Second Council of Tours

Canon 1

Placuit itaque sancto concilio interposita virtute domni Martini in sancta basi- is lica conscribi, ut bis ad synodum annis singulis metropolis et comprovinciales sui in loco, quo deliberatio metropolis elegerit, Deo propiciante conveniant aut, si necessitas sicut actenus mevitabiHs prepedit, vel semel in anno sine cuiusHbet excusatione personae, id est regiae vel privatae, sine cuiuscumque utilitatis obstaculo praeter infirraitates certissimae labore praeventum, nullius occassione velaminis, habeat unusquisque concursum; sed, sicut dictum est, neque impedimentum ordinationes regiae neque sub occassione utilitatis aut causae propriae debeat a concilio separari, apostolo praedicante: Rom. 8, 35. Quis nos separavit a caritate Christi? trihuhitio an agustia an persecutio an famis an nuditas an periculum an gladius ? et reliqua. Non debet spiritali opere etiam regalis preferre praeceptio, cum primum in ecclesia sitmandatum: IJiliges Dominmn Deum Mattii. 22,37. tMum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota virtute tua. Unde non debet praecepto Domini persona cuiusHbet hominis anteponi neque debet terrenae conditionis actio vel persona terrere, quos Christus spe crucis armavit. Si quis episcoporum, ut superiiis dictum est, ad sinodum venire distulerit, usque ad maiorem sinodum a fratribus et conprovintialibus maneat excommunis nec eura cx alia provincia ullus episcoporum interea communicare praesumat. Ipse enim suae divisionis praeparat instrumenta, qui cum suis fratribus in membris ecclesiae non concordat.

Canon 2

Item decernitur propter illud coeleste mandatum: Pacem meam do vobis, ut i4, pontiticalis afFectus inter consacerdotes inviolabiliter conservetur. Verum si pro peccatis, ut assolet, ex causa livor emerserit, ut pendente certamine sibi invicem reconciliare non possint, electis ab utraque parte fratribus, id est presbyteriS; praeponderante dulcidine litis iacula finiant et vota pacis adquirant. Nam qua fronte fistucam de alterius oculo velit eruere, qui in suo trabem non respicit imminentem? aut quid in aliis arguit, a quo vitii fons inundat? Si quis autem ab utraque parte, ut dictum est, electis presbyteris, hoc est suis membris, atque mediantibus se fratri reconciliari neglexerit, cum ad synodum venerit, non solum reatum coram coepiscopis se cognuscat incurrere, verum etiam congruae poenitentiae intelligat viudictam subire. Opportunum namque est illum animadversione succumbere, qui mtelligendo peccavit et, quod doceri debuit, in sese neglexerit.

Canon 3

Ut corpus Domini in altari non imaginario ordine, sed sub crucis titulo componatur

Canon 4

Ut laici secus altare, quo sancta misteria celebrantur, inter clericos tam ad vigiliis quam ad missas stare penitus non praesumant, sed pars illa, quae a cancellis versus altare dividitur, choris tantum psallentium jjateat clericorum. Ad orandum et communicandum laicis et foeminis, sicut mos est, pateant sancta sanctorum.

Canon 5

Ut unaquaeque civitas pauperes et egenos incolas alimentis congruentibus pascat secundum vires; ut tam vicani presbyteri quam cives omnes suum pauperem pascant. Quo fiet, ut ipsi pauperes per civitates alienas non vagentur.

Canon 6

Ut nullus clericorum vel laicorum praeter episcopum epistolia facere presumant '.

Canon 7

Ut episcopus nec abbatem nec archipresbyterum sine omnium suorum cumpresbiterorum et abbatum concilio de loco suo praesumat eiecere neque per premium alium ordinare nisi facto concilio tam abbatum quam presbyterorum suorum. Quem culpa aut negligentia eicit, cum omnium presbiterorum suorum concilio refutetur.

Canon 8

Quicumque episcojnis illum, quem alter episcopus excommunicatum habet, postquam fuerit de ipsius excommunicatione commonitus, communicare praesumpserit, usque ad synodum excommunis habeatur-.

Canon 9

Adicimus etiam, ne quis Brittanum aut Ronianum in Armorico sine metropolis aut comprovincialium voluntate vel literis episcopum ordinare praesumat. Quod si quis contraire temptaverit. sententiam in anterioribus canonibus prolatam observet et a nostra caritate usque ad maiorem synodum se cognoscat esse remotum, quia merito a caritate nostra vel nostris ecclesiis segregantur, qui patrum statuta contemnunt.

Canon 10

De familiaritatibus mulierum licet crebrius sit in canonibus rephcatum, adtamen necesse est, ut, si secta virgulta, quae mala pollulaverant, rursus fidei falce is succidantur et iam radicitus eruantur. Nullus deinceps clericorum pro occasione necessitatis faciende vestes aut causa ordinandac domus exti-aneam mulierem in domum suam habere praesumat. Et cuni iubeamur victum aut vestitum ai-tificiolo quaerere et manibus propriis laborare, quid opus est in domum serpentem includere pro veste, quae multeformis vestem non propterea deponit, ut nudetur, sed ut se gratiorem, dum renovatur, ostendat? Nuhus ergo clericorum, non episcopus, non presbiter, non diaconus, non subdiacouus, quasi sanctimonialem aut viduam vel ancillam propriam pro conservatione rerum in domum suam stabilire praesumat, quae et ipsa extranea est, dum non est mater aut soror aut filia quae etiam pronior propinquavit ad culpam, dum dinoscitur sul)iecta dominatu. Si quis episcoporum aut presbiterorura seu diaconorum aut subdiaconorum de hac re statuta patrura vel nostra temerare praesumpserit, excommunicetur.

Canon 11

Si quis episcoporum ad distringendura eos, qui in hac facilitate perdurant, neglegens apparuerit, sicut in ipsa sancta basilica est publice recitatum ex • consensu commune atque omnis populi, sententiam precessorum canonum se incurrere omnino cognoscat, sic tamen, ut tam metropolis suis cumprovincialibus, quam cumprovinciales metropoli suo, si resistere aut contemnere episcopum clerici sui praesumpserint, dent omnino solatium. Et quia dixit sancta scriptura: Frater fratrem adiuvans Prov. is, m. exaltahifur, quicumque pro causa Dei fratri suo solatium commonitus dare distulerit, usque ad synodum removeatur. Xara si episcopus se contemni sentiens fratres suos in solatio suo non commonuerit, ipse sciat, qualiter reddat Doraino rationem.

Canon 12

Episcopus coniugem ut sororeui habeat et ita conversatione sancta gubernet doraum oranem tara ecclesiasticam quam propriam, ut nulla de eo suspitio quaqua ratione consurgat. Elt Licet Deo propitio clericorum suorum testimonio castus vivat, quia cum illo tam in cella quam, ubicumque fuerit, sui habitant eumque prosecuntur- et presbiteri et diaconi vel deinceps clericorum turba iuniorum Deo adiutore eonversantur: sic tamen propter zelotem Deum nostrum tam longe absint mansionis propinquitate divisi, ut nec hi, qui ad spem recuperandam clericorum servitute nutriuntur, famularura propinqua contagione polluantur.

Canon 13

Episcopura episcopiara non habentem nulla sequatur tui'ba mulierum; videlicet salvatur vir per mulierem fidelem, sicut et mulier per virum fidelem, ut i- cor. ?, u. apostolus ait. Nam ubi talis custodia necessaria non est, quid necesse est, ut raiseria prosequatur, unde fama consurgat? Habeant ministri ecclesiae, utique clerici, qui episcopum serviunt et eum custodire debent, licentiam extraneas mulieres de frequentia 2.5 quohabitationis eiecere.

Canon 14

Et ne occasio faraara laceret honestatis, quia aliqui laici, dum diversa perpetrant adulteria, hoc, quod de se sciunt, in aliis suspicantur, sicut ait Senica: Pessimum in eum vitium esse, qui in id, quod insanit, ceteros putat furere, ut et ipsis putantibus aut certe estimaiitibus locus amputetur, nullus sacerdotum ac monaehorum colligere alium in lecto suo praesumat nec liceat monachis cellas haljere communis, ubi aut bini maneant aut pecuHarea reponi possint, sed scola laborem communi construatur, ubi omnes iaceant aut abbate aut praeposito inminentem, ut, dum duo vel tres vicissim et legunt et excubaut, alii consoleutur, ut non solum sit custodia corporum, sed et surgat pro lectione assidua profectus animarum.

Canon 15

Si qui in monasterio conversi sunt aut converti voluerint, nullatenus exinde habeant licentiam evagandi nec, quod absit, ullus eorum coniugem ducere aut extranearum mulierum familiaritatem habere. Xam sieut supi-a dictum est, si uxorem duxerit, excommunicetur et de uxoris male societatis consortio etiam iudicis auxilio separetur. Quod si iudex ad hoc solatium dare noluerit, exconimunicetur. Qui infelix mouachus tale coniunctione fedatus si per cuiuscumque patrocinium se conatus fuerit defensare, et his, qui in hac pertinacitate perdurat, et ille, qui eum exceperit ad defensandum, ab ecclesia segregentur, donec revertatur ad sejta monasterii et iudictam ab abbate, quamdiu ei praeceptum fuerit, agat penitentiam; et post satisfactionem revertatur ad gratiam.

Canon 16

Ut niuher iutra septa monasterii nullatenus introire permittatur. Si abba in hac parte aut praepositus neglegens apparuerit, qui eam viderit et non statim reiecerit, excommunicetur.

Canon 17

De ieiuniis vero antiqua a monachis instituta conserventur, ut de pascha usque quinquagessima excepto rogationes omne die fratribus prandiura prae. paretur; post quinquagessima tota ebdomada ex asse ieiunent. Postea usque kalendas Agusti ter septimana ieiunent: secunda, quarta et sexta die excepto his, qui aliqua infirmitate constricti sunt. Augusto, quia cotidie missae sanctorum sunt, praudium habeant; Septembro toto et Octobro et Novembro, sicut prius dictum est, ter in septimana, de Decembre usque natale Domini omni die ieiunent. Et quia inter natale Domini et epyfania omni die festivitates sunt, idenique prandebunt excepto triduum illud, quod ad calcandam gentilium consuetudinem patris nostri statuerunt, privatas in kalendis lanuarii fieri letanias, ut in ecclesia psalletur et ora octava in ipsis kalendis circumcissionis missa Deo propitio celebretur; post epyfania vero usque quadragensima ter in septimana ieiuncnt.

Canon 18

Idemque pro reverentia domni Martini vel cultu ac virtute id statuimus observandum, ut tam in ipsa basilica sancta quam in ecclesiabus nostris iste psallendi ordo servetur: ut in diebus aestivis ad matutina sex antephane binis psalmis explicentur; toto Augusto manicationes fiant, quia festivitates sunt et missae; Septembre septem antephane exphcentur binis psalmis; Octubre octo ternis psalmis; Novembre novem ternis psalmis; Decembre deoem ternis psalmis; Januario et Febroario idemque usque pascha; sed, ut possibilitas habet, qui facit amplius pro se et qui minus, ut potuerit. Superest, ut vel duodecim psahui expediantur ad matutina, quia patrum statuta praeceperunt, ut ad sexta sex psalmi dicantur cum allelugis et ad duodecima duodecim idemque cum allehigis, quod etiam angelo ostendente dedicerunt. Si ad duodecima duodecim, cur ad matutina non idemque vel duodecim exphcentur? Quicumque minus quam duodecim psahuos ad matutina dixerit, ieiunet usque ad vesperum, panem cum aqua manducet; non illi sit altera in ilia die ulla refectio. Et qui hoc facere contempserit, una ebdomada panem cum aqua manducet et ieiunet omni die usque ad vesperum

Canon 19

Archipresbiteri vero vicani et diaconi et subdiaconi non quidem omnes, sed plures in hac suspicione tenentur a populo, qaod cum coniugibus suis maneant. Pro qua re hoc placuit observare, ut quocienscumque archiepi-esbiter seu in vico manserit seu ad viham suam ambulaverit, unus lectorum canonicorum suorum aut certe aliquis de numero clericorum cum illo ambulet et in cella, ubi ille iacet, lectum habeat pro testimonio. Septem tamen inter subdiaconus et lectores vel laicus habeat concessus, qui vicissim septemanas suas cum illo facere omnino procurent; qui distulerit, fustigetur. Et si in hoc presbiter neglegens inventus fuerit, quod non hoc sic implere contendat, triginta diebus communione privetur, donec poenitentiam agat et sic revertatur ad gratiam. Reliqui presbyteri et diaconi ac subdiaconi vicani hoc studeant, ut mancipiola sua ibi maneant, ubi uxoris suae; illi tamen segregatim solitarii in cella iaceant et orent et dormiant Nam qui uxores non habent, in parte de mancipiolis suis habeant cellulas segregatim, ubi et ipsi quidem orent segregati et dormiant. Nam si inventus fuerit presbiter cum sua presbiteria aut diaconus cum sua diaconissa aut subdiaconus cum sua subdiaconissa, annum integrum excommunis habeatur et depositus ab omni officio clericali inter laicos se observare cognoscat, eo tamen permisso, ut inter lectores in psallentium choro colligatur. llli vero archipresbyteri, qui talem cautellam super iuniores suos habere noluerint et non eos habuerint studio distringendi, ab episcopo suo in civitate retrudantur in cella ibique mense integro panem cum aqua manducent et poenitentiam agant pro sibi credito clero, quia nulli clericorum iuxta sententia canonum cum coniuge sua manere permittitur et quia haeresis Nicolaitarum per Nicolai facilitatem surrexit, uti legitur: Ista haeresis preshiterorum a quodam presbitero primum surrexit, etiam quod nullus potuit aestimare, quod auderet ille, qui corpus Domini consecrat, talia perpetrare, nisi tempore novissimo pro peccatis nostris ista surrexerunt. Si illi diaconi omnium sententia episcoporum damnati sunt et heretici reputati ac si tales diaconi illi subiacent maledictione, quos patrum statuta pro hac causa damnarunt, quid illi infelices presbyteri, qui tali sunt peccato subiecti, ut alios trahant in praeceps secum, qui eos tali ordine vivere cernunt, ut, qui deberent esse forma praecepti, ipsi inveniantur forma peccati. Rectius est, ut capud morbidum, si curare non potest, amputetur, quam grex pro eodem infelicetur. Tales ergo sacerdos et pastor non debet a populo venerari sed rennui, qui non formam disciplinae sed vitii docet, dum se ipsum non corregit.

Canon 20

Et quia in sententiam papae Innocenti ad tJictritium episcopum Rotomagensem latam- legitur scriptum de virginibus, quae Christo spiritaliter nupserunt et velari a sacerdote meruerunt, si postea nupserint, quod vix etiam ad agendam poenitentiam mereantur accedere, quia sic dicit: Si enim de hominibus haec ratio custoditur, ut, quaecumque vivente viro altero nupserit, haheatur adidtera, qnanto magis et illa damnanda est, quae se ante immortale sponso coniimxerat et postea ad humanas nuptias travsmigravit? Et adiecit: Hae vero, quae necdum sacro velamine tectae sunt, tamen in proposito virginali semper nianere simulaverant, licet velatae non sint, si postea nupserint, his agenda aliquanto tempore poenitentia est, quia sponsio earum a Deo tenehatiir. Nam si inter homines solet honae fidei contractus nulla ratione dissolvi, quantum magis ista pollicitatio, quam cum Deo peregit, solvi sine vindicta non debet. Post haec de viduabus adiunxit: Si apostolus Paulus, quae a proposito viduitatis discesserunt, dixerat eas hahere damnationem, ubi ait: 'Quia primam fidem irritam i- Tim. 5,12 fecerunt etc Quis sacerdotum contra decretalia quae a sede apostolica processerunt, agere praesumat vel quis, quod peius est, contra sententiam; quam vas electionis Paulus apostolus Spiritu sancto ministrante promulgavit, aliud conscribere ulla ratione praesumat, cum dicat ipse per Spiritu sancto: Qui praedicaverit stiper id, quod ciedicavi, cf. gm. 1, s. anathema sit? Et quorum autorum valere possit praedicatio, nisi quos sedis apostolica semper aut intromisit aut apogrifare non fecit? Et patres nostri hoc semper custodierunt, quod eorum praecepit auctoritas. Nos ergo hoc sequentes, quod vel apostolus Paulus vel papa Innocentius statuit, in canonibus nostris inserentes statuamus observandum: ita dumtaxat, ut nulkis nec sacratam Deo virginem neque si in honore Christi veste mutavit, tam viduam quam puellam, aut rapere aut competere aut sibi in coniugium sotiare praesumat, quia etiam lex Romana constituit: Quicumque sacratam Deo virginem vel viduam fortasse rapuerit, si postea eis de iiinctione convenerit, capitis sententiam feriantur; item: Si qnis, non dicam rapere, sed adtemptare matrimonii iungendi cansa sacratas virgines vel viduas ansus fuerif, capitis sententiam feriatur; cum etiam in chronicis habeatur de virginibus gentilium tempore, quae se Vestae sacraverant, postmisso proposito et corrupta virginali gvatia legale sententia vivas in terra fuisse defossas. Si prof; ina colentes tali sunt sententia condemnatae, quanto magis, quae in 2.5 honore redemptoris sui se veste mutaverint et perseverare noluerint, utique gravem debent exspectare sententiam, sicut in Arelatense synodo habetur insertum: De puellis, quae se voveriid Deo et preclari decore nominis floruerint, si 2>ost viginti quinque presertim annos etatis ad terrenas nuptias sponte transierint, id custodiendum esse decrevitnus, ut cum his, quibus se alligaverint, communione priventur, ita ut eis postulantihus poenitentia non negetur, cuius poenitentiae communio multo tempore differutur; cum etiam iam in antiquos Meleuitanos canones fuerit statutum: Item placuit, ut, quicumque episcoporum necessitate periclitantes pudicitiae virginalis, cum petitur potens vel raptor aliquis formidatur vel si ctiam aliquo mortis periculoso scrupido compimcta fuerit, ne non s velata moriatur, aut exigentibus parentihus aut his, ad quorum curam pertinet, velaverit virginem seu velavit intra viginti quinque annos oetatis, non ei obsit concilium, quod de isto annorum numerum constitutum esf. Nos vero, quos lex perimi iubet, si cupiunt audire praeconem, volumus, ut convertantur et vivant. Nam tunc perimendi sunt oris gladio et a communione privandi, si relicta sibi decreta seniorum observare noluerint et pastorem suum audire dispexerint et se separare noluerint. Qui ergo in hac pertinatia perdurare voluerint et plus in volutabro malae conversationis permanere, quam se de vetito coniugio separare, perenni excommunicatione damnentur. Et quicumque episcoporum aut presbyterorum vel diaconorum aut subdiaconorum eis communicare praesumpserit, usque ad synodum ab omnibus episcopis excommunis habeatur. Et ex- i cludatur excusationis adinventio, quod modo aliquae dicere meditantur, quod propterea se veste mutaverint, ne eas inferiores personae macularint, cum non solum domni gloriosae memoriae Childebertus et Chlotcharius reges constitutionem legum de hac re custodierint et servaverint, quam nunc domnus Charibertus rex successor eorum praecepto suo roboravit ut nullus ullam nec puellam nec viduam absque parentum voluntatem trahere aut accipere praesumat. Quaecumque enim timet violentiam et non vult habere maritum, refugiat ad ecclesiam, donec propinqui possint eam principis imperio aut sacerdotes vel ecclesiae beneficlo liberare et defensare ac condigno sociare marito; nam quae se veste mutaverit, absque dolo in eo proposito, quod disposuit, perseverare procuret. Illud vero, quod aliqui dicunt: Vidua, quae benedicta non fuit, quare non debet maritum accipere? Sed omnes sciunt, quod numquam in canonicis libris legitur benedictio viduahs, quia solus propositus illi sufficere debet, sicut in Epaunenses canones a papa Auito vel omnibus episcopis conscriptum est: Viduarum consegrationem, quas diaconas vocitant, ah omni religione nostra penitus abrogamus; et expressius decretum est in synodo Arelatense: Professas vidiius, si coniventiam prestiterint, enm raptoribus csse damnandas. In prophetis legitur, quia de alienigenis contra interdicta Dei Hebrei sortiti fuissent uxores, populum Dei a gentibus superatum; post. predicante propheta ([uia dimisere uxores et filios et separaverunt se de inlicitis coniugiis, statim victoria fuisse secuta. Quicumque ergo de laicis ingenuus cum talibus excommunicatis participari praesumpserit, excommunem se esse cognuscat.

Canon 21

De incestis vero censuemus statuta canonum vetera non irrumpi; satis enim facinius, si in hac parte statuta prisca servemus. Sed propterea fuit iterare necessarium, quia dicunt piures, quasi quod precessorum neglegentiam sacerdotum illis non fuisset apertum; sed revera mentiuntur, cum sciamus tales et tantos viros nulla tenus huic neglegentiae subiacuisse, sed hoc, quod scripturae sanctae testantur, assidaae praedicasse. Propterea placuit etiam de voluminibus librorum pauca perstriugere et in canonibus inserere, ut scarpsa lectio de aliis libris in unum recitetur ad populum. Sic enim Dominus locutas est: Custodite leges meas atque iudicia, quae faciens homo vivit'- in eis. Ego Uominus. Omnis Jiomo ad proximam sanguinis sui non accedat, ut revelet turpitudinem eius. Ego Dominus. Turpitudinem patris tui et turpitudinem matris ttiae non discoperies; mater tua est, non revelahis turpitudinem eius. Turpitadinem uxoris patris tui non discoperies; turpitudo enim pairis tui est. Turpitudinem sororis tuae ex patre sive ex matre, quae domi vel foris generata est, non revelahis. Turpitudinem filiae filii iui vel nepiis ex filia non revelahis, quia turpitudo tua est. Turpitudinem filiae uxoris patris tui, quam peperit patri tuo, id est soror tua, non revelubis. Turpitudinem sororis patris tui non discoperies, quia caro sit pairis tui. Turpitudinem sororis matris tuae non revelahis, eo quod sit caro matris tuae. Turpitudinem patris tui non revelabis nec accedis ad uxorem eius. que tihi uffinitate coniungitur. Turpitudinem nurus tuae non revelahis, quia uxor fdii tui est, non discoperies ignominiam eius. Turpitudinem uxoris fratris non revelahis, quia turpitudo frairis est. Turpitudinem sororis ttiae et filiae eius non revelahis. Filium fliae eius et fdiam fdiae illius non sumes, id reveles ignominiam eius, quia caro eius sunt et tales coitus incestus est. Sororem uxoris tuae in pellecatum illius non accipies nec revelahis turpitudinem eius. Cttm uxorem proximi tui non coibis nec seminis commixtione maculaveris. Maledictus homo, qui facit sculptile et conflatile, aboniinationem Domino, opus manuum artifcum ponetque illud in abscondito, et respondebit omnis poptdus amen. Maledictus, qui non honorat patrem suum et matrem, et dicit omnis popidus amen. Maledictus, qui transfert terminos proximi sui, et dicit omnis popidus amen. Maledictus, qtii errare facit cecum in itinere, et dicit omnis pondus amen. Maledictus, qui pei vertit iudicium advene, pupille et vidue, et dicit omnis populus anien. Malcdidus, qui dormit cum uxori patris sui et revelat operimentum lectuli eius, et dicit omnis popidiis anien. Maledictus, qui dormit cum sorore suu, filia patris sui sive matris suae, et dicit omnis populus anien. Maledictus, qui dormif cum socra sua, et dicit omnis populus amen. Maledictus, qui clam percusserit proximum suum, et dicit oninis populus amen. — Iteuique ait sacra sententia leguni, que in hac explanatione omni homine, tam docto quam indocto, aperta est, ut quisque illi aut sororis aut fratris filiam aut certe yradu consuhrinam aut certe fratres nxorem sceleratis sibi nuptiis iunxerif, huic poenae subiaceat, ut de tali consortio separetur, et reliqua. — Item alia: Quaecumque midier sororis suae maritum post illius mortem acceperit vel, si quis cx viris mortua uxori sororem eius aliis nuptiis sihi coniunxerit, noverit tali consortio se esse notahilem. In synodo Aurihanense quam invictissimus rex Chlotueus fieri supplicavit, sic decretum est: Ne superstes frater torum defuncti fratris ascendat; nc sibi quisque amisse uxoris sororem audeat sociare. Quod si fecerit, ecclesiastica districtione feriantur. In Epaunenses canones a papa Auito vel reliquis episcopis constitatum est: Incestis coniunctionihus nihil prorsus veniae reservamus, nisi cum adulterium sepurcdione sanaverint. Incesfus vero nec ullo coniugii nomine praevelandos praeter illos, quos dinumerare funestum est, hos esse censuimus: uf, si quis relictam fratris, quae paene prius soror extiterat, carnali coniunctione violaverit; si quis frater germanam uxoris suae uccepcrit; si qtiis novercam duxerit; si quis consubrine subrincque se societ, ab ccclesia segregetur; et sicut a presente tempore prohibemus, ita ea, que sunt anterius instituta, non solvimus: ne quis relictae avunculi misceatur aut patrui aut privignue concubitti polluatur. Sane quihus coniunctio illicita interdicitur, habebunt ineundi meliores coniugii facultatem. — In canones Aruenus a beatissimis patribus sic habetur insertum: Si quis relictam fratres, sororem uxores, privignam, consubrinam subrinamve, relicfam idem pafrui afqi e avunculi carnalis contagii crediderit consortio violandam et sacrclcge auctorifatem divinae legis ac iura nafure perruperit et, cui caritatis ac affectus solatio exMbere deiuerat, pudicitiae expugnator vim inferre temptaverif, apostolicae constifutionis senfcnfia feriatur et, quamdiu in tanto versafur scelere, a Chrisfiano coefu afque convivio rel ecclesie mafris communione privabitur. — Nos hoc, quod patres nostri statuerunt, in omnibus roboramus, quia praecepto Domini apostolo praedicante docemur, ut a nobis filii nostri severitate potius corrigantur, quam ignava tepiditate ad perpetranda graviora laxentur, ut ait: Quid vultis? in virga veniam ad vos, an in caritate et spiritu mansuetudinis? i.cor.4,21-5,5. Omnino auditur inter vos fornicatio, et talis fornicatio, quales nec inter gentes, ita ut uxorem patris sui aliquis Jiabeat. Et vos inflati estis et non magis luctum habuistis, ut tollatur de vicdio vestrum, qui hoc opus fecit. Ego quidem absens corpore, praesens autem spiritu iam iudicavi ut presens eum, qui sic operatus ist, in nomine Domini nostri lesu Christi congregatis vobis et meo spiritu cum virtute Domini nostri lesu Christi etim, qui talis cst, tradere satane in interitu carnis, ut spiritus salvus sit in die Domini Hostri lesu Christi. Ergo quia dixit apostolus: Imitatores mei estote, sicut et ego Christi, 1. cor. 11,1. non nos presumptiosos exestimet homo, si sequentes apostoium quemquam ab ecclesia segregamus, donec reminiscatur et revertatar ad vitam, quam per Dominum nostrum lesum Christum et baptismum meruit habere perpetuam, ne non peccato faciente nec diabulo persuadente perdat et baptismi gratiam et vitam aeternam.

Canon 22

Enimvero quoniam cognovimus nonnullus inveniri sequipedas erroris antiqui, qui kalendas lanuarii colunt, cum lanus homo gentilis fuerit, rex quidem, sed esse Deus non potuit: quisquis ergo unum Deum Patrem regnantem cum Filio et Spiritu sancto credit, non potest integer Christianus dici, qui super hoc aliqua de gentilitate custodit. Sunt etiam qui in festivitate cathedrae domni Petri intrita mortuis offerunt et post missas redeuntes ad domus proprias ad gentilium revertuntur errores et post corpus Domini sacratas daemoni escas accipiunt. Contestamur illam sollicitudinem tam pastores quam presbiteros gerere, ut, quoscumque in hac fatuitate persistere viderint vel ad nescio quas petras aut arbores aut ad fontes, designata loca gentilium, perpetrare, quae ad ecclesiae rationem non pertinent, eos ab ecclesia sancta auctoritate reppellant nec participare sancto altario permittant, qui gentilium observationes custodiunt. Quid enim daemonibus cum Christo commune, cum magis sumenda iudicium delicta videantur addere, non pui'gare.

Canon 23

Et licet libros Ambrosianos habeamus in canone, tamen quoniam reliquorum sunt aliqui, qui digni sunt forma cantare, volumus libenter ampiectere praeterea, quorum auetorum nomina fuerint in limine prenotata; quouiam, quae fide constiterint, dicendi ratione non obstant.

Canon 24

Illud quoque, quamquam priorum canonum sit auctoritate pretixum, quod, dum inter se saeviunt domni nostri ac malorum hominum stimulo concitantur et alter alterius res rapida cupiditate pervadit, non ista caduca actionem, qua inter sese agunt, ecclesiastica rura contingere aut contaminare praesumant, inviolabiliter observandum censemus: ut, quicumque tam ecclesiae quam episcopi res proprias, quae et ipse ecclesie esse noscuntur, quas pontifex actoribus ecclesiae dinoscitur assignasse, vel abbatum aut monasteriorum sive presbyterorum quaqua temeritatem pervadere, competere vel confiscare praesumpserit, tunc, reservato correctionis hoc loco adhuc, pres- bitero eiusdem ecclesiae, cuius interest, pervasorem convenit admonere et, si restitutionem distulerit, adhuc quasi filios ab omnibus fratribus ad reddendum missis epistulis compellatur. Qui si pertinaciter in pervasione persteterit et se tollere post tertiam communicionem de reicola aut ecclesiae aut propria noluerit, conveniant omnis omnino una coniventia simul cum nostris abbatibus ac presbyteris vel clero, qui stipendiis ex ipso alimento pascuntur, et, quia arma nobis non sunt altera, auxiliante Christo circumsepto clericali choro necaturi pauperum, qui res pervadit ecclesiae, psalmos CVIII. dicatur, ut veniat super eum illa maledictio, quae super ludam venit, qui, dum loculos faceret, subtrahebat pauperum alimenta; ut non solum excommunis, sed etiam anathema moriatur et coelesti gladio feriatur, qui in dispectu Dei et ecclesiae et pontificum in hac perversionem praesumit assurgere. Illud etiam annecti placuit, ut, qui de fratribus ad dandum solatium venire pro certa infirmitatis necessitate non potuerit, abbates et presbyteros in vice sua transmittat. Qui si preter certam infirmitatis excusationem commonitus aut venire aut transmittere noluerit, remotum se a fratrum caritate esse cognuscat. Nam, quod quidem non credimus, si quis contra decreta nostra tali temeratori communicare praesumpserit, in se causam excommunicationis transformet et cam eodem se a caritate omnium sacerdotum cognoscat esse remotum.

Canon 25

Placet itaque ac omnibus nobis convenit observare, ut, quia nonnulli memores sui per quaslibet scripturas pro captu animi de facultatibus suis ecclesiis quid contulisse probantur, quod a diversis Deum miuus timentibus eatenus mortifera calliditate tenetur, ut aliorum oblatio illis perteneat ad ruinam nec intueri corde possint diem iudicii, dum nimiae cupiditatis delectantur ardore: quicumque ergo immemor interitus sui res ecclesiis, ut supra diximus, delegatas iniuste possedens praesumpserit retinere et veritate comperta res Dei servis suis dissimulaverit reformare, ab omnibus ecclesiis segregatus a sancta communione habeatur extraneus nec alium mereatur habere remedium, nisi cum culpam propriam rerum emendatione purgaverit. Indigne enim ad altare Domini properare permittitur, qui res ecclesiasticas et audet rapere et iniuste possedere iniqua defensione perdurat; necatores enim pauperum iudicandi sunt, qui eorum taliter alimenta subtraxerint. Sacerdotalis tamen debet esse provisio, ut vindictam admonitio manifesta praecedat, ut res usurpatas iniuste quis tulerit adhibeta w aequitate restituat. Quod si negiexerit et necessitas compulerit, postea praedonem sacerdotalis districtio maturata percellat. Neque quisquam per interregna res Dei defensare nitatur, quia Dei potentiam cunctorum regnorum terminos singulare dominatione concludet

Canon 26

Ut iudices aut potentes, qui pauperes oppremunt, si commoniti a pontifice suo se non emendaverint, excommunicentur

Canon 27

Nullus episcoporum de ordinationibus clericorum praemia praesumat exigere, quia non solum sacrilegum, sed hereticum est. Sicut in dogmatibus ecclesiasticis habetur insertum, non ordinandum clericum, qui per ambitionem ad imagiuem Simonis magi pecuniam offert sacerdoti. Et quia dixit: Gratis accepistis, gratis date. Cum talis sit, qui gratiam Dei a sacerdote estimat pretio comparari, quales illi, qui vendit. Uterque usque ad sinodum ab ecclesia segi'egetur; cauta enim est in salute provisio ad eftugienda culpa delicti aditum delinquendi repelli.