Inceptae enim sunt ab anno 1842 effossiones a Botta, Layard, Rawlinson etc., de quorum labore et successu vide quae scripsit Layavrd (Discoveries in the ruins of. N. and Babylon), Oppert (Expédition en Mésopotamie), Rawlinson in opere saepius allegato, Kaulen (Assyrien und Babylonien), Vigourouz (l. c. I p. 140) aliique. De tempore, quo Ninive succubuit et regnum Assyriorum desiit, haec statuenda videntur *. Cum 4 Reg. 93, 29 eo tempore, quo obiit Iosias, mentio fiat regis Assyriorum, contra quem ascenderat Nechao rex Aegypti, patet illis assentiendum non esse, qui Niniven destructam esse velint iam eo tempore, quo Nabopolassar regno Babylonis potitus est i. e. circa annum 625 a. Ch. sed urbis Ninivcs eversionem referendam esse circiter ad annum 606 a. Ch. Atque hoc cum iis quoque bene concordat, quae ex Ássyriorum monumentis colliguntur. Nam post Ásurbanipal, cui regnum 42 annorum non sine probabilitate adscribitur (068-696), duo saltem reges e monumentis eruuntur : Asur-itil-ili et alter, qui probabiliter Bel-sum-iskun legi debet (prior nominis pars Bel vel Bil dubia est, quare Schrader Keilinseh. und À. T. p. 359 nomen scribit X-sum-iskun ; at probabiliter Bel esse legendum, Strassmaier mihi asseruit). lsti duo reges aedificia erigebant. Et si fides adhibenda est veteribus scriptoribus scil. Niniven expugnatam ct combustam fuisse sub rege Saraco (cf. ex Abydeno apud Eusebium Chron. 1, 9; M. 19, 194 — Syncellus ed. Dindorf p. 396-alias p. 210 B), tertius adhuc post Asurbanipal rex Assyriorum erit statuendus, quem Asurachiddin secundum analogiam assyriacam vocare forte licet (cf. Schrader 1. c.). Niniven viribus Medorum et Babyloniorum coniunctis et a Cyaxare et Nabopolassar (?j directis * interiisse, certum esse videtur (cf. Rawlinson 1. c. II p. 232. 390); 1. De hac quaestiono praeprimis vide egregium librum : A. Delattre S. I., Le peuple et l'empire des Módes, méinoire couronné par l'académie de Belgique, Bruxelles, 1883 p. 178-183. 2. Berosus quidem, uti fragmenta ostendunt por Abydenum, Polyhistorem, Iosephum praeter hos Ctesias ', ut Diodorus Siculus refert (II, 24-27), Persas quoque et Arabes inter expugnatores adfuisse commemorat ; ille eorum numerum quadringentis millibus militum constitisse perhibet; initio Ássyrios quidem victores exstitisse in tribus proeliis, at mox advenientibus novis copiis ex Dactria Assyrios noctu caesos fugatosque et urbi inclusos fuisse; obsidionem per duos annos frustra esse protractam ; tertio demum anno magnis Tigridis inundationinibus moenium partem eximiam esse deiectam ; quo audito regem Assyriorum oraculo monitum, nihil esse timendum, quamdiu fluvius non exstitisset inimicus, desperasse et se et thesauros et pellices incendio conceremasse; oppugnatores vero per moenium rupturas ingressos praedam egisse urbemque destruxisse. — Ad tempus assignatum etiam facere videtur, quod Herodotus, de duplici expeditione Cyaxaris contra Niniven refert; priorem exstitisse statim postquam reipsumque Cyaxaren ab ipsis esse victum ; alteram susceptam esse postquam Cyaxares Scythas per 28 annos Asiae insultantes magnam partem occiderit (Herod. 4, 103. 106) et tum demum Niniven urbem esse captam. Neque tamen 928 anni imperii Scytharum, de quibus Herodotus loquitur, obstant quominus Niniven captam esse dicamus circa ann. 606. Herodotus enim non asserit annos eos fluxisse a primo cum Cyaxare congressu usque ad expugnationem Ninives, neque clade a Cyaxare illis illata totam Scytharum per Ásiam dominationem subito el quasi uno ictu concidisse. Uti iam ad 2, "7 adnotatum est, urbem captum iri inundatione fluvii propheta innuit. Atque ita factum esse narratio Ctesiae refert neque est, cu? eam reiiciamus saltem si id quod in eventu praecipuum est spectaverimus *. Nam ex recentiore etiam tempore constat, urbes ad Tigridem sitas repentinis inundationibus periculo summo exponi ; ita v. g. die 5» Maii 1849 Tigris fluvius ad urbem Bagdad plus quam 22 pedibus (ex norma anglica) communem aquarum conditionem excessit. Vide quae de ea re affert Rawlinson 1. c. II 393 nota 3. Atque ne quid deesse videatur, recentiori exemplo addimus antiquum, quod Strassmaier (Verzeichniss der akk. und ass. W. p. 4) refert inscriptum lateri : « it; anno duodecimo Sargon aquae in inferiore parte urbis fundamenta occuparunt ; usque in mediam urbem non penetrarunt ». textus autom graecus libri Tobiae id & Nabuchodonosor et Asyero esse praestitum asserit (14, 15 ; cf. Delattre ). c. 181). 1. Ceterum Ctesiam esse auctorem dubiae fidei nemo ignorat. 2. Cf. Kaulen, Assyrien und Babylonien p. 191. Vigouroux l. c. 1V p. 290 Uti Nahum propheta Assyriis, ita Habacuc Chaldaeis vel Babyloniis, qui post eos imperium nacti orbi dominabantur, interitum praedicit. Per utrosque populus Dei castigari debuit, sed utrisque deiectis et contritis nova instaurationis epocha populo electa exorta cst. — Habacuc post Nahum vaticinatum esse, ipsa res suadet, cum Babylonios ultores Iudaeorum exhibeat; unde S. Hier.: « quomodo prior propheta Naum, quem Abacue sequitur, vaticinium habuit contra Niniven et Assyrios, qui vastaverunt decem tribus, quae vocabantur Israel: ita Abacuc prophetiam habet adversus Babylonem et Nabuchodonosor, a quibus luda et lerusalem templumque subversa sunt ». Verum, quo tempore vixerit, accuratius determinari vix potest. Nihil enim de ipso certi scimus, nisi quod hoc ipso libello vel continetur vel colligitur. Ex quo discimus, Babylonios nondum terram palaestinensem invasisse ; eos enim venturos esse suscitatos a Domino ad scelera populi punienda, tamquam rem fere incredibilem annuntiat propheta (1, 5) ; unde facile quoque coniicies, Babylonios eo tempore nondum latius quoddam imperium ab Assyriis independens obtinuisse, ita ut de Babyloniorum incursu nemini in mentem venerit. Praeterea taletempus apud Iudaeos describitur, quod oppressione, pravitate, iniustitiis, legum conculcatione et iudiciis iniquis abundabat (1, 9 - 4) ; at nulla fit idololatriae mentio vel reprehensio. Ex hisco igitur tempus coniicias oportet. Ad ultimos Manassis regis annos et vetores multi et recentiores aliqui vatem referunt. Ita iam Seder Olam! ; ita « neque pauci neque indocti » apud Sanct. ; ita communior habet opinio apud Lap. qui monet, vaticinium illud 4 Reg. 91, 10 - 19 : « ecce ego inducam mala super Ierusalem et Iudam, ut quicumque audierit, tinniant ambae aures eius » forte ad nostrum quoque referri ; ita censent Keil, Kaulen (Einleitung... p. 361), Trochon. Neque obstat, quod Deus opus se facturum istud spondet £n diebus vestris, quasi mox vel statim implendum ; nam, quamvis Zn diebus vestris qum addito tempus mox instans dicat (cf. Ioel 4, 2. Ier. 16, 9. Ez. 12, 25), tamen per se longius etiam spatium significare potest et hoc loco plane sufficit, ut homines, ad quos sermo fit, possint adhuc exsistere testes inczpientis Chaldaeorum imperii. Eandem sententiam proponit Zschokke (historia s. ant. T. 2 ed. pag. 213). | Nomen Habacuc p*pan explicat S. "Hier. : « vel ex eo quod amabilis Domini sua transtulerint, necne, videtur esse valde incertum. Nam qui eos affirmant alludere ad Habacuc (cf. Delitzsch, Zschokke, Keil, Kaulen), locos afferunt, qui hoe evincere non videntur, cum sententiae aut sint nimis generales aut valde usitatae et per se fere natae v. g. ler. 4, 13; 5, 6; 6, 15. 23; M, 37 coll. Hab. 4, 6. 1. 85 2, 13. Soph. 4, 7. Hab. 2, 20 ; de qua re bene disserit Schegg (Die kleinen Proph. II p. 78). In duas partes libellus propheticus dividitur. Et priore quidem (cap. 4 et 2) dialogus quidam exhibetur inter prophetam et Deum ; altera autem (cap. 3) carmen sublime, quo Dei iudicium in hostes et salutem piis afl-- rendam colebrat. Ad tale canticum parte priore via sternitur. In ipsc enim libri vestibulo vates acriter conqueritur de licentia et iniustitia iu Iuda regnante et cum Deo expostulat, quod talem iniquitatem non reprimat ; illa enim indulgentia mala durescere et augeri, impios magis magisque efferri in iustos. Cui Deus respondet, se iam parare insignem ultionem, eousque inauditam ; ait enim se suscitaturum Chaldaeos, quibus vindictae ministris utatur; qui quo maiore terrore Iudaeorum animos percellant, praeclaram subiungit eorum ferocitatis, rapacitatis descriptionem ;atroci indoli ait eos adiungere optimum militiae et belli gerendi apparatum, maximam praedae capiendae et vastitatis inferendae ardorem, insolentiam ex partis iam victoriis immensam. Tali nuntio talique poena attonitus haeret propheta. Num omnes ruinae involvendi erunt? Obtestatur Deum, ne ad internecionem usque puniat, ne pios simul cum impiis interire sinat, ne hostes laxatis habenis furere permittat. Flagitantem audit Deus. Normam ei aperit divinam, qua iustus salvus evadat, intereat impius. Quare Chaldaeus est virga in manu Dei, quae peracta castigatione confringatur et abiiciatur ; quam eorum confractionem et ruinam quinque vae explicat, varias afferens causas, cur interitui obnoxii sint ; reliquas enim gentes rapacitate, superbia, crudelitate, contemptu, miserum in modum discerpserunt et creaturis abusi sunt in cultu idolorum. — Iudicium igitur Dei imminet impiis Iudaeis ; imminet quoque Chaldaeis oppressoribus et idolorum cultoribus. Sed in ipso iudicio salus promittitur piis ct fidelibus. Hacc sunt prioris partis argumenta ampla et fecunda. Haec in altera parte sublimi carmine illustrantur. Vates profitetur se sacro quodam terrore perfundi, cum abdita consilia divina et iudicia scrutetur ; obsecratur, ut Deus opus promissum exsequatur misericordiae memor. Tum hoc ipsum Dei opus describere agareditur : Deum enim exhibet apparentem, lumine circumdatum, qui suae maiestatis splendore orbem replet ; at simul vindictae administros comites habet. Coram tali iudice et homines terrefiunt et ipsa mundi machina 3r" DE ARGUMENTO HADACUC contremiscit. Iam iudicium divinum primo in rerum creatarum maxima perturbatione adumbratur : agitantur flumina et maria ; discinditur terra ; montes contremiscunt ; fluctus undequaque irruunt ; tenebris omnia horrescunt vel fulminibus ad terrorem coruscant. Hac symbolica iudicii divini adumbratione praemissa, quae partim magnalia Dei in Aegypto et in Sinai refert, partim 1udicii universalis lineamenta explicat, iudicium Dei in hostes suos proponitur, quorum conteri caput, subverti fundamentum, superbiam retundi dicitur. At piis oborietur salus; nam ad hanc salutem efficiendam egreditur Deus iudex. Quemadmodum igitur populus Dei, qui castigationem per Chaldaeos meruit, non sine timore esse potest, ita tamen laeta spe et fiducia in Deo servatore collocata se erigere potcrit et consolari. Ex iudicio illo particulari in Chaldaeos impendente occasionem capit propheta describendi generatim Deum iudicem, et, ut ait S. Cyr., pariter a liberatione particulari ad universam maximeque communem progreditur ; quare "ius vaticinium imprimis aptum est, quo universam Dei agendi rationem discamus et quibus normis eius utatur providentia supernaturalis melius perspiciamus. Anc. — Expostulat vates, quod Deus flagitantem, ut populi perversi tatem iniquitatemque coerceat, non exaudiat ; tali enim mora et longani mitate augeri mala, ius et legem magis magisque sperni, iustum mise rum in modum opprimi ab impio (1, 2-4). Respondet Deus, se iam parare ultionem e longinquo a gentibus provenientem eousque inauditam ; sta timque egregiam hostis ultoris i. e. Chaldaeorum descriptionem subiun cit; ait enim se suscitaturum populum ferocem, rapacem, terrore et violentia plenum, optimis instructum armis et egregio apparatu bellico, praedae ac devastationis cupidissimum, insignem regibus devictis, cui munitio nulla resistat (1, 5-11). Iam propheta perterritus tantae cladis ruinaeque nuntio Deum supplex obsecratur, ut memor sanctitatis suae ne ad internecionem. usque puniat neve permittat pios simul cum impiis eadem pernicie involvi et quasi vilissimam praedàm agi ; tali enim rerum eventu gentem idololatram impio deorum cultui et aliorum populorum internecioni maiorem etiam operam esse daturam (1, 12-17). Pia et tacita mentis consideratione responsum Dei vates efflagitat, moxque Deus dare dignatur idque clare omnibus legendum proponi iubet : vaticinium scil. fixum ratumque esse et manere, eam autem esse divinam in rerum administratione normam, ut iustus in fide sua vivat, impius vero et superbus et rapax ipsa sua insatiabili cupiditate deceptus intereat (2, 1-5). Qua norma qualis rei exitus demum futurus sit, iam satis indicatur. Quare statim sermo ad Chaldaeorum interitum convertitur et quinque strophis, quarum unaquaeque a vae incipit, eorum ruina explicatur : vae scil. latroni et raptori, vae dominatori superbo qui suae domus gloriam stabilire cupierit (2, 6-11) ; vae oppressori, qui servitute gentium abusus sit ad exstruenda palatia mox interitura, vae illuscri, qui et hemines maximo contemptu et ignominia alffecerit et rerum creatarum abusu et destructione peccaverit, idolorum fretus fiducia; sed vae idclclatrae, qui res inanes colat ; coram Deo expavescat terra (2, 19-90). Inscribitur libellus : « Onus, quod vidit Habocuc prop!cta » ; — quo titulo et visio divinitus vati communicata et rei argumentum innuitur, quod minis et molestia et castigatione non careat ; vide ad Nahum 1, 1. Animum exhibet propheta de popularium perversitate vchementer commotum. Neque enim corum scclera sclum tacito. del?re. prosecutus est, verum continuis obsecrationibus supplex a Domino efilagitabat, ut, quia divina clementia ad meliorem frugem non adducerentur, pecnis divinitus inflictis inviti quasi ac reluctantes a sceleribus echiberentur. Aegre fert, quod Deus pro sua longanimitate et arcanae providentiae consiaestuantis animi impetum demumin haec verba solvit :
3:8
… Le cinque menzioni di A. nella Volgata (Ier. 46, 25; Ez. 30, 14-16; Nah. 3, 8) sono dovute a un malinteso di s. Girolamo che, credendo la città fondata sul sito dell'antica No (Tebe), sostituì il nome No del testo ebraico col nome di A. (v. AMMONE). …
A. è nominato nel testo masoretico in Nah. 3, 8, e Ier. 46, 25. In Nah. Tebe è chiamata « abitazione di A. » (Nô'-Amôn), in Ier. 46, 25 (e Ez. 30, 10, 15 sg.) Nô'. La Volgata traduce in questi passi a torto Nô' « Alexandria » e …
Conquistato l'Egitto da Asarhaddon (671), Assurbanipal suo figlio e successore (668-625) vi ritornò vittoriosamente nel 667 e nel 663, anno in cui saccheggiò ferocemente Tebe (Nō' Āmēn); cf. Nah. 3, 8 sgg.
NAHUM (EBR. NAHÛM «CONSOLATORE»)
… Nel capp. 2-3 descrive la caduta di Ninive, imminente, e come tipo ricorda l'avvenuta rovina di Tebe (Nō'-Amôn: Nah. 3, 8 sgg.; cf. Ez. 30, 14 sgg.; erroneamente s. Girolamo [PL 25, 1260] traduce Alexandria popularum). …
3:18
NAHUM (EBR. NAHÛM «CONSOLATORE»)
… Queste due indicazioni permettono di datare la profezia di N.: dopo il 663 (distruzione di Tebe per opera di Assurbanipal) e prima del 612 a. C. (caduta di Ninive); più vicino però (Nah. 3, 18) a quest'ultima (625-615).
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.