Lamentazioni
Lamentationes Jeremiæ ProphetæIntroduzioni
Enciclopedia Cattolica
Cinque carmi intorno alla distruzione di Gerusalemme, cui i Settanta premiserono il titolo ἐφῆναι, passato anche nella Volgata: Threni id est Lamentationes. Nella Bibbia ebraica la breve raccolta viene indicata semplicemente con la prima parola della composizione ('ēhāh), come succede anche per i libri del Pentateuco.
Nel Talmud (Bābhā' Bāthrā 15a) i cinque carmi sono detti qñōth; qñāh indica un canto o nenia funebre e comporta un determinato metro poetico, di solito impiegato in una composizione elegiaca.
Una differenza più notevole, fra la Bibbia ebraica e quella greco-latina, riguarda il posto occupato dal libricino. Nel testo ebraico esso figura nella terza parte, fra i Kēthābhām, mentre in greco ed in latino è connesso con il libro di Geremia, al quale segue come un'appendice. Nessuna di queste disposizioni, in modo speciale quella ebraica, è originale. I primi scrittori ecclesiastici (Origene, Melitone di Sardi) che parlano del canone ebraico uniscono L. con il libro più ampio di Geremia. Lo stesso fa l'ebreo Flavio Giuseppe (C. Ap., I, 40). S. Girolamo nel suo Prologo galeato è il primo a documentare che alcuni (nonnulli) ponevano le L. fra gli agiografi. …
Haydock
In these Jeremias laments in a most pathetic manner the miseries of his people, and the destruction of Jerusalem and the temple, in Hebrew verses, beginning with different letters according to the order of the Hebrew alphabet. (Challoner) --- In the first chapter the order is exactly observed, but in the three next phe comes before ain, either for some mystery to us unknown, or by the derangement of transcribers, who perhaps thought that those verses were better connected, as they seem to be, (Calmet) though this is not very clear. (Haydock) --- In such pieces the sentiments of a pensive heart are poured out without much connection. (Worthington) --- The Greeks style this word threnoi, and Hebrew kinoth, or lamentations. (Haydock) --- St. Jerome, (2 Paralipomenon 35:25.) thinks it was the first composition of Jeremias, and sung at the death of Josias. (Worthington) (St. Jerome, in Zacharias 12:11.) --- The eulogy of the king seems to belong to him rather than to Sedecias, chap. 4:20. (Calmet) --- Yet it might afterwards be applied to the latter, (Haydock) and to the ruin of Jerusalem, Ecclesiasticus xlix. 8. (St. Jerome, Pref.; Theodoret, etc.) --- The city is represented standing, and sometimes in ruins. Chap. 5. seems to have been written after the rest, ver. 4, 18. (Calmet) --- It is not acrostic like them. The prophet alludes to the wretched condition of the Jews, after the murder of their Messias; and hence the Church makes use of the lamentations on the anniversary of our Saviour's passion, inviting all sinners, both Jews and Gentiles, to repent: "Jerusalem, Jerusalem, be converted to the Lord thy God." (Worthington) --- Many passages are applicable to a soul fallen into sin, as the commentary under the name of St. Jerome, (Haydock) compiled by Rabanus, (Du Pin) shews. (Haydock)
[Preface] And, etc. This preface was not written by Jeremias, but added by the seventy interpreters, to give the reader to understand upon what occasion the Lamentations were published. (Challoner) --- The author is not known, (Worthington) and few assert with Gretser that it is canonical; as it is only a title, (Calmet) like those prefixed to the Psalms. (Haydock) --- It is not found in Hebrew, Chaldean, Syriac, or St. Jerome. (Calmet)
Douay 1582/1609
THESE Lamentations, in Greeke called Threni, and by the It is probable that the Lamentations were written before his other prophecies. Hebrew Rabhins intituled Cinoth, were written by Ieremie before the greatest part of his other prophecies (as semeth most probable to S. Ierom) 2. Paral. 35. v. 25. and were first songue at the death of Iosias king of Iuda. Againe when king Sedecias with manie others were taken captiues, manie also slaine, and the Temple and citie of Ierusalem destroyed. But most especially he prophecieth the Iewes miserable estate, and iust cause of Lamentation after Christs coming, and their reiecting him. And therfore his Church singeth the same in the Aniuersarie, or Commemoration of his Passion and Death; and most piously inuiteth al sinners, both Iewes and Gentiles, to returne vnto Christ our Redemer, saying: Ierusalem, IERVSALEM conuertere ad Dominum Doleful speaches are commonly vttered without connexion of sentences. Deum tuum. In this litle booke the diligent reader wil easely obserue manie doleful patheticalspeaches, powred out from a pensiue hart, as in great calamities it commonly happeneth, with litle connexion of sentences; but otherwise foure whole chapters are very artificially compiled in verse; not by number of times, with measure of long and short syllables, as the Grekes and Latines vse, but after the Hebrew maner, obseruing number These Lamentations are artificially composed. And besides the historical sense contene hidden mysteries. of syllables, and beginning euerie verse, with a distinct letter, from the first to the last in order, with some smal varietie, of the Hebrew Alphabet. Doubtles with great mysteries, as S. Ierom iudgeth, and therfore explicateth the significations, and certains connexions, of the two and twentie Hebrew letters: as we haue noted vpon the 118. Psalme: but aboue the capacitie of our vnderstanding. In the last chapter the Prophet omitting the obseruation of Initial letters, in twentie two verses prayeth lamentably; as the whole people shal pray in captiuitie.
Cornely
CAPUT III. DE IEREMIAE LIBRIS ET DE PROPHETIA BARUCH 116 paragrafi
260. — Versus finem regni Manasse natus est propheta ille, qui continua sua atque fortissima lucta contra regum, sacerdotum, populi impietatem multisque, quas in munere suo obeundo perpessus est, persecutionibus prae reliquis excelluit!, neque tamen interitum regni luda impedire aut retardare, sed plangere tantum potuit: nomine quippe suo Jeremiae (« Deus proiiciet » sc. populum suum?) infelicem contribulium suorum sortem iam praesagivisse creditur ?. Patria ei fuit Anathoth, quae civitas tertio a Ierosolymis milliario in tribu Beniamin sita a Iosue filiis Aaron erat attributa et a posteris Itrhamar habitabatur?. Quare recte sentire arbitramur eos, qui contra Clementis Alex. aliorumque sententiam tenent, prophetae patrem Helciam, unum « de sacerdotibus, qui fuerunt in Anathoth in tribu Beniamin » (Ier. 1,1) alium fuisse atque Helciam summum sacerdotem, qui a. 18. losiae librum Legis a Moyse conscriptum in templo invenit; summi enim sacerdotes ex posteris Eleazari erant et lerosolymis habitabant *. Ante nativitatem suam iam sanctificatus et ad munus propheticum electus (ler. 1,5) viginti circiter annos natus munus suum obire iussus est a. 13. losiae*. Quod non nisi aliquantulum reluctans iuvenis divinae vocationi paruerit, mirum non est, si quae fuerit temporum illorum ratio consideratur.
Ezechiae, Isaiae amico, in throno davidico successerat filius Manasses, qui avi sui Achaz vesligia secutus inter omnes reges luda impiissimus longo regni sui tempore (696. -641.) flagitiis suis, quibus vel Apsos Chanaanitas superavit (& Reg. 21,11), interitum regni acceleravit. Neque enim excelsa tantum ab Ezechia destructa restituit aut aras Baal et idolum Astartae erexit, sicut Achab impius rex Israel , sed etiam « in duobus atriis templi Domini exstruxit altaria omni militiae coeli, in ipso templo idolum posuit, filium suum per ignem Moloch sacrificavit, observavit somnia, auguria sectatus est, maleficis artibus inservivit, magosque et incantatores secum habuit » (& Reg. 21,9 sqq.; 2 Paral. 33,3 sqq.) , uno verbo cultum veri Dei abstulit idololatriamque chanaaniticam invexit. Populus autem, qui sub avo eius Achaz idololatriae iam deditus erat, Ezechiae conatibus, id quod ex Isaiae Michaeaeque vaticiniis satis elucet, ad Dominum Deum suum non erat reductus; quamquam externus cultus a Lege praescriptus tempore Ezechiae floruerat, animi non erant mutati et idolis in occulto sacrificatum erat; quare facile intelligitur, quomodo Manasses Iudam et habitatores lerusalem seducere potuerit, ut eodem modo, quo ipse, facerent malum super omnes gentes, quas subverterat Dominus a facie filiorum Israel (2 Paral. 33,9). Frustra Deus eos tradidit in manus Assyriorum ; Manasses quidem captivus in Babyloniam abductus egit poenitentiam, at lerosolyma reversus, licet templum iterum aperiret cultumque legitimum restitueret, populum tamen ab idololatria plene revocare non potuit. Filium enim et successorem eius Amon (641.- 639.) videmus « cunctis idolis, quae Manasses fabricatus erat, immolare et servire et multo maiora delinquere » (2 Para/. 33,92 sq.; & Reg. 91, 20 sqq.). Quam ob causam minatus est Deus : « Ecce ego inducam mala super lerusalem et Iudam, ut quicunque audierit, tinniant ambae aures eius, et extendam super lerusalem funiculum Samariae et pondus domus Achab, et delebo lerusalem , sicut quis abstergit scutellam, abstergit et invertit eam » (4 Reg. 21,12 sq.). Qui tristis et perversus rerum status etiam primis Josiae (639.-608.) annis perduravit. Octo enim dumtaxat annos natus patri suo successit neque quidquam a puero, qui in idololatria enutritus erat, potuisse mutari evidens est ; sed « 8. regni anno, quum adhuc puer (sedecim annorum) esset, coepit quaerere Deum patris sui David et 19. regni anno mundavit Iudam et lerusalem ab excelsis et statuis Astartae simulacrisque et sculptilibus » (2 Paral. 35,3).
: leremias igitur, qui anno insequente (13. losiae) ad propheticum munus vocatus est, toto adolescentiae suae tempore effrenatam idololatriam, cui integer populus erat deditus, semper prae oculis habuerat; facile ergo iuventutem infirmitatemque excusare potuit, ut gravissimae et difficillimae vocationi sese subtraheret (Jer. 1,6); num iuvenis toti populo resistere eumque ad verum Deum revocare potuit? At quamprimum divini auxilii promissionem accepit, alacer sese subiecit, atque ab eo tempore « constitutus, ut evelleret et destrueret et dispergeret et dissiparet, sed etiam ut aedificaret et plantaret » (1,10), usque ad urbis destructionem nullis periculis perterritus neque persecutionibus tormentisque fractus munus suum fidelissime implevit. Verbum Dei nunc scriptis epistolis aut libris (29,1 sqq.; 36,2 sqq. 32 Bar. 6) nunc exhibitis signis symbolicis (18,1 sqq.; 19,1 sqq.; 27,2) annuntians, plerumque autem viva voce illud praedicans aut in templo (7,2; 26,1), aut in domo regia (22,1; 37,17), aut in portis urbis (17.
abire « in Anathoth ad agrum suum »; Ieremiae quoque familia ibi possedit agrum (Ier. 32,6 sqq.). De situ civitatis cfr S. Hier. In lerem. 1,1 (M. 21,708), Fl. Ioseph. Antiq. X. 10; hodie vocatur Anáta estque viculus, uti iam S. Hieronymi aetate, qui « simplicitas eloquii, inquit, Ieremiae a loco in quo natus est, accidit. Fuit enim Anathothites, qui est usque hodie viculus » (In Ierem. Pract.)
$. S. Hieron. In Ierem. 1,1 censet « Ieremiam, quum adhuc puer esset, prophetare incepisse »; id autem immerito colligit ex prophetae verbis : Y2iN DR (1,6.); nam Salomon, postquam circiter decem octo annos natus thronum ascendit, sesc vocat Yep "91 (S. Hier. « parvulum puerum » 3 Reg. 3,7) et a Davide vocatur
1 02 (S. Hier. iterum : « puer parvulus » 1 Paral. 22,5); Ioseph quoque paullo antequam toti Aegypto praepositus est, vocatur 123 (Gen. 41,12).
261. — Paullo postquam losias cultum legitimum restituere coepisset, leremiam propheticum munus suscepisse diximus; quo quomodo sit functus, brevi ultimorum regum luda historia narrata accuratius ostendere non est inutile. In ipsa sua vocatione symbolo ollae super igne aestuantis edoctus erat, ab aquilone imminere populo periculum venturasque esse gentes, quae divinum iudicium de idololatria populi Iuda exsecutioni mandarent (1,13 sqq.). Manasse abominationes tantae fuerant, ut poenae averti non amplius possent (15,1-4); pro sua tamen misericordia Deus, ut quam plurimos salvaret, antea populo suo pium regem losiam suscitavit et magnum prophetam Ieremiam; prior restituto cultu, destructis omnibus excelsis idolorumque altaribus deletis proiecit cadaver eius in sepulcris vulgi ignobilis » (26,1-24). Maturum igitur interitui fuit regnum, neque longe abfuit flagellum a Deo paratum. Assyria, qua olim usus erat Dominus ad populum suum puniendum et regnum Israel destruendum, propter superbiam suam reiecta interierat, sicut prophetae praedixerant (Is. 10,5 sqq. etc.) ; eius in locum successerat regnum Chaldaeorum. Eo autem tempore, quo Chaldaei in debellanda Assyria occupati erant, Aegyptii Asiam cis Euphratem sitam sibi subiecerant; quare vixdum Ninive capta Nabuchodonosor, quem pater eius Nabopalasar regni sui socium fecerat, exercitum contra Aegyptios duxit regemque Nechao a. 4. regis Ioakim (a. 605.) prope Charcamis devicit (erem. 46,2) rapidoque cursu Syriam et Palaestinam occupavit. lerusalem quoque cepit, Ioakim tributarium fecit, iuvenes nobiles multos, inter quos Daniel, in Babyloniam abduxit asportavitque partem vasorum domus Dei et posuit ea in domo thesauri Dei sui?. Ab hoc anno incipiunt septuaginta captivitatis anni, quos leremias a. &. Iloakim brevi ante Nabuchodonosoris victoriam clare praedixerat : « et erit universa terra haec in solitudinem et in stuporem et servient omnes gentes istae regi Babylonis septuaginta annis » (25,1. 8-11). At prima hac clade non correctus est rex; insequente enim anno (a. 5. loakim), quum Ieremias iussus a Deo valicinia ministro suo Baruch dictasset, rex volumen sibi afferri iussit et combussit, prophetam ad mortem quaesivit, abscondit autem eum Dominus; ad maiores ergo poenas deveniendum erat, quas propheta praedixit (36,9-31). Tribus annis Ioakim mansit servus Chaldaeorum, deinde rebellavit; sed Nabuchodonosor, qui eo tempore in interiore Asia occupatus erat, contra eum misit turbas vicinarum gentium , quae terram devastabant; loakim ipse autem in hoc bello secundum prophetae praedictionem (22,18 sqq.; 36,30) ignobili morte occubuit. Filius eius et successor Joachin (lechonias) patri in omnibus similis tribus tantum mensibus regnavit; praedixerat enim Deus : « dabo tein manu quaerentium animam tuam et in manu quorum tu formidas faciem, et in manu Nabuchodonosor regis Babylonis. Et mittam te et matrem tuam in terram alienam ibique moriemini, et in terram, ad quam levant animam suam ut revertantur illuc, non revertentur... Scribe istum virum sterilem; nec enim erit de semine eius, qui sedeat super solium David et potestatem habeat ultra in Iuda » (22,94 -30). Revera Nabuchodonosor, quum interioris Asiae res composuisset, duces cum exercitu miserat, qui regnum Iuda propter rebellionem Ioakim punirent ; obsederunt civitatem sanctam , quando Nabuchodonosor advenit et lechonias, ut maiorem cladem ase averteret, cum matre sua et principibus regi sese ipse dedit. Cum omnibus principibus et ducibus et robore populi translatus est in Babyloniam, nihilque relictum iniecerant; ex quo a Sedecia liberatus in atrio carceris custoditus est (31,10-20), donec iterum a principibus ad mortem postulatus permittente Sedecia in lacum, « in quo non erat aqua sed lutum » demissus ;est, ut fame periret. At etiam ex hoc periculo Deus eum liberavit per Abdemelech Aethiopem, qui precibus suis a rege obtinuit, ut denuo in vestibulo carceris propheta detineretur (38,1- 13). Ibi permansit, 'usque dum post urbis expugnationem iussu Nabuchodonosoris liber abire permissus est. Mense &. a. 11. Sedeciae dirupta est civitas et pars eius occupata; Sedecias fugit, sed in deserto lericho captus et Reblatham ad Nabuchodonosor adductus coram se filios suos occidi vidit; deinde oculis effossis vinctus catenis abductus est in Babyloniam, ubi in carcere mortuus est (52,6- 11 cfr & Reg. 25,5 sqq.). Ultimus fuit rex Iuda; mense enim 5. eiusdem anni Nabuzardan, princeps exercitus chaldaici, « succendit domum Domini et domum regis et domos lerusalem omnemque domum combussit igne; et muros lerusalem in circuitu destruxit exercitus Chaldaeorum » (& Reg. 25,8 sqq.). Soli pauperes relicti sunt in Palaestina, quibus praefectus est Godolias, filius Ahicam; Ieremias autem habitavit cum eo in medio populi, qui relictus fuerat (erem. &0,1 sq.), usque dum Godolia occiso cum reliquiis in Aegyptum transmigrare coactus est (er. &2. &3.).
kim, Sedecias, Sellum; primogenitus Iohanan iuvenis mortuus esse videtur, nam in Scriptura non amplius commeinoratur; Ioakim et Sedecias, filii Iosiae, regnaverunt postquam Ioachaz in Aegyptum abductus est; Sellum igitur, quum a populo rex eleotus esset, nomen suum mutasse videtur (Ioachaz), sicuti etiam Ioakim vocatus est prius Eliacim et Sedecias Mathania (4 Reg. 23,34; 24,17). Cur 1 Par. 3,15 Sellum quarto loco ponatur, quum Sedecia esset maior natu (cfr 4 Reg. 23,31. 36; 24,18), non liquet. i aliis libris; sed multo frequentius omittit singula vocabula vel minora phrasium membra, immo aliquas phrases integras atque adeo pericopas duas, ut octava circiter parte graecus liber brevior sit hebraico et nostro latino?. Unde duplex quaestio ab interpretibus agitatur, quomodo scilicet magna illa differentia sit exorta, atque uter textus sit praeferendus*.
Omittere licet illorum sententiam, qui variis admissis vaticiniorum collectionibus vel editionibus, quas propheta ipse aut iuniores redactores adornaverint, priorem quaestionem, solvere volunt. Neque enim tantum fundamento historico caret, nec ad discrepantiarum originem explicandam requiritur, sed etiam hodiernorum textuum conditione refellitur. Profecto si duae collectiones veleditiones, quaea diversis redactoribus adornatae inter se non dependent, alexandrinae versionis et massorethicae recensionis essent fontes, multo maiorem quum in numero et ordine vaticiniorum , tum in lectionibus deprehenderemus diversitaltem; substantialis autem differentia inter utrumque textum non adest. Altera vero ex parte ab eorum quoque discedimus sententia, qui sive librariorum sive interpretis negligentiae dumtaxat vel inscitiae vel festinationi omnes discrepantias attribuendas putant. Nam licet longe plerasque, praesertim minores, ex illis fontibus iure derivari concedamus5, aliae tamen sunt eaeque graviores, quae apte non explicantur, nisi primitivum libri textum consulto et deliberate mutatum esse dicamus. Huc praesertim spectat diversus vaticiniorum contra gentes ordo, huc quoque iure trahitur omissio pericopae 39,5- 13, quae, sicut modernis nonnullis interpretibus, quia contextum perturbet, parum probatur, etiam antiquo diasceuastae, quoniam difficultatem quandan creat, displicuisse videtur; huc etiam pertinere arbitramur omissionem nonnullarum sententiarum, quae quoniam alio in contextu iisdem fere verbis a propheta iam erant enuntiatae, abundare videbantur etc 5. Num vero deliberatae hae mutationes graeco interpreti debeantur, an &b eoiam in suo exemplari hebraico sint repertae , controvertitur; rectius tamen illos iudicare censemus, qui illas versione graeca dicunt antiquiores. Nam Ieremiae interpres servili quodam modo saltem plerumque totidem fere verbis et eodem vocabulorum ordine, quantum fieri potest, retento hebraicum textum reddidit; suspicari igitur non licet eum arbitrario prorsus modo integras phrases aut sententias aut pericopas omisisse ordinemque vaticiniorum mutasse. Probabilior igitur est sententia, antiquitus duas recensiones hebraicas libri nostri exstitisse, quarum una fons est textus, quem transtulerunt Alexandrini, altera vero fons textus massorethici.
Interroganti, utra sit praeferenda, respondemus, neutram omni ex parte primitivo Ieremiae libro esse conformem, utramque suis ornari tium inscriptionibus, nec ullo modo cum praecedentibus connectenda ; ipsa autem massorethica recensio verba ita intelligenda esse docet, quum eadem 46,1 repetat. Accedit, quod singulorum quoque vaticiniorum contra gentes ordo mutationem in massorethica potius quam in alexandrina recensione factam esse suadent. Massorethica enim populos illo ordine exhibet, quo leremias (25,19 sqq.) illis calicem furoris divini propinare iubetur; iam vero Alexandrinos aptum hunc ordinem reliquisse, utei alium substituerent, cuius quae sit ratio non satis apparet, parum est probabile; optime vero intelligitur, massorethicae recensionis redactorem eodem tempore, quo vaticinia e loco suo in finem libri transposuit, eorum ordinem priori vaticinio (25,19 sqq.) adaptasse, ut externum saltem aliquem nexum inter cp. 25. et vaticinia illa indicaret. Confirmationis demum gratia addere liceat, Isaiam quoque et Ezechielem vaticinia sua contra gentes non velut appendicem libris suis addidisse, sed velut partem integrantem inseruisse!ó. Cum massorethica igitur recensione maiores pericopas ab alexandrina omissas recipimus; cum alexandrina ordinem a massorethica perturbatum restituimus; minores discrepantias secundum regulas sanae criticae diiudicandas arbitramur, eandem autem auctoritatem duobus illis testibus competere. Quorum testimonium , si est consentiens, non videmus quo cum iure respui possit!!; immo vero, quoniam alexandrina et massorethica recensio in omnium vaticiniorum substantia consentiunt, egregium nobis praebent argumentum authentiae eorum demonstrandae.
2. Duplici hac tabula, quam diversus sit ordo alexandrinus & massorethico, quocum censentit Vulgata, colligitur.
3. Maiores pericopae, quae in Alex. desiderantur, sunt 33,14-26 (vaticinium de
Protestantes : De Wette Schrader (Einl. p. 431 sqq., Schrader p. 435 ad massorethicam magis inclinat) , Davidson (Introd. I1I. p. 111 sqq., qui ordinem alexandrinum improbat, omissiones alexandrinas approbat), Hitzíg (Der Proph. Jeremia p. XV et passim omissiones longe plerasque approbat). Alii mediam viam ineunt, uti Knabenbauer (Comm. in Ierem..p. 6 sqq.), qui utriusque recensionis lectiones accurate perpendendas censet, ut genuina inveniatur, in ordine tamen Massorethas praefert, et ex acatholicis Naegelsbach (1. c. p. XIX.) ac Smith (The Speaker's Comm. V. p. 323), quorum prior omnes discrepentias arbitrio, alter easdem festinationi graeci interpretis attribuunt, ambo alexandrinum ordinem praeferunt.
5. Negligentiae vel festinationi librariorum (sive hebraicorum sive graecorum) probabiliter adscribi oportet omissionem frequentcm formulae « *! DN23 (ét 6 x5ptoq), appositionum ad nomina Dei vel aliarum personarum, vocabulorum, quae videbantur pleonastice posita (ex. g. 1,31 Tí cv 6c3c; Ral «Ina: As6rjta. Uroxatóutvov, ubi secundum massor. addendum erat : iyó 6g». 2,13 « et foderunt sibi císternas, cisternas dissipatas » pro quibus Alex. x«l óputav Íxvtotq A xxovuc GuvttrQiuiévow), nonnullorum versuum ógotovtieótov (ex. gr. 27,13. 14). Librariorum aut interpretis culpae debetur satis frequens commutatio personarum (ex. gr. 2,25 $ 9b «lxtv. hebr. dixisti; 2,30 ltac0e hebr. sumserunt) aut numcri (ex. gr. 2,18 zorapów hebr. fluminis; 2,19 drootacía hebr. rebelliones; 2,34 atpata hebr. sanguis) aut synonymorum (ex. gr. 2,26 ol vol hebr. domus; 2,31 dxoócats hebr. videtc). Interpreti soli debentur discrepantiae, quae exortae sunt, quia vocabula debitis vocalibus non instruxit (ex. gr. 2,23 nop.
uv, abtzs pro np, velox ; 2,34 nbN, $eX; pro nbus, haec), aut quia sensum non percipiens nec recte vocabula coniungens coniecit potius quam vertit (ex. gr. 3,2 « sedcs Sicuti cornix in deserto »; 31,8 « Iudaei in festo paschatis revertentur », 16,15 « Apis fugit, taurus electus tuus non mansit »). Aliae variae lectiones exortae sunt quia aut librarii aut interpres literas inter se similes permutarunt ( ox. 2,16 TY
Éqvo0dv ct ac si legisset ? DAE ; 2,19 vna, tímor met, 105óxnaa, mmnaj. Ceterum Y similes discrepantiae in omnibus libris leguntur, in nostro tamen sunt longe frequentiores.
scilicet Iosiae usque ad 5. mensem anni 11. Sedeciae (626. - 586.) sunt editae, nonnullisque pericopis historicis, quae vaticiniis illustrandis inserviunt; velut appendix autem ei sunt addita historica nonnulla et prophetica, quae quum expugnatione sanctae civitatis sunt recentiora titulo libri non comprehenduntur!. Neque tamen, licet tam variis partibus constet, ei deest uxirAS ARGUMENTI. Integram Ieremiae Prophetiam esse « vastationem », uti integrum Isaiae librum « consolattonem », olim tradiderunt Thalmudistae. Quae quidem non sine aliqua exagge-. ratione sunt asserta, siquidem Ieremias quoque, ne populum suum ad desperationem adduceret, spem melioris sortis futurae ei non ademit, ged continuis poenarum minis accurate definito captivitatis tempore promissiones liberationis et reditus non semel inseruit atque salutem messianicam praeclare descripsit?. Recte tamen Ieremias, praeserüm si cum Isaia veteris oeconomiae evangelista et divinarum misericordiarum praecone comparatur, propheta iustitiae divinae appellatur. Etenim ut « iudicia divina loqueretur cum populo suo super omnem eius malitiam » (1,1&) est missus et « constitutus super gentes et regna, ut evelleret et destrueret et dissiparet et disperderet, et aedificare et plantaret » (1,10) ; qua in muneris descriptione iustitia Dei vindicativa quum quatuor vocabulis, divina misericordia duobus tantum designatur, mirum non est, quod priorem in eius libro longe praevalere videmus. Revera zustitia divina omnium vaticiniorum eius est quasi À et Q., principium et finis. Illo enim in tempore positus, quo regnum Iuda mensuram peccatorum suorum impleverat neque amplius sincera conversione ad Deum suum revertere voluit, totus in eo est, ut populum electum atque tot tantisque beneficiis à Deo cumulatum summa sua et inaudita ingratitudine , continuo suo longanimitatis divinae abusu, pervicacissima sua, quae minoribus frangi non potuerat, contumacia ultimam cladem, regni urbis templi excidium, sibi ipsum altraxisse demonstret. Sicut igitur Isaiae multiplicia vaticinia idea divinae misericordiae, ita divinae iustitiae idea Ieremiae conciones et vaticinia et narrationes regit atque ad unitatem redigit.
Quam unitatem argumenti confirmat integri LiBRI ORDO aptaque partium eius dispositio. Secundum enim rationem temporis, quo singuli sunt habiti, prophetam sermones suos non disposuisse , eorum inscriptiones chronologicae celare docent?, sed pro eorum argumento ita eos connexuit, ut iusta fuisse ultima Domini iudicia contra regnum foedifragum clarius demonstraret. Ad chronologicum, ut videtur, ordinem maxime attendentes non pauci interpretes ullum ordinem sive in alexandrina sive in massorethica recensione reperiri negarunt*. At si ad finem, quem sibi proposuerat propheta, attentionem nostram converterimus, in alexandrina recensione, cuius ordinem praeferendum
DE ARGUMENTO ET ORDINE PROPHETIAE IEREMIAE. 318 esse diximus (262)*, aptam vaticiniorum omnium distributionem satis facile, opinor, deprehendemus*. Namque si appendicem, quae titulo non comprehenditur (40.-45. 52.), seposuerimus, integer liber in tres partes, quae ad eundem finem collineant, sua quasi sponte dispertitur. Post exordium enim, quo prophetae vocatio et missio describitur summumque operis argumentum indicatur (1,1-3,5) primae partis conciones (3,6-24,10), quae pleraeque losiae tempore videntur esse habitae, omnes eo tendunt, ut iudicium, quo Deus regnum Iuda destruendum decreverat, iustissimum esse doceant atque ineluctabile, quoniam po- ;pulus emendari nolit. Alterius partis (25,1-13;56-51;25,15-38) vaticinia, quae pleraque a. 4. loakim edita esse recte dicuntur, quum exteris gentibus eandem, immo maiorem, quam regno luda, poenam annuntient, iterum Dei iustitiae demonstrandae inserviunt; quem eorum finem non obscure indicatum videmus in Dei ipsius interrogatione : « Ecce in civitate, in qua invocatum est nomen meum, ego incipiam affligere, et vos quasi innocentes et immunes eritis » (25,29)? Ne quis vero putet, adveniente poena et primis cladibus regnum Iuda ad poenitentiam conversam iustam iram divinam placare et avertere voluisse, terttae partis (2&,1-38,28) conciones et narrationes ostendunt, usque &d ultimum obsidionis momentum Iudaeos in sua contumacia perseverasse atque tantum abfuisse, ut divinis monitis ad poenitentiam adduci se sivissent, ut prophetam ipsum persequerentur, ad mortem quaererent, in carcerem iniicerent. « Mansit Ieremias in vestibulo carceris usque ad diem, quo capta est lerusalem » ; his verbis tertiam partem terminans diserte ostendit propheta, divinam iustitiam populum, qui omnia salutis media pertinaci et offirmato animo respuit, non punire non potuisse. Ep?/ogus historicus (39,1-18) urbis expugnatione et Ieremiae liberatione breviter narrata confirmat praecedentia vaticinia?. Eidem autem fini appendiz quoque, quam terminato libro Ieremias adiecit (40.-45. 52.), inservire videtur; Iudaeorum enim, quos Chaldaei in Palaestina reliquerant, continuatam inobedientiam erga Dei mandata renovatamque idololatriam narrans /ongum exsilium omnino necessarium fuisse demonstrat, ut populus emendaretur et ad magnificas illas, quas propheta non celaverat, benedictiones messianicas accipiendas praepararetur. Ex analysi, quam subiicimus, argumenti haec unitas clarius elucebit.
1. Titulus libri promittit vaticinia, quae Ieremias aecepit « in diebus Iosiae, a 13. anno regni eius, et in diebus Ioakim usque ad finem anni 11. Sedeciae », qui annus completus quidem non fuit, sed terminabatur destructione regni et « transmigratione lerusalem in mense quinto ». Hinc omnia, quae habentur in cpp. 40.-44. atque ultima parte cp. 52., quum post mensem quintum a. 11. Sedeciae sint gesta, pro appendice sunt habenda. Ioachaz et Iechonias, quia ternis tantum mensibus regnabant, in inscriptione sunt praetermissi; Iechoniae tamen tempori attribuendum est 22,24 sqq.
3.6 « In diebus Iosiae »; 344 Tempore Sedeciae; obsidionis initio;
91,1 Tempore Sedeciae (uno ex ultimis annis); 354 « In diebus Joukim »; 29,1 « Post translationem Iechoniae »; 36,1 « Anno 4. loakim »; 95,4 « Anno 4. Joakém »; . 1 31,1 Sedeciae ct obsidionis tempore ; 96, « In principio regni Joakim »; 384 Eodem tempore; 91, « In priacipio regni Ioakim » (lege Sedeciae | 39,4 Anno 11. Sedeciae, cfr 361 n. 4 p. 367); 40,4 Post translationem popull in Chaldaean; 28,1 « Anno 4, Sedeciae »; 45,1 « Anno 4. Joakim »; 29,2 Post translationem Zechoniae; 463 Anno &. loakim; 32,4 « Anno 10. Sedeciae; 49,35 « In principio regni Sedeciae »;
33,1 Tempore Sedeciae, versus obsidionis ünem; | 53,34 « Anno31. tranamigrationis Iechoniae ».
6. Alexandrinam recensionem secutus Amt. Scholz (Comm. z. B. d. Proph. Jerec.) Profecto inde ab antiquis temporibus semper et ubique populus secutus est idola (2,20- 25), quamvis ei auxilio non essent (2, 26 - 29).
d.) Quare contra Deum, qui omni ratione eum ad se attrahere studuit, populus conqueri non potest, si nunc punietur (2,30-37). Sicut mulier a viro dimissa, si cum altero fuerit, a priore resumi nequit, ita populus, quum sincere converti nolit, a Deo relinquetur (3,1-5).
Pans PnnxA (3,6-24,10) docet regni Juda reprobationem esse iustam et ineluctabilem propter eius crimina et contumaciam. 1. Prima concio (3,6-6,30) ineluctabilem esse poenam denuntiat, quia populus converti nolit".
a.) Comparat propheta sortem Israelis cum sorte luda, ut Iuda ad pocnitentiam sinceram incitet (3,6- 4,9).
a.) [sraelis a Deo reiecti sorte Iuda non est eruditus, sed eadem peccata committens et simulate tantum se convertens peior est, quam Israel (3,6 -11);
B.) Israel enim a Deo ad poenitentiam invitatus et futurae felicitatis messianicae recordatus (3,12-920) aliquando sincere ad Deum revertetur et ab eo recipietur (4,1. 2).
b.) Imminentem poenam proponit, ut luda ad sinceram conversionem invitet (4,3- 31).
«.) Quoniam Iuda sincere converti non vult, exardescit ira Dei (4, 3. 4); advenit ab aquilone poena tam terribilis, ut omnes perterreat : reges, principes, sacerdotes, prophetas, ipsum Ieremiam (4,8 -10);
B.) Sicut ventus urens advenit propter peccata Ierusalem; omnes civitates obsidentur (4,11-18); quae videns propheta in gemitus prorumpit (4,19 - 22);
1-) tola terra devastabitur, nec poterit artibus suis urbs meretrix calamitatem avertere (4,93-31).
c.) At quia vanae sunt hae invitationes, Deus populum punire debet (8,1-31).
«.) Frustra Deus quaerit iustos, ut lIerosolymis parcere possit; a maximo ad minimum perverterunt vias suas (3,1 -9);
B.) sicut Israel, ita Iuda despexit verba Dei, quae per prophetas locutus est, ideo factis debet Dominus confirmare verba prophetarum (5,10-19);
(a) Eas solas pericopas velut conciones vel narrationes separatas distinguendas censemus, quas propheta ipse nova inscriptione distinguit ; illas autem hac ratione non esse habitas sed ex variis concionibus antea habitis a propheta esse composilas facile apparet. Concionum igitur vocabulum latiore sensu usurpamus, neque reluctabimur,si quis 5,1; 9,1; 9,23 elc. novam sectionem vel concionem aptius inchoari censeat. — Prima haec concio dicitur esse prolata « in diebus Iosiae regis » ; quatuor, quae sequuntur, tempus, quo sunt habitae, non indicant ; nihil vero obstat, quominus eas etiam diebus Iosiae adscribamus.
cessariam illam esse agnoscit propter multiplicia eius crimina (9,2-9);
B.) desolationem totius terrae destructionemque urbis deplorat (9, 10. 11), at earum incolae dispersi sunt, quia ipsi Legem Domini reliquerant (9,12-16).
v.) Tam certum est iudicium, ut lamentatrices iam convocari iubeantur, quae magnam mortuorum stragem plangant (9,17 - 22).
d.) Media salutis in memoriam revocat, quae non adhibuerunt (9,23- 10,16).
a.) Humanis auxiliis non est confidendum, sed in sola veri Dei cognitione salus quaerenda, qui misericors quidem est, sed etiam iustus omnesque populos peccatores punit (9,23-26) ;
8.) cavendum igitur ab idolis, quae infirma sunt (10,1- 3), neque Deo potentissimo et timendo praeferenda sunt idola, quae opera sunt hominum risui digna (10,6 - 16).
e.) (Quia vero his monitis non paruerunt), filii luda in exsilium proiicientur, in quo stultitiam suam anteriorem deplorabunt (10,17 - 292) et Dominum suum rogabunt, ut populum suum non penitus destruat sed iram in hostes eius convertat (10,2325).
3. Tertia concio (11,1-13,277) poenam necessariam esse docet propter foedus violatum. " a.) Poena propter violatum foedus tamquam certa praedicitur (14,1-17).
a.) Foedus olim cum Deo initum atque violati foederis poenas propheta incolis lerusalem et omnium civitatum Iuda in memoriam revocare iubetur (11,1-8); f.) quoniam vero incolae Ierusalem et [Iuda se offirmant, ne foedus observent, et effrenatae idololatriae se tradunt, poenae statutae tam certo advenient (14,9-43), ut nec prophetae precibus nec externis populi ritibus averti queant (11,14-17).
b.) Certam autem esse poenam docet propheta, quia populus est contumax (11,18-12,16).
«.) Quae praeprimis demonstrat exemplo ex sua ipsius vita allato. Anathothitis enim, qui ipsum ad mortem quaesiverunt, ne amplius eis praedicaret, atque hac ratione salutis viam sibi ipsis obstruxerunt, plenus interitus a Deo est praedictus (11,18-23);
£.) conquerentem autem prophetam, quod poena ista non statim advenerit (12,4 -4), consolatus est Deus primum quidem maiores ei persecutiones, quas a proximis suis sit passurus, praedicens (12,3. 6), y-) deinde suum ipsius ei proponens exemplum, qui illum populum, quem foedere haereditatem suam fecerat, in manus hostium et plenae vastationi tradi debeat (12,7 -13);
8.) foederis tamen sui non est immemor, siquidem « haereditatem suam » aliquando sit salvaturus eiusque hostes, nisi resipiscant, deleturus (12,14-17).
B.) populo ab eorum, qui se ipsi mittunt, fraudibus cavendum esse monet (23,16- 22); y-) vituperat illos, qui pseudoprophetarum somnia et verorum prophetarum vaticinia quasi permiscent (23,23-32);
8.) increpat illos, qui vocabulo prophetico Massa (onus) abutentes veris prophetis irrident (23,33-40).
d.) Pro conclusione affert propheta visionem symbolicam , quam habuit initio regni Sedeciae (24,1-3); calatho ficorum bonarum significantur ii, qui cum Iechonia in Babyloniam abducti, quoniam converti coeperunt, spem salutis obtinent (24,4-7T), ficis autem pessimis rex Sedecias cum principibus suis et reliquo populo, qui gladio fame et peste sunt perimendi (24,8-10).
qua populum suum, etiam reliquas gentes punire docet *.
1. Pro exordio (25,4-13) huic parti praemittit propheta vaticinium de iudicio per Chaldaeos contra Iuda et omnia regna vicina exercendo, quod pronuntiavit « anno 4. Ioakim, qui est annus 1. Nabuchodonosor regis Babylonis » (25,4. 2) a.) In memoriam revocatis prioribus suis monitis, quibus populum per viginti tres annos a malis eius viis revocare studuit, sed quibus obedire recusarunt (25,3-7), b.) annuntiat propheta regnum Tuda et vicina regna in manus Nabuchodonosor traditum iri, ut ei serviant septuaginta annis, deinde autem Chaldaeos ipsos punitum iri (25,8-12); c.) atque certo eventura esse omnia, quae scripta sint in hoc libro (contra gentes) asserit (25,13).
a.) Vaticinium a. 605. pronuntiatum de Aegyptiorum clade ad Euphratem (46,2-12).
«.) [n medias res abreptus exhortatur propheta exercitum Aegyptiorum ad pugnam, sed subito eum videt terga vertentem (46,3-6).
B.) Velut fluvius ripas suas transgrediens Aegyptiorum exercitus totam terram occupare voluit (46,7-9);
1-) at dies ultionis est, quam sumit Deus de Aegyptiis (qui paucis annis antea pium regem lIosiam devicerant et occiderant); devincuntur Aegyptii, tota terra eorum ignominiam audit (46,10 - 12).
b.) Alterum vaticinium de Aegypto per Nabuchodonosor subiicienda (46,13 -26).
a.) Urbes finibus vicinae ad pugnam se praeparare iubentur; sed inutiles sunt eorum conatus, tempus enim miserationis praeter-
(à) Quamquam ordinem, quo singula quoque vaticinia contra gentes in alexandrina recensione sunt disposita, utpote genuinum praeferendum esse censemus (262), in analysi tamen, ut facilius eam lector sequi possit , massorethicum singularum pericoparum retinere maluimus; praesertim quum inferno vinculo singulae inler se in neutro textu colligari vidcantur.
(49,31. 32). Terra ita vastabitur, ut non amplius futura sit habitatio hominum (49,33).
Vaticinium contra Aelam (48,34-39) in principio regni Sedeciae.
Aelamitae confringentur et in omnes terras dispergentur, in eorumque terra ponet Dominus thronum suum (49,34-38); spes reditus eis relinquitur (49,39).
Vaticinium contra Babylonem Chaldaeorum (350,4-54,64).
a.) Exordium. Videt propheta Babylonem a populo septemtrionali iam captam , populum vero Israel Ierosolyma revertentem (350,2 - 5). b.) Babylon destruetur, quia contra Israel peccavit (50,6 - A0).
a.) Hostes putaverunt impune se posse vexare Israel; sed ecce Israelitae Babylonem iam relinquere iubentur, quia in solitudinem redigetur civitas (50,6- 13);
8.) omnes contra Babylonem arma capere monentur, ut Israelemn ulciscantur, quem prius Assur, postea Nabuchodonosor devorare conati sunt (30,14 - 20);
1-) Babylonem conculcare iubentur, ut templum Domini destructum ulciscantur (350.21-98);
8.) Babylonios occidere iubentur, quia contra Dominum insurrexerunt et in sua superbia Israelitas dimittere noluerunt (30,29-34) ; c.) gladius igitur super omnes ordines Chaldaeorum veniet et Babylon devastabitur sicut Sodoma (50,35-40).
.) Babylon. destruetur, quia eius interitum decrevit Deus propter eius
4.) Populus ab aquilone venit contra Babylon; dum rex Babylon timet, hostes eius confortantur, quia Deus decrevit Babylonis interitum (30,41-46).
B.) Terribilis erit hostis adveniens nec ulli parcet, quoniam tota terra Sanctum Deum Israelis offendit; fugiant igitur omnes, nam est dies ultionis Domini (51,1- 6);
1-) ita cadet Babylon, ut resurgere nequeat, nam Deus populum et templum suum ulcisci decrevit (51,7-12).
9.) Hostes Babylonem aggredi iubentur, quia eius interitum iureiurando confirmavit Dominus omnipotens, coram quo idola corruunt (51,13-19); t.) terribile sibi Deus elegit instrumentum, quo Babylonem, montem pestiferum , qui totam terram corrumpat, penitus destruat, ut nihil iam eius reliquum sit (54,20-26).
d.) Divinum decretum contra Babylonem ezsecutioni mandatur (31,21-38).
a.) Convocantur Ündique milites contra Babylonem, quia exsecutioni mandatur divina sententia; Babylonii perterriti arma reliquunt (51,21-32).
8.) Babylon facta est sicut area, in qua trituratur, quia Israeli de sua calamitate conquerenti promisit Deus, se eius causam esse acturum (34,33-40);
1.) capta est Babylon et Beli id eripitur, quod devoravit; Israel igitur
«.) leremias vincula, quae tamquam futurae captivitatis symbolum gesserat, ad vicinos reges per eorum legatos transmittit, ut illis annuntiet Deum decrevisse eorum subiectionem sub rege Babylonis , eosque monet, ne a pseudoprophetis se seduci sinant (27, 2-11).
Eadem ratione locutus est ad regem Sedeciam et sacerdotes populumque (27,12-18), praedicens omnia vasa sacra in transportatione lechoniae nondum ablata transportatum iri Babylonem sed postea esse reversura (27,19-22).
B.) Contra vero Hananias pseudopropheta eodem tempore praedicit Deum contriturum esse Chaldaeos et post duos annos vasa sacra ablata et Iechoniam et omnes captivos esse reducturum (28, 1- 4). Cui contradicens Ieremias ad eventum provocat, qui verbum Hananiae falsum esse sit demonstraturus (28,1 - 4).
1-) Hanania autem praedictionem suam actione symbolica repetente et confirmante, leremias vaticinium suum de subeundo iugo babylonico repetere iussus Hananiae mortem vicinam tamquam poenam annuntiat, quae duobus mensibus post advenit (28, 10-17).
b.) Jeremias et pseudoprophetae inter exsules (29,1-32). Quoniam pseudoprophetae vanis suis promissionibus etiam exsules excitare conabantur, leremias per Sedeciae legatos eis literas transmisit (29, 1-3),
4.) quibus eos monuit, ut in Babylonia quieti viverent, neve a pseudoprophetis se seduci sinerent (29,4-9); septuaginta enim annos duraturum esse regnum babylonicum, atque tum demum eos esse reversuros magnasque promissiones impletum iri (29,10-15).
8.) Quae ut confirmet, magnas calamitates annuntiat, quae antea venturae sint super Sedeciam et lerusalem (29,16-20), duobusque pseudoprophetis, qui eos perturbant, gravem poenam denuntiat (29,21 - 24).
1-) Tertio pseudoprophetae, qui literis ex Babylonia missis sacerdoles et populum contra Ieremiam excitare conatus erat, etiam finem ignominiosum annuntiat (39,95 -32).
3. Vaticinia de futura felicitate Israel (20,1-33,36) duplicem ob rationem hoc in loco esse posita videntur; primum quidem vanis pseudoprophetarum promissionibus, quibus populum seducebant, veras opponere voluit propheta, quae maiori consolationi erant populo; deinde vero ultimum finem ostendens, quem Deus in puniendo populo prae oculis habuit, adducere voluit populum, ut Deum non minus misericordem quam iustum esse clarius cognosceret.
A. Vaticinitum de totius populi liberatione et exaltatione (30,1-31,40).
a.) Exordium. leremias scribere iubetur promissiones futurae liberationis (30,1 -3).
b.) Futura salus promittitur integro populo (30,4-24).
&.) Deus totum quidem populum magna calamitate percutiet, sed ex sempiternum (32,36-41), atque tunc homines iterum possessuros esse agros suos (32,42- 44).
C. Vaticinium de aeterno regno davidico (33,1 -26).
Ieremias in carcere vinctus orare iubetur, quia grandia Deus ei revelare velit de urbe, quae mox destruetur (33,1-5). Revelatio autem haec est : a.) Reaedificabitur civitas et emundabitur et glorificabitur, ut exultationi et gloriae sit omnibus gentibus (33,6-9); iterumque erit gaudium in civitate, nova vita in tota terra (33,10-13) ; b.) Davidi germinabitur germen iuslitiae , atque semper erit rex in throno domus Israel, sicut semper offerentur sacrificia (33,14-48); tamdiu durabit pactum, quod pepigit Deus cum David, quamdiu pactum eius cum die et nocte durabit; semen autem David erit sicut stellae coeli (35,19-22).
c.) Errant igitur, qui regna Israel et Iuda putant a Deo esse reiecta; semper enim ex semine David erit princeps seminis Abraham, Isaac et Iacob (33,93 - 26).
4. Decontinuata populi inobedientia et pervicacia in prophetam (34,4-38,98). A. Eadem, quae antea, tempore obsidionis fuit populi inobedientia (34, | 1-35,19).
a.) Initio obsidionis, quum integra terra (praeter Ierusalem, Lachis et Azecha) iam esset in Chaldaeorum potestate, Ieremias regi Sedeciae urbis quidem excidium certum fore praedicit, ipsum autem regem non gladio sed in pace moriturum et honorificam sepulturam inventurum (34,1-7). Quo vaticinio, ut videtur, permotus Sedecias incolas urbis adduxit, ut sollemni voto sese ad servos Hebraeos, quos contra Legem possederunt, dimittendos obligarent ;
: at illi servos ex voto dimissos, quamprimum periculum evanuisse videbatur, iterum sibi subiugarunt (34,8-11).
b.) Hinc Deus per leremiam populum increpat de nova hac inobedientia et sollemnis voti violatione (34,12-16) votique violatores annun. tiat gladio interituros (34,17 -22).
c.) Ut peccati istius malitiae et poenae iustitia clarius appareat, adneclit propheta alterum vaticinium tempore regis Ioakim acceptum. Iussus enim Rechabitas invitare, ut vinum biberent, illi recusarunt, quia per eorum patrem lIonadab usus vini eis erat interdictus (35,1-11). Qua occasione obedientiam Rechabitarum erga eorum patrem cum [Israelitarum erga Dominum inobedientia comparans Israelitis interitum, Rechabitis vero prosperitatem praedixerat (35,12-19). .
B. Eadem, quae antea , immo maior populi pervicacia contra prophetae monita usque ad ultimum obsidionis momentum (36,1-38,28).
3.) Quis fuerit ante obsidionem animus ludaeorum erga prophetae monita (36,1 - 32).
Anno 4. Ioakim imminente iam chaldaico periculo Ieremias iussus a Deo omnia vaticinia eo usque habita per Baruch literis man-
1.) leremias a Chaldaeis dimissus ad Godoliam se contulit, quem terrae praefecerat Nabuchodonosor (40,1-6) et apud quem etiam omnes reliquiae populi refugium quaesiverunt (40,7 - 12).
8.) Sed postquam Godolias ab Ismahel Ammonita occisus est (40,13- 41,9), Iudaeorum reliquiae, quas ex Ammonitarum potestate Iobanan, unus ex ducibus ludaeorum, liberaverat, ob Chaldaeorum metum in Aegyptum fugere statuerunt (41,10-18) eaque de re per leremiam interrogaverunt Dominum iuramento promittentes se Dei verbo esse obedituros (42,1-6).
1-) leremias autem Deo interrogato salutem et prosperitatem promisit, si in Palaestina essent remansuri (42,7-12), interitum vero certum gravissimis verbis praedixit, si Aegyptum essent ingressuri (42,13 - 22).
8.) At mendacia haec esse et leremiam a Baruch, qui reliquias Chaldaeis tradere velit, incitatum esse clamantes duces (43,1-3) cum toto populo in Aegyptum fugerunt secum trahentes Ieremiam et Baruch (43,4- 7). Quare ingressis Aegyptum Ieremias symbolica actione, quam explicat, Aegyptum a Nabuchodonosor expugnatum et devastatum iri praedicit (43,8-13).
b.) Eorumdem continuata idololatria (44,4 - 30).
«.) Congregatis transfugis propheta in memoriam revocat, prisiinas calamitates poenam fuisse idololatriae (44,1-6), eosque monet, ut ab illa abstineant (44,7-10), ne plenum interitum sibi attrahant
B.) Verum contumax populus omnis respondet se ab idololatria abstinere nolle (44,15 - 19).
1-) leremias igitur pristinas calamitates iterum idololatriae attribuens (44,20-23) omnibus, qui ita locuti erant, plenum interitum a Deo iureiurando confirmatum annuntiat (44,24-28), atque velut signum, quo vera esse sua verba cognoscant, proximam cladem Pharaonis Ephree (Hophra) praedicit (44,29. 30).
2. Vaticiniorum suorum veritatem confirmat a.) relato parvulo vaticinio de Baruch (45,1-5), quod anno 4. Ioakim iam prolatum coram oculis suis impleri viderunt Iudaei. Baruch enim de dura sua sorte conquerens monitus est a Deo, ne sibi ipsi, dum totam terram puniri videret, grandia quaereret, contentus potius sit vitae et salutis promissione. Nec Chaldaeorum autem nec Iudaeorum, qui ei infensissimi erant (cfr 43,3), insidiae fideli ministro Ieremiae ullum damnum intulerant.
b.) Fusius repetita historia occupationis urbis (52,1 -6), captivitatis Sedeciae et filiorum eius (32,7-11), destructionis urbis (32,12-14), translationis populi et vasorum sacrorum in Babylonem (52,13-30) demonstrat vera fuisse vaticinia sua minacia. Narrata autem exaltatione Iechoniae (32,31-34) iam impleri coepisse vaticinia sua consolatoria innuit.
dem utitur, sed integras quoque phrases, interdum longiores, vix pauculis verbis mutatis bis terve repetitas apud eum invenies ?. Quae repetitiones, etsi negligentiae cuiusdam suspicionem interdum provocent, pleraeque tamen videntur studiose receptae; neque enim varietate delectare, sed eadem veritate iisdem verbis inculcata percutere animos voluit propheta. Hinc in octo vaticiniis continua illa accusatio : « Et misi ad vos omnes servos meos prophetas, per diem consurgens diluculo et mittens; et non audierunt me, nec inclinaverunt aurem suam »; hinc ter iisdem fere verbis repetit, se a Deo impeditum esse, ne pro populo precibus suis intercedat etc*. Similis autem est ratio frequentium allusionum ad Legem (maxime ad Deuteronomium) et ad aliorum prophetarum vaticinia?. Tempus enim iam advenerat, quo minae contra Legis transgressores a Moyse aliisque prophetis annuntiatae exsecutioni erant mandandae; ut contra pseudoprophetarum igitur vanas promissiones populum muniret suaque vaticinia esse divina demonstraret , sapientissime et aptissime praedecessorum suorum verbis locutus eorum vaticinia in memoriam illi revocavit. Quare non fortuitae sunt crebrae illae allusiones, sed consulto quaesitae.
QuaEsTIO III. — De Prophetiae Ieremiae origine et authentia. 266. — Anno 4. loakim Ieremias vaticinia sua, quibus inde ab a. 13.
Cornelio a Lapide
Synopsis Gemituum Jeremiae 35 paragrafi
modo quiescet, cum Dominus praeceperit ei, ibique condixerit illi?
XXXVII. Haec dicit Dominus: Chaldaei a Jerusalem recedentes ut pugnent contra Pharaonem, redibunt, capientque urbem, et succendent eam igni.
XXXVIII. Haec dicit Dominus: Quicumque manserit in civitate hac, morietur gladio, et fame, et peste; qui autem profugerit ad Chaldaeos, vivet.
XXXIX. Nabuchodonosor capit Jerusalem, Sedeciam excaecat, filios ejus et nobiles occidit, Jeremiam liberat.
Dic ad Abdemelech: Liberabo te, et erit tibi anima tua in salutem, quia in me habuisti fiduciam.
XL. Nabuzardan ait Jeremiae: Si placet tibi ut venias mecum in Babylonem, ponam oculos meos super te; sin autem, habita apud Godoliam, quem praeposuit rex Babylonis civitatibus Juda.
XLI. Ismahel occidit Godoliam, et populum capit: insequitur eum Johanan, et populum liberat, cum quo metuens Chaldaeos, fugere cogitat in Aegyptum.
XLII. Johanan et principes consulunt Jeremiam: quibus ille: Manete in Judaea, et obedite Chaldaeis: omnes enim qui ingredientur Aegyptum, morientur gladio, fame et peste.
XLIII. Contemnunt illi et fugiunt, secumque Jeremiam pertrahunt in Aegyptum. Jeremias in Taphnis prophetat: Veniet Nabuchodonosor, et percutiet terram, delubra et deos Aegypti.
XLIV. Quare, o Judaei, provocatis Deum sacrificando diis alienis in terra Aegypti?
Ecce ego tradam Pharaonem Ephree in manu quaerentium animam illius.
XLV. Haec dicit Dominus ad Baruch: Dixisti, vae misero mihi, quoniam addidit Dominus dolorem dolori meo.
Ecce quos aedificavi, ego destruo: et tu quaeris tibi grandia? dabo tibi animam tuam in salutem.
XLVI. Haec dicit Dominus adversus exercitum Pharaonis Nechao: Praeparate scutum, state in galeis, polite lanceas, induite vos loricis.
Vitula elegans atque formosa Aegyptus: stimulator ab aquilone veniet ei. Post haec habitabitur sicut in diebus pristinis.
XLVII. Haec dicit Dominus contra Palaestinos: Venit calvitium super Gazam, conticuit Ascalon.
O mucro Domini, usquequo non quiesces? Quo-
XLVIII. Ad Moab: Fugite, salvate animas vestras, et eritis quasi myricae in deserto.
Date florem Moab, quia florens egredietur: maledictus, qui prohibet gladium suum a sanguine.
XLIX. Ad filios Ammon: Ulula, Hesebon, quoniam vastata est Hai: Melchom capietur, sacerdotes ejus et principes ejus simul.
Parvulum dedi te, o Edom, in gentibus, contemptibilem inter homines.
Quomodo dereliquerunt civitatem laudabilem, urbem laetitiae?
Succendam ignem in muro Damasci, et devorabit moenia Benadad.
L. Capta est Babylon, confusus est Bel, victus est Merodach.
Gladius ad Chaldaeos, ait Dominus, et ad habitatores Babylonis, gladius ad divinos ejus, gladius ad fortes illius, gladius ad equos ejus, et ad omne vulgus ejus.
LI. Fugite de medio Babylonis, et salvet unusquisque animam suam: quoniam tempus ultionis est a Domino: vicissitudinem ipse retribuet ei.
Calix aureus Babylon in manu Domini, inebrians omnem terram: de vino ejus biberunt gentes, et ideo commotae sunt.
Ecce ego ad te, mons pestifer, qui corrumpis universam terram: evolvam te de petris, et dabo te in montem combustionis.
Sanctificate contra Babylonem gentes, reges Mediae, duces ejus, cunctamque terram potestatis ejus.
Inebriabo Chaldaeos, ut sopiantur, et dormiant somnum sempiternum.
Deducam eos quasi agnos ad victimam, et quasi arietes cum haedis.
Laudabunt super Babylonem coeli et terra, et omnia quae in eis sunt: quia ab aquilone venient ei praedones.
Qui fugistis gladium, venite: recordamini procul Domini, et Jerusalem ascendat super cor vestrum.
Dic Saraiae: Cum veneris in Babylonem, leges omnia verba libri hujus, librumque projicies in medium Euphraten, et dices: Sic submergetur Babylon, et non consurget a facie afflictionis.
Gloria Patri, et Filio, et Spiritui Sancto: sicut erat in principio, et nunc, et semper, et in saecula saeculorum. Amen.
Praefatio 6 paragrafi
Maxime pathetica et affectuosa totius Scripturae sunt pars. Jeremias enim uti (teste Isidoro Pelusiota, libr. I, epist. 298), omnium Prophetarum fuit calamitosissimus, ita pariter omnium maxime threnodus hic ubique cunctos ad dolorem, luctum et ploratum excitat. Jeremias, inquam, vel potius Spiritus Sanctus per Jeremiam, in hisce Threnis videtur omnia sua lamenta conglobasse, atque compassioni, planctui et lacrymis habenas omnes laxasse. Idque merito, quippe qui videbat omnes suas prophetias, minas, monita et obsecrationes in irritum cecidisse, deplorata omnia, urbem Jerusalem quam tantopere salvare cupiebat, Judaeam, rempublicam, et regnum gentis suae, templum illud Salomonis orbis miraculum, populum Dei, adeoque Synagogam totam, Deique Ecclesiam vastatam, eversam et incensam a Chaldaeis. Juste ergo inconsolabiliter lamentatur, et suspirat gemitibus inenarrabilibus, ut suo exemplo suos cives gemere doceat, et poenitentiam agere, ut a Deo veniam, atque gentis, urbis et reipublicae restitutionem impetrent: uti de facto impetrarunt, quando 70 captivitatis anno a Cyro in patriam remissi sunt, urbs et templum reaedificata, respublica et Ecclesia restaurata fuerunt.
lacrymis apud Deum deploremus. Quocirca merito Paschasius censet hoc triste Jeremiae carmen vocari posse Threnos threnorum, vel Lamentationes lamentationum; sicut laetum Salomonis Epithalamium vocatur Canticum canticorum: uti enim eo nihil laetius, ita hoc nihil tristius in Scriptura aut apud profanos reperiri potest, ut cum eo comparata tragica Senecae, et similium, umbrae esse videantur, et ludi poetarum arte rhetorica conscripti et conficti. Hic enim non ars loquitur et gemit, sed ipse Spiritus divinus, qui totum Jeremiam occupaverat, ut gentis suae populique Dei excidium plangeret gemitibus inenarrabilibus.
Rursum mystice Jerusalem haec ita vastata communiter accipitur hominum respublica et societas, sive genus humanum in Adamo diaboli fraude eversum, atque de primaeva felicitate, paradiso et originali innocentia dejectum. Proprie vero ac peculiariter Jerusalem haec est anima, quae peccato mortali consentiens, statu justitiae et regno Dei privata, daemonis regnum, jugum et tyrannidem subit, et clades longe majores, quam Jerusalem olim, vel quodvis regnum aut respublica eversa, experiri et perpeti cogitur, ut merito poenitens Threnos hosce usurpet, ac inter alia dicat illud cap. III, 12: 'Tetendit arcum suum, et posuit me quasi signum ad sagittam. Misit in renibus meis filias pharetrae suae;' et vers. 15: 'Replevit me amaritudinibus, inebriavit me absinthio.' Exempla et lamenta poenitentium stupenda vide apud Climachum, gradu 5 De Poenitentia; et item in Vita S. Mariae Magdalenae, S. Mariae Aegyptiacae, et S. Pelagiae poenitentis.
Audi et S. Hieronymum de seipso, epist. ad Florentinum: 'Ego cinis, et vilissima pars luti, et jam favilla: ego cunctis peccatorum sordibus inquinatus, diebus ac noctibus opperior cum tremore reddere novissimum quadrantem. Sed tamen quia Dominus solvit compeditos, et super humilem et trementem verba sua requies-
Ostenditur juxta Jerusalem, et in ejus chorographia depingitur ad meridiem urbis, non longe ab Haceldema, fovea Jeremiae, in qua ipse aspiciens Jerusalem a Chaldaeis vastatam, dolens et flens hosce Threnos dictavit, ubi Helena imperatrix mirifica construxit opera, ait ex Nicephoro Adrichomius in Descript. Jerusalem, num. 224.
Dat ergo Jeremias hic nobis typum, exemplum et carmen, quod in urbium, regnorum, reipublicae et Ecclesiae eversione, quod in publica calamitate et clade, quales plurimas hisce annis in Belgio vidimus et videmus, totidem verbis usurpemus, ut intimo compassionis affectu has strages tum corporum, tum magis animarum, sanguineis
Argumentum 58 paragrafi
Hic liber hebraice vocatur איכה echa, id est quomodo; quia ab hac voce incipit. Hebraei in Commentariis vocant eum קינות kinot, Septuaginta Threnoi, id est lamentationes vel fletus. Threni ex Hebraeo in Latinum conversi sunt a S. Hieronymo, in Graecum a Symmacho et Septuaginta. Nam jam olim Aquilae et Theodotionis versio in Threnis desiderata fuit. Titulus hic nullus est in Hebraeo, sed in Graecis et Latinis Bibliis, ac in textu Arabico Alexandrino, in Antiocheno enim desideratur (a Septuaginta, ut videtur, additus; unde non est canonica Scriptura; probatus tamen est ab Ecclesia, quae eumdem titulum Bibliis Latinis, etiam Romanis praefigit); hic est: 'Et factum est, postquam in captivitatem redactus est Israel, et Jerusalem deserta est, sedit Jeremias propheta flens, et planxit lamentatione hac in Jerusalem, et amaro animo suspirans, et ejulans dixit.' Unde clare liquet auctorem Threnorum esse Jeremiam, idque tota sentit Ecclesia. Rursum, Threnos esse com-
Prolegomena
positos a Jeremia, non ante excidium Hierosolymae, ut aliqui censuerunt, sed post illud: id enim clare dicit titulus.
Quaeres, an titulus hic sit Scriptura canonica, et ejusdem auctoritatis cujus sunt Threni? Negant S. Bonaventura, Lyranus, Sanchez, a Castro, Franciscus Lucas in Notis Biblior., censentque ab interprete quopiam illum Threnis adjectum esse, ad hoc, ut Threnis argumentum praefigeret, quo simul eosdem apte et consequenter cum ultimo capite Jeremiae, quo fuse narrata est vastatio Hierosolymae, brevi ejusdem compendio copularet. Rationes sunt duae: prior, quod hic titulus in pluribus codicibus desideretur, uti testantur Lyranus et Lucas; posterior, quod non exstet in Hebraeo, sed in versione Septuaginta, unde ab illis videtur additus; illi autem Interpretes duntaxat fuere, non Scriptores canonici. Idem dicendum est de epigraphe, sive titulo, qui praefigitur capiti sexto, et de titulo praefixo Ecclesiastico, uti ibidem censet Jansenius.
Rursum, in multis Bibliis hic titulus deest, et a multis interpretibus praeteritur, puta a Theodoreto, Eusebio, Olympiodoro, S. Hieronymo, Paschasio, Rabano, Ruperto et aliis. Hi enim hujus tituli mentionem nullam faciunt in suis Commentariis.
Ad primum alterius sententiae, respondeo:
Primo, illa verba praefationis Bibliorum Clementis VIII: 'In hac editione nihil non canonicum, nihil adscititium, nihil extraneum apponere visum est;' non esse Pontificis, sed auctoris praefationis, qui fuit unus e Doctoribus, qui huic Bibliorum emendationi et editioni jussu Pontificis praefuerunt, quae facta est, ut ipse ait, 'annuente' tantum Pontifice, non vero decernente et definiente singula. Itaque cum ait, Nihil non canonicum, intellige, non ex Pontificis decreto, sed ex illorum qui editioni praefuerunt, opinione et sententia.
Secundo, 'nihil,' id est nullum librum, librive partem non canonicam, 'apponere visum est,' quales in aliis Bibliis appositae visuntur, uti sunt oratio Manassis, liber III et IV Esdrae: quae proinde in hac editione Romana rejecta sunt, ut ipse auctor praefationis mox explicando subjungit. Per nihil ergo, non intelligit titulos librorum, sed ipsos libros ipsumque Scripturae textum: quare etiamsi addantur huic editioni librorum tituli, capita, capitum numeri, versus, etc., vere tamen dicitur, nihil non canonicum illi adjectum esse. Ita P. Serarius, Prolegom. in Biblia cap. xx et praecedent. Idemque mihi asseruerunt Romae viri docti, atque imprimis illustrissimus Cardinalis Bellarminus, praefationis illius auctor, qui et lib. I De Verbo Dei, cap. xx: 'Apocrypha quoque esse, inquit, videtur praefatiuncula, quae praefigitur Threnis Jeremiae: nam nec est in Hebraeis codicibus, nec in omnibus Latinis, et ab expositoribus non attingitur.' Denique, si quis accurate verba praefationis illius jam citata expendat, et cum iis quae sequentur conferat, videbit per non canonicum, non titulos, sed libros, librorumve partes non canonicas duntaxat excludi: per adscititium vero excludi marginales concordantias, notas et varias lectiones, quae Bibliis Plantinianis aliisque adscriptae leguntur: per extraneum denique, praefationes et argumenta librorum, quae ex S. Hieronymo in aliis Bibliis iis praefixa visuntur. Sic enim auctor haec verba partito explicare videtur, dum ternas hasce rerum classes ab hisce Pontificiis Bibliis, in sequentibus ordine jam dicto ablegat.
Unde sequitur duntaxat hanc praefationem, sive titulum Threnorum non esse extraneum, sed intraneum; quia scilicet intra contextum Bibliorum ab immemorabili tempore repositus est, non tanquam Scriptura canonica, sed tanquam titulus libri et Scripturae canonicae, illi pro argumento a prisco aliquo scriba, vel a Septuaginta adjectus et praefixus: sicuti Evangelio S. Matthaei, non a S. Matthaeo, sed aliquo alio, adjectus est hic titulus quasi intraneus, 'Evangelium secundum Matthaeum.' Nam ab eodem aliis Evangeliis similis est additus, ad ea ab invicem discernendum, nimirum hic: 'Evangelium secundum Marcum, secundum Lucam, secundum Joannem.' De quo vide Maldonatum, Praefat. in S. Matthaeum. Sic Thren. v, additus est ab aliquo hic titulus, Oratio Jeremiae, hoc enim est in Hebraeo.
Contrarium opinatur P. Gresserus, tom. I Defens. Bellarm. lib. I, xiv, cujus ratio est primo, quod in Bibliis Romanis jussu Clementis VIII editis in Praefatione, utique ex mente et voluntate Pontificis, dicatur in hac editione Bibliorum nihil non canonicum contineri; eaque de causa se rejecisse orationem Manassis, et librum III ac IV Esdrae, eo quod non sint canonici. In illis autem Bibliis hic
Ad secundum, jam dixi Doctores hosce exclusisse praefationes S. Hieronymi, non ea de causa quod non sint canonicae, sed quod sint recentes et extraneae, non priscae et intraneae, quales sunt hae Septuaginta, quae tot saeculorum usu Scripturae insertae cum ea coaluisse, ideoque ei quasi intraneae videntur.
Ad tertium respondeo, in nonnullis Graecis codicibus, uti Complutensibus, titulum hunc non imponi, sed praeponi capiti primo: in Latinis vero Bibliis, etiam hisce ipsis Romanis, clarum est praeponi, esto eodem charactere quo textus impressus sit; cum in Plantinianis aliisque diverso eoque minutiore charactere cusus visatur. Denique in Bibliis Graecis, Regiis et Romanis aleph, et versiculus primus Threnorum non huic titulo, sed statim post eum ad initium textus in margine annotatur: quo significatur ab eo incipere Threnos, non a titulo. Et ita Ecclesia in hebdomada sancta, Threnos orditur ab aleph et a textu, non ab hoc titulo.
titulus Threnorum, aeque ac titulus Ecclesiastici inseruntur, vel potius praefiguntur textui Scripturae canonicae: ergo uterque est canonica Scriptura. Secundo, quia titulos et praefationes S. Hieronymi ab hac editione rejecerunt Romani, eo quod non sint canonicae: cum ergo has duas ponant, censent eas esse canonicas. Tertio, quia Septuaginta (ut patet in editione Regia et Romana) titulum hunc non praefigunt Threnis, sed ponunt in ipso eorum textu, et ab eo illos inchoant, eumque faciunt initium cap. 1.
Prior sententia, uti communior, ita verior videtur. Hic enim titulus non est auctoris canonici, puta Jeremiae, sed Interpretum, puta Septuaginta, unde non exstat in Hebraeo, nec in Syro, nec in Arabico, nec in Chaldaeo: quod signum est ejus auctorem non esse Baruch. Hic enim scripsisset hebraice, uti scripsit Threnos ipsos, dictante Jeremia.
vastata, nec capta: ergo hi Threni non sunt de clade Josiae.
Secundo, Eusebius putat Jeremiam hic in primo suo alphabeto plangere captivitatem Joachin vel Jechoniae. Verum huic sententiae obstat idem quod priori: sub Joachin enim non fuit vastata civitas, sed sub Sedecia.
Dico ergo, argumentum Threnorum est: Plangit hic Jeremias urbis et templi excidium, et eversionem factam a Chaldaeis, atque regis Sedeciae totiusque populi captivitatem. Huic enim apte omnes Threnorum sententiae conveniunt, eamque vel praesupponunt vel significant. Unde patet Jeremiam scripsisse hos Threnos anno undecimo Sedeciae, qui fuit 19 Nabuchodonosoris: illo enim anno ipse cepit et vastavit Hierosolymam. Ita Origenes, Theodoretus, Olympiodorus, Procopius. Ubi adverte: Excidium Hierosolymae per Nabuchodonosorem et Chaldaeos fuit typus excidii Hierosolymae per Titum et Romanos; imo quod inchoatum est per Nabuchodonosorem, hoc perfectum et consummatum est per Titum: itaque hi Threni consummate accipi possunt de excidio Judaeorum per Romanos, ut patebit cap. IV, 10 et 20. Ita S. Hieronymus, Theodoretus et alii.
De argumento Threnorum dissident interpretes. Primo, Hebraei, Chaldaeus, Rabanus, Maldonatus hic, et S. Hieronymus in Zachar. cap. xii, putant Jeremiam hic plangere cladem et mortem Josiae regis Juda, cum ipse caesus est a Pharaone Nechao; quod enim tunc Josiam planxerit Jeremias, patet ex II Paralip. xxxv, 25. Verum hic alius fuit planctus, aliique threni, qui interciderunt. Nam hisce nostris Threnis plangit Jeremias vastitatem et desolationem Hierosolymae, ut patet tum ex titulo jam allato, tum ex ipsis Threnorum sententiis: tempore autem Josiae Jerusalem non fuit
Nota primo: Threni ex ingenti doloris et compassionis affectu a Jeremia scripti sunt; unde pleni sunt affectuum: ideoque sententiae saepe non cohaerent. Sicut enim qui vehementer dolet et affligitur, sine ordine jam clamat, jam luget, jam indignatur, jam obsecrat, et in omne pathos se versat: ita Jeremias hic iisdem affectibus et dolori suo, sine ordine aut ordinato discursu indulget, atque sententias quasi tumultuarie congerit, prout eas dolor effundit.
Nota secundo: Artificium hic majus est quam in caeteris prophetiis; carmine enim scribit, non certis quidem numeris temporum ac pedum, ut Latini et Graeci solent, sed ut Hebraei, certo fere numero syllabarum; et initio carminis litteras hebraicas ordine alphabeti pertexens, quod idem facit David Psalm. cxviii. Primus enim versus incipit ab aleph, secundus a beth, tertius a ghimel, et ita consequenter. Quare acrostichi sunt hi versus. Atque ut hoc ipsum in Graeca et Latina versione significetur, hac de causa hae litterae, aleph, beth, ghimel, etc., singulis versibus integrae ad marginem adscribuntur, quod non fit in textu Hebraeo; quia ibi singuli versus a singulis litteris, id est a dictionibus, quae a singulis litteris incipiunt, suo ordine inchoantur. Porro utitur Jeremias litteris hisce alphabeti, ut per eas quasi elementa, inquit Rupertus, tanquam pueri, ad scientiam Dei adipiscendam, et ad cordis compunctionem, vitaeque emendationem nos aeque ac Judaei inducamur. Simili modo et ratione docet ex Hebraeis Origenes, tot esse libros veteris Testamenti quot sunt litterae Hebraeorum, scilicet 22. Quia, inquit, sicut litterae sunt elementa ad omnem sapientiam, ita libri illi initia sunt ad omnem Dei cognitionem.
Porro a Graecis tale carmen vocatur acrostichis, praesertim cum ex primis aliquot versuum continuo ordine sequentium litteris, oratio aliqua connectitur, teste Cicerone, libro II De Divinat., uti fit in quibusdam Ennianis et Sibyllinis. Quale est illud Sibyllinum, cujus primae litterae reddunt hanc sententiam: Ἰησοῦ Χριστὸ Θεοῦ υἱὸ σωτὴρ, Jesus Christus Dei Filius salvator; quod recenset Eusebius, lib. IV De Vita Constantini, cujus sententiae initiales litterae rursum reddunt hanc vocem: ἰχθύς, id est piscis, quo nomine proinde Christus subinde a Patribus appellatur.
Aliud mysterium in hisce alphabeti litteris non latet, inquiunt Lyranus et Vatablus, nisi litterarum hebraicarum etyma velis interpretari, uti facit S. Hieronymus, epist. 155 ad Paulam Urbicam. Alii tamen, ut Rupertus, Hugo, S. Thomas, putant hic aliquid mysterii, quod nos lateat, contineri. Sanchez censet has litteras additas esse quasi notas, quae Hebraeis in memoriam revocarent non tantum singulorum versuum initium, sed et totam numerosam eorum compositionem; sicut in memoria artificiali, imagines phantasiae objectae revocant in memoriam totum quod discendum dicendumque est. Verum has imagines quisque sibi congruas format et fingit, nec apparet quomodo hic singulae litterae totos versus repraesentare possint singulis hominibus.
Nota tertio: Sunt hic quatuor alphabeta juxta quatuor capita. In primo alphabeto, cap. 1, sub singulis litteris, terni dodecasyllabi versus concluduntur. In secundo alphabeto, cap. II, terni quoque versus sub una eademque littera continentur, quorum primus 16, reliqui duo 12 syllabarum sunt. In tertio, cap. III, terni versus non solum sub una littera ponuntur, sed ab eadem etiam singuli inchoantur, quorum unus non servato ordine 12, alii 14 syllabarum esse solent. Quarto, cap. IV, sub una littera binos versus complectitur. Hic ergo sunt dimetri, in caeteris trimetri. Quocirca S. Hieronymus, epist. 155 ad Paulam Urbicam, ait eos quasi Sapphico metro esse conscriptos, hoc est trimetro. Nam alioqui pedes et numeros Sapphici carminis non habent; atque numerus et mensura eorum jam ignoratur. Vetus enim Hebraeorum poesis interiit.
Symbolice, quadruplici hoc alphabeto innuitur, quod Jeremias non tantum Judaeorum, sed et quatuor plagarum orbis, id est totius mundi, peccata deploret, omnesque ad ea deplorandum invitet. Unde et infernus patere dicitur, et extendi ad stadia 1600, Apocal. xiv, 20. Hic enim numerus a quadragenario est tetragonus. Nam quadragies quadraginta faciunt 1600, ut significetur patere infernum ad quatuor mundi plagas, ad excipiendum impios undequaque in eum ruentes. Ita Petrus Bongus lib. De Numer. Mysterio.
Nota quarto: Finis scribendi Threnos fuit, ut Jeremias hoc carmine suam in patriam charitatem et commiserationem testaretur, atque ejus modulatione suum et civium suorum dolorem leniret, atque alios ad commiserationem flecteret, omnes-
inquit, has lamentationes lego (lego autem quoties ea lectione praesentis felicitatis sensum castigare voluero), vox mihi inter legendum abrumpitur, et lacrymis obruor, et velut sub respectum venit illa clades, et cum lugente luctum conjungo.'
que ad poenitentiam, reconciliationem cum Deo, ac peccatorum fugam incitaret. Quare S. Gregorius Nazianzenus, orat. 1 pacificatoria: 'Quoties
Finis ergo et scopus Spiritus Sancti et Jeremiae in Threnis conscribendis fuit, primo, parentare Hierosolymae jam vastatae et quasi mortuae. Celebrat enim hic funus et exequias ejus, utpote patriae et matris suae amantissimae, eoque simul lenit dolorem suum et civium suorum. Ad hoc enim inventum est carmen funebre. Secundo, hoc carmen est quasi epitaphium, quod Hierosolymae memoriam ad posteros transmittat. Tertio, idipsum est stimulus ad poenitentiam, ut Judaei ad Deum conversi, veniam ac suam et Hierosolymae restaurationem a Deo impetrent. Quarto, tropologice datur hic schema et forma sacri luctus et poenitentiae, de quo mox plura. S. Chrysostomus, homil. in titulum Psalmi L: 'Prophetae, inquit, velut quidam pictores sunt virtutis ac militiae,' qua contra peccata ac diabolum decertamus. 'Alii Prophetae alias virtutes pingunt. Jeremias pictor est tum crucis, tum compunctionis.' Hac enim excelluit, eamque lectori imprimit: ubique enim threnodus gemit et plangit: quia 'magna, inquit, velut mare est contritio tua,' o Jerusalem!
Porro compunctio mater est devotionis, omniumque virtutum. Si vis sentire devotionem, da te solitudini et compunctioni, et, ut ait Psaltes, in cubili et corde tuo compungere; nam, ut ait Psalm. L: 'Sacrificium Deo spiritus contribulatus, cor contritum et humiliatum, Deus, non despicies.' Et auctor lib. De Spiritu et anima, tom. III, S. Augustinus, cap. xlix: 'Meditatio, ait, parit scientiam, scientia compunctionem, compunctio devotionem, devotio perficit orationem.' Compunctio enim gignit primo, humilitatem: quis enim superbiat, qui se infernum commeruisse considerat? Secundo, patientiam, ut omnes humiliationes, mortificationes, morbos, adversitates, tribulationes, persecutiones fortiter, imo alacriter suscipiat, Deoque gratias agat, et canat cum S. Theodoro in tormentis: 'Benedicam Dominum in omni tempore, semper laus ejus in ore meo.' Benedictus Deus, qui leniter in hac vita mea peccata castigat, ne ea puniat aeternis gehennae incendiis. Tertio, amorem Dei, quis enim non summe diligat Deum, a quo se veniam laesae majestatis divinae gratis consecutum, inferno erutum, et coelo redditum confitetur? Quarto, amorem proximi: nam qui offendit Deum, jam hujus offensae gravitatem et indignitatem agnoscens, satagit eam compensare conversione aliorum, qui Deum honorent et glorificent; uti S. Paulus suam Ecclesiae persecutionem sarcivit et compensavit omnium Gentium conversione, ac perpetuis et heroicis laboribus et persecutionibus, quos pro ejus propagatione continuo et generose sus-
tinuit. Quinto, compunctio mentem avocat a terra omnique concupiscentia terrena, ac jungit Deo. Ei enim qui vere compungitur, amarescit mundus, et nil sapit nisi Deus. Unde S. Bernardus tract. De Modo bene vivendi, cap. x: 'Bona, ait, compunctio thesaurus est desiderabilis, et inenarrabile gaudium in mente hominis. Anima quae in corde habet compunctionem, proficit ad salutem: lacrymae poenitentium pro baptismate reputantur apud Deum.' Et paulo post: 'Compunctio cordis, sanitas est animae. Compunctio mentis, illuminatio est animae; quia tunc anima illuminatur, quando ad lacrymas compungitur. Compunctio lacrymarum, remissio est peccatorum; quia tunc peccata dimittuntur, quando cum lacrymis ad memoriam reducuntur. Compunctio Spiritum Sanctum reducit ad se: quia cum Spiritu Sancto mens visitatur, statim homo peccata sua plorat.'
Hisce de causis illustres Sancti, qui aliquando peccatum mortale commiserunt, tota vita se addixerunt compunctioni et poenitentiae. Licet enim scirent Deum hoc peccatum sibi jam condonasse, tamen ex zelo amoris et honoris divini, ejus offensam jugiter in se vindicare voluerunt. Profunde enim considerantes quanta sit illa majestas, potentia, bonitas divina, quamque illa peccato laedatur et offendatur, noluerunt sibi parcere, sed jugiter peccatum hoc punire, ut Deo amorem et honorem, quem peccando laeserant, poenitendo restituerent.
Audierat S. Magdalena a Christo: 'Remittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum;' et tamen per triginta annos usque ad mortem in Bauma sua poenitens, continuis lacrymis, gemitibus, poenitentiis, orationibus sese addixit, omnibusque saeculis exemplar poenitentiae sese constituit.
Sciebat Petrus qui Christum negaverat, Christum se respexisse, et culpam hanc condonasse; et tamen singulis noctibus ad galli cantum, ait S. Clemens, procidens in genua lacrymis uberrimis illam deflevit, adeo ut oculi ejus ex assiduo ploratu apparerent quasi sanguine respersi, inquit Nicephorus, lib. II, cap. xxxvii.
Audierat S. Paulus, post persecutionem vocatus a Christo: 'Vas electionis est mihi iste;' et tamen passim inter poenitentes se collocat: 'Ego, inquit, sum minimus Apostolorum, qui non sum dignus vocari Apostolus, quoniam persecutus sum Ecclesiam Dei,' I Cor. xv, 9. Et: 'Fidelis sermo, et omni acceptione dignus: quod Christus Jesus venit in hunc mundum peccatores salvos facere, quorum primus ego sum. Sed ideo misericordiam consecutus sum, ut in me primo ostenderet Christus Jesus omnem patientiam, ad informationem eorum, qui credituri sunt illi, in vitam aeternam,' I Timoth. cap. 1, 15.
Sciebat regius Propheta peccatum homicidii et adulterii sibi a Deo remissum. Nam mox ut de-
so increpitus a Nathan propheta, dixit: 'Peccavi Domino,' ab eo audivit: 'Dominus quoque transtulit peccatum tuum,' II Reg. xii, 13; et tamen jugiter compungitur, gemit, plorat, pro venia obsecrat. 'Lavabo, inquit, per singulas noctes lectum meum: lacrymis meis stratum meum rigabo,' Psalm. vi, 7. Et Psalm. lxxix, 6: 'Cibabis nos pane lacrymarum: et potum dabis nobis in lacrymis in mensura,' hoc est magna mensura, ut imbres et torrentes, imo flumina lacrymarum emittam, quae bibam et potem.
S. Augustinus etiam moriens, lacrymis se dabat, lacrymansque psalmos Poenitentiales meditabatur et recitabat, ideoque nullum nisi medicum ad se admittebat. Addebatque, nullum quantumvis bene sibi conscium committere debere, ut sine poenitentia e vita excederet. Ita Possidonius in ejus Vita, cap. xxx et xxxi.
Ut alios omittam, hoc compunctionis spiritu inter omnes Patres excelluit S. Ephrem, qui in omnibus suis scriptis non aliud quam mortem, judicium, luctum, poenitentiam sonat, ut in eo haec Christi beatitudo impleatur: 'Beati qui lugent: quoniam ipsi consolabuntur.'
S. Ephremo proximus est S. Hieronymus, qui passim in epistolis poenitentiam, austeritatem, mundi contemptum, vitam perfectam verbo et exemplo docet et inculcat: qua de causa epistolae ejus dicendi libertate, efficacia, acrimonia, aeque ac styli elegantia, spiritu et praeceptis virtutum ac perfectionis, cuique statui accommodatis, superant omnes omnium Patrum et Doctorum epistolas, aureaeque sunt et dignissimae quae ab omnibus assidue legantur et terantur.
Hoc suo compunctionis spiritu imbuit ipse omnes suos discipulos et asseclas, ac nominatim S. Paulam et Eustochium. Unde de S. Paula ita scribit in ejus Epitaphio: 'In ea fontes crederes lacrymarum: ita levia peccata plangebat, ut illam gravissimorum criminum crederes ream. Cumque a nobis crebrius moneretur ut parceret oculis, et eos servaret Evangelicae lectioni, aiebat: Turpanda est facies, quam contra Dei praeceptum purpurisso, et cerussa, et stibio saepe depinxi; affligendum corpus, quod multis vacavit deliciis; longus risus perpeti compensandus est fletu.' Epistola vero 17, S. Hieronymus nomine S. Paulae invitans S. Marcellam in Bethlehem, sic ex ejus persona ait: 'Cum per Silo et Bethel ad nostram speluncam redierimus, canemus jugiter, crebro flebimus, indesinenter orabimus: et vulneratae jaculo Salvatoris, in commune dicemus: Inveni quem quaesivit anima mea: tenebo eum, et non dimittam.' Rursum S. Hieronymus scribens ad Eustochium: 'Amemus Christum, ait, ejusque semper quaeramus amplexus; et facile videbitur omne difficile, brevia putabimus universa quae longa sunt, et jaculo illius vulnerati per singula momenta dicemus: Heu me, quia peregrinatio mea prolongata est!'
Porro materia, objectum, causa et stimulus ad compunctionem est multiplex, sed maxime triplex. Primus, sunt peccata propria: signum enim verae poenitentiae et conversionis est, illa, licet jam remissa, perpetuo lugere et plangere. Secundus, peccata aliena, infidelitas, haeresis, grassationes, persecutiones, aerumnae publicae civitatum, provinciarum, regnorum, et totius Ecclesiae. Ita S. Augustinus, Wandalis invadentibus Africam, et Hipponem obsidentibus, ipse in urbe ab iis obsessus, assidue non suam, sed urbis et Africae cladem plangebat, teste Possidonio in ejus Vita, cap. xxix. Tertius stimulus est, hoc exsilium, in quo tot periculis, tentationibus, aerumnis, infortuniis circumdati versamur. Quis enim in eo positus non gemat, non suspiret ad coelum, ad Deum? Certe suspirabat S. Paulus: 'Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus?' Suspirabat Psaltes: 'Quemadmodum desiderat cervus ad fontes aquarum: ita desiderat anima mea ad te, Deus. Sitivit anima mea ad Deum fontem vivum: quando veniam et apparebo ante faciem Dei? Fuerunt mihi lacrymae meae panes die ac nocte, dum dicitur mihi quotidie: Ubi est Deus tuus? Haec recordatus sum, et effudi in me animam meam: quoniam transibo in locum tabernaculi admirabilis, usque ad domum Dei,' Psalm. xli, 2: et: 'Quis dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo, et requiescam?' Psalm. liv, 7.
Praeclare S. Gregorius lib. VI, epist. 187: 'Duo, ait, sunt compunctionis genera. Unum, quod aeternas poenas metuit: aliud, quod coelestibus praemiis suspirat. Deum sitiens anima, prius timore compungitur, post amore. Ante enim semetipsam in lacrymis afficit, quia, dum malorum suorum recolit numerum, pro his perpeti supplicia aeterna pertimescit. At vero cum longa maeroris anxietate fuerit formido consumpta, quaedam de praesumptione veniae securitas nascitur, et in amore coelestium gaudiorum animus inflammatur, ac flet amarissime, quia differtur a regno. Contemplatur enim mens, qui sint illi Angelorum chori, quae ipsa societas beatorum spirituum, quae visio internae charitatis Dei,' etc. Additque hoc esse irriguum inferius et superius, quod petiit Axa a patre suo Caleb, Josue xv. Vide eumdem lib. XXIII Moral. cap. xiii, quod totum est de hac re.
Nota quinto: Falluntur Rabbini, dum putant has Lamentationes capitis I, II et IV esse librum illum quem combussit Joakim, Jerem. xxxvi; caput vero III Thren. continere alium librum, quem eodem cap. xxxvi, jussu Dei pro priore combusto restituit Jeremias, eoque dictante rescripsit Baruch. Nam primo ille liber erat minarum de futuro excidio, hi vero Threni sunt Lamentationes de excidio jam peracto et praeterito. Secundo, ille liber continebat minas non tantum contra Judam, sed et contra alias gentes, ut patet ibidem vers. 2; Threni autem solius Jerusalem et Judaeae excidium spectant. Tertio, ibidem vers. 29, dicitur in libro illo scriptum fuisse: 'Festinus veniet rex Babylonis, et vastabit terram istam;' haec autem verba in Threnis non inveniuntur.
Tropologice luget hic Jeremias captivitatem animae sub peccato, inquit Origenes, quae in Babylone, id est vitiorum confusione, inquit Olympiodorus, vincta tenetur. Haec enim Deo sponso suo viduata, vectigalis facta diabolo, in singulos saepe dies, imo horas, novorum malorum operum et lapsuum, novaeque culpae aeque ac poenae ei pendit tributum, ideoque exsulat et proscripta est a Deo, a coelo, a Sanctis et Angelis, ab omni bono et virtute. Diabolus enim est verus Nabuchodonosor, id est insessio angustiae, ait Olympiodorus, scilicet est crudelissimus tyrannus. Quocirca B. Isaias Abbas, tom. II Biblioth. SS. Patrum, orat. 29, lamentationes animae peccatis subditae, instar Threnorum Jeremiae conscripsit, in quibus inter caetera ita plangit:
'Vae nobis, qui in hoc exiguo vitae spatio voluptati dediti sumus, quia ut iniquae et brevi carnis cupiditati satisfaciamus, nos jucundissimo divinae gloriae spectaculo indignos constituimus!'
'Vae nobis, qui carnem nostram, quae in putredinem resolvenda est, et vermium esca futura, in peccatis fovemus et enutrimus, nec ignem, in quo sumus perpetuo excruciandi, nec vermem, qui nunquam dormit, extimescimus!'
'Vae nobis, qui mortalitatem cum immortalitate non comparamus, et divinam ac formidandam rectitudinem negligimus.'
'Vae nobis, qui corporis morbos et dolores tam facile sentimus; in animae autem aegritudinis et vulneribus gravissimis caremus omni sensu!'
'Vae nobis, qui cum de omni actione, de omni verbo otioso, de omnibus denique improbis et impuris cogitationibus rationem reddituri simus apud judicem severissimum, tamen tanquam liberi simus futuri, nullis reddendis rationibus obnoxii, totum vitae nostrae tempus sine ulla hujus rei sollicitudine transigimus!'
'Vae nobis, qui pulicum, et lendium, et pediculorum, et muscarum, et culicum, et apum morsus atque aculeos ferre non possumus; ab ingenti autem dracone, qui fauces horrendas aperit, ut nos devoret et absorbeat, omnibusque pestiferis mortis aculeis vulneret, nec studemus aufugere, nec ullum adversus eum imploramus auxilium!'
Audi similes S. Hieronymi threnos de cladibus sui saeculi (quales et hoc experimur) in Epitaphio Nepotiani: 'Viginti et eo amplius anni sunt, quod inter Constantinopolim et Alpes Julias quotidie Romanus sanguis effunditur. Scythiam, Thraciam, Macedoniam, Dardaniam, Daciam, Thessalonicam, Epiron, Achaiam, Dalmatiam, cunctasque Pannonias Gothus, Sarmata, Quadus, Alanus, Hunni, Wandali, Marcomanni vastant, trahunt, rapiunt. Quot matronae, quot virgines Dei, et ingenua nobiliaque corpora his belluis fuere ludibrio! Capti Episcopi, interfecti presbyteri, et diversorum officia clericorum. Subversae Ecclesiae, ad altaria Christi stabulati equi, Martyrum effossae reliquiae. Ubique luctus, ubique gemitus, et plurima mortis imago. Romanus orbis ruit, et tamen cervix nostra erecta non flectitur.' Et inferius: 'Felix Nepotianus, qui haec non videt, qui haec non audit. Nos miseri, qui aut patimur, aut patientes fratres nostros tanta perspicimus, et tamen vivere volumus, eosque qui his carent, flendos potius, quam beatos putamus. Olim offensum sentimus, nec placamus Deum. Nostris peccatis barbari fortes sunt, nostris vitiis Romanus superatur exercitus, et quasi haec non sufficerent cladibus, plus pene bella civilia, quam hostilis mucro consumpsit. Miseri Israelitae, ad quorum comparationem Nabuchodonosor servus Dei dicitur. Infelices nos, qui tantum displicemus Deo, ut per rabiem barbarorum, illius in nos ira desaeviat. Ezechias egit poenitentiam, et centum octoginta quinque millia Assyriorum ab uno Angelo una nocte deleta sunt. Josaphat laudes Domini concinebat, et Dominus pro laudante superabat. Moyses contra Amalec, non gladio, sed oratione pugnavit. Si erigi volumus, prosternatur. Proh pudor, et stolida usque ad incredulitatem mens! Romanus exercitus, victor orbis et dominus, ab his vincitur, hos pavet, horum terretur aspectu, qui ingredi non valent, qui, si terram tetigerint, se mortuos arbitrantur. Et non intelligimus Prophetarum voces: Fugient mille uno persequente? Nec amputamus causas morbi, ut morbus pariter auferatur, statimque cernamus sagittas pilis, tiaras galeis, capallos equis cedere.'
Latebrius explicat Threnos de B. Virgine plangente Christi tormenta et crucem. Verum hic sensus non est proprius, sed tantum accommodatitius.
Quomodo vero quaedam ex Threnis proprie per allegoriam competant passioni Christi, dicam cap. III.
Threnos ex praescripto Rabbinorum legunt Judaei in suis synagogis die nona mensis Ab, id est julii; quia ea die corruit Israel, et Jerusalem cum templo succensa est.
Allegorice proprie Threni sunt planctus de Ecclesia militante, cum ipsa ob peccata suorum fidelium vexatur a persecutoribus; haec enim est allegorica Jerusalem vastata. Ita Threnos hosce per omnia adaptat Ecclesiae Alvarus a Pelagio, lib. II De Planctus Ecclesiae initio, ubi plangit defectus et abusus laicorum, Ecclesiasticorum et Religiosorum in particulari. Vide et Cardinalem Bellarminum, lib. De Gemitu columbae.
Nota: Tomo V S. Hieronymi exstant Commentarii in Threnos, sed non sunt S. Hieronymi; idque patet tum ex stylo, tum quod in iis inveniantur sententiae ex S. Gregorio Papa, qui longe S. Hieronymo fuit posterior, decerptae. Codex manuscriptus Gemblacensis tribuit eos Venerabili Bedae. In operibus Rabani Basileae excusis continentur et hi Commentarii, planeque videntur esse Rabani.
Scripserunt quoque in Threnos Origenes, Olympiodorus, Theodoretus, Procopius, et posterioribus saeculis Lyranus, Hugo et alii multi, inter quos excellit Paschasius Ratbertus Abbas Corbeiensis, qui floruit anno Domini 880. Novissime e Societate nostra scripserunt Martinus Delrio, Gaspar Sanchez, et Christophorus a Castro.
posterior, decerptae. Codex manuscriptus Gemblacensis tribuit eos Venerabili Bedae. In operibus Rabani Basileae excusis continentur et hi Commentarii, planeque videntur esse Rabani. Scripserunt quoque in Threnos Origenes, Olympiodorus, Theodoretus, Procopius, et posterioribus saeculis Lyranus, Hugo et alii multi, inter quos excellit Paschasius Ratbertus Abbas Corbeiensis, qui floruit anno Domini 880. Novissime e Societate nostra scripserunt Martinus Delrio, Gaspar Sanchez, et Christophorus a Castro.
San Tommaso d'Aquino
Ecce manus missa est ad me, in qua erat liber involutus. Et expandit illum coram me; qui erat scriptus intus et foris: et scriptae erant in eo lamentationes et carmen, et vae. Ezech. 2. Ex verbis istis quatuor possunt accipi circa praesens opus lamentationum Jeremiae, scilicet auctor, modus, utilitas et materia. In auctore designatur benignitas: unde dicit: ecce manus missa est. Haec manus sapientia Dei est, qua omnia facta sunt, sicut dicitur in Psal. 103: omnia in sapientia fecisti. Ipsa est quae intellectum aperit ad videndum. Ezech. 40: facta est super me manus domini, et adduxit me illuc in visionibus Dei. Ipsa est quae linguam expedit ad loquendum. Jerem. 1: misit manum suam, et tetigit os meum, et dixit dominus ad me: ecce dedi verba mea in ore tuo. Ipsa est quae manum dirigit ad scribendum. Dan. 5: apparuerunt digiti quasi hominis scribentis: qui sunt prophetae, et alii doctores in quibus sapientiae dona dividimus, ut totum quod homo tradendo divinam sapientiam, exterius agit ministerio, ipsa interius perficiat auctoritate. Isa. 26: omnia opera nostra operatus est in nobis. 2 Corinth. 3: non quod sufficientes simus cogitare aliquid ex nobis, tamquam ex nobis, sed sufficientia nostra ex Deo est. Haec quidem sapientia tam alta est, ut dum nos in infimo sumus, nihil ab ipsa possemus accipere, nisi nobis mitteretur. Et ideo benignitas auctoris designatur in missione manus. Rom. 11: o altitudo divitiarum sapientiae, et scientiae Dei. Mittitur quasi nobis proposita tripliciter. In rerum creatione, ex quibus perpenditur. Rom. 1: invisibilia Dei per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur. Sap. 13: a magnitudine speciei, et creaturae, poterit horum creator videri. Mittitur etiam interna inspiratione. Sap. 7: per nationes in animas sanctas se transfert, amicos Dei, et prophetas ipsa constituit. Missa est eminentissime in incarnatione quando coram oculis corporalibus, invisibilis sapientia apparuit. Sap. 9: mitte illam de caelis sanctis tuis, et a sede magnitudinis tuae, ut mecum sit, et mecum laboret, ut sciam quid acceptum sit coram te omni tempore. In modo ostenditur difficultas; unde sequitur: in qua erat liber involutus. Est idem iste liber involutus ornatu verborum: unde et metrice descriptus, et rethoricis est ornamentis coloratus. Prover. 15: lingua sapientum ornat scientiam. Est etiam involutus profunditate mysteriorum. 1 Corinth. 13: spiritus enim loquitur mysteria. Et apostolis dicitur in persona omnium qui sacras Scripturas ediderunt: vobis datum est nosse mysterium regni Dei. Matth. 13. Est etiam involutus varietate similitudinum, sicut et ceteri prophetarum libri. Proverb. 1: animadvertet parabolam et interpretationem, verba sapientum, et aenigmata eorum. Oseae 12: ego visiones multiplicavi, et in manibus prophetarum assimilatus sum. Et hoc signatum est per tria involumenta quibus vasa sanctuarii involvebantur, Num. 4. Per velum enim quod diversis coloribus, et pulchra varietate erat distinctum, ut dicitur Exod. 26, significatur diversitas similitudinum. Per pelles, et pallium hyacinthini coloris, significantur caelestia mysteria, quibus quasi impraegnatus est liber iste. Per pallium purpureum significatur ornatus verborum. Haec enim involutio spiritus sancti explicatur a sacris expositoribus: quia sacrae Scripturae eodem spiritu sunt expositae quo sunt editae, sicut dicit Augustinus. Et ideo sequitur: expandit illum coram me. Deus enim aperit Scripturarum verba: unde dicitur Luc. ult.: aperuit illis sensum ut intelligerent Scripturas. Revelat occulta mysteria. Dan. 2: vere Deus noster Deus deorum, et dominus regum, revelans mysteria. Explicat similitudinem. Ps. 17: prae fulgore in conspectu ejus nubes transierunt. In multiplicitate etiam ostenditur utilitas; unde sequitur: qui erat scriptus intus et foris, utrobique enim sapientiam scriptam continet: scilicet in cortice litteralis sensus, et in abditis sententialis intelligentiae, ut sit verum quod dicitur Joan. 10: ingredietur et egredietur et pascua inveniet. In materia ostenditur diversitas: unde sequitur: et erant scriptae in eo lamentationes, et carmen et vae. Deplorat Josiae necem; et quantum ad hoc continet lamentationes. 2 Paral. 35: universus Juda et Jerusalem luxerunt eum, Jeremias maxime, cujus omnes cantores, et cantatrices usque in praesentem diem lamentationes super Josiam replicant. Deplorat populi conculcationem; et quantum ad hoc continet carmen. Ezech. 32: fili hominis cane carmen lugubre super multitudine. Deplorat etiam Jerusalem et totius civitatis vastationem; et quantum ad hoc continet vae. Jer. 4: vae nobis, quia vastati sumus. Vel possunt haec tria ad triplicem sensum referri, quo liber iste in Glossis exponitur: ut vae referatur ad sensum typicum, tropologicum vel moralem, quo deplorat peccati servitutem. Infra ult.: cecidit corona capitis nostri: vae nobis, quia peccavimus. Carmen refertur ad sensum mysticum, quo deplorat Ecclesiae viduitatem. Psal. 39: immisit in os meum canticum novum, carmen Deo nostro. Lamentationes, quantum ad sensum historicum, quo deplorat Judaeorum captivitatem. Jerem. 9: vox lamentationis audita est de Sion: quomodo vastati sumus, et confusi vehementer? Et ab hoc liber iste denominatur, unde alio nomine dicitur threni, quod in Graeco sonat lamentationem: quamvis a quibusdam dicuntur treni, quasi terni, quia quasi ternis versibus sub una littera procedit in principio libri: unde tribus ordinibus litterarum variatur. Primo sub una littera tres clausulas usque ad tertium capitulum, ubi tribus clausulis singulis eamdem litteram praeponit. In quarto capitulo duas clausulas sub eadem littera concludit. Notandum, quod in Hebraeo in singulis litteris per ordinem incipiunt distinctiones singulae, sicut vocantur, sicut apud nos in illo hymno: a solis ortus cardine. Et secundum hujuscemodi interpretationem litterarum, singulae litterae consonant sententiae clausularum, quibus praeponuntur.