A Commentary on the Apostles' Creed 3
3 I Believe in God the Father Almighty PL 21, 339
But before I begin to discuss the meaning of the words, I think it well to mention that in different Churches some additions are found in this article. This is not the case, however, in the Church of the city of Rome; the reason being, as I suppose, that, on the one hand, no heresy has had its origin there, and, on the other, that the ancient custom is there kept up, that those who are going to be baptized should rehearse the Creed publicly, that is, in the audience of the people; the consequence of which is that the ears of those who are already believers will not admit the addition of a single word. But in other places, as I understand, additions appear to have been made, on account of certain heretics, by means of which it was hoped that novelty in doctrine would be excluded. We, however, follow that order which we received when we were baptized in the Church of Aquileia.
I Believe, therefore, is placed in the forefront, as the Apostle Paul, writing to the Hebrews, says, “He that cometh to God must first of all believe that He is, and that He is a rewarder of those who believe on Him.” The Prophet also says, “Except ye believe, ye shall not understand.” That the way to understand, therefore, may be open to you, you do rightly first of all, in professing that you believe; for no one embarks upon the sea, and trusts himself to the deep and liquid element, unless he first believes it possible that he will have a safe voyage; neither does the husbandman commit his seed to the furrows and scatter his grain on the earth, but in the belief that the showers will come, together with the sun’s warmth, through whose fostering influence, aided by favouring winds, the earth will produce and multiply and ripen its fruits. In fine, nothing in life can be transacted if there be not first a readiness to believe. What wonder then, if, coming to God, we first of all profess that we believe, seeing that, without this, not even common life can be lived. We have premised these remarks at the outset, since the Pagans are wont to object to us that our religion, because it lacks reasons, rests solely on belief. We have shewn, therefore, that nothing can possibly be done or remain stable unless belief precede. Finally, marriages are contracted in the belief that children will be born; and children are committed to the care of masters in the belief that the teaching of the masters will be transferred to the pupils; and one man assumes the ensigns of empire, believing that peoples and cities and a well-equipped army also will obey him. But if no one enters upon any one of these several undertakings except in the belief that the results spoken of will follow, must not belief be much more requisite if one would come to the knowledge of God? But let us see what this “short word” of the Creed sets forth.
CREDO IN DEO PATRE OMNIPOTENTE. Verum prius, quam incipiam de ipsis sermonum virtutibus disputare, illud non importune commonendum puto, quod in diversis Ecclesiis aliqua in his verbis inveniuntur adjecta. In Ecclesia tamen urbis Romae hoc non deprehenditur factum: quod ego propterea esse arbitror, quod neque haeresis ulla illic sumsit exordium: et mos inibi servatur antiquus, eos qui gratiam Baptismi suscepturi sunt, publice, id est fidelium populo audiente, Symbolum reddere; et utique adjectionem unius saltem sermonis eorum, qui praecesserunt in fide, non admittit auditus. In caeteris autem locis, quantum intelligi datur, propter nonnullos haereticos addita quaedam videntur, per quae novellae doctrinae sensus crederetur excludi. Nos tamen illum ordinem sequimur, quem in Aquilejensi Ecclesia lavacri gratia suscepimus. Credo igitur primo omnium 56 ponitur, sicut Paulus Apostolus ad Hebraeos scribens dicit: Credere enim primo omnium accedentem ad Deum oportet, quia est, et credentibus in se remunerator fit Sed et Propheta dicit: Nisi credideritis, non intelligetis . Ut ergo intelligentiae tibi aditus patescat, recte primo omnium te credere profiteris: quia nec mare quis ingreditur, et liquido ac profundo sese committit elemento, nisi se prius credat posse salvari: nec agricola semina sulcis obruit, et fruges spargit in terram, nisi crediderit venturos imbres, affuturum quoque solis teporem, quibus terra confota, segetes multiplicata fruge producat, ac ventis spirantibus nutriat. Nihil denique est, quod in vita geri possit, si non credulitas ante praecesserit. Quid igitur mirum, si accedentes ad Deum, credere nos primo omnium profitemur, cum sine hoc nec [ Al. ne] ipsa exigi possit vita communis. Haec [Al. Hoc] autem idcirco in principiis praemisimus, quia Pagani nobis objicere solent, quod religio nostra, quia rationibus deficit, in sola credendi persuasione consistat: et ideo ostendimus, nec agi, nec stare aliquid posse, nisi praecesserit vis credendi. Denique et matrimonia contrahuntur, quia creditur successura posteritas: et pueri discendis artibus traduntur, quia magistrorum in discipulos transfundenda creditur disciplina: et imperii insignia unus suscipit, dum credit sibi populos et urbes, et armatum etiam exercitum pariturum. Quod si haec singula, nisi prius crediderit futura, nullus aggreditur: quomodo non multo magis ad agnitionem Dei credendo veniatur? Sed videamus quid jam brevialis hic sermo Symboli proponat.
57 4. CREDO, inquit, IN DEO PATRE OMNIPOTENTE. Orientales Ecclesiae omnes pene ita tradunt: Credo in uno Deo Patre omnipotente. Et rursum in sequenti sermone, ubi nos dicimus: et in Christo Jesu unico Filio ejus Domino nostro: illi tradunt, Et in uno Domino nostro Jesu Christo unico Filio ejus: unum scilicet Deum et unum Dominum, secundum auctoritatem Pauli Apostoli profitentes. Sed de hoc in sequentibus [Al. competentibus] locis repetemus: nunc interim, quod ait, in Deo Patre omnipotente, videamus. Deus, secundum quod opinari [Al. inopinari] potest humana mens, naturae ipsius, vel substantiae, quae est super omnia, appellatio est. Pater arcani et ineffabilis sacramenti vocabulum est. Deum cum audis, substantiam intellige sine initio, sine fine, simplicem, sine ulla admistione, invisibilem, incorpoream, ineffabilem, inaestimabilem, in qua [Al. quo] nihil adjunctum, nihil creatum sit. Sine auctore est enim ille, qui est omnino omnium auctor. Patrem cum audis, Filii intellige Patrem, qui Filius supra dictae sit imago substantiae. Sicut enim nemo dicitur dominus, nisi habeat, vel possessionem, vel servum cui dominatur: et sicut nemo magister dicitur, nisi discipulum habeat; ita et pater nullo pacto quis dici potest, nisi filium habens. Hoc igitur ipso nomine quo Deus Pater appellatur, cum Patre 58 pariter subsistere etiam Filius demonstratur. Quomodo autem [Al. sane] Deus Pater genuerit Filium, nolo discutias, nec te curiosius ingeras in profundo arcani, ne forte dum inaccessae lucis fulgorem pertinacius perscrutaris, exiguum ipsum, qui mortalibus divino munere concessus est, perdas aspectum. Aut si putas in hoc omni indagationis genere utendum, prius tibi propone, quae nostra sunt: quae si consequenter valueris expedire, tunc a terrestribus ad caelestia, et a visibilibus ad invisibilia properato. Expedi primo si potes, quomodo mens, quae intra te est, generet verbum, et qui sit in ea memoriae spiritus: quomodo haec cum diversa sint rebus et actibus, unum tamen sint vel substantia, vel natura, et cum e mente procedant, nunquam tamen ab ipsa separentur. Et si haec, quamvis in nobis, et animae nostrae substantia habeantur, tamen tanto nobis occulta videntur, quanto aspectui corporeo invisibilia: de apertioribus requiramus. Fons quomodo ex se generat fluvium, quo autem spiritu rapidus fertur in fluentum? Quid est, quod dum unum et inseparabile sit fluvius et fons, tamen nec fluvius fons, nec fons fluvius intelligi, aut appellari potest: et tamen qui viderit fluvium, videt et fontem? Exerce te prius in horum explanatione, et discute si potes, quae habentur in manibus: et tunc ad horum sublimiora venies. Nec putes, quod te statim 59 de terra ascendere suadeam super caelos, sed prius te si placet ad istud firmamentum, quod oculis videtur, educam et ibi si potes, naturam hujus visibilis luminis discute, quomodo ignis iste caelestis generet ex semetipso splendorem lucis, quomodo etiam producat [Al. producit] vaporem: et cum tria sint in rebus, unum tamen sunt in substantia. Quod et si haec singula investigare potueris, scito adhuc divinae generationis mysterium tanto esse differentius et eminentius, quanto creator creaturis potentior, quanto artifex opere suo praestantior, quanto ille qui semper est, eo qui ex nihilo coepit esse nobilior est. Credendus est ergo Deus esse Pater unici Filii sui Domini nostri, non discutiendus. Neque enim fas est servo de natalibus domini disputare. Contestatus est Pater de caelis, dicens, Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui, ipsum audite . Pater ipsum dicit esse Filium suum, et ipsum audiri [Al. audire] jubet. Filius dicit, Qui videt me, videt et Patrem. Et, Ego et Pater unum sumus. Et, Ego a Deo exivi, et veni in hunc mundum . Quis est, qui inter has Patris et Filii voces medius se discussor interserat, et deitatem dividat, affectum separet, substantiam rumpat, spiritum secet, neget esse verum, quod veritas dicit? Est ergo Deus Pater verus, tanquam veritatis Pater, non extrinsecus creans, sed ex eo quod ipse est, Filium generans, id est quasi sapiens sapientiam, quasi justus justitiam, quasi sempiternus sempiternum, quasi immortalis immortalem, quasi invisibilis 60 invisibilem, quia lux splendorem, quia mens verbum.