Ester
Liber EstherIntroduzioni
Enciclopedia Cattolica
ESTER (ebr. 'Estér; volg. Esther). - Eroina giudaica cui s'intitola l'8° i degli agiografi, nella Bibbia ebraica 5° delle maghillath o «rotoli» dell'uso liturgico. Assuero (v.), ripudiata Vasthi, elevò E. a regina nel 7° anno di regno. Quando Aman il gran visie ottenne, in odio a Mardocheo, cugino di E., l'editto di morte contro i Giudei dell'Impero, fissando con le sorti (pārīm) la data dello sterminio, E. coraggiosamente svelò al re la sua razza, accusò Aman ed ottenne la salvezza del suo popolo. Con l'intervento di E. si intreccia il provvidenziale trionfo di Mardocheo, per aver salvato una volta la vita al sovrano, svelandogli la congiura di due cortigiani. Aman viene ucciso, Mardocheo ne prende il posto; il re emette un decreto che ordina ai Giudei di difendarsi e distruggere i loro nemici, cosa che fanno nel giorno fissato da Aman. Ebbe così origine l'annuale festa giudaica, allegra e popolarissima, dei Pōrim, 14 a 15 di 'ādhār, cioè febbr.-marzo, ricordata da II Mach. 15, 36 come «il giorno di Mardocheo».
Haydock
This Book takes its name from queen Esther; whose history is here recorded. The general opinion of almost all commentators on the Holy Scripture, make Mardochai the writer of it: which also may be collected below from chap. 9:20. (Challoner) --- He and the queen were certainly authors of the letter, (Haydock) enjoining the celebration of the feast of Purim, or "lots," which is the ground-work (Calmet) of the present narration. (Du Hamel) --- The compiler has also had recourse to the archives of the kingdom of Persia: so that his work has all the authority that can be required of a profane historian; and being moreover inspired in all its parts, we cannot refuse to receive it with the utmost respect. Those additions which are not now in Hebrew, (Calmet) though they were perhaps formerly, (Worthington; Origen; Du Hamel) have been carefully preserved by St. Jerome, and were recognized by the ancient Vulgate, as they are at present by the Greek, without any distinction. Lysimachus, the Greek translator, was probably the author of them, chap. 11:1. (Calmet) --- The objections of Capellus against this "Greek scribbler," as he is pleased to style him, despising the judgment of both Jews and Christians, are in general very unaccountably borrowed (Haydock) from the Latin version, and are easily refuted. (Houbigant) --- Those Jews, who have rejected this work entirely, with Melito, (Eusebius, Hist. IV. 26.; St. Gregory of Nazianzus, etc.) ought not to prevail against the consent of the majority, (Calmet) expressed in the Councils of Laodicea, Carthage, Trent, session 4, etc. To read this book according to the order of time, we should begin [with] Esther 11:2 - end., Esther 1., Esther 2., Esther 12., and Esther 3:1-14. Then we find the distress of the Jews in the rest of that chapter, and in Esther 13:1-8, and their delivery in Esther 4. to Esther 9:17, and Esther 8:8-end., Esther 14, Esther 15, and Esther 16. The consequences of these events are recorded [in] Esther 9:17 -- Esther 11:1 (Worthington) with which verse the book ends, in the Greek editions. (Haydock) --- They vary considerably, as did the copies of the ancient Vulgate, which called forth the complaints of St. Jerome, Preface. But the Church has distinguished what was spurious from the genuine word of God; so that the doubts of Lyran, Sixtus, (Bib. VIII.) etc., respecting the fragments at the end of the book being not canonical, ought no longer to be indulged; much less can the boldness of many Lutherans, (Calmet) and particularly of Le Clerc, (Houbigant) be tolerated, who represent the whole work as a mere fiction. The Jews have a greater respect for it than for any of the prophets; whose works, they say, will perish at the coming of the Messias: whereas this will subsist with the books of Moses, and the feast of Purim will never be abolished, chap. 9:28. (Maimonides) --- Ben. Gorion (II. 2.) admits the additions. But Josephus is silent about them, as he probably did not find them in his copy. (Calmet) --- He recites, however, both the epistles of Assuerus. (Antiquities XI. 6.) (Du Hamel) --- It is not agreed whether these events happened before or after the captivity. But it is now most commonly supposed, that Esther was married to Darius Hystaspes, the year of the world 3489, about the time of the dedication of the temple, chap. 14:9. He had been on the throne six years, and reigned other thirty. See Herodotus VII. 4. (Calmet) --- Josephus thinks that Esther was the queen of Artaxerxes Longimanus, who was a great friend of the Jews. (Du Hamel) --- The Thalmud attributes this work to the great Synagogue, consisting of Esdras, Mardochai, Joachim, etc., and, as various persons might write the same history, the Greek, with the additions, seems to be taken from one copy, and the Hebrew from another rather more concise, (Huet; Du Hamel) but equally inspired. (Haydock)
Douay 1582/1609
THE ARGVMENT OF THE BOOKE OF ESTHER. 2 paragrafi
OF the authoritie of this booke only two or three ancient writers, Melite S. Atha. S. Greg. Nazian. Origen apud Euseb. lib 6. c. 25. hist. This whole booke is canonical. doubted, before the councels of Laodicea, and Carthage declared it to be Canonical, Al the rest did euer esteme it as diuine Scripture. For albeit S. Ierom in his time found not certaine partes therof in the Hebrew, and therfore transposed the same to the end of the booke, as now we haue them: yet in the Greeke he found al these sixtenne chapters conteyned in tenne. And it is not vnprobable, that these parcels were sometimes in the Hebrew, as were diuers whole bookes which are now lost. But whether they were at anie time in the Hebrew or no, the Church of Christ accounteth the whole Booke of infallible authoritie, reading as wel these partes, as the rest in her publique office. And the councel of Trent (sess. 4.) For more expresse declaration defiueth that al the bookes recited in the same Decree (amongst which is Esther) with al the partes therof, as they are accustomed to be read in the Catholique Church, and be conteyned in the old vulgare latin Edition, are sacred and Canonical Scripture.
It conteyneth a particular great danger of the people of Israel, hapening (as The contentes is probable) shortly after their general relaxation, & returne of some from the captiuitie of Babylon; and their deliuere from it, through the godlie Zele and other vertues of Quene Esther, directed herein by Mardocheus, who being also VVritten by Mardocheus in imminent danger was deliuered & aduanced. and finally writ the historie. which may be diuided into foure partes, not by order of the chapters: as hey are here transposed: but in order of time, first the author reporteth some Diuided into ••ure partes. thinges going before the peoples danger, in the 11. 1. 2. 12. chapters, and part of the 3. Secondly their danger and distresse, in the rest of the 3. and part of 13. chapters. Thirdly their deliuerie: from the 4. chapter to the middes of the. 9. and rest of the 13. and in the 14. 15. and 16. Fourtly, the thinges that ensued hereupon, in the other half of the ninth chapter, the 10. chapter, and first verse of the eleuenth.
Continua a leggere 1 paragrafo
VVho soeuer vvil please to read this historie, in order of the time as the thinges happened, adioyning the latter chapters, vvhich are in the Greke, and not in the Hebrevv, may folovve the letters of the Alphabet, as here vve haue placed them in the margent, beginning at the second verse of the 11. chapter, vvhere he findeth the letter A. and vvhen he cometh to B. returne vvhere the same letter is noted. ch. 1. And so in the rest folovv the same direction.
Cornely
1. Afferuntur ex. gr. verba Elisabethae ad B. V. (Luc. 1,42) : « Benedicta tu inter mulieres » et verba Oziae ad Iudith (13,24. Vulg.) : « Benedicta tu filia a Domino Deo excelso prae omnibus mulieribus supcr terram »; quibus verbis respondere videntur in Graez. 14,7 verba Achioris : £0Xoyz g£vr aU dv ravit axrvopatt "lopxZA. — Etiam confer 1 Cor. 10,7. 10. Neque tentemus Chri- Iudith 8,24. 25. Illi autem qui tentatiostum, sieut quidam eorum tentaverunt et | nes non susceperunt cum timoro Dei et-
& serpentibus perierunt. Neque murmu- | impatientiam suam et improperium murraveritis, sicut quidam eorum murmura- | murationis suae contra Dcum protuleverunt, et perierunt ab exterminaltore. runt, ezterminati sunt ab ezterminatore et à serpentibus perierunt.
Quae verba etiam in textu zraeco non ita leguntur. Quoniam vero 8. Hieronymus ipsc asseril se in hoc libro « non verbum e verbo, sed sensum e sensu » expressisse, ex rocabulis textus latini idoneum argumentum non deducitur; fieri enim potuit, ut S. Doctor in exprimendo simili sensu sumeret vocabula, quae ex Novo T. memoria tenebat. Alii allezant Math. 13,42. 50 et [udith 16,21 Gr. et Vulg.; Act. 4,24 et Iudith 9,12. Gr. ct 9,17. Vulg.
CAPUT X. DE LIBRO ESTIER 63 paragrafi
142. — Quemadmodum ante exsilium babylonicum sancta vidua Iudith fortitudine sua Assyriorum ducem devicit et populum suum sanctamque civitatem in ultimo summoque discrimine servavit, ila post exsilium alia pia mulier Esther regem Persarum pietate sua lenivit et devicto eius primo ministro Aman Israelitas a praesentissimo internecionis periculo liberavit. Quod praeclarum Dei beneficium liber ille narrat, cui nomen inditum est Es/Aer, quia eius praecipuae in tota historia partes sunt.
Duabus nobis in recensionibus conservatus est, in breviore hebraica et in longiore graeca. « Librum Esther, inquit S. ITieronymus, variis translatoribus constat esse vitiatum, quem ego de archivis Hebraeorum relevans verbum e verbo pressius transtuli. Quem librum editio vulgata (sc. textus graecus eo tempore in Oriente vulgatus et latina versio in Occidente ante S. Hieronymum adhibita) laciniosis hinc inde verborum sinibus trahit addens ea, quae ex tempore dici poterant ct audiri, sicut solitum est scholaribus disciplinis sumto themate excogitare, quibus verbis uti potuit, qui iniuriam passus est, vel ille, qui iniuriam intulit. Vos autem, o Paula et Eustochium,... per singula verba nostram translationem aspicite, ut possitis cognoscere me nihil etiam argumentasse addendo, sed fideli testimonio simpliciter, sicut in hebraeo habetur, historiam hebraicam latinae linguae tradidisse » !. Iudaeorum igitur suae aetatis palaestinensium sententiam secutus S. Doctor breviorem textum hebraicum solum habuit genuinum ideoque particulas illas, quas longior textus graecus aptis locis inserit, editioni suae pro appendice adiecit praemonens : « Quae habentur in hebraeo, plena fide expressi. Haec autem. (additamenta), quae sequuntur, scripla reperi in editione vulgata, quae Graecorum lingua et literis continentur » (Vulg. ante 10,4). Attamen Tridentini Patres testimoniis integrae antiquitatis nixi etiam additamenta ista declararunt canonica; quocirca in enarrando argumento librique divisione indicanda illa, licet in Vulgata velut disiecta membra iaceant, omitlere non licet. Infra quidem
(1*7) de utriusque libri, hebraici et graeci, origine dicemus alque antiqua testimonia, quibus eorum canonicitas demonstratur, afferemus (1538); hoc tamen loco nonnulla de additamentorum antiquitate et indole praemonebimus, quibus ea ad opus nostrum omnino pertinere demonstratur.
Septem sunt numero et totius libri tertiam circiler partem constituunt; continent autem a.) libri prologum, in quo Mardochaei symbolicum somnium narratur, quod integri operis summum argumentum insinuat (11,2-19,6 Vulg.); 5.) regis Assueri edictum, quo instigante Aman caedes Judaeorum in toto regno persico praescribitur (ad 3,15; — 13,4-*7 Vuly.); c.) verba, quibus Mardochaeus Estherem exhortatur, ut regem adeat consilium eius mutatura (ad 5,8; — 15,1-3 Vulg.); d.) preces, quibus Mardochaeus et Esther a Deo flagitant, ut periculum a populo suo avertat (ad 5,17; — 13,8-1*,19 Vulg.); e.) descriptionem ingressus Estheris ad regem (ad 5,1.9; — 15,&-19 Vulj.); f.) alterum regis decretum, quo Persis, ut prius decretum non observent, et Iudaeis, ut se defendant et hostes suos ulciscantur, permittitur (ad 8,13; — 16,1-9* Viulg.); y.) epilogum, qui somnii Mardochaei explicationem exhibet et notam de libro in Aegyptum allato (post 10,3; — 10,5-11,1 V/;y.). Reliqua non obstantibus multis variis lectionibus cum hebraico libro fere consentiunt. Alter habetur in. nonnullis codicibus graecus textus, qui additamenta quidem etiam (excepta subscriptione) continet, sed longius a textu hebraico recedit, quoniam satis multa contrahit et constringit, pauca fusius exponit ?.
lam. vero antiquissima esse graeci libri additamenta atque ex hebraico textu translata, certum est. Quod ut demonstremus, Gorionidis, scriptoris iudaiei saec. 8., testimonio non indigemus, qui somnium Mardochaci, eius et Estheris preces, aditumque Estheris ad regem eodem fere modo retulit, quo in additaméntis referuntur; neque chaldaieam additamentorum pavaphrasin, quae satis propagata. inter ludacos fuit, aut Theodotionis graecam versionem, in qua teste Origene additamenta. omnia. aderant, aut Fl. losephi Antiquitates, in' quibus etiam adhibita sunt?, pro argumentis afferemus; sed sola nobis sufficit graeci libri subscriptio. Qua teste « anno ^. regnantibus Ptolemaeo et Cleopatra. attulerunt Dositheus, qui se sacerdotem et levitici generis ferebat, et Ptolemaeus filius eius hane epistolam phurim, quam dixerunt. interpretatum esse Lysimachum filium Ptolemaei in lerusalem » (£t.1.). Quis ille Ptolemaeus fuerit, omnimoda cum certitudine quidem non constat; quatuor. enim fuerunt Ptolemaei, quorum uxores nomen gerebant Cleopatrae *; omnes autem ante Domini N. nativitatem. regnarunt, quare libri nostri graecam recensionem antiquissimam esse iam satis constat. At probabilitate non caret eorum sententia, qui Philometorem intelligunt. Nam eius aetate Dositheum. quendam ludaeum aegyptiaci exercitus ducem fuisse scribit Fl. losephus, et eadem aetate Onias sacerdos, quem una cum Dositheo exercitus ducem nominat losephus, templum leontopolitanum Iudaeis exstruxit?. Quare coniicere licet, ab iisdem allatum esse libellum nostrum, ut a Iudaeis ad novum templum confluentibus adhiberetur et inter eos festi Purim, cuius institutionem refert, celebrationem propagaret. Circa a. 171. igitur liber noster graece iam videtur exstitisse idemque cum omnibus suis additamentis. Nam non tantum recentioris additamentorum insertionis nullum invenitur vestigium (siquidem brevioris textus graeci, qui addi'amentis careat, nulla usquam fit mentio), sed in subscriptione quoque verba « haec epistola Purim » non possunt nisi integrum librum praecedentem designare. Subscriptio ipsa enim proxime sequitur unum ex additamentis, explicationem somnii Mardochaei, quae non intelligitur, nisi in exordio somnium iam erat relatum. Insolentius igitur et ad arbitrium sibi textum componunt protestantici interpretes, qui subscriptionem ad solam protocanonicam libri partem restringunt^. Atque etiam sine sufficiente ratione hebraicam additamentorum originem negant, propterea quod purior eorum sit lingua minorque hebraismorum frequentia. Etenim si duo decreta regia exceperis, quae puriore lingua conscripta esse concedimus, non pauciores in additamentis, quam in reliquo libro inveniuntur hebraismi, qui, quamvis per se soli non sufficiant hebraicae origini demonstrandae, subscriptionis tamen testimonium non parum confirmant. Neque purior decretorum regiorum sermo obiiciatur. Nam, pro Persarum more variis in linguis erant promulgata (3,12; 8,9), atque interpres graecus illam formam, qua ad Graecos Asiae Min. erant fransmissa, in suam translationem videtur recepisse. Non immerito igitur concludere nobis videmur, Palaestinenses quoque ineunte saec. 2. additamenta illa in suis exemplaribus hebraicis possedisse (nam lerosolymis factam esse versionem graecam testatur subscriptio), neque quidquam obstat, quominus ea in primitivo libro adfuisse dicamus.
Quae sententia non parum ipsa hebraici testus indole confirmatur, qui additamentis illis demtis mancus quodam modo cst et imperfectus. Urgere nolumus, quod symbolico Mardochaei somnio, quo liber graceus inchoatur, eiusque explicatione, qua terminatur, totum opus ad unitatem redigitur; nam gravius est, quod solis additamentis accipiat characterem vere religiosum. Ex hebraica quippe narratione procul dubio lector etiam discit, in magno periculo populo suo Deum singulari providentia adfuisse ; attamen Deus ipse in integro textu hebraico ne semel quidem nominatur, providentia eius diserte non commemoratur, in. maximo illo discrimine ne semel quidem Mardochaeus aut
Esther aut populus precibus divinum auxilium implorasse nec de obtenta salute Deo gratias egisse leguntur$. Quae profecto alienissima sunt ab omnium aliorum librorum V. T. indole, in quibus aperte semper se prodit character religiosus, dum in nostri operis textu hebraico prorsus est tectus et occultus. Insere autem additamenta graeca, atque statim eadem apparebit indoles religiosa, qua reliqui libri insigniuntur. Quae quum ita sint, additamenta ad opus genuinum pertinere pro certo licet asserere .
8. Vulg. quidem in Est. 4,16 legit : et orate pro me, sed haec verba in textu hebr. et graeco desunt (solus 6r. B. ea habet), sermo dumtaxat est de ieiunio, quod cui celebretur vel quem in finem non indicatur. Festus etiam dies utique in memoriam liberationis instituitur; at. nihil religiosi habet; est « dies epularum et lactitiae, in quibus mitterent sibi invicem munera ».
9. Contradictiones inter additamenta et breviorem textum non adesse, infra (117) ostendemus.
1533. — Integrum librum in tres partes praeter prologum et epilogum ita dividimus, ut in prima parle narretur, quomodo periculum sit exortum, in altera quomodo Mardochaeus et Esther ad illud avertendum sese praeparaverint, in tertia quomodo in hostes ipsos malum, quod ludaeis inferre volebant, sit conversum !. Totum argumentum libri eiusque divisionem exhibet haec ANALYSIS.
1. Anno 2. Assueri* (484.) Mardochaeus Beniaminita, qui Susis, in regni persici capite habitabat (11,2- 4), vidit somnium symbolicum, duos sc. dracones de parvo populo colluctantes, qui servatus est per parvum fontem in magnum flumen excrescentem (11,5 - 11).
Pans rrp2iA narrat, quomodo exortum sit periculum, quod ludaeis immine-
1. Esther, uxor regis facta, ei manifestat coniurationem a Mardochaeo detectam (1,1-2,23).
8.) Anno 3. regni sui (483.) Assuerus magnum convivium fecit principibus suis,(1,4-3) eoque finito per septem dies omnibus incolis civitatis (1,4- 8), ultimo autem die, quum ebrius esset, reginam Vasthi, ut eam populo ostenderet, ad se venire iussit (1,9-11); quae quum venire renuisset, rex iratus consilio habito cum ministris suis eam repudiavit et edictum promulgavit, nt uxores maritis obedirent (1,4 - 22).
b.) (Ex bello contra Graecos redux a. 6. regni i. e. 479.) Assuerus locum Vasthi repudiatae explere voluit; ideo adductae sunt ad eum ex toto regno puellae speciosae, inter quas Edissa (myrtus), quae persico nomine appellabatur Esther (de-*e, stella), neptis Mardochaci :2,1-8). Quae a patruo Mardochaeo genus et patriam suam celare iussa, tantopere regi (a. 7. regni i. e. 478.) placuit, ut eam regnare faceret in loco Vasthi (2,9- 48).
c.) Mardochaeus vero, ut illi semper invigilaret, ad ianuam regis morabatur atque ita occasionem habuit coniurationis eunuchorum (quae in prooemio commemoratur) detezendae et per Estherem regi denuntiandae, qui eunuchos occidi iussit (2,19-23).
(a) S. Hieronymus in priore parte libri, quam e Lextu hebr. vertit, transcripsit hebraicum nomen iin Assuerus, in altera reliquit nomen ab alexandrinis interpretibus adoplalum. Arfarerzes; infra (145 p. 427 sq.) ostendemus Assuerum esse Xerxem; in analysi retincbimus nomen Assueri etiam in additamentis.
2. Aman contra Mardochaeum iratus regem permovel , «t integrum populum Iudaeorum destruat (3,1 -15; 13,4 - 7).
a.) Eo tempore Aman Medus ab Assuero super omnes principes elevatus est, ita ut omnes regii servi coram eo genuflecterent solo Mardochaeo excepto. Quod quum ei delatum esset, Aman non solum Mardochaeum, sed totum eius populum perdere statuit (3,4 -6).
b.)Itaque primo mense a. 12. Assueri (414.) Aman, postquam sortem (phurim) miserat de die, quo perire deberent ludaei, regi persuasit, ut. populum ludaeorum destrueret (3,7-9). Annuens rex decretum edidit, ut die 13. ultimi mensis anni istius Iudaei in loto regno occiderentur et bona eorum diriperentur; misitque illud per oinnes provincias (3,10- 15; 13,1-7).
Pans sEcuNpA (4,1-17; 15,1-3; 13,8-14,19) narrat, quomodo Mardochaeus et. Esther ad avertendum populi sui interitum sese praeparaverint. 4. Mardochaeus persuadet. Estheri , ut apud regem pro populo suo. intercederet (&,4-16; 15,4 -3).
a.) Ediclum regis Mardochaeum totumque populum consternavit ; Esther autem per eunuchum suum a Mardochaeo causam consternationis Sciscitata accepto edicti exemplari monita est, ut regem pro populo suo deprecaretur (4,1 -8; 45,14 - 3); b.) quae primum quidem abnuit, quia nemini non vocato ad regem accedere licuit (4,9-11), instante autem Mardochaeo pollicita esl se regem aditurum, simul rozans, ut ludaei omnes triduano ieiunio Deum placarent (4,12- 16).
2. Precibus fusis Marduchaeus et Esther Dei misericordiam im Moraut (4,Yi; 13,8- 14.19.
a.) Indicto ludaeis ieiunio (4,15) Mardochaeus ad Deum se convertens eius omnipotentiam celebrat (13,8-11), causam explicat, cur coram Amane genuflectere noluerit (13,12-14), rogat ut populum illum, quem sibi elegerit, tueatur (13,15- 17); atque similiter oraverunt reliqui Israelitae (13,18).
b.) Esther quoque in spiritu humilitatis (14,4. 2) Deum solum esse suum refugium professa et prislinam exsilii poenam iustam fuisse confessa (14,3- 6) maius quod nunc imminet periculum deprecatur (44,7-11; rozalque. Deum, ut se adiuvet coram rege monens, se ipsam immunem esse ab omni legis violatione (14,12 - 19).
a.) Terlio die. Esther pulcherrimis vestibus ornata ad regem intravit, sed ad primum eius aspectum exterrita est (5,1; 15,4- 10); verum Deus cor regis ad mansuetudinem inclinavit, ut eam bene reciperet (5,2; 45,11-19). Interrogata, quid. peteret, rogavit regem, ut cum Aman apud se coenaret (3,3-3); coena autem finita, ut posLridie iterum apud se coenarent petiit (3,6- 8). .
b.) Qua invitatione laetatus Aman abiit, sed quum iterum Mardochaeum sibi nou assurgentem videret, ira abreplus uxoris amicorumque consilium secutus altissimam parari iussit trabem, in qua postridie suspenderetur Mardochaeus (5.9- 15). At eadein nocte coram rege ex regni annalibus lectuin est, quomodo aliquot ante annis coniuratione eunuchorum detecta a Mardochaeo servatus fuerit; quapropter postridie Amani iussit, ut. Mardochaeo regios honores deferret (6,1-12); unde maiorem cludein. ei. pracsagiverunt uxor. et. amici (6.13. 11).
c.) Quod vaticinium mox est impletum. Ad reginae enim coenam vocalus (6,15) ab Esthere, quae regi genus suum patefecit, aceusatus est, quod se et gentem suam perdere vellet (7,1 - 6), atque rex eum in ca trabe suspendi iussit, quam Mardochaeo paraverat (7,5 - 10), Mardochaeus vero super domum reginae constitutus est (8,1. 2).
a.) Priore victoria non contenta Esther rogavit regem, ut novo decreto edictum ab Amane promulgatum corrigeret. Iudacisque salutem concederet (8,3-6). Quibus precibus obsecutus rex novum decretuin promulgari iussit, quo declaravit sibi placere, si prius non observetur, et [Iudaeis facultatem. concessit, ut 13. die Adar ab hostibus sese defenderent eorumque bona diriperent (8,7-12; £6,1-21). Quo'l decretum magnam ubique Iudaeorum excitavit laetitiam (8,13- L7).
b.) Die statuto igitur Susis et in provinciis hostes suos aggressi sunt el inlerfecerunt, inter quos etiam decem fuerunt filii Aman (8,1 -12); regina vero obtinuit, ut etiam insequente die ludacis liceret Susis hostes suos occidere et ut filii Aman in patibulo suspenderentur (9,13-16).
c.) Magno deinde festo celebrato statuerunt, ut quotannis hic dies 14. Adar, in quo a caede desierunt, magna cum lactilia perageretur (9,17 -19), atque Mardochaeus epistola scripta omnibus ludaeis novum hoc festum Phurim (sortiuinj indixit (9,20 - 32).
d.) Assuerus autem feliciler regnavit et Mardochaeus fuit secundus in rcgno eius (10,1 - 3).
EriLoccs (10,4- 13) somnio Mardochaci de duobus draconibus colluctantibus (Mardochaeo et Amane) et de parvo fonte, qui in magnum fluvium excrevit el populum salvavit (Esthere) explicato narrationem aptissime terminat.
Subscriptio (11.1) docet, quo tempore liher in Aegyptum allatus sit.
1l. Integra narratio, quum dramaticae actioni non sit absimilis, a nonnullis velut drama distribuitur : Kilber (Analysis biblica I. p. 313 sqq.) praeter prologum (11,2- 12) et epilogum (10,1 - 12) distinguit paraseeren (1,1-2,22 ct. 12,3), protasin (3,1-4, 17 et 13,1- 15,10), epitasin (15,4-18 et 5,3- 0,14), catastrophen (7,1-10,3 ct 16,1- 25). Utpote simpliciorem, clariorem, accuratiorem praeferimus cam fere divisionem, quam iam insinuavit Lyranus, secuti sunt Serarius (Comment. in Tob., Iudith, Esth. Machab. p. 429), Goldhagen (lutrod. l1]. p. 180 sq.j, Vigourour (Manuel bibl. II. p. 151 sq.) alii.
154. — FixgM libri Esther moderni interpretes protestantici eum esse arbitrantur, ut originem et causam festi Purim explicet!; neque negari potest alium auctoris finem non detegi, si quis solum librum hebraicum neglectis additamentis considerat. Attamen creditu est difficillimum, Spiritum S. auetorem impulisse, ut integrum librum de origine et causa festi alicuius conderet, quod non tantum, si illa quae in textu hebraico describitur ratione celebratur, nihil religiosi habet nec religiosis adnumerari meretur, sed ctiam cessante synagoga ipsum cessare debuit. Quapropter antiquiores protestantici interpretes statuerunt : « scopus libri non tantum in demonstranda Dei erga ecclesiam suam providentia prorsus singulari versatur, qua interire illam rebus iam conclamatis non sinit, sed memorabili quoque historia denuo signat et illustrat populum, ex quo oriundus aliquando erat Messias, ut cognitione et fide eius... imbuerentur quoque gentiles, inter quos haec gerebantur »?. Quae etsi de hebraico libro, quem solum canonicum agnoscunt heterodoxi, parum recte sint dicta?, de integro libro haud incongrue statuuntur. In hebraico enim textu singularis illa providentia Dei omnino tecta est et occultata, siquidem nec unquam Deus aut eius providentia nominatur, nec eius auxilium invocatur, nec Iudaeorum privilegium prae reliquis nationibus ullo modo innuitur; in additamentis autem non semel disertis verbis asseritur. In ipso exordio « iustorum gens » a reliquis populis iam secernitur et singularis cura, qua Deus illi invigilat, indicatur (11,9 sqq.); quando summum erat discrimen, Mardochaeus precatur, ut Deus, qui pro voluntate sua omnia dirizat, populi su, quem sz de Aegypto redemerit, misereatur , ut « sorti et funiculo suo » propitius sit (13,15 sqq.); atque clarius Esther, postquam iustitiam agnovit Dei, qui populum , quem de cunctis gentibus Z4 haereditatem sempiternam elegisset, propter eius idololatriam in manus hostium tradidisset, eundem precatur, ut confundat hostes, qui haereditatem suam delere, gloriam teinpli et altaris exstinguere, ora laudantium verum Deum claudere conentur, atque enixe rogat, ne tradat Dominus sceptrum suum illis, qui nihil sint, neve hostibus occasionem det laudandae idolorum suorum fortitudinis et praedicandi regis sui carnalis (15,5 sqq.). Totum autem finem suum indicare auctor videtur, si librum explicato Mardochaei somnio terminat his verbis : « Recordatus est Dominus populi sui et misertus est haereditatis suae et erunt eis dies isti (celebrabunt dies istos) eum sacris conventibus (yszX cuvaoy75) eb gaudio et laetitia coram Deo per cunctas generationes in populo Israel » (10,12. 13). Eundem igitur finem sibi proposuit auctor noster, quem prosceutum esse auctorem libri fudith diximus (135 p. 396); neque certe mirum est, quod Deus populum suum, qui post exsilium semper sub ethnicarum gentium iuo vixit, duobus istis libris consolari eique animum addere voluerit, ut pristinarum promissionum Deum immemorem non esse cerlius cognoscens Legem acceptam fidelius observaret.
At « Esther, inquit S. Hieronymus, in Ecclesiae typo populum liberat »; quae verba explicans optime P. Go/dhagen : « quod in ecclesia iudaica à; iv «9z« semel gestum legimus, renovatum atque multoties completum videmus in Ecclesia catholica e praesentissimis periculis saepe liberata et ad hunc usque diem fremente licet infidelitate et haeresi mirabiliter conservata »*. Nos igitur quoque S. Spiritus hoc libro quotidie docet, Deum fidelibus suis nunquam defuturum nec unquam eos, licet rebus fere iam conclamatis, interire permissurum , dummodo ad ipsum confugerint.
zühlung selbst (sc. in textu hebr.) dieser Gesichtspunkt nicht hervorgchoben ». 4. S. Ilier. ad Paulin. ep. 53,7 (M. 22,547); Goldhagen Introd. II. p. 185.
8 39. — De libri Esther auctoritate et origine.
145. — Eodem modo, quo de Tobiae et ludithae, etiam de nostri libri ripE misroRicA a non paucis hodie dubitatur. Primus historicum eius characterem impugnavit rationalismi parens Semler impudentissime asserens « confictam esse universam parabolam , fastus et arrogantiae Iudaeorum locupletissimum testimonium ». Quem secuti hodierni rationalistae cuncti eum aut « fabulam romanensem haud inepte conscriptam » esse dicunt, aut. narrationem difficultatibus historicis scatere et saepius contra mores persicos peccare asserunt, aut factum aliquod poetice exornatum esse putant, contradicentibus utique reliquis protestanticis interpretibus, qui contra luditbae quidem historiam insurgunt, quia rei narratae in aliis libris sacris mentio nulla inveniatur, Estheris autem historiam pro vera admittunt, etsi revera nulla eius mentio fiat in aliis libris, quos sacros habent?. — Ex catholicis Ant. Scholz in hoc libro idem thema, quod in 1l. Tobiae et Iudith tractari tenet; apocalypsis enim ei est, in qua Ezechielis vaticinium de Gog (Ezech. 38) ita repetatur et evolvatur, ut ultima Antichristi pugna contra regnum Messiae accuratius describatur ?.
Auctorem nostrum veram historiam narrare vo/uisse tofa libri indoles satis demonstrat. Mira enim simplicitate splendet narratio atque accuratissima est etiam in minoribus rebus referendis. Non tantum personarum, quae primas partes agunt, Assueri, Estheris, Mardochaei , Aman, nomina affert, sed etiam eunuchorum regiorum (1,10), septem principum persicorum (1,154), reginae repudiatae (1,11), praefectorum gynaecei regii (2,8. 15), ianitorum coniuratorum (2,21), uxoris et filiorum Aman (5,10; 9,7 sq.) etc. Num omnia temere conficta dicemus, quia omnia ex persico idiomate non amplius explicare possumus *'. Si vero auctor confingere voluit, cur ad annales Medorum et Persarum provocavit, in quibus Assueri et Mardochaei res gestas referri asserit (10,2)? Annon ex iis fraudis convinci potuit, si tam accurate rerum gestarum annos indicavit (1,3; 9,16; 3,7), ut de mensibus et diebus taceamus (3,13; 8,12; 9,1 elc.)? Sed haec persequi opus non est; siquidem vere historicam esse libri indolem tam clarum est, ut ab eius origine usque ad medium saeculum praecedens, i. e. per plus duo millia annorum, nemo librum istum legens se fabulam romanensem legere sit suspicatus.
At veram quoque esse rem navratam, satis clare docet continua festi Purim celebratio, cuius causam et originem narrat. Hodie adhuc Iudaei illud celebrant, sicut eo tempore, quo templum secundum destructum est, ac machabaica aetate illud celebrarunt. « Mardochaei dies » appellatur in 2 Mach. (15,37) eiusque institutionem F/. JosepAus (Ant. XI. 6) nostrum librum secutus accurate refert. Ut aliquid novi dicerent, moderni interpretes nonnulli Iudaeos hoc festum a Persis esse mutuatos, auctorem autem nostrum, ut illud explicaret, narrationem suam confinxisse coniecerunt?; sed nullo argumento, quod speciem quandam veri habeat, coniecturas suas munire conati sunt. Profecto quis sibi persuadebit, ludaeos in toto orbe dispersos eo tempore, quo accuratius diligentiusque, quam unquam antea, Legem observare coeperant ardentiusque omne. idololatrarum. consortium aversabantur, festum ethnicum introduxisse?
Porro lota narratio cum Persarum historia , quam profani scriptores tradiderunt, ita. conspirat, ut eam veram esse non sit ambigendum. Olim quidem dubitatum est, quis esset ille Assuerus, quo regnante Estlier ludaeos à Persarum perseculione essel tuita. Atque alii unum ex Medorum regibus Astyagen (Gerard. Merc.) vel Darium Medum i. e. Cyaxarem (Cedren., Goldhagen, Nickes) intelligere voluerunt, sed de Medorum regno sermonem non fieri ecrtum est. Alii inter Persarum reges praetulerunt. Canibysen, qui septem. tantum. annis regnavit (Lyran.), alii Darium Mystaspin. (Üsser.), alii Artaxerxem. Longim. Uoseph.; Bellurin, etc), alii Arlaxerxem Mnemonem (Euseb., Hieron.
eic.), alii Darium Nothum (Serar.). Sed hodie tantum non omnes, qui historicam libri auctoritatem admittunt, Assuerum nostrum esse Xerxem consentiunt, idque rectissime.
Namque nomen Assuer (Aehaschveroseh vimunx) si sustuleris Aleph prosthetieum, ad amussim consonat. persicae. formae nominis Xerxis (CAsy-rirschd vel Chsay-drschá), quae ex cuneiformibus inscriptionibus nobis innotuit. Quare omnino reiicienda est alexandrinae versionis transcriptio, qua multi interpretes in errorem sunt inducti; Artaxeraes enim correspondet hebraico .17//acAhschaschtha. (xrvevnzow! et cuneiformi Artachschathra ^.
Uti autem Assueri nomen, ifa ctiam eius indoles ea est, quam Xerxis fuisse profani scriptores docent; eadem in utroque. crudelitas. atque ulciscendi cupido, eadem luxuria et libido, eadem in agendo inconsiantia et dementia, nt homini deliro quam sano interdum sit similior. Profecto si omnia illa vera sunt, quae de Xerxe narrant llcrodotus aliique, nihil in nostro libro legitur, quod peragere non potuerit. Qui arlifices occidit, quia pontem, quem Hellesponto iniecerant, tempestas abstulerat, immo ipsum Hellespontum flagellis caedi et catenis vinciri iussit, satis erat stultus, ut integram Iudaeorum gentem sine ullo iudicio occidi permitteret; et qui immediate postquam flevit, propterea quod post centum annos nullus ex innumerabili suo exercitu superfuturus esset , candem infinitam multitudinem certae morti obiecit, satis erat inconstans, ut decreto vix lato aliud contrarium opponeret ?.
Sed accuratius rem pertractemus. Assuerus dicitur regnasse « ab India usque ad Aethiopiam super centum viginti septem provincias » ; teste autem Herodoto Indi et Aethiopes Xerxi tributarii erant in eiusque exercitu stipendia merebantur. Darius Medus regnum suum iam in centum viginti provincias distribuerat, quibus postea accesserant Aegyptus aliaeque terrae a Cyro eiusque primis successoribus expugnatae?, Xerxes, postquam 2. regni anno (583.) felicem expeditionem in Aegyptum fecerat, anno insequente omnes regni sui principes Susis congregavit, ut cum iis longam de bello Graecis inferendo deliberationem haberet ?. Festa, quae eo tempore celebrata sunt, commemorat sacer auctor, quia in illis regina Vasthi repudiata est, atque ita remota fuerunt causa, cur Esther in eius locum succederet; deliberationem autem de bello graeco praetermittit, quia ad rem suam non pertinebat. Quoniam vero non omnes omnium provinciarum duces eodem tempore provincias suas relinquere potuerunt, sed alii post alios arcessebantur, facile intelligitur, quomodo festa illa per sex menses integros duraverint. Post belli praeparationem ineunte anno 5. regni (480.) Xerxes in Graeciam profectus et re infeliciter gesta anno insequente (579.) reversus est. Eo demum tempore puellae congreratae sunt, ex quibus eligeret reginam in locum repudiatae; bello enim graeco intercedente aptissime explicatur, cur a 2. anno usque ad 7. exspectaverit, antequam de nova eligeuda cogitaret !". Tota igitur chronologia vitae Xerxis optime cum narratione nostra consentit. Quod autem res a nostro auctore relatae in profanis libris non commemorentur, id difficultatem non creare manifestum est; uti enim Medorum et Persarum annales, in quibus scriptae erant, etiam opera Ctesiae, Dinonis, Dionysii Mil. aliorumque interierunt, qui ex annalibus hauserant.
Ea demum, quae de persicis rebus in nostro libro traduntur, confirmantur aliis descriptionibus, quas profani aut saeri scriptores nobis veliqueruut. Seplem fuisse Persarum principes septenariumque numerum in singulari honore fuisse apud Persas docent Herodotus et inscriptiones; eosdem seplem principes, sed etiam septem eunuchos regios, septem servos reginae etc. commemorat auctor noster !!, Solis septem principibus lieuit non vocatis ad regem accedere secundum Herodotum, et secundum librum nostrum quicunque non vocatus iuterius atrium regis intraverat, absque ulla cunctatione statim interficiebatur!?, Persarum reges decreta sua variis in linguis promulgasse demonstrant eorum inscriptiones adhuc superstites; cos habuisse suos cursores, per quos decreta in provincias transimitterent, tradit iterum Herodotus !?; decreta ipsa non potuisse revocari aut irritari etiam Daniel tradit !*. Satis magnus quoque numerus persicorum vocabulorum adhibetur, atque nomina personarum multa, eísi non omnia, ex persica lingua. apte explicantur". Iam. vero si liber noster (id quod volunt adversarii) recentiore aetate, Seleucidarum sc. tempore post regni persici interitum, esset confictus, quomodo factum est, ut eius auctor lam accuratam rerum omnium persicarum scientiam haberet?
dum Herod. IIT. 91 enim quinta satrapia, quae trecenta quinquaginta talenta quotannis solvebat, complectebatur « totam P'hoeniciam et Syriam, quae vocatur Palae- Stina, et Cyprum »; plures complectebantur aliae satrapiae. In Nerxis exercitu plus quam sexaginta diversi populi enumerantur ab Herod. VIIJ. 61 -*5».
10. Non satis tamen liquet, annon iam ante bellum prima vice pucllae sint congregatae; id enim videtur indicare Esth. 2,19 « quum secundo quacierentur virgines ».
14. Dan. 6,3; Esth. 8,8; quare etiam in secundo decreto 10,17 : xaA&c obv zottit, uà zposypnaáprvot toig bzb 'Apikv droctaltiot yedppast pro quibus parum recte Vulg. « eas literas... sciatis esse irritas ».
156. — Veram igitur in libro Esther historiam narrari certum est, eoque certius, quo leviora sunt omnia, quae magna cum operositate adversarii ad hanc infirmandam sententiam congesserunt. Septemdecim argumenta collegit Davidson, reliqui paucioribus sunt contenti ; praecipua sola proponemus , quum omnia afferre operae pretium non sit; velut difficultatem enim proponunt, quidquid eis creditu videtur esse difficile.
Si de Wette Schrader. lidem ineretur inaxiima narrationis diflicullas (die Hlauptschw:eche der Erzieblung) in eo est sita, quod Esther iudaicam suam originem usque ad calastrophen celare potuerit quodque eius cum Mardochaeo, qui quotidie in aula adfuit, consan;guinitas regi' et Aman prorsus fuerit incognita. Qua vero ratione in hac re vel minima lateat difficultas, equidem non intelligo. Concubinarum enim suarum originem investigare etiam hodie non solent viri polygamiae addicti, nec quidquam permovit Xerxem, ut Estheris genus exquireret. Multo minus autem Aman, cuius curae regium gynaeceum non erat commissum , uxorum regiarum genus aut familiam cognoscere potuit.
Quatuor difficultates invenit Bleek. Wellhausen? : a.) « Credi non potest, inquit, tyrannum illutn, si a familiari incitatus omnes regni sui Iudaeos interimere voluisset, iam undecim mensibus ante diem caedi destinatam decretum hac de re edidisse et omnibus suis populis promulgasse. Nonne enim hac ratione ludaeis tempus concessit, ut sive ad vitam suam defendendam : sese praepararent, sive fugam arriperent? In provinciarum autem numero etiam fuit. Palaestina, quae integra fere eo tempore a [udaeis erat occupata ; quomodo hos omnes ad necem condemnare potuit? » — At creditu facilia haec omnia. videbuntur considerantíi Amanem ex Persarum more? sorte diem caedis Iudaeorum exquisivisse ideoque superstitione sua seductum non dubitasse, quiu hie dies sorfe assignatus, quidquid antea ageret non obstante, sibi faustus esset futurus. Neque enim ci erat timendum, ne ludaei in vastissimo regno dispersi alque undique ab hostibus circumdati aut fugerent aut. rebellionem praepararent. Immo forte etiam contentus fuissel, si multi fuzissent; divitias enim opesque suas relinquere debuissent, atque facilius Aman. decem millia talentorum, quae regi promiserat, invenissel. In. Palaestinain demum ante Xerxis aetatem. Zorobabele duce quadraginta tria millia ludaeorum dumtaxat erant reversi, qui quam parum apti fuerint ad hostes, quibus cingebantur, repelleudos docet 4. Esdr.
b.) Neque magis credi posse. censent adversarii, Iudacos, quum altero decrelo a Xerxe vitae defendendae permissionem accepissent, omnes suos hostes vicisseatque uno die septuaginta quinque millia virorum occidisse. — Sed quamquam prius decretum, quo Iudaeorum caedes. praescribebatur, allero non erat irritatum., oplime tamen intelligebant satrapae et provinciarum praefecti, se alteri potius, quod Mardochaeus rezis smnicus miserat, obtemperare debere, quain. priori manis, quem a rege. interfectum: audierant. Ut reis autem reique ministri gratiam sibi conciliarenf , optimates quoque ubique a Iudaeorum caede abstinuisse verisimillimum est. Quare. ex infima plehe haud dubie erant ajressores, quos satrapis aut. aperte aut occulte adiuvantibus Iudaei sine ullo negotio devicerunt. Neque exaggeratus videtur esse numerus occisorum in regno, quod ab Iudia usque ad. Aethiopiam sese extendebat?. Multos quoque Iudaeos in hac pugna cecidisse prohabile est, licet sacer textus de ludaeis occisis nihil dicat. Quodsi Iudaeis, qui Susis degebant, rex idem , quod priore die fecerant, etiam altero facere concessit (4,13 sq.), id facile explicari arbitramur, dummodo supponatur plebem susanam altero die priorem cladem uleisci voluisse.
c.) Diflicile creditu esse aiunt, integram civitatem, cuius maior incolarum numeris Persis aliisque ethnicis constabat, priore decreto esse afflictam (3, 15). de altero autem. quod fudaeis favebat, esse gavisam (8.15). — Sed textum hebraicum in neutro loco de integra civilate loqui respoudemus; secundum Vulg. nostram de priore decreto « cuncti Judaei, qui in urbe erant, fleverunt » et secundum textum graecum priore decreto £z9x65tt0 7, xo, id quod facile concipitur. In altero autem loco (8.13) Vulgata omnem qnidem civitatem zavisam esse dicit, sed de Mardochaei exaltatione, quae immagnam. saltem periculi partem. avertebat, non. de decreto lalo. Ha. ctiam 8,017 secundum textum hebraieum in omnibus provinciis et civitatibus, in quihus alterum decretum promulgabatur, Judaeis fuit gaudium et laetitia: S. Hieronymus autem, si vocabulum Zudaeis omisit, lectores illud, ulpote à contexta postulatum, sua sponte suppleturos recte censuit.
d.) Demum parum verisimile esse arbitrantur, Assuerum decreto. in oinnes provincias misso viros omnes dominium in suis domibus tenere iussisse (1.22). — Sed quo eum iure omnia a nostrae aetatis moribus aliena dicemus veri similitudine carere, aut antiquos reges unquam stulta decreta promulgasse negabimus, atque sacrum auctorem potius declarabimus. menclacii reum, quam antiquam regem stulte egisse fatebimur? BWationalistae, opinor. sj in nostro libro legerent Xerxem literis seviptis prohibuisse, ne Athos mons lapides in exercitum suum. deiiceret, id. (ieri non. potuisse uno ore clamarent: verum quia. PIntarchus decretum illud affert?^, caeca. tide illud admittunt. At, ni fallor, rex ille «qui a. 480. Atho monti epistolam stultam scripsit et Hellesponlum flagellis cecidit, etiam iam a. 483. lerem ferre potuit, qua omnes mariti dominium in doinibus suis exercerent suaque sola patria lingua (id quod addit textus hebraieus) in. fiumniliis suis nti. iubebantur. Immo eliam, licet verisimile id esse negent adversarii, perpetuam prioris uxoris repudiationem inter alia regni. decreta referre. poluit talis vex (1,49). Sed diutius hisce immorari superfluum est; quid quod veri similitudine carere dicant, trabem, in qua Aman Mardochaeum, ut poena eius universae civitati innotesceret, appendere voluit, « quinquaginta cubitos altitudinis » habuisse (5,14), aut Assuerum eo die, quo Esther ad eum accessit, in throno suo sedisse (5,1) etc. etc? Multa profecto, quae in nostro libro Assuerus et Aman fecisse narrantur, stulta sunt et mala; sed num ideo auctori est deneganda fides, quia ab hominibus stultis et perversis stulta et perversa gesta esse narrat ? Quid de Mardochaei et Estheris agendi ratione sit sentiendum, statim dicemus.
1. Mithri.lates in iinperio suo multo minore octoginta millia Romanorun uno die ;nterfecit.
117. — De LiB. NOSTRI ORIGINE antiqui testes non consentiunt. A viris magnae synagogae illum esse conscriptum tradunt TAalmudistae ; SS. Augustinus et Isidorus Hisp. Esdrae auctori illum attribuunt, sed multo recentiorem illum esse insinuat Eusebius; velut sententiam sua aetate communem tradit. Clemens Alec. à Mardochaeo illum esse exaratum eamque adoptaverunt Lyranus , Dionysius Carth., Genebrardus, Serarius , Sanctius multique alii !. Hodie plerique interpretes catholici censent non diu postquam res sunt gestae ludaeum quendam in persico imperio degentem ex commentariis ab ipso Mardochaeo exaratis librum nostrum composuisse?, A qua sententia non longe recedit altera, quae maiorem libri partem Mardochaeo, eius vero clausulam Esdrae vel magnae synagogae attribuit?. Quam velut veri similiorem nos quoque reliquis praeferimus.
Certum enim praeprimis est, haud pauca in nostro opere legi, quorum eo tempore, quo scribebantur, recentissima erat memoria. Spectatorem enim tibi videris audire, si accuratam et dilucidam legeris descriplionem atrii illius omni luxu et opulentia instructi, in quo Assuerus incolis susanis convivium paraverat (1,5 sqq.); ea quoque, quae de
Esthere in regiam aulam ingrediente (15.1 sqq.), in coena a rege liberationem populi sui postulante (7,1 sqq.). de Mardochaei exaltatione (6,3 sqq.; 8,15 sqq.) etc. narrantur, ab alio quam a teste coaevo narrari vix potuerunt. Atque ipse modus, quo singularum personarum nomina recensentur, mores describuntur, referuntur colloquia , omnino videtur prodere auctorem , qui rebus gestis praesens adfuit. Vix enim fieri potuit, ut sola traditione orali ista omnia diu conservarentur. Adde, nonnulla narrari, quae soli Mardochaeus ct Esther scire et tradere potuerunt (11,3 sqq. et 10,5 sqq.; 13,9 sqq. et 13,1 sqq. etc.), alia, quae ex Medorum et Persarum archivis (10,2) hausta sunt, ad quae primo cuilibet aditus profecto non patebat. Quare rectissime nonnulli coniecerunt, auctorem eo tempore vixisse, quo res sunt gestae , eumque virum fuisse in alta dignitate imperii persici constitutum. lam vero liber ipse testatur « Mardochaeum scripsisse haec omnia et literis comprehensa ad ludaeos misisse » (9,20). Quae verba, etsi de alia quadam epistola a Mardochaeo conscripta aut de aliis Mardochaei commentariis intelligi per se possint, rectius tamen de nostro libro ipso explicari manifestum est, quia usque ad 9,20 ne verbulum quidem legitur, quod a Mardochaeo conscribi non potuerit.
Aliter autem se res habet, si ea examini subiciuntur, quae inde a 9,93 habentur; certum enim tempus ab institutione festi Purim iam effluxisse supponunt. Duabus partibus constant, quarum prior (9,93- 28) praemisso praecedentis narrationis ieiuno quodam compendio refert, ludaeos festum illud, quod continuo celebrari iubebantur, recepisse. Impuriore suo sermone et toto narrationis genere appendix haec a reliquo libro aperte sese distinguit nec etiam apparet ratio, cur narrationi suae epitomen istam addiderit ipse auctor. Altera appendix (9,99-32) continet praeceptum Estheris et Mardochaei, ut cum festo Purim ieiunium coniungalur, eodem prorsus stylo impuriore conscriptum, atque in fine additur « praeceptum hoc ^5e2 3723 scriptum est in libro » scili cet illo, in quo reliqua de festo celebrando iam continebantur , i. e. in libro hoc nostro. Duae illae igitur appendices a primitivo libro apte distinguuntur. Quapropter Clementis Alex. et S. Augustini sententias ita conciliandas existimamus, ut integram quidem rerum gestarum narrationem (1,1- 9,92 et 10,1-16,9*) a Mardochaeo conscriptam esse dicamus, operi autem ab Esdra, quando festum a Iudaeis palaestinensibus receptum est, duabus appendicibus, quibus institutio approbabatur, insertis ultimam manum esse impositam.
Quae autem a rationalistis afferuntur, ut receutiorem esse libri originem demonstrent , haec fere sunt. Post regni persici interitum opus esse conscriptum ex eo concludunt, quod nonnulla ad Persarum mores et historiarr spectantia ab auctore explicentur (1,1. 13; 8,8). Seleucidarum vero et Ptolemaeorum aetati librum attribuere volunt « propter ulciscendi cupidinem et sanguinis sitim, quibus originem suam debeat » et propter impuriorem linguam hebraicam, qua integer conscriptus sit *. Sed ut ab hac ultima obiectione incipiamus , linguam libelli nostri impuram quidem esse et iuniorem prodere aetatem ultro concedimus; certus enim numerus vocabulorum persicorum invenitur neque desunt chaldaicae formae et voces; impuriorem autem operis nostri quam librorum Esdrae linguam esse negamus ; immo vero stylum et dicendi modum simpliciorem esse atque clariorem putamus; quare nulla est ratio, cur libris Esdrae noster recentior dicatur. — Altera obiectio erroneae innititur textuum interpretationi; in Mardochaei enim et Estheris agendi ratione nulla apparet ulciscendi libido nec ulla sanguinis sitis. Quum regi secundum persicam legem prius decretum, quo omnes Iudaei interfici iubebantur, irritum facere non liceret, salvandis ludaeis alia via non patuit, nisi ut iis ius liberae defensionis concederetur. Quam ob causam in secundo decreto iis permittitur, « ut stent pro animabus suis el deleant et occidant etinter(iciant omnes hostes (proprie ; omnem exercitum » 5n) aggredientes se una cum parvulis et mulieribus et diripiant bona eorum » (8,41). Belligerantium igitur ius, ut ila dicamus, ludaeis uno isto die concedebatur, qui eorum caedi erat destinatus, neque iustae defensionis limites transgressi sunt Mardochaeus el Esther hoc decreto postulato, quia uti diximus alia via salutis patere non videbatur. Esther vero, si postea a rege obtinebat, ut ludaeis daretur « potestas faciendi cras in Susan, sicut hodie fecerunt ^ et « ut decem filii Aman (qui iam occisi erant) suspenderentur in patibulo » (9,13), id unum intendit, ut Susanis, inter quos Aman procul dubio suos asseclas eosque non paucos habuit, maior terror incuteretur, ne iterum lIudaeos aggredi auderent *. Singularis ergo saevitiae indicium ista petitio non est. — Demum erronee asseritur, ex modo, quo de rebus persicis in libro nostro serino sit, omnino sequi, regnum persicum ante operis nostri originem iam interisse. Pleraeque enim res persicae lectoribus supponuntur notissimae; tria autem illa, quae afferre solent adversarii, ut assertum suum demionstrent, ab auctore lectoribus aptissime in memoriam revocantur. Nam si 4,1 imperii magnitudinem, quod ab [ndia usque Aethiopiam sese extendit, indicatam viderunt, clarius periculi gravitatem, quod populo imminebat, perspexerunt : integra gens iudaica interitui erat destinata. Si 1,13 legerunt reges Persarum ex maiorum institutione semper secum habere sapientes suos, secundum quorum cousilium leges essent ferendae, iniustitiam perspexerunt decreti Amanis, quod nullo in consilium adhibito est latum (3,8- 10).In versu 8,8 autem totius narratiouis cardo est (ideoque dolendum, quod S. Mieronynius eum parum accurate reddiderit) ; nam quia « decretum scriptum nomine regis et. obsignatum sigillo regis non potuit irritum fieri », ideo opus erat novo decreto, quo Iudaeis belligerantium ius isto die concederetur.
Cornelio a Lapide
Esther, ait S. Hieronymus, epist. ad Paulinum, « in Ecclesiæ typo populum liberat de periculo, et interfecto Aman, qui interpretatur iniquitas, partes convivii, et diem celebrem mittit in posteros. » Argumentum ergo libri est humiliatio superborum, scilicet Vasthi et Aman, ac exaltatio humilium, scilicet Estheris et Mardochæi, ac liberatio Judæorum. Allegorice Assuerus designat Christum, Esther B. Virginem et Ecclesiam, Mardochæus animam fidelem et piam, Aman et Vasthi dæmonem, carnem et mundum repræsentant.
Hunc librum esse Canonicum consentiunt Hebræi cum Græcis et Latinis. Exstat enim hebraice in Canone Hebræorum, saltem usque ad caput decimum. Vide Bellarminum, lib. I De verbo Dei, capite VII, Serarium hic Proleg. IV, Sixtum Senensem, lib. I, sect. II in Esther. Primitus scriptus fuit hebraice; unde ex Hebræo S. Hieronymus eum transtulit in idioma latinum, Septuaginta in Græcum. Porro S. Hieronymus ea quæ non reperit in Hebræo, separavit a cæteris, et ad calcem libri collocavit, quæ antea suis locis in vulgata latina ordine temporis et historiæ erant inserta. Eadem eodem ordine exstant græce apud Septuaginta ex quibus ea in latinum transtulit S. Hieronymus, sed in finem libri rejecit, quasi lacinias textus hebraici, ex quo ipse cætera in latinum converterat.
Continua a leggere 16 paragrafi
Auctor libri est incertus: S. Augustinus, XVIII De Civit. XVI; Eusebius in Chronico, anno mundi 4734; Isidorus, lib. VI; Origenes, cap. II, censent fuisse Esdram; Philo Anianus Joacim Pontificem; R. David viros Synagogæ. Verisimilius Lyranus, Dionysius, Bellarminus, Sixtus Senensis, R. Abraham, Serarius, Sanchez et alii opinantur auctorem esse Mardochæum una cum Esther, idque videtur indicari cap. IX, vers. 20, et cap. XII, vers. 4, ubi dicitur: « Scripsit itaque Mardochæus omnia hæc, et litteris comprehensa misit ad Judæos; » et cap. IX, vers. 29: « Scripseruntque Esther regina filia Abihail et Mardochæus Judæus etiam secundam epistolam. » Quis autem dubitat in his litteris historiam totam fuisse contentam?
Quæres quo tempore Estheris historia contigerit, sive quis fuerit Assuerus ejus maritus. Primo, Serarius et Gordonus censent fuisse Artaxerxem Ochum; sed sic Mardochæus vixisset ducentos annos et amplius; tot enim sunt ab initio captivitatis Babylonicæ, quando Mardochæus cum Jechonia rege translatus est in Babylonem, ut dicitur, cap. 11, vers. 6, usque ad Ochum. Illa autem ætas illo ævo fuit insolens: nullus enim tunc tamdiu vixisse legitur.
Secundo, Josephus Scaliger, lib. VI De Emendat. temp. pag. 284, censet fuisse Xerxem; quia, inquit, uxor Xerxis vocabatur Amestris, teste Herodoto, lib. VII: quæ eadem videtur esse cum Esther.
Verum Amestrem fuisse Persicam, non Hebræam, sat indicat Herodotus dum ait ejus patrem fuisse Otanem Persam. Adde mores crudeles Amestris alienos esse a moribus benignæ et beneficæ Estheris. Nam Herodotus, eodem libro VII, ait « Amestrem uxorem Xerxis jam provectæ ætatis, his septem illustrium Persarum liberos viros defodisse ad referendam pro se gratiam Deo, qui sub terra esse fertur. » Et lib. IX: « Amestris, inquit, accitis satellitibus, uxorem Masistæ (erat is frater Xerxis, et filius Darii) excarnificat, mammillas præcidit, easque canibus abjicit: præcidit nares, aures, labra, linguam, atque ita excarnificatam remittit domum. » Hæccine fecisset Esther?
Tertio, Hebræi in Seder-Olam, cap. XXIX, maritum Estheris censent fuisse Cambysem filium Cyri: hunc enim esse eum qui I Esdræ IV, 6 et 7, vocatur Assuerus, sive Artaxerxes. Adduntque Estherem esse matrem Darii Hystaspis, qui Cambysi in regno successit. Idem censent Vatablus et Genebrardus, sed hoc videtur improbabile; Cambyses enim fuit hostis Judæorum, et fabricam templi a Cyro patre inchoatam inhibuit, ut patet I Esdræ cap. IV, vers. 7; Assuerus autem maritus Estheris Judæis fuit benevolus et beneficus.
Quarto, Josephus, lib. XI, cap. VI, Nicephorus, Constantius in chronol., Cajetanus, Bellarminus, Salianus, Sanchez et alii multi censent Assuerum fuisse Artaxerxem Longimanum Xerxis filium, qui Esdram et Nehemiam in Jerusalem remisit, ut eam reædificarent; adeoque natura fuit mitis et clemens, ut de eo scribit Plutarchus in Apotheg.: « Primus hic ducibus, qui deliquissent, has pænas statuit, ut pro flagellandis corporibus detracta flagellarentur vestimenta; et pro evellendis capillis, depilandoque capite deposita tiara depilaretur. »
Verum juxta hanc sententiam, Mardochæus fuisset 140 annorum et amplius, ac neptis ejus Esther fuisset vetula 70 annorum, ideoque inepta conjugio Assueri, ut patebit, cap. 11, vers. 6.
Quinto, valde probabiliter Megasthenes, Annianus, Lyranus, R. Salomon, Aben-Ezra, Tevardeadius et alii censent Assuerum Estheris virum fuisse Darium Hystaspis, cujus rei multæ sunt conjecturæ:
Primo, quod Assuerus hic cap. 1, vers. 1, asseratur instituisse solemne convivium, ac præfuisse 127 provinciis: idem enim expresse de Dario Hystaspis legimus, lib. III Esdræ III, 1 et 2, ubi sic dicitur: « Rex Darius fecit cœnam magnam omnibus vernaculis suis, et omnibus magistratibus Mediæ et Persidis, et omnibus purpuratis et prætoribus, et consulibus, et præfectis sub illo, ab India usque Æthiopiam centum viginti septem provinciis. » Quæ verba plane eadem sunt cum verbis primis hujus libri. Assuerus ergo fuit Darius Hystaspis. Hic etiam Indos subegit, teste Herodoto, lib. IV, pag. 114, quod etiam pariter de Assuero hic asseritur, cap. 1, vers. 1.
Secundo, quod versu 2, dicitur Susan civitas regni Assueri fuisse exordium; unde in ea convivium hoc regale instituit. Plinius enim, libro VI, cap. XXVII, scribit Susan regiam Persarum conditam a Dario Hystaspis, licet Ælianus et alii ab eodem auctam et illustratam velint. Unde Cassiodorus, lib. VII Variarum: « Hanc, ait, illigatis auro lapidibus ædificavit Memnon Tithoni filius. »
Tertio, quod capite II, vers. 6: « Esther » Hebraice vocabatur Hadasa (Noster vertit Edissa), id est myrtus: Darii autem uxor, teste Herodoto, vocabatur Atossa, quæ eadem videtur esse cum Hadasa. Esto Herodotus in eo erret, quod Atossam vocet Cyri filiam, quia talis a Persis putabatur, vel jactabatur Esther: ipsa enim jussu Mardochæi prudenter siluit se esse Judæam. Adde Gentiles Judæorum res ignorasse, vel depravasse. Hinc et Angelus, anno secundo Darii Hystaspis, fuit visus Zachariæ Prophetæ, capite 1, vers. 8, stans inter myrteta, id est in aula Estheris, quæ vocata est Hadasa, id est myrtus, quasi promittens Judæis bona per opem ejus et umbram; vide ibi dicta.
Quarto, quia Assuerus hic cap. ultimo, vers. 46, agnoscit quod beneficio Dei Israelis traditum sibi suisque majoribus, et conservatum sit regnum. Hoc autem optime convenit cum voto quod Deo cœli fecit Darius Hystaspis, ut obtineret regnum Persarum, uti narratur III Esdræ III, 43, et a Josepho, lib. XI Antiq. cap. IV. Item cum edicto ejusdem Darii de templo Judæorum instaurando, libro I Esdræ VI et III Esdræ VI.
Quinto, quia bellum et historia Judith contigit sub Xerxe, uti ibi ostendi in proœmio. Judith autem, cum Holofernem occidit, puella vocatur, diciturque supervixisse ad annum ætatis 105, et nullum toto tempore vitæ ejus, ac post mortem multis annis perturbasse Israelem, Judith cap. ultimo in fine. Ergo turbæ Aman de occidendis Judæis non contigere sub Artaxerxe, qui proxime Xerxi patri successit.
Sexto, id manifeste patebit ex ætate Mardochæi, capite II, vers. 6. Obstare videtur, capitis ultimi, versus 46, ubi dicitur Assuerus ortus a regibus; Darius autem fuit filius Hystaspis principis, non regis. Respondeo Hystaspin oriundum fuisse a regibus, uti asserit Herodotus, Justinus et alii: de quo plura cap. ultimo.
Eodem ævo, quo Esther et Mardochæus, floruere Esdras, Nehemias, Daniel, Ananias, Azarias, Misael, Zorobabel, Jesus filius Josedec, Aggæus, Malachias, et Zacharias prophetæ, qui sub Dario se prophetasse scribunt initio prophetiæ suæ. Ex Gentilibus floruere Pythagoras, Xenophanes et Heraclitus philosophi; Anacreon, Simonides, Æschylus, et Euripides poetæ; Themistocles, Miltiades, Conon, Leonidas, Aristides belli duces; apud Romanos, Junius Brutus et L. Collatinus expulso Tarquinio et regibus, primi Consules, Horatius Cocles, Mutius Scævola, Clælia virgo Vestalis, qui cum Porsena rege Hetruriæ dimicantes heroica fortitudinis Romanæ facinora ediderunt. Quare sæculum hoc virorum illustrium fuit ferax, ideoque celebre et gloriosum.
Scripsere in Esther, Lyranus, Hugo, Dionysius, Serarius, Sanchez, et Franciscus Fevardentius qui totum hunc librum per moralia documenta explicat.