Giona

(Jos. 19,13). « Porro Geth,, inquit S. Hieronymus, in secundo Saphorim (Sephoris) milliario, quae hodie appellatur Diocaesarea, euntibus Tiberiadem haud grandis est viculus, ubi et sepulcrum eius ostenditur »!, Quoniam leroboamo felicem exitum bellorum contra Syros praedixit, ineunte iam saec. 8. vocationem propheticani acceperat; de reliqua autem eius vita nihil certi nobis est traditum, nisi quae in nostro libro leguntur. Illa igitur hoc iam loco proponere haud ab re ducimus, ut uno conspectu illis exhibitis, quae de propheta certo nobis sunt cognita, deinde in libri ipsius indolem et auctorem inquiramus. Pro duplici autem mandato, quo Ionas in urbe Ninive praedicare iussus est, uno, cui fuga se subtrahere conatus est, altero, cui obedivit, libellus apte in duas partes dividitur (1,1-2,11; 3,1- 5,11). I. PRioR IoNAE Missio AD NiNIVITAS (1,1 - 2,11). 1. Ionae fuga el castigatio (1,1-16). a.) Ionas filius Amathi a Deo Ninivitis poenitentiam praedicare iussus conscensa navi in Tharsis (Tartessum) fugere conatus est (1,4 -3); b.) subito autem exorta tempestate nautae timentes ad preces confugerunt et sorlem miserunt, quibus calamitatis causam cognoscerent (1,4- 7); sors vero designavit Ionam, qui fugam suam esse causam calamitatis professus nautas exhortatur, ut ipsum ad tempestatem sedandam in mare mittant (1,8- 12). c.) Qui prius abnuentes postea, quum fugere non possent, eum e navi eiiciunt atque statim sedatum est mare; qua de re admirati sacrificia Domino obtulerunt (1,13 -16).

a.) onam vero in mare missum et a magno pisce deglutitum Deus in ventre piscis vivum servavit (2,1. 2); b.) atque propheta de salute obtenta psalmo quodam Deo gratias agit. Precationem suam a Deo exauditam esse praefatus (2,3) periculum in quo versatus est auxiliumque acceptum describit (2,4. 5. 6-8) atque terminat hymnum gratiarum actione (2,9. 10).

c.) Deo autem iubente piscis prophetam in terram eiicit (2,11).

a.) Secunda vice propheta Ninivitis praedicare iussus statim proficiscitur et urbis Ninive proximum interitum annuntiat (3,1 - A).

b.) Qua praedicatione audita Ninivitae una cum eorum rege seriam poenitentiam egerunt, ut iram divinam averterent (3,5-9);

€.) poenitentia autem Deus permotus est, ut minas suas exsecutioni non daret (3,10).

a.) Quum Deum Ninivitis poenitentibus parcere vidisset, propheta de hac misericordia cum Deo expostulavit sibique mortem exoptavit ; quapropter primo leniter a Deo increpatus est (4,4 -4).

b.) Igitur egressus de civitate, ut videret quid perpessura sit, sibi umbraculum fecit, iuxta quod Deus paravit hederam (ricinum), cuius umbra protegeretur et cuius subito interitu erudiretur propheta; planta enim a verme corrosa mox exaruit et novam Ionae iram provocavit (8,5- 8).

c.) Interroganti Deo, num iuste irasci sibi videatur, affirmat propheta, unde Dominus eum corripit monens, si de rei tam vilis interitu doleat homo, nihil esse mirandum, quod divina misericordia civi: tati tam amplae pepercerit (8,9- 11).

Quo tempore leroboam II. (802-762), sub quo Ionam filium Amathi vixisse constat, thronum regni Israel occupavit, Assyria tres reges sibi succedentes vidit Rammannirar (810-782), Salmanasar III. vel V. (781- T2), Assurdanil (771-7755). Primus ex eis fortissimus fuit rex, cuius expeditionibus felicibus regni fines late extendebantur atque ex Asiae citerioris quoque populis Phoenices, Syri, Idumaei, Israelitae ad tributum solvendum aut ad hegemoniam agnoscendam adducti sunt. Sub eius autem successoribus declinare coepit imperium assyriacum; continuae fere erant Armeniorum rebelliones contra Salmanasar, frequentiores et graviores aliorum populorum rebelliones contra Assurdanil, atque ad tantam debilitatem redactum est regnum, ut eius successori Assurnirar (753-745) Chaldaeus Phul thronum eriperet , qui deinde sub nomine Theglatphalasar imperium assyriacum ad novum potentiae fastigium adducere coepit. Quisnam fuerit rex, qui prophetae praedicatione permotus est, ut una cum populo suo poenitentiam perageret, cum certitudine quidem dicere non possumus; verisimile autem est , Ionam tempore regis Assurdanil in urbe Ninive praedicasse; neque enim perturbationibus tantum internis regnum eo tempore concutiebatur, sed bis quoque (a. 765. et 759.) gravi pestilentia terram vastatam incolasque solis eclipsi perterritos esse ex assyriaco eponymorum catalogo constat?. Atque profecto, « si Ionae missio incidit in tempus, quo imperium ab antiquo splendore recedere et peste et variis seditionibus ac periculis concuti coeptum est, quo igitur Ninivitae iam partim a prisca superbia et gloria deiecti, partim variis terroribus et calamitatibus perterriti imperii imminutionem vel ruinam facile suspicari vel saltem timere poterant, ne tale quid immineret, facilius nobis explanare poterimus, cur prophetae Domini voces ac minae tantum subito iis incusserint timorem , tantam excitaverint poenitentiam morumque derepente mutationem » ?. Quapropter si a praecipua conversionis causa, divinam dico gratiam, qua Assyriorum animi sunt illustrati et perculsi, abstrahere liceret, tamen non tantopere foret mirandum, quod ad vocem prophetae, cuius Deum àut ignorabant aut saltem non colebant, attendere voluerint. Assyriorum enim eam fuisse superstitionem, ut magorum et vatum verbis summam adhiberent fidem, eorum inscriptiones superstites docent; ex quibus illud quoque elucet, quod suos deos colentes nequaquam negarint potentiam deorum, qui ab aliis populis colebantur, sed illos timuerint sibique propitios reddere studuerint *. Multo facilius igitur explicatur, quod ad veri Dei vocem attendere voluerint divinae gratiae obsecuti.

Atque haec sunt, quae de prophetae vita nobis certa sunt tradita aut verisimilia coniiciuntur; quae plura tradunt antiqui rabbini , ea utpote omni fide indigna praetermittimus 5.

Prop. IV. p. 314 sq., Carpzov. Introd. III. p. 336 sqq. — Secundum $. Hier. 1. c. sepultus est in Geth Hepher (El Mesched), ubi hodie quoque eius sepulcrum a Mahummetanis veneratur (Guérin l. c.); alterum eius sepulcrum iidem venerantur in ruinis quibusdam hodie Nebbi Iunus appcellatis prope antiquam Ninivem; de quo cfr Vigourouz l.l. c. p. 77; « at Mahummetanos, inquit Huet. ]. c., delirare sinamus, qui non longe a Ninives ruderibus Ionam sepultum fuisse censent eiusque tumulum venerantur ».

308. — II. DE LIBRI INDOLE, AUCTORITATE, ORIGINE. — Prorsus singularem locum inter omnes propheticos libros « Prophetia lIonae » occupat, quoniam non sicut alii exhortationes et praedictiones exhibet, sed rem aliquam gestam narrat; at res haec gesta ipsa est et exhortatio et praedictio. Etenim « lonas, inquit S. Hieronymus, naufragio suo passionem Christi praefigurans mundum ad poenitentiam revocat et sub nomine Ninive salutem gentibus nuntiat »!. Non primus quidem propheta fuit, cuius ministerio Deus apud gentes usus est, ut se omnium populorum Deum esse ostenderet suamque potentiam et misericordiam, qua etiam gentilium saluti providet, manifestaret. Nam antea Elias iam ad viduam sareptanam erat missus, ut tempore famis magno miraculo ei potius, quam viduis israeliticis, succurreret (3 Reg. 17,8 sqq.; Luc. 4,26), atque Eliseus non tantum Naaman Syrum a lepra mundaverat (& Reg. 5,15 ; Luc. 4,21), sed etiam Damascum profectus Hazaeli, quem Deus velut instrumentum ad puniendos Israelitas elegerat, futuram regiam dignitatem victoriasque de Israelitis praedixerat (4 Reg. 8, 12 sqq.). Ionas autem primus fuit, qui praedicto civitatis interitu gentibus magnitudinem Domini disertius manifestare easque ad veri Dei agnitionem et ad poenitentiam adducere debuit. Cum Daniele igitur non incongrue comparari potest, cuius ministerio etiam usus est Dominus, ut Chaldaeis postea et Persis suam magnitudinem manifestaret ; quapropter libellum nostrum historicum eodem cum iure, quo sex priora capita Danielis, inter propheticos libros receptum esse satis recte asseritur. Porro promptissima sollicitudo, qua Ninivitae praedicanti prophetae aures praebuerunt atque ad primum eius monitum poenitentiam agere coeperunt, efficacissima erat Israelitarum increpatio, quippe qui longe maioribus beneficiis a Domino ditati eum tamen alienis idolis continuo postponerent neque frequentibus tot prophetarum minis et monitis ad eum se reduci sinerent. Quem missionis lonae finem Dominus ipse manifestavit, quando viros Ninivitas dixit surrecturos esse in iudicio cum generatione ista eamque condemnaturos, quia poenitentiam egerint in praedicatione Ionae (Matth. 19,51). Libellus igitur noster, etsi prophetae nostri missionem ad gentes dumtaxat narret, non minus quam reliquorum prophetarum exhortationes, Israelitarum conversioni proxime est destinatus ideoque locum inter prophetica scripta meretur. Demum etiam strictiore sensu propheticus est dicendus.

lonae praedicatio inter gentes Ninivitarumque conversio merito pro praesagio futurae vocationis et conversionis gentium ad fidem habetur, atque propheta ipse post triduum e ventre ceti vivus egrediens est praeclarissimus typus Domini post triduum gloriose e sepulcro resurgentis; qui typus a Christo ipso non semel assertus, ubi de « signo Ionae » loquitur, et ab Apostolis saltem indicatus ab omnibus Christi fidelibus semper est agnitus?. Alias quoque typicas rationes in historia Ionae deprehenderunt Patres et interpretes?; sed duae, quas innuimus, quum utpote a Christo manifestatae omne dubium excludant, demonstrando prophetico libri characteri plane sufficiunt. Licet igitur simplici stylo historico miraculosam Ionae liberationem Ninivitarumque conversionem narret, libris strictiore sensu propheticis iustissime adnumeratus est.

In vita prophetae narranda (307.) veram eius historiam in libello nostro tradi supposuimus , idque optimo nostro iure. Neque enim quisquam ante exortum rationalismum de Azstorica eius auctoritate dubitavit, atque inter auctoritatis testes unum habemus omni exceptione maiorem, ipsum Dominum N. lesum Christum. Qui quum eodem in contextu atque eadem prorsus ratione, qua de regina Saba ad Salomonem veniente, de Iona tribus diebus et tribus noctibus in veutre ceti vivente et de Ninivitis in praedictione prophetae poenitentiam agentibus loquitur (Math. 129,40-20), eandem procul dubio libello nostro, quam libris Regum, auctoritatem historicam attribuit, neque minus Ionae miraculosam conservationem et praedicationem niniviticam, quam reginae Saba iter ad Salomonem , pro factis vere historicis habuit. Frustra et temere obiiciunt moderni rationalistae, Christum argumentum ad hominem adhibuisse et ex supposito miraculo, quod Iudaei pro vero admittebant, esse argumentatum *; neque animadvertunt Dominum eodem in loco asserere : « Viri Ninivitae surgent in judicio cum generatione ista et condemnabunt eam, quia poenitentiam egerunt in praedicatione Ionae »; num forte Iudaei etiam crediderunt, se condemnatum iri a Ninivitis, an concedent adversarii, Dominum potuisse erroneam ludaeorum opinionem de conversione Ninivitarum erroneo asserto confirmare et positive approbare? Testimonio Christi alia argumenta addere per se superfluum est; adnotemus tamen totam narrationem ita esse comparatam, ut dubitare nemo possit, quin rem vere gestam tradere auctor voluerit; alio modo proponi a scriptoribus sacris parabolas iam saepe diximus. Ad narrationis autem rationem quod atlinet, nemo opinor ne minimam quidem differentiam inveniet inter nostri libri miracula et inter miracula, quae ab Elia, Eliseo aliisque prophetis patrata libri sacri tradunt. Quod assertum quam verum sit, satis elucet ex eo, quod ad unum omnes antiqui Patres et interpretes ConxEzLY INTROD. II. 2. — 36 et theologi et laici, quum hunc librum legerent, veram se historiam legere crediderint; neque solis Christianis, sed etiam ludaeis eadem semper fuit persuasio.

Qui status rerum mutatus est exorto rationalismo; unanimi enim consensu historicum libri characterem negarunt, at innumera sunt systemata, quibus negationem suam cohonestare et veritate narrationis negata librum explicare conati sunt. Primi rationalistae, quum miraculosa Ionae conservatione maxime offenderentur, naturali quodam modo eam explicare voluerunt : scilicet Ionae somnianti illud accidere visum est, quod de tempestate, de eius eieclione in mare etc. narratur, atque somnio impulsus est, ut statim iter niniviticum arriperet (Grimm; Sonnenberg); aut Ionas non in ventre piscis viventis sed in cadavere piscis paullo antea occisi ad litus maris est advectus (Anton; Griessdorf; Vaupel); aut ex nave, quae Tartessum petebat, in aliam navem piscis insigni instructam transcendit et in patriam reversus est (Less); aut tempestas, mare, piscis non sunt nisi symbola animi huc illuc fluctuantis et incerti, num monito divino sit obtemperandum (Palmer) etc. Atque hi quidem missionem niniviticam prophetae pro vera admiserunt; secuti sunt alii, qui hanc quoque negarunt et integram narrationem in allegoriam vel mythum transmutarunt : sub fictis nominibus historiam regum Manasse et Iosiae narrari docuit von der Hardt; Andromedae vel Hesionae mythos a Graecis ad Iudaeos allatos et ab his in Ionae historiam transformatos esse coniecerunt Rosenmüller, Gesenius , Krahmer ; babylonicum mythum de deo-pisce Oanne arcessivit F. C. Baur etc*. Quas ineptias longiore explanatione aut refutatione indignas esse patet. Moderni « critici » demum plerique meram parabolam in libello proponi tenent; at si interrogaveris quid tandem ista parabola doceat, tot fere sententias esse invenies, quot « criticos » libelli nostri interpretes $.

Quibus utpote prorsus arbitrariis praetermissis argumenta potius examini subiiciamus, quibus nixi historicam auctoritatem libri negant. Primum et praecipuum, ne dicam, unicum eorum argumentum constituunt miracula narrata, quae credi posse negant. Ne sola tamen miraculi aversione duci ac regi videantur, alias nonnullas ratiunculas conquisiverunt, quibus eam occultarent. Credi posse negant missionem prophetae israelitici ad ethnicos, conversionem subitam Ninivitarum, totamque agendi rationem prophetae, demum psalmum cap. 2. relatum parum esse aptum. Quibus addunt alii, nec nominari regem assyriacum, sub quo Ionas Niniven venerit, nec locum in quo a pisce in aridam sit eiectus, nec quidquam referri de ulterioribus prophetae fatis vel rebus gestis, quae omnia procul dubio essent indicata, si liber rem vere gestam narraret?.

Miracula libri nostri iam olim a paganis multo cachinno graviter irrisa esse tradit S. Augustinus; ad quaestionem autem propositam, quid de illis sentiendum sit, respondet: « quod aut omnia divina miracula credenda non sint, aut haec cur non credantur causa nulla sit. [n ipsum autem Christum, quod tertio die resurrexerit, non crederemus, si fides Christianorum cachinnum metueret paganorum (et rationalistarum)... Multum miror hoc quod factum est de Iona amicum nostrum pro incredibili posuisse, nisi forte facilius putat mortuum de sepulcro resuscitari, quam vivum in tam vasto ventre belluae potuisse servari » etc. ?. In miracula ipsa accuratius inquirunt interpretes, nec nostri muneris est definire, ad quam speciem pertinuerit piscis, a quo propheta est absorptus, aut planta, quae tam cito crevit et exaruit; adversariis enim , quibuscum nobis res est, quum ullum miraculum fieri negent, ad fidem non adducemus miraculis libri nostri diminutis; quapropter primum et praecipuum eorum argumentum praetermittimus cum S. Augustino dicentes : « rideant Scripturas nostras; quantum possunt rideant, dum per singulos dies rariores paucioresque se videant vel moriendo vel credendo; dum implentur omnia, quae praedixerunt qui hos contra veritatem inaniter pugnaturos, vane latraturos, paullatim defecturos tanto antea riserunt nobisque posteris suis non solum ea legenda dimiserunt verum experienda promiserunt » (l. c. 32).

Quae reliqua primario suo argumento addiderunt, paucis absolvere licet. Cur missio Ionae ad Ninivitas credi nequeat, nemo facile dixerit, qui Deum plerisque populis ethnicis, quamprimum cum populo electo commercium quodcunque habere coeperunt, suam potertiam revelasse consideraverit : in memoriam revocentur Ioseph et Moyses inter Aegyptios, miracula facta per Iosue ad populi ingressum in Chanaan, miracula Eliae in Phoenicia, Elisei miracula et vaticinia inter Syros etc. ; quid igitur mirum in eo, quod eo tempore, quo Assyrii suas incursiones in Israel inceperunt, Dominus se eis per Ionam revelaverit, uti postea Chaldaeis et Persis per Danielem? Nonne etiam eo tempore, quo Iudaei cum Graecis aliisque populis occidentalibus commercium habere coeperunt, versione graeca Scripturarum se illis manifestavit? — Quid de Ninivitarum conversione sentiendum sit, supra (307 p. 558 sq.) diximus; de agendi ratione prophetae statim dicemus, ubi de libri origine agemus; Psalmus cp. 2. relatus autem cur velut parum aptus repudietur, iterum non intelligitur; uti enim recte monet Knabenbauer « duo ex ipsa re nata animum orantis commovent atque replent : periculi domiciliique horror, salutis desiderium et spes; hisce eius oratio constat, quae vivide refert animi affectus et quasi sponte sua ex occasione data nascitur !?. — Quae demum ultimo loco a nonnullis adduntur, vere frivola sunt et futilia ; obiectio enim, si quidquam valeret, non tantum nostri libelli, sed vix non omnium librorum sacrorum et profanorum auctoritati historicae destruendae sufficeret. Quis enim unquam scriptor omnium personarum aut locorum, de quibus agit, nomina affert aut fata narrat? Ubinam inveniuntur nomina regum aegypliacorum, quorum tempore Abraham, loseph. Moyses in Aegypto versati sunt etc.? Scilicet auctores ea sola narrare solent, quae ad finem sibi praestitutum necessaria aut utilia ducunt. Ridiculum profecto foret, si quis in libello nostro quaereret, quamnam pecuniae summam propheta pro naulo ex Ioppe usque Tartessum solvisset, aut quo nomine appellatus esset gubernator navis aliaque eiusmodi; sed vix minus ridicula sunt illa, quae in libello nostro quaerunt rationalistae. Procul dubio curiositati nostrae satiandae illa omnia inservirent, si tradita essent, at libri sacri et prophetici vanae curiositati satiandae non sunt destinati.

Restat quaestiuncula de libelli nostri auctore, « quem ab omni aetate semper creditum esse lonam ipsum », suo tempore recte asseruit Goldhagen"', sed hodie non amplius asseri potest, siquidem rationalistae una cum libri auctoritate historica etiam eius propheticam originem negarunt eumque aut exsilii aetate aut 4. vel 3. vel 2. saeculo scriptum esse contendunt !?, At non tantum nulla idonea affertur ratio, qua a tradita sententia recedere cogimur !?, sed non desunt, quae eam amplectendam esse suadeant. Quo inscriptio quidem libri non pertinet, quippe quae non magis quam similes inscriptiones librorum Esther, ludith etc. auctorem prodit. At iure merito traditam sententiam confirmamus loco, quem libellus in canone obtinet; vix enim quisquam prudens sibi persuadebit, collectores canonis narrationem hanc, quae indole sua a reliquis-libris propheticis differre omnino videtur, inter prophetas recepturos fuisse, nisi illis de prophetica eius origine constitisset. Atque Ecclesiasticus quoque, si post Isaiam, Ieremiam, Ezechielem, qui librorum suorum ipsi erant auctores, de « duodecim prophetis » loquitur, eadem, opinor, ratione Ionam libelli nomine eius inscripti auctorem esse asseruit, qua undecim reliquos pro auctoribus librorum nominibus eorum inscriptorum habuit. Quibus accedit ratio interna eaque non levis. Mores prophetae quam maxime displicent adversariis nostris, mirumque in modum stultitiam exaggerant, qua divino praecepto fuga se subtrahere conatus est, crudelitatem , qua totius civitatis interitum videre desideravit, audaciam , qua cum Deo disceptavit etc. ^; atque fateamur oportet, in nonnullis iure reprehendi prophetam. Iam vero quod Ionas ipse ingenua et humili confessione peccata sua scriptis tradiderit, id nisi omnia nos fallunt facilius intelligitur, quam quod alter scriptor viri, qui velut propheta a populo suo venerabatur, humanam infirmitatem tam nude et aperte depingere voluerit. Quapropter traditae sententiae inhaerere non dubitamus !*.

De divina auctoritate libri disserere opus non est, quoniam a Domino ipso illum pro divino esse adhibitum iam vidimus, illumque in canone duodecim prophetarum semper fuisse omnes consentiunt.

resurrecturum esse, non uno quidem in loco est praedictum, eum autem tertia die resurrecturum esse solo typo Ionae est praedictum; unde merito colligimus, Domi-

(a) Verba quae uncis inclusimus in antiquioribus codd. graec., ital., copt. etc., non leguntur el a Tischendorf, Hort- Westcott omittuntur; ceterum si genuina sunt, idem remanet sensus, secundum Scripturas debuisse Christum pati et tertia die resurgere.

num N. hanc typicam explicationem etiam discipulos suos docuisse.

forte adversarii imperfectum synchronisticum non agnoscunt? Si quis hodie ultimum bellum gallico-borussiacum narrare volens belli causis exposllis pergeret : « Gallia autem et Germania erant regna potentissima », num forte hodiernam carum exsistentiam aut potentiam negaret? — d.) « Universalisticum auctoris consilium » demum recentiorem aetatem demonstrare dicitur; universalisticum autem consilium in eo deprehenditur, quod Deus etiam ethnicis, si poenitentiam agant, poenam remittat (De Wette Schrader p. 463). Igitur etiam Oseam et Ioelem recentiori aetati adscribamus, in quibus iam S. Paulus (Rom. 9,11 sqq. 25 sq.) universalisticum consilium detexit, aut Isaiam, qui plenus est universalisticis sententiis (Is. 2,2 sqq.), vel potius