1Aleph. How hath the Lord covered with obscurity the daughter of Sion in his wrath! how hath he cast down from heaven to the earth the glorious one of Israel, and hath not remembered his footstool in the day of his anger.ALEPH. Come mai il Signore nel furor suo ha coperta di caligine la figliuola di Sion? Egli ha cacciata dal ciel sulla terra la gloria d'Israele, e non si è ricordato dello sgabello de' piedi suoi nel giorno del suo furore.HOW hath our Lord in his furie couered the daughter of Sion with darknes: cast forth the noble one of Israel from heauen to the earth, and hath not remembred the footestoole of his feete in the day of his furie.Aleph. Quomodo obtexit caligine in furore suo / Dominus filiam Sion; / projecit de cælo in terram / inclytam Israël, / et non est recordatus scabelli pedum suorum / in die furoris sui ! 2Beth. The Lord hath cast down headlong, and hath not spared, all that was beautiful in Jacob: he hath destroyed in his wrath the strong holds of the virgin of Juda, and brought them down to the ground: he hath made the kingdom unclean, and the princes thereof.BETH. Il Signore ha distrutto senza eccezione tutto quello, che era di bello in Giacobbe: ha smantellati nel suo furore i baluardi della vergine di Giuda, gli ha agguagliati al suolo: ha trattato come profano il regno, e i suoi principi.Our Lord hath cast downe headlong, and hath not spared, al the beautiful thinges of Iacob: he hath destroyed in his furie the munitions of the virgin of Iuda, and cast it downe to the ground: he hath polluted the kingdom, and the princes therof.Beth. Præcipitavit Dominus, nec pepercit / omnia speciosa Jacob: / destruxit in furore suo / muntiones virginis Juda, / et dejecit in terram; / polluit regnum et principes ejus. 3Ghimel. He hath broken in his fierce anger all the horn of Israel: he hath drawn back his right hand from before the enemy: and he hath kindled in Jacob as it were a flaming fire devouring round about.GHIMEL. Egli ha ridotta in polvere nell'ira sua furibonda tutta la possanza d'Israele: l'ausiliatrice sua destra ritrasse indietro al venir del nimico, e quasi fuoco accese in Giacobbe, che ogni cosa all'intorno divora colla sua fiamma.He hath broken euerie horne of Israel in the wrath of furie: he hath turned away his right hand backward from the face of the enemie: and he hath kinled in Iacob as it were the fyre of a flame deuouring round about.Ghimel. Confregit in ira furoris sui / omne cornu Israël; / avertit retrorsum dexteram suam / a facie inimici, / et succendit in Jacob quasi ignem / flammæ devorantis in gyro. 4Daleth. He hath bent his bow as an enemy, he hath fixed his right hand as an adversary: and he hath killed all that was fair to behold in the tabernacle of the daughter of Sion, he hath poured out his indignation like fire.DALETH. Egli come nemico tese il suo arco, e come avversario puntò la sua destra: tutto uccise quel, che era di bello a vedersi nel padiglione della figliuola di Sion: scagliò qual fuoco la sua indegnazione.He hath bent his bow as an enemie, he hath fastned his right hand as an aduersarie: and he hath killed al, that was fayre to behold in the tabernacle of the daughter of Sion, he hath powred out his indignation as fyre.Daleth. Tetendit arcum suum quasi inimicus, / firmavit dexteram suam quasi hostis, / et occidit omne quod pulchrum erat visu / in tabernaculo filiæ Sion; / effudit quasi ignem / indignationem suam.
5He. The Lord is become as an enemy: he hath cast down Israel headlong, he hath overthrown all the walls thereof: he hath destroyed his strong holds, and hath multiplied in the daughter of Juda the afflicted, both men and women.HE. Il Signore è diventato come nemico: ha precipitato Israele, ha precipitate tutte le sue mura, ha dissipati i suoi baluardi, e tutti ha umiliati gli uomini, e le donne della figliuola di Giuda.Our Lord is become as an enemie: he hath cast downe Israel headlong, he hath cast downe headlong al her walles: he hath destroyed the munitions therof, and hath replenished in the daughter of Iuda the humbled man and humbled woman.He. Factus est Dominus velut inimicus, / præcipitavit Israël: / præcipitavit omnia mœnia ejus, / dissipavit munitiones ejus, / et replevit in filia Juda / humiliatum et humiliatam. 6Vau. And he hath destroyed his tent as a garden, he hath thrown down his tabernacle: the Lord hath caused feasts and sabbaths to be forgotten in Sion: and hath delivered up king and priest to reproach, and to the indignation of his wrath.VAU. E ha rovesciatala sua tenda come quella di un orto, e ha atterrato il suo padiglione: il Signore ha fatte dimenticare in Sionne le solennità, e i sabati, ed ha abbandonati all'obbrobrio, e all'indegnazione sua furibonda e il re, e il sacerdote.And he hath destroyed his tent as a garden, he hath throwen downe his tabernacle: our Lord hath brought festiuitie and sabbath in Sion to obliuion: and king and priest into reproch, and into the indignation of his furie.Vau. Et dissipavit quasi hortum tentorium suum; / demolitus est tabernaculum suum. / Oblivioni tradidit Dominus in Sion / festivitatem et sabbatum; / et in opprobrium, et in indignationem furoris sui, / regem et sacerdotem. 7Zain. The Lord hath cast off his altar, he hath cursed his sanctuary: he hath delivered the walls of the towers thereof into the hand of the enemy: they have made a noise in the house of the Lord, as in the day of a solemn feast.ZAIN. Il Signore ha rigettato il suo altare, ha maledetto il suo santuario: ha date in potere del nemico le sue mura, e le torri. Hanno alzate le voci nella casa del Signore, come ne' dì solenni.Our Lord hath reiected, he hath cursed his sanctification: he hath deliuered the walles of the towers therof into the hand of the enemie: they haue made a noyse in the house of our Lord, as in a solemne day.Zain. Repulit Dominus altare suum; / maledixit sanctificationi suæ: / tradidit in manu inimici / muros turrium ejus. / Vocem dederunt in domo Domini / sicut in die solemni. 8Heth. The Lord hath purposed to destroy the wall of the daughter of Sion: he hath stretched out his line, and hath not withdrawn his hand from destroying: and the bulwark hath mourned, and the wall hath been destroyed together.HETH. Determinò il Signore di distrugger le mura della figliuola di Sion, tese sua corda, e non ritrasse sua mano dal demolire, e l'antemurale gemé, e il muro insieme fu atterrato.Our Lord hath meant to destroy the wal of the daughter of Sion: he hath streched out his corde, and hath not turned away his hand from destruction: and the forewal hath mourned, and the wal is destroyed together.Heth. Cogitavit Dominus dissipare / murum filiæ Sion; / tetendit funiculum suum, / et non avertit manum suam a perditione: / luxitque antemurale, / et murus pariter dissipatus est.
9Teth. Her gates are sunk into the ground: he hath destroyed, and broken her bars: her king and her princes are among the Gentiles: the law is no more, and her prophets have found no vision from the Lord.TETH. Le sue porte sono confitte nella terra: egli guastò, e spezzò le sue serrature: esiliò il suo re, e i suoi principi tralle nazioni: non v'ha più legge, e i suoi profeti non hanno visione dal Signore.Her gates are fastned in the ground: he hath destroyed, and broken ber barres: her king and her princes in the Gentiles: there is no law, and her prophets haue not found vision from our Lord.Teth. Defixæ sunt in terra portæ ejus, / perdidit et contrivit vectes ejus; / regem ejus et principes ejus in gentibus: / non est lex, / et prophetæ ejus non invenerunt / visionem a Domino. 10Jod. The ancients of the daughter of Sion sit upon the ground, they have held their peace: they have sprinkled their heads with dust, they are girded with haircloth, the virgins of Jerusalem hang down their heads to the ground.JOD. Seggono per terra, in silenzio gli anziani della figliuola di Sion: hanno cosperse le loro teste di cenere, sono vestiti di cilizi; si son gittate col capo per terra le vergini di Gerusalemme.The ancients of the daughter of Sion haue sitten on the ground, they haue held their peace: they haue sprinkled their heades with dust, they are girded with heare clothes, the virgins of Ierusalem haue cast downe their heades to the ground.Jod. Sederunt in terra, conticuerunt / senes filiæ Sion; / consperserunt cinere capita sua, / accincti sunt ciliciis: / abjecerunt in terram capita sua / virgines Jerusalem. 11Caph. My eyes have failed with weeping, my bowels are troubled: my liver is poured out upon the earth, for the destruction of the daughter of my people, when the children, and the sucklings, fainted away in the streets of the city.CAPH. Gli occhi miei venner meno per la copia delle lagrime, le mie viscere si conturbarono, il cuor mi cadde per terra per lo scempio della figlia del popol mio, quando i fanciulli, e i bambini di latte venivan meno per le piazze della città.Myne eies haue fayled for teares, my bowels are trubled: my liuer is powred out on the earth, for the destruction of the daughter of my people, when the litle one, and the sucking faynted in the streetes of the towne.Caph. Defecerunt præ lacrimis oculi mei, / conturbata sunt viscera mea; / effusum est in terra jecur meum / super contritione filiæ populi mei, / cum deficeret parvulus et lactens / in plateis oppidi. 12Lamed. They said to their mothers: Where is corn and wine? when they fainted away as the wounded in the streets of the city: when they breathed out their souls in the bosoms of their mothers.LAMED. Ei dicevano alle loro madri: Dov' è il grano, ed il vino? Allorché quasi fosser feriti venivan mancando pelle piazze della città, allorché rendevan loro spiriti in seno alle madri loro.They sayd to their mothers: Where is wheate and wyne? when they faynted as the wounded in the streets of the citie: when they yelded vp the ghostes in the bosome of their mothers.Lamed. Matribus suis dixerunt: / Ubi est triticum et vinum ? / cum deficerent quasi vulnerati / in plateis civitatis, / cum exhalarent animas suas / in sinu matrum suarum.
13Mem. To what shall I compare thee? or to what shall I liken thee, O daughter of Jerusalem? to what shall I equal thee, that I may comfort thee, O virgin daughter of Sion? for great as the sea is thy destruction: who shall heal thee?MEM. A qual cosa ti paragonerò, od a guai cosa ti assomiglierò, o figliuola di Gerusalemme? A chi agguaglerò per consolarti, o vergine figlia di Sion? Grande qual mare e la tua afflizione: chi appresterà a te medicina?Wherto shal I compare thee? or wherto shal I liken thee ô daughter of Ierusalem: wherto shal I make thee equal, and comfort thee ô virgin daughter of Sion? For great is thy destruction as the sea: who shal heale thee?Mem. Cui comparabo te, vel cui assimilabo te, / filia Jerusalem ? / cui exæquabo te, et consolabor te, / virgo, filia Sion ? / magna est enim velut mare contritio tua: / quis medebitur tui ? 14Nun. Thy prophets have seen false and foolish things for thee: and they have not laid open thy iniquity, to excite thee to penance: but they have seen for thee false revelations and banishments.NUN. I tuoi profeti ti profetizzarono cose false, ed insulse, ne a te disvelavan la tua iniquità per muoverti a penitenza: ed ei profetavano a te falsamente annunzi gravi, e discacciamenti.Thy prophetes haue sene false and foolish thinges for thee: neither haue they opened thyne iniquitie, to prouoke thee to penance, but they haue sene false burdens and banishements for thee.Nun. Prophetæ tui viderunt tibi / falsa et stulta; / nec aperiebant iniquitatem tuam, / ut te ad pœnitentiam provocarent; / viderunt autem tibi assumptiones falsas, / et ejectiones. 15Samech. All they that passed by the way have clapped their hands at thee: they have hissed, and wagged their heads at the daughter of Jerusalem, saying: Is this the city of perfect beauty, the joy of all the earth?SAMECH. Batteron palma a palma sopra di te tutti quei, che passavano per la strada, facean fischiate, e scuotevano il capo verso la figliuola di Gerusalemme, dicendo: È ella questa la città di perfetta bellezza, il gaudio di tutta quanta la terra?Al that passed by the way haue clapped their handes vpon thee: they haue hissed, and moued their head vpon the daughter of Ierusalem, saying: Is this the citie of perfect beautie, the ioy of al the earth?Samech. Plauserunt super te manibus / omnes transeuntes per viam; / sibilaverunt et moverunt caput suum / super filiam Jerusalem: / Hæccine est urbs, dicentes, perfecti decoris, / gaudium universæ terræ ? 16Phe. All thy enemies have opened their mouth against thee: they have hissed, and gnashed with the teeth, and have said: We will swallow her up: lo, this is the day which we looked for: we have found it, we have seen it.PHE. Contro di te aperser la bocca tutti i tuoi nemici, fecero fischiate, e digrignavano i denti, e dissero: Noi la divoreremo: ecco il giorno aspettato da noi, l'abbiam trovato, l'abbiam veduto.Al thyne enemies haue opened their mouth vpon thee: they haue hissed, and gnashed with the teeth, and haue sayd: We wil deuour: Loe this is the day, which we expected: we haue found it, we haue sene it.Phe. Aperuerunt super te os suum / omnes inimici tui: / sibilaverunt, et fremuerunt dentibus, / et dixerunt: Devorabimus: / en ista est dies quam exspectabamus; / invenimus, vidimus.
17Ain. The Lord hath done that which he purposed, he hath fulfilled his word, which he commanded in the days of old: he hath destroyed, and hath not spared, and he hath caused the enemy to rejoice over thee, and hath set up the horn of thy adversaries.AIN. Il Signore ha fatto quello, che stabilì, ha adempiuta la sua parola annunziata sino da' giorni antichi: ti ha distrutta senza remissione; e ti ha renduta argomento di allegrezza pe' tuoi nemici, ed ha innalzata la possanza di color, che ti odiavano.Our Lord hath done the thinges that he meant, he hath accomplished his word, which he commanded from the dayes of old: he hath destroyed, and hath not spared, and he hath made the enemie ioyful ouer thee, and hath exalted the horne of thine aduersaries.Ain. Fecit Dominus quæ cogitavit; / complevit sermonem suum, / quem præceperat a diebus antiquis: / destruxit, et non pepercit, / et lætificavit super te inimicum, / et exaltavit cornu hostium tuorum. 18Sade. Their heart cried to the Lord upon the walls of the daughter of Sion: Let tears run down like a torrent day and night: give thyself no rest, and let not the apple of thy eye cease.SADE. Il loro cuore alzò le grida al Signore sulle mura della figliuola di Sion: versa dì, e notte a guisa di torrente le lagrime, non darti riposo, e quiete non abbia la pupilla dell'occhio tuo.Their hart hath cryed to our Lord vpon the walles of the daughter of Sion: Shede teares as a torrent by day, and night: geue no rest to thyself, neither let the aple of thyne eye cease.Sade. Clamavit cor eorum ad Dominum / super muros filiæ Sion: / Deduc quasi torrentem lacrimas / per diem et noctem; / non des requiem tibi, / neque taceat pupilla oculi tui. 19Coph. Arise, give praise in the night, in the beginning of the watches: pour out thy heart like water, before the face of the Lord: lift up thy hands to him for the life of thy little children, that have fainted for hunger at the top of all the streets.COPH. Alzati, (dà laude) al Signore la notte, al cominciar delle vigilie: spandi com' acqua il cuor tuo al cospetto del Signore; alza a lui le tue mani per l'anima de' tuoi fanciulli venuti meno per la fame ad ogni angolo di tutte le strade.Arise, prayse in the night in the beginning of the watches: powre out thy hart as waters before the sight of our Lord: lift vp thy handes to him for the life of thy litle ones, which haue fainted for famine in the head of al high wayes.Coph. Consurge, lauda in nocte, / in principio vigiliarum; / effunde sicut aquam cor tuum / ante conspectum Domini: / leva ad eum manus tuas / pro anima parvulorum tuorum, / qui defecerunt in fame / in capite omnium compitorum. 20Res. Behold, O Lord, and consider whom thou hast thus dealt with: shall women then eat their own fruit, their children of a span long? shall the priest and the prophet be slain in the sanctuary of the Lord?RES. Mira, o Signore, e considera chi tu abbi desolata in tal guisa. E sarà dunque vero, che mangin le donne i propri parti, i bambini della grandezza della palma della mano: E sarà egli ucciso nel santuario del Signore il sacerdote, e il profeta?See ô Lord, and consider whom thou hast vintaged thus: shal wemen then eate their owne fruite, litle ones of the measure of a spanne? is the priest, and the prophet slaine in the sanctuarie of our Lord?Res. Vide, Domine, et considera / quem vindemiaveris ita. / Ergone comedent mulieres fructum suum, / parvulos ad mensuram palmæ ? / si occiditur in sanctuario Domini / sacerdos et propheta ?
21Sin. The child and the old man lie without on the ground: my virgins and my young men are fallen by the sword: thou hast slain them in the day of thy wrath: thou hast killed, and shewn them no pity.SIN. Giacquer fuora per terra (uccisi) i fanciulli, e i vecchi: le mie vergini, e i miei giovani son caduti di spada: gli hai uccisi nel giorno del tuo furore, senza remissione gli hai percossi.The childe and the old man lay on the ground without: my virgins and my yongmen are fallen by the sword: thou hast killed in the day of thy furie: thou hast strooken, neither hast thou had mercie.Sin. Jacuerunt in terra foris / puer et senex; / virgines meæ et juvenes mei / ceciderunt in gladio: / interfecisti in die furoris tui, / percussisti, nec misertus es. 22Thau. Thou hast called as to a festival, those that should terrify me round about, and there was none in the day of the wrath of the Lord that escaped and was left: those that I brought up, and nourished, my enemy hath consumed them.THAU. Tu hai chiamata come ad una gran festa questa nazione, che da ogni banda mi spaventasse, e nel giorno del tuo furore nissuno fu, che scappar potesse, e restar salvo: quegli, che io alle vai, e nutrii, li consumò il nemico.Thou hast called as it were to a solemne day, those that should terrifie me round about, and there was none in the day of the furie of our Lord, that escaped and was left: whom I brought vp, & nourished, mine enemie hath consumed them.Thau. Vocasti quasi ad diem solemnem, / qui terrerent me de circuitu; / et non fuit in die furoris Domini qui effugeret, / et relinqueretur: / quos educavi et enutrivi, / inimicus meus consumpsit eos.
2:1
Obscurity. He continues to bewail the misery of Jerusalem.
Heaven, the highest glory, Isaias 14:12.
Calmet
Stool; the temple, and the land. The ark fell not into the hands of the enemy. (Calmet)
Worthington
The punishment which the Lord permits, is justly ascribed to Him. (Worthington)
2:2
Calmet
Unclean, or treated it as such. (Calmet)
Haydock
Septuagint, "he hath accounted profane the kings." (Haydock)
2:3
Worthington
Horn: beauty and power, (Haydock) the two kingdoms, the fortresses, (Calmet) and all their strength, denoted by horns. (Worthington)
Hand; refusing us protection, and aiding the Chaldeans.
2:5
Women, suffering them to be abused, Lamentations 5:11, 13.
2:6
Tent: the temple, with the same indifference as if it had been a hut, built to guard the fruit of a garden, Isaias 5:5., and Psalm 79:13.
Sabbaths. The Jews rested, but could offer no sacrifices in captivity.
Calmet
Priest. Saraias was slain, and Sedecias imprisoned, etc., Lamentations 52:10. (Calmet)
2:7
Cursed, or suffered it to be polluted, (Worthington) as he looked on it with horror, after it had been profaned by Achaz, etc.
Towers. Septuagint, "palaces;" bareon.
Feast. What a contrast! The temple used to resound with songs of praise and music: the Chaldeans fill it with insolent shouts of victory.
2:8
Theodoret
Line, to level it with the ground, (Isaias 34:11.; Calmet) or to treat it with just severity. (Theodoret)
Bulwark. Literally, "the first wall," (Haydock) or ditch, lined with palisades. Alexander [the Great] ordered the towers to be levelled, and the horses' manes to be cut, when Hephaestion died, to denote the general sorrow.
2:9
Among, as slaves, or in prison.
Law has been neglected; and now it cannot be observed, as to the ceremonial part. There are no public instructions.
No vision. When Jeremias was consulted, he had to pray for ten days, Lamentations 42:7.
2:10
Calmet
Ancients, even magistrates. (Calmet)
Virgil
Canitiem multo deformat pulvere. (Virgil, Aeneid x.)
2:11
Calmet
Earth, by an overflowing of the bile, occasioned by grief, Job 16:14. (Calmet)
2:13
Worthington
Sea. This is an hyperbole, to express the greatness of sorrow, as the sea surpasses all other waters. (Worthington)
2:14
Haydock
Revelations. Hebrew Masoth, "burdens" for the enemy. This sentence ought to come before and they, etc., as it is in the Vulgate. (Haydock)
2:16
Mouth, with scorn, Isaias 57:4., and Psalm 34:21.
2:17
Calmet
Old, by Moses, (Deuteronomy 28:15, 49., and Leviticus 26:14.) Micheas, (chap. 26:18.) Holda, etc. (Calmet)
2:18
Haydock
Upon. Hebrew and Septuagint, "O wall," etc., ver. 8. (Haydock)
2:19
Calmet
Watches. Jerusalem is here represented in the midst of danger and misery. (Calmet)
2:20
Haydock
Dealt. Literally, "gathered grapes," Lamentations 1:12. (Haydock)
Haydock
Long; quite small, Psalm 38:9. This has been denounced, Lamentations 19:9., and Deuteronomy 28:53. (Calmet) It took place at Samaria, and in the last siege of Jerusalem, (Josephus, Jewish Wars vii., and viii.; Worthington) as well as at this time. (Haydock)
2:21
Worthington
Killed. Literally, "stricken" (Haydock) with unusual severity. (Worthington)
2:22
Calmet
About. The troops of the enemy resemble those multitudes, which come from all parts to Jerusalem. Many kings could not raise such an army. (Calmet)
2:7
He hath cursed his sanctuary.... That is, he permitted his sanctuary to be destroyed, as if it had not been consecrated, but execrable.
2:1
Punishment permitted by God is truly ascribed to him as his fact.
Aleph.
2:2
Beth.
2:3
Streingth and forces are called hornes, so euerie horne signifieth al their strength.
Ghimel.
2:4
Daleth.
2:5
H•.
2:6
Van.
2:7
Suffered his Sanctuarie to be polluted.
Zain.
2:8
••th.
2:9
Te••.
2:10
Iod.
2:11
Caph.
2:12
Lamed.
2:13
Me•.
As the sea exceedeth al other waters, so the affliction of Ierusalem surpasseth other afflictions, which is spoken by hyperbole, to signifie the grenousnes therof.
2:14
Nu•.
2:15
Samech.
2:16
Phe.
2:17
Ai•.
2:18
Sade.
2:19
Coph.
2:20
Res.
This happened before in Samaria. 4. Reg 6 and in the siege of Ierusalem, by Titus and Ves pasian. Ioseph. lib 7. & 8. de bello Iudaico.
2:21
Si•.
More seuerely then thou art accustomed.
2:22
That.
2:1
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 8.1.8
… Then, truly, according to the word of Jeremiah, “The Lord in his wrath darkened the daughter of Zion, and cast down the glory of Israel from heaven to earth, and remembered not his foot-stool in the day of his anger. The Lord also overwhelmed all the beautiful things of Israel, and threw down all his strongholds.”
2:10
sant'Ambrogio † 397 d.C. Concerning Repentance 2.6
… “The elders of the daughters of Sion sat,” he says, “upon the ground, they put dust upon their heads, they girded themselves with haircloth, the princes hung their heads to the ground, the virgins of Jerusalem fainted with weeping, my eyes grew dim, my bowels were troubled, my glory was poured on the earth.”
2:14
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 2.4
… But surely, if he puts himself in front for the flock, he opposes a wall against the enemy for the house of Israel. Hence again to the sinful people it is said, Thy prophets have seen false and foolish things for thee: neither did they discover thine iniquity, to provoke thee to repentance (
2:18
san Basilio † 379 d.C. The Letters 5
… If we wish to lament and weep over what has happened, a lifetime will not be enough and if all mankind mourns with us they will be powerless to make their lamentation match our loss. Yes, if all the streams run tears
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 122.1
… weep rather for those who by reason of their crimes and sins go away from the Church, and who suffering condemnation for their faults shall no more return to it. It is in this sense that the prophet speaks to ministers of the Church, calling them its walls and towers, and saying to each in turn, “O wall, let tears run down.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 122.3
3. Think how great that weeping must be which deserves to be compared to a flood of waters. Whosoever so weeps and says with the prophet Jeremiah “let not the apple of mine eye cease”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 9.29
… For in one way does that weeping originate which is caused by the pricks of our sins smiting our heart, of which we read: “I have laboured in my groanings, every night I will wash my bed; I will water my couch with my tears.” And again: “Let tears run down like a torrent day and night: give thyself no rest, and let not the apple of thine eye cease.”
Pseudo-Cyprian Exhortation to Repentance 1
Also in the same: “Pour down as a torrent tears, day and night give thyself no rest, let not the pupil of thine eye be silent.”
2:1
1. Quomodo obtexit caligine. — Quasi dicat: Quomodo tristi calamitate hac vastitate obtexit Deus pristinum illum decorem et splendorem Jerusalem: quomodo obscurata est illa magnificentia, illa majestas urbis sanctæ: R. Abraham et Kimchi vertunt: Quomodo exaltavit filiam Sion usque ad nubes: nam eam elevavit quasi in cœlum (ut sequitur), indeque in terram projecit. Hebræum enim יעיב iaib, ab עב ab, id est nubes, deducitur, significatque nubificare, id est nube tegere et obnubilare, ut vertunt Noster, Septuaginta et Chaldæus. Sed R. Abraham nubificare exponit usque ad nubes attollere. Sed prior sensus verior est et congruentior. De nubibus enim et cœlo sequitur. Est enim gradatio, q. d. Quomodo Deus meam gloriam tam magnificam obscuravit: nec tantum obscuravit, sed quasi stellam fulgidam e nubibus dejecit, imo e cœlo ipso præcipitavit? Ita Sanchez et alii. De cœlo. — Paschasius, de tutela et protectione sua. Melius Rabanus, Hugo, Lyranus et Thomas exponunt, q. d. De culmine regiæ dignitatis, et de sublimi gradu gloriæ deposuit Jerusalem, et quasi in terram dejecit, ejusque superbas domos et templum solo æquavit. Est hyperbole: Jerusalem, inquam, «inclytam Israel,» id est, quæ Israelis erat urbs inclyta, Israelis gloria et decus. Sic de angelo peccante ait Christus: «Videbam Satanam quasi fulgur de cœlo cadentem;» et Isaias de rege Chaldæorum, puta de superbo Baltasare, jam prostrato, cap. XIV, 12, ait: «Quomodo cecidisti de cœlo, Lucifer, qui mane oriebaris? corruisti in terram, qui vulnerabas gentes? qui dicebas in corde tuo: In cœlum conscendam, super astra Dei exaltabo solium meum, sedebo in monte Testamenti, in lateribus aquilonis. Ascendam super altitudinem nubium, similis ero Altissimo. Verumtamen ad infernum detraheris in profundum laci.» Et de rege Tyri ait Ezechiel cap. XXVIII, 12 et sequent.: «Tu signaculum similitudinis, plenus sapientia, et perfectus decore, in deliciis paradisi Dei fuisti. Omnis lapis pretiosus operimentum tuum. Tu Cherub extentus, et protegens, et posui te in monte sancto Dei, in medio lapidum ignitorum ambulasti. Perfectus in viis tuis a die conditionis tuæ, donec inventa est iniquitas in te. Et elevatum est cor tuum in decore tuo, in terram projeci te.» etc. Ecce hi sunt typi animæ e sublimi statu gratiæ corruentis, et præcipitantis se in statum peccati et damnationis. Non est recordatus scabelli, — id est Hierosolymæ. Ita Rupertus et Rabanus. Secundo, templi, inquiunt Chaldæus, Theodoretus, Olympiodorus, S. Thomas, Lyranus et passim alii. Tertio et propriissime, «scabelli,» id est arcæ testamenti: propitiatorium enim cum Cherubinis erat quasi sedes Dei, arca vero ei subjecta erat quasi scabellum ejusdem, ut dixi Exodi XXV, 20. Sub arca metonymice locum arcæ et totum templum accipe: alioqui enim arcæ ipsius memor fuit Deus, cum eam per Jeremiam e templo eduxit et abscondit, ne in Chaldæorum manus incideret, lib. II Machab. II, 5. Allegorice scabellum divinitatis est humanitas Christi et crux. Ita S. Augustinus et Cassiodorus illud Psalm. XCVIII: «Adorate scabellum pedum ejus,» id est adorate arcam, allegorice exponunt, q. d. Adorate humanitatem Christi. Tropologice, anima quæ erat scabellum Dei, per peccatum fit scabellum diaboli. Tamberlanes rex Tartarus, cum prælio vicisset Bajazetem imperatorem Turcarum, eum captum cavea inclusit et circumduxit: ac quoties equum erat conscensurus, en quasi scabello utebatur: calcans enim dorsum Bajazetis, humi strati, equum inscendebat. Unde non ferens hanc ignominiam Bajazetes, caput ad caveam allidendo se occidit. Ita dæmon peccatorem a se victum facit sibi scabellum. Id visibiliter patet in sagis, quas quasi vilissima mancipia tractat, cædit et flagellat.
2:2
2. Præcipitavit (hebraice בלע billa, id est absorbuit, deglutivit me), nec pepercit, — q. d. Sine misericordia præcipitavit et absorbuit me. Hebræi enim sæpe verbum ponunt pro adverbio, ut non pepercit idem sit quod imparcibiliter, irremissibiliter, immisericorditer. Ita Maldonatus. Polluit regnum ejus. — Septuaginta vertunt: Polluit regem ejus, id est in opprobrium dedit, indigne tractavit regem et principes, ut ait vers. 6. Nam Joakim per Chaldæos jugulavit, et sepelivit sepultura asini; Joachin carceri inclusit; Sedeciam excæcavit. Reges enim Hebræorum oleo ungebantur, et quasi Deo consecrabantur: unde David Saulem vocabat Christum Domini; nec ausus fuit in eum, licet hostem, manus injicere. Secundo, alii, «polluit,» id est pollutum esse ostendit. Tertio et genuine, «polluit,» hebraice חלל ehillel, id est profanavit, hoc est, Deus regnum, id est regem, principes et populum Juda, antea sibi addictum et quasi sacrum, jam quasi profanum, immundum et pollutum, extra fanum et templum projecit, et profanis gentilibus vastandum, spoliandum, jugulandum, servituti et carceri mancipandum tradidit. Sic dicitur Psalm. LXXVIII, 1: «Deus, venerunt gentes in hæreditatem tuam, polluerunt templum sanctum tuum, posuerunt Jerusalem in pomorum custodiam.»
2:3
3. Confregit (hebraice גדע gada, id est concidit) omne cornu Israel, — id est omnem gloriam et superbiam Israelis; ita Chaldæus, Rupertus, Lyranus. Secundo, Paschasius, Rabanus et Vatablus, «omne cornu,» id est omne regnum, scilicet tam regnum Israelis, sive decem tribuum, quam Juda et Davidis. Tertio, Origenes, Olympiodorus, S. Thomas, Hugo, Theodoretus, «omne cornu,» id est omnes principes, qui eminebant, erantque quasi culmen et robur regni, uti cornu est et eminet in animali. Quarto et simplicissime, «omne cornu,» id est omne robur et fortitudinem, ademit Deus Israeli, ne possit hostibus resistere. Hebræi enim robur vocant cornu, eo quod tauris omne robur sit in cornibus. Est ergo Judæus et peccator ἀκέρατος, ἄδοξος, ἄθεος, id est incornis, ingloriosus, sine Deo. Judæi ex Scriptura colligunt decem cornua, scilicet primo, opum et rerum copiæ; secundo, protectionis et miraculorum; tertio, regni; quarto, ducum et sapientum; quinto, prophetiæ; sexto, legis; septimo, sacerdotii; octavo, tabernaculi, arcæ et propitiatorii; nono, murorum, civium et militum; decimo, Messiæ, quæ patribus a Deo data, et ob posterorum scelera ab Israele in ejus excidio ablata esse tradunt. Unde hæc cornua explicans, subdit vers. 5: «Præcipitavit omnia mœnia ejus, dissipavit munitiones ejus;» et vers. 7: «Repulit Dominus altare suum;» et vers. 9: «Contrivit vectes ejus, regem ejus et principes; non est lex et Prophetæ,» etc. Audi Rabbinos in Midras Tehillim, id est in Expositione Psalmorum, ad illum vers. Psal. LXXIV, 11: «Omnia cornua peccatorum confringam, et exaltabuntur cornua justi,» atque ex eis Galatinus, lib. IX, cap. XIV, decem hæc patrum cornua recensentem: «Primum cornu fuit Abrahæ, de quo dictum est Isai. V: Vinea fuit dilecto meo in cornu filio olei. Secundum cornu Isaac, de quo scriptum est Genes. XXIII: Et ecce aries unus retentus in densitate per cornua sua. Tertium cornu Joseph, id est cornu regni, de quo dicitur Deuter. XXXIII: Cornua rhinocerotis cornua ejus. Quartum cornu Mosis, de quo dictum est Exodi XXXIV: ignorabat quod cornuta esset facies ejus. Quintum cornu prophetiæ, de quo dictum est I Reg. I: Et oravit Anna, et dixit: Exsultavit cor meum in Domino, et exaltatum est cornu meum. Sextum cornu legis, de quo dicitur Habacuc III: Et duo cornua de manu ejus ei. Septimum cornu sacerdotii, de quo Psalm. CXI: Cornu ejus exaltabitur in gloria. (1) Metaphoræ ratio, qua notio absorbendi, deglutiendi transfertur ad excidium, plerumque ducitur, quemadmodum in verbo אכל acal ab aviditate, veluti feræ bestiæ, omnia absorbentis et devorantis. Suspicor tamen, si minus passim, at hoc loco pulchriorem respectum esse ad terram varaginosam et dehiscentem, quæ id quod superimpositum est absorbeat et deglutiat; ut Deus hic dicatur tanquam per terræ voraginem in orcum detrudisse lætas Jacobitarum mansiones. (Pareau.) Octavum cornu Levitarum, de quo I Paralip. XXV: Omnes isti filii Heman Videntis regis in sermonibus Dei, ut exaltaret cornu. Nonum cornu Jerusalem, de quo Psalm. XXI: Et a cornibus unicornium exaudisti me. Decimum cornu Messiæ, de quo I Reg. II: Et dabit imperium regi suo, et sublimabit cornu Christi sui. Et sic dicit Psalm. CXXXI: Illuc producam cornu David, paravi lucernam Christo meo. Quando autem peccavit Israel, ablata sunt ei cornua hæc, et data gentibus sæculi, sicut dictum est Daniel. VII: Ecce bestia quarta terribilis, etc., et cornua decem habebat. Omni autem tempore quo cornua gentium sæculi sana fuerint, cornua Israel confracta erunt, sicut dictum est Thren. II: Confregit in ira furoris omne cornu Israel.» Ita isti rabbinizant. Avertit retrorsum dexteram suam (id est, Deus Israeli subtraxit auxilium suum, retraxit ab eo auxiliarem manum), a facie inimici. — Id est coram inimicis, dum jam cum eis pugnandum esset. Ita Chaldæus, Origenes, Olympiodorus, Theodoretus. Alii, ut Olympiodorus et Lyranus, non male vertunt, dexteram ejus, scilicet populi, q. d. Deus subtraxit virtutem populo, ejusque vires debilitavit, dum veniendum esset ad manus cum Chaldæis: itaque effecit ut succumberet, fugeret et cæderetur ab eis. Tertio, Maldonatus explicat, «avertit,» non Deus, sed Israel, «dexteram suam,» q. d. Israel, Deo deserente, fugit suos hostes, non est ausus cum iis manum conserere. Apud Hebræos enim est crebra et tacita transitio ab una persona ad aliam. Prima expositio optime congruit nostræ versioni Latinæ. Quasi ignem flammæ. — Qua succensa est Jerusalem, et templum: vel flammam vocat vastitatem, qua quasi flamma cito circumcirca omnia vastavit. Unde vers. seq. dicit: «Effudit quasi ignem indignationem suam.» Hinc Maldonatus, ignem, inquit, id est hostem qui instar ignis omnia consumpsit. Alludit ad Jerem. XXI, 14, ubi ait: «Succendam ignem in saltu ejus, et devorabit omnia in circuitu ejus.» Sicut enim rustici, ut agrum sylvescentem expurgent, in variis partibus ignem in frutices ejus injiciunt, ut ille proserpens arbusta omnia quaquaversum comburat, itaque agrum sibi, aratro et sementi restituat: ita et Deus totam Jerusalem sceleratam excidit, ut novam quasi urbem et gentem conderet, aut potius pristinam revocaret et renovaret. Tropologice, hisce tribus versibus, nota novem effectus peccati. In novem enim damna et ærumnas se conjicit peccator. Primo, obtegitur caligine et excæcatur; secundo, de cœlo in terram, imo in infernum projicitur; tertio, ex templo Dei fit scabellum diaboli; quarto, omnes ejus speciosæ virtutes et gratiæ diripiuntur; quinto, omnes munitiones ejus destruuntur; sexto, polluitur ejus regnum sanctum et castum; septimo, cornu et robur ejus confringuntur; octavo, gratia Dei destitutus, retrorsum abit, et corruit coram inimicis; nono, succenditur in eo flamma concupiscentiæ, quæ omnia animæ bona depascitur: licet enim Adam et Eva per peccatum læsi sint in intellectu, memoria, voluntate et appetitu irascibili; tamen omnium maxime læsus est in appetitu concupiscibili: sicut enim fera rapitur ad prædam, ita concupiscentia rapitur et rapit hominem ad voluptates et illecebras peccati.
2:4
4. Tetendit arcum. — «Arcum,» id est vim suam ultricem, ait Origenes, qua quasi firma dextra et arcu jaculatus est Deus sagittas firmissimas, certissimas, et efficacissimas instar fulminum, id est clades maximas in Jerusalem. Ita Rupertus. Firmavit dexteram suam quasi hostis. — Ut enim directe quis, et magno impetu sagittam ex arcu jaculetur, necesse est ut arcum sinistra firmiter teneat, et dextera firmiter eo quo collimavit explodat, uti docet Vegetius, lib. I, cap. XV. Idem est in explosione nostrarum bombardarum. Hebræus et Chaldæus habent: Stetit dextera ejus quasi hostis, id est stetit Deus, Deique manus et auxilium a dextera Chaldæorum, quasi hostis Judæorum. Dixit «quasi,» ait Origenes, quia Deus non punit tanquam inimicitias gerens, sed ex amore, ut prosit his qui patiuntur, aut his qui vident, et aliorum punitionem speculantes sapiunt. Occidit (id est perdidit suis sagittis (in his enim metaphorice persistit) omnia pulchra edificia, ait Rupertus et S. Thomas, monilia et vasa; secundo et proprie, occidit omnes pulchros et florentes juvenes, virgines et sacerdotes. Ita Chaldæus, Olympiodorus, Theodoretus et Hugo, idque) in tabernaculo filiæ Sion, — id est in Jerusalem. Olympiodorus tamen et Lyranus nomine tabernaculi accipiunt templum. Effudit quasi ignem indignationem suam, — perinde ac Ætna, Hecla similesque montes effundunt et vomunt ignes, et igneos torrentes, quibus circumcirca ad centum milliaria omnia in cineres vertunt.
2:5
5. Replevit (Septuaginta, multiplicavit) in filia Juda humiliatum et humiliatam, — q. d. Replevit Deus Jerusalem plurimis (geminatio enim Hebræis notat copiam, præsertim si masculino generi jungatur femininum, ut dixi Isaiæ, III, 1) humiliatis, id est afflictis, viris et mulieribus; vel omnes et viros et feminas humiliavit, id est afflixit. Hebraice est: Replevit in filia Juda impulsum et impulsum, id est calamitates, omni ex parte Judæos impellentes ad ruinam et luctum; unde Chaldæus, Vatablus, Maldonatus et Pagninus vertunt: Replevit in filia Juda luctum et luctum, vel fletum et luctum.
2:6
6. Dissipavit quasi hortum tentorium suum. — Pro dissipavit hebraice est יחמוש iachmos, id est rapuit, diripuit, abripuit: inde enim deductum nomen חמש chamas, significat vim, violentiam, rapinam, q. d. Deus a fundamentis diripuit templum, quod erat quasi tentorium et tabernaculum suum, sicut a fundamentis diruitur tentorium in horto cum inde transfertur. To enim hortum idem est quod tabernaculum horti: unde ex Hebraico pro hortum verti potest horti, q. d. Sicut qui hortos custodiunt, postquam fructus collecti sunt, tugurium, sive casam in qua degebant, radicitus diruunt et avellunt, illamque vel dissipant, vel comburunt, vel alio transferunt: sic Deus diruit et combussit templum, ejusque sacerdotes et populum vel occidit, vel in Babylonem transtulit. Porro per tentorium Maldonatus accipit Jerusalem; alii passim accipiunt templum, idque aptius est; sequitur enim: «Oblivioni tradidit Dominus in Sion festivitatem et sabbatum.» Alii passim plane sic explicant, q. d. Dissipavit Deus tabernaculum suum, sicut dissipatur hortus fracta et disjecta sepe, ut omnium rapinæ pateat; aut dum ex horto fit ager arabilis, vel sylva. Hoc enim minatus fuit Judæis Isaias, cap. V, 5. Nota templum vocari «tabernaculum,» tum quia alludit ad tabernaculum Moysis, quod erat quasi templum mobile, et ambulans cum Hebræis per desertum; tum quia ad tabernaculum conveniebat populus ad Dei cultum et preces, ut ibi ab omni malorum æstu tegeretur et protegeretur; tum denique quia templum erat quasi domus temporanea Dei habitantis inter Judæos: tabernaculum enim uti facile figitur, ita et refigitur, dum disturbatur, vel alio transfertur. Tale fuit templum Judaicum, in quo modico tempore, scilicet usque ad Christum, Deus habitavit: per Christum enim fundavit Ecclesiam, ad quam commigravit, in eaque fixit sibi thronum sempiternum, uti docet Isaias, cap. XXXIII, 20, et Angelus ad Deiparam, Luc. I, 32. Porro hic maxime vox tabernaculum innuit divinam protectionem, quasi Deus ex templo, velut tugurio, prospectaret totam urbem, eamque ac simul totam Judæam circumjacentem tutaretur: sic enim custos horti ex suo tugurio prospicit et tutatur totum hortum a furibus et feris. Hinc secundo, Vatablus et Pagninus vertunt, q. d. Quam facile hortulanus transfert tugurium horti sui, tam facile Deus transtulit templum, id est templi ornamenta, Babylonem; unde editio Septuaginta Carafæ sic habet: Fecit avolare quasi vitem tabernaculum suum. Oblivioni (id est in oblivionem) tradidit, — q. d. Fecit Deus ut nulla amplius mentio dierum festorum fieret, eo quod non essent qui eos celebrare possent; ita dixit cap. I, 4: «Viæ Sion lugent, eo quod non sint qui veniant ad solemnitatem.» Rursum festa Judaica Deus oblivioni tradidit, quia quasi non curans, nec æstimans ea, permisit illa aboleri, illisque silentium diuturnum, et quasi justitium indici.
2:7
7. Maledixit sanctificationi suæ. — Hoc est, Deus passus est everti sanctuarium suum, perinde ac si illud odisset, exsecraretur, eique omne malum imprecaretur; item perinde ac si maledictum, non benedictum et consecratum esset. Rursum maledictio omnem cladis et malorum congeriem, sicuti benedictio omnium bonorum et desiderabilium cumulum significat. Pro maledixit hebraice est נאץ niets, id est repulit, aspernatus, exsecratus est; Chaldæus, contempsit; Septuaginta, vi excussit; sed ipsi pro niets legerunt ניר nier, id est excussit. Porro sanctificationem vocat sanctuarium, id est templum suum. Ita Chaldæus, Vatablus, Pagninus. Secundo, Paschasius, Rabanus, S. Thomas per sanctificationem intelligunt sacrificia, quibus populus sanctificabatur. Tertio, Hugo intelligit plebem a Deo electam et sibi sanctificatam. Sic enim dicitur Psalm. CXIII, 2: «Facta est Judæa sanctificatio ejus, Israel potestas (imperium, regnum) ejus.» Hac de causa II Paral. IV, templum hebraice vocatur עזרה azara, id est auxilium, tutela: eo quod Dominus e templo suis auxilium ferret. Tropologice, Deus aufert ab anima peccante muros, id est gratias gratis datas, et munitiones, id est gratias gratum facientes, puta fidem, spem, charitatem, inquit S. Gregorius, lib. XI Moral. XI. (1) J. D. Michaelis in notis ad versionem Teutonicam neminem alium hic intelligi posse dicit, nisi pium regem Josiam, cum tempore destructæ sub Sedecia Hierosolymæ, regi sacerdotibusque præcipue iratus esset Deus. Verum recte monet Pareau, non apparere quanam vis huic observationi insit, cum de regis sacerdotumque dignitate externa tantum agatur. «Scilicet comparatur Deus hosti qui omnia perdit, neque templi urbisque splendorem curat, neque sacrorum majestatem respicit, neque personæ regis sacerdotumque ullam rationem habet.» (Rosenmuller.) Unde de Romanis ait Cicero, lib. III De Natura deorum: «Diligentiore urbem religione quam ipsis mænibus cingitis.» «Nisi enim Dominus custodierit civitatem, frustra vigilat qui custodit eam,» Psalm. CXXVI, 2. Quare vere ait Lactantius, lib. III De Ira, cap. XII: «Religio et timor Dei solus est qui custodit hominum inter se societatem;» quia, ut inquit Livius, lib. V: «Omnia prospera eveniunt colentibus Deum, adversa spernentibus.» Hinc factum, ut Romæ ab ejus conditore Romulo cum primis urbis fundamentis religio, etsi vana, stabilita sit, et templa «Jovi Statori, et Feretrio dedicata; et sacra diis aliis, Albano ritu, Græco Herculi facta,» ut ait Livius lib. I. Scribit Plinius, lib. De Viris illust. cap. II, Numam Pompilium secundum Romanorum regem, ferum populum religionis institutione et utilibus legibus dommuisse, suumque regnum ita formasse, ut pendente ejus regno nemo illi bellum moverit. Cyrus filium Cambysem admonebat, ut nihil publicum vel privatum ageret, nisi prius ad Deum confugeret, et nisi prius ejus voluntatem agnosceret, cum mundus, inquit, erroribus sit plenus. Deus vero ut qui semper fuit, præterita, præsentia et futura agnoscit; et invocatus preces exaudit eorum qui religionem et pietatem colunt, et multis signis eis quid agere debeant ostendit. Testis est Xenophon, lib. VIII Cyripæd. Agesilaus Lacedæmonum dux adeo religioni addictus fuit, ut delubra etiam in hostico agro sita veneraretur, ab iisque vim militum prohiberet. «Existimabat quippe divina auxilia non minus in hostili, quam amico in solo imploranda esse,» ait idem Xenophon in Laud. Agesilai. Vis fidelium exempla? David moriturus ait ad Salomonem filium: «Proficere poteris, si custodieris mandata et judicia, quæ præcepit Dominus Moysi,» I Paralip. XXII, 13. Hic igitur parentis præcepto obediturus, a Deo sapientiam precatur, Deo templum magnificum exstruxit, religionem amplificavit, viginti quatuor millia Levitarum constituit: tumque supra omnes reges opibus et gloria floruit. At vero postquam per uxores idolatras ad idola deductus ea venerari cœpit, Dominus dixit: «Quia habuisti hoc apud te, et non custodisti pactum meum, et præcepta mea quæ mandavi tibi, disrumpens scindam regnum tuum, et dabo illud servo tuo,» III Reg. XI, 11. Audi de Josaphat Scripturam, II Paral. XVII, 3: «Fuit, ait, Dominus cum Josaphat, quia ambulavit in viis David patris sui primis; et non speravit in Baalim, sed in Deo patris sui, et perrexit in præceptis illius, etc., confirmavitque Dominus regnum in manu ejus, et dedit omnis Juda munera Josaphat; factæque sunt ei infinitæ divitiæ, et gloria multa.» Quocirca recte et salubriter Justinianum Imperatorem Agapetus Diaconus monet: «Sceptrum imperii cum a Deo susceperis, cogitato quibusnam modis placebis ei qui id tibi dedit; cumque omnibus hominibus ab eo sis prælatus, præ omnibus eum honorare festina.» Ita ipse in Parænet. ad Justin., quam refert Baronius tom. VII. Ita ex cultu divino gloriosi et felices evaserunt Constantinus et Carolus cognomento Magni, et hujus avus Carolus Martellus, Alfonsus II, Castellæ rex, Rudolphus ex Comite Habspurgensi Imperator, qui suæ familiæ Austriacæ Imperium in hunc usque diem consignavit. Hoc est quod Dominus ait ad Heli, I Reg. II, 30: «Quicumque glorificaverit me, glorificabo eum; qui autem contemnunt me, erunt ignobiles.» Idem sensit Ethnicus C. Marcius apud Livium, lib. XLIV, dicens: «Favere pietati fideique deos, per quæ populus Romanus ad tantum fastigium pervenit.» Vocem dederunt (inimici, ut præcessit, puta Chaldæi) in domo Domini, sicut in die solemni, — q. d. Sicut olim templum perstrepebat festivo musicorum, organorum, psalteriorum modulatione et cantu; ita in ejus excidio perstrepuit celeusmate Chaldæorum exsultantium, eorumque tympanis et tubis clangentibus; perinde ut et templi pavimentum antea victimarum, nunc sacerdotum sanguine inundat.
2:8
8. Cogitavit, — q. d. Non casu, non subito, non temere, sed maturo et destinato decreto Deus destruxit Jerusalem. Tetendit funiculum. — Funiculis olim metiebantur agros et hæreditates: hinc metaphorice Psalm. XV, 6, Psalm. LXXVII, 55, et alibi in Scriptura funiculus significat hæreditatem aut sortem cuique debitam. Hic ergo significat pœnam, et plenam vastitatem peccatis Jerusalem debitam et commensuratam. Ita Theodoretus, Olympiodorus, Rabanus, Rupertus et S. Thomas. Unde Rupertus per hunc funiculum accipit 70 annos captivitatis; hæc enim est longitudo hujus funiculi. Rabanus vero et Isidorus, «funiculum,» inquiunt, quia hostes urbem Hierosolymam quasi funiculo diviserunt, et inter se distribuerunt. Secundo et melius, funiculus, vel, ut hebraice est, קו kav, id est regula, hic intelligitur ille, qui architectis aqua rectitudine extenditur, et libratur pondere plumbeo, ut ad perpendiculum construant domos, vel eas destruant et complanent: ne quid in iis æquale, curvum, eminens, depressum, hians vel impolitum relinquatur. Hac enim regula, quasi amussi et norma indagant, quid rectum sit, et apte commensum, ut relinquatur; quid curvum et improportionatum, ut dejiciatur; idque tam in designatione et delineatione, quam in ipsa exsecutione et actuali destructione earumdem. Solent enim architecti, qui aliquid designant ædificare vel destruere, primo in ipsa designatione funem extendere, ut ad justam proportionem rectamque mensuram ædificent, aut destruant; ac deinde ad eumdem funem et mensuram actu ædificant vel destruunt, ne a sua designatione et idea aberrent, q. d. Cogitavit Deus, et quasi fune extenso designavit justam Hierosolymæ demolitionem, atque sicut designavit, ita et reipsa perfecit, effecitque ut Chaldæi eamdem, quasi ad justam hanc divinæ sententiæ regulam, vastarent et destruerent. Sicut ergo Jerusalem fuit olim belle ad regulam constructa, ita et nunc ad eamdem plane destructa est, atque complanata quasi ad filum a Chaldæis, qui velut securi otiose et sine metu cum deliberatione et certa destinatione id unum constanter agere videbantur. Ita Hugo. Significat ergo hic funiculus primo, accuratum Dei examen meritorum et demeritorum: inde justum decretum et sententiam Dei de evertenda Jerusalem. Unde S. Bonaventura: «Per funiculum, ait, justitiæ divinæ rectitudo intelligitur, secundum merita illi populo infelici retribuentis.» Secundo, certam hujus sententiæ mensuram, quæ mensuræ scelerum ejusdem responderet, ut eadem mensura qua mensa erat Deo et proximis, remetiretur ei, inquit S. Hieronymus. Tertio, ipsam sententiæ contra eam latæ exsecutionem. Quarto, Chaldæos tam destinate, animose et studiose hanc Dei sententiam exsecutos esse, ac Jerusalem destruxisse, ac si fabri fuissent, qui non aliud cogitant, quam de apte ædificando aut destruendo aliquo ædificio. Quinto, Jerusalem ab iis solo æquatam et complanatam esse. Similis phrasis est, II Reg. VIII, 2, ubi dicitur de Davide: «Mensus est eos (Moabitas) funiculo, coæquans terræ: mensus est autem duos funiculos, unum ad occidendum, et unum ad vivificandum,» q. d. David plane humiliavit Moabitas et prostravit, ut eos quasi in terram prostratos funiculo dimetiri posset: atque ex eis duas partes et sortes fecit, sed cum mensura justitiæ, uti decebat æquum principem, unam occidendorum, alteram servandorum. Ita Angelomus, Beda et Cajetanus ibidem, quem vide. Et IV Regum, XXI, 13: «Et extendam, ait, super Jerusalem funiculum Samariæ, et pondus domus Achab,» id est pronuntiabo contra Jerusalem eamdem sententiam quam pronuntiavi contra Samariam, et juxta eam illam destruam et demoliar. Unde explicans subdit: «Et delebo Jerusalem, sicut deleri solent tabulæ,» q. d. Eam solo æquabo. Sic hisce annis vidimus funiculum Dei extensum super Belgium nostrum, eoque urbes vastatas, monasteria, templa et palatia plurima rasa, et solo æquata esse. Et non avertit manum suam. — Id est postquam cœpit Hierosolymam destruere et demoliri, non cessavit, nec manum ab opere removit donec rem perficeret. Luxit, — id est luctum excitavit. Secundo, aliqui putant pro אבל abal, id est luxit, legendum esse נבל nabal, id est defluxit, corruit. Tertio et optime, sicut metaphorice rident prata dum florent: sic «luxit,» id est lugubris fuit, quia desolatus et eversus est, Hierosolymæ «murus et antemurale.» Solent enim ante muros facere vallum aut aggerem, ut hostem longius a muris arceant, isque dicitur antemurale. Addit Sanchez in vehementi clade et luctu, principum præsertim, muros subinde fuisse eversos. Ita enim Hephæstionis mortem luxit Alexander Magnus, teste Plutarcho in Pelopida: «Alexander, inquit, cum obiisset Hephæstion, non solum equos totondit, verum etiam pinnas et propugnacula a mœnibus eripuit; ut etiam civitates lacrymari viderentur.» Addit Ælianus, lib. VII, ipsa quoque mœnia Ecbatanæ fuisse eversa. Symbolice Hugo: Murus, inquit, Hierosolymæ et cujusvis animæ est custodia angelorum; antemurale est custodia hominum, v. g. prælatorum et pastorum. Allegorice, Christus, sublatus a Synagoga Judæorum, translatus et factus est Ecclesiæ murus et antemurale, id est omne præsidium et firmamentum ejusdem. Hic «luxit,» quando flevit super Jerusalem; corruit, cum crucifixus est.
2:9
9. Defixæ sunt in terra portæ ejus: — Portas et vectes intellige urbis et templi, in quo erat arca. Ita Chaldæus, Origenes, Theodoretus, Hugo, Lyranus, Dionysius. Hæ ergo portæ et vectes, «in terra defixæ sunt;» quia murorum cum portis ruentium lapsu et ruderibus ita obrutæ sunt, ut vix quidquam earum appareret. Fabulantur Rabbini portas Jerusalem in ejus excidio, ne ab hoste everterentur, a terra fuisse absorptas; idque quia erant a Davide fabricatæ, et quia per eas transivit arca, ac ea veniente canentibus Levitis: «Elevamini, portæ,» Psalm. XXIV, sponte se reserarunt. Secundo, Paschasius, Rabanus, Rupertus, S. Thomas et a Castro per portas intelligunt principes et judices qui sedebant in portis, Deuter. XVI, 18. Iidem, inquiunt, dicuntur vectes, quia continent populum, et arcent hostes. Hi defixi sunt in terra, quia abducti detinentur in Babylone, terra gentili et hostili, ibique obscuri et clausi carcere, vivi quasi sepulti sunt. Unde explicans subdit: Perdidit regnum et principes ejus.» Prior sensus uti simplicior, ita magis litteralis; posterior magis symbolicus videtur. (1) Vel cum C. B. Michaelis hoc ita intelligi potest, quod portæ dirutæ in subjectas fossas desederint. Non est lex, — quia omnia volumina legis cum templo sunt combusta; qua de causa Esdras, post captivitatem ea ex memoria, vel ex inspiratione divina reparare et restituere debuit. Ita Paschasius, Hugo, Dionysius, Lyranus. Verum hoc incertum, imo parum probabile est. Bibliorum enim exemplaria non erant in solo templo, sed Judæi ea domi habebant et legebant. Erant ergo illa sparsa per Judæam. Tertio et simplicissime, q. d. Jam nulla est forma civitatis; hanc enim facit lex cum magistratibus: nam magistratus, qui legis sunt custodes et vindices, sunt capti, et consequenter lex omnis jacet. Ita Rupertus et S. Thomas. Prophetæ ejus non invenerunt visionem a Domino. — «Prophetæ,» id est pseudoprophetæ, aiunt Origenes, Theodoretus, Hugo, Lyranus, q. d. Ideo eversa est Jerusalem, quia legem Dei non observavit, nec ejus Prophetas audivit; sed a falsis seducta, Dei jussa contempsit. Ita Theodoretus, Rabanus, Vatablus et Sanchez. Secundo, melius Chaldæus, Paschasius, Rupertus, S. Thomas, q. d. Veri Prophetæ, ob peccata populi, a Deo irato responsa non accipiunt. Luget enim Jeremias defecisse, uti magistratus, reges, principes, ita et veros Prophetas; adeoque totum Judæorum statum in miserabilem conditionem esse commutatum, tamque sacra quam profana esse subversa. Licet enim Jeremias subinde tunc temporis visiones acciperet a Domino, tamen is unus erat, populoque invisus, exosus, habitusque pseudopropheta. Adde, putabat Jeremias excisa jam urbe, quasi habito jam fine, se amplius non prophetaturum.
2:11
11. Effusum est in terra jecur meum. — «Jecur,» id est sanguis, cujus fons est hepar, q. d. Præ dolore et angustia sudo sanguinem (instar Christi Luc. XXII, 44) ita copiose ut pene sim exsanguis, aiunt Rupertus, Hugo, Dionysius. Secundo, q. d. Prostratis his filiis et civibus meis, quos ita amo, ab hostibus, simul «jecur meum,» id est amor meus, cujus sedes est hepar, in terram projectus est, q. d. Omnis affectus, omnis animus in me concidit et collapsus est. Tertio, alii explicant, q. d. «Jecur,» id est felleæ, id est amarissimæ lacrymæ, indices summi doloris, a me effusæ sunt, ut jecur ponatur pro conceptaculo fellis, quod in cava jecoris parte sedem habet. Ita a Castro. Quarto, «effusum est in terra jecur,» id est vita, voluptas, felicitas et gloria mea; hæc enim in jecore vel consistunt, vel symbolice significantur. Unde Hebræum כבד cabed, id est jecur, voce et etymo quasi idem est cum כבוד cabod, id est gloria. Hinc veteres Ethnici, si in victimæ extis deesset jecur, habebant hoc magnæ infelicitatis augurium. Unde Plinius, lib. XI, cap. XXXVII: «M. Marcello, inquit, circa mortem, cum periit ab Annibale, defuit in extis jecur. Defuit et C. Mario, cum immolaret Uticæ; item Caio principi calendis januariis, quo anno interfectus est; et Claudio successori ejus, quo mense interemptus est veneno.» E contrario: «Augusto sacrificanti Spoleti primo potestatis suæ die, sex victimarum jecinora, replicata intrinsecus ab ima fibra reperta sunt, responsumque duplicatorum intra annum imperium.» Huic expositioni favet versio Syriaca, quæ sic habet: Reversus est in terram honor meus (gloria mea) super contritione filiæ populi mei. Favet et Arabica quam mox citabo. Quinto et optime, ut sit hyperbole, q. d. «Cum deficerent,» scilicet præ fame et siti, mei parvuli et lactentes emorientes; ita præ commiseratione afflicta fui, ut viderer meum jecur et viscera ac interiora omnia effusura in terram. Nominat jecur præ aliis visceribus, quia jecur sedes est commiserationis et amoris. Sic sæpe Psaltes queritur præ dolore effusa esse viscera sua, uti et Job, cap. XVI, vers. 14. Huic expositioni favet Arabicus Antiochenus: Convoluta sunt viscera ejus in ventre ipsius, et coagulatum est cor ejus, quia honor ejus revolutus est super terram; et Arabicus Alexandrinus: Dolore affecerunt me viscera mea præ multitudine fletus. Cecidit honor meus super terram præ dolore super civitate populi mei. Narrat Gregorius Nyssenus in Elogio S. Basilii fratris sui, ipsum Præfecto cuidam ariano minitanti se jecur ejus de visceribus erepturum, subridendo respondisse: «Gratiam tibi hujus voluntatis et propositi nomine habebo. Etenim haud mediocriter molestum est jecur visceribus incumbens. Si ejeceris ergo illud, ut minaris, re molesta atque odiosa corpus liberaveris.» (1) Destructo templo, inquit Pareau, cessat cultus lege præscriptus, ut Ezech. VII, 26: Lex peribit a sacerdote. Verum ut rectius notat Rosenmuller eo Ezechielis et hoc loco totum legum Mosaicarum corpus, tam quæ res sacras, quam quæ civiles spectant, intelligi patet, quæ eversa urbe cessabant. Est hic illustre schema et effigies pænitentium, in quo externa species et squalor apposite cum interno dolore congruit, ejusque est index et testis. Primo: «Sederunt, inquit, in terra;» secundo, «conticuerunt;» tertio, «consperserunt cinere capita sua;» quarto, «accincti sunt ciliciis;» quinto, «abjecerunt in terram capita sua,» quæ olim superbe in cœlum erexerant, ut miseros, humiles et supplices se profiteantur; sexto, «defecerunt præ lacrymis oculi mei;» septimo, «conturbata sunt viscera mea;» octavo, «effusum est in terra jecur meum super contritione filiæ populi mei.» Audi pænitentes effundentes jecur suum apud Climachum, gradu 5 De Pænitentia: «Quosdam, inquit, vidi noctibus totis usque mane sub dio stare pervigiles, pedesque immobiles tenere, cumque somno miserabiliter oppressi agitarentur, vim naturæ inferre, nullamque sibi ipsis requiem indulgere; sed seipsos increpare, ignominiisque et contumeliis afficere atque excitare. Alios miserabiliter in cœlum intuentes, et illinc adjutorium cum gemitu et suspiriis ac vocibus invocantes. Alios in oratione existentes, ac reorum in morem vinctis post terga manibus, humi luridas facies inclinantes, indignos se qui in cœlum aspicerent, vociferantes. Nonnullos in pavimento strato cilicio et cinere sedentes. Alios jugiter pectora tundentes. Plurimi, ut in mortibus fieri solet, super animabus suis ululatum diræ vocis emittebant. Alii ex intimo corde rugiebant, atque intra os gemitus sonum cohibebant. Interdum vero cum se continere non possent, repente exclamabant; vidisses in illis æstuantes linguas instar canum ex ore procedentes. Ex his alii sub ardentissimo solis æstu seipsos cruciabant: alii contra acerrimo frigore se affligebant. Quidam modicum aqua degustantes ne omnino siti exarescerent, ita quiescebant; nonnulli cum panis exiguum quid accepissent, reliquum manu longius projiciebant, indignos se qui rationali cibo vescerentur, asserentes, quippe qui irrationabiliter egissent. Quem apud illos locum risus habere poterat? quem otiosus sermo?»
2:12
12. Matribus suis dixerunt: Ubi est triticum et vinum? — «Dixerunt,» non lactentes, sed parvuli grandiusculi; hi enim pane et vino, illi lacte vescuntur. Exhalarent animas, — præ inedia. Ita Chaldæus, et alii passim. Aliter Vatablus; vertit enim, cum effunderent animam suam, id est votum et desiderium suum. In sinu matrum, — petendo ab eis panem et alimenta. Simile est I Reg. I, 45, et cap. XVIII, 1; Jerusalem enim a Chaldæis fuit obsessa per biennium, unde fuit in ea ingens fames, ita ut multi ea sint enecti; adeoque matres comederint filios suos, uti patet vers. 20.
2:13
13. Cui comparabo te. — Hebraice מה אעידך ma aidech, quod testimonium afferam, id est quod exemplum calamitatis reperire potero, quæ similis sit tuæ, ut te consoler? solatium enim est misero habere socium in malis. Sed tua clades superat stragem Ægyptiorum sub Mose, Exodi XIV, Chananæorum sub Josue, cap. VII, Philistinorum sub Davide, Hebræorum sub Heli; omnemque aliam hactenus in orbe visam, vel auditam. Ita Hebræi, Chaldæus et Septuaginta. Cui exæquabo te? — Septuaginta vertunt: Quis salvabit te? per metathesin enim pro אשוה asue, legerunt אושע osca, id est salvabo, a radice ישע iasca, id est salvavit. Et consolabor te, — ut consoler te, scilicet per socium aliquem aut sociam, tibi in pœna parem aut supparem. Magna est velut mare. — Sicut nulla aquarum copia cum mari comparari potest, ita ut omnia flumina in mare influentia, illud non augeant quia sunt instar guttæ: sic nullus dolor cum tuo dolore conferri potest, quia omnes aliorum clades ad tuam se habent, sicut gutta ad mare. Ita Lyranus. Rursum sicut mare tam vastum est, ut contineri vel includi non possit: ita dolor tuus tam magnus est, ut nullo consolationis obice cohiberi possit. Tertio, Chaldæus et Vatablus exponunt, q. d. Tanta est afflictio tua, quantus est æstus maris; tot dolores, quot sunt procellæ et fluctus quibus mare confringitur. Unde Syrus vertit: Multiplicata est velut mare contritio tua: et Arabicus: Invaluit contritio tua. Quarto, contritio tua est «velut mare,» quia est amarissima, insanabilis, profundissima, maxima, et quasi abyssus malorum. Septuaginta vertunt: Magnum est poculum contritionis tuæ; legerant enim כוס cos, id est calix, pro כים keiam, id est quasi mare. (1) Aliter C. B. Michaelis, juxta Hebræum: «Qua contestatione erga te utar? q. d. Magnitudo mali tui videtur solatium a me exigere, quod et libentissime tibi impertirer; sed argumenta consolationis quærenti nihil occurrit quod tuum quodammodo lenire possit dolorem.» Similiter Pareau: Quomodo te obtester, scilicet ut solatium admittas? Denique sicut mare, fluctus attollens et collidens, naves conterit et confringit, ac confractas absorbet: ita Deus contrivit et absorpsit rempublicam Judæorum, fecitque ut paucæ tantum tabulæ, naufragii indices, enatarent. Ita jam Judæi toto orbe dispersi, quid sunt aliud quam miserandi hujus naufragii signa et tabulæ, juxta illud Isaiæ, XXX, 17: «Donec relinquamini quasi malus navis.» Rursum Rupertus: «Ut mare, inquit, quia quicumque accedit ad medendum» tuis malis et fluctibus, «persecutionum et mortis patitur naufragium.» Nota: Tanti sunt maris fluctus et contritio, ut Cato doluerit se unquam navi ivisse quo pedibus pervenire poterat. Aristoteles viros nauticos vocat bis mortuos, quod nunquam de vita sint securi, donec ad portum pervenerint. Crantor Platonis discipulus, domus paternæ fenestras mare spectantes clausit: rogatus cur? Æquora, ait, respicere nolo, ne cupiat illa animus conscendere. Insipientem enim magis decet navigare quam sapientem; nam terram Deus hominibus, aerem avibus, aquam piscibus assignavit. Recte Eccli. cap. XLIII, 26: «Qui navigant mare, enarrent pericula ejus.» Et Psalm. CVI, 23: «Qui descendunt mare in navibus, facientes operationem in aquis multis, ipsi viderunt opera Domini, et mirabilia ejus in profundo.» Hinc Seneca ait navigantes incedere inter vitæ mortisque vias: et Anacharsis, eos quatuor tantum digitis (quibus navis mari eminet) a morte distare, testis est Laertius. Quocirca Psaltes Psalm. LXVIII, 3: «Veni, ait, in altitudinem maris,» id est in culmen malorum. Tropologice, hæc omnia facile est adaptare animæ peccatrici, quæ ut mare fluctibus cogitationum, desideriorum, dolorum, anxietatum, timorum, omniumque passionum assidue jactatur et æstuat. Unde Hugo septem qualitates maris totidem vitiis accommodat: Mirabiles scilicet maris elationes (Psalm. XCII) superbiæ; salsedinem, quæ sitim affert, avaritiæ semper clamanti: Affer, affer; amaritudinem, invidiæ; fluctus, iracundiæ; spumas, luxuriæ; secundum illud Judæ: «Fluctus feri maris despumantes confusiones suas;» altitudinem, hypocrisi et astutiæ humanæ, cujus cor profundum et inscrutabile; voragines, gulæ; turbationem et nigredinem, tristitiæ. Ita et Delrio, adagio 878. Contritio, — id est, pæna et plaga qua contrita es; ita Interpretes: vel qua te contriverunt Chaldæi. Aliter Rupertus, q. d. Casus et peccatum tuum superat Ninivitarum peccatum, qui ad prædicationem Jonæ pænituerunt, et Tyri et Sidonis quæ mari adjacent; quia si vidissent ea quæ in te fecit Deus, in cinere et cilicio pœnitentiam egissent, Luc. X, 43. Verum «contritio» hic uti non significat virtutem contritionis et pænitentiæ, ita nec lapsum in peccatum; sed tantum afflictionem, dolorem et tristitiam. Hoc enim est hebræum שבר scebar; inde tamen ad pænitentiam assurgit, scilicet: ordinarie enim dolor de pæna inducit homines ad dolorem de culpa, quæ fuit causa pænitentiæ: qui enim clare videt contritiones, id est, pænas quas invexit culpa, facile incitatur ad contritionem et pœnitentiam de culpa. Sicut ergo dolor et contritio de pæna est instar maris: ita et contritio de culpa sit instar maris oportet. Nec enim omnes aquæ maris sufficerent ad lacrymas, quibus unum peccatum mortale condigne deflendum esset. Merito ergo S. Ambrosius, lib. Ad Virginem lapsam, cap. VIII, hanc ei pænitentiæ formam præscribit: «Imprimis, inquit, omnis cura hujus vitæ interimenda tibi est, et quasi mortuam te existimans, sicut es, quomodo possis reviviscere cogita. Deinde lugubris tibi accipienda est vestis, et mens ac membra singula digna castigatione punienda. Amputentur crines, qui per vanam gloriam occasionem luxuriæ præstiterunt; defluant oculis lacrymæ, qui masculum non simpliciter aspexerunt; pallescat facies quæ quondam viruit impudice; denique totum corpus injuriis et jejuniis maceretur, cinere aspersum, et opertum cilicio perhorrescat, quia male sibi de pulchritudine placuit. Peccator si sibi non pepercerit, a Deo illi parcetur; grandi plagæ alta et prolixa opus est medicina; grande scelus grandem habet necessariam satisfactionem.» Allegorice, multi hæc adaptant Christo ob peccata nostra, atrocissima in cruce patienti, et matri ei compatienti; magna enim velut mare fuit contritio tua, o Christe et o Virgo, quæ vere poteras dicere cum Noemi: «Nolite me vocare Noemi (id est pulchram), sed vocate me Mara (id est amaram), quia amaritudine replevit me Omnipotens,» Ruth I, 20. Pariter vocate me Mara, non Maria.
2:14
14. Prophetæ (pseudoprophetæ, quos tu veros Prophetas esse dicebas) viderunt (id est prophetaverunt) (Videntes enim vocabantur Prophetæ) stulta (hebraice, insulsa; quia) non aperiebant iniquitatem tuam, — sed illam excusabant et elevabant tibi blandiendo, et adulando tuis deliciis, cupiditatibus et vitiis. Nota: Prædicator non debet mollia et placentia, sed dura et aspera, nonnunquam et sale reprehensionis condita prædicare: ubi hoc sal, ibi sapientia, ibi puritas, ibi veritas, ibi compunctio, ibi sanitas. Sed molles et carnales oleo blandiloquentiæ perfundi malunt, quam sale perfricari: hinc putrescunt et pereunt. Ut te ad pœnitentiam provocarent. — Recte: hebraice enim est, ad convertendum conversionem tuam. Septuaginta tamen id ipsum vertunt: Ut captivitatem tuam reducerent vel averterent, ut explicat Theodoretus. Rursum R. Salomon vertit, ad convertendas, id est corrigendas, aversiones, id est prævaricationes, tuas; hæc enim omnia significat hebræum שבותך scebutech. Sensus est, ait Olympiodorus: Prophetæ tui non indicarunt tibi quod verum est, non posuerunt tibi ob oculos gravitatem iniquitatum tuarum, ut eas agnosceres, ingemisceres, convertereris ad Deum, itaque captiva non fieres; quia, ut Chaldæus vertit: Non prædicarunt ultionem quæ ventura erat super te ob scelus. Viderunt autem (id est prophetaverunt) tibi assumptiones falsas. — Hebraice est משא massa, id est pondus vel onus, ut Aquila vertit, id est prophetiam onerosam et supplicium minitantem: ita Chaldæus, Pagninus, Vatablus; unde Noster vertit, assumptio: eo quod onus hoc assumatur, aut levetur contra aliquem. Rursum eo quod assumendum sit ab eo, cujus humeris a Deo per Prophetam intentatur et imponitur. Dices: Hi prophetæ prophetabant Judæis prospera et læta; quomodo ergo eorum prophetiæ vocantur onus? Respondeo: Onus, vel assumptio, aliquando extenditur ad quamlibet prophetiam etiam lætam. Secundo, proprie erat hic onus, quia hi Prophetæ ut imitarentur Jeremiam intentantem Judæis «onus Domini,» utque ejus minas ostenderent esse inanes et falsas, prophetabant onus hoc Domini incumbere Chaldæis, non Judæis; scilicet Chaldæos brevi a Deo puniendos et vastandos esse; itaque incitabant Judæos ut eis rebellarent, et fortiter contra eos dimicarent. Tertio et subtilius, Maldonatus: Hi prophetæ, inquit, ne semper jucunda vaticinari viderentur, subinde levia quædam adversa miscebant, sed falsa et conficta, sicut adulatores, ut Plutarchus dixit opusculo De Discrimine adulatoris et amici, ne ad gratiam semper loqui videantur, aliquando eos quibus maxime adulantur reprehendunt, sicut catuli qui fingunt se dominum mordere, sed dentes non figunt. Verus enim amicus dentem figit et mordet, ut vitium ab amico demordeat et auferat. Idcirco ergo eorum prophetias vocat onus. Et ejectiones. — Hebraice מדוחים madduchim, id est expulsiones. Jam primo, Olympiodorus, Theodoretus, Vatablus subaudiunt to a Deo: prophetabant enim ea quæ expellebant Judæos a via recta, et longe faciebant a Deo. Secundo, «ejectiones,» scilicet Chaldæorum e Judæa, vel ex ipsa Chaldæa et imperio suo, inquiunt Hugo, S. Thomas, Bonaventura. Tertio, «ejectiones,» scilicet quæ ex dorso tuo ejicerent onera, comminata a veris prophetis, eaque rejicerent in dorsum hostium tuorum, scilicet Chaldæorum. Ita Paschasius. Aut prædicebant «ejectiones,» id est prædicebant brevi fore, ut Joachin, aliique e Judæa in Babylonem ejecti, in patriam redirent. Quarto, Lyranus et Dionysius, «ejectiones,» q. d. Falsa eorum onera, id est prophetiæ, licet in speciem blandæ et prosperæ, revera tamen fuerunt tuæ ejectiones, quia dum tu eis credis, meruisti ut ejicereris e terra tua, et captiva ires in Babylonem: meruisti ut dejicereris de dignitate, gradu, decore, et omnibus bonis tuis, et incideres in ignominiam, pauperiem, exsilium, omnesque ærumnas. Hic sensus videtur plenior et nervosior. Quinto, Maldonatus, ut dixi, censet hosce pseudoprophetas aliqua tristia lætis miscuisse, aliquasque Judæis ejectiones et exsilia, sed levia et brevia intentasse, præsertim si sibi suisque prophetiis non crederent, nec obedirent.
2:15
15. Plauserunt, — irridentium gestu, ait Lyranus: vel potius, ut Theodoretus, Olympiodorus, Hugo, S. Thomas, gestu admirantium, dolentium et obstupescentium tantam Hierosolymæ mutationem et cladem. Hæccine est urbs perfecti decoris? — Hebraice: Hæccine est urbs, consummatio decoris? id est consummati decoris, ut videretur vocanda ipse decor, ipsa pulchritudo, imo consummatio omnis pulchritudinis. Sic de Jezabel regina formosissima, lacerata a canibus, «prætereuntes dicebant: Hæccine est illa Jezabel?» Gaudium universæ terræ, — quia scilicet illa tanquam domina universæ terræ, quæ illi parebat, gaudebat et gloriabatur. Rursum Jerusalem opibus, pompa, sapientia, aula, pontificatu (erat enim sedes et aula tam pontificum quam regum), pace, tubis, psalteriis omnibusque bonis cumulata, videbatur esse gaudium orbis, præsertim in festis et solemnitatibus, ad quas proinde gentes ex toto orbe confluebant, ac videbantur eam intrantes, sibi in nuptias, et mera gaudia ingredi. Nam, ut dicitur Psalm. LXXXVI, 7: «Sicut lætantium omnium habitatio est in te.» Erat enim Jerusalem terrestris typus Jerusalem cœlestis, quæ est civitas æternæ felicitatis et voluptatis.
2:16
16. Aperuerunt super te os, — quasi belluæ famelicæ te pleno oris gutturisque rictu devorare et deglutire cupientes. Ita Origenes, Rabanus, Hugo. Vel ut tibi insultarent et exprobrarent, teque irriderent et subsannarent. Ita Theodoretus, Paschasius, Hugo, S. Thomas, Vatablus. Devorabimus, — devoremus; concitant enim hic seipsos ipsi hostes contra Jerusalem, utque rabiem magis explicent, dicunt instar anthropophagorum ad carnes humanas inhiantium: Devorabimus, non devoremus; Hebræus et Septuaginta habent, devoravimus, id est devorabimus, more prophetico. Invenimus, vidimus. — Invenire est rem consequi, et votorum compotem fieri, ut patet Prov. cap. XIX, 8; videre est re concupita frui et pasci; quasi dicant: En adest tamdiu optata dies, qua expugnemus et vastemus Judæos, nobis ita invisos: qua nos satiemus eorum spoliis, sanguine et cædibus.
2:17
Destruxit, et non pepercit, — id est irremissibiliter, et, ut ita dicam, imparcibiliter destruxit Judæam et Jerusalem. Ponitur enim verbum pro adverbio, more Hebræo. Exaltavit cornu, — id est potentiam, robur et vires. Ita S. Thomas, Hugo et Vatablus, ac consequenter victorias, triumphos, gloriam et imperium. Ita Chaldæus. Hostium tuorum. — Nota: Jeremias hoc cap. et cap. III, præponit litteram pe litteræ ain, cum communiter jam illi postponi soleat, uti postposuit cap. I. Quocirca videtur, quod olim inter has litteras non fuerit certus ordo; sed jam hæc, jam illa præposita fuerit. Ita Sanchez. Aut potius sensus et sententiæ quam litterarum (harum enim sunt leves minutiæ) ordinem et connexionem spectavit Jeremias. Quia enim in præcedenti littera samech dixerat: «Sibilaverunt, et moverunt caput suum super filiam Jerusalem? Hæcine est urbs, dicentes, perfecti decoris?» etc. Hinc illi apte subjungit litteram non ain, sed pe, quæ os significat, ac cœptam in samech sententiam prosequens, dicit: «Aperuerunt super te os suum omnes inimici tui: sibilaverunt, et fremuerunt dentibus suis; et dixerunt: Devorabimus: en ista est dies quam exspectabamus: invenimus, vidimus.» Simile est cap. III, 48.
2:18
18. Clamavit cor eorum ad Dominum. — «Eorum,» non Chaldæorum et Rabsacis, Isaiæ cap. XXXVI, 4, blasphemantis Deum, quasi Judæos non potuisset tueri a sua manu et exercitu, ut explicant Paschasius, Rabanus, S. Thomas, Lyranus. Hic enim non ad, sed contra Dominum clamavit. Non etiam Mosis et Prophetarum, ut Rupertus, sed Judæorum, qui in sui expugnatione, ex intimo corde et dolore clamarunt ad Deum, ut eorum misereretur. Ita Chaldæus, S. Thomas, Lyranus, Dionysius. Super muros, — pro muris, ne muri Jerusalem subverterentur; aut potius, ut jam subversi, ut patet ex vers. præced., restaurarentur. Aliter Sanchez: Judæi, inquit, hic muros filiæ Sion, id est seipsos (res enim continens ponitur pro contenta, scilicet urbs et muri pro civibus) cohortantur, ut quisque jugiter fleat, et clamet ad Dominum, qui solus Chaldæos reprimere, et muros restaurare potest. Dicit ergo unus ad alterum: «Deduc quasi torrentem lacrymas.» Verum hic clamor est ad Dominum, non ad cives, estque non murorum, sed pro muris. Unde et Romana ante «deduc» ponunt colon, quasi ibi nova incipiat sententia, uti mox declarabo. Aliter quoque ex Hebræo vertunt Septuaginta, nectuntque sequentibus, nimirum: O mure Sion (olim scilicet splendide, nunc meræ ruinæ), descendere fac quasi torrentem lacrymas, quasi sit prosopopæia ad muros, ut fleant. Verum melius Latinus Interpres hæc ita dispungit et disjungit, ut ante «deduc,» ponat punctum, ibique inchoetur nova sententia, in qua Propheta a Judæis clamantibus pro muris sermonem convertit ad filiam Sion, quam jugiter flere vult; unde ait: «Deduc quasi torrentem lacrymas,» non deducite. Neque taceat, — id est, ne cesset a lacrymis: tacere enim Hebræi sæpe sumunt pro cessare, ut dixi Jerem. XLVII, 6.
2:19
19. Lauda. — Septuaginta, Vatablus et Pagninus vertunt, vociferare vel clama. Hebræum enim רנן ranan significat clamare, sive laudando, sive cantando, sive lugendo: passim tamen significat jubilare et laudare. Sic Noster hic vertit, «lauda,» id est ora, obsecra: idque primo, quia oratio est tacita laus Dei, et in ea assumi debet laus ejusdem. Secundo, quia Judæi orantes, laudes majorum assumebant, dicentes: Propter merita Abraham, Isaac et Jacob, miserere mei; sic enim fecit Jeremias, cap. VII, 11, et Judith, cap. IX, 2. Tertio, quia a laude et gratiarum actione inchoanda est oratio; sic enim petituri aliquid a principe, ejus benevolentiam captamus, initio commemorando et laudando ejus in nos et alios munificentiam. Quarto, quia efficacissima est oratio, si tam in adversis quam prosperis laudemus, et gratias agamus Deo, dicamusque cum Davide: «Benedicam Dominum in omni tempore;» et cum S. Job: «Dominus dedit, Dominus abstulit: sit nomen Domini benedictum.» Unde sanctus ille Abbas in Vitis Patrum, tractatu De fortitudine, docet singulare remedium contra omnes tentationes et tribulationes esse, si quis in iis se Deo resignet, eique gratias agat; atque Deum a tali mox omne bellum tentationis auferre, hujusque rei experimentum et exemplum affert. In principio vigiliarum. — Non dicit, in prima vigilia, aut in ortu auroræ, ut vertit Chaldæus, neque in principio, id est, ante omnes vigilias, ut exponunt Origenes et Olympiodorus; sed explicat id quod dixerat: «Consurge, lauda in nocte,» scilicet per singulas vigilias noctis, in earum exordiis laudando, id est adorando, Deum: ad hoc enim afflictio tua te excitabit, ut, cum alii homines dormiant, tu mœsta dormire non possis, sed ad Deum evigiles, eumque ardenter et frequenter depreceris, ut extremam tuam miseriam levet. (1) Hebraice: O mure filiæ Sion, demitte instar torrentis lacrymas. Quæ prosopopæia cum recentiorum interpretum nonnullis justo audacior nec satis concinna videretur, locum mendosum esse putarunt, eique alii alio modo mederi tentarunt.... Neque tamen uti scite monet Pareau, gravis causa hunc locum sollicitandi apparet. «Nam quemadmodum apud optimos quosque scriptores, etiam Græcos et Latinos, per fictionem personæ regionibus, urbibus, reipublicæ, non sermo tantum, ut, secundum Quintilianum, De Institut. orat. lib. IX, cap. II, urbes etiam vocem accipiant, sed et animi sensus tribuuntur, et apud Hebræos id genus est longe frequentissimum. Sic Isai. III, 26, mæror et luctus denuntiatur portis Sioniticis. Supra I, 4, viæ Sionis dicuntur lugere. Quidni igitur hoc loco deserta et desolata mœnia decurrere faciant torrentem lacrymarum, deinde etiam oratione simplici deprecentur hanc tam miseram sortem?» (Ex Rosenmuller.) Huc facit expositio Sanchez, quæ talis est: Ne cesses a lacrymis et precibus, donec, exhaustis aliis lacrymarum fontibus, cor ipsum extabescat, et per stillantes oculos liquefactum emanet. In hujus signum, aquam effundebant afflicti et deprecantes, ut patet I Reg. VII, 6. Moraliter, nota hic vim et efficaciam orationis non consistere in verbis multis bene compositis, sed in affectu, gemitu, desideriis et affectuosa ignitaque cordis effusione. Unde ait S. Bernardus: «Clamor magnus in auribus Dei est desiderium vehemens;» apud Deum enim valet non clamor oris, sed amor cordis; et Paulus, Roman. VIII: «Spiritus, inquit, postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus.» Hinc David orans ait, Psalm. CXLI, 3: «Effundo in conspectu ejus orationem meam.» Et Psalm. XLI, 5: «Effudi in me animam meam.» Et Psalm. LXI, 9: «Effundite coram illo corda vestra.» Sic tempore Judith, cap. V, 14: «Omnes Judæi, a communi lamentatione et fletu unanimes preces suas Domino effuderunt.» Ita sterilis Anna effudit animam suam in conspectu Domini, et filium Samuelem impetravit, I Reg. I, 15. Effundere enim cor coram Domino, est omnes cordis affectus, omnes dolores, omnia sensa animi, omnia vota et desideria coram Deo exponere, et in ejus sinum ac providentiam transfundere, ut ipse iis succurrat et provideat. Itaque hæc phrasis significat, orantis primo, ingentem afflictionem: sic enim valde afflicti per lacrymas, gemitus et querimonias, solent suos dolores effundere in aures amicorum et audientium; secundo, humilitatem, quod cor suum, instar aquæ in terram, coram Deo quasi profundant; tertio, sinceritatem, quod omnes affectus coram Deo effundant, nil celent, nil reservent; quarto, resignationem, quod omnia sua in Dei providentiam profundant et resignent; quinto, spem et fiduciam, quod omnes suos affectus et vota, a se quasi alienando et abjiciendo, uni Deo credant et committant. Leva manus — ad eleemosynas, ad opera misericordiæ et virtutum; ita Origenes, Paschasius, Rabanus, Rupertus, Hugo; secundo et melius, Chaldæus et S. Thomas: «Leva manus,» id est ora. Xenophon, lib. IX Pædia Cyri: «Manus, ait, sustollimus in cœlum, quo habitu testamur nos vel orationem, tanquam munus jucundissimum Deo offerre; vel cor, quasi donum eximium, attollere ad Deum.» Hinc in sacrificio sacerdos levat manus. Vide de hoc gestu multa quæ notavi I Timoth. cap. II, 8. Pro anima, — propter animam, propter vitam qua privati sunt parvuli, qui paulatim fame consumpti sunt (hoc enim est hebræum שנים ataph), ut eorum intuitu tui misereatur. Quare minus recte aliqui hæc referunt ad preces pro animabus existentibus in purgatorio, quod hinc probare contendunt, cum alia clara argumenta suppetant. Rursum et Christiani, et Judæi, hinc acceperunt horam orationis Primam, Tertiam, Sextam et Nonam; nam prima vigilia incipit hora prima, secunda incipit hora tertia, tertia incipit hora sexta, quarta incipit hora nona. Compitorum. — Hebraice חוצות chutsoth, id est platearum.
2:20
20. Vide. — Est oratio Hierosolymitanorum, ad quam impulsi et inducti sunt a Jeremia vers. præced. Ita Hugo et S. Thomas. Quem vindemiaveris, — id est usque ad quam paucas reliquias abduxeris et captivaveris nos per Nabuzardan. Vide cap. I, 22. Ita Olympiodorus. Ergone comedent? — q. d. Quis unquam audivit tantam rabiem famis, ut matres comederint suos infantes, uti factum est in Jerusalem? Ad mensuram palmæ. — Hebraice טפחים בני שמנהים chim, id est magnitudinis palmæ, palmares, id est infantes recens natos et parvulos. Nota: Hebræum טפח tapach significat palma explanare, distendere, uti matres explanant membra parvulorum, ne contracta aut distorta maneant; sed ut ea apte complanent: hinc tapach significat etiam educare, et ad incrementum ac magnitudinem perducere, ut patet vers. 20 et ultim. Unde Pagninus vertit, parvulos educationum; Chaldæus, infantes amabiles, qui involvebantur sericis linteis, q. d. Matres comederunt parvulos suos, quos recens genuerunt, educarunt, fasciis involverunt, palmaque conformarunt, quosque proinde tenerrime amabant: tanta fuit famis acerbitas! Hoc minatus erat Dominus, Deuter. XXVIII, 53; idque factum esse Hierosolymis patet Thren. IV, 10: «Manus mulierum coxerunt filios suos.» Nota: Hæc pæna fuit infidelitatis et infidelium, ut matres comederent filios. Sic enim in Samaria, cum coluit vitulos aureos, matres in obsidione comederunt filios, ut patet IV Reg. VI, 28. Idem contigit Hierosolymæ obsessæ a Chaldæis, ut patet hic, quia ipsa Jeremiæ et Deo fuit incredula. Idem eidem contigit obsessæ a Tito et Vespasiano, ut testatur Josephus, lib. III Belli, cap. VIII, quia ipsa tum fuit incredula Christo. Idem contigit hoc sæculo in urbe Franciæ, quæ vulgo Sancerra dicitur: cum enim illa a Catholicis obsideretur, duæ calvinianæ mulieres infantes suos comederunt sub annum Domini 1572, uti testatur Florimundus Remundus, lib. De Antichristo, cap. VII; quin et ipsi hæretici qui interfuerunt, et librum de hac obsidione ediderunt. Si occiditur sacerdos? — Hinc videtur aliquis sacerdos et propheta in templo a Chaldæis esse occisus, unus vel plures. Hebræi cum Chaldæo accipiunt hæc de Zacharia filio Joiadæ, q. d. Quid querimini, matres, comedisse filios, cum vos ipsi occideritis Zachariam prophetam atque sacerdotem in templo? unde tradunt Judæi Zachariæ occisi sanguinem, instar ollæ ferventis efferbuisse, usque ad adventum Nabuzardan: qui id resciens, ejus necem magna senatorum cæde ultus est, et tam sumpta vindicta fervescere desiit. Sed horum fides sit penes Judæos. Ego certe nec expositioni huic, nec historiæ fidem habeo: olet enim Rabbini alicujus cerebrum et commentum.
2:21
21. Jacuerunt — occisi. Lyranus, Maldonatus et Sanchez, vel potius, ut ex Hebræo, Chaldæus vertit, q. d. Divites et delicati, qui cubare solebant super turgidos pulvinos et lectos eburneos, jam a Chaldæis ejecti et despecti, «foris,» id est in plateis, jacent et cubant. Ita et Paschasius, Hugo et S. Thomas. Sic cap. IV, vers. 5, dicit de iisdem: «Qui nutriebantur in croceis, amplexati sunt stercora.» Percussisti. — Hebræus, Chaldæus, Septuaginta, laniasti, mactasti quasi lanio; hoc enim est hebræum טבחת tebachta.
2:22
22. Vocasti quasi ad diem solemnem, qui terrerent me de circuitu, — q. d. Tuo, quasi ducis castrorum hostilium, nutu et imperio, vocatæ et congregatæ finitimæ gentes, uti olim solebant confluere Hierosolymam, cum aliquod festum celebre agebatur; ita nunc cum Chaldæis venerunt ad me terrendum et expilandum. Patet Jeremiæ I, 15. Hebræa nervosius habent: Vocasti מגורי megurai, id est timores, terrores vel pavores meos, id est, ut Vatablus, vocasti hostes qui mihi sunt timori, et quos timeo, ne mihi parvulos et filios eripiant. Septuaginta, vocasti colonias vel parœcias meas, id est omnes in villis et locis vicinis habitantes convocasti metu Chaldæorum Hierosolymam, ubi omnes obsessi, cæsi vel capti sunt. Ita Theodoretus. Notat Sanchez hic alludi ad tria, quæ fiebant in die festo et solemni: primo, in eo mactabantur victimæ, q. d. Sic vocasti Chaldæos quasi victimarios, ut non boves, sed cives tibi jugularent; secundo, ad festa undique confluebat ingens hominum copia, q. d. Sic ingentem hostium vim congregasti contra Jerusalem; tertio (quod maxime hic intendit) in festis erant securitas, facilitas et lætitia, q. d. Te duce hostes evocante, ipsi quasi de victoria et præda certi, sic alacres in urbem confluxerunt, ac si dies obire vellent solemnes et geniales, nec belli pondus difficile subire. Educavi. — Hebraice טפחתי tippachti, id est parvulos complanavi, formavi et enutrivi, de quo dixi vers. 20. Singula hæc verba ponderanda sunt, singula enim ingens continent pathos. Consumpsit eos. — Septuaginta vertunt, omnes eos; legerunt enim כלם cullam; melius Noster et alii passim legunt כלם killam, id est consumpsit eos. Tropologice, totum hoc caput facile est adaptare animæ peccatrici, quæ a Deo tot beneficiis affecta, ob ingratitudinem omnia illa, omnemque gratiam et decorem perdidit; unde pænitens redit ad Deum oratque pro venia. Compitorum. — Hebraice חוצות chutsoth, id est platearum. 20. Vide. — Est oratio Hierosolymitanorum, ad quam impulsi et inducti sunt a Jeremia vers. præced. Ita Hugo et S. Thomas. Quem vindemiaveris, — id est usque ad quam paucas reliquias abduxeris et captivaveris nos per Nabuzardan. Vide cap. I, 22. Ita Olympiodorus. Ergone comedent? — q. d. Quis unquam audivit tantam rabiem famis, ut matres comederint suos infantes, uti factum est in Jerusalem? Ad mensuram palmæ. — Hebraice טפחים בני שמנהים chim, id est magnitudinis palmæ, palmares, id est infantes recens natos et parvulos. Nota: Hebræum טפח tapach significat palma explanare, distendere, uti matres explanant membra parvulorum, ne contracta aut distorta maneant; sed ut ea apte complanent: hinc tapach significat etiam educare, et ad incrementum ac magnitudinem perducere, ut patet vers. 20 et ultim. Unde Pagninus vertit, parvulos educationum; Chaldæus, infantes amabiles, qui involvebantur sericis linteis, q. d. Matres comederunt parvulos suos, quos recens genuerunt, educarunt, fasciis involverunt, palmaque conformarunt, quosque proinde tenerrime amabant: tanta fuit famis acerbitas! Nota: Hæc pæna fuit infidelitatis et infidelium, ut matres comederent filios. Sic enim in Samaria, cum coluit vitulos aureos, matres in obsidione comederunt filios, ut patet IV Reg. VI, 28. Idem contigit Hierosolymæ obsessæ a Chaldæis, ut patet hic, quia ipsa Jeremiæ et Deo fuit incredula. Idem eidem contigit obsessæ a Tito et Vespasiano, ut testatur Josephus, lib. III Belli, cap. VIII, quia ipsa tum fuit incredula Christo. Idem contigit hoc sæculo in urbe Franciæ, quæ vulgo Sancerra dicitur: cum enim illa a Catholicis obsideretur, duæ calvinianæ mulieres infantes suos comederunt sub annum Domini 1572, uti testatur Florimundus Remundus, lib. De Antichristo, cap. VII; quin et ipsi hæretici qui interfuerunt, et librum de hac obsidione ediderunt. Hebraice חוצות chutsoth, id est platearum. Sed horum fides sit penes Judæos. Ego certe nec expositioni huic, nec historiæ fidem habeo: olet enim Rabbini alicujus cerebrum et commentum. 21. Jacuerunt — occisi. Lyranus, Maldonatus et Sanchez, vel potius, ut ex Hebræo, Chaldæus vertit, q. d. Divites et delicati, qui cubare solebant super turgidos pulvinos et lectos eburneos, jam a Chaldæis ejecti et despecti, «foris,» id est in plateis, jacent et cubant. Ita et Paschasius, Hugo et S. Thomas. Sic cap. IV, vers. 5, dicit de iisdem: «Qui nutriebantur in croceis, amplexati sunt stercora.» Percussisti. — Hebræus, Chaldæus, Septuaginta, laniasti, mactasti quasi lanio; hoc enim est hebræum טבחת tebachta. 22. Vocasti quasi ad diem solemnem, qui terrerent me de circuitu, — q. d. Tuo, quasi ducis castrorum hostilium, nutu et imperio, vocatæ et congregatæ finitimæ gentes, uti olim solebant confluere Hierosolymam, cum aliquod festum celebre agebatur; ita nunc cum Chaldæis venerunt ad me terrendum et expilandum. Patet Jeremiæ I, 15. Hebræa nervosius habent: Vocasti מגורי megurai, id est timores, terrores vel pavores meos, id est, ut Vatablus, vocasti hostes qui mihi sunt timori, et quos timeo, ne mihi parvulos et filios eripiant. Septuaginta habent: vocasti paroikias meas, id est colonias vel parocias meas, id est, evocasti omnes qui in vicis et locis finitimis habitabant Hierosolymam, metu Chaldæorum, ubi omnes obsessi, occisi aut capti sunt. Ita Theodoretus. Notat Sanchez hic alludi ad tria, quæ fiebant in die festo et solemni: primo, in eo mactabantur victimæ, q. d. Sic vocasti Chaldæos quasi victimarios, ut non boves, sed cives tibi jugularent; secundo, ad festa undique confluebat ingens hominum copia, q. d. Sic ingentem hostium vim congregasti contra Jerusalem; tertio (quod maxime hic intendit) in festis erant securitas, facilitas et lætitia, q. d. Te duce hostes evocante, ipsi quasi de victoria et præda certi, sic alacres in urbem confluxerunt, ac si dies obire vellent solemnes et geniales, nec belli pondus difficile subire. Educavi. — Hebraice טפחתי tippachti, id est parvulos complanavi, formavi et enutrivi, de quo dixi vers. 20. Singula hæc verba ponderanda sunt, singula enim ingens continent pathos. Consumpsit eos. — Septuaginta vertunt, omnes eos; legerunt enim כלם cullam; melius Noster et alii passim legunt כלם killam, id est consumpsit eos. Tropologice, totum hoc caput facile est adaptare animæ peccatrici, quæ a Deo tot beneficiis affecta, ob ingratitudinem omnia illa, omnemque gratiam et decorem perdidit; unde pænitens redit ad Deum oratque pro venia. Si occiditur sacerdos? — Hinc videtur aliquis sacerdos et propheta in templo a Chaldæis esse occisus, unus vel plures. Hebræi cum Chaldæo accipiunt hæc de Zacharia filio Joiadæ, q. d. Quid querimini, matres, comedisse filios, cum vos ipsi occideritis Zachariam prophetam atque sacerdotem in templo? unde tradunt Judæi Zachariæ occisi sanguinem, instar ollæ ferventis efferbuisse, usque ad adventum Nabuzardan: qui id resciens, ejus necem magna senatorum cæde ultus est, et tam sumpta vindicta fervescere desiit. Sed horum fides sit penes Judæos. Ego certe nec expositioni huic, nec historiæ fidem habeo: olet enim Rabbini alicujus cerebrum et commentum.
2:1
Hic plangit destructionem civitatis, populi, et totius regionis. Et dividitur in duas partes. In prima deplorat destructionem; in secunda excludit populi desperationem, 3 cap.: ego vir videns paupertatem meam. Prima in duas. In prima plangit destructionis miseriam; in secunda convertit se ad impetrandam divinam misericordiam, ibi, clamavit cor eorum ad dominum. Circa primum duo facit. Primo plangit in generali destructionem; secundo in speciali, ibi, praecipitavit dominus. Circa primum admiratur destructionem propter multiplicem gloriam quae praecesserat, et primo quantum ad praerogativam divinae cognitionis, de qua Ps. 147, non fecit taliter omni nationi: et contra hoc dicit: quomodo obtexit caligine, ignorantiae vel tristitiae, Isa. 59: impegimus in meridie quasi in tenebris, in caliginosis quasi mortui. Secundo quantum ad potentiam regalis dignitatis; contra quod 1 Esdrae 4: reges fortissimi fuerunt in Jerusalem, qui dominati sunt omni regioni quae trans flumen est. Contra quod dicit: projecit de caelo, hoc est de culmine dignitatis et potestatis; vel de caelesti conversatione. Apocal. 6: stellae caeli ceciderunt de caelo. Tertio quantum ad cultum divinae religionis. Psalm. 143: beatus populus cujus dominus Deus ejus. Contra quod dicit: non est recordatus, in bonum, scabelli, templi, in quo adorabatur, sicut rex ad scabellum pedis. Ezech. 43: locus solii mei, et locus vestigiorum pedum meorum, ubi habito in medio filiorum Israel in aeternum.
Hic prosequitur in speciali ea quae circa destructionem acciderunt: et primo plangit destructioni adjuncta; secundo destructionem consequentia, ibi, cui comparabo te? Circa primum duo facit. Primo plangit destructionem aedificiorum communium; secundo eminentium, ibi, et dissipavit quasi hortum et cetera. Circa primum duo facit. Primo plangit destructionem aedificiorum, quae pertinent ad robur regis; secundo eorum, quae pertinent ad usum populi, ibi, tetendit arcum suum et cetera. Circa primum duo facit. Primo plangit destructionem; secundo resistentium impotentiam, ibi, confregit in ira furoris sui. Circa primum tria facit. Primo plangit eorum destructionem quae sunt ad decorem: omnis speciosa. Joel 1: ignis comedit speciosa deserti. Secundo eorum quae pertinent ad fortitudinem: destruxit munitiones. Isa. 25: munimenta sublimium murorum tuorum concident et humiliabuntur, et detrahentur in terram usque ad pulverem. Jer. 33: haec dicit dominus ad domos urbis hujus, et ad domos regis Juda, quae destructae sunt.
2:2
Tertio concludit regni deturpationem: polluit regnum. Ezech. 28: polluerunt decorem tuum: interficient et detrahent te, et morieris in interitu occisorum in corde maris.
Hic ostendit resistendi impotentiam: et primo excludit robur humanum, cornu, idest potestatem. Psalm. 74: omnia cornua peccatorum confringam. Secundo auxilium divinum, avertit, quasi a defensione, qua prius eos defendebat. Psal. 73: ut quid avertis manum tuam et dexteram tuam? Tertio concludit terrae incendium: et succendit. Isa. 42: succendit eum, et non intellexit.
2:4
Hic plangit destructionem eorum quae pertinent ad usum populi: et primo eorum quae pertinent ad decorem; secundo eorum quae pertinent ad defensionem, ibi, factus est dominus velut inimicus. Circa primum tria facit. Primo ostendit divinam indignationem: tetendit arcum, idest judicium, vel exercitum Chaldaeorum, ut quasi a longinquis feriret, firmavit, ad percutiendum, dexteram, ut feriat de prope. Psal. 7: nisi conversi fueritis, gladium suum vibrabit; arcum suum tetendit, et paravit illum. Secundo ponit poenae inflictionem: occidit, destruxit, omne quod pulchrum erat, homines, aedificia et alia hujusmodi. Num. 24: quam pulchra tabernacula tua Jacob. Tertio ostendit poenae magnitudinem: et quantum ad copiam sine numerum, effudit: et quantum ad acerbitatem, quasi ignem; vel quantum ad speciem, quia civitas combusta fuit Deut. 32: ignis succensus est in furore meo, et ardebit usque ad Inferni novissima. Ps. 68. Effunde super eos iram tuam.
2:5
Hic plangit destructionem aedificiorum pertinentium ad defensionem: et circa hoc tria facit. Primo tangit Dei indignationem, velut inimicus, quasi in pugna suum adjuvans inimicum. Isa. 63: conversus est eis in inimicum, et ipse debellavit eos. Secundo aedificiorum destructionem: praecipitavit omnia moenia. Ps. 88: destruxisti omnes sepes ejus. Tertio concludit populi humiliationem, et replevit, idest multiplicavit. Ps. 43: humiliata est in pulvere anima nostra, conglutinatus est in terra venter noster.
2:6
Hic plangit destructionem aedificiorum principalium: et primo templi; secundo domus regiae, ibi, cogitavit dominus dissipare murum filiae Sion. Prima in duas. In prima tangit destructionem ipsius templi; secundo eorum quae erant in templo, ibi, replevit dominus altare suum. Circa primum tria facit. Primo tangit templi destructionem: tentorium, quod in deserto factum, in Sylo positum fuerat, tabernaculum, quod Salomon aedificaverat, quasi hortum, qui facile destruitur. Psal. 77: repulit tabernaculum Silo, tabernaculum suum ubi habitavit in hominibus. Jer. 26: dabo domum istam sicut Silo, et urbem hanc dabo in maledictionem. Secundo festorum templi cessationem: oblivioni tradidit dominus in Sion festivitatem et sabbatum; quasi, non placent sicut ante. Isa. 1: Calendas vestras et solemnitates vestras odivit anima mea. Tertio ministrorum reprobationem: et in opprobrium, scilicet dedit, regem, ad quem pertinebat templi defensio, et sacerdotem ad quem pertinebat administratio. Job 12: ducit sacerdotes eorum ingloriosos, et optimates supplantat.
2:7
Hic tangit destructionem aedificiorum quae in templo erant: et primo altaris pertinentis ad religionem: altare, holocaustorum, repulit, tradens illud hostibus ad profanandum, sanctificationi, sacrificiis placationis, quae offerebantur. 1 Mach. 4: viderunt sanctificationem desertam, altare profanatum. Tradidit in manus. 1 Mach. 2: sancta facta sunt in manu extraneorum. Tertio templi ab hominibus combustionem: vocem dederunt, blasphemiae, vel tumultus bellici, sicut in die solemni, consueverant sacerdotes laudantes Deum. Isa. ult.: vox populi de civitate, vox de templo, vox domini reddentes retributionem inimicis suis.
2:8
Hic tangit destructionem arcis Sion: et primo ponit divinam deliberationem: cogitavit; quasi, cogitans statuit, non statim implens, filiae Sion, arcis vel ipsam Jerusalem. Isa. 14: hoc consilium quod cogitavi super omnem terram et cetera. Secundo justum judicium: tetendit funiculum, quasi ad metiendum justitiam suam, ut poena culpae aequaretur, non avertit, quia nihil dimisit de poena justa. Isa. 34: extendetur super ipsam mensura, ut redigatur in nihilum. Tertio ostendit justitiae effectum: luxitque antemurale, idest destructum ad luctum provocavit, sicut supra 1: viae Sion lugent. Isa. 21: luxit et defluxit terra, et infirmata est; defluxit orbis.
2:9
Hic plangit destructionem hominum: et primo eorum quorum miseria est valde miserabilis secundum gradum dignitatis; secundo quorum est miserabilis propter reverentiam conditionis, ibi, sederunt in terra, conticuerunt senes; tertio illorum quorum est miserabilis propter defectum aetatis, ibi, defecerunt prae lacrymis oculis mei. Circa primum duo. Primo quantum ad principes saeculares praemittit parabolam vel metaphoram: defixae sunt in terra, idest tribulationibus implicati, ut facile evelli non possint. Psal. 68: infixus sum in limo profundi, et non est substantia. Porta, reges, quorum erat potestas judicii, quod in portis exercebatur, perdidit, captivando, et contrivit, in captivitatem redigendo, vectes, principes, quibus confirmatur regnum, sicut vectibus portae. Et exponit: regem ejus, et principes ejus in gentibus, inter gentes. Psal. 106: contrivit portas aereas, et vectes ferreos confregit. Isa. 3: maerebunt atque lugebunt portae ejus, et desolatae erunt. Secundo quantum ad principes spirituales, scilicet sacerdotes: non est lex, per sacerdotes edocenda. Malach. 2: labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem requirunt de ore ejus. Et prophetas: et prophetae ejus non invenerunt visionem a domino. Psal. 75: jam non est propheta, et nos non cognoscet amplius.
2:10
Hic plangit destructionem eorum qui sunt miserabiles propter reverentiam conditionis: primo senum: sederunt in terra, conticuerunt, quae sunt signa magnae tristitiae. Job 2: sederunt cum eo in terra sex diebus; et nemo loquebatur ei verbum: videbant enim dolorem esse vehementem. Secundo quantum ad virgines: filiae Sion, quae erant in arce; vel juxta templum, filiae sacerdotum, consperserunt, in signum tristitiae; virgines Jerusalem, quantum ad illas quae habitabant in civitate, accinctae sunt Ciliciis; abjecerunt in terram, prae confusione et timore, virgines Juda, quantum ad illas quae per regnum undique habitabant. Isa. 3: erit pro suavi odor foetor, et pro zona funiculus, et pro crispanti crine calvitium.
2:11
Hic plangit illos qui sunt miserabiles propter defectum aetatis: et primo tangit eorum mortem; secundo mortis ordinem, ibi, matribus suis dixerunt. Circa primum duo facit. Primo ostendit suam compassionem ex lacrymarum effusione, defecerunt, quasi ultra non valentes flere. Jerem. 9: quis dabit capiti meo aquam, et oculis meis fontem lacrymarum? Ex viscerum commotione, conturbata sunt; quasi, tantum doleo, sicut est dolor conturbationis viscerum, vel quia pervenit usque ad intima cordis. Jerem. 31: conturbata sunt viscera mea super eum. Quantum ad jecoris effusionem: effusum est in terra jecur meum: idest, ita doleo ac si effusum esset vel quia amor meus cujus sedes in epate est, ad terram projectus est, illis quos amabam prostratis. Oseae 13: rumpam interiora jecoris, et consumam eos. Secundo compassionis misericordiam: super contritione oppidi, idest Jerusalem, quia vilis facta est, vel cujuscumque alterius. Jerem. 51: collidam in te senem et puerum, juvenem et virginem.
2:12
Hic exponit ordinem mortis, ut magis misericordiam excitet: et primo illorum petitionem a matribus: ubi est triticum et vinum? Quasi, defecit: date nobis ad comedendum: infra 4: parvuli petierunt panem, et non erat qui frangeret eis. Secundo petendi necessitatem: cum deficerent, prae fame morerentur, in plateis, quasi omnibus videntibus, et non valentibus proferre remedium. Jer. 21: omnis qui habitaverit in urbe hac, morietur gladio, peste et fame. Tertio amarissimam mortem: exhalaverunt animas suas in sinu matrum suarum. 2 Reg. 4: posuit eum illa super genua sua usque ad meridiem, et mortuus est.
Hic ponuntur consequentia destructionem, quae scilicet solent provenire post peractum negotium: et primo excludit plagae curationem; secundo ponit videntium admirationem, ibi, plauserunt super te manibus omnes transeuntes per viam; tertio judicis commendationem, qui talem vindictam intulit, ibi, fecit dominus quae cogitavit. Circa primum duo facit. Primo ostendit plagam incurabilem; secundo assignat causam, ibi, prophetae tui viderunt tibi falsa. Circa primum duo facit. Primo ostendit quod non potest leniri consolationibus ex comparatione aliorum, quod solet esse afflictis aliqualis consolatio: cui comparabo? Similitudo plus est quam comparatio: quaelibet enim distantia ejusdem rationis comparabilia sunt, dummodo in infinitum non distent: nec tamen similia, si eamdem qualitatem participent, nec omnia habeant aequalia; sed tantum illa quorum unum in participatione qualitatis alterum non excedit. Excedit autem in hoc plagas aliorum, quod et temporalem, et spiritualem gloriam amisit, qua aliae gentes caruerunt. Consolabor; quasi dicat: nihil alii pejus vel simile tibi passi sunt. Supra 1: adduxisti diem consolationis, et fient similes mei. Secundo ostendit quod non potest sanari medicinis, propter suam magnitudinem: magna velut mare, quod latissimum est et inquietum. Jerem. 30: insanabilis plaga tua.
2:14
Hic assignat causam incurabilitatis, quia scilicet medici suo tempore curare neglexerunt, scilicet prophetae. Et primo ostendit falsitatem prophetarum quantum ad falsa quae praedicabant: viderunt, videre se dicebant, falsa et stulta: quia stultum erat credere quia Deus peccatores non puniret. Ezech. 22: prophetae ejus liniebant eos absque temperamento. 2 Pet. 2: fuerunt enim pseudoprophetae, sicut et in vobis erunt magistri mendaces. Et quantum ad ea quae reticebant: nec aperiebant iniquitatem tuam. Isa. 58: clama, ne cesses, quasi tuba exalta vocem tuam: annuntia populo meo scelera eorum. Secundo exponit cujusmodi falsa videbant: viderunt autem tibi assumptiones, scilicet onera deprimentia, sicut onus assumptum in altum magis comprimit. Mich. 3: haec dicit dominus super prophetas qui seducunt populum meum. Ejectiones, liberationes. Jer. 28: confringam jugum Nabuchodonosor regis Babylonis post duos annos dierum. Vel assumptiones, quod Deus vos ad se sumet, ejectiones, quod adversarii eorum ejicientur.
2:15
Hic ponit admirationem videntium: et primo amicorum; secundo inimicorum, ibi, aperuerunt super te os suum omnes. Circa primum ponit compassionis amicorum admirationem expressam quatuor signis. Plausu manuum, plauserunt omnes transeuntes per viam, terrae tuae, videntes terrae vastitatem: sibilo, sibilaverunt: motu capitis, et moverunt capita sua: verbo, haeccine est urbs perfecti decoris, quia in spiritualibus et temporalibus (erat enim civitas regalis et sacerdotalis) gaudium universae terrae? Quia conveniebant undique in solemnitatibus. Psalm. 47: fundatur exultatione universae terrae, mons Sion, latera Aquilonis, civitas regis magni. Isa. 22: urbs frequens, civitas exultans. Jerem. 22: pertransibunt gentes multae per civitatem hanc; et dicet unusquisque proximo suo: quare fecit dominus sic civitati huic grandi?
Hic ponit insultationem hostium: aperuerunt, accusando, inimici, Idumaei, Moabitae et alii, sibilaverunt, detrahendo, fremuerunt, comminando: devorabimus, insultando. Psalm. 21: aperuerunt super me os suum, sicut leo rapiens et rugiens. Jer. 51: comedit me, devoravit me Nabuchodonosor rex Babylonis. Ps. 34. Dixerunt: euge euge animae nostrae: viderunt oculi nostri.
2:17
Hic ponit judicis commendationem. Et primo ponitur constantia in proposito: fecit dominus quae cogitavit. Isa. 14: hoc est consilium quod cogitavi. Secundo ostenditur verax in verbo, complevit: praeceperat enim destructionem populi a diebus antiquis, Deut. 28. Vel etiam per priores prophetas. Num. 23: dixit, et non faciet; locutus est, et non implebit? Tertio ostenditur justus in facto: destruxit, Judaeam, et non pepercit, quasi deserens rigorem justitiae, cornu, potestatem. Psal. 88: exaltasti dexteram deprimentium eum.
2:18
Hic convertit se ad petendam judicis misericordiam per orationem. Et primo invitat ad orandum; secundo ponit orationem, ibi, vide, domine, et considera. Circa primum duo. Primo docet praeparare locum orationi per lacrymas; secundo docet orandi modum, ibi, consurge lauda. Circa primum tria facit. Primo ponit planctus rationem; cor eorum, scilicet hostium, clamavit, blasphemans, ad dominum, idest contra eum, super muros, quasi destructio civitatis esset occasio blasphemiae, quasi Deus non fuerit potens defendere. Exod. 16: non contra nos, sed contra dominum est murmur vestrum. Vel cor eorum, scilicet Judaeorum: ut dolorem cordis in lacrymosam orationem prodire doceat. Psalm. 118: clamavi in toto corde: exaudi me, domine. Secundo invitat ad lacrymarum multitudinem: deduc quasi torrentem lacrymas. Jerem. 9: deducant oculi nostri lacrymas, et palpebrae nostrae defluant aquis. Tertio invitat ad luctus continuitatem: per diem ac noctem, idest in prosperis et in adversis: vel, ad litteram, omni tempore, actu, vel habitu. Jerem. 15: deducant oculi mei lacrymam per diem ac noctem.
2:19
Hic docet orandi modum: et circa hoc duo facit. Primo docet modum orandi quantum ad tempus: consurge, de somno, lauda Deum, per orationem, in nocte, quando magis vacat tempus, et propter temporis quietem, in principio vigiliarum. Vigiliae noctis distinguebantur secundum custodias illorum qui civitatem custodiebant, sicut dicitur Cant. 3: invenerunt me vigiles qui custodiebant civitatem. Et erant quatuor. Prima vocatur conticinium, quando tegitur ignis. Secunda vocatur intempestum circa mediam noctem, quia tempus illud non est opportunum ad aliquid faciendum: dicitur enim tempestum apud antiquos, opportunum. Tertia galli cantus. Quarta dicitur antelucanum. Dicit ergo, quod surgat in principio vigiliarum, idest in prima vigilia; vel in principio cujuslibet vigiliae. Isa. 26: anima mea desideravit te in nocte, sed et spiritu meo in praecordiis meis de mane vigilabo ad te. Et quantum ad devotionem cordis, effunde sicut aquam; quasi, liquefiat amore et devotione, sicut aqua congelata. Ps. 41: haec recordatus sum, et effundi in me animam meam. Et quantum ad devotionis signum, leva ad eum. 1 Timoth. 2: volo viros orare in omni loco, levantes puras manus sine ira et disceptatione. Secundo ponit materiam orationis, pro animabus, idest pro separatione animarum a corporibus: vel anima pro vita ipsa ponitur: compitorum, idest quatuor viarum quae in unam concurrunt. Supra (hoc cap.): cum deficeret parvulus, et lactens in plateis oppidi.
2:20
Hic ponit orationem: et primo provocat ad misericordiam ex poenae crudelitate; secundo ex ipsius universalitate, ibi, jacuerunt in terra foris puer et senex; tertio ex evadendi impossibilitate, ibi, vocasti quasi ad diem solemnem. Circa primum duo ponit. Primo attentionem: quem vindemiaveris; quasi dicat: nullum alium praeter me: vel, quis sicut ego? Quia ex patribus electus. Supra 1: vindemiavit me dominus in ira furoris sui. Secundo ponit poenae crudelitatem contra naturalem pietatem: ergo ne comedent mulieres fructum suum? Quasi dicat: numquid hoc sustinebis? Quod impletum legitur in obsidione Romanorum in Josepho et Egesippo, et 4 Reg. 5 et 7, in obsidione Samariae. Infra 4: manus mulierum misericordium coxerunt filios suos. Et etiam contra religionis honestatem: si occiditur in sanctuario domini sacerdos et propheta? Quasi dicat: numquid sustinebis quod occidatur? Ezech. 9: a sanctuario meo incipite.
2:21
Hic ponit poenae universalitatem: et circa hoc tria facit. Primo ponit poenam omnibus communem: jacuerunt, mortui, vel dejecti, foris, idest in plateis, vel extra civitatem. Jerem. 51: collidam in te senem et puerum, juvenem et virginem. Secundo punientis indignationem, interfecisti, tua auctoritate, quamvis Chaldaei ministerio. Isa. 63: calcavi eos in furore meo, et conculcavi eos in ira mea. Tertio excludit miserationem: percussisti, nec misertus es: Deut. 32: ego occidam, et ego vivere faciam; percutiam, et ego sanabo. Job 5: percutit manus ejus, et sanabit; in sex tribulationibus liberabit te, et in septima non tanget te malum. Hic proponit evadendi impossibilitatem: et circa hoc tria facit.
2:22
Primo ponit obsidionem: quasi ad diem solemnem; idest, sicut ad solemnitates consueverunt Judaei venire, ita nunc te inspirante venerunt ad obsidendum. Isa. 29: circumdabo quasi sphaeram in circuitu tuo, et jaciam contra te aggerem, et munimenta ponam in obsidione tua. Secundo evadendi impossibilitatem: non fuit qui effugeret. Isa. 41: suscitavi ab Aquilone, et venient a solis ortu. Tertio comprehensorum destructionem: quos educavi et enutrivi, inimicus meus consumpsit eos. Baruch 4: nutrivi illos cum jucunditate.
2:9
… purità, criteri della lebbra, ecc.), a quanti li interrogavano; cf. Agg. 2, 11; Mal. 2, 6-9. I depositari e dispensatori della t. erano i sacerdoti: Mich. 3, 11; Ier. 2, 8; 18, 18; Soph. 3, 4; Ez. 7, 26; 22, 16; 44, 23 (cf. Lev. 14, 57); cf. Hab. 1, 2-4 e Lam. 2, 9. Affidata al sacerdozio (cf. II Reg. 17, 27-28; II Par. 15, 3), la t. esigeva l'assoluta fedeltà a certi principi di purità morale e rituale, individuale e collettiva, la cui negligenza …
2:12
In questo secondo senso « seno » è usato nella lingua babilonese (Cod. di Hammurabi, XL, 49 sgg.: il re porta nel grembo i suoi sudditi) e nella lingua ebraica (Num. 11, 12; I Reg. 3, 20; 17, 19; Lam. 2, 12).
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.