ACROSTICO. - È una composizione poetica figurata, nella quale le lettere iniziali o finali (in questo caso si dice più propiamente teístico) dei versi, lette verticalmente, danno un senso. L'origine di questa ingegnosità o frivolezza era attribuita ad Epicarmo od anche alle Sibille, nei cui carmi fu molto usata. Difatti il primo a cristiano si trova fra i carmi attri-buiti alla Sibilla Eritrea (Orac. Sibyll., VIII, 217 ssgr.). Menzionato anche da Costantino nel suo discorso ai padri di Nicea, ove trentaquattro versi danno il motto "Ιησους Χριστος Θεου Υιος Σωτηρ Σωφος, e le iniziali di queste IXOYE (v.), che poi compare molte altre volte in A. Pare che questo a sia stato composto ad Alessandria (sec. II). Si è creduto che la figura del pesce, quale simbolo di Cristo, si debba porre in relazione con esso, ma è ipotesi priva di fondamento. Basti ricorrere l'espressione di Tertulliano: «nos pisciculi, secun-dun lyov nostrum Iesum Christum, in aqua nascimur» (De Baptismo, 1).
Del predetto a. diamo ora il testo greco (J. Gefcken, Die Oracula Sibyllina: CB, VIII, Berlino 1902, pp. 153-57) seguito dalla versione:
I. δρώσει δε χθών. κρίσεως σημεῖον ὃτ' ἔσται.
II. ἔχει δ' οὐρανόθεν βασιλεύς αἰώνιόν ὁ μέλλων
III. ἀρκα παράν πάσαν κρίναι καὶ κόσμον ἀπαντα.
IV. φονται δε θόνον μέροπες πιστοί καὶ ἀπιστοί
V. φονται μέν τόνον ἐπί τέρμα χρόνου.
VI. ἀρκαφόρον δ' ἀνδρῶν ψυχὰς ἐπί βήματι κρινεῖ,
VII. ἔχει δ' ἀπὸ τοὺς κράτους ὅλους καὶ ἀνανθράνται.
VIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
IX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
X. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XIV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XVI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XVII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XVIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XIX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XXI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XXII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XXIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XXIV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XXV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XXVI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XXVII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XXVIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XXIX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XXX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XXXI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XXXII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XXXIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XXXIV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XXXV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XXXVI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XXXVII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XXXVIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XXXIX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XL. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XLI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XLII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XLIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XLIV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XLV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XLVI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XLVII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XLVIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
XLIX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
L. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LIV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LVI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LVII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LVIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LIX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXIV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXVI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXVII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXVIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXIX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXIV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXVI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXVII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXVIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXIX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXXI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXXI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXXI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXXI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXXI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXXI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXXI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXXI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXXI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXXI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXXI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXVIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXX. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXXI. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIII. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXIV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν θάδε ἀπάνεσαν
LXXXV. φόνται δε τό πῦρ γήν οὐρανόν
ACROSTICO - A. latino (Bassae suae Gaudentium) nel cimitero di Pretestato - Roma. (prepr. E. Josi)
fatto molte volte nelle iscrizioni cristiane antiche occidentali, specialmente italiane: ad es. quella di s. Eusebio di Vercelli dà Eusebius episcopus et martyr. Talora il poeta stesso ammonisce espressamente della presenza dell'a.: revertere per capita versorum et invenies proprium nomen, ovvero: nomina sanctorum lector si forte requiris, ex omni versu te littera prima docebit. Grande uso di a. complicati con telescici e anche mesostici (nel mezzo dei versi) Commodiano (v.), TAZIANO (v.), FORTUNA (v.) nelle loro poesie, e altri poeti medievali; non è esso ignoto neanche a poeti italiani come il Boccaccio.
Affini agli a. sono le composizioni abecedarie (v. ABECEDARI).