LettersBook VIII: To illustrious men and others

ARGUMENTUM.--Cinthium praefectum Urbis extollit, justitiae aequitatisque defensorem, et populum sibi commissum non minus verbis quam exemplo instruentem. Hinc sumpta occasione de officio concionatoris disserit. Hortatur postremo eumdem, ut in via, quam semel inceperat, constanter persistat, pauperesque et eum, cui non est adjutor, Ecclesiaeque praecipue facultates tueatur.

Domno CINTHIO, Urbis praefecto, PETRUS peccator monachus salutem.

Propriae virtutis audire praeconium, sicut vanos in jactantiam erigit, ita bonos ac sobrios ad gratiam humilitatis accendit, imo magis ad recti operis provocantur augmentum, dum attolli favoribus audiunt collata sibi dona virtutum. Heri plane, dum in ecclesia B. Petri apostolorum principis de praesentis tunc Epiphaniae solemnitate, prout divina clementia suggerebat, concionaremur ad populum, ita locutus es, non ut praefectum reipublicae, sed potius ut sacerdotem decebat Ecclesiae nec saecularis hominis verbum, sed apostolicae praedicationis audiebatur eloquium. In quo nimirum, quem imitari censendus es, nisi illum, qui rex et sacerdos, et mundum regit per divinae virtutis imperium, et semetipsum Patri pro nobis obtulit salutaris hostiae sacramentum? Nos etiam per ejusdem Redemptoris gratiam, cujus membra sumus, idipsum, quod ipse est, ut essemus accepimus. Unde Joannes in Apocalypsi dicit: « Qui dilexit nos, et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo: et fecit nos regnum et sacerdotes Domino et Patri suo. » Et Petrus: « Vos, inquit, genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis, ut virtutes annuntietis ejus qui de tenebris vos vocavit in admirabile lumen suum. » Constat ergo quemlibet Christianum esse per gratiam Christi sacerdotem, unde non immerito debet ejus annuntiare virtutem ( vide scholia ad calcem opusculi ). Tu praesertim hujus sacerdotii et regni evidenter imitaris exemplum, dum et in tribunalibus legitimae sanctionis jura promulgas, et in ecclesia persequens exhortationis instantiam, astantis populi mentes aedificas. Ego autem, cui per sacerdotalis ordinis gradum injunctum est praedicationis officium, vocis incommodum patior, atque ideo ad satisfaciendum plurimae plebis auribus non assurgo, sed dum apostolicae gratiae sacerdotes, Gregorium videlicet et Ambrosium, fractum stomachum vocisque defectum conquerentes attendo, desperatione postposita, mentem in statum vividae consolationis attollo; nec erga me deputo tremendi judicis iram, quod tam sublimibus viris ad humilitatis arbitror pervenisse custodiam. Illud me potius angit, illud atrocius mei cordis arcana transfigit, quia dum voce raucio, sicut docendi facultate non affluo, sic etiam vel exiguum lucidae conversationis igniculum non emitto. Perfecto praedicatori duo sunt permaxime necessaria, videlicet ut sententiis doctrinae spiritualis exuberet et religiosae vitae splendore coruscet. Quod si sacerdos quispiam ad utrumque non sufficit, videlicet ut et vita clarus, et doctrinae facultate sit profluus, melior est vita procul dubio quam doctrina. Dulcior quippe est fructus operum quam folia nuda verborum. Et plus valet vitae claritas ad exemplum quam eloquentia, vel urbanitas accurata sermonum. Quamobrem in ipso Dominicae nativitatis articulo, sicut evangelica testatur historia: « Pastoribus angelica virtus apparuit eosque Dei claritas circumfulsit. » Ubi praesto subjungitur: Quia dixit illis angelus: Nolite timere, ecce enim evangelizo vobis gaudium magnum, quod erit omni populo, quia natus est vobis hodie Salvator, qui est Christus Dominus, in civitate David.

In manifestatione vero, qua magis quaerentibus ostensus est, index ejusdem Redemptoris nostri stella luce quidem radiavit, sed verba non protulit. Quid ergo designatur per angelum, qui et splendore claruit et Dominum nuntiavit, nisi geminae gratiae praedicator, qui scilicet et doctrinae verba exuberat, et sanctae religionis splendore coruscat? Quid vero per stellam, nisi simplex quilibet honestae vitae sacerdos innuitur, qui licet affluentis eloquii facultate non polleat, claris tamen operibus, velut quibusdam laudabilis vitae radiis micat, et quos non erudit verbo, vivae conversationis confirmat exemplo? Quia ergo sacerdotes Ecclesiae sunt coeli, qui enarrant gloriam Dei; necesse est ut sacerdos, qui praedicatoris officio fungitur, et doctrinae spiritualis imbribus pluat, et religiosae vitae radiis splendeat, instar illius angeli, qui natum Dominum pastoribus nuntians, et splendore claritatis emicuit, et quod evangelizare venerat, verbis expressit. Hinc est quod per Malachiam dicitur: « Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem requirunt ex ore ejus, quia angelus Domini exercituum est. » Quod si non potest esse angelus, qui per linguam praedicatoris officium naviter impleat, sit saltem stella, quae radios sanctae conversationis emittat. Hoc ipsum siquidem stella splendore suo magis innotuit, quod lingua loquens angelus pastoribus nuntiavit. Unde per Danielem dicitur: « Qui docti fuerint fulgebunt quasi splendor firmamenti; et qui ad justitiam erudiunt multos, quasi stellae in perpetuas aeternitates. » Necesse est tamen ut clarius per vitae meritum luceat qui facundae praedicationis affluentia non abundat. Hinc est quod Moysi, qui de semetipso colloquenti Domino dixerat: « Obsecro, Domine, non sum eloquens ab heri et nudius tertius; et ex quo locutus es ad servum tuum, impeditioris et tardioris linguae sum; » adeo postmodum facies clarificata resplenduit, ut filiorum Israel visus obtunderet, et in eum prae splendoris magnitudine respicere non valerent, Aaron vero, de quo illi divina voce responsum est: « Aaron frater tuus Levites, scio quod eloquens sit; » nullus supernae claritatis splendor accessit. Quibus plane dum quid divinitus injunctum fuerit solerti meditatione considero, utriusque munus a te suppleri quadam operis imitatione perpendo. « Ego, inquit, ero in ore tuo et in ore illius, et ostendam vobis quid agere debeatis; ipse loquetur pro te ad populum, et erit os tuum; tu autem eris ei in his quae ad Deum pertinent. » Nam dum populi multitudinem praefectoria jurisdictione, et judiciariae potestatis vigore coerces, quid aliud quam Aaron officium imples? Et cum eumdem populum ad ea, quae Dei sanctis exhortationibus provocas, quid aliud quam Moysi spirituale propositum pius aemulator usurpas? Age igitur, macte virtute, vir strenue, et in agro te Domini tanquam duplex operator exerce; profice, satage, labora; et in his, quae gloriose coepisti, gloriosius persevera; modo forense ligitium examine justitiae dirimens, modo servata mensura tui ordinis, in ecclesia salutiferae exhortationis verba depromens, modo in his quae ad Deum pertinent, Moysis vestigia sequere, modo in causarum, negotiorumque saecularium calculis, Aaron sacerdotis exempla propone. Esto itaque Benjamin [Benjemini], qui utraque manu utaris pro dextera, quatenus sic jurgia tumultuantis populi per disciplinae vigorem reprimas, ut in quantum tui ordinis facultas suppetit, etiam ecclesiastici status jura componas. Videatur in te de ore Jesu prodire gladius ex utraque parte acutus, ut mucro quo praecingeris, et tumentia rebellium corda perterreat, et a perversorum quorumlibet violentiis, inopes, ac pupillos et ecclesiastica praecipue jura defendat. Sentiant te transgressores legum violatae justitiae vindicem; gaudeant te super se rectores ecclesiarum strenuum atque sollicitum vigilare custodem. Esto David in sanctae discretionis arte discipulus, qui et clementer indulsit se persequentibus veniam, et rigidam tenuit in alienae caedis ultione censuram. Judae quoque Machabaei te pedissequum exhibe, qui ad hoc non cessabat, et fulmineus in hostes irruere et tumentia tyrannorum colla gladiis ultoribus obtruncare, ut contribules suos ab imminenti saevientium barbarorum caede protegeret. Pro tuendis ergo facultatibus Ecclesiarum infoederabiliter dimicans, violentos pauperum oppressores ulciscere; aequitatis atque justitiae loricam tene, totum te non domesticae curae, sed reipublicae constanter impende. Ita superstitem te et patrem patriae nuncupet Roma, et idoneum se defensorem habere sancta gratuletur Ecclesia. Post obitum quoque apud utramque, et memoria tua semper in laude, et nomen sit in benedictione.

ARGUMENTUM.--Eumdem Cinthium reprehendit quod propter orationis fortasse studium, commissum sibi jus populo dicendi munus non impleret. Ostendit igitur quam sit laudabile quantique meriti justitiam administrare.

Domno CINTHIO praefecto PETRUS peccator monachus salutem in Domino.

Dilectissime, qui tantae dignitatis administras officium, formidabile valde est, si te reddas aliquando torpore desidiae resolutum. Multas siquidem adversum te fieri querelas audio ab his, qui negotiorum causas habent, quia videlicet legalis judicii sanctionem a te obtinere non praevalent. Audi ergo quid vir sapiens dicat: « Judex sapiens judicabit populum suum, et principatus sensati terrae stabilis erit. Secundum judicem populi, sic et ministri ejus, et qualis rector est civitatis, tales et inhabitantes in ea. » Quibus itaque [utique] verbis aperte colligitur quia si tu servaveris justitiam, ac probe fueris justus, justi fient non modo ministri, sed et quique tibi sunt in urbana plebe subjecti. Cave ergo ne propter peculiaris orationis studia, quibus insistere forte contendis, disciplinam tam innumerabilis populi, qui tibi commissus est, negliges, et propter proprium commodum, communem salutem plebis quae justitiam a te praestolatur, omittas. Scriptum quippe est: « Qui conservat legem multiplicat orationem; et sacrificium salutare attendere mandatis. » Justitiam ergo facere quid est aliud quam orare? Alibi quoque scriptum est: « Justitia elevat gratias [gentes]. » Et Psalmista: « Beati, inquit, qui custodiunt judicium et faciunt justitiam in omni tempore. »

Memini plane excellentissimum ducem Gothifredum mihi retulisse quae scribo: Avunculus, inquit, meus, aeque nomine Gothifredus, praepotens videlicet vir, ad faciendam justitiam nimis erat intentus, et super subditos sibi populos legalium sanctionum disciplinam vigoremque tenebat, adeo ut aliquando, congregata coram se plebis innumerae multitudine, ipse dux excelsa voce clamaret: Proferat causam suam in medium qui vult habere judicium. Cumque hoc praeconis officio functus tertio diceret et nullus e tanto populo responderet, intellexit omnibus satisfactum indirempta prorsus atque sopita omni lite causarum. Tunc equum laetus ascendit, et populum non jurgantem, sed pace mutua perfruentem, cum gaudio dereliquit. Post cujus obitum, vir quidam raptus in spiritu per soporem ductus est ad infernum, et diversa poenarum tormenta conspexit; inter quae vidit Richardum Verdunensem abbatem, velut excelsas machinas erigentem, et anxium atque sollicitum, tanquam munita castrorum propugnacula construentem. Hoc enim morbo laboraverat abbas ille, dum viveret, ut in extruendis inaniter aedificiis, omnes fere diligentiae suae curas expenderet, et plurimas facultates Ecclesiae in frivolis hujusmodi naeniis profligaret. Quod ergo fecit in vita, hoc perferebat in poena. Is itaque, qui haec in sopore cernebat, dum hinc inde plurima curiosus attendit, visus est sibi videre avunculum meum, qui superius dictus est, in aureo subsellio praesidentem. Cui nimirum duo angeli videbantur assistere, et flagella manibus ventilantes, conabantur aestus in ejus facie, more ministrantium, temperare. Cumque quis esset ille is qui haec videbat inquireret, responsum est ei. Justitia. Nimirum qui justitiam, dum viveret, fecit, ipsum quoque post mortem justitiae vocabulum meruit. Tu etiam, dilectissime, naviter officium tibi creditae administrationis exerce, ut tanquam commissae vineae te operarium credas, nec a laboris exercitio torpeas, si nummum dignae remunerationis exspectas. Legalium itaque sanctionum severitas reprimat, quos honestatis pudor ab excessibus injustitiae non coarctat vigoremque sentiant legis, quos rectitudinis limitem praevaricare convincit violentia pravitatis, ut dum his, qui tibi subjecti sunt, sua cuique jura servantur, tibi quoque ministerii tui merces apud Deum digna servetur.

ARGUMENTUM.--Albertum quemdam, virum potentia et nobilitate illis temporibus insignem, ad debitam parentibus exhibendam reverentiam, hac epistola cohortatur, propterea quod audierat ab illo matrem non in eo quo decebat honore prae uxoris amore haberi. Quod ut grave crimen exaggerat.

ALBERTO clarissimo viro PETRUS peccator monachus salutem in Domino.

Divinae legis mandata procul dubio despicit qui deferre parentibus parvipendit; qui suis genitoribus non obedit, sortis funiculum in terra viventium non admittit. Quo contra per Moysen divina voce praecipitur: « Honora patrem tuum et matrem, ut sis longaevus super terram. » Vir etiam Sapiens ait: « Qui honorat patrem suum, vitam vivet longiorem, et qui obedit patri, refrigerabit matrem. » Moxque subjunxit: « Qui timet Dominum honorat parentes, et quasi dominis serviet his qui se genuerunt, et in opere, et in sermone, et in omni patientia. » Justo plane Dei solet evenire judicio, ut qui parentibus humiliter subditur, ipse quoque parens effectus, in propriae sobolis obedientia delectetur. Unde scriptum est: « Qui honorat patrem, jucundabitur in filiis, et in die orationis suae exaudietur. » Merito quippe in suis a Deo precibus exauditur, qui Deum praecipientem exaudiens, parentum suorum legibus subditur. Praeterea sicut genitoribus maledicens, dignus est mortis ultione percelli: ita qui reverenter obtemperat, meretur divinitus benedici. In lege quippe scriptum est: « Qui maledixerit patri, vel matri, morte moriatur. » Alibi quoque scriptum est: « Honora patrem tuum, ut superveniat tibi benedictio a Domino, et benedictio illius in novissimo maneat. » Ubi mox sequitur: « Benedictio patris firmat domos filiorum: maledictio autem matris eradicat fundamenta. » Si ergo filiorum domus parentum maledictione destruitur, eorumque benedictionibus stabilitur; cavendum valde est, ne si parentes offendimus, successuram nobis propaginem destruamus.

Significatum est mihi, nobilissime vir, quia sanctam matrem tuam uxoris amore despicis et contemnis, nullumque sibi dominii jus in domestica rei familiaris ordinatione concedis. In quo scilicet facto, quid aliud quam naturam ignis cerneris imitari, qui cum ex lignis prodeat, ligna consumit et in cinerem vertit, lapides autem excoquit et candidos reddit? Ligna nempe, ex quibus egreditur, quasi matrem nascendo consumit; lapides autem, a quibus exstinguitur, ad exhibendam calcis albedinem candidos facit. Cum igitur ignis in lignis ardeat, lapides coquat, contrarios habet in non contrariis rebus effectus. Nam etsi lapides et ligna diversa sint, contraria non sunt, sicut album et nigrum, quorum in lapidibus unum facit, alterum in lignis. Clarus illos clarificans, haec offuscans, cum in illis omnino deficeret, nisi in istis viveret. Unde bene vir Sapiens ait: « Honora patrem tuum, et gemitum matris tuae non obliviscaris; memento quoniam nisi per illos natus non fuisses, et retribue illis, quomodo et illi tibi. » Perpende igitur, quantae crudelitatis sit illos despiciendo contemnere, per quos habes et ipsum esse, quantaque dignum sit te genitoribus tuis humilitate submitti, quibus et naturalis essentiae substantiam debes, et quod ab illis te non ambigis puerum percepisse, quantopere debeas nunc grata vice senibus redhibere. Unde scriptum est: « Fili, suscipe senectam patris tui, et ne contristes eum in vita illius, et si defecerit, veniam da, et ne spernas eum in tua virtute. » Sed forte dices: Mater mea me frequenter exasperat, duris verbis meum et uxoris meae corda perturbat; non possumus tot injuriarum probra perferre, non valemus austeritatis ejus et severae correptionis molestias tolerare. Sed in hoc tibi copiosior merces acquiritur, si dum contumeliam suscipis, gratiam reddis, et dum conviciorum sale conspergeris, humilitate blandiris. Hinc enim est: « Eleemosyna patris non erit in oblivione, nam pro peccato matris restituetur tibi bonum. » Cum igitur pro peccato matris bonum restituitur, cur saeviens, vel injuste delinquens, non aequanimiter perferatur? Terribile certe est quod Scriptura dicit: « Quam malae famae est, qui relinquit patrem, et est maledictus a Deo qui exasperat matrem. » Porro, qui parentes inhonorat, quoniam divinitus abdicatur, nunquid non et in hac vita confunditur? Sed audi Scripturam: « Gloria, inquit, hominis ex honore patris sui, et dedecus filii pater sine honore. » Sed dum veterum congerimus testimonia Scripturarum, etiam novi casus apponere non gravemur exemplum, ut saltem ostensa divinae justitiae vindicta [non] praetereat, quos mandatorum coelestium cingula non refrenant.

Pridie nempe post vesperam, ex ore ipsius Alexandri venerabilis papae, me contigit audire quod refero. Ardericus, inquit, quidam Mediolanensis urbis indigena, dum uxore ducta, celebraret nuptiale convivium, conquestus est opipator conspersum epulis defecisse pigmentum. Cumque hujus rei calumniam sponsus in matrem non sine quodam jurgii tumore devolveret, et cur hanc pateretur inopiam iratus et contumax inquisisset, mater autem se sufficienter exhibuisse ministris hanc speciem econtrario responderet, ille tandem iracundiae felle permotus, manus inferre non timuit, eique protervus ac furiose vesaniens alapam irreverenter incussit. Sed, o divina justitia iracundiam nostram vindicans, sed non irata; in furentis animi rabiem saeviens, sed quieta; ulciscens impacatae mentis insaniam, sed tranquilla! Unde Salomon: « Tu autem, inquit, Dominator virtutis, cum tranquillitate judicas, et cum magna reverentia disponis nos. » Eamdem sane percussoris maxillam, hoc est sinistram, repente languor invasit, eumque nimiis vexare doloribus coepit. Cumque languor in dies perniciosius ingravesceret, acerrimis dolorum stimulis hominem intolerabiliter fatigaret, mugitibus ac stridoribus ejulare compelleret, tandem mater quae privignum senserat in percussura, recognovit filium in natura; et non duritiam, ut ille meruerat, novercalem, sed maternorum exhibet viscerum pietatem. Jam nempe tumescentis mandibulae caro turpiter computruerat, jam virus ac sanies per concavam vulneris fistulam distillabat. Cumque misere hominem hinc inde percelleret, et exhalantis corruptela putredinis et intimi vis doloris poenitebat initi connubii, et alterum forte virum jam metuebat uxori, et quam cernebat noviter nuptam, jam quodammodo quasi biviram deputabat. Mater itaque periclitanti filio non justitiae talionem reddens, sed religiosa potius pietate compatiens, ad ecclesiam B. Nazarii martyris properat, accumulat vota, offert munera, pavimento prosternitur, orat, obsecrat, anhelat; ac delinquenti filio veniam lacrymabiliter flagitat. Maternis itaque precibus adest divina misericordia; et quam ut pro laedente deposceret inspiravit, etiam ut et aegrotantem propitiatus erigeret exaudivit. Paulo post denique solutis ac putrefactis undique carnibus, os de mandibula cecidit; ac protinus, omni dolore fugato, cicatrix occalluit, sicque jam desperatum hominem incolumitati pristinae divina pietas reparavit. Hoc itaque modo in unius hominis facie, et divinae misericordiae character exprimitur, et humanae culpae signaculum retinetur: ut dum exossata facies cernitur, et sanata evidenter eluceat, et quid filii saevientis immeruit, et quid ei apud aures divinae clementiae materna pietas impetravit. Haec igitur te, vir clarissime, divina virtus admoneat, haec prosilientis in matrem plaga perterreat, et non modo se, sed et serenissimam uxorem tuam a socerina prorsus offensione compescat: quatenus dum honoras parentem quod est primum in promissione mandatum, transmisso quandoque deserto, cum his qui veri sunt Israelitae, terram merearis intrare viventium.

ARGUMENTUM.--Albericum et ejus conjugem, quibus filius infans recenter mortuus erat, consolari nititur, ostendens laetitia potius quam moerore excipiendam esse illius mortem, utpote cum ad sempiternam felicitatem ex hac miseriarum valle sine ullo labore et certamine translatus sit.

Domno ALBERICO senatoriae dignitatis viro, et ERMILINAE conjugi, PETRUS peccator monachus salutem in Domino.

Noveritis, dilectissimi, quia cum communem excellentiae vestrae filium ad Dei omnipotentis imperium ex hoc saeculo transisse cognovimus, subiti nos moeroris angustia perculit, et tristitiae non levis aculeus cor nostrum pia compassione transfixit. Sed cum recepto consilio diligenter examinare rem coepimus, et nosmetipsos reprehensibiles judicamus, et sublimitatis vestrae prudentiam moerorem deponere submissis precibus humiliter suademus. Quid enim boni vestra devotio in conspectu Dei omnipotentis agere potuit, ut ipse vobis tanti muneris beneficium merito praestitisset? Videlicet ut de semine vestro sobolem ad coelestia regna transferret, inter angelos constitueret, stola immortalitatis indueret, ac diademate perpetuae gloriae coronaret: propriis insuper ulnis astringeret, oscula tanquam dulcis pater infigeret, et velut uterinum filium, in illo quietis aeternae thalamo feliciter collo aret. Ecce nos infelices et miseri, quod utique de me meisque similibus et compeccatoribus loquor, quod jejunantes et adversus malignos spiritus infoederabili concertatione jugiter obluctantes sperare vix possumus; iste sine ulla sudoris et laboris instantia, gratis obtinuit, et ad illud beatorum civium nuptiale convivium sine ullo certaminis ac fastidii labore pervenit. Huc accedit, quia qui filium de vestris manibus abstulit, et eum plus sibi quam vobis diligens, in contubernium suae adoptionis ascivit, potens est multo vobis meliorem reddere; et pro uno, multiplicem ex vobis sobolem propagare. Anna nimirum uxor Elcanae, unicum filium in tabernaculo ad servandas legis divinae ceremonias jugiter excubare constituit; eumque, sicut Scriptura testatur, « Domino velut in foenore commodavit. » Hinc est quod eadem sancta mulier ad Heli sacerdotem dicit: « Oravi, et dedit mihi Dominus petitionem meam, quam postulavi eum; idcirco et ego commodavi eum Domino cunctis diebus, quibus fuerit accommodatus Domino. » Cui etiam sacerdos Heli: « Reddat Dominus tibi semen de muliere hac pro foenore quod commodasti Domino. » Porro, quod pro foenore commodatur, non simplex summa, sed multiplicata recipitur. Unde et illic praesto subjungitur: « Visitavit ergo Dominus Annam, et concepit, et peperit tres filios et duas filias. » Qui ergo pro uno filio tam uberem prolem reddidit, quanto magis vos in propagando semine de sancti vestri conjugii charitate laetificare potuit, qui filium vestrum non in terreno tabernaculo servire praecepit, sed potius in illa coelesti Hierusalem ante suae majestatis obtutum perpetuo regnare constituit? Excessant ergo, dilectissimi, de oculis vestris lacrymae, gemitus et suspiria reprimantur, lugubria quaelibet de vestris vultibus evanescant, et festiva serenitas, deposito prorsus omni moerore, resplendeat. Dicat itaque sancta prudentia vestra simul cum rege David: « Propter infantem, dum adhuc viveret, jejunavi et flevi: dicebam enim: Quis scit si forte donet eum mihi Dominus ut vivat infans? Nunc autem, quia mortuus est, quare jejuno? Nunquid potero revocare eum amplius? Ego vadam magis ad eum; ille non revertetur ad me. » Quamobrem, dilectissimi, omnia doloris atque moestitiae lamenta deponite, solita domui vestrae spiritualis laetitiae gaudia reparate, mentes vestras ad spem supernae consolationis erigite, et divini verberis ictus non solum patienter et aequanimiter, sed etiam alacriter tolerate. Omnipotens Deus, qui Filium vestrum de vestris manibus tollere, et in propriae dilectionis amplexus dignatus est paterna pietate transferre, multiplex utique pro uno puero germen attribuat, et insuper nunquam morituram bonorum operum sobolem generare concedat.

ARGUMENTUM.--Petrum senatoriae dignitatis virum, qui ecclesiam construere aggressus, nescio qua de causa, statim ab incepto destiterat, ad perficiendum coeptum opus hortatur, ostendens non esse verum quod nonnulli garriebant, nullam mercedem iis tribui a Deo, qui ecclesias aedificant. Cujus rei gratia Salomonis et aliorum exempla in medium affert.

Domno PETRO senatoriae dignitatis viro, PETRUS peccator monachus salutem in Domino.

Electorum ac reproborum commune est bona quaelibet indifferenter incipere, sed electorum est specialiter quae bene coepta sunt consummare. Isti siquidem in eo quod inchoant immobiliter perseverant: illi, dum semper inconstantiam variant, propositum velociter mutant. Unde scriptum est: « Stultus ut luna mutatur. » Coepisti quidem, dilectissime, monasterium aedificare, sed antequam sese ad sexquipedalem fere mensuram muralis structura subrigeret, defecisti; ut merito secundum evangelicam quis valeat hoc irridere sententiam, qua dicitur: « Quia hic homo coepit aedificare, et non potuit consummare; » vel illud quod in libro Nehemiae Tobias Ammonites de Hierusalem, dum reaedificaretur, irridens ait: « Aedificent; si ascenderit vulpes, transiliet murum eorum lapideum. » Nam dum semiruti pendeant muri et turpiter interrupti, parietina potius digna sunt dici quam valeat ecclesia nuncupari. An putas, ut nonnulli blatterando delirant, nullum mercedis inesse fructum, vel compensationis praemium in ecclesiasticorum constructione murorum? Nunquid ignoras quia peracto templo, Salomoni regi Dominus in somnis apparuit, eique non modo sapientiam ultra mensuram capacitatis humanae, sed et incomparabilem divitiarum omnium copiam praerogavit? « Sapientia inquit, et scientia data sunt tibi, divitias autem, et substantiam, et gloriam dabo tibi, ita ut nullus in regibus nec ante, nec post te fuerit similis tui. » Enimvero si Deus omnipotens labores aedificantium ecclesias suas despicit, quid est quod tanto studio sibimet tabernaculum in deserto construi debere mandavit? An parvipendendo, vel negligendo ad Moysen loquitur, dicens « Ecce vocavi ex nomine Beseleel filium Huri, de tribu Juda, et implevi eum spiritu Dei, sapientia, intelligentia et scientia in omni opere, ad excogitandum quidquid fabrefieri poterit ex auro, et argento, et aere, marmore, et gemmis, et diversitate lignorum: dedique ei socium Hooliab Achisamec de tribu Dan, et in corde omnis eruditi posui sapientiam, ut faciant cuncta quae praecipio tibi? » Porro autem qui tanta fieri praecipiebat industria tabernaculum, quod evacuandum in proximo noverat, quanto magis sibi vult ecclesiam construi, quae usque ad finem saeculi ad salutem omnium gentium immobiliter perseverat? Tabernaculum nempe, quod erectum est in deserto, et templum illud, quod constructum est sub Salomonis imperio, umbra erant atque figura hujus Ecclesiae, quae nunc coruscat, in populo Christiano. Unde Moysi dictum est: « Omnia fac, sicut tibi monstratum est in monte. » Hujus scilicet Ecclesiae auctor atque constructor Christus est, qui verus est rex et sacerdos. Illud quoque templum cum post peractum reaedificaretur excidium, restaurationis ejus principes exstiterunt, et Zorobabel, qui fuerat de regia tribu Juda, et Jesus filius Josedech, sacerdos magnus. Unde et Aggaeus propheta dicit: « Suscitavit Dominus spiritum Zorobabel filii Salathiel, ducis Juda, et spiritum Jesu filii Josedech sacerdotis magni, et spiritum reliquorum de omni populo, et ingressi sunt, et faciebant opus in domo Domini exercituum Dei sui. » De hac instauratione per Isaiam dicitur: « Aedificabunt, inquit, deserta saeculorum, et ruinas antiquas erigent, et instaurabunt civitates desertas et dissipatas. » De hac iterum dicitur: « Ecce ego convertam conversionem tabernaculorum Jacob, et tectis ejus miserebor, et aedificabitur civitas in excelso suo, et templum juxta ordinem suum fundabitur. » Ad hujus itaque spiritualis templi non ambigitur pertinere structuram, quisquis ad honorem Dei omnipotentis exteriorem quoque satagit aedificare basilicam.

Porro autem, ut ad explendum quod bene coepisti, non exhortatio sola verborum, sed et ostensum divinae virtutis te provocet signum; Alphanus Salernitanus archiepiscopus, vir videlicet verax ac prudens, in Constantinopolitana se perhibet urbe didicisse quod retulit: Contigit, inquit, imperatorem, cujus tamen vocabulum non tenebat, aliquando plagam caecitatis incurrere, cui nulla medicinalis industriae cura potuit subvenire. Cumque periculum hoc humano studio nullatenus potuisset evadere, aggressus est hoc apud Deum fusis precibus impetrare. Audivit itaque per somnium, quia si B. Laurentii martyris ecclesiam peteret, reparati luminis claritatem divinitus obtineret. Iturus itaque Romam offert votum, jubet parari praesto navigium, fixum statuit arripiendi protinus itineris institutum. Uxor autem dum parvulis adhuc filiis amissionem formidat imperii, dum sub regiae dignitatis occasum, dum marini discriminis metuit viro periculum, religiosae fraudis aggreditur argumentum. Dedit ergo remigibus hoc mandatum, ut nullatenus Romam recta progressione contenderent, sed per diversos portus ac littorum stationes subsistendo ac reprimendo navigium, iter tantummodo simularent. Sed dum nautae regem, ut edocti fuerant, varia locorum nomina permutando, deludunt; ac modo in anteriora procedunt, modo per sinuosos flexus atque reflexus in eadem loca, per quae processerant, relabuntur; regina, latomorum ac coementorum adhibita multitudine, augustissimam ac valde mirificam in honorem B. Laurentii construxit ecclesiam, juxta mensuram videlicet illius basilicae, quam praefatus martyr habet in ipso Romae suburbio constructam. Dicebat enim: Si datum est, ut per B. Laurentium vir meus redeat ad salutem, quidquid Deus Romae potest, et hic nihilominus potest. Sed dum hinc imperator per diversos anfractus ac stationes littorum spatiando deducitur, illinc per plurimos artifices operum basilica fabricatur; simul et fabrica mirifice decorata perficitur, et annus impletur. His igitur hoc modo peractis, praefatus princeps ad moenia Constantinopolitana reducitur, qui tamen Romam esse, sociis ita perhibentibus, arbitratur. Provisum est itaque ac diligentius accuratum, ut nulli nisi Latine loquentes assisterent, qui videlicet inquirenti Romam et B. Laurentii martyris adesse basilicam suaderent. Ad manus itaque ductus, ecclesiam imperator ingreditur, et confestim luce recepta, circumstantes sese conspicere conjugem, clientes atque domesticos admiratur.

Venerabili Desiderio Casinensis rectore coenobii referente, didici quod his apicibus adnotare curavi. Sanctimonialis, inquit, quae Bella vocabatur, in monasterio B. Petri apostoli, quod intra moenia Beneventanae urbis situm est, deguit; quae, dum advixit, religiosae vitae tramitem non reliquit. Porro dum esset desponsata, juxta natales suos, conspicui germinis viro, ut coelestem susciperet sponsum, contempsit carnale conjugium. Nuptialium itaque tabularum foedus abrupit, et monachicum susceptura velamen, ad perpetuae virginitatis auctorem, et incontaminatae pudicitiae thalamos convolavit. Ab istis igitur rudimentis sanctae conversionis districtioris vitae se lege constrinxit omnemque carnalis illecebrae mollitiem sublimis intentionis pede conculcans, rigidae severitatis censura, longe aliter educatum corpus edomuit, adeo ut in nudo pavimento membra jejuniis saepius attenuata collideret, nullumque sibi, praeter solam humum, lectisternium provideret. Sed, ut de vita hujus interim taceam, quod de magistra sua, Offa nomine, quae videlicet eam in sanctimonialis ordinis religione genuerat et nobiliter educaverat, retulit, breviter expedire contendam. Ait enim quia, dum nocturno silentio ex more maturius surgeret, et orationibus crebris insistens sacrosancta altaria cum odore succensi thymiamatis circuiret, quadam nocte thuribulum, sicut solebat, arripuit, ad locum, ubi thus reponebatur, accessit; sed casu quodam, sive collapsam, sive sublatam hanc, sicut speraverat, speciem non invenit. Huc accessit, quia vis ventorum quae tunc inclementius inhorruerat, radiantis lucernae lumen exstinxit. Cumque sollicito spiritu religiosa mulier huc illucque discurreret, et odoramentum quod thuribulo superponeret nullatenus inveniret, repente quidam inter ipsas tenebras venit, et in manum ejus thymiama, quod quaerebat, immisit. Quod nimirum per angelum potuisse fieri non incongrue possum opinari. Aiebat etiam quia praedicta mater sua, dum in eo quo paulo post obiit depressa languore decumberet, cernentibus his omnibus qui coram lectulo propius assistebant, mirabile visu! repente toto corpore sit in aerem sublevata ibique diu librata perstitit, donec coeptae orationis vota persolvit. Quae postquam feliciter obiit, sanctum corpus ejus intra ecclesiam est sepultum. Super cujus tumulum saccum frumento plenum rusticus posuit, quem protinus vehementissimo propulsum turbine divina virtus abjecit. Sic itaque rudis et imperitus rusticus, sua de pulvere coactus est frumenta colligere, dum sancti corporis vasculo dignam noluit reverentiam exhibere. Cum...

ARGUMENTUM.--Hac epistola B. Petrus Dam. consolatur aegrotum. Consolationis vero caput est, quia tribulationes electis Dei servis divinae praedestinationis sunt signa, quod probat multis ac praecipue auctoritate S. Jacobi. Monet deinde ut sedulo caveat a desperatione. Tandem ostendens S. Pauli testimonia debere nos in aerumnis laetari, ad passionum tolerantiam hortatur.

Domno G. nobilissimo viro PETRUS peccator monachus fraternae charitatis obsequium.

Rogasti me, dilectissime, ut consolatoria tibi per epistolas verba transmitterem, et amarum animum tuum inter tot flagella, quae pateris, blandis admonitionibus obdulcarem. Sed si prudentiae tuae ratio non obdormiat, praesto est consolatio, cum et ipsa verba ad haereditatem capessendam, te divinitus erudiri, ut puta filium, indubitanter ostendant. Quid enim apertius eo quod dicitur: « Fili, accedens ad servitutem Dei, sta in justitia et timore, et praepara animam tuam ad tentationem? » Ubi enim timor est et justitia, adversitatis cujuslibet tentatio non servilis est tortura, sed paterna potius disciplina. Unde et B. Job inter ipsa verberum flagella cum diceret: « Qui coepit, ipse me conterat, solvat manum suam, et succidat me; » protinus addidit: « Et haec mihi consolatio, ut affligens me dolore non parcat. » Magna quippe electis Dei est consolatio ipsa divina percussio, quia per momentanea flagella quae perferunt, ad nanciscendam supernae beatitudinis gloriam firmae spei gressibus convalescunt. Sicut enim Scriptura testatur: « Non judicat Dominus bis in idipsum. » Pravi autem quique, qui se inter verbera ipsa non corrigunt, etsi post vitae hujus adversa flammis traduntur ultricibus, nequaquam bis judicantur, quia duplex eorum contritio sic justo Dei judicio continuatur, ut hic coepta illic infelicius expleatur. Sed sicut duris et obstinatis flagella gehennalium sunt tantummodo primitiae tormentorum, sic profecto bonis et rectis corde eadem flagella coelestium sunt materia praemiorum. Ad hoc enim aurum malleus tundit, ut scoriam faber ejiciat; ad hoc lima frequenter eradit, ut vibrantis vena metalli rutilantius enitescat. « Vasa siquidem figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis. » Unde et per beatum Jacobum dicitur: « Omne gaudium existimate, fratres, cum in tentationes varias incideritis. » Illis quippe jure gaudendum est, quibus et pro malis suis hic afflictio temporalis infertur, et pro bonis quae gesserant, praemia in coelo sempiterna servantur. Felix sane commercium pressuris hic temporalibus atteri, et in illa postmodum perpetuae lucis amoenitate laetari, carnis nunc subjacere molestiis, et ad angelicae postmodum transferri gloriam dignitatis. Ubi nimirum non languor quemlibet aggravat, non tremula senectus incurvat, non amissarum rerum damna discruciant, non acquirendarum aestus inflammat, sed flos perpetuae juventae viget incolumis, et sic conspicua beate viventium species incorruptibiliter vernat, ut viva venustatis gratia jugiter in sua viriditate permaneat; et cum ad nutum cuncta pro desideriis affluant, non amittendi sollicitudo perturbat, ubi sine fine fruendi securitas perseverat.

Quapropter, charissime et dulcissime frater, dum verberibus cingeris, dum coelestis disciplinae tunsionibus castigaris, non mente desperatio deprimat, non querela murmurationis erumpat, non tristitiae moeror absorbeat, non impatientem pusillanimitas reddat; sed semper serenitas in vultu, hilaritas in mente, gratiarum actio resultet in ore. Laudanda quippe divina est dispensatio, quae ad hoc suos temporaliter verberat, ut perpetuis eos flagellis abscondat; ad hoc premit, ut elevet; ad hoc secat, ut sanet; ad hoc dejicit, ut exaltet. Qui enim bona agit, et mala suscipit, quidquid sibi justae retributionis in terra subtrahitur, hoc illi in coelo multiplicius cumulatur. Porro autem medici corporum, quos desperant, ad percipienda passim quaeque petierint alimenta relaxant; at quos erigendos esse conjiciunt, cuncta eis noxiae delectationis edulia minaciter interdicunt; antidota insuper et amara propinant; ut per amaritudinis haustum, ad incolumitatis dulcedinem convalescant. Quid ergo mirum si medicus animarum omnipotens Deus, et quos perpetuae morti cernit obnoxios, vivere delectabiliter sinat; et quos ad vitam eligit, sub districta severitatis suae lege constringat? Nam et animalia, quae in proximo mactanda disponimus, indulgentius victitare permittimus et largiora illis alimenta praebemus; eorum vero penuriam et maciem parvipendimus quae ad usum seminis et ad propagandam sobolem reservamus. Vites quoque et quaeque fecundae arbores putationibus jacent; steriles autem, et quae ignibus sunt tradendae, ramis evagantibus quo liberius, eo diffusius patent. Noli itaque hujus vitae felicitatem pravis hominibus invidere, sed condole; imo quia ipsi non dolent, potius ingemisce. Qui nimirum, velut bruta animalia ad macellum edendo properant, ad gladium lasciviendo festinant. De tuis autem pressuris atque molestiis gaude, et totis in Domino visceribus gratulare, quia qui nunc, ut ita fatear, poenarum inanium levitate deprimeris, remunerandus postmodum pretiosi auri pondera reportabis, Paulo videlicet pollicente, qui ait: « Id enim quod in praesenti est momentaneum ac leve tribulationis nostrae, supra modum in sublimitate aeternum gloriae pondus operatur in nobis. » Scrutare simpliciter apostolica verba et studiose considera, quia quidquid pateris, momentaneum est et leve; quatenus et quod leve dicitur aequanimiter feras; et quod momentaneum est, quantocius evolare confidas. Nec illud etiam te praetereat quam congrue, quam accurate divina sibimet verba respondent; ut ad id quod tribulationis momentaneum et leve promiserat, mox aeternum gloriae pondus reddendo subjungat. Perpende igitur et invicem confer tribulationem et gloriam, momentaneum et aeternum, leve et pondus. Gaude ergo et exsulta, quia quod tribulationis sustines momentaneum est, quod gloriae praestolaris aeternum est. Leve est omne quod toleras; pondus est, quod exspectas. Gaude, inquam, pro tribulatione gloriam, pro levitate pondus, pro momentaneo recepturus aeternum. Inter pressuras igitur et aerumnas, ad illum semper oculos erige qui paratus est post flagella dulcedinis suae gremio confovere; qui te post turbines et procellas in supernae quietis amoenitate constituet, et ab oculis tuis lacrymas linteo perpetuae consolationis absterget. « Absterget enim Deus omnem lacrymam ab oculis sanctorum. » Illud etiam apostolicum assidua meditatione revolve, et inter flagella positus, totis in Domino visceribus gratulare: « Non solum, inquit, sed et gloriamur in tribulationibus, scientes quod tribulatio patientiam operatur, patientia autem probationem, probatio vero spem; spes autem non confundit, quia charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis. » His igitur aliisque Scripturae divinae testimoniis, dilectissime, mentem ad patientiam robora, et gaudium post tristitiam laetus exspecta. Ad illud te gaudium spes erigat, charitas fervorem accendat, ut obliviscatur mens bene ebria quod extrinsecus patitur, et ad hoc gliscat et tendat quod interius contemplatur.

ARGUMENTUM.--Hortatur, ut dum secundis rebus utitur, non praesentis vitae bona fluxa et caduca, sed quae post mortem aeterna futura sunt, assidua cogitatione perpendat. Praesertim vero extremi judicii diem ante oculos proponat, in quo et universae molis hujus ruinas, inexorabilis judicis rigorem, poenas hominum sceleri praeparatas, seras ac inanes hominum poenitentias saepe saepius meditetur. Amplificat id multis et prophetarum, et sanctorum Patrum auctoritatibus. Tandem concludit iterum hortans, ut quas ex prophetarum et Patrum voluminibus sententias adduxerit, eas in dies meditetur, efficacissimum proinde remedium existimans ad animi vulnera plagasque sanandas.

Domno BONOHOMINI prudentissimo judici PETRUS peccator monachus fraternae vinculum charitatis.

Non ignoro quia cum mea epistola grammaticorum saecularium manibus traditur, mox utrum adsit artificiosi styli lepor attenditur, rhetoricae venustatis color inquiritur, et captiosos syllogismorum atque enthymematum circulos mens curiosa rimatur. Aucupatur nimirum scientiam, quae inflat; charitatem autem, quae aedificat, non miratur; sed juxta Salomonem: « Verba servorum Dei debent esse quasi stimuli, et quasi clavi in altum defixi. » Quae profecto verba idcirco clavis et stimulis comparantur, quia vitam carnalium acutis solent invectionibus pungere, non male blanda delinificae assentationis unctione palpare. Mea igitur grammatica Christus est, qui homo pro hominibus factus est, et in ipso quidquid potest fratrum meorum aedificationi consulere, hoc solum mea novit epistola redolere. Quapropter, charissime frater, nunc tibi dum mundus arridet, dum carnis sanitas fervet, dum prosperitas terrena demulcet, quae post ista sequantur excogita, et jam quasi transactis, quae praesto sunt, illud prudentia vestra solerter examinet, quae praesentibus futura succedant. Quaecunque ergo transitoria sunt, altiori consilio jam transisse decerne, et velut ludificatoriae illusioni somnium deputa; illuc mens tua recurrat, illuc sollicitos acuminis sui oculos dirigat, quod postquam contigerit, transire non novit, terribilem quoque ultimi judicii diem jam in conspectus tui praesentia pone, et repentinum tantae majestatis adventum tremefactis visceribus retracta. Nec illum diem putes esse longinquum, quem propheta tanto ante nos saeculo vicinum, et veluti jam esset in limine, praedicabat, dicens: « Juxta est dies Domini magnus, juxta est et velox nimis; vox diei Domini amara, tribulabitur ibi fortis; dies irae, dies illa; dies tribulationis et angustiae; dies tenebrarum, et caliginis; dies nebulae et turbinis; dies tubae et clangoris. Pensa, dilectissime, extremum diem judicii super corda reproborum qua asperitate vidit propheta amarescere, quem tot appellationibus non valuit explicare. Enimvero, ut taceamus nunc de illis nunquam finiendis damnationis aeternae suppliciis, et tantummodo si solus ille ultimi diei terror, et horror, ut dignum est, studiose discutitur, tota mundi hujus deceptrix, et falsa felicitas, ac si lutum vel infructuosa littoris alga judicatur. Quem enim vox illa non terreat, quis non medullitus contremiscat, cum audiat ipsum Dominum dicentem in Evangelio: « Quia sicut fulgur exit ab oriente et apparet in occidente: ita erit adventus filii hominis? » Quis, inquam, non expavescat, cum eadem Veritas dicat: « Quia sol obscurabitur, et luna non dabit lumen suum, et stellae cadent de coelo virtutesque coelorum movebuntur? » De quo etiam Petrus ait: « Adveniet autem dies Domini sicut fur, in quo coeli magno impetu transient, elementa vero calore solventur. » Et iterum dicit: « Coeli autem, qui nunc sunt, et terra eodem verbo repositi sunt: igni reservati in diem judicii et perditionis impiorum hominum. » Hinc et Judas apostolus ait: « Ecce, inquit, veniet Dominus in sanctis millibus suis facere judicium contra omnes, redarguere omnes impios de omnibus operibus impietatis eorum, quibus impie egerunt, et de omnibus duris, quae locuti sunt contra eum peccatores impii. » O! si in palato cordis nostri sapere possit quantae amaritudinis est quod per Joannem dicitur: « Ecce venit cum nubibus, et videbit eum omnis oculus, et qui eum pupugerunt, et plangent se super omnes tribus terrae. » Tunc dissolventur renes eorum formidine, qui modo non timent; tunc replebuntur viscera eorum amaritudine, qui modo in carnalis illecebris voluptatis molliter jacent. Tunc enim sanguineas lacrymas effundentes, incipient dicere montibus: « Cadite super nos; et collibus, operite nos. » Tunc enim non est quoquam confugere, non est latibulum ubi se quisquam valeat occultare, nimirum cum et inferni portae panduntur, mors inimica destruitur; pulvis, qui putruerat, id est humana caro, audiens vocem tubae, vivificabitur. Jam quos in gremio suo terra susceperat, quos aqua sorbuerat, quos edax flamma consumpserat, omnes quasi commissum sibi depositum reddunt, et vitae absque ulla sui diminutione restituunt. Tunc enim terra concutitur, aer repentina tempestate turbatur, tonitrua perstrepunt, coruscationes et fulgura humana pectora terrore confundunt. « Deus enim manifeste veniet, Deus noster, et non silebit. Ignis in conspectu ejus ardebit, et in circuitu ejus tempestas valida; advocabit coelum sursum, et terram, ut discernat populum suum. » In die scilicet illa tremenda, cum angelis et archangelis, cum Thronis et Dominationibus, cum Principatibus et Potestatibus apparebit, coelis coruscantibus, terris ardentibus, cunctis etiam elementis in sui obsequii terrore commotis. Quem diem bene ille eximius prophetarum Isaias denuntiat, dicens: « Ecce dies Domini veniet insanabilis, dies furoris et irae: » ut ponat orbem terrae desertum, et peccatores perdat ex eo; stellae enim coeli lumen suum non dabunt, et obscurabitur sol in ortu suo; luna vero non dabit lumen suum, et mandabo universo orbi mala et impiis peccatorum; et perdam contumeliam iniquorum, et arrogantiam superborum humiliabo; et erunt qui relicti fuerunt pretiosi magis quam aurum ab igne probatum; et homo pretiosior erit quam lapis sapphirus. Coelum enim quatietur, et terra movebitur a fundamentis suis propter furorem irae Domini Sabaoth, in die qua supervenerit furor ejus. Sed et Malachias propheta consona his loquitur, dicens: « Ecce veniet Dominus omnipotens, et quis sustinebit diem adventus ejus, aut quis portabit conspectum ejus? » Quoniam ipse ingredietur ignem conflatorium, et sicut paleam ventilantium, et sedebit constans et purgans, sicut aurum, et sicut argentum. Et iterum dicit: « Ecce dies Domini veniet ardens, ut clibanus ut curet [ f., et uret] eos, et erunt omnes alieni, et omnes qui faciunt iniquitatem, ut stipulam incendet eos dies illa quae veniet, dicit Dominus omnipotens: et non relinquetur radix, neque palmes. » Alius vero vir desideriorum ista dicit: « Et ecce videbam, et throni positi sunt, et antiquus dierum sedebat, et indumentum ejus sicut nix candidum, et capilli capitis ejus sicut lana munda, thronus ejus ignis exurens, fluvius igneus currebat ante ipsum; judicium constituit, et libri aperti sunt. » Et paulo post: « Et vidi, inquit, in visu noctis, et ecce in nubibus coeli Filius hominis veniebat, et usque ad vetustum dierum pervenit, et in conspectu ejus oblatus est, et ipsi datus est principatus, et honor, et regnum, et omnes populi, tribus, et linguae ipsi servient; et potestas ejus potestas aeterna, quae non transibit, et regnum ejus non rumpetur. Inhorruit spiritus meus, ego Daniel, hebetudo mea, et visiones capitis mei conturbabant me. » Cum ergo agi coeperint, pandentur sine dubio coeli portae, imo potius ipsum coelum auferetur e medio, tanquam si tabernaculi alicujus velamina colligantur, scilicet ut reparetur et transformetur in melius. Tunc ergo omnia metus habebit, timorque ac tremor implebit universa, nimirum cum ille judicet, qui teste non egeat, qui argumenta non quaerat, qui oratorem causae non postulet, sed his omnibus procul amotis, ipse et gesta et verba et cogitationes dijudicat, atque in medium collocat, et cuncta, veluti in tabulis quibusdam depicta, oculis eorum qui commiserunt ea atque omnibus qui assistere videntur ostendet. Quomodo igitur tunc commovebitur et in metu erit universa creatura? Hinc Isaias ait: « Dies ultionis Domini, annus retributionis judicii Sion; et convertentur torrentes ejus in picem ardentem; die ac nocte non exstinguentur in sempiternum. » Quod beatus quoque Job describit, dicens: « Terram tenebrosam et opertam mortis caligine, terram miseriae et tenebrarum, ubi umbra mortis, et nullus ordo, sed sempiternus horror inhabitat. » Hinc et propheta: « Egredientur, inquit, et videbunt cadavera virorum qui praevaricati sunt in me; vermes eorum non morientur, et ignis eorum non exstinguetur. » Quid enim horribilius dici, quid cogitari potest quam damnationis vulnera suscipere et dolores vulnerum nunquam finire? Hinc per prophetam dicitur: « Descenderunt ad infernum cum armis suis. » Arma quippe peccantium sunt membra corporum quibus perversa desideria, quae concipiunt, exsequuntur. Cum armis ergo ad infernum descendere, est cum ipsis quoque membris, quibus desideria voluptatis expleverunt, aeterni incendii tormenta tolerare. Paulus etiam dicit: « In revelatione Domini nostri Jesu Christi de coelo cum angelis virtutis ejus in flamma ignis dantis vindictam iis, qui non noverunt Deum, et qui non obediunt Evangelio Domini nostri Jesu Christi, qui poenas dabunt in interitu aeternas a facie Domini et a gloria virtutis ejus. » Et iterum: « Terribilis quaedam exspectatio judicii et ignis aemulatio, quae consumptura est adversarios. »

Age ergo, cum ad illud ultimum judicium venerimus, ab eo scilicet Judice judicandi, qui nec falli occulatione criminum potest, nec ad impunitatem promerendam muneris alicujus oblatione corrumpi. Cum coeperint omnia secreta revelari, et non solum actus ac verba, sed etiam ipsae cogitationes ostendi, quid faciemus sub tanti judicis majestate? quid excusationis obtendere poterimus? qua nos defensionis arte purgabimus? quae nobis subventura est poenitentia, quam in hac carne contempsimus? quae nos defensura sunt opera bona, quae in hac vita non egimus? ad quos apostolos, aut ad quos alios sanctos confugituri sumus, quorum exempla simul ac verba despeximus? An forte aliqua se fragilitas corporis excusabit? Sed excusationi eorum reclamabunt omnium exempla sanctorum, qui fragilitatem carnis in carne vincentes, quae fecerunt utique facere nos posse docuerunt; maxime quia cum nec ipsi peccato sua virtute, sed Domini miserantis auxilio restiterunt, qui se et non quaerentibus, ut quaeratur, atque, ut in eum credatur, ostendit; et credentes in se ne a peccato vincantur, invicta protectione defendit. Quid ergo responsuri sunt, si eis Dominus dicat: Si potuistis, quare non restitistis desideriis peccatorum? si non potuistis, quare meum contra peccatum non quaesistis auxilium? aut vulnerati, quare poenitendo non adhibuistis vulneri vestro remedium? Nunquid ad haec non obmutescent? Quid autem excusationis respondeant non habentibus dicit: « Ligatis manibus, et pedibus, mittite eos in tenebras exteriores: ibi erit fletus et stridor dentium. » Consequens est, ut illic dentes strideant, qui hic de edacitate gaudebant. Pensandum ergo est, et summo studio revolvendum qui in illo die terror erit. cum in poena jam remedium non erit. Quae illi confusio, cui reatu suo exigente, continget in conventu omnium hominum angelorumque erubescere? Quis pavor eum, quem et tranquillum mens humana non valet capere, etiam iratum videre? De quo bene per Isaiam dicitur: « Exaltabitur autem Dominus solus in die illa, quia dies Domini exercituum super omnem superbum et excelsum, et super omnem arrogantem, et humiliabitur, et super omnes cedros Libani sublimes et erectas, et super omnes quercus Basan, et super omnes montes excelsos, et super omnes colles elevatos, et super omnem turrim excelsam, et super omnem murum munitum, et super omnes naves Tharsis, et super omne quod visu pulchrum est; et incurvabitur sublimitas hominum, et humiliabitur altitudo virorum et elevabitur Dominus solus in die illa, et idola penitus conterentur: et introibunt in speluncas petrarum et in voragines terrae a facie formidinis Domini et a gloria majestatis ejus, cum surrexerit percutere terram. » Nunc peccata delinquentium videt, et tacet, « tunc autem loquetur ad eos in ira sua, et in furore suo conturbabit eos, » sicut ipse per prophetam dicit: « Tacui, inquit, semper silui, patiens fui, sicut parturiens loquar. » Quisquis enim nunc terrenis commodis inhiat, quisquis lascivae carnis voluptatibus pascitur, tunc aeternae combustionis igne consumetur, et divini furoris gladio devorabitur. Ut enim Propheta dicit: « In igne zeli Dei devorabitur omnis terra, et in gladio ejus omnis caro. » Illic jam a Domino non potest mereri quae petit, qui hic noluit audire quod jussit. A quibus enim divina vox in hac vita despicitur, tunc falsa eorum humilitas cum precibus ante januam veniens non auditur, sed dicitur illis: « Nescio vos; ite, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus. » Et iterum Dominus per Salomonem dicit: « Vocavi, et renuistis, extendi manum meam, et non fuit qui aspiceret; despexistis omne consilium, et increpationes meas neglexistis; ego quoque in interitu vestro ridebo, et subsannabo, cum vobis id quod timebatis advenerit, cum irruerit repentina calamitas, et interitus quasi tempestas ingruerit; quando venerit super vos tribulatio et angustia. Tunc invocabunt me, et non exaudiam; mane consurgent, et non invenient me. » In quo ergo confidimus? ubi spem adipiscendae salutis habemus? nunquid in pecuniarum thesauris, quos in arca recondimus? nunquid in divitiarum affluentia, quas intrinsecus vacui, male exterius possidemus? Sed audi Jacobum apostolum, quanti divitias hominum faciat, quod meritum in terrenae substantiae possessione constituat: « Agite, inquit, nunc divites, et plorate, ululantes in miseriis, quae advenient vobis; divitiae vestrae putrefactae sunt, et vestimenta vestra a tineis comesta sunt; aurum et argentum vestrum aeruginavit, et aerugo eorum in testimonium vobis erit, et manducabit carnes vestras sicut ignis: thesaurizastis enim vobis iram in novissimis diebus. » Et paulo post: « Epulati estis super terram, et in luxuriis enutristis corda vestra. » Eat nunc infelix homo, et fluxui carnalis illecebrae enerviter cedat, quem postmodum barathrum gehennalis incendii pestilenter absorbeat, in cornibus se superbiae nunc arroganter extollat, ut tunc in aeterna morte constrictus immortaliter vivat. Quid enim prodest, si hodie satur eructet in convivio; et cras marceat fetidus in sepulcro? Quid juvat, si se hodie purpureis vestibus induat, et cras pauper et nudus ad inferna descendat? Heu, heu quid tunc dicent miseri, cum se viderint et bona temporalia irrecuperabiliter amisisse, et mala sibi perpetua inevitabiliter imminere? Quae tunc illis mens erit, cum viderint tempus acceptabile, et diem salutis penitus effluxisse et illud tempus adesse, in quo nihil boni facere, nullum perditionis suae remedium valeant invenire? Quam amara eorum conscientia, quam flebilis eorum poterit esse querela! « Tunc enim, sicut Salomon fatetur, flentes, et prae angustia spiritus gementes, dicent: Erravimus a via veritatis, et justitiae lumen non luxit nobis, et sol intelligentiae non est ortus nobis, lassati sumus in via iniquitatis et perditionis, et ambulavimus vias difficiles, viam autem Domini ignoravimus. Quid nobis profuit superbia, aut quid divitiarum jactantia contulit nobis? Transierunt omnia illa tanquam umbra, et tanquam nuntius praecurrens, et tanquam navis, quae pertransit fluctuantem aquam, cujus, cum praeterierit, non est vestigium invenire, neque semitam carinae illius in fluctibus; aut tanquam avis, quae pertransvolat in aerem, nullum invenitur argumentum itineris illius, sed tantum sonitus est alarum verberans levem ventum, et scindens per viam itineris aerem, commotis alis transvolavit, et post hoc nullum signum invenitur itineris ejus: aut tanquam sagitta emissa in locum destinatum, divisus aer continuo in se reclusus est, et ignoratur transitus illius; sic et nos nati continuo desivimus esse, et virtutis quidem signum nullum valuimus ostendere; in malignitate autem nostra consumpti sumus. » Talia dixerunt in inferno ii qui peccaverunt, quoniam spes impii tanquam lanugo est, quae a vento tollitur, et tanquam spuma gracilis, quae a procella dispergitur, et tanquam fumus, qui a vento diffusus est, et tanquam memoria hospitis unius diei praetereuntis.

Idcirco autem, charissime, non tam mea verba quam sacri eloquii tibi exempla propono, ut et si me rustice loquentem digne possit prudentia vestra despicere, vel sanctorum testimonia divinitus inspirata non dedignetur audire. Has igitur, frater charissime, pluresque alias sacrae Scripturae sententias intra mentis tuae armarium collige, quae inter falsas mundi divitias salubrem tibi valeant formidinem generare. Ut enim Salomon ait: « Beatus homo, qui semper est pavidus; qui vero mentis est durae, corruet in malum. » Legimus autem quia nemo potest corrigere quem Deus despexerit. Homo siquidem homini inaniter loquitur, si per semetipsum Deus interius non loquatur. Tu autem, charissime frater, secundum prudentiae tuae ingenium tibi divinitus datum, vitam tuam subtiliter discute, facta tua semper ante oculos pone, Dei judicium pertimesce; sicque te undique sollicita provisione circumspice, ut cum judex advenerit, non dormientem, sed vigilantem, et non cum fatuis, sed cum prudentibus te valeat virginibus invenire, quatenus dum nunc ipse tuus judex efficeris, nequaquam postmodum judiceris: et tunc nihil omnino timeas, qui modo timere non cessas. Sed quoniam apud te plus forsitan proficio Deum precando, quam te praedicando, omnipotens Deus te, frater charissime, et nunc in viam justitiae misericorditer dirigat, et in tremendo suo judicio cum electis ad dexteram positis partem habere concedat.

ARGUMENTUM.--Hortatur ut a perjurio caveat, quod, ut praestare possit, suadet, ut a jurejurando omnino abstineat, remque ipsam simpliciter, juxta evangelicam doctrinam, aut affirmet, aut neget. Deinde ad eleemosynae studium illum inflammare conatur, dum utilitates, quas eadem suis amatoribus affert, enumerat.

Domno MORICO prudentissimo judici PETRUS peccator monachus salutem in Domino.

Quia debilem te, dilectissime, ac teneros nervos interioris hominis tuis visceribus inesse conspicio, plurima Scripturarum praecepta praetereo, ac perexili falce contentus, grave pondus tuis cervicibus non impono. Et, ut rebus ipsis verborum quoque compendium congruat, haec eadem pauca, quae jubeo, succincta nihilominus brevitate perstringo, ut quem gravare metuo ponderibus rerum, in hoc quoque debilitati tuae prospiciam, dum utor etiam brevitate sermonum. Hortor igitur, dilectissime, et charitatem tuam reverenter admoneo, quatenus et juramentis, quae a tuis corregionariis sacrilego ritu frequentantur, abstineas et indigentibus refrigeria ministrare, in quantum facultas suppetit, non omittas. Ab uno igitur horum te velut ab hiantis barathri submersione prohibeo; ad alium autem tanquam ad arcem atque fastigium salutiferae munitionis impello. « Eleemosyna, » siquidem, ut Tobias ait « ab omni peccato et a morte liberat, et non patietur animam ire in tenebras. » Sed, ut de juramentis, sicut praemissa sunt, prius breviter eloquar, quisquis jusjurandum pejerans violat, a Christi se corpore, quasi per quoddam abscissionis dissidium separat, et a redemptionis humanae mysteriis alienat. Nam cum hoc ex more dicatur ab illo qui jurat: hoc faciam, vel certe non faciam, sic me Deus adjuvet, et illud, secundum Evangelium; hoc cum Deo interposita conditione paciscitur, ut si promissa non impleat, a Deo, vel sancto Evangelio ulterius non juvetur. Et sicut tunc, cum initiatus est Christo, per catechismum sacerdotalis officii abrenuntiaverat diabolo et pompis ejus, ita velut retrogradus ac transfuga, sic Deo et Evangelio ejus abrenuntiat, ut in eum, quasi suae quodam conventionis foedere, de foedere non confidat. Et sicut Laban inter se et Jacob acervum posuit lapidum, et interclusit alterutrum praecavendo meatum, sic iste quodammodo inter se et Deum ponit mentiendo perjurium. Signat adversum se librum Evangelii, ut eum aperire non possit, dum inter se et illud omnem salutis aditum intercludit. De quo videlicet libro per Isaiam dicitur: « Et erit vobis visio omnium, sicut verba libri signati, quem cum dederint scienti litteras, dicent: Lege istum, et respondebit: Non possum; signatus est enim. » Quis est enim liber ille signatus, nisi sanctum Evangelium mysticis figurarum sententiis obvolutum, et ab humanae mentis intelligentia procul arcana quadam profunditate remotum? Hic profecto liber ille est, de quo Joannes ait: « Vidi in dextera sedentis supra thronum librum scriptum intus et foris, signatum sigillis septem. » Quae sunt autem sigilla, quibus liber evangelicus obsignatus dicitur, nisi septem illa sacramenta, quibus utique totus ordo Dominicae dispensationis impletur, videlicet incarnatio Domini, nativitas, passio, resurrectio, ad coelos ascensio, deinde judicium, postremo regnum? His itaque sigillis liber evangelicus ita signatus est, ut nisi eum Christus aperuisset, cuilibet omnino patere non posset. Unde subjungitur: « Ecce vicit leo de tribu Juda, radix David, aperire librum, et solvere septem signacula ejus. » Quisquis ergo perjurat, studiose perpendat quia, nisi poenitens canonice satisfecerit, ita sibi septem sigilla evangelicae narrationis occludit, ut nec incarnatio Domini, neque nativitas, neque passio, vel resurrectio, aut ascensio, judicium quoque, vel regnum sibi proficere aliquatenus possit. Omnia scilicet haec a se procul abjicit et quantum ad se in nihilum redigit qui, dum jusjurandum violat cum adjutorio Evangelii, abrenuntiat nihilominus etiam auxilio Dei.

Plane non otiosum credimus, si quod Richardus nostri monasterii prior, vir videlicet honestae vitae, nobis hesterno die retulerit, attexamus: Vir, inquit, in Perusino territorio nuper ad extrema deveniens, duobus liberis suis totidemque filiabus patrimonium suum proportione legavit, ut erciscundae haereditatis maribus quidem relinqueret bessem; femineus vero sexus succederet in trientem. Post cujus obitum unus quoque filiorum ejus defunctus est; superstes vero frater parum putans quia res defuncti fratris cum sororibus non divisit, sed, ut in earum quoque portiunculam controversiae calumniam moveret, adjecit. Quanto nimirum est aucta possessio, tanto magis est possidentis inflammata cupido. Quid plura? Fit forense judicium, diversarum partium allegatores accedunt, causidici perstrepunt, movetur quaestio, calumnia litis intenditur, ab obsistentibus intentio removetur. Tandem inter partes alterutra deliberatione convenit ut presbyter quidam, qui viri contra Germanos fautor erat, se defuncti patris interfuisse judicio perhibebat, jusjurandum daret, sicque decisionis calculum causa susciperet omnemque controversiam unius hominis testimonium consopiret. Cumque presbyter pro viro contra feminas juraturus accederet, jamque manum libro qui propositus fuerat applicaret, subito terriblis serpens ex ea quae supereminebat arbore corruit, librumque complexus, spiris squamosi corporis circumcinxit. Mirantur omnes attoniti, et quodam quasi prodigio stupefacti, praesertim presbyter ipse diriguit, et jusjurandum quod non veritati, sed humanae gratiae devoverat, abjuravit. Sic igitur antiquus hostis, qui virus suae malitiae cordi presbyteri, ut contra veritatem juraret, infudit; adesse se huic juramento per familiarem sibi bestiam visibiliter demonstravit. Illarum quoque patruus, qui rem quidem noverat, sed pro favore viri veritatis testimonium supprimebat, mox ut a judicio recessit, simul cum eo cui insidebat equo in praecipitium decidit; quem sibi substratum bestia toto corpore pene usque ad mortem vehementer allisit, ut divina dispositio patenter ostenderet quia qui constantia spiritus pro veritate stare noluerat, etiam corpore non immerito cecidisset.

Tu itaque, dilectissime, noli supprimere veritatem, sed eam in omni negotio et controversia, juxta tuum posse, defende. Christum quippe, qui veritas est, negare convincitur, qui veritati pro humana gratia reluctatur. A perjuriis cave, imo, si possibile est, ab omni te juramento compesce. Quia sicut, non loquitur nunquam mentitur, qui ita qui non jurat, impossibile est ut perjurium incurrat. Dicit enim ipsa Veritas: « Sit autem sermo vester, est, est, non, non; si quid autem amplius est, a malo est. » Cave ergo perjurium, ne librum adversum te redemptionis humanae compellaris invenire signatum. Neve quod simul etiam proposuimus excidat, eleemosynis animam tuam redime, operibus pietatis insiste. « Date, inquit Dominus, eleemosynam et ecce omnia munda sunt vobis. » Et iterum scriptum est: « Qui dat pauperi, Deo foenerat. » Sustenta ergo pauperem, ut tanquam ipse creditor Deum tibi facias debitorem. Neque enim te omnipotens Deus ad eleemosynam provocat, tanquam desit sibi unde pauperibus suis alimenta provideat; sed idcirco potius illos inopes exhibet, ut tibi redimendi te materiam subministret. Scriptum quippe est: « Divitiae hominis, redemptio ejus. »

Porro autem venerabilis idem frater noster Richardus, qui quod superius dictum est retulit, hoc etiam quod dicturus sum, sicut fama compererat, fideli prosecutione narravit. Octo, inquit, inopes viri, in Hierosolymitano nuper itinere constituti, dum non haberent omnino quod ederent, hebdomadam totam sine victualis alimoniae perceptione transegerant; cumque jam diuturna macerarentur inedia, ac viribus effeti longique itineris molestia tabefacti jam pene deficerent, eosque nutantes vix lapsabunda vestigia sustinerent, ecce canis obvius dentibus mantile trahebat, in quo panis velut in sacculo latebat involutus. Quem panem protinus arripientes, cum gratiarum actionibus alacriter se refecerunt, et in fortitudine cibi illius octo dierum iter incessabiliter expleverunt. Rursumque dum intolerabili postmodum cruciarentur inedia, tres Agareni eorum in itinere facti sunt comites, singulos panes pro sua viritim sustentatione portantes; qui cum nacta refectionis hora discumberent, duo quidam ex eis ita proprios consumpsere panes, ut Christianis esurientibus nil penitus impertirent; tertius autem unam, quam portabat ipse bucellam, in novem frusta divisit, et una duntaxat ipse contentus, singulis qui secum erant Christianis aequales particulas ministravit. Factum est postea, dum simul incederent, ecce leones in eos ferociter irruunt, eosque potissimum, qui panes soli consumpserant, signanter invadunt; quos illico violenter arpaxant, et caeteris evadentibus, illos tantummodo immaniter devorant. Sic nimirum, sic qui soli manducaverant, soli sunt manducati, et qui sine charitate sua bestialiter alimenta consumpserant, frementium bestiarum sunt immanitate consumpti. Postmodum vero per glareas marini littoris gradientes; enormis magnitudinis piscem reperiunt, quem protinus sabulo propter equites, quos eminus adventare contemplantur, abscondunt. Et illi quidem proprius accedentes, dum recentem superaggestae glareae conspiciunt tumulum, quod res erat, arbitrati sunt occultae cujusdam repositionis non deesse mysterium. Incipientes igitur curiose rimari, tandem divino nutu suspicati sunt sepulturam esse defuncti. Sicque dum illi relinquentes coepta, discedunt, isti defodientes benedictionem divini muneris in sua protinus alimenta convertunt....

ARGUMENTUM.--In hujus epistolae fragmentis scribens ad Hermisindem contra superbos invehitur, variisque sacrarum litterarum testimoniis ostendit superbiae fundamentis innixos cito corruere.

HERMISINDI sanctimoniali..... PETRUS peccator monachus.....

« Cum proficiscerentur de Oriente, invenerunt campum in terra Sennaar, et habitaverunt in eo; dixitque alter ad proximum suum: Venite, faciamus lateres, et coquamus eos igni; habueruntque lateres pro saxis, et bitumen pro coemento. » Porro autem cum Christus vere sit Oriens, propheta testante, qui ait: « Ecce vir Oriens nomen ejus, » de oriente veniunt qui a Christi consortio male vivendo, vel proximos lacerando, recedunt. Sennaar autem interpretatur excussio dentium, sive fetor eorum. In campo igitur Sennaar habitabant qui non constituti in arce virtutum, sed potius in convalle vitiorum, et dentes excutiunt, ut proximos suos detractionibus quasi mordicus rodant, et fetores emittunt, dum in coenosae conversationis squaloribus computrescunt; sed eorum dentes Deus omnipotens excutit, dum perversorum quorumlibet et facta simul et verba confundit. Unde et illic dicitur: « Idcirco vocatum est nomen ejus Babel, quia ibi confusum est labium universae terrae, et inde dispersit eos Dominus super faciem cunctarum regionum. » Recte ergo dicitur quia superbi illi homines ac vanae gloriae captatores, nimirum dicentes ad alterum: « Venite, faciamus nobis civitatem et turrim, cujus culmen pertingat ad coelum; et celebremus nomen nostrum, antequam dividamur in universas terras; » habitaverunt in terra Sennaar, quod apud nos, sicut dictum est, sonat excussio dentium, vel fetor eorum, quoniam perversi quique, dum contra divinae legis mandata superbiunt, dum adversus Deum cervicem cordis arroganter attollunt et proximis nonnunquam damnabiliter detrahunt, et ipsi proclivius in obscenae vitae sterquilinio volutantur. Et de excussione quidem dentium per David dicitur: « Tu percussisti omnes adversantes mihi sine causa, dentes peccatorum contrivisti; » et alibi: « Deus conteret dentes eorum in ore ipsorum, molas leonum confringet Dominus. » De fetore quoque eorum propheta alius dicit: « Computruerunt jumenta in stercore suo. » Et Isaias: « Erit, inquit, pro suavi odore fetor. » Enimvero quisquis vult aedificium condere quod facile ruinae non sit obnoxium, necesse est eum non lateres et bitumen habere, quae repente dissiliant, sed lapides potius ac saxa, quae parietes erigant, et calcis ac sabuli coementum, quod ipsos parietes inviolata lapidum compage constringat. Quod ergo jam dicti Babylonii lateres pro saxis, et bitumen habebant pro coemento, carnalis vitae significant aedificium, ad vim ventorum, vel impetum fluminum quantocius obruendum. Urbes illae tabernaculorum, quas Pharao luto paleaque construxit; nimirum luto, quod inquinat; palea, quae destinatur ad flammas, Phithom et Ramesses sunt non sine mysterio nuncupatae. Phithom siquidem interpretatur os abyssi, vel subito. Quisquis enim, juxta Pauli sententiam, supra fundamentum, quod est Christus Jesus, ligna, fenum, stipulam nunc aedificat: quale cujusque opus sit, ignis probabit: et quo magis in altum haec carnalis vitae structura suberigitur, tanto proclivius veluti in abyssi voraginem mersa, subito dissipatur, unde scriptum est: « Ducunt in bonis dies suos, et in puncto ad inferna descendunt. » Bene ergo dicitur et os abyssi, et subito, quia de carnalis vitae, quae per eum innuitur, culmine non segniter, sed cito corruitur; et illud est os abyssi, quod ascensus videbatur esse fastigii, Propheta testante, qui ait: « Dejecisti eos dum allevarentur. » Ramesses vero pabulum dicitur, vel linea; pabulum namque diaboli sunt omnes reprobi, quibus ille tanquam lupus ovibus vescitur, eorumque pernicie velut epulis saginatur. De quibus etiam per David dicitur: « Sicut oves in inferno positi sunt, et mors depascet eos. »

Dixit Dominus ad Moysen: « Projice virgam quam in manu gestas, in terram; et projecit, et factus est serpens. Expavit illico Moyses, et fugit; et ait illi Dominus: « Apprehende caudam ejus; et apprehendit, factaque est iterum virga. » Cuncti liquido novimus quia serpens suasit homini mortem; ergo mors a serpente. Quid autem virga nisi Christus, de quo propheta dicit: « Quia egredietur virga de radice Jesse? » Virga itaque in serpentem, Christus in mortem. Moyses autem expavit, et fugit, quia suspenso in cruce, vel moriente Domino, omnis ille apostolorum numerus tremefactus expavit, et a certae spei ac firmae fidei soliditate recessit. Quia vero cauda extrema pars est corporis, quid nisi finem Dominicae significat passionis? Moyses igitur caudam apprehendit, et nihil ei in virga ultra serpentis apparuit, quia completo Dominicae passionis crucisque mysterio, et fidelis quisque tunc ad fidem rediit, et Christus, consumpta morte, idipsum in se quod fuerat per resurrectionis gloriam reparavit. Tollens Aaron thuribulum, cucurrit per mediam multitudinem, quam vastabat incendium; et stans inter mortuos ac viventes, thymiama obtulit; sicque desaeviens plaga cessavit. Quem sane Aaron nisi Redemptorem nostrum signabat? Ipse namque quoniam ad currendam viam, quasi gigas exsultavit, arrepto passionis suae thuribulo, inter mortuos ac viventes occurrit, et objectu crucis suae, in qua thymiama sacri corporis concrematum est, et Agnus ille coelestis assatus est, vivos ac mortuos separavit; ignisque perniciem ab eis, quasi quidam interveniens murus, exclusit, ut vorax flamma deglutiat infideles quosque, de quibus scriptum est: « Nunc ignis adversarios consumit, et justi, qui fide vivunt, incendium damnationis evadunt. » Quorum mortuorum atque viventium jam et ipsi latrones noscuntur fuisse primitiae, inter quos Dominus crucifixus est, quorum alter electus, alter est merito perfidiae reprobatus. Hoc itaque thymiama sacrificii salutaris atque singularis, quod in ara crucis oblatum est Deo Patri, mons ille fortitudinis inter mortuos viventesque portavit, cum odorem suae notitiae per fideles et infideles effudit. Unde est illud in Canticis: « Unguentum effusum nomen tuum. » Et Apostolus: « Deo autem gratias, qui semper triumphat nos in Christo Jesu, et odorem notitiae suae semper manifestat per nos in omni loco, quia Christi bonus odor sumus Deo in iis qui salvi fiunt et in iis qui pereunt; aliis quidem odor mortis in mortem, aliis odor vitae in vitam. » Pactus quidem est Saul majorem filiam suam Merob David dare uxorem; sed cum tempus advenisset quo dari sibi debuisset, non ei data est, sed alii conjuncta est viro. Dilexit autem Michol filiam Saul alteram David eamque sibi uxorem conjunxit. Merob quippe interpretatur de multitudine; Michol autem, aqua vel ex omnibus. Et quid per Merob, nisi illa duntaxat infidelium turba signatur, quae est de multitudine quae repellitur? « Multi enim sunt vocati, pauci vero electi. » Quid autem per Michol, nisi sancta figuratur Ecclesia, a qua videlicet omnes oriuntur electi, vel quae ex omnibus constat electis? Quae licet filium non genuerit, hic tamen intelligentiae ejus sterilitas non obsistit. Aliud quippe mysterium est, quia regi David est in conjugalitate conjuncta; aliud, quia perstitit infecunda; aliud, quia Christi Domini est sortita conjugium; aliud quia fecunditatis non meruit donum, sed pertulit in Israel sterilitatis opprobrium. Hanc sane David superbi regis Saul sibi filiam junxit, dum fortis manu Jesu ac merito desiderabilis eam de superbi hujus mundi principis obsequio sustulit, sibique confoederationis intimae glutino counivit. Quam videlicet Michol, quae sancta electorum est Ecclesia, superbus ille Saul, hoc est, malignus spiritus, cum Merob auferre minime valet, quia fidelis custos irrevocabiliter eam suae dilectionis obstrinxit amplexibus, qui in Evangelio clamat: « Oves meae vocem meam audiunt, et non peribunt in aeternum, et non rapit eas quisquam de manu mea. »

Qui, contempta terrenae conversationis concupiscentiaeque structura, spiritualis aedificii fabricam construunt, hi quasi lateres in lapidem vertunt; et non in arena mundanae spei, sed in petra fidei, quae Christus est, atria nunquam lapsura constituunt. Unde per Isaiam dicitur: « Lateres ceciderunt, sed quadris lapidibus aedificabimus; sycomoros succiderunt, sed cedros immutabimus. » Lateribus quippe candentibus et lapidibus quadris aedificat quisquis vitiorum voluptatumque lasciviam districtioris vitae rigore castigat, qui legem carnis lege spiritus superat, qui fortitudinem corporis animi virtute demutat. Unde rursus per Isaiam dicitur: « Qui confidunt in Domino mutabunt fortitudinem. » Nam dum, non assumunt, sed mutabunt, dixit, patenter innotuit aliam esse fortitudinem, quae deponitur, aliam quae noviter inchoatur. Hinc electis per Psalmistam dicitur: « Viriliter agite, et confortetur cor vestrum, omnes, qui speratis in Domino. » Hinc Salomon ait: « En lectulum Salomonis sexaginta fortes ambiunt ex fortissimis Israel. »

« Inebriavit me absynthio. » Ebrius quippe, quod tolerat, velut arreptitius pene vel mente captus, ignorat. Quilibet ergo perversus, dum mundi lucra phrenetice concupiscit, qui tot laboribus premitur, ea quae patitur, mala non sentit, quoniam ad cuncta delectabiliter ducitur, in quibus poenaliter fatigatur.

« Sicut oves in inferno positi sunt, et mors depascet eos. » Oves habet Christus, quas ad amoena virentia caulis coelestibus introducat; oves habet, et ille rugiens, quas insatiabili cruentus ore deglutiat. Qui bene mors dicitur, quia, cum sit auctor mortis, ad inferendum nobis interitum crudeliter efferatur. Unde Joannes: « Et ecce equus pallidus, et qui sedebat super eum, nomen illi: Mors. »

ARGUMENTUM.--Rogatus a sorore, de mundi interitu, Antichristi adventu et judicio supremo disserit; cujus quidem judicii diem semper ante oculos habendam esse ait.

Dulcissimae sorori III PETRUS peccator monachus humilem in Domino servitutem.

Quod a me, soror charissima, petis notum fieri tibi, quid ante mundi creationem, etc. Eadem est haec epist. quae et lib. VI tomi hujus.

ARGUMENTUM.--Rodelindam atque Sufficiam, ambas marito orbatas, ad servandam non solum corporis, sed etiam mentis, ab omni labe intactam puritatem, cogitationesque immundas omni studio evitandas hortatur. Quod ut facilius praestare possint, patientiam in tribulationibus, orationem sine intermissione, frequentem et sinceram confessionem, mansuetudinem in inimicos, et contumeliosos, misericordiam in pauperes, et denique curarum saecularium ablegationem maximo eis adjumento futuras esse testatur.

Charissimis in Christo sororibus RODELINDAE atque SUFFICIAE PETRUS peccator monachus intimae germanitatis affectum.

Uberes divinae dispensationi gratias refero, dum vos, fama discurrente, comperio et in virtutum spiritualium fervere unanimiter studiis, et tamen diversis mundi subjacere pressuris. Nota siquidem est regularis illa supernae justitiae linea, qua invisibilis Arbiter eos in hac vita temporalis aerumnae flagellis erudit, quibus tradere perpetuae haereditatis jura disponit, eosque tanquam servos duris verberibus afficit, quos jam per occultae cautionis edictum, ut revera filios in patrimonium capessendae propriae possessionis adscivit. Quisquis enim dum recta agit, successibus affluit, dignum profecto est, ut ejus cor formido concutiat, ne dum meritis suis recompensari conspicit temporalia, minora fortasse, vel nulla redhibeantur aeterna. At qui bona operatur et flagellis atteritur, certus jam non immerito de retribuenda sibi bona, conferta et coagitata laborum suorum mensura laetatur, quia tanto post increvisse summam crediti foenoris invenit, quanto prius in via, nec stipendium quidem momentaneae prosperitatis accepit. Hinc est quod per B. Jacobum dicitur: « Omne gaudium existimate, fratres mei, cum in tentationes varias incideritis. » Hinc et Salomon ait: « Quem diligit Dominus, corripit; flagellat autem omnem filium quem recipit. » Non igitur immerito gaudet, qui in sanctae conversationis itinere constitutus, dum se flagellis considerat ultoribus cingi, in sortem filiorum Dei se non ambigit adoptari. Hoc tantum sollicita consideratione cavendum est, ne inter ipsa rectitudinis opera quibus debetur utique praemium, admisceamus etiam quaedam prava, licet minima, quibus irrogetur saltem temporale supplicium. Unde et Petrus ait: « Nemo vestrum patiatur quasi homicida, aut fur, aut maledicus, aut alienorum appetitor. » Quisquis ergo vel aliena cupidus appetit, vel maledicis in quempiam verbis excedit quin digne patitur, passionis suae praemium non meretur.

Vos autem, dilectissimae, quia soluto conjugali vinculo, vidualem continentiam profitentes, non modo ad immortalis Sponsi copulam transmigrastis, sed et incentiva omnia carnalis illecebrae mirandi fervoris instantia reprimere, imo crucifigere decrevistis, et vosmetipsas ab inferenda prorsus laesione compescite, et illatas ab aliis aequanimiter tolerate. Ut quia Redemptor et mala non fecit, et crucem pertulit, jam in vobis ejusdem summi Sponsi arrha foederalis appareat, dum viae ejus et vita vestra concordat. Etsi enim Agnum non valetis sequi, quocunque ierit, tanquam virgines, sufficiat eum vobis imitari per viam patientiae, qui profecto per mortem transiit in resurrectionem vitae. Et ne diuturna fortasse molestia vobis ingerat taedium, evangelica illa Anna vestrae viduitati proponatur exemplum. Quae nimirum, Scriptura teste, septenni conjugio fruitam, jam usque ad octoginta quatuor annos in viduitate processerat; verumtamen quae tam prolixum, tam annosum vivendi tempus accepit, nunquid vel vacando fabulis, vel deliciose vivendo, curvatrices anilis aevi molestias temperavit? Sed, continentiae longaevitate praemissa, protinus evangelista subjungit: « Quia non discedebat de templo, jejuniis et obsecrationibus serviens nocte ac die. » Quid, quaeso, haec mulier faceret, si adhortationes apostolicas legeret: « Orate sine intermissione: » praesertim si ipsum Dominum provocantem nos ad studium continuae orationis audiret? Porro, quia antequam Evangelium discere potuisset, implevit prophetica Dominum inspiratione cognoscere, atque, ut ita fatear, evangelista facta ejus meruit praesentiam nuntiare. Sicut legitur: « Quia haec ipsa hora superveniens, confitebatur Domino, et loquebatur de illo omnibus qui exspectabant redemptionem Israel. » Hanc itaque egregiam viduam quasi signaculum quoddam vobismetipsis solerter imprimite, ut verae viduitatis mereamini praemium reportare. Illud apostolicum jugi memoria retinentes, quo dicitur: « Quae autem vere vidua est et desolata, speravit in Domino, et perstitit in oratione nocte ac die. » Illud autem quod sequitur audire non indigetis: quia per Dei gratiam sollicita provisione cavetis: « Quae autem in deliciis agit, vivens mortua est. » Plane si uxores quaelibet mortalibus viris placere summo desiderio satagunt, quanto vigilantius, quantoque subtilius sanctae viduae debent interioris hominis speciem decusando componere, ut invisibilis sponsi decorae valeant obtutibus appatere? Nam, sicut idem ait apostolus: « Quae innupta est, sollicita est quae sunt Domini, ut sit sancta corpore et spiritu; quae autem nupta est, sollicita est quae sunt mundi, quomodo placeat viro. » Sollicita est nupta, ne in aliquo displiceat viro post paululum morituro: quanto solertius studendum est viduae placere coelesti sponso per saecula regnaturo? Studet nupta ut virum suum faleratae compositionis forma demulceat: quanto magis enitendum est viduae, ut in conspectu Dei sanctis virtutibus tanquam rutilantibus margaritis ornata nitescat? Contendit illa, ut venusti vultus appareat, ut decori ejus nullius foeditatis naevus obrepat: quanto cautius sanctae viduae satagendum est, ne mens ejus implacabilis odii, vel turpis concupiscentiae squalore sordescat? Illud denique arctius mentibus vestris infigite, illud sedula meditatione versate quod dicitur, ut sit sancta corpore et spiritu. Quid enim prodest castitas corporis, quid castigatio, vel afflictio carnis, si desit puritas et munditia cordis? « Beati siquidem mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt. » Hinc est quod animae noxia cogitanti, sub typo Hierusalem per Jeremiam dicitur: « Lava, inquit, a malitia cor tuum, Hierusalem, ut salva fias. Usquequo morabuntur in te cogitationes noxiae » Novi sane, et satis superque expertus sum quia quo remotius a mundi negotiis, vel saeculari conversatione seceditis, eo molestius importuno cogitationum ingruentium strepitu laboratis praesertim cum in vobis evidenter impleatur quod prophetice per mysterium dicitur: « Frater iniquus supplantavit me, et omnis amicus fraudulenter insedit in me. »

Quapropter si inter uberes bonorum operum segetes, quas excolere non cessatis, quidam compungentium cogitationum vepres ex illa fortassis pressurarum radice nascuntur, sarculum protinus salutiferae confessionis ac propriae correptionis arripite, et virosum germen de rure cordis vestri radicitus exstirpate. Qua de re bene per prophetam divina vox praecipit, dicens: « Novate vobis novale, et nolite serere super spinas. » Quid autem sit quod praemisit, mox aperit cum subjungit: « Circumcidimini, inquit, Domino, et auferte praeputia cordium vestrorum, viri Juda, et habitatores Hierusalem. » Novale igitur novant qui cordis agrum, licet jam ante proscissum, crebris adhuc piae confessionis vomeribus sulcant et male laeta passionum carnalium germina, quia semel excisa renasci ac pullulare non desinunt, acuto semper propriae correptionis et poenitentiae ligone recidunt. Si igitur novale novatur, super spinas non seritur, quia crebris confessionum atque correptionum vomeribus insulcati, horrentia cogitationum dumeta recidimus, ut in munda cordis planitie piae conversationis semina conspergamus. Quod nimirum idcirco viris Juda, et habitatoribus Hierusalem specialiter exsequendum esse praecipitur, ut ii praecipue adversus internorum motuum bella confligere moneantur, qui contempto mundi turbine, et in confessione veritatis sunt stabiliter fixi et visioni summae pacis vigilanter intenti. Quod etiam vobis aptissime congruit, quae ad Deum, accenso mentis desiderio, medullitus aestuantes, saevientis mundi mala perfertis, quia blandientis illecebras non amastis. Et quoniam versutus artifex ad referendas inferentibus contumelias vos nequit accendere, cavendum vobis summopere est, ne vel latenter in eorum possit odium concitare; et quia longo jam tempore vobiscum dimicans, Deo pro vobis stante, in campo operis coactus est perdere, providendum est, ne in ipsa cogitationis domo per remissae securitatis inertiam valeat obtinere ut quarum videlicet manus sunt extrinsecus mundae per innocentiam, cor oculis Dei cruentum machinetur exhibere per iram; cum Dominus per prophetam legales ceremonias implentibus dicat: « Quis quaesivit haec de manibus vestris? manus vestrae sanguine plenae sunt. » Quod nimirum illis dixit quorum cor malitia plenum esse providit.

Quia igitur, dilectissimae, vita vestra tam sancta, tam honesta tamque districta esse perpenditur, ut quantum ad opera nequaquam nostrae exhortationis indiga videatur, ut tamen et nostro stylo quilibet in aedificatione vestra pateat locus, ad ipsa mentis arcana recurrimus, ubi necesse est, ut quanto quis fuerit in virtutibus eminentior, tanto sit in cavenda tentatione subtilior. Callidus enim hostis idipsum saepe vertit in materiam pugnae quod factum est causa victoriae. Huc accedit quod ipse omnipotens Deus in mentibus habitat electorum. Licet enim et in castis corporibus habitare credendus sit, dicente Apostolo: « Corpus vestrum templum in vobis est Spiritus sancti, quem habetis a Deo; » menti tamen specialis ejus sedes ascribitur, quae subjecto corpori quadam regiminis auctoritate principatur. Sicut idem dicit Apostolus: « Spiritum sanctum in cordibus nostris habitare per fidem; » nimirum, ut sicut anima corporis membra vivificat, sic et ipsa a Deo vivificata subsistat. Si igitur in mentibus vestris dignum Deo vultis cubile construere, studiose contendite ipsas mentes omni simultatis et odiorum fomite, omni denique malitiae labe purgare.

Regem sane quis excepturus hospitio, quid prodest si tota domus atria diversis toreumatibus instruat, si per laquearia quaeque carbasina vela suspendat, si omnia certe munda et nitida oculis adventantis exhibeat, solum autem cubiculum, ubi ille requieturus ingreditur, sordidum reperiens perhorrescat? Quia ergo vos per assiduae orationis instantiam, per quotidiana fere jejunia, per candorem pudicitiae matronalis corpora vestra in sancta munditia custoditis, erga cogitationes quoque districtam semper sollicitudinem exhibete, ut quoniam coelesti sponso thalamum in vestra mente construitis, nil ibi foedum esse, nihil inordinatum quod ejus oculos possit offendere permittatis. Lux enim vera tenebras odii non inhabitat, et Princeps pacis impacatae mentis hospitium non requirit. Enimvero non ignoratis quasdam carnaliter conversantes diversas inter dentes aromatum ac pigmentorum species terere, ut viris suis jucundius valeant redolentis fragrantiae nitore placere. Lingua quoque vestra et labia a divinis laudibus nunquam sint otiosa; sed semper psalmos, semper orationes, velut aromata terendo, revolvite, ut in conspectu Dei non immerito possitis odorem suavitatis offerre. Illud etiam vos non latet quia puellae in domo parentum cum puberes adolescere, cum jam nubilibus incrementis coeperint propinquare, scientes quia paterna substantia masculini sexus haeredibus permaxime reservetur, capsidilia sibi quaedamque marsupiorum receptacula comparant ut quaeque potuerint hinc inde corradere, his studeant cautius infarcire, quatenus ad nuptiales thalamos transeuntes, tanto minus apud extraneos erubescere compellantur, quanto eas ex paterna domo congestarum opum ditior copia comitatur. Vos itaque, quae ad coelestes nuptias firmae spei gradibus festinatis, non parvam partem vestrae substantiae in tuto loco reponite, ut ad immortalem sponsum sine ulla debeatis confusione transire; marsupium autem, ubi haec tutissime reponantur, sinus est pauperum, sustentatio miserorum. Hoc nimirum fidele est depositarium sine ullo prorsus detrimento, quod susceperit, redditurum. Nolite ergo sic remanentibus cuncta relinquere, ut negligatis etiam vobismetipsis, paulo post hinc emigrantibus, providere; quod si facultas non suppetit, si egestas vos rei familiaris angustat, qui minuta viduae divitum muneribus praetulit, vestra quoque munuscula, vel perexigua intra gazophylacium exauditionis suae non ingratus admittit. At si et haec, quod non credimus, omnino defuerint, pias lacrymas, profundos gemitus, alta suspiria vos offerre sufficiat; ultro etiam quidquid sapitis, quidquid potestis, quidquid vivitis, quidquid est quod spiratis, in ara vestrae devotionis imponite, et sic vosmetipsas Deo, quod holocaustis omnibus majus est, sacrificium adolete. Horrete itaque colloquia saecularium, carnalium devitetur aspectus, vestra denique non omnibus janua pateat; donec adventus causa discatur, nonnullis prohibeatur accessus. Judith etiam illa sancta vobis vivendi sit norma, et vidualis continentiae disciplina. De qua videlicet sacra Scriptura testatur his verbis: « Quia in superioribus domus suae fecit sibi secretum cubiculum, in quo cum puellis suis clausa morabatur, et habens super lumbos suos cilicium, jejunabat omnibus diebus vitae suae, praeter sabbata, et Neomenias et festa domus Israel. » Considerandum plane quantis haec vidua fuerit digna praeconiis, quae tanto igne divini aestuabat amoris. Porro autem vidualis officii limite non contenta, ad hoc usque in sancta religione processerat ut jam non sola, sed et cum ancillis suis fieret eremita; de domo communi reclusorium fecit, et in populosa urbe amor artifex solitudinem reperit. Quantis illa mundanae prosperitatis dotibus affluebat, quae nimirum blande lenocinantis secundas sibi illicere nuptias poterant! Sicut enim sacra narrat historia: « Erat eleganti aspectu nimis, cui vir suus reliquerat divitias multas, et familiam copiosam, ac possessiones armentis boum et gregibus ovium plenas: » et quod his omnibus est longe praestantius, dicitur etiam, « quia erat in omnibus famosissima, quoniam timebat Deum valde, nec erat qui loqueretur de illa verbum malum. » Sed quando ista procos admitteret, dum puellarum quoque ejus alloquium cuipiam facile non pateret? quo pacto ambiret vestium cultum, cujus assidue terebat membra cilicium? an fortasse lautioribus epulis esset intenta, quam quotidiana macerabat inedia? Sed ad haec fortassis objicitis quia facile se exercere in virtutibus poterat, quae tot prosperis undique successibus affluebat; at quibus vivere utcunque deest, virtutum vitam ducere quomodo libet? Facile scilicet abstinemus oblatis, avidius plerumque solemus inhiare subductis. Fateor plane quia spontanea oblatio laetificat offerentem, coactiva necessitas tabescentem obnubilat voluntatem. Sed esto quia Judith divitis causamini vobis copiam dehaberi; nunquid pauperculae illius Moabitidis, Ruth videlicet exsilium, calamitates, famem, sitim, laborum intolerabilium patientiam ignoratis (Ruth I)? Nunquid vobis pro pudicissimae viduitatis aliquandiu honestate servanda, ad tantam illam devenisse penuriam, ut resides spicas post metentium terga colligeret, et virga cadens, non dicam virili, sed humano destituta prorsus auxilio, ipsa quod collegerat, trituraret? Nimirum ex qua tantorum regum soboles fuerat processura, tanquam vile mancipium, servilibus operibus videbatur addicta. Inter tot autem pressuras atque angustias coarctata virtutes animi non deseruit, et inopis quidem vitae pondus, quo premebatur, aequanimiter tulit; ab intimae vero nobilitatis culmine ut puta digna David proava, degenerare indignum duxit. Socrui reverentiam dignam exhibuit, matronalem pudicitiam tenuit, defuncto viro fidem servavit, idolis deditam patriam parentesque deseruit, et ad cultum veri Dei sine ullo doctoris magisterio nobilis proselyta transivit (Ruth II). Ecce igitur Judith prospera quibus in vita fulciebatur abjiciens, Ruth adversa quibus premebatur amplectens; utraque scilicet mente una, licet diversa fortuna, uni Deo non immerito placuit. Quia nec adversis ista succubuit nec in prospera suimet obliviscens sese illa dejecit. Sed illa tolerabat quibus abundabat; ista fruebatur quae patiebatur. Utraque nimirum de mundanae inconstantiae alternitatibus asserens, « Sicut tenebrae, inquit, ejus, ita et lumen ejus. » Et cum una contenta sit primis, altera nuptiis sit aptata secundis, licet Ruth thalamos iteraverit, a castitatis tamen habitu non recessit, quia vidualis continentia in conjugalem pudicitiam non libidine carnalis illecebrae, sed divina potius est dispositione mutata. Quid autem de ipsa beatissima Dei Genitrice commemorem, quae et terrenarum opum copias non possedit, et immanissimi doloris amaritudinem pertulit? Cui nimirum vere praedictum est: « Et tuam ipsius animam pertransibit gladius. » Si enim omnipotens Deus hujus vitae prospera magni penderet, nullatenus ipsam singularem ac perpetuam Virginem, ex qua incarnari dignatus est, affici doloribus permisisset. Quapropter et vos, juxta B. Petri sententiam, eadem cogitatione armamini, et mala mundi per patientiam vincite, quae profecto non ignoratis omnes electos ab ipsa humani generis origine pertulisse. Unde dicit Apostolus: « Quia per multas tribulationes oportet nos intrare in regnum Dei. » Enimvero non incredibile est quia si haec vita vobis blandita mitesceret, a coelestis desiderii cursu vos aliquatenus retardaret, et mens vestra eotenus a Deo frigesceret, quo in aestu rerum temporalium requiem inveniret. Ideo igitur divina dispensatio in hujus vitae salo procellosis hinc inde turbinibus, et quodammodo violentis ventorum furentium flatibus vos fluctuare permittit, ut mens vestra avidius ad superna desideria transeat, dum inter ima non invenit ubi delectabiliter requiescat. Agar namque prosperis fulta contra dominam tumuit; afflicta postmodum, et in solitudinibus exsul oberrans, alloquium angeli laeta promittentis accepit. Rachel donec sterilitatis infortunio laboravit, vero Deo reverentiam digni cultus exhibuit; postquam autem, edito Joseph, fecunditatis meruit donum, Laban patris furata est idolum. Vos etiam si juxta votum erecta in cumulum unda prosperitatis attolleret, vel admissi cujusquam piaculi naufragium absorberet, aut certe a littore quietis intimae mentes vestras fluxa laetitia procul abduceret.

Unde vos hortor et solerter admoneo, ne divinis beneficiis inveniamini, quod absit, ingratae, sed gubernatori vestro Deo dignas semper gratias agite, qui nimirum peccandi vobis materiam subtrahens, tanquam a noxiis vos prohibet alimentis, ut ad robur aeternae provehat incolumitatis. Flagellis vos durioribus cingit, verberibus erudit; ut margarita sua nunc limet et poliat, quae postmodum sine tinnitu securis, et mallei, vel cujuslibet ferramenti sonitu, in templi coelestis aedificio ponat. Igitur, dilectissimae, cum vobis ex hujus mundi turbinibus frementior tempestas ingruerit, cum illata ab adversariis injuria vos contumeliosa percellit, orationis illico latibulum petite, ad fletus et lamenta concurrite, atque ab aestu persequentium ad lacrymarum protinus refrigerium festinate, ut dum mens vestra foris non invenit ubi valeat secura quiescere, se intra se colligens, ab omni studeat mundani strepitus perturbatione sopire. Neque vos ab orationis studio fletus ariditas frangat, videlicet mox ut conamini, lacrymae non erumpant. Jejunii namque, cui vos districtius inhaeretis, haec esse natura dignoscitur, ut cum multos provectuum fructus accumulet, interdum tamen et iras accendat et lacrymas minuat. Et de ira quidem, quia per jejunium crescat, manifesta est Isaiae sententia, qua dicit: « Ecce, inquit, ad lites et contentiones jejunatis, et percutitis pugno impie. » Quod autem longo jejunio lacrymae subtrahantur, testatur Josephus, qui cum vindictam quae Hierusalem, et persecutoribus Domini a Vespasiano et Tito principibus est irrogata, narraret, inter caetera ultricium poenarum genera, hoc etiam addidit, dicens: « Sed nec planctus, inquit, ex more defunctis exhibebatur, aut luctus; quia hoc sibi totum vindicaverat fames, sed nec ariditas inediae humorem cuiquam reliquerat lacrymarum. » Unde cum visibiles lacrymas non potestis ex oculis carnis exprimere, sufficiat vobis excessus proprios intra contriti cordis arcana deflere. Ibi tenebras admissi reatus aspicite; et quia dignum est quod patimini, ipsae quoque sententia recti examinis judicate. Lux namque inter tenebras convalescit, et lucifer, qui in die oculos fugit, in nocte radios proprii splendoris expandit. Nos itaque si veram lucem in cordibus nostris oriri volumus, non nos lucem esse fingamus, sed reatus nostri tenebras veraciter agnoscamus, et tunc leve nobis videbitur omne quod patimur, quia valde gravius esse perpendimus quod meremur. Notandum autem quia sicut qui non vident, acutius audiunt, ut tanquam vivacitas sensus quae uni membro subtrahitur ad aliud cumulatius transferatur, ita nonnulli calcata luxuria, in avaritiam acrius inardescunt, et humana concupiscentia dum a libidinis voluntate compescitur, majoribus viribus in acquirendarum opum se porrigit appetitum. In vobis autem simul frigescat amor divitiarum cum ipso desiderio nuptiarum, ut liberalitas vestra pie ferveat adjuvandis egenis, non inexstinguibiliter aestuet ditandis avaris. Absit autem ut nummus viro in vestri cordis amore succedat, sed potius pro carnalibus deliciis spirituales epulae mentes vestras delectabiliter pascant: videlicet divinorum verborum assidua meditatio, psalmus, bona cogitatio, pii operis frequentatio, exspectatio mortis, spes futuri saeculi, et caetera his similia; quibus nimirum mens salubriter pascitur, et ut revera coelestibus epulis anima saginatur. Sed dum vestrae charitatis allocutionem longius protraho, epistolaris compendii metas excedens, ut ita loquar, brevem, non breviter scribo. Enimvero dum non urbanitati propriae, sed vestrae potius aedificationi consulere gestio, prolixius loquens, loquendi regulam non observo. Denique mihi quoque non modice praestatis, si consummari in sanctarum virtutum perfectione contenditis. Qui enim Lazarum fidelium sororum precibus resuscitatum fuisse non ambigo; ipse quoque de peccatis ad innocentiam reformari per vestra merita, si juxta fidem fuerint digna, confido. Amator animarum pius et omnipotens Deus, et me vestris orationibus in rectitudinem dirigat, et vos meis adhortationibus ad altiora perducat. Sit nomen Domini benedictum.

ARGUMENTUM.--Cujusdam aegroti, et jamjam morituri, animam Deo commendat, ut, transacto mortalis vitae cursu, coelestis victoriae palmam mereatur accipere.

Commendo te omnipotenti Deo, charissime frater N., eique te, cujus es creatura committo, ut cum humanitatis debitum morte interveniente persolveris, ad Auctorem tuum, qui te de limo formaverat, revertaris. Egredienti itaque animae tuae de corpore, splendidus angelorum coetus occurrat, judex apostolorum te senatus absolvat, candidatorum tibi martyrum triumphator exercitus obviet, liliata te rutilantium confessorum turma circumdet, jubilantium te virginum chorus excipiat, et in beatae quietis sinu patriarcharum te complexus astringat. Mitis atque festinus Domini Jesu tibi conspectus appareat, qui te inter assistentes sibi jugiter interesse decernat. Ignores omne quod horret in tenebris, quod stridet in flammis, quod cruciat in tormentis. Cedat tibi teterrimus Satanas cum satellitibus suis; in adventum tuum te comitantibus angelis contremiscat, atque in aeternae noctis chaos immane diffugiat. « Exsurgat Deus, et dissipentur inimici ejus, et fugiant a facie ejus, qui oderunt eum. Sicut deficit fumus, deficiant; sicut fluit cera a facie ignis, sic pereant peccatores a facie Dei. » Confundantur igitur, et erubescant tartareae legiones, et ministri Satanae iter tuum impedire non audeant Eripiat te a poenis Christus, qui pro te passus est; liberet te a cruciatu Christus, qui pro te crucifixus est; liberet te a morte Christus, qui pro te mori dignatus est. Constituat te Christus Filius Dei vivi intra paradisi sui semper amoena virentia, et inter oves suas te verus ille pastor agnoscat. Ille te ab omnibus peccatis absolvat, atque ad dexteram suam in electorum suorum te forte constituat. Redemptorem tuum facie ad faciem videas, et praesens semper assistens manifestissimam beatis oculis aspicias veritatem. Constitutus igitur inter agmina beatorum, contemplationis divinae dulcedine potiaris in saecula saeculorum. Amen.

Finis tomi primi Operum B. P. Damiani, S. R. E. cardinalis, episcopi Ostiensis, ex ordine S. Benedicti, doctoris disertissimi ac sanctissimi.

D. Constantinus Cajetanus, Siculus, Syracusanus, monachus Casinensis.

Et exsultabit lingua mea justitiam tuam, Deus.